ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5766 21129 2026-09-15T12:54:25Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Coord|45|10|N|15|30|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ခရိုအေးရှား သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း = {{native name|hr|Republika Hrvatska}}<small>{{efn|In the recognized minority languages of Croatia and the most spoken second languages: :* {{lang-cs|Chorvatská republika}} :* {{lang-..." 21129 wikitext text/x-wiki {{Coord|45|10|N|15|30|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ခရိုအေးရှား သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း = {{native name|hr|Republika Hrvatska}}<small>{{efn|In the recognized minority languages of Croatia and the most spoken second languages: :* {{lang-cs|Chorvatská republika}} :* {{lang-de|link=no|Republik Kroatien}} :* {{lang-fr|link=no|République de Croatie}} :* {{lang-hu|Horvát Köztársaság}} :* {{lang-it|Repubblica di Croazia}} :* {{lang-rue|Републіка Хорватія}} :* {{lang-sr|Република Хрватска}} :* {{lang-sk|Chorvátska republika}} :* {{lang-sl|Republika Hrvaška}} :* {{lang-uk|Респу́бліка Хорва́тія}} }}</small> | ပုံ_အောင်လံ = Flag of Croatia.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Croatia.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = | နိုင်ငံတော်တေးခြင်း = "[[Lijepa naša domovino]]"<br />(''"Our Beautiful Homeland"'')<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Lijepa nasa domovino instrumental.ogg|center]]</div> | ပုံ_နီရာ = {{Switcher|[[File:EU-Croatia (orthographic projection).png|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးပုံမာ ပြဖို့|[[File:EU-Croatia.svg|upright=1.15|frameless]]|ဥရောပတိုက်မာ ပြဖို့|default=2}} | map_caption = {{map caption |location_color=အစိမ်းရင့် |region=ဥရောပ |region_color=မီးခိုးရင့် |subregion=[[ဥရောပသမဂ္ဂ]] |subregion_color=အစိမ်း}} | မြို့တော် = [[ဇာဂရက်မြို့]]<small>{{efn|{{IPAc-en|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Zagreb.wav|ˈ|z|ɑː|ɡ|r|ɛ|b|}}, {{respell|ZAG|reb}}, {{respell|ZAH|greb}}, {{respell|zah|GREB}}; {{IPA-sh|zǎːɡreb|hr|hr-Zagreb.ogg}}}}</small> | coordinates = {{Coord|45|48|N|16|0|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာတိ = [[ခရိုအေးရှားဘာသာစကား|ခရိုအေးရှား]]<small>{{efn|Apart from Croatian, [[:en:Regions of Croatia|state counties]] have [[:en:Minority languages of Croatia|official regional languages]] that are used for official government business and commercially. In Istria County minority is [[:en:Italian language in Croatia|Italian-speaking]]<ref>{{cite web|url=http://www.pravosudje.hr/europska-povelja-o-regionalnim-ili-manjinskim-jezi|title=Europska povelja o regionalnim ili manjinskim jezicima|date=4 November 2011|publisher=Ministry of Justice and Public Administration (Croatia)|language=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227001603/http://www.pravosudje.hr/europska-povelja-o-regionalnim-ili-manjinskim-jezi|archive-date=27 December 2013|url-status=dead|access-date=1 December 2018}}</ref><ref name="Census-2011-languages"/> while select counties bordering Serbia [[:en:Serbian language in Croatia|speak standard Serbian]].<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2017/04/10/is-serbo-croatian-a-language|title=Is Serbo-Croatian a language?|date=10 April 2017|work=The Economist|access-date=1 December 2018|language=en}}</ref> Other notable–albeit significantly less-present minority languages in Croatia include: [[:en:Czech language|Czech]], [[:en:Hungarian language|Hungarian]], and [[:en:Slovak language|Slovak]].}}</small> | languages_type = စာရီးနည်းစနစ် | languages = [[:en:Latin alphabet|လက်တင်]]<small>{{efn|The writing system of Croatia is legally [[:en:Croatian language#Official status|protected by federal law]]. Efforts to recognise minority scripts, pursuant to international law, on a local level, has been met with [[:en:Anti-Cyrillic protests in Croatia|protests]].}}</small> | ethnic_groups = {{Unbulleted list |၉၀.၄၂% ခရိုအေးရှားလူမျိုး |၄.၃၆% ဆာ့ဘ်လူမျိုး |item3_style=padding-top:0.2em;line-height:1.2em |၅.၂၂% အရာ}} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၁<ref name="Census2011-nationality">{{Croatian Census 2011|E}}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space; |၉၁.၀၆% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |—၈၆.၂၈% [[:en:Catholic Church in Croatia|ကက်သလစ်]] |—၄.၄၄% [[:en:Eastern Orthodoxy in Croatia|အော်သိုဒေါ့]] |—၀.၃၄% [[:en:Protestantism|ပရိုတက်စတင့်]] |၄.၅၇% [[:en:Irreligion in Croatia|ဘာသာမဲ့]] |၄.၃၇% [[:en:Religion in Croatia|အရာ]]}} | religion_year = ၂၀၁၁ | demonym = {{hlist|[[:en:Croats|Croatian]]}} | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Parliamentary republic|ပါလီမန်]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]] | leader_title1 = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = ဇိုရမ် မီလန်နိုဗစ်ချ် | leader_title2 = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = အင်ဒရဲ ပလန်ကိုဗစ်ချ် | leader_title3 = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ|ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name3 = ဂေါ်ဒန် ယန်ဒရိုကိုဗစ်ချ် | legislature = [[ခရိုအေးရှား ပါလီမန်]] | established_event1 = [[:en:Duchy of Croatia|နယ်စား]] | established_date1 = ၉ ရာစု | established_event2 = [[:en:Kingdom of Croatia (925–1102)|ဘုရင်နိုင်ငံ]] | established_date2 = ၉၂၅ | established_event3 = [[:en:Croatia in personal union with Hungary|ဟန်ဂေရီနန့် ပူးပေါင်းခြင်း]] | established_date3 = ၁၁၀၂ | established_event4 = [[:en:Kingdom of Croatia (Habsburg)|ဟက်စ်ဘက်ဂ်မင်းဆက်]]နန့် ပူးပေါင်းခြင်း | established_date4 = ၁၅၂၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီ ၁ ရက် | established_event5 = [[:en:Austria-Hungary|ဩစတီးယား-ဟန်ဂေရီ]]မှ <br />ခွဲထွက်ခြင်း | established_date5 = ၁၉၁၈ ခုနှစ် ‌အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက် | established_event6 = [[:en:Creation of Yugoslavia|ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံတည်ထောင်ခြင်း]] | established_date6 = ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာ ၄ ရက် | established_event7 = [[:en:Independence of Croatia|လွတ်လပ်ရီးကြေညာခြင်း]] | established_date7 = ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၂၅ ရက်<ref name="NN-Holidays">{{cite news |newspaper=[[Narodne Novine]] |url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2019_11_110_2212.html |title=Zakon o blagdanima, spomendanima i neradnim danima u Republici Hrvatskoj |trans-title=Law of Holidays, Memorial Days and Non-Working Days in the Republic of Croatia |language= hr |date=15 November 2019 |access-date=31 May 2021}}</ref> | established_event8 = [[:en:Erdut Agreement|Erdut Agreement]] | established_date8 = ၁၉၉၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက် | established_event9 = [[ဥရောပသမဂ္ဂ]]သို့ [[:en:2013 enlargement of the European Union|ဝင်ရောက်ခြင်း]] | established_date9 = ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၁ ရက် | area_km2 = ၅၆,၅၉၄ | ဧရိယာအဆင့် = ၁၂၄ | area_sq_mi = ၂၁,၈၅၁ | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၁.၀၉ | အမြင့်ဆုံးနီရာ = | အရှည်ဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | population_estimate = {{decrease}} ၄,၀၅၈,၁၆၅<ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&plugin=1&language=en&pcode=tps00001 |title=Population on 1 January |publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu/eurostat |access-date=7 August 2020}}</ref> | population_census = ၄,၂၈၄,၈၈၉<ref name="Census 2011 counties">{{Croatian Census 2011|S}}</ref> | population_estimate_year = ၂၀၂၀ | population_census_year = ၂၀၁၁ | population_estimate_rank = ၁၂၈ | population_density_km2 = ၇၃ | population_density_sq_mi = ၁၈၉ | population_density_rank = ၁၀၉ | GDP_PPP = {{increase}}$၁၂၁&nbsp;ဘီလီယံ (၂၀၂၁ ခန့်မှန်း)<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၈၀ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}}$၃၀,၂၂၂<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၄၉ | GDP_nominal = {{increase}}$၆၆&nbsp;ဘီလီယံ (၂၀၂၁ ခန့်မှန်း)<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၈၁ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}}$၁၆,၄၀၁ (nominal, ၂၀၂၁ ခန့်မှန်း)<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၅၃ | Gini = ၂၈.၃ | Gini_year = ၂၀၂၀ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref =<ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu |access-date=9 August 2021}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = ၀.၈၅၁ <!--number only--> | HDI_ref =<ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစိုင်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank =၄၃ | currency = [[ခရိုအေးရှား ခူးနာ|ခူးနာ]] | currency_code = HRK | time_zone = [[ဗဟိုဥရောပဒေသ စံတော်ချိန်|CET]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[ဗဟိုဥရောပဒေသ နွီရာသီစံတော်ချိန်|CEST]] | date_format = dd.mm.yyyy.&nbsp;(CE) | drives_on = right | calling_code = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံဟိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၃၈၅]] | patron_saint = စိန့်ဂျိုးဇက်<ref name="Hrvatski sabor - Povijest">{{cite web|url=http://www.sabor.hr/sv-josip-zastitnik-hrvatske-domovine|access-date=10 March 2018|title=Hrvatski sabor – Povijest|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306022924/http://www.sabor.hr/sv-josip-zastitnik-hrvatske-domovine|archive-date=6 March 2018|url-status=dead|accessdate=24 September 2021|archivedate=2 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180702093616/http://www.sabor.hr/sv-josip-zastitnik-hrvatske-domovine}}</ref> | cctld = {{vunblist| [[.hr]] and [[.eu]]}} | ဗဟိုဘဏ် = | အထိမ်းအမှတ်များ = | ISO 3166-1 = }} '''ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ'''({{IPAc-en|audio=en-us-Croatia.ogg|k|r|oʊ|ˈ|eɪ|ʃ|ə}}၊ {{respell|kroh|AY|shə}}၊ {{lang-hr|Hrvatska}}၊ {{IPA-sh|xř̩ʋaːtskaː|pron}})၊ တရားဝင်အသုံး'''ခရို‌အေးရှား သမ္မတနိုင်ငံ''' ({{lang-hr|Republika Hrvatska|links=no}}၊ {{pronunciation|Hr-Republika Hrvatska.oga|listen|(|help=no}})၊ {{efn|IPA transcription of "''Republika Hrvatska''": ({{IPA-sh|ˈrepǔblika ˈxř̩ʋaːtskaː|hr}})}}သည် ဥရောပတိုက်၏ အရှိတောင်ဖက်မာဟိရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာအနောက်မြောက်ဖက်မာ [[ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ]]၊ အရှိမြောက်ဖက်မာ [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]၊ အရှိဖက်မာ [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]]၊ အရှိတောင်ဖက်မာ [[ဘော့စနီးယားနန့် ဟာဇီဂိုးဗီးနားနိုင်ငံ]]၊ [[မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ]]ရို့နန့် ထိစပ်နိန်ပြီးကေ [[အီတလီနိုင်ငံ]]နန့် ရီပြင်နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်နိန်ရေ။ နိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဇာဂရက်မြို့(Zagreb)စွာ နိုင်ငံ၏ အဓိကဒေသခွဲတိထဲမာ အရာကောင်တီ ၁၂ ခုနန့်အတူ ပါဝင်လီရေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမာ {{convert|56594|km2|sqmi|0|abbr=off}} ဟိပြီး လူဦးရွီမာ၄.၇ မီလီယံဟိရေအပြင် အများစုကတော့ခါ [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ကက်သလစ်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ ခရိုအေးရှားမာ [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း|ကျောက်ခေတ်‌ဟောင်းကာလ]]ခါကပင် လူများ အခြီချနီထိုင်ခကတ်တေ။ ခရော့(croats) လူမျိုးတိစွာ ဒေဒေသကို ၆ ရာစုနှစ်လောက်မာ ရောက်ဟိလာခပြီး နယ်စားအုပ်ချုပ်ရေတိုင်းပြည်(dukedom) အဖြစ် စတင်ခရေ။ ခရိုအေးရှားအား လွတ်လပ်တေ နိုင်ငံအဖြစ် ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခကပင်ာ ဘရာနီမီယာ(Branimir)နယ်စား လက်ထက် ၈၇၉ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၇ ရက်မာဖြစ်တေ။ အေဒီ ၉၂၅ မာ ပထမဆုံးဘုရင် တိုမီဆလပ်ဗ် နန်းတက်ခပြီး ခရိုအေးရှားသည် ဘုရင့်နိုင်ငံဖြစ်လှာခပြီးကေ ရာစုနှစ် နှစ်ခုနီးပါး အချုပ်အခြာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခရေ။ ခရိုအေးရှားဘုရင့်နိုင်ငံ၏ ဩဇာအာဏာသည် ၁၁၀၂ခုနှစ် Peter Krešimir IV လက်ထက်မာ အထွတ်အထိပ်ရောက်ခရေ။ နန်းမွေဆက်ခံမှုပြဿနာကာလအထဲ Trpimirović dynasty အုပ်စိုးမှု ကုန်ဆုံးလားခပြီးကေ ၁၁၀၂ ခုနှစ်မာဟန်ဂေရီနိုင်ငံနန့် ပုဂ္ဂလပူးပေါင်းမှု(personal union၊ နိုင်ငံတခု သို့မဟုတ် တခုထက်ပိုသော နိုင်ငံတိစွာ ယင်းရို့၏ ဥပဒေ၊ နယ်နိမိတ်ရို့စွာ သီးသန့်စီဖြစ်ကေလေ့ ဘုရင့်လုံးချင်းတည်းအောက်မာ ပေါင်စည်းခြင်း) အဖြစ် ဝင်ရောက်ခရေ။ ၁၅၂၇ ခုနှစ်မာ အော်တိုမန်ရို့၏ အောင်နိုင်မှုရို့နန့် ကြုံတွိခရပြီး ဩစတြီးယားဘုရင် ပထမမြောက် ဖာဒီနန်(Ferdinand) အား ခရိုအေးရှားပါလီမန်မှ ခရိုအေးရှားထီးနန်း၏ မင်းအဖြစ်တင်မြှောက်ခရေ။ ၁၉၁၉ အောက်တိုဘာလ၊ [[ပထမ ကမ္ဘာစစ်]]၏ နောက်ဆုံးနိရက်များမာ ဇာဂရက်မြို့မာ State of Slovenes, Croats and Serbs ရို့စွာ ဩစတီးယား-ဟန်ဂေရီ အင်ပါယာလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရီးကြေညာခပြီးကေ ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes အဖြစ် ပေါင်းစည်းခပြီးကေ ၁၉၂၉ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ယူဂိူစလားဗီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ<ref name="Stuart Foster and Keith Crawford, ‘Introduction: The Critical Importance of History Textbook Research’, in: What Shall We Tell the Children? : International Perspectives on School History Textbooks, eds. Stuart Foster and Keith Crawford">{{cite web |url=https://biblio.ugent.be/publication/1888059/file/6760586.pdf |title=Stuart Foster and Keith Crawford, 'Introduction: The Critical Importance of History Textbook Research', in: What Shall We Tell the Children? : International Perspectives on School History Textbooks, eds. Stuart Foster and Keith Crawford |publisher=Greenwich: Information Age|accessdate=၉ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref>အဖြစ် နာမည်ပြောင်းလဲခရေ။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဧပြီလမာ ဝန်ရိုးတန်းနိုင်ငံတိက ယူဂိုစလားဗီးယားအား ကျူးကျော်ခပြီးကေခရိုအေးရှားနယ်မြီအများစုကို နာဇီကြောထောက်နောက်ခံပြု နိုင်ငံဖြစ်ရေ လွတ်လပ်တေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ(Independent State of Croatia) အဖြစ် ပေါင်းစည်းခရေ။ ယင်းကြောင့် တော်လှန်‌ရေးလှုပ်ယှားမှုများ ပေါ်ပေါက်ခပြီးကေ ယင်းရို့မှ ခရိုအေးရှား ဖယ်ဒရယ်နိုင်ငံ(Federal State of Croatia) ကိုဖြစ်ပေါ်လှာခကာ နောင်မာ ယူဂိုစလားဗီးယား ဆိုရှယ်လစ်ဖယ်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံ(Socialist Federal Republic of Yugoslavia)၏ တည်ထောင်သူ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခရေ။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၂၅ ရက်နိမာ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာလွတ်လပ်ရီးကြေညာခပြီးကေ အပြည့်အဝအကျိုးသက်ရောက်မှုဟိရေမာ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာ ၈ ရက်မာမှ ဖြစ်တေ။ လွတ်လပ်ရီးကြေညာခပြီးကေနောက် လေးနှစ်လောက်ကြာသည်ထိတောင် ခရိုအေးရှားလွတ်လပ်ရီးစစ်ပွဲတိကို အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုက်နိုင်ခရေ။ အချုပ်ခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံဖြစ်ရေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ[[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်စနစ်]]အောက်မာ အုပ်ချုပ်ရေ [[သမ္မတနိုင်ငံ]]ဖြစ်တေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ[[ဥရောပ သမဂ္ဂ]] (EU)၊ [[ကုလသမဂ္ဂ]](UN)၊ ဥရောပကောင်စီ(Council of Europe)၊ [[နေတိုး (စစ်မဟာမိတ်စာချုပ်အဖွဲ့)|နေတိုး]](NATO)၊ [[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီးအဖွဲ့]](WTO)နန့် မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ(Union for the Mediterranean)၏ တည်ထောင်သူအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်တေ။ ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရီးတပ်ဖွဲ့၏ တက်ကြွသော အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ နေတိုးဦးဆောင်ရေ အာဖဂန်နစ္စတန်စစ်ဆင်ရီးတိမာ တပ်ဖွဲ့တိအား ထောက်ပင့်ကူညီခပြီးကေ [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရီးကောင်စီ]]၏ အမြဲတမ်းမဟုတ်ရေ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ၂၀၀၈–၂၀၀၉ ခုနှစ်ကာလအတွက် တာဝန်ယူခရေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ခရိုအေးရှားအစိုးရရေ အခြီခံအဆောက်အဦဖက်မာ တသမတ်တည်း ရင်းနှီးမြုပ်နှံခပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် Pan-European corridors တလျှောက် လမ်းတိနန့် ဝန်ဆောင်များမာ ရင်းနှီးမြုပ်နှံခရေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မာ ဝင်ငွီမြင့်မားသောနိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ [[လူထုဖွံ့ဖြိုးရီးညွှန်းကိန်းနိုင်ငံများစာရင်း|လူထုဖွံ့ဖြိုး‌ရီးညွှန်းကိန်း]]မာ အဆင့် ၄၆ မာဟိရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |title=Human Development Report 2019 |publisher=UNDP|accessdate=၉ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ စီးပွားရီးမာ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း၊ စက်မှုကဏ္ဍနန့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရီးလုပ်ငန်းရို့မှ လွှမ်းမိုးကြီးစိုးထားရေ။ ခရီးလားလုပ်ငန်းစွာလေ့ နိုင်ငံ၏ဘဏ္ဍာကို သိသာစွာ ဖြည့်ဆည်းပီးနှိုင်သော ရင်းမြစ်ဖြစ်ပြီးကေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာကမ္ဘာမာ ခရီးလားလည်ပတ်လိုရေ ရီပန်းစားသော ထိပ်ဆုံးနီရာ ၂၀ မာ ပါဝင်ရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။ နိုင်ငံတော်မှ တောင့်တင်းနနောင်းသော အစိုးရအသုံးစရိတ်ဖြင့် စီးပွားရီးတစိတ်တပိုင်းအား ထိန်းချုပ်ထားရေ။ ဥရောပသမဂ္ဂစွာ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ အရေးကြီးဆုံး ကုန်သွယ်ဖက်ဖြစ်တေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာလူမှုလုံခြုံရီး၊ အထွေထွေ ကျန်းမာရီးစောင့်ယှောက်မှုစနစ်၊ မူလတန်းနန့် အလယ်တန်း အခမဲ့ပညာရီးရို့ကို ထောက်ပင့်ပီးရား အများပြည်သူအဖွဲ့အစည်းများအကြား ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထောက်ပင့်ပေးခြင်းနန့် မီဒီယာနန့် ထုတ်လုပ်ရီးရို့မာ ပူးပေါင်းရင်းနှီးမြုပ်နှံခြင်းရို့ကို ဆောင်ရွက်ရေ။ [[ရုရှား]]မာ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၁၄ ရက်မှ ဂျူလိုင်လ ၁၅ ရက်အထိ ကျင်းပခရေ ၂၁ ကြိမ်မြောက် ကမ္ဘာ့ဖလားဘောလုံးပြိုင်ပွဲမာ ခရိုအေးရှားအသင်းစွာ အသင်းငယ်လေးပင် ဖြစ်ပါ့စီ အသင်းကြီးတိကို ကျော်ဖြတ်ကာ ဖိုင်နယ်အဆင့်အထိ တက်ရောက်နှိုင်ခပြီး ဗိုလ်လုပွဲမာ ပြင်သစ်အသင်းကို ၄ ဂိုး-၂ ဂိုး ဖြင့် ယှုံးပနာ ဒုတိယဆုကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခရေ။ == ဝေါဟာရကေးမြစ် == == သမိုင်း == == ပထဝီဝင် == [[File:Satellite image of Croatia in September 2003.jpg|320px|thumb|ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ဂြိုဟ်တုရုပ်ပုံ]] ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ ဗဟိုဥရောပနန့် ဥရောပ အရှိတောင်ဒေသမာတည်ဟိပြီး [[အေဒြီယက်တစ်ပင်လယ်]]ကမ်း‌ခြေမာ တည်ဟိရေ။ အရှိဖက်မာ [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]၊ အ‌ရှေ့ဖက်မာ [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]]၊ အရှိတောင်ဖက်မာ [[ဘော့စနီးယားနန့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ]]နန့် [[မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဖက်မာ [[ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ]]ရို့နန့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နိန်ရေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာမြောက်လတ္တီတွဒ် ၄၂° နန့် ၄၇° ကြားနန့် အရှိလီာင်ဂျီတွဒ် ၁၃° နန့် ၂၀° ကြားမာ တည်ဟိရေ။ [[ဒူဗရော့ဗ်နစ်ခ်မြို့]]ဝန်းကျင်ဟိ တောင်ပိုင်းအစွန်း နယ်မြီဒေသတိစွာ အရာနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်းကို ရောက်ဟိလို့နိန်ပြီးကေ ဘောစနီးယားနန့် ဟာဇီဂိုဗေးနားနိုင်ငံ၏ နင့်မ်မြို့(Neum)မော်ဒေသမှ ပိုင်းခြာထားကာ ပင်မကုန်းမြီနန့် ရီကြောင်းနယ်နိမိတ်ဖြင့် ဆက်သွယ်ထားရေ။<ref name="DZS-Stat2010">{{cite web|publisher=Croatian Bureau of Statistics|url=http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2010/SLJH2010.pdf|title=2010 – Statistical Yearbook of the Republic of Croatia|date=December 2010|accessdate=၁၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2010/SLJH2010.pdf}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်နယ်မြီစွာ {{convert|56594|km2|sqmi|0|abbr=off}} ကျယ်ဝန်းပြီး ကုန်းမြီ {{convert|56414|km2|sqmi|0|abbr=off}} နန့် ရီပြင် {{convert|128|km2|sqmi|0|abbr=off}} ကျယ်ဝန်းပြီး ကမ္ဘာထက်မာ ၁၂၇ နိုင်ငံမြောက် အကြီးမားဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်တေ။<<ref name="CIA">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html|title=World Factbook|accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Central Intelligence Agency|archivedate=15 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200515110629/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html}}</ref> နိုင်ငံမား အမြင့်ဆုံးနီရာမာ ဒီနဲရစ် အဲ့ပ်တောင်တန်း(Dinaric Alps)မှ ဒီနာရာ(Dinara)တောင်ထွဋ်ဖြစ်ပြီးကေ {{convert|1831|m|ft|abbr=off}} မြင့်ကာ ဘော့စနီးယားနန့် ဟာစီဂိုးဗီးနားနိုင်ငံနယ်စပ်မာ တောင်ဘက် အေဒြီယက်တပင်လယ်ထိ ရှည်လျားပြီး နယ်ခြားမျှိုင်းပိုင်ဖြစ်နီရေ။<ref name="CIA"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ကျွန်းတိစွာ ကျွန်းကြီးကျွန်းငယ် တထောင်ကျော်ပါဝင်ကတ်ပြီးယင်းရို့ထဲက ၄၈ ခုသာ အမြဲတမ်းနီထိုင်သူများ ဟိကတ်တေ။ အကြီးဆုံးကျွန်းတိမာ ခရက်ကျွန်း(Cres)နန့် ကာ့ခ်(Krk)ကျွန်းရို့ဖြစ်ပြီးကေ {{convert|405|km2||abbr=off}} လောက်နီးပါးစီ ကြီးမားကတ်တေ။<ref name="CIA"/> တောင်များထူထပ်သော မြောက်ပိုင်းဒေသ Hrvatsko Zagorje နန့် ပန်နိုနီးယန်းမြစ်ဝှမ်း(Annonian Basin)၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ရေ အရှိဖက် ဆလိုဗေးနီးယားလွင်ပြင်မာ [[ဒန်ညုမြစ်]]၊ ဒရာဗာမြစ်(Drava)၊ ကူပါမြစ်(Kupa)နန့် ဆာဗာမြစ်(Sava)ရို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနိန်ရေ။ ဒန်ညုမြစ်သည် ဥရောပ၏ ဒုတိယအရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ပြီးကေ ဗူကိုဗာမြို့(Vukovar)၏ အရှိဖျားသို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး ဆားဘီးယားနိုင်ငံ ဗာ့ဗိုဒီးနားဒေသ(Vojvodina)နန့် နယ်ခြားမျှိုင်းပိုင်ဖြစ်ပနာ နိန်ရေ။ အေဒြီယက်တပင်လယ်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းနံဘေး အလယ်ပိုင်းနန့် တောင်ပိုင်းဒေသများ၊ ကျွန်းများမာ သိပ်မမြင့်မားသော တောင်တိနန့် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းထားရေ ကုန်းမြင့်များ တည်ဟိရေ။ နိုင်ငံမား တွိရသော သဘာဝရင်းမြစ်တိစွာ ထုတ်လုပ်မှုပြုလုပ်နှိုင်ရေ လောက်ငှသော ပမာဏဟိပြီး ထိုသဘာဝရင်းမြစ်များမာ ဆီ၊ ကျောက်မီးသွီး၊ ဘော်ဆိုက်သတ္တု(Bauxite)၊ အဆင့်နိမ့် သံရိုင်း၊ ထုံး၊ ဂျစ်ပဆမ်(Gypsum)၊ သဘာဝ ဒုံနာ(Natural Asphalt)၊ ဆီလီကာ၊ ကြွီ၊ ရွံ့၊ ဆားနန့် ရေအားလျှပ်စစ်ရို့ ပါဝင်ရေ။<ref name="CIA"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ မြေအလပ်လောက်သည် ကရက်စ်မြီမျက်နှာသွင်ပြင်အနိန်အထားဖြစ်ပြီးကေ သိသာထင်ရှားသော အရာမာ ဒနဲရစ် အဲ့ပ်တောင်တန်းဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.geografija.hr/clanci/1011/rasirenost-krsa-u-hrvatskoj |title=Raširenost krša u Hrvatskoj |trans-title=Presence of Karst in Croatia |language=Croatian |publisher=Croatian Geographic Society |date=18 December 2006 |author=Mate Matas |accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀ |work=geografija.hr |archivedate=9 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120609163634/http://www.geografija.hr/clanci/1011/rasirenost-krsa-u-hrvatskoj |df=dmy }}</ref> ယင်းအပြင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ နက်ဟိုင်းသော ဂူများဟိပြီး ဂူ ၄၉ ခုမာ {{convert|250|m|2|abbr=on}} ထက် နက်ဟိုင်းပြီး ၁၄ ခုမာ {{convert|500|m|2|abbr=on}} ထက် နက်ဟိုင်းကာ ဂူ ၃ ခုမာ {{convert|1000|m|2|abbr=on}} ထက် ပိုပြီးကေနက်ဟိုင်းရေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ အကျော်ကြားဆုံးသော ရီကန်မာ [[ပလစ်ဗစ် ရီကန်များ အမျိုးသားဟင်းခင်း|ပလစ်ဗစ်ရီကန်]]ဖြစ်ပြီးကေ ရီကန် ၁၆ ခုပါဝင်ကာ dolomite နန့် ထုံးကျောက်ဆောင်တိကို ဖြတ်သန်းလားရေ တံရှင်တိနန့် တခုနန့် တခု ဆက်သွယ်ထားကတ်တေ။ ရီကန်တိစွာ သူရို့၏ စိမ်းပြာရောင်မှ mint green ရောင်ထိဟိရေ အရောင်များ၊ အညို သို့မဟုတ် အပြာရောင်အစဟိရေ မတူကွဲပြားသော အရောင်တိကို ပိုင်ဆိုင်ကတ်တေကြောင့် ကျော်ကြားကတ်တေ။<ref name="BBC-Plitvice">{{cite web|publisher=BBC |url=http://www.bbc.com/travel/feature/20110617-the-best-national-parks-of-europe |title=The best national parks of Europe |date=28 June 2011 |accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=1 July 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120701184734/http://www.bbc.com/travel/feature/20110617-the-best-national-parks-of-europe |df=dmy }}</ref> === ရာသီဥတု === === ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲတိ === == နိုင်ငံရီး == == စီးပွားရီး == === ခရီးလားလုပ်ငန်း === === အခြီခံအဆောက်အဦ === == လူမှုအခြီပြ == ၂၀၁၉ ခုနှစ်မာ ခန့်မှန်းလူဦးရွီ ၄.၂၄ မီလီယံ ရောက်ဟိလာရေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာကမ္ဘာထက်မာ [[လူဦးရွီအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြီဒေသများ စာရင်း|၁၂၇ နိုင်ငံမြောက် လူဦးရွီ အထူထပ်ဆုံးသော နိုင်ငံ]] ဖြစ်တေ။<ref>World Population Prospects 2019, United Nations Department of Economic and Social Affairs</ref>  ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ [[လူဦးရွီ သိပ်သည်းမှုအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြီဒေသများ စာရင်း|လူဦးရွီ သိပ်သည်းမှု]]သည် ၁ စတုရန်းကီလိုမီတာမာ နီထိုင်သူ ၇၂.၉ ဦး ဟိပြီး ဥရောပမာ လူဦးရွီ သိပ်သည်းမှု ပိုပြီးကေကျဲပါးသော နိုင်ငံတခုဖြစ်လာခရေ။<ref name=who0>{{cite web |url=https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/CroInFig/croinfig_2018.pdf |title=Croatia in Figures |accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀ |publisher=Croatian Bureau of Statistics |year=2018 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/CroInFig/croinfig_2018.pdf }}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ [[:en:List of countries by life expectancy|မျှော်မှန်း သက်တမ်း]]မာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ ၇၆.၃ နှစ်ဖြစ်တေ။<ref name="auto1"/> {{Historical populations |type = |footnote = As of 29 June 2011 |၁၈၉၀ | ၂၈၅၄၅၅၈ |၁၉၀၀ | ၃၁၆၁၄၅၆ |၁၉၁၀ | ၃၄၆၀၅၈၄ |၁၉၂၁ | ၃၄၄၃၃၇၅ |၁၉၃၁ | ၃၇၈၅၄၅၅ |၁၉၄၈ | ၃၇၇၉၉၅၈ |၁၉၅၃ | ၃၉၃၆၀၂၂ |၁၉၆၁ | ၄၁၅၆၉၆ |၁၉၇၁ | ၄၄၂၆၂၂၁ |၁၉၈၁ | ၄၆၀၁၄၆၉ |၁၉၉၁ | ၄၇၈၄၂၆၅ |၂၀၀၁ | ၄၄၉၂၀၄၉ |၂၀၁၁ | ၄၄၅၆၀၉၆ |၂၀၂၀ | ၄၁၀၅၂၆၇ }} [[File:Population density in Croatia.png|25-px|thumb|ကောင်တီအလိုက် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ လူဦးရွီ ထူထပ်မှုပြ မြီပုံ]] Total fertility rate(TFR) သည် မိခင်တဦးလျှင် အချေ ၁.၄၂ ဦးဟိပြီး ကမ္ဘာထက်မာ အနိမ့်ဆုံးနိုင်ငံတိထဲက တခုလေ့ ဖြစ်ပြီးကေ ၁၈၈၅ ခုနှစ်မာ အမျိုးသမီးတဦးလျှင် ၆.၁၈ ဟိခရာမှ အနည်းသျှေ နိမ့်ကျလှာရေကို တွိရရေ။<ref>{{citation|url=https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=AUT|title=Total Fertility Rate around the world over the last two centuries|author=Max Roser|date=2014|work=Our World In Data, Gapminder Foundation|access-date=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807185806/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=AUT|archive-date=7 August 2018|url-status=dead}}</ref><ref name="auto1"/> ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ သီဆုံးနှုန်းမာ မွေဖွားနှုန်းထက် ဆက်တိုက်မြင့်တက်လာခရေ။<ref name="DZS-Stat2010"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာနောက်ပိုင်းမာ ကမ္ဘာထက်မာ သက်ကြီးဦးရီတိသော နိုင်ငံတိထဲက တခုဖြစ်ပြီးကေ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမာ ၄၃.၃ နှစ်ဖြစ်တေ။ <ref>{{citation|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html|title=The World FactBook - Croatia|date=July 12, 2018|work=The World Factbook|access-date=11 September 2020|archive-date=15 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515110629/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html|url-status=dead}}{{PD-notice}}</ref> ၁၉၉၀ ခုနှစ်များနှောင်းပိုင်းမှစပြီးကေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသို့ ရွိပြောင်းအခြီနီထိုင်မှုတိ တိုးလာယား ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ အသားတင် ရွိပြောင်းအခြီချနီထိုင်မှု ၂၆,၀၀၀ ကျော် အဆင့်သို့ ရောက်ဟိပါလတ်တေ။<ref name="Limun-immigration">{{cite web|publisher=Limun.hr|url=http://limun.hr/main.aspx?id=178599&NadID=178578|title=U Hrvatskoj dvostruko više doseljenika|trans-title=Twice as many immigrants in Croatia|date=21 July 2007|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=14 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114083714/http://limun.hr/main.aspx?id=178599&NadID=178578}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2019/07-01-02_01_2019.htm|title=MIGRACIJA STANOVNIŠTVA REPUBLIKE HRVATSKE U 2018./MIGRATION OF POPULATION OF REPUBLIC OF CROATIA, 2018|website=www.dzs.hr|access-date=21 September 2020|archive-date=26 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926182108/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2019/07-01-02_01_2019.htm}}</ref> မွေးနှုန်းမှန်နန့် အသားတင်ရွိပြောင်းမှု အဆင့်များပေါ်မူတည်ပနာ ခရိုအေးရှား စာရင်းအင်းဗြူရိုသည် ၂၀၆၁ မာ လူဦးရွီသည် ၃.၈၅ သို့ လျော့ကျလားနှိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခရေ။<ref name="DZS-Forecast-2061">{{cite web|publisher=Croatian Bureau of Statistics|language=Croatian|url=https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/Projections/projekcije_stanovnistva_2010-2061.pdf|title=Projekcija stanovništva Republike Hrvatske 2010. – 2061.|trans-title=Projection of Population of the Republic of Croatia 2010–2061|year=2011|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=26 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926184825/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/Projections/projekcije_stanovnistva_2010-2061.pdf}}</ref> ၁၈၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်ထိ ကမ္ဘာစစ်နှစ်ခုဖြစ်ခ‌သော ၁၉၂၁ နန့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မပါ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ လူဦးရွီသည် ၂.၁ မီလီယံမှ တသမတ်တည်း မြင့်တက်ခရာ အမြင့်ဆုံးအချိန်မာ ၄.၇ မီလီယံဟိခရေ။<ref name="DZS-Stat2010"/> လူဦးရွီတိုးပွားမှုနှုန်းသည် demographic transition ပြီးဆုံးရေ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တိကာလနန့်စာကေ အနှုတ်ဘက်ကို ပြလို့နိန်ရေ။<ref name="CIA"/><ref>{{cite journal|author1=Snježana Mrđen|author2=Mladen Friganović|date=June 1998|title=The demographic situation in Croatia|journal=Geoadria|publisher=Hrvatsko geografsko društvo – Zadar|issn=1331-2294|volume=3|issue=1|pages=29–56|url=https://hrcak.srce.hr/9740|doi=10.15291/geoadria.45|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|doi-access=free}}</ref> မကြာသိမ့်ခင်နှစ်တိက ခရိုအေးရှားအစိုးရကို နှစ်စိုင်နှစ်တိုင်း နိုင်ငံခြားသားလုပ်သား ခွင့်ပြုမှုပမာဏတိုးမြှင့်ရန် ဖိအားပီးခြင်းခံလို့နီရရေ။<ref>{{Cite web|url=https://www.vecernji.hr/vijesti/vlada-povecala-kvotu-za-zaposljavanje-stranih-radnika-1326987|title=Vlada uslišila molbe: Povećane kvote dozvola za strane radnike|website=www.vecernji.hr}}</ref> ရွိပြောင်းအခြီချမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒအရ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာနိုင်ငံမာ ထွက်ခွာသွားသူရို့ကို ပြန်လာရန် သိမ်းသွင်းမှု ပြုလုပ်နိကတ်ရေ။<ref>{{cite journal|journal=Politička Misao: Croatian Political Science Review|issn=0032-3241|volume=35|issue=5|year=2008|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=51084|title=The Policy of Immigration in Croatia| author=Nick Vidak|pages=57–75|publisher=University of Zagreb, Faculty of Political Science|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ခရိုးအေးရှား လွတ်လပ်ရီးတိုက်ပွဲ၏ ရလဒ်ကြောင့် လူဦးရွီသည် လျော့ကျလားခြင်းလေ့ ဖြစ်တေ။ စစ်အထဲ လူဦးရွီ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတိအား ရွိပြောင်းခြင်းနန့် နိုင်ငံပြောင်းရွီ့ခြင်းရို့ ဖြစ်စီခရေ။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မာ အဓိက သိမ်းပိုက်ခံရရေ ဒေသများမာ ခရိုအေးရှားလူမျိုး(Croats)များ ၄၀၀,၀၀၀ ကျော်သည် သူရို့အိမ်တိအား ဆာ့ဘ်သူပုန်တပ်ဖွဲ့တိ၏ ရွိပြောင်းမှုခံရခြင်း သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်ခံရမှုကြောင့် ထွက်ဗြီးရခြင်းရို့နန့် ကြုံတွေခရရေ။<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/icty/pressreal/2007/pr1162e-summary.htm|title=Summary of judgement for Milan Martić|date=12 June 2007|publisher=United Nations|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215084458/http://www.un.org/icty/pressreal/2007/pr1162e-summary.htm|archivedate=15 December 2007|url-status=dead}}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ် စစ်ပွဲ၏ နောက်ဆုံးနိရက်များမာ မုန်တိုင်းစစ်ဆင်ရီး(Operation Storm)ကာလအထဲ ခရိုအေးရှားတပ်ဖွဲ့များ မရောက်လှာမီ ဆာ့ဘ် ၁၅၀–၂၀၀,၀၀၀ ခန့်သည် ထွက်ဗြီးလားခရေ။<ref name="bbc-storm">{{cite news|ref={{harvid|BBC News|5 August 2005}}|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4747379.stm|publisher=BBC News|title=Evicted Serbs remember Storm|date=5 August 2005|first=Matt|last=Prodger|authorlink=Matt Prodger|archivedate=23 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023091143/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4747379.stm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|ref={{harvid|UNSC|23 August 1995}}|url=https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/1995/730|format=PDF|date=23 August 1995|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရီးကောင်စီ]]|title=Report of the Secretary-General Submitted Pursuant to Security Council Resolution 1009 (1995)|page=3}}</ref> စစ်ပွဲပြီးဆုံးယပြီးနောက် ရွိပြောင်းနီထိုင်ရသူ အရွီအတွက်သည် ၂၅၀,၀၀၀ ခန့်ထိ ကျဆင်းလားခီရေ။ ခရိုအေးရှားအစိုးရရေ ရွိပြောင်းနီထိုင်ခရသူရို့အား ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာမှစတင်ပနာ ရွိပြောင်းနီထိုင်ခရသူနန့် ဒုက္ခစွာတိဆိုင်ရာ ရုံး(Office of Displaced Persons and Refugees)မှတဆင့် လူမှုလုံခြုံရီးစနစ်ဖြင့် စောင့်ယှောက်မှု ပီးခရေ။<ref>{{cite web|title=Domovinski rat - Hrvatska enciklopedija|url=http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=15884|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> အချို့ ရွိပြောင်းသူတိသည် ယင်းရို့၏ နီအိမ်သို့ ပြန်ချိန်မာ ခရို‌အေးရှား လွတ်လပ်ရီးတိုက်ပွဲများအထဲ စွန့်ပစ်ခရရေ နီရာဒေသအများစုကို ဘော့စနီးယားနန့် ဟာဇီဂိုးဗီးနားမှ ခရော့ထ်ဒုက္ခစွာတိမှ အခြီချနီထိုင်ခပြီးကေ ထိုဒေသတိစွာ ဘော့စနီးယားကနိန်ဆိုကေ အနောက်မြောက်ဘက်ဟိ ဒေသတိဖြစ်တေ။<ref name="Index-Cro-Refugees">{{cite web|publisher=Index.hr|url=http://www.index.hr/vijesti/clanak/savez-udruga-hrvataiz-bih-izabrao-novo-celnistvo/145769.aspx|language=Croatian|title=Savez udruga Hrvata iz BiH izabrao novo čelništvo|trans-title=Union of associations of Bosnia and Herzegovina Croats elects new leadership|date=28 June 2003|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref><ref name="PresidentRH-refugees">{{cite web|publisher=Office of the President of Croatia|url=http://www.predsjednik.hr/29062010|language=Croatian|title=29 06 2010 – Benkovac|date=29 June 2010|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127220818/http://predsjednik.hr/29062010|archivedate=27 November 2010}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂအစီအစာခံစာအရ ခရိုအေးရှားလူဦးရွီ၏ ၁၇.၆% စွာ နိုင်ငံခြားဖွား ရွိပြောင်းနီထိုင်သူများ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref>{{Cite web|url=https://esa.un.org/unmigration/TIMSA2013/migrantstocks2013.htm|title=International Migration and Development|website=esa.un.org|access-date=21 September 2020|archive-date=7 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230107123721/https://esa.un.org/unmigration/TIMSA2013/migrantstocks2013.htm}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ အဓိကနိန်ထိုင်သူတိမာ ခရော့ထ်(Croats)(၉၀.၄%)၊ ယေပြီးနောက်မာ ဆာ့ဘ်(၄.၄%)၊ [[:en:Bosniaks of Croatia|ဘော့စနီးခ်]] (၀.၇၃%), [[:en:Italians of Croatia|အီတလီ]] (၀.၄၂%), [[:en:Albanians of Croatia|အာဗေးနီးယား]] (၀.၄၁%, [[:en:Romani people in Croatia|ရိုးမား]] (၀.၄၀%), [[:en:Hungarians of Croatia|ဟန်ဂေရီ]] (၀.၃၃%), [[:en:Slovenes of Croatia|ဆလိုဗန်နီး]] (၀.၂၅%), [[:en:Czechs of Croatia|ချက်]] (၀.၂၂%), [[:en:Montenegrins of Croatia|မွန်တီနီဂရင်း]] (၀.၁၁%), [[:en:Slovaks of Croatia|ဆလိုဗက်]] (၀.၁၁%), [[:en:Macedonians of Croatia|မက်ဆီဒိုးနီးယား]] (၀.၁၀%)နန့် အရာလူမျိုး (၂.၁၂%) ဟိရေ။<ref name="Census2011-nationality"/> ခရော့ထ် ၄ မီလီယံနီးပါးသည် တိုင်းတပါးမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ <ref>{{Cite web|url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/hrvatska-fenomen-vise-hrvata-zivi-u-inozemstvu-nego-u-domovini---465670.html|title=U Hrvatskoj je loše i preporučam svakom mladom čovjeku da ode u Njemačku|website=Dnevnik.hr}}</ref> === ဘာသာရီး === [[File:Šibenik, Katedrala sv. Jakova - sjeveroistok.jpg|thumb|right| ၂၀၀၀ ခုနှစ်မာ [[ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်နီရာ|ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့ ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်နီရာ စာရင်း]]ဝင်  [[:en:Šibenik Cathedral|ရှီဘီနစ်မြို့ဟိ စိန့်ဂျိမ်း ကာသီဒရယ်]]]] ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ တရားဝင်နိုင်ငံတော်ဘာသာ သတ်မှတ်ထားခြင်း မဟိပါ။ ဘာသာရီးလွပ်လပ်ခွင့်ကို အခြီခံဥပဒေမာ ဖော်ပြထားပြီးသား ဥပဒေ၏ ရှိနှစ်မှာ ဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်းအားလုံးစွာ တူညီမှုဟိပြီး နိုင်ငံတော်နန့် သီးသန့်စီ တည်ဟိရေ။<ref>Croatian Constitution, Article 41</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသား ၉၁.၃၆%စွာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တိဖြစ်တေလို့ ဖော်ပြကတ်ပြီး ထိုအထဲက ကက်သလစ်ဘာသာစွာ အကြီးမားဆုံးဖြစ်ပြီးကေ လူဦးရွီ၏ ၈၆.၂၈% ဟိပြီး ယေပြီးနောက်မာ အရှိပိုင်း အော်သိုဒေါ့(၄.၄၄%)၊ ပရိုတက်စတင့်(၀.၃၄%)နန့် တခြားသော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းခွဲ(၀.၃၀%)ရို့ အသီးသီး ဟိကတ်တေ။ ခရစ်ယာန်ဘာသာပြီးကေ ကိုးကွယ်မှုအများဆုံးမာ အစ္စလာမ်ဘာသာ(၁.၄၇%) ဖြစ်တေ။ လူဦးရွီ၏ ၄.၅၇%စွာ ဘာသာရီးယုံကြည်မှု မဟိသူတိအဖြစ် ဖော်ပြကတ်တေ။<ref name="Census2011-religion">Croatian Census 2011|</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ Eurostat Eurobarometer Poll မာ ခရိုအေးရှား လူဦးရွီ၏ ၆၉% စွာ "ဘုရားသခင်ဟိရေကို ယုံကြည်သည်" ဟူဖြေဆိုထားကတ်တေ။<ref>{{cite web|title=Special Eurobarometer 341, "Biotechnology"|url=https://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf|page=209|accessdate=21 September 2020|archivedate=26 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170326094048/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် Gallup poll မာ "သင်၏နိစိုင်ဘဝမာ ဘာသာရီးရေ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်လား" မီးခွန်းကို ၇၀% စွာ မှန်ပါရေဟု ဖြေဆိုထားကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014034457/http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx|archivedate=14 October 2013|title=Gallup Global Reports|publisher=Gallup (company)|accessdate=၂၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> သို့ယေကေလေ့သော့လေ့ လူဦးရွီ၏ ၂၄%သာ ဘုရားကျောင်းတက်ခြင်း ပုံမှန်ပြုလုပ်ကတ်တေ။<ref name="Pew Survey 2017 - Final Topline">{{cite web|url=http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2017/05/09154356/Central-and-Eastern-Europe-Topline_FINAL-FOR-PUBLICATION.pdf|title=Final Topline|accessdate=၂၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Pew}}</ref> === ဘာသာစကား === === ပညာရီး === === ကျန်းမာရီး === == ယိုင်ကျေးမှု == === စာပီနန့် အနုပညာ === === သတင်းမီဒီယာ === === အစားအစာ === [[File:Vino Teran (Croatia).jpg|thumb|right|Teran wine from Istria County]] ခရိုအေးရှား ရိုးရာအစားအစာတိသည် ဒေသတခုမှတခု ကွဲပြားကတ်တေ။ Dalmatia နန့် Istria ရို့မာ ဟင်းချက်နည်းတိစွာ ဟင်းအမယ်ကြီးများဖြစ်ရေ ပင်လယ်စာတိ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ချက်တိနန့် ပါစတာ ရို့အပြင် ဟင်းခတ်သော သံလွင်ဆီနန့် ကြက်သွန်ဖြူရို့အပါအဝင် အီတလီနန့် အရာ မြေထဲပင်လယ်ဟင်းလျာများထက်မာ အရင်းခံရေ။ ဥရောပဟင်းလျာတိစွာ ဩစတီးယား၊ ဟန်ဂေရီနန့် တူရကီ ဟင်းချက်နည်းပုံစံများ များစွာလွှမ်းမိုးမှုဟိရေ။ ထိုဒေသမာ အသား၊ ရီချိုငါးနန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဟင်းလျာတိကို အဓိကစပ်သုံးကတ်ရေ။<ref name="HTZ-cuisine">{{cite web|publisher=Croatian National Tourist Board|url=http://croatia.hr/en-GB/Discover-Croatia/Gastronomy-and-enology|accessdate=၁၃ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|title=Gastronomy and enology|archivedate=6 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160406080627/http://croatia.hr/en-GB/Discover-Croatia/Gastronomy-and-enology}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ ဝိုင်ထုတ်လုပ်ရေ ဒေသ နှစ်ခုဟိရေ။ နိုင်ငံ၏ အရှိမြောက်ဘက်ဟိ ကုန်းမကြီးဒေသ၊ အထူးအနိန်နန့် စလိုဗေးနီးယားမာ အကောင်းစားဝိုင်များ (အထူးအနိန်နန့် ဝိုင်ဖြူ)ကို ထုတ်လုပ်ရေ။ မြောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် Istrian နန့် Krk ဝိုင်တိစွာ အိမ်နီးချင်းဖြစ်ရေ အီတလီဝိုင်တိနန့် တူပြီး တောင်ပိုင်းဟိ Dalmatia မာ မြေထဲပင်လယ်ပုံစံ ဝိုင်နီတိစွာစံတခုအနိန်နန့် ထုတ်လုပ်ကတ်တေ။<ref name="HTZ-cuisine"/> နှစ်စိုင် ဝိုင်ထုတ်လုပ်မှုသည် ၁၄၀ မီလီယံလီတာ နီးပါး ပိုလျှံရေ။<ref name="DZS-Stat2010"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာဝိုင်တမျိုးတည်းနီးပါး သောက်သုံးသော နိုင်ငံဖြစ်တေမာ ဘီယာသောက်သုံးခြင်းနန့် မကန်မဝှန်ထုတ်လုပ်ခြင်း စတင်ခရေ ၁၈ ရာစု မရောက်ခင်အထိဖြစ်တေ။<ref name="skenderovic">{{cite news|url=http://www.matica.hr/HRRevija/revija032.nsf/AllWebDocs/skenderovic|title=Kako je pivo došlo u Hrvatsku|last=Skenderović|first=Robert|year=2002|work=Hrvatska revija|language=Croatian|accessdate=၁၃ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archivedate=5 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130605031538/http://www.matica.hr/HRRevija/revija032.nsf/AllWebDocs/skenderovic}}</ref>  နှစ်စိုင် ဘီယာသောက်သုံးမုသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံသားတဦးလျှင် ၈၃.၃ လီတာဟိခပြီး ကမ္ဘာ့နိုင်ငံမကန်မဝှန်မာ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ဘီယာသောက်သုံးမုသည် အမှတ်စဉ် ၁၅ နီရာကို ရောက်ဟိစီခရေ။<ref name="kirin">{{cite web|url=http://www.kirinholdings.co.jp/english/news/2009/1221_01.html|title=2008 Per-Capita Beer Consumption by Country|date=21 December 2009|work=Kirin Institute of Food and Lifestyle Report Vol. 22|publisher=Kirin Brewery Company|accessdate=၁၃ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> === အားကဇပ် === ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ အားကဇပ်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ၄၀၀,၀၀၀ ကျော်ဟိရေ။<ref name="Perman-400">{{cite journal|journal=JAHR|publisher=University of Rijeka|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=102603|title=Is sports system fair?|issn=1847-6376|volume=2|issue=3|date=May 2011|author=Biserka Perman|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|pages=159–171}}</ref> ထိုကိန်းဂဏန်းတိအပြင် ၂၇၇,၀၀၀ ဦးသည် အားကဇပ်အဖွဲ့အစည်းတိက အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကတ်ပြီး ၄,၀၀၀ နီးပါးသည် စစ်တုရင်နန့် Contract bridge association ရို့၏ အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref name="DZS-Stat2010"/> ဘောလုံးအားကဇပ်သည် နာမည်အကြီးဆုံးအားကဇပ်ဖြစ်ပြီးကေ ခရိုအေးရှား ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ({{lang-hr|Hrvatski nogometni savez}})မာ မှတ်ပုံတင်ထားရေ အားကဇပ်သမားပေါင်း ၁၁၈,၀၀၀ ဦးဟိရာ နိုင်ငံမာ အကြီးဆုံး အားကဇပ်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တေ။<ref name="CFF-members">{{cite web|publisher=Croatian Football Federation|url=http://www.hns-cff.hr/?ln=en&w=o_hns|title=About Croatian Football Federation|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ခရိုအေးရှား ပထမတန်း ဘောလုံးလိဂ်(Prva HNL)သည် နိုင်ငံမား တခြားသော အားကဇပ်လိဂ်တိထက် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ပရိသတ်စိတ်ပါမှု အများဆုံးသော လိဂ်ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘောလုံးရာသီမာ ပွဲကြေ့ရာလဲရိသတ် ၄၅၈,၇၄၆ ဦး ကြည့်ရှုခကတ်တေ။.<ref name="Index-attendance">{{cite web|publisher=Index.hr|language=Croatian|url=http://www.index.hr/sport/clanak/evo-vam-lige-16-na-utakmicama-hnla-prosjecno-1911-ljudi/553229.aspx|title=Evo vam Lige 16: Na utakmicama HNL-a prosječno 1911|trans-title= There's league 16: Average attendance at HNL matches stands at 1911|date=24 May 2011|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> [[File:Croatia_WC2018_final.jpg|thumb|280px|[[ခရိုအေးရှား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]]သည် [[၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]မာ ဒုတိယနီရာသို့ ရောက်ဟိခရေ။]] ၁၉၉၁ ခုနှစ်မာ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီးရဟိကပင် ခရိုအေးရှားအားကဇပ်သမားတိစွာ နိုင်ငံတကာအားကဇပ်ပြိုင်ပွဲတိကို ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခကတ်ရာ အိုလံပစ်ဆုတံဆိပ် ၄၄ ခုရဟိခပြီးကေ ထိုအထဲမာ ရွှီတံဆိပ် ၁၅ ခုပါဝင်ခကာ ၁၉၉၆ နန့် ၂၀၀၄ နွီရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ handball အားကဇပ်မှ၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ် နွီရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ ဝိတ်မ အားကဇပ်မှ၊ ၂၀၀၂ နန့် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ alpine skiing အားကဇပ်မှ၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် နွီရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ discus throw၊ trap shooting နန့် water polo အားကဇပ်ပြိုင်ပွဲမှ၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် နွီရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ  shooting၊ rowing၊ discus throw၊ sailing နန့် javelin throw အားကဇပ်တိက ရဟိခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref name="HOO-medalists">{{cite web|title=Olympic medalists|publisher=Croatian Olympic Committee|url=http://www.hoo.hr/en/olimpijske_popis.aspx|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121013401/http://www.hoo.hr/en/olimpijske_popis.aspx|archivedate=21 January 2012|df=dmy-all}}</ref> ယင်းအပြင် ခရိုအေးရှားအားကဇပ်သမားတိစွာ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံသျှစ် အားကဇပ်ပြိုင်ပွဲများမာ ရွှီတံဆိပ် ၁၆ ခု ရဟိခပြီးကေ ထိုသည်ရို့မာ ၂၀၀၇၊ ၂၀၀၉၊ ၂၀၁၃ နန့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မာ ကျင်းပခရေ World Championship in Athletics မာ ၄ ခု၊ 2003 World Men's Handball Championship မာ handball အားကဇပ်မှ ၁ ခု၊ 2007 World Aquatics Championships နန့် 2017 World Aquatics Championships မာ ဝါးတားပိုလိုအားကဇပ်မာ ၂ ခု၊ 2010 World Rowing Championships မာ ၁ ခု၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်နန့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်မာ ကျင်းပခရေ FIS Alpine World Ski Championships မာ Alpine skiing အားကဇပ်မှ ၆ ခု၊ ၂၀၁၁ ခုနန့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ ကျင်းပခရေ ကမ္ဘာ့တိုက်ကွမ်ဒို ချန်ပီယံသျှစ်ပြိုင်ပွဲမာ ၂ ခု ရဟိခခြင်း ဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် ခရိုအေးရှားကစပ်သမားတိစွာ ၂၀၀၅ နန့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ Davis Cup ကိုလေ့ အနိုင်ရဟိခရေ။ [[ခရိုအေးရှား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]]သည် ၁၉၉၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလားမာ တတိယနန့် [[၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]မာ ဒုတိယ ရဟိခရေ။ ယင်းအပြင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာများစွာသော အားကဇပ်ပြိုင်ပွဲကြီးတိကိုလေ့ အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပပီးခရေ။ ထို့အထဲမာ 2009 World Men's Handball Championship၊ 2007 World Table Tennis Championships၊ 2000 World Rowing Championships၊ 1987 Summer Universiade၊ 1979 Mediterranean Games နန့် များစွာသော ဥရောပချန်ပီယံသျှစ်ပြိုင်ပွဲများရို့ ပါဝင်ရေ။ နိုင်ငံ၏ အားကဇပ်နန့်သက်ဆိုင်ရေ အစိုးရအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းမာ ၁၉၉၁ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နိမာ တည်ထောင်ခရေ ခရိုအေးရှား အိုလံပစ်ကော်မတီ({{lang-hr|Hrvatski olimpijski odbor}})ဖြစ်ပြီးကေ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ]]၏ အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ၁၉၉၂ နှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နိမာ ရဟိခကာ ထို့သို့ ခွင့်ပြုခသည်နောက်မာ အယ်ဘတ်ဗယ်လီ(Albertville)မာ ကျင်းပခရေ ၁၉၉၂ ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲကို ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခရာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရီးရဟိလာရေ နိုင်ငံသစ်ကို [[အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲတော်]]မာ ပထမဆုံးအကြိမ် ဖော်ထုတ်ပြသခရေ။<ref name="HOO-COO">{{cite web|publisher=Croatian Olympic Committee|url=http://www.hoo.hr/en/hoo.aspx|title=Croatian Olympic Committee|work=hoo.hr|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110704233649/http://www.hoo.hr/en/hoo.aspx|archivedate=4 July 2011|df=dmy-all}}</ref> == Notes == {{notelist|group=efn}} {{clear}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ| ]] [[Category:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[Category:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတိ]] [[Category:သမ္မတနိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] 9hxo9feoy2w2z6gajctrg9zye432egl 21131 21129 2026-09-15T13:00:10Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ]] to [[ခရိုအေးယှားနိုင်ငံ]] 21129 wikitext text/x-wiki {{Coord|45|10|N|15|30|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ခရိုအေးရှား သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း = {{native name|hr|Republika Hrvatska}}<small>{{efn|In the recognized minority languages of Croatia and the most spoken second languages: :* {{lang-cs|Chorvatská republika}} :* {{lang-de|link=no|Republik Kroatien}} :* {{lang-fr|link=no|République de Croatie}} :* {{lang-hu|Horvát Köztársaság}} :* {{lang-it|Repubblica di Croazia}} :* {{lang-rue|Републіка Хорватія}} :* {{lang-sr|Република Хрватска}} :* {{lang-sk|Chorvátska republika}} :* {{lang-sl|Republika Hrvaška}} :* {{lang-uk|Респу́бліка Хорва́тія}} }}</small> | ပုံ_အောင်လံ = Flag of Croatia.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Croatia.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = | နိုင်ငံတော်တေးခြင်း = "[[Lijepa naša domovino]]"<br />(''"Our Beautiful Homeland"'')<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Lijepa nasa domovino instrumental.ogg|center]]</div> | ပုံ_နီရာ = {{Switcher|[[File:EU-Croatia (orthographic projection).png|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးပုံမာ ပြဖို့|[[File:EU-Croatia.svg|upright=1.15|frameless]]|ဥရောပတိုက်မာ ပြဖို့|default=2}} | map_caption = {{map caption |location_color=အစိမ်းရင့် |region=ဥရောပ |region_color=မီးခိုးရင့် |subregion=[[ဥရောပသမဂ္ဂ]] |subregion_color=အစိမ်း}} | မြို့တော် = [[ဇာဂရက်မြို့]]<small>{{efn|{{IPAc-en|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Zagreb.wav|ˈ|z|ɑː|ɡ|r|ɛ|b|}}, {{respell|ZAG|reb}}, {{respell|ZAH|greb}}, {{respell|zah|GREB}}; {{IPA-sh|zǎːɡreb|hr|hr-Zagreb.ogg}}}}</small> | coordinates = {{Coord|45|48|N|16|0|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာတိ = [[ခရိုအေးရှားဘာသာစကား|ခရိုအေးရှား]]<small>{{efn|Apart from Croatian, [[:en:Regions of Croatia|state counties]] have [[:en:Minority languages of Croatia|official regional languages]] that are used for official government business and commercially. In Istria County minority is [[:en:Italian language in Croatia|Italian-speaking]]<ref>{{cite web|url=http://www.pravosudje.hr/europska-povelja-o-regionalnim-ili-manjinskim-jezi|title=Europska povelja o regionalnim ili manjinskim jezicima|date=4 November 2011|publisher=Ministry of Justice and Public Administration (Croatia)|language=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227001603/http://www.pravosudje.hr/europska-povelja-o-regionalnim-ili-manjinskim-jezi|archive-date=27 December 2013|url-status=dead|access-date=1 December 2018}}</ref><ref name="Census-2011-languages"/> while select counties bordering Serbia [[:en:Serbian language in Croatia|speak standard Serbian]].<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2017/04/10/is-serbo-croatian-a-language|title=Is Serbo-Croatian a language?|date=10 April 2017|work=The Economist|access-date=1 December 2018|language=en}}</ref> Other notable–albeit significantly less-present minority languages in Croatia include: [[:en:Czech language|Czech]], [[:en:Hungarian language|Hungarian]], and [[:en:Slovak language|Slovak]].}}</small> | languages_type = စာရီးနည်းစနစ် | languages = [[:en:Latin alphabet|လက်တင်]]<small>{{efn|The writing system of Croatia is legally [[:en:Croatian language#Official status|protected by federal law]]. Efforts to recognise minority scripts, pursuant to international law, on a local level, has been met with [[:en:Anti-Cyrillic protests in Croatia|protests]].}}</small> | ethnic_groups = {{Unbulleted list |၉၀.၄၂% ခရိုအေးရှားလူမျိုး |၄.၃၆% ဆာ့ဘ်လူမျိုး |item3_style=padding-top:0.2em;line-height:1.2em |၅.၂၂% အရာ}} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၁<ref name="Census2011-nationality">{{Croatian Census 2011|E}}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space; |၉၁.၀၆% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |—၈၆.၂၈% [[:en:Catholic Church in Croatia|ကက်သလစ်]] |—၄.၄၄% [[:en:Eastern Orthodoxy in Croatia|အော်သိုဒေါ့]] |—၀.၃၄% [[:en:Protestantism|ပရိုတက်စတင့်]] |၄.၅၇% [[:en:Irreligion in Croatia|ဘာသာမဲ့]] |၄.၃၇% [[:en:Religion in Croatia|အရာ]]}} | religion_year = ၂၀၁၁ | demonym = {{hlist|[[:en:Croats|Croatian]]}} | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Parliamentary republic|ပါလီမန်]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]] | leader_title1 = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = ဇိုရမ် မီလန်နိုဗစ်ချ် | leader_title2 = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = အင်ဒရဲ ပလန်ကိုဗစ်ချ် | leader_title3 = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ|ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name3 = ဂေါ်ဒန် ယန်ဒရိုကိုဗစ်ချ် | legislature = [[ခရိုအေးရှား ပါလီမန်]] | established_event1 = [[:en:Duchy of Croatia|နယ်စား]] | established_date1 = ၉ ရာစု | established_event2 = [[:en:Kingdom of Croatia (925–1102)|ဘုရင်နိုင်ငံ]] | established_date2 = ၉၂၅ | established_event3 = [[:en:Croatia in personal union with Hungary|ဟန်ဂေရီနန့် ပူးပေါင်းခြင်း]] | established_date3 = ၁၁၀၂ | established_event4 = [[:en:Kingdom of Croatia (Habsburg)|ဟက်စ်ဘက်ဂ်မင်းဆက်]]နန့် ပူးပေါင်းခြင်း | established_date4 = ၁၅၂၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီ ၁ ရက် | established_event5 = [[:en:Austria-Hungary|ဩစတီးယား-ဟန်ဂေရီ]]မှ <br />ခွဲထွက်ခြင်း | established_date5 = ၁၉၁၈ ခုနှစ် ‌အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက် | established_event6 = [[:en:Creation of Yugoslavia|ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံတည်ထောင်ခြင်း]] | established_date6 = ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာ ၄ ရက် | established_event7 = [[:en:Independence of Croatia|လွတ်လပ်ရီးကြေညာခြင်း]] | established_date7 = ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၂၅ ရက်<ref name="NN-Holidays">{{cite news |newspaper=[[Narodne Novine]] |url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2019_11_110_2212.html |title=Zakon o blagdanima, spomendanima i neradnim danima u Republici Hrvatskoj |trans-title=Law of Holidays, Memorial Days and Non-Working Days in the Republic of Croatia |language= hr |date=15 November 2019 |access-date=31 May 2021}}</ref> | established_event8 = [[:en:Erdut Agreement|Erdut Agreement]] | established_date8 = ၁၉၉၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက် | established_event9 = [[ဥရောပသမဂ္ဂ]]သို့ [[:en:2013 enlargement of the European Union|ဝင်ရောက်ခြင်း]] | established_date9 = ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၁ ရက် | area_km2 = ၅၆,၅၉၄ | ဧရိယာအဆင့် = ၁၂၄ | area_sq_mi = ၂၁,၈၅၁ | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၁.၀၉ | အမြင့်ဆုံးနီရာ = | အရှည်ဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | population_estimate = {{decrease}} ၄,၀၅၈,၁၆၅<ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&plugin=1&language=en&pcode=tps00001 |title=Population on 1 January |publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu/eurostat |access-date=7 August 2020}}</ref> | population_census = ၄,၂၈၄,၈၈၉<ref name="Census 2011 counties">{{Croatian Census 2011|S}}</ref> | population_estimate_year = ၂၀၂၀ | population_census_year = ၂၀၁၁ | population_estimate_rank = ၁၂၈ | population_density_km2 = ၇၃ | population_density_sq_mi = ၁၈၉ | population_density_rank = ၁၀၉ | GDP_PPP = {{increase}}$၁၂၁&nbsp;ဘီလီယံ (၂၀၂၁ ခန့်မှန်း)<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၈၀ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}}$၃၀,၂၂၂<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၄၉ | GDP_nominal = {{increase}}$၆၆&nbsp;ဘီလီယံ (၂၀၂၁ ခန့်မှန်း)<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၈၁ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}}$၁၆,၄၀၁ (nominal, ၂၀၂၁ ခန့်မှန်း)<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၅၃ | Gini = ၂၈.၃ | Gini_year = ၂၀၂၀ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref =<ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu |access-date=9 August 2021}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = ၀.၈၅၁ <!--number only--> | HDI_ref =<ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစိုင်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank =၄၃ | currency = [[ခရိုအေးရှား ခူးနာ|ခူးနာ]] | currency_code = HRK | time_zone = [[ဗဟိုဥရောပဒေသ စံတော်ချိန်|CET]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[ဗဟိုဥရောပဒေသ နွီရာသီစံတော်ချိန်|CEST]] | date_format = dd.mm.yyyy.&nbsp;(CE) | drives_on = right | calling_code = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံဟိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၃၈၅]] | patron_saint = စိန့်ဂျိုးဇက်<ref name="Hrvatski sabor - Povijest">{{cite web|url=http://www.sabor.hr/sv-josip-zastitnik-hrvatske-domovine|access-date=10 March 2018|title=Hrvatski sabor – Povijest|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306022924/http://www.sabor.hr/sv-josip-zastitnik-hrvatske-domovine|archive-date=6 March 2018|url-status=dead|accessdate=24 September 2021|archivedate=2 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180702093616/http://www.sabor.hr/sv-josip-zastitnik-hrvatske-domovine}}</ref> | cctld = {{vunblist| [[.hr]] and [[.eu]]}} | ဗဟိုဘဏ် = | အထိမ်းအမှတ်များ = | ISO 3166-1 = }} '''ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ'''({{IPAc-en|audio=en-us-Croatia.ogg|k|r|oʊ|ˈ|eɪ|ʃ|ə}}၊ {{respell|kroh|AY|shə}}၊ {{lang-hr|Hrvatska}}၊ {{IPA-sh|xř̩ʋaːtskaː|pron}})၊ တရားဝင်အသုံး'''ခရို‌အေးရှား သမ္မတနိုင်ငံ''' ({{lang-hr|Republika Hrvatska|links=no}}၊ {{pronunciation|Hr-Republika Hrvatska.oga|listen|(|help=no}})၊ {{efn|IPA transcription of "''Republika Hrvatska''": ({{IPA-sh|ˈrepǔblika ˈxř̩ʋaːtskaː|hr}})}}သည် ဥရောပတိုက်၏ အရှိတောင်ဖက်မာဟိရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာအနောက်မြောက်ဖက်မာ [[ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ]]၊ အရှိမြောက်ဖက်မာ [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]၊ အရှိဖက်မာ [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]]၊ အရှိတောင်ဖက်မာ [[ဘော့စနီးယားနန့် ဟာဇီဂိုးဗီးနားနိုင်ငံ]]၊ [[မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ]]ရို့နန့် ထိစပ်နိန်ပြီးကေ [[အီတလီနိုင်ငံ]]နန့် ရီပြင်နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်နိန်ရေ။ နိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဇာဂရက်မြို့(Zagreb)စွာ နိုင်ငံ၏ အဓိကဒေသခွဲတိထဲမာ အရာကောင်တီ ၁၂ ခုနန့်အတူ ပါဝင်လီရေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမာ {{convert|56594|km2|sqmi|0|abbr=off}} ဟိပြီး လူဦးရွီမာ၄.၇ မီလီယံဟိရေအပြင် အများစုကတော့ခါ [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ကက်သလစ်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ ခရိုအေးရှားမာ [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း|ကျောက်ခေတ်‌ဟောင်းကာလ]]ခါကပင် လူများ အခြီချနီထိုင်ခကတ်တေ။ ခရော့(croats) လူမျိုးတိစွာ ဒေဒေသကို ၆ ရာစုနှစ်လောက်မာ ရောက်ဟိလာခပြီး နယ်စားအုပ်ချုပ်ရေတိုင်းပြည်(dukedom) အဖြစ် စတင်ခရေ။ ခရိုအေးရှားအား လွတ်လပ်တေ နိုင်ငံအဖြစ် ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခကပင်ာ ဘရာနီမီယာ(Branimir)နယ်စား လက်ထက် ၈၇၉ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၇ ရက်မာဖြစ်တေ။ အေဒီ ၉၂၅ မာ ပထမဆုံးဘုရင် တိုမီဆလပ်ဗ် နန်းတက်ခပြီး ခရိုအေးရှားသည် ဘုရင့်နိုင်ငံဖြစ်လှာခပြီးကေ ရာစုနှစ် နှစ်ခုနီးပါး အချုပ်အခြာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခရေ။ ခရိုအေးရှားဘုရင့်နိုင်ငံ၏ ဩဇာအာဏာသည် ၁၁၀၂ခုနှစ် Peter Krešimir IV လက်ထက်မာ အထွတ်အထိပ်ရောက်ခရေ။ နန်းမွေဆက်ခံမှုပြဿနာကာလအထဲ Trpimirović dynasty အုပ်စိုးမှု ကုန်ဆုံးလားခပြီးကေ ၁၁၀၂ ခုနှစ်မာဟန်ဂေရီနိုင်ငံနန့် ပုဂ္ဂလပူးပေါင်းမှု(personal union၊ နိုင်ငံတခု သို့မဟုတ် တခုထက်ပိုသော နိုင်ငံတိစွာ ယင်းရို့၏ ဥပဒေ၊ နယ်နိမိတ်ရို့စွာ သီးသန့်စီဖြစ်ကေလေ့ ဘုရင့်လုံးချင်းတည်းအောက်မာ ပေါင်စည်းခြင်း) အဖြစ် ဝင်ရောက်ခရေ။ ၁၅၂၇ ခုနှစ်မာ အော်တိုမန်ရို့၏ အောင်နိုင်မှုရို့နန့် ကြုံတွိခရပြီး ဩစတြီးယားဘုရင် ပထမမြောက် ဖာဒီနန်(Ferdinand) အား ခရိုအေးရှားပါလီမန်မှ ခရိုအေးရှားထီးနန်း၏ မင်းအဖြစ်တင်မြှောက်ခရေ။ ၁၉၁၉ အောက်တိုဘာလ၊ [[ပထမ ကမ္ဘာစစ်]]၏ နောက်ဆုံးနိရက်များမာ ဇာဂရက်မြို့မာ State of Slovenes, Croats and Serbs ရို့စွာ ဩစတီးယား-ဟန်ဂေရီ အင်ပါယာလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရီးကြေညာခပြီးကေ ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes အဖြစ် ပေါင်းစည်းခပြီးကေ ၁၉၂၉ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ယူဂိူစလားဗီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ<ref name="Stuart Foster and Keith Crawford, ‘Introduction: The Critical Importance of History Textbook Research’, in: What Shall We Tell the Children? : International Perspectives on School History Textbooks, eds. Stuart Foster and Keith Crawford">{{cite web |url=https://biblio.ugent.be/publication/1888059/file/6760586.pdf |title=Stuart Foster and Keith Crawford, 'Introduction: The Critical Importance of History Textbook Research', in: What Shall We Tell the Children? : International Perspectives on School History Textbooks, eds. Stuart Foster and Keith Crawford |publisher=Greenwich: Information Age|accessdate=၉ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref>အဖြစ် နာမည်ပြောင်းလဲခရေ။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဧပြီလမာ ဝန်ရိုးတန်းနိုင်ငံတိက ယူဂိုစလားဗီးယားအား ကျူးကျော်ခပြီးကေခရိုအေးရှားနယ်မြီအများစုကို နာဇီကြောထောက်နောက်ခံပြု နိုင်ငံဖြစ်ရေ လွတ်လပ်တေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ(Independent State of Croatia) အဖြစ် ပေါင်းစည်းခရေ။ ယင်းကြောင့် တော်လှန်‌ရေးလှုပ်ယှားမှုများ ပေါ်ပေါက်ခပြီးကေ ယင်းရို့မှ ခရိုအေးရှား ဖယ်ဒရယ်နိုင်ငံ(Federal State of Croatia) ကိုဖြစ်ပေါ်လှာခကာ နောင်မာ ယူဂိုစလားဗီးယား ဆိုရှယ်လစ်ဖယ်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံ(Socialist Federal Republic of Yugoslavia)၏ တည်ထောင်သူ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခရေ။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၂၅ ရက်နိမာ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာလွတ်လပ်ရီးကြေညာခပြီးကေ အပြည့်အဝအကျိုးသက်ရောက်မှုဟိရေမာ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာ ၈ ရက်မာမှ ဖြစ်တေ။ လွတ်လပ်ရီးကြေညာခပြီးကေနောက် လေးနှစ်လောက်ကြာသည်ထိတောင် ခရိုအေးရှားလွတ်လပ်ရီးစစ်ပွဲတိကို အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုက်နိုင်ခရေ။ အချုပ်ခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံဖြစ်ရေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ[[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်စနစ်]]အောက်မာ အုပ်ချုပ်ရေ [[သမ္မတနိုင်ငံ]]ဖြစ်တေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ[[ဥရောပ သမဂ္ဂ]] (EU)၊ [[ကုလသမဂ္ဂ]](UN)၊ ဥရောပကောင်စီ(Council of Europe)၊ [[နေတိုး (စစ်မဟာမိတ်စာချုပ်အဖွဲ့)|နေတိုး]](NATO)၊ [[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီးအဖွဲ့]](WTO)နန့် မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ(Union for the Mediterranean)၏ တည်ထောင်သူအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်တေ။ ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရီးတပ်ဖွဲ့၏ တက်ကြွသော အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ နေတိုးဦးဆောင်ရေ အာဖဂန်နစ္စတန်စစ်ဆင်ရီးတိမာ တပ်ဖွဲ့တိအား ထောက်ပင့်ကူညီခပြီးကေ [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရီးကောင်စီ]]၏ အမြဲတမ်းမဟုတ်ရေ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ၂၀၀၈–၂၀၀၉ ခုနှစ်ကာလအတွက် တာဝန်ယူခရေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ခရိုအေးရှားအစိုးရရေ အခြီခံအဆောက်အဦဖက်မာ တသမတ်တည်း ရင်းနှီးမြုပ်နှံခပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် Pan-European corridors တလျှောက် လမ်းတိနန့် ဝန်ဆောင်များမာ ရင်းနှီးမြုပ်နှံခရေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မာ ဝင်ငွီမြင့်မားသောနိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ [[လူထုဖွံ့ဖြိုးရီးညွှန်းကိန်းနိုင်ငံများစာရင်း|လူထုဖွံ့ဖြိုး‌ရီးညွှန်းကိန်း]]မာ အဆင့် ၄၆ မာဟိရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |title=Human Development Report 2019 |publisher=UNDP|accessdate=၉ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ စီးပွားရီးမာ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း၊ စက်မှုကဏ္ဍနန့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရီးလုပ်ငန်းရို့မှ လွှမ်းမိုးကြီးစိုးထားရေ။ ခရီးလားလုပ်ငန်းစွာလေ့ နိုင်ငံ၏ဘဏ္ဍာကို သိသာစွာ ဖြည့်ဆည်းပီးနှိုင်သော ရင်းမြစ်ဖြစ်ပြီးကေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာကမ္ဘာမာ ခရီးလားလည်ပတ်လိုရေ ရီပန်းစားသော ထိပ်ဆုံးနီရာ ၂၀ မာ ပါဝင်ရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။ နိုင်ငံတော်မှ တောင့်တင်းနနောင်းသော အစိုးရအသုံးစရိတ်ဖြင့် စီးပွားရီးတစိတ်တပိုင်းအား ထိန်းချုပ်ထားရေ။ ဥရောပသမဂ္ဂစွာ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ အရေးကြီးဆုံး ကုန်သွယ်ဖက်ဖြစ်တေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာလူမှုလုံခြုံရီး၊ အထွေထွေ ကျန်းမာရီးစောင့်ယှောက်မှုစနစ်၊ မူလတန်းနန့် အလယ်တန်း အခမဲ့ပညာရီးရို့ကို ထောက်ပင့်ပီးရား အများပြည်သူအဖွဲ့အစည်းများအကြား ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထောက်ပင့်ပေးခြင်းနန့် မီဒီယာနန့် ထုတ်လုပ်ရီးရို့မာ ပူးပေါင်းရင်းနှီးမြုပ်နှံခြင်းရို့ကို ဆောင်ရွက်ရေ။ [[ရုရှား]]မာ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၁၄ ရက်မှ ဂျူလိုင်လ ၁၅ ရက်အထိ ကျင်းပခရေ ၂၁ ကြိမ်မြောက် ကမ္ဘာ့ဖလားဘောလုံးပြိုင်ပွဲမာ ခရိုအေးရှားအသင်းစွာ အသင်းငယ်လေးပင် ဖြစ်ပါ့စီ အသင်းကြီးတိကို ကျော်ဖြတ်ကာ ဖိုင်နယ်အဆင့်အထိ တက်ရောက်နှိုင်ခပြီး ဗိုလ်လုပွဲမာ ပြင်သစ်အသင်းကို ၄ ဂိုး-၂ ဂိုး ဖြင့် ယှုံးပနာ ဒုတိယဆုကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခရေ။ == ဝေါဟာရကေးမြစ် == == သမိုင်း == == ပထဝီဝင် == [[File:Satellite image of Croatia in September 2003.jpg|320px|thumb|ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ဂြိုဟ်တုရုပ်ပုံ]] ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ ဗဟိုဥရောပနန့် ဥရောပ အရှိတောင်ဒေသမာတည်ဟိပြီး [[အေဒြီယက်တစ်ပင်လယ်]]ကမ်း‌ခြေမာ တည်ဟိရေ။ အရှိဖက်မာ [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]၊ အ‌ရှေ့ဖက်မာ [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]]၊ အရှိတောင်ဖက်မာ [[ဘော့စနီးယားနန့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ]]နန့် [[မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဖက်မာ [[ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ]]ရို့နန့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နိန်ရေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာမြောက်လတ္တီတွဒ် ၄၂° နန့် ၄၇° ကြားနန့် အရှိလီာင်ဂျီတွဒ် ၁၃° နန့် ၂၀° ကြားမာ တည်ဟိရေ။ [[ဒူဗရော့ဗ်နစ်ခ်မြို့]]ဝန်းကျင်ဟိ တောင်ပိုင်းအစွန်း နယ်မြီဒေသတိစွာ အရာနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်းကို ရောက်ဟိလို့နိန်ပြီးကေ ဘောစနီးယားနန့် ဟာဇီဂိုဗေးနားနိုင်ငံ၏ နင့်မ်မြို့(Neum)မော်ဒေသမှ ပိုင်းခြာထားကာ ပင်မကုန်းမြီနန့် ရီကြောင်းနယ်နိမိတ်ဖြင့် ဆက်သွယ်ထားရေ။<ref name="DZS-Stat2010">{{cite web|publisher=Croatian Bureau of Statistics|url=http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2010/SLJH2010.pdf|title=2010 – Statistical Yearbook of the Republic of Croatia|date=December 2010|accessdate=၁၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2010/SLJH2010.pdf}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်နယ်မြီစွာ {{convert|56594|km2|sqmi|0|abbr=off}} ကျယ်ဝန်းပြီး ကုန်းမြီ {{convert|56414|km2|sqmi|0|abbr=off}} နန့် ရီပြင် {{convert|128|km2|sqmi|0|abbr=off}} ကျယ်ဝန်းပြီး ကမ္ဘာထက်မာ ၁၂၇ နိုင်ငံမြောက် အကြီးမားဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်တေ။<<ref name="CIA">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html|title=World Factbook|accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Central Intelligence Agency|archivedate=15 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200515110629/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html}}</ref> နိုင်ငံမား အမြင့်ဆုံးနီရာမာ ဒီနဲရစ် အဲ့ပ်တောင်တန်း(Dinaric Alps)မှ ဒီနာရာ(Dinara)တောင်ထွဋ်ဖြစ်ပြီးကေ {{convert|1831|m|ft|abbr=off}} မြင့်ကာ ဘော့စနီးယားနန့် ဟာစီဂိုးဗီးနားနိုင်ငံနယ်စပ်မာ တောင်ဘက် အေဒြီယက်တပင်လယ်ထိ ရှည်လျားပြီး နယ်ခြားမျှိုင်းပိုင်ဖြစ်နီရေ။<ref name="CIA"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ကျွန်းတိစွာ ကျွန်းကြီးကျွန်းငယ် တထောင်ကျော်ပါဝင်ကတ်ပြီးယင်းရို့ထဲက ၄၈ ခုသာ အမြဲတမ်းနီထိုင်သူများ ဟိကတ်တေ။ အကြီးဆုံးကျွန်းတိမာ ခရက်ကျွန်း(Cres)နန့် ကာ့ခ်(Krk)ကျွန်းရို့ဖြစ်ပြီးကေ {{convert|405|km2||abbr=off}} လောက်နီးပါးစီ ကြီးမားကတ်တေ။<ref name="CIA"/> တောင်များထူထပ်သော မြောက်ပိုင်းဒေသ Hrvatsko Zagorje နန့် ပန်နိုနီးယန်းမြစ်ဝှမ်း(Annonian Basin)၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ရေ အရှိဖက် ဆလိုဗေးနီးယားလွင်ပြင်မာ [[ဒန်ညုမြစ်]]၊ ဒရာဗာမြစ်(Drava)၊ ကူပါမြစ်(Kupa)နန့် ဆာဗာမြစ်(Sava)ရို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနိန်ရေ။ ဒန်ညုမြစ်သည် ဥရောပ၏ ဒုတိယအရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ပြီးကေ ဗူကိုဗာမြို့(Vukovar)၏ အရှိဖျားသို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး ဆားဘီးယားနိုင်ငံ ဗာ့ဗိုဒီးနားဒေသ(Vojvodina)နန့် နယ်ခြားမျှိုင်းပိုင်ဖြစ်ပနာ နိန်ရေ။ အေဒြီယက်တပင်လယ်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းနံဘေး အလယ်ပိုင်းနန့် တောင်ပိုင်းဒေသများ၊ ကျွန်းများမာ သိပ်မမြင့်မားသော တောင်တိနန့် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းထားရေ ကုန်းမြင့်များ တည်ဟိရေ။ နိုင်ငံမား တွိရသော သဘာဝရင်းမြစ်တိစွာ ထုတ်လုပ်မှုပြုလုပ်နှိုင်ရေ လောက်ငှသော ပမာဏဟိပြီး ထိုသဘာဝရင်းမြစ်များမာ ဆီ၊ ကျောက်မီးသွီး၊ ဘော်ဆိုက်သတ္တု(Bauxite)၊ အဆင့်နိမ့် သံရိုင်း၊ ထုံး၊ ဂျစ်ပဆမ်(Gypsum)၊ သဘာဝ ဒုံနာ(Natural Asphalt)၊ ဆီလီကာ၊ ကြွီ၊ ရွံ့၊ ဆားနန့် ရေအားလျှပ်စစ်ရို့ ပါဝင်ရေ။<ref name="CIA"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ မြေအလပ်လောက်သည် ကရက်စ်မြီမျက်နှာသွင်ပြင်အနိန်အထားဖြစ်ပြီးကေ သိသာထင်ရှားသော အရာမာ ဒနဲရစ် အဲ့ပ်တောင်တန်းဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.geografija.hr/clanci/1011/rasirenost-krsa-u-hrvatskoj |title=Raširenost krša u Hrvatskoj |trans-title=Presence of Karst in Croatia |language=Croatian |publisher=Croatian Geographic Society |date=18 December 2006 |author=Mate Matas |accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀ |work=geografija.hr |archivedate=9 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120609163634/http://www.geografija.hr/clanci/1011/rasirenost-krsa-u-hrvatskoj |df=dmy }}</ref> ယင်းအပြင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ နက်ဟိုင်းသော ဂူများဟိပြီး ဂူ ၄၉ ခုမာ {{convert|250|m|2|abbr=on}} ထက် နက်ဟိုင်းပြီး ၁၄ ခုမာ {{convert|500|m|2|abbr=on}} ထက် နက်ဟိုင်းကာ ဂူ ၃ ခုမာ {{convert|1000|m|2|abbr=on}} ထက် ပိုပြီးကေနက်ဟိုင်းရေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ အကျော်ကြားဆုံးသော ရီကန်မာ [[ပလစ်ဗစ် ရီကန်များ အမျိုးသားဟင်းခင်း|ပလစ်ဗစ်ရီကန်]]ဖြစ်ပြီးကေ ရီကန် ၁၆ ခုပါဝင်ကာ dolomite နန့် ထုံးကျောက်ဆောင်တိကို ဖြတ်သန်းလားရေ တံရှင်တိနန့် တခုနန့် တခု ဆက်သွယ်ထားကတ်တေ။ ရီကန်တိစွာ သူရို့၏ စိမ်းပြာရောင်မှ mint green ရောင်ထိဟိရေ အရောင်များ၊ အညို သို့မဟုတ် အပြာရောင်အစဟိရေ မတူကွဲပြားသော အရောင်တိကို ပိုင်ဆိုင်ကတ်တေကြောင့် ကျော်ကြားကတ်တေ။<ref name="BBC-Plitvice">{{cite web|publisher=BBC |url=http://www.bbc.com/travel/feature/20110617-the-best-national-parks-of-europe |title=The best national parks of Europe |date=28 June 2011 |accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=1 July 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120701184734/http://www.bbc.com/travel/feature/20110617-the-best-national-parks-of-europe |df=dmy }}</ref> === ရာသီဥတု === === ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲတိ === == နိုင်ငံရီး == == စီးပွားရီး == === ခရီးလားလုပ်ငန်း === === အခြီခံအဆောက်အဦ === == လူမှုအခြီပြ == ၂၀၁၉ ခုနှစ်မာ ခန့်မှန်းလူဦးရွီ ၄.၂၄ မီလီယံ ရောက်ဟိလာရေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာကမ္ဘာထက်မာ [[လူဦးရွီအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြီဒေသများ စာရင်း|၁၂၇ နိုင်ငံမြောက် လူဦးရွီ အထူထပ်ဆုံးသော နိုင်ငံ]] ဖြစ်တေ။<ref>World Population Prospects 2019, United Nations Department of Economic and Social Affairs</ref>  ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ [[လူဦးရွီ သိပ်သည်းမှုအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြီဒေသများ စာရင်း|လူဦးရွီ သိပ်သည်းမှု]]သည် ၁ စတုရန်းကီလိုမီတာမာ နီထိုင်သူ ၇၂.၉ ဦး ဟိပြီး ဥရောပမာ လူဦးရွီ သိပ်သည်းမှု ပိုပြီးကေကျဲပါးသော နိုင်ငံတခုဖြစ်လာခရေ။<ref name=who0>{{cite web |url=https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/CroInFig/croinfig_2018.pdf |title=Croatia in Figures |accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀ |publisher=Croatian Bureau of Statistics |year=2018 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/CroInFig/croinfig_2018.pdf }}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ [[:en:List of countries by life expectancy|မျှော်မှန်း သက်တမ်း]]မာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ ၇၆.၃ နှစ်ဖြစ်တေ။<ref name="auto1"/> {{Historical populations |type = |footnote = As of 29 June 2011 |၁၈၉၀ | ၂၈၅၄၅၅၈ |၁၉၀၀ | ၃၁၆၁၄၅၆ |၁၉၁၀ | ၃၄၆၀၅၈၄ |၁၉၂၁ | ၃၄၄၃၃၇၅ |၁၉၃၁ | ၃၇၈၅၄၅၅ |၁၉၄၈ | ၃၇၇၉၉၅၈ |၁၉၅၃ | ၃၉၃၆၀၂၂ |၁၉၆၁ | ၄၁၅၆၉၆ |၁၉၇၁ | ၄၄၂၆၂၂၁ |၁၉၈၁ | ၄၆၀၁၄၆၉ |၁၉၉၁ | ၄၇၈၄၂၆၅ |၂၀၀၁ | ၄၄၉၂၀၄၉ |၂၀၁၁ | ၄၄၅၆၀၉၆ |၂၀၂၀ | ၄၁၀၅၂၆၇ }} [[File:Population density in Croatia.png|25-px|thumb|ကောင်တီအလိုက် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ လူဦးရွီ ထူထပ်မှုပြ မြီပုံ]] Total fertility rate(TFR) သည် မိခင်တဦးလျှင် အချေ ၁.၄၂ ဦးဟိပြီး ကမ္ဘာထက်မာ အနိမ့်ဆုံးနိုင်ငံတိထဲက တခုလေ့ ဖြစ်ပြီးကေ ၁၈၈၅ ခုနှစ်မာ အမျိုးသမီးတဦးလျှင် ၆.၁၈ ဟိခရာမှ အနည်းသျှေ နိမ့်ကျလှာရေကို တွိရရေ။<ref>{{citation|url=https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=AUT|title=Total Fertility Rate around the world over the last two centuries|author=Max Roser|date=2014|work=Our World In Data, Gapminder Foundation|access-date=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807185806/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=AUT|archive-date=7 August 2018|url-status=dead}}</ref><ref name="auto1"/> ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ သီဆုံးနှုန်းမာ မွေဖွားနှုန်းထက် ဆက်တိုက်မြင့်တက်လာခရေ။<ref name="DZS-Stat2010"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာနောက်ပိုင်းမာ ကမ္ဘာထက်မာ သက်ကြီးဦးရီတိသော နိုင်ငံတိထဲက တခုဖြစ်ပြီးကေ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမာ ၄၃.၃ နှစ်ဖြစ်တေ။ <ref>{{citation|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html|title=The World FactBook - Croatia|date=July 12, 2018|work=The World Factbook|access-date=11 September 2020|archive-date=15 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515110629/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html|url-status=dead}}{{PD-notice}}</ref> ၁၉၉၀ ခုနှစ်များနှောင်းပိုင်းမှစပြီးကေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသို့ ရွိပြောင်းအခြီနီထိုင်မှုတိ တိုးလာယား ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ အသားတင် ရွိပြောင်းအခြီချနီထိုင်မှု ၂၆,၀၀၀ ကျော် အဆင့်သို့ ရောက်ဟိပါလတ်တေ။<ref name="Limun-immigration">{{cite web|publisher=Limun.hr|url=http://limun.hr/main.aspx?id=178599&NadID=178578|title=U Hrvatskoj dvostruko više doseljenika|trans-title=Twice as many immigrants in Croatia|date=21 July 2007|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=14 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114083714/http://limun.hr/main.aspx?id=178599&NadID=178578}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2019/07-01-02_01_2019.htm|title=MIGRACIJA STANOVNIŠTVA REPUBLIKE HRVATSKE U 2018./MIGRATION OF POPULATION OF REPUBLIC OF CROATIA, 2018|website=www.dzs.hr|access-date=21 September 2020|archive-date=26 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926182108/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2019/07-01-02_01_2019.htm}}</ref> မွေးနှုန်းမှန်နန့် အသားတင်ရွိပြောင်းမှု အဆင့်များပေါ်မူတည်ပနာ ခရိုအေးရှား စာရင်းအင်းဗြူရိုသည် ၂၀၆၁ မာ လူဦးရွီသည် ၃.၈၅ သို့ လျော့ကျလားနှိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခရေ။<ref name="DZS-Forecast-2061">{{cite web|publisher=Croatian Bureau of Statistics|language=Croatian|url=https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/Projections/projekcije_stanovnistva_2010-2061.pdf|title=Projekcija stanovništva Republike Hrvatske 2010. – 2061.|trans-title=Projection of Population of the Republic of Croatia 2010–2061|year=2011|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=26 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926184825/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/Projections/projekcije_stanovnistva_2010-2061.pdf}}</ref> ၁၈၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်ထိ ကမ္ဘာစစ်နှစ်ခုဖြစ်ခ‌သော ၁၉၂၁ နန့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မပါ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ လူဦးရွီသည် ၂.၁ မီလီယံမှ တသမတ်တည်း မြင့်တက်ခရာ အမြင့်ဆုံးအချိန်မာ ၄.၇ မီလီယံဟိခရေ။<ref name="DZS-Stat2010"/> လူဦးရွီတိုးပွားမှုနှုန်းသည် demographic transition ပြီးဆုံးရေ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တိကာလနန့်စာကေ အနှုတ်ဘက်ကို ပြလို့နိန်ရေ။<ref name="CIA"/><ref>{{cite journal|author1=Snježana Mrđen|author2=Mladen Friganović|date=June 1998|title=The demographic situation in Croatia|journal=Geoadria|publisher=Hrvatsko geografsko društvo – Zadar|issn=1331-2294|volume=3|issue=1|pages=29–56|url=https://hrcak.srce.hr/9740|doi=10.15291/geoadria.45|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|doi-access=free}}</ref> မကြာသိမ့်ခင်နှစ်တိက ခရိုအေးရှားအစိုးရကို နှစ်စိုင်နှစ်တိုင်း နိုင်ငံခြားသားလုပ်သား ခွင့်ပြုမှုပမာဏတိုးမြှင့်ရန် ဖိအားပီးခြင်းခံလို့နီရရေ။<ref>{{Cite web|url=https://www.vecernji.hr/vijesti/vlada-povecala-kvotu-za-zaposljavanje-stranih-radnika-1326987|title=Vlada uslišila molbe: Povećane kvote dozvola za strane radnike|website=www.vecernji.hr}}</ref> ရွိပြောင်းအခြီချမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒအရ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာနိုင်ငံမာ ထွက်ခွာသွားသူရို့ကို ပြန်လာရန် သိမ်းသွင်းမှု ပြုလုပ်နိကတ်ရေ။<ref>{{cite journal|journal=Politička Misao: Croatian Political Science Review|issn=0032-3241|volume=35|issue=5|year=2008|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=51084|title=The Policy of Immigration in Croatia| author=Nick Vidak|pages=57–75|publisher=University of Zagreb, Faculty of Political Science|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ခရိုးအေးရှား လွတ်လပ်ရီးတိုက်ပွဲ၏ ရလဒ်ကြောင့် လူဦးရွီသည် လျော့ကျလားခြင်းလေ့ ဖြစ်တေ။ စစ်အထဲ လူဦးရွီ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတိအား ရွိပြောင်းခြင်းနန့် နိုင်ငံပြောင်းရွီ့ခြင်းရို့ ဖြစ်စီခရေ။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မာ အဓိက သိမ်းပိုက်ခံရရေ ဒေသများမာ ခရိုအေးရှားလူမျိုး(Croats)များ ၄၀၀,၀၀၀ ကျော်သည် သူရို့အိမ်တိအား ဆာ့ဘ်သူပုန်တပ်ဖွဲ့တိ၏ ရွိပြောင်းမှုခံရခြင်း သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်ခံရမှုကြောင့် ထွက်ဗြီးရခြင်းရို့နန့် ကြုံတွေခရရေ။<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/icty/pressreal/2007/pr1162e-summary.htm|title=Summary of judgement for Milan Martić|date=12 June 2007|publisher=United Nations|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215084458/http://www.un.org/icty/pressreal/2007/pr1162e-summary.htm|archivedate=15 December 2007|url-status=dead}}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ် စစ်ပွဲ၏ နောက်ဆုံးနိရက်များမာ မုန်တိုင်းစစ်ဆင်ရီး(Operation Storm)ကာလအထဲ ခရိုအေးရှားတပ်ဖွဲ့များ မရောက်လှာမီ ဆာ့ဘ် ၁၅၀–၂၀၀,၀၀၀ ခန့်သည် ထွက်ဗြီးလားခရေ။<ref name="bbc-storm">{{cite news|ref={{harvid|BBC News|5 August 2005}}|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4747379.stm|publisher=BBC News|title=Evicted Serbs remember Storm|date=5 August 2005|first=Matt|last=Prodger|authorlink=Matt Prodger|archivedate=23 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023091143/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4747379.stm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|ref={{harvid|UNSC|23 August 1995}}|url=https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/1995/730|format=PDF|date=23 August 1995|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရီးကောင်စီ]]|title=Report of the Secretary-General Submitted Pursuant to Security Council Resolution 1009 (1995)|page=3}}</ref> စစ်ပွဲပြီးဆုံးယပြီးနောက် ရွိပြောင်းနီထိုင်ရသူ အရွီအတွက်သည် ၂၅၀,၀၀၀ ခန့်ထိ ကျဆင်းလားခီရေ။ ခရိုအေးရှားအစိုးရရေ ရွိပြောင်းနီထိုင်ခရသူရို့အား ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာမှစတင်ပနာ ရွိပြောင်းနီထိုင်ခရသူနန့် ဒုက္ခစွာတိဆိုင်ရာ ရုံး(Office of Displaced Persons and Refugees)မှတဆင့် လူမှုလုံခြုံရီးစနစ်ဖြင့် စောင့်ယှောက်မှု ပီးခရေ။<ref>{{cite web|title=Domovinski rat - Hrvatska enciklopedija|url=http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=15884|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> အချို့ ရွိပြောင်းသူတိသည် ယင်းရို့၏ နီအိမ်သို့ ပြန်ချိန်မာ ခရို‌အေးရှား လွတ်လပ်ရီးတိုက်ပွဲများအထဲ စွန့်ပစ်ခရရေ နီရာဒေသအများစုကို ဘော့စနီးယားနန့် ဟာဇီဂိုးဗီးနားမှ ခရော့ထ်ဒုက္ခစွာတိမှ အခြီချနီထိုင်ခပြီးကေ ထိုဒေသတိစွာ ဘော့စနီးယားကနိန်ဆိုကေ အနောက်မြောက်ဘက်ဟိ ဒေသတိဖြစ်တေ။<ref name="Index-Cro-Refugees">{{cite web|publisher=Index.hr|url=http://www.index.hr/vijesti/clanak/savez-udruga-hrvataiz-bih-izabrao-novo-celnistvo/145769.aspx|language=Croatian|title=Savez udruga Hrvata iz BiH izabrao novo čelništvo|trans-title=Union of associations of Bosnia and Herzegovina Croats elects new leadership|date=28 June 2003|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref><ref name="PresidentRH-refugees">{{cite web|publisher=Office of the President of Croatia|url=http://www.predsjednik.hr/29062010|language=Croatian|title=29 06 2010 – Benkovac|date=29 June 2010|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127220818/http://predsjednik.hr/29062010|archivedate=27 November 2010}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂအစီအစာခံစာအရ ခရိုအေးရှားလူဦးရွီ၏ ၁၇.၆% စွာ နိုင်ငံခြားဖွား ရွိပြောင်းနီထိုင်သူများ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref>{{Cite web|url=https://esa.un.org/unmigration/TIMSA2013/migrantstocks2013.htm|title=International Migration and Development|website=esa.un.org|access-date=21 September 2020|archive-date=7 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230107123721/https://esa.un.org/unmigration/TIMSA2013/migrantstocks2013.htm}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ အဓိကနိန်ထိုင်သူတိမာ ခရော့ထ်(Croats)(၉၀.၄%)၊ ယေပြီးနောက်မာ ဆာ့ဘ်(၄.၄%)၊ [[:en:Bosniaks of Croatia|ဘော့စနီးခ်]] (၀.၇၃%), [[:en:Italians of Croatia|အီတလီ]] (၀.၄၂%), [[:en:Albanians of Croatia|အာဗေးနီးယား]] (၀.၄၁%, [[:en:Romani people in Croatia|ရိုးမား]] (၀.၄၀%), [[:en:Hungarians of Croatia|ဟန်ဂေရီ]] (၀.၃၃%), [[:en:Slovenes of Croatia|ဆလိုဗန်နီး]] (၀.၂၅%), [[:en:Czechs of Croatia|ချက်]] (၀.၂၂%), [[:en:Montenegrins of Croatia|မွန်တီနီဂရင်း]] (၀.၁၁%), [[:en:Slovaks of Croatia|ဆလိုဗက်]] (၀.၁၁%), [[:en:Macedonians of Croatia|မက်ဆီဒိုးနီးယား]] (၀.၁၀%)နန့် အရာလူမျိုး (၂.၁၂%) ဟိရေ။<ref name="Census2011-nationality"/> ခရော့ထ် ၄ မီလီယံနီးပါးသည် တိုင်းတပါးမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ <ref>{{Cite web|url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/hrvatska-fenomen-vise-hrvata-zivi-u-inozemstvu-nego-u-domovini---465670.html|title=U Hrvatskoj je loše i preporučam svakom mladom čovjeku da ode u Njemačku|website=Dnevnik.hr}}</ref> === ဘာသာရီး === [[File:Šibenik, Katedrala sv. Jakova - sjeveroistok.jpg|thumb|right| ၂၀၀၀ ခုနှစ်မာ [[ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်နီရာ|ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့ ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်နီရာ စာရင်း]]ဝင်  [[:en:Šibenik Cathedral|ရှီဘီနစ်မြို့ဟိ စိန့်ဂျိမ်း ကာသီဒရယ်]]]] ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ တရားဝင်နိုင်ငံတော်ဘာသာ သတ်မှတ်ထားခြင်း မဟိပါ။ ဘာသာရီးလွပ်လပ်ခွင့်ကို အခြီခံဥပဒေမာ ဖော်ပြထားပြီးသား ဥပဒေ၏ ရှိနှစ်မှာ ဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်းအားလုံးစွာ တူညီမှုဟိပြီး နိုင်ငံတော်နန့် သီးသန့်စီ တည်ဟိရေ။<ref>Croatian Constitution, Article 41</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသား ၉၁.၃၆%စွာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တိဖြစ်တေလို့ ဖော်ပြကတ်ပြီး ထိုအထဲက ကက်သလစ်ဘာသာစွာ အကြီးမားဆုံးဖြစ်ပြီးကေ လူဦးရွီ၏ ၈၆.၂၈% ဟိပြီး ယေပြီးနောက်မာ အရှိပိုင်း အော်သိုဒေါ့(၄.၄၄%)၊ ပရိုတက်စတင့်(၀.၃၄%)နန့် တခြားသော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းခွဲ(၀.၃၀%)ရို့ အသီးသီး ဟိကတ်တေ။ ခရစ်ယာန်ဘာသာပြီးကေ ကိုးကွယ်မှုအများဆုံးမာ အစ္စလာမ်ဘာသာ(၁.၄၇%) ဖြစ်တေ။ လူဦးရွီ၏ ၄.၅၇%စွာ ဘာသာရီးယုံကြည်မှု မဟိသူတိအဖြစ် ဖော်ပြကတ်တေ။<ref name="Census2011-religion">Croatian Census 2011|</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ Eurostat Eurobarometer Poll မာ ခရိုအေးရှား လူဦးရွီ၏ ၆၉% စွာ "ဘုရားသခင်ဟိရေကို ယုံကြည်သည်" ဟူဖြေဆိုထားကတ်တေ။<ref>{{cite web|title=Special Eurobarometer 341, "Biotechnology"|url=https://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf|page=209|accessdate=21 September 2020|archivedate=26 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170326094048/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် Gallup poll မာ "သင်၏နိစိုင်ဘဝမာ ဘာသာရီးရေ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်လား" မီးခွန်းကို ၇၀% စွာ မှန်ပါရေဟု ဖြေဆိုထားကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014034457/http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx|archivedate=14 October 2013|title=Gallup Global Reports|publisher=Gallup (company)|accessdate=၂၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> သို့ယေကေလေ့သော့လေ့ လူဦးရွီ၏ ၂၄%သာ ဘုရားကျောင်းတက်ခြင်း ပုံမှန်ပြုလုပ်ကတ်တေ။<ref name="Pew Survey 2017 - Final Topline">{{cite web|url=http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2017/05/09154356/Central-and-Eastern-Europe-Topline_FINAL-FOR-PUBLICATION.pdf|title=Final Topline|accessdate=၂၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Pew}}</ref> === ဘာသာစကား === === ပညာရီး === === ကျန်းမာရီး === == ယိုင်ကျေးမှု == === စာပီနန့် အနုပညာ === === သတင်းမီဒီယာ === === အစားအစာ === [[File:Vino Teran (Croatia).jpg|thumb|right|Teran wine from Istria County]] ခရိုအေးရှား ရိုးရာအစားအစာတိသည် ဒေသတခုမှတခု ကွဲပြားကတ်တေ။ Dalmatia နန့် Istria ရို့မာ ဟင်းချက်နည်းတိစွာ ဟင်းအမယ်ကြီးများဖြစ်ရေ ပင်လယ်စာတိ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ချက်တိနန့် ပါစတာ ရို့အပြင် ဟင်းခတ်သော သံလွင်ဆီနန့် ကြက်သွန်ဖြူရို့အပါအဝင် အီတလီနန့် အရာ မြေထဲပင်လယ်ဟင်းလျာများထက်မာ အရင်းခံရေ။ ဥရောပဟင်းလျာတိစွာ ဩစတီးယား၊ ဟန်ဂေရီနန့် တူရကီ ဟင်းချက်နည်းပုံစံများ များစွာလွှမ်းမိုးမှုဟိရေ။ ထိုဒေသမာ အသား၊ ရီချိုငါးနန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဟင်းလျာတိကို အဓိကစပ်သုံးကတ်ရေ။<ref name="HTZ-cuisine">{{cite web|publisher=Croatian National Tourist Board|url=http://croatia.hr/en-GB/Discover-Croatia/Gastronomy-and-enology|accessdate=၁၃ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|title=Gastronomy and enology|archivedate=6 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160406080627/http://croatia.hr/en-GB/Discover-Croatia/Gastronomy-and-enology}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ ဝိုင်ထုတ်လုပ်ရေ ဒေသ နှစ်ခုဟိရေ။ နိုင်ငံ၏ အရှိမြောက်ဘက်ဟိ ကုန်းမကြီးဒေသ၊ အထူးအနိန်နန့် စလိုဗေးနီးယားမာ အကောင်းစားဝိုင်များ (အထူးအနိန်နန့် ဝိုင်ဖြူ)ကို ထုတ်လုပ်ရေ။ မြောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် Istrian နန့် Krk ဝိုင်တိစွာ အိမ်နီးချင်းဖြစ်ရေ အီတလီဝိုင်တိနန့် တူပြီး တောင်ပိုင်းဟိ Dalmatia မာ မြေထဲပင်လယ်ပုံစံ ဝိုင်နီတိစွာစံတခုအနိန်နန့် ထုတ်လုပ်ကတ်တေ။<ref name="HTZ-cuisine"/> နှစ်စိုင် ဝိုင်ထုတ်လုပ်မှုသည် ၁၄၀ မီလီယံလီတာ နီးပါး ပိုလျှံရေ။<ref name="DZS-Stat2010"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာဝိုင်တမျိုးတည်းနီးပါး သောက်သုံးသော နိုင်ငံဖြစ်တေမာ ဘီယာသောက်သုံးခြင်းနန့် မကန်မဝှန်ထုတ်လုပ်ခြင်း စတင်ခရေ ၁၈ ရာစု မရောက်ခင်အထိဖြစ်တေ။<ref name="skenderovic">{{cite news|url=http://www.matica.hr/HRRevija/revija032.nsf/AllWebDocs/skenderovic|title=Kako je pivo došlo u Hrvatsku|last=Skenderović|first=Robert|year=2002|work=Hrvatska revija|language=Croatian|accessdate=၁၃ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archivedate=5 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130605031538/http://www.matica.hr/HRRevija/revija032.nsf/AllWebDocs/skenderovic}}</ref>  နှစ်စိုင် ဘီယာသောက်သုံးမုသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံသားတဦးလျှင် ၈၃.၃ လီတာဟိခပြီး ကမ္ဘာ့နိုင်ငံမကန်မဝှန်မာ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ဘီယာသောက်သုံးမုသည် အမှတ်စဉ် ၁၅ နီရာကို ရောက်ဟိစီခရေ။<ref name="kirin">{{cite web|url=http://www.kirinholdings.co.jp/english/news/2009/1221_01.html|title=2008 Per-Capita Beer Consumption by Country|date=21 December 2009|work=Kirin Institute of Food and Lifestyle Report Vol. 22|publisher=Kirin Brewery Company|accessdate=၁၃ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> === အားကဇပ် === ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ အားကဇပ်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ၄၀၀,၀၀၀ ကျော်ဟိရေ။<ref name="Perman-400">{{cite journal|journal=JAHR|publisher=University of Rijeka|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=102603|title=Is sports system fair?|issn=1847-6376|volume=2|issue=3|date=May 2011|author=Biserka Perman|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|pages=159–171}}</ref> ထိုကိန်းဂဏန်းတိအပြင် ၂၇၇,၀၀၀ ဦးသည် အားကဇပ်အဖွဲ့အစည်းတိက အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကတ်ပြီး ၄,၀၀၀ နီးပါးသည် စစ်တုရင်နန့် Contract bridge association ရို့၏ အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref name="DZS-Stat2010"/> ဘောလုံးအားကဇပ်သည် နာမည်အကြီးဆုံးအားကဇပ်ဖြစ်ပြီးကေ ခရိုအေးရှား ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ({{lang-hr|Hrvatski nogometni savez}})မာ မှတ်ပုံတင်ထားရေ အားကဇပ်သမားပေါင်း ၁၁၈,၀၀၀ ဦးဟိရာ နိုင်ငံမာ အကြီးဆုံး အားကဇပ်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တေ။<ref name="CFF-members">{{cite web|publisher=Croatian Football Federation|url=http://www.hns-cff.hr/?ln=en&w=o_hns|title=About Croatian Football Federation|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ခရိုအေးရှား ပထမတန်း ဘောလုံးလိဂ်(Prva HNL)သည် နိုင်ငံမား တခြားသော အားကဇပ်လိဂ်တိထက် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ပရိသတ်စိတ်ပါမှု အများဆုံးသော လိဂ်ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘောလုံးရာသီမာ ပွဲကြေ့ရာလဲရိသတ် ၄၅၈,၇၄၆ ဦး ကြည့်ရှုခကတ်တေ။.<ref name="Index-attendance">{{cite web|publisher=Index.hr|language=Croatian|url=http://www.index.hr/sport/clanak/evo-vam-lige-16-na-utakmicama-hnla-prosjecno-1911-ljudi/553229.aspx|title=Evo vam Lige 16: Na utakmicama HNL-a prosječno 1911|trans-title= There's league 16: Average attendance at HNL matches stands at 1911|date=24 May 2011|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> [[File:Croatia_WC2018_final.jpg|thumb|280px|[[ခရိုအေးရှား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]]သည် [[၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]မာ ဒုတိယနီရာသို့ ရောက်ဟိခရေ။]] ၁၉၉၁ ခုနှစ်မာ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီးရဟိကပင် ခရိုအေးရှားအားကဇပ်သမားတိစွာ နိုင်ငံတကာအားကဇပ်ပြိုင်ပွဲတိကို ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခကတ်ရာ အိုလံပစ်ဆုတံဆိပ် ၄၄ ခုရဟိခပြီးကေ ထိုအထဲမာ ရွှီတံဆိပ် ၁၅ ခုပါဝင်ခကာ ၁၉၉၆ နန့် ၂၀၀၄ နွီရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ handball အားကဇပ်မှ၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ် နွီရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ ဝိတ်မ အားကဇပ်မှ၊ ၂၀၀၂ နန့် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ alpine skiing အားကဇပ်မှ၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် နွီရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ discus throw၊ trap shooting နန့် water polo အားကဇပ်ပြိုင်ပွဲမှ၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် နွီရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ  shooting၊ rowing၊ discus throw၊ sailing နန့် javelin throw အားကဇပ်တိက ရဟိခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref name="HOO-medalists">{{cite web|title=Olympic medalists|publisher=Croatian Olympic Committee|url=http://www.hoo.hr/en/olimpijske_popis.aspx|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121013401/http://www.hoo.hr/en/olimpijske_popis.aspx|archivedate=21 January 2012|df=dmy-all}}</ref> ယင်းအပြင် ခရိုအေးရှားအားကဇပ်သမားတိစွာ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံသျှစ် အားကဇပ်ပြိုင်ပွဲများမာ ရွှီတံဆိပ် ၁၆ ခု ရဟိခပြီးကေ ထိုသည်ရို့မာ ၂၀၀၇၊ ၂၀၀၉၊ ၂၀၁၃ နန့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မာ ကျင်းပခရေ World Championship in Athletics မာ ၄ ခု၊ 2003 World Men's Handball Championship မာ handball အားကဇပ်မှ ၁ ခု၊ 2007 World Aquatics Championships နန့် 2017 World Aquatics Championships မာ ဝါးတားပိုလိုအားကဇပ်မာ ၂ ခု၊ 2010 World Rowing Championships မာ ၁ ခု၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်နန့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်မာ ကျင်းပခရေ FIS Alpine World Ski Championships မာ Alpine skiing အားကဇပ်မှ ၆ ခု၊ ၂၀၁၁ ခုနန့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ ကျင်းပခရေ ကမ္ဘာ့တိုက်ကွမ်ဒို ချန်ပီယံသျှစ်ပြိုင်ပွဲမာ ၂ ခု ရဟိခခြင်း ဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် ခရိုအေးရှားကစပ်သမားတိစွာ ၂၀၀၅ နန့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ Davis Cup ကိုလေ့ အနိုင်ရဟိခရေ။ [[ခရိုအေးရှား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]]သည် ၁၉၉၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလားမာ တတိယနန့် [[၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]မာ ဒုတိယ ရဟိခရေ။ ယင်းအပြင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာများစွာသော အားကဇပ်ပြိုင်ပွဲကြီးတိကိုလေ့ အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပပီးခရေ။ ထို့အထဲမာ 2009 World Men's Handball Championship၊ 2007 World Table Tennis Championships၊ 2000 World Rowing Championships၊ 1987 Summer Universiade၊ 1979 Mediterranean Games နန့် များစွာသော ဥရောပချန်ပီယံသျှစ်ပြိုင်ပွဲများရို့ ပါဝင်ရေ။ နိုင်ငံ၏ အားကဇပ်နန့်သက်ဆိုင်ရေ အစိုးရအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းမာ ၁၉၉၁ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နိမာ တည်ထောင်ခရေ ခရိုအေးရှား အိုလံပစ်ကော်မတီ({{lang-hr|Hrvatski olimpijski odbor}})ဖြစ်ပြီးကေ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ]]၏ အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ၁၉၉၂ နှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နိမာ ရဟိခကာ ထို့သို့ ခွင့်ပြုခသည်နောက်မာ အယ်ဘတ်ဗယ်လီ(Albertville)မာ ကျင်းပခရေ ၁၉၉၂ ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲကို ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခရာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရီးရဟိလာရေ နိုင်ငံသစ်ကို [[အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲတော်]]မာ ပထမဆုံးအကြိမ် ဖော်ထုတ်ပြသခရေ။<ref name="HOO-COO">{{cite web|publisher=Croatian Olympic Committee|url=http://www.hoo.hr/en/hoo.aspx|title=Croatian Olympic Committee|work=hoo.hr|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110704233649/http://www.hoo.hr/en/hoo.aspx|archivedate=4 July 2011|df=dmy-all}}</ref> == Notes == {{notelist|group=efn}} {{clear}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ| ]] [[Category:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[Category:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတိ]] [[Category:သမ္မတနိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] 9hxo9feoy2w2z6gajctrg9zye432egl 21133 21131 2026-09-15T13:04:54Z Retkhaberi 224 21133 wikitext text/x-wiki {{Coord|45|10|N|15|30|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ခရိုအေးယှားသမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း = {{native name|hr|Republika Hrvatska}}<small>{{efn|In the recognized minority languages of Croatia and the most spoken second languages: :* {{lang-cs|Chorvatská republika}} :* {{lang-de|link=no|Republik Kroatien}} :* {{lang-fr|link=no|République de Croatie}} :* {{lang-hu|Horvát Köztársaság}} :* {{lang-it|Repubblica di Croazia}} :* {{lang-rue|Републіка Хорватія}} :* {{lang-sr|Република Хрватска}} :* {{lang-sk|Chorvátska republika}} :* {{lang-sl|Republika Hrvaška}} :* {{lang-uk|Респу́бліка Хорва́тія}} }}</small> | ပုံ_အောင်လံ = Flag of Croatia.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Croatia.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = | နိုင်ငံတော်တေးခြင်း = "[[Lijepa naša domovino]]"<br />(''"Our Beautiful Homeland"'')<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Lijepa nasa domovino instrumental.ogg|center]]</div> | ပုံ_နီရာ = {{Switcher|[[File:EU-Croatia (orthographic projection).png|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးပုံမာ ပြဖို့|[[File:EU-Croatia.svg|upright=1.15|frameless]]|ဥရောပတိုက်မာ ပြဖို့|default=2}} | map_caption = {{map caption |location_color=အစိမ်းရင့် |region=ဥရောပ |region_color=မီးခိုးရင့် |subregion=[[ဥရောပသမဂ္ဂ]] |subregion_color=အစိမ်း}} | မြို့တော် = [[ဇာဂရက်မြို့]]<small>{{efn|{{IPAc-en|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Zagreb.wav|ˈ|z|ɑː|ɡ|r|ɛ|b|}}, {{respell|ZAG|reb}}, {{respell|ZAH|greb}}, {{respell|zah|GREB}}; {{IPA-sh|zǎːɡreb|hr|hr-Zagreb.ogg}}}}</small> | coordinates = {{Coord|45|48|N|16|0|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာတိ = [[ခရိုအေးရှားဘာသာစကား|ခရိုအေးရှား]]<small>{{efn|Apart from Croatian, [[:en:Regions of Croatia|state counties]] have [[:en:Minority languages of Croatia|official regional languages]] that are used for official government business and commercially. In Istria County minority is [[:en:Italian language in Croatia|Italian-speaking]]<ref>{{cite web|url=http://www.pravosudje.hr/europska-povelja-o-regionalnim-ili-manjinskim-jezi|title=Europska povelja o regionalnim ili manjinskim jezicima|date=4 November 2011|publisher=Ministry of Justice and Public Administration (Croatia)|language=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227001603/http://www.pravosudje.hr/europska-povelja-o-regionalnim-ili-manjinskim-jezi|archive-date=27 December 2013|url-status=dead|access-date=1 December 2018}}</ref><ref name="Census-2011-languages"/> while select counties bordering Serbia [[:en:Serbian language in Croatia|speak standard Serbian]].<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2017/04/10/is-serbo-croatian-a-language|title=Is Serbo-Croatian a language?|date=10 April 2017|work=The Economist|access-date=1 December 2018|language=en}}</ref> Other notable–albeit significantly less-present minority languages in Croatia include: [[:en:Czech language|Czech]], [[:en:Hungarian language|Hungarian]], and [[:en:Slovak language|Slovak]].}}</small> | languages_type = စာရီးနည်းစနစ် | languages = [[:en:Latin alphabet|လက်တင်]]<small>{{efn|The writing system of Croatia is legally [[:en:Croatian language#Official status|protected by federal law]]. Efforts to recognise minority scripts, pursuant to international law, on a local level, has been met with [[:en:Anti-Cyrillic protests in Croatia|protests]].}}</small> | ethnic_groups = {{Unbulleted list |၉၀.၄၂% ခရိုအေးရှားလူမျိုး |၄.၃၆% ဆာ့ဘ်လူမျိုး |item3_style=padding-top:0.2em;line-height:1.2em |၅.၂၂% အရာ}} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၁<ref name="Census2011-nationality">{{Croatian Census 2011|E}}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space; |၉၁.၀၆% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |—၈၆.၂၈% [[:en:Catholic Church in Croatia|ကက်သလစ်]] |—၄.၄၄% [[:en:Eastern Orthodoxy in Croatia|အော်သိုဒေါ့]] |—၀.၃၄% [[:en:Protestantism|ပရိုတက်စတင့်]] |၄.၅၇% [[:en:Irreligion in Croatia|ဘာသာမဲ့]] |၄.၃၇% [[:en:Religion in Croatia|အရာ]]}} | religion_year = ၂၀၁၁ | demonym = {{hlist|[[:en:Croats|Croatian]]}} | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Parliamentary republic|ပါလီမန်]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]] | leader_title1 = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = ဇိုရမ် မီလန်နိုဗစ်ချ် | leader_title2 = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = အင်ဒရဲ ပလန်ကိုဗစ်ချ် | leader_title3 = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ|ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name3 = ဂေါ်ဒန် ယန်ဒရိုကိုဗစ်ချ် | legislature = [[ခရိုအေးယှားပါလီမန်]] | established_event1 = [[:en:Duchy of Croatia|နယ်စား]] | established_date1 = ၉ ရာစု | established_event2 = [[:en:Kingdom of Croatia (925–1102)|ဘုရင်နိုင်ငံ]] | established_date2 = ၉၂၅ | established_event3 = [[:en:Croatia in personal union with Hungary|ဟန်ဂေရီနန့် ပူးပေါင်းခြင်း]] | established_date3 = ၁၁၀၂ | established_event4 = [[:en:Kingdom of Croatia (Habsburg)|ဟက်စ်ဘက်ဂ်မင်းဆက်]]နန့် ပူးပေါင်းခြင်း | established_date4 = ၁၅၂၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီ ၁ ရက် | established_event5 = [[:en:Austria-Hungary|ဩစတီးယား-ဟန်ဂေရီ]]မှ <br />ခွဲထွက်ခြင်း | established_date5 = ၁၉၁၈ ခုနှစ် ‌အောက်တိုဘာ ၂၉ ရက် | established_event6 = [[:en:Creation of Yugoslavia|ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံတည်ထောင်ခြင်း]] | established_date6 = ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာ ၄ ရက် | established_event7 = [[:en:Independence of Croatia|လွတ်လပ်ရီးကြေညာခြင်း]] | established_date7 = ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၂၅ ရက်<ref name="NN-Holidays">{{cite news |newspaper=[[Narodne Novine]] |url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2019_11_110_2212.html |title=Zakon o blagdanima, spomendanima i neradnim danima u Republici Hrvatskoj |trans-title=Law of Holidays, Memorial Days and Non-Working Days in the Republic of Croatia |language= hr |date=15 November 2019 |access-date=31 May 2021}}</ref> | established_event8 = [[:en:Erdut Agreement|Erdut Agreement]] | established_date8 = ၁၉၉၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက် | established_event9 = [[ဥရောပသမဂ္ဂ]]သို့ [[:en:2013 enlargement of the European Union|ဝင်ရောက်ခြင်း]] | established_date9 = ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၁ ရက် | area_km2 = ၅၆,၅၉၄ | ဧရိယာအဆင့် = ၁၂၄ | area_sq_mi = ၂၁,၈၅၁ | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၁.၀၉ | အမြင့်ဆုံးနီရာ = | အရှည်ဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | population_estimate = {{decrease}} ၄,၀၅၈,၁၆၅<ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&plugin=1&language=en&pcode=tps00001 |title=Population on 1 January |publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu/eurostat |access-date=7 August 2020}}</ref> | population_census = ၄,၂၈၄,၈၈၉<ref name="Census 2011 counties">{{Croatian Census 2011|S}}</ref> | population_estimate_year = ၂၀၂၀ | population_census_year = ၂၀၁၁ | population_estimate_rank = ၁၂၈ | population_density_km2 = ၇၃ | population_density_sq_mi = ၁၈၉ | population_density_rank = ၁၀၉ | GDP_PPP = {{increase}}$၁၂၁&nbsp;ဘီလီယံ (၂၀၂၁ ခန့်မှန်း)<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၈၀ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}}$၃၀,၂၂၂<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၄၉ | GDP_nominal = {{increase}}$၆၆&nbsp;ဘီလီယံ (၂၀၂၁ ခန့်မှန်း)<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၈၁ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}}$၁၆,၄၀၁ (nominal, ၂၀၂၁ ခန့်မှန်း)<ref name="IMFWEOHR"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၅၃ | Gini = ၂၈.၃ | Gini_year = ၂၀၂၀ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref =<ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu |access-date=9 August 2021}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = ၀.၈၅၁ <!--number only--> | HDI_ref =<ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစိုင်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank =၄၃ | currency = [[ခရိုအေးယှားခူးနာ|ခူးနာ]] | currency_code = HRK | time_zone = [[ဗဟိုဥရောပဒေသ စံတော်ချိန်|CET]] | utc_offset = +1 | utc_offset_DST = +2 | time_zone_DST = [[ဗဟိုဥရောပဒေသ နွီရာသီစံတော်ချိန်|CEST]] | date_format = dd.mm.yyyy.&nbsp;(CE) | drives_on = right | calling_code = [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံဟိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၃၈၅]] | patron_saint = စိန့်ဂျိုးဇက်<ref name="Hrvatski sabor - Povijest">{{cite web|url=http://www.sabor.hr/sv-josip-zastitnik-hrvatske-domovine|access-date=10 March 2018|title=Hrvatski sabor – Povijest|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306022924/http://www.sabor.hr/sv-josip-zastitnik-hrvatske-domovine|archive-date=6 March 2018|url-status=dead|accessdate=24 September 2021|archivedate=2 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180702093616/http://www.sabor.hr/sv-josip-zastitnik-hrvatske-domovine}}</ref> | cctld = {{vunblist| [[.hr]] and [[.eu]]}} | ဗဟိုဘဏ် = | အထိမ်းအမှတ်များ = | ISO 3166-1 = }} '''ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ'''({{IPAc-en|audio=en-us-Croatia.ogg|k|r|oʊ|ˈ|eɪ|ʃ|ə}}၊ {{respell|kroh|AY|shə}}၊ {{lang-hr|Hrvatska}}၊ {{IPA-sh|xř̩ʋaːtskaː|pron}})၊ တရားဝင်အသုံး'''ခရို‌အေးရှား သမ္မတနိုင်ငံ''' ({{lang-hr|Republika Hrvatska|links=no}}၊ {{pronunciation|Hr-Republika Hrvatska.oga|listen|(|help=no}})၊ {{efn|IPA transcription of "''Republika Hrvatska''": ({{IPA-sh|ˈrepǔblika ˈxř̩ʋaːtskaː|hr}})}}သည် ဥရောပတိုက်၏ အရှိတောင်ဖက်မာဟိရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာအနောက်မြောက်ဖက်မာ [[ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ]]၊ အရှိမြောက်ဖက်မာ [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]၊ အရှိဖက်မာ [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]]၊ အရှိတောင်ဖက်မာ [[ဘော့စနီးယားနန့် ဟာဇီဂိုးဗီးနားနိုင်ငံ]]၊ [[မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ]]ရို့နန့် ထိစပ်နိန်ပြီးကေ [[အီတလီနိုင်ငံ]]နန့် ရီပြင်နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်နိန်ရေ။ နိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဇာဂရက်မြို့(Zagreb)စွာ နိုင်ငံ၏ အဓိကဒေသခွဲတိထဲမာ အရာကောင်တီ ၁၂ ခုနန့်အတူ ပါဝင်လီရေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမာ {{convert|56594|km2|sqmi|0|abbr=off}} ဟိပြီး လူဦးရွီမာ၄.၇ မီလီယံဟိရေအပြင် အများစုကတော့ခါ [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ကက်သလစ်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ ခရိုအေးရှားမာ [[ကျောက်ခေတ်ဟောင်း|ကျောက်ခေတ်‌ဟောင်းကာလ]]ခါကပင် လူများ အခြီချနီထိုင်ခကတ်တေ။ ခရော့(croats) လူမျိုးတိစွာ ဒေဒေသကို ၆ ရာစုနှစ်လောက်မာ ရောက်ဟိလာခပြီး နယ်စားအုပ်ချုပ်ရေတိုင်းပြည်(dukedom) အဖြစ် စတင်ခရေ။ ခရိုအေးရှားအား လွတ်လပ်တေ နိုင်ငံအဖြစ် ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခကပင်ာ ဘရာနီမီယာ(Branimir)နယ်စား လက်ထက် ၈၇၉ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၇ ရက်မာဖြစ်တေ။ အေဒီ ၉၂၅ မာ ပထမဆုံးဘုရင် တိုမီဆလပ်ဗ် နန်းတက်ခပြီး ခရိုအေးရှားသည် ဘုရင့်နိုင်ငံဖြစ်လှာခပြီးကေ ရာစုနှစ် နှစ်ခုနီးပါး အချုပ်အခြာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခရေ။ ခရိုအေးရှားဘုရင့်နိုင်ငံ၏ ဩဇာအာဏာသည် ၁၁၀၂ခုနှစ် Peter Krešimir IV လက်ထက်မာ အထွတ်အထိပ်ရောက်ခရေ။ နန်းမွေဆက်ခံမှုပြဿနာကာလအထဲ Trpimirović dynasty အုပ်စိုးမှု ကုန်ဆုံးလားခပြီးကေ ၁၁၀၂ ခုနှစ်မာဟန်ဂေရီနိုင်ငံနန့် ပုဂ္ဂလပူးပေါင်းမှု(personal union၊ နိုင်ငံတခု သို့မဟုတ် တခုထက်ပိုသော နိုင်ငံတိစွာ ယင်းရို့၏ ဥပဒေ၊ နယ်နိမိတ်ရို့စွာ သီးသန့်စီဖြစ်ကေလေ့ ဘုရင့်လုံးချင်းတည်းအောက်မာ ပေါင်စည်းခြင်း) အဖြစ် ဝင်ရောက်ခရေ။ ၁၅၂၇ ခုနှစ်မာ အော်တိုမန်ရို့၏ အောင်နိုင်မှုရို့နန့် ကြုံတွိခရပြီး ဩစတြီးယားဘုရင် ပထမမြောက် ဖာဒီနန်(Ferdinand) အား ခရိုအေးရှားပါလီမန်မှ ခရိုအေးရှားထီးနန်း၏ မင်းအဖြစ်တင်မြှောက်ခရေ။ ၁၉၁၉ အောက်တိုဘာလ၊ [[ပထမ ကမ္ဘာစစ်]]၏ နောက်ဆုံးနိရက်များမာ ဇာဂရက်မြို့မာ State of Slovenes, Croats and Serbs ရို့စွာ ဩစတီးယား-ဟန်ဂေရီ အင်ပါယာလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရီးကြေညာခပြီးကေ ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes အဖြစ် ပေါင်းစည်းခပြီးကေ ၁၉၂၉ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ယူဂိူစလားဗီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ<ref name="Stuart Foster and Keith Crawford, ‘Introduction: The Critical Importance of History Textbook Research’, in: What Shall We Tell the Children? : International Perspectives on School History Textbooks, eds. Stuart Foster and Keith Crawford">{{cite web |url=https://biblio.ugent.be/publication/1888059/file/6760586.pdf |title=Stuart Foster and Keith Crawford, 'Introduction: The Critical Importance of History Textbook Research', in: What Shall We Tell the Children? : International Perspectives on School History Textbooks, eds. Stuart Foster and Keith Crawford |publisher=Greenwich: Information Age|accessdate=၉ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref>အဖြစ် နာမည်ပြောင်းလဲခရေ။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဧပြီလမာ ဝန်ရိုးတန်းနိုင်ငံတိက ယူဂိုစလားဗီးယားအား ကျူးကျော်ခပြီးကေခရိုအေးရှားနယ်မြီအများစုကို နာဇီကြောထောက်နောက်ခံပြု နိုင်ငံဖြစ်ရေ လွတ်လပ်တေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ(Independent State of Croatia) အဖြစ် ပေါင်းစည်းခရေ။ ယင်းကြောင့် တော်လှန်‌ရေးလှုပ်ယှားမှုများ ပေါ်ပေါက်ခပြီးကေ ယင်းရို့မှ ခရိုအေးယှားဖယ်ဒရယ်နိုင်ငံ(Federal State of Croatia) ကိုဖြစ်ပေါ်လှာခကာ နောင်မာ ယူဂိုစလားဗီးယား ဆိုရှယ်လစ်ဖယ်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံ(Socialist Federal Republic of Yugoslavia)၏ တည်ထောင်သူ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခရေ။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၂၅ ရက်နိမာ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာလွတ်လပ်ရီးကြေညာခပြီးကေ အပြည့်အဝအကျိုးသက်ရောက်မှုဟိရေမာ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာ ၈ ရက်မာမှ ဖြစ်တေ။ လွတ်လပ်ရီးကြေညာခပြီးကေနောက် လေးနှစ်လောက်ကြာသည်ထိတောင် ခရိုအေးရှားလွတ်လပ်ရီးစစ်ပွဲတိကို အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုက်နိုင်ခရေ။ အချုပ်ခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံဖြစ်ရေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ[[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်စနစ်]]အောက်မာ အုပ်ချုပ်ရေ [[သမ္မတနိုင်ငံ]]ဖြစ်တေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ[[ဥရောပ သမဂ္ဂ]] (EU)၊ [[ကုလသမဂ္ဂ]](UN)၊ ဥရောပကောင်စီ(Council of Europe)၊ [[နေတိုး (စစ်မဟာမိတ်စာချုပ်အဖွဲ့)|နေတိုး]](NATO)၊ [[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီးအဖွဲ့]](WTO)နန့် မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ(Union for the Mediterranean)၏ တည်ထောင်သူအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်တေ။ ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရီးတပ်ဖွဲ့၏ တက်ကြွသော အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ နေတိုးဦးဆောင်ရေ အာဖဂန်နစ္စတန်စစ်ဆင်ရီးတိမာ တပ်ဖွဲ့တိအား ထောက်ပင့်ကူညီခပြီးကေ [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရီးကောင်စီ]]၏ အမြဲတမ်းမဟုတ်ရေ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ၂၀၀၈–၂၀၀၉ ခုနှစ်ကာလအတွက် တာဝန်ယူခရေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ခရိုအေးရှားအစိုးရရေ အခြီခံအဆောက်အဦဖက်မာ တသမတ်တည်း ရင်းနှီးမြုပ်နှံခပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် Pan-European corridors တလျှောက် လမ်းတိနန့် ဝန်ဆောင်များမာ ရင်းနှီးမြုပ်နှံခရေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မာ ဝင်ငွီမြင့်မားသောနိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ [[လူထုဖွံ့ဖြိုးရီးညွှန်းကိန်းနိုင်ငံများစာရင်း|လူထုဖွံ့ဖြိုး‌ရီးညွှန်းကိန်း]]မာ အဆင့် ၄၆ မာဟိရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |title=Human Development Report 2019 |publisher=UNDP|accessdate=၉ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ စီးပွားရီးမာ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း၊ စက်မှုကဏ္ဍနန့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရီးလုပ်ငန်းရို့မှ လွှမ်းမိုးကြီးစိုးထားရေ။ ခရီးလားလုပ်ငန်းစွာလေ့ နိုင်ငံ၏ဘဏ္ဍာကို သိသာစွာ ဖြည့်ဆည်းပီးနှိုင်သော ရင်းမြစ်ဖြစ်ပြီးကေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာကမ္ဘာမာ ခရီးလားလည်ပတ်လိုရေ ရီပန်းစားသော ထိပ်ဆုံးနီရာ ၂၀ မာ ပါဝင်ရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။ နိုင်ငံတော်မှ တောင့်တင်းနနောင်းသော အစိုးရအသုံးစရိတ်ဖြင့် စီးပွားရီးတစိတ်တပိုင်းအား ထိန်းချုပ်ထားရေ။ ဥရောပသမဂ္ဂစွာ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ အရေးကြီးဆုံး ကုန်သွယ်ဖက်ဖြစ်တေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာလူမှုလုံခြုံရီး၊ အထွေထွေ ကျန်းမာရီးစောင့်ယှောက်မှုစနစ်၊ မူလတန်းနန့် အလယ်တန်း အခမဲ့ပညာရီးရို့ကို ထောက်ပင့်ပီးရား အများပြည်သူအဖွဲ့အစည်းများအကြား ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထောက်ပင့်ပေးခြင်းနန့် မီဒီယာနန့် ထုတ်လုပ်ရီးရို့မာ ပူးပေါင်းရင်းနှီးမြုပ်နှံခြင်းရို့ကို ဆောင်ရွက်ရေ။ [[ရုရှား]]မာ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၁၄ ရက်မှ ဂျူလိုင်လ ၁၅ ရက်အထိ ကျင်းပခရေ ၂၁ ကြိမ်မြောက် ကမ္ဘာ့ဖလားဘောလုံးပြိုင်ပွဲမာ ခရိုအေးရှားအသင်းစွာ အသင်းငယ်လေးပင် ဖြစ်ပါ့စီ အသင်းကြီးတိကို ကျော်ဖြတ်ကာ ဖိုင်နယ်အဆင့်အထိ တက်ရောက်နှိုင်ခပြီး ဗိုလ်လုပွဲမာ ပြင်သစ်အသင်းကို ၄ ဂိုး-၂ ဂိုး ဖြင့် ယှုံးပနာ ဒုတိယဆုကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခရေ။ == ဝေါဟာရကေးမြစ် == == သမိုင်း == == ပထဝီဝင် == [[File:Satellite image of Croatia in September 2003.jpg|320px|thumb|ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ဂြိုဟ်တုရုပ်ပုံ]] ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာ ဗဟိုဥရောပနန့် ဥရောပ အရှိတောင်ဒေသမာတည်ဟိပြီး [[အေဒြီယက်တစ်ပင်လယ်]]ကမ်း‌ခြေမာ တည်ဟိရေ။ အရှိဖက်မာ [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]၊ အ‌ရှေ့ဖက်မာ [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ]]၊ အရှိတောင်ဖက်မာ [[ဘော့စနီးယားနန့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ]]နန့် [[မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဖက်မာ [[ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ]]ရို့နန့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နိန်ရေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာမြောက်လတ္တီတွဒ် ၄၂° နန့် ၄၇° ကြားနန့် အရှိလီာင်ဂျီတွဒ် ၁၃° နန့် ၂၀° ကြားမာ တည်ဟိရေ။ [[ဒူဗရော့ဗ်နစ်ခ်မြို့]]ဝန်းကျင်ဟိ တောင်ပိုင်းအစွန်း နယ်မြီဒေသတိစွာ အရာနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်းကို ရောက်ဟိလို့နိန်ပြီးကေ ဘောစနီးယားနန့် ဟာဇီဂိုဗေးနားနိုင်ငံ၏ နင့်မ်မြို့(Neum)မော်ဒေသမှ ပိုင်းခြာထားကာ ပင်မကုန်းမြီနန့် ရီကြောင်းနယ်နိမိတ်ဖြင့် ဆက်သွယ်ထားရေ။<ref name="DZS-Stat2010">{{cite web|publisher=Croatian Bureau of Statistics|url=http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2010/SLJH2010.pdf|title=2010 – Statistical Yearbook of the Republic of Croatia|date=December 2010|accessdate=၁၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2010/SLJH2010.pdf}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်နယ်မြီစွာ {{convert|56594|km2|sqmi|0|abbr=off}} ကျယ်ဝန်းပြီး ကုန်းမြီ {{convert|56414|km2|sqmi|0|abbr=off}} နန့် ရီပြင် {{convert|128|km2|sqmi|0|abbr=off}} ကျယ်ဝန်းပြီး ကမ္ဘာထက်မာ ၁၂၇ နိုင်ငံမြောက် အကြီးမားဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်တေ။<<ref name="CIA">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html|title=World Factbook|accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Central Intelligence Agency|archivedate=15 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200515110629/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html}}</ref> နိုင်ငံမား အမြင့်ဆုံးနီရာမာ ဒီနဲရစ် အဲ့ပ်တောင်တန်း(Dinaric Alps)မှ ဒီနာရာ(Dinara)တောင်ထွဋ်ဖြစ်ပြီးကေ {{convert|1831|m|ft|abbr=off}} မြင့်ကာ ဘော့စနီးယားနန့် ဟာစီဂိုးဗီးနားနိုင်ငံနယ်စပ်မာ တောင်ဘက် အေဒြီယက်တပင်လယ်ထိ ရှည်လျားပြီး နယ်ခြားမျှိုင်းပိုင်ဖြစ်နီရေ။<ref name="CIA"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ကျွန်းတိစွာ ကျွန်းကြီးကျွန်းငယ် တထောင်ကျော်ပါဝင်ကတ်ပြီးယင်းရို့ထဲက ၄၈ ခုသာ အမြဲတမ်းနီထိုင်သူများ ဟိကတ်တေ။ အကြီးဆုံးကျွန်းတိမာ ခရက်ကျွန်း(Cres)နန့် ကာ့ခ်(Krk)ကျွန်းရို့ဖြစ်ပြီးကေ {{convert|405|km2||abbr=off}} လောက်နီးပါးစီ ကြီးမားကတ်တေ။<ref name="CIA"/> တောင်များထူထပ်သော မြောက်ပိုင်းဒေသ Hrvatsko Zagorje နန့် ပန်နိုနီးယန်းမြစ်ဝှမ်း(Annonian Basin)၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ရေ အရှိဖက် ဆလိုဗေးနီးယားလွင်ပြင်မာ [[ဒန်ညုမြစ်]]၊ ဒရာဗာမြစ်(Drava)၊ ကူပါမြစ်(Kupa)နန့် ဆာဗာမြစ်(Sava)ရို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနိန်ရေ။ ဒန်ညုမြစ်သည် ဥရောပ၏ ဒုတိယအရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ပြီးကေ ဗူကိုဗာမြို့(Vukovar)၏ အရှိဖျားသို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး ဆားဘီးယားနိုင်ငံ ဗာ့ဗိုဒီးနားဒေသ(Vojvodina)နန့် နယ်ခြားမျှိုင်းပိုင်ဖြစ်ပနာ နိန်ရေ။ အေဒြီယက်တပင်လယ်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းနံဘေး အလယ်ပိုင်းနန့် တောင်ပိုင်းဒေသများ၊ ကျွန်းများမာ သိပ်မမြင့်မားသော တောင်တိနန့် သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းထားရေ ကုန်းမြင့်များ တည်ဟိရေ။ နိုင်ငံမား တွိရသော သဘာဝရင်းမြစ်တိစွာ ထုတ်လုပ်မှုပြုလုပ်နှိုင်ရေ လောက်ငှသော ပမာဏဟိပြီး ထိုသဘာဝရင်းမြစ်များမာ ဆီ၊ ကျောက်မီးသွီး၊ ဘော်ဆိုက်သတ္တု(Bauxite)၊ အဆင့်နိမ့် သံရိုင်း၊ ထုံး၊ ဂျစ်ပဆမ်(Gypsum)၊ သဘာဝ ဒုံနာ(Natural Asphalt)၊ ဆီလီကာ၊ ကြွီ၊ ရွံ့၊ ဆားနန့် ရေအားလျှပ်စစ်ရို့ ပါဝင်ရေ။<ref name="CIA"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ မြေအလပ်လောက်သည် ကရက်စ်မြီမျက်နှာသွင်ပြင်အနိန်အထားဖြစ်ပြီးကေ သိသာထင်ရှားသော အရာမာ ဒနဲရစ် အဲ့ပ်တောင်တန်းဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.geografija.hr/clanci/1011/rasirenost-krsa-u-hrvatskoj |title=Raširenost krša u Hrvatskoj |trans-title=Presence of Karst in Croatia |language=Croatian |publisher=Croatian Geographic Society |date=18 December 2006 |author=Mate Matas |accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀ |work=geografija.hr |archivedate=9 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120609163634/http://www.geografija.hr/clanci/1011/rasirenost-krsa-u-hrvatskoj |df=dmy }}</ref> ယင်းအပြင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ နက်ဟိုင်းသော ဂူများဟိပြီး ဂူ ၄၉ ခုမာ {{convert|250|m|2|abbr=on}} ထက် နက်ဟိုင်းပြီး ၁၄ ခုမာ {{convert|500|m|2|abbr=on}} ထက် နက်ဟိုင်းကာ ဂူ ၃ ခုမာ {{convert|1000|m|2|abbr=on}} ထက် ပိုပြီးကေနက်ဟိုင်းရေ။ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ အကျော်ကြားဆုံးသော ရီကန်မာ [[ပလစ်ဗစ် ရီကန်များ အမျိုးသားဟင်းခင်း|ပလစ်ဗစ်ရီကန်]]ဖြစ်ပြီးကေ ရီကန် ၁၆ ခုပါဝင်ကာ dolomite နန့် ထုံးကျောက်ဆောင်တိကို ဖြတ်သန်းလားရေ တံရှင်တိနန့် တခုနန့် တခု ဆက်သွယ်ထားကတ်တေ။ ရီကန်တိစွာ သူရို့၏ စိမ်းပြာရောင်မှ mint green ရောင်ထိဟိရေ အရောင်များ၊ အညို သို့မဟုတ် အပြာရောင်အစဟိရေ မတူကွဲပြားသော အရောင်တိကို ပိုင်ဆိုင်ကတ်တေကြောင့် ကျော်ကြားကတ်တေ။<ref name="BBC-Plitvice">{{cite web|publisher=BBC |url=http://www.bbc.com/travel/feature/20110617-the-best-national-parks-of-europe |title=The best national parks of Europe |date=28 June 2011 |accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=1 July 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120701184734/http://www.bbc.com/travel/feature/20110617-the-best-national-parks-of-europe |df=dmy }}</ref> === ရာသီဥတု === === ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲတိ === == နိုင်ငံရီး == == စီးပွားရီး == === ခရီးလားလုပ်ငန်း === === အခြီခံအဆောက်အဦ === == လူမှုအခြီပြ == ၂၀၁၉ ခုနှစ်မာ ခန့်မှန်းလူဦးရွီ ၄.၂၄ မီလီယံ ရောက်ဟိလာရေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာကမ္ဘာထက်မာ [[လူဦးရွီအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြီဒေသများ စာရင်း|၁၂၇ နိုင်ငံမြောက် လူဦးရွီ အထူထပ်ဆုံးသော နိုင်ငံ]] ဖြစ်တေ။<ref>World Population Prospects 2019, United Nations Department of Economic and Social Affairs</ref>  ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ [[လူဦးရွီ သိပ်သည်းမှုအလိုက် နိုင်ငံနန့် နယ်မြီဒေသများ စာရင်း|လူဦးရွီ သိပ်သည်းမှု]]သည် ၁ စတုရန်းကီလိုမီတာမာ နီထိုင်သူ ၇၂.၉ ဦး ဟိပြီး ဥရောပမာ လူဦးရွီ သိပ်သည်းမှု ပိုပြီးကေကျဲပါးသော နိုင်ငံတခုဖြစ်လာခရေ။<ref name=who0>{{cite web |url=https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/CroInFig/croinfig_2018.pdf |title=Croatia in Figures |accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀ |publisher=Croatian Bureau of Statistics |year=2018 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/CroInFig/croinfig_2018.pdf }}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ [[:en:List of countries by life expectancy|မျှော်မှန်း သက်တမ်း]]မာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ ၇၆.၃ နှစ်ဖြစ်တေ။<ref name="auto1"/> {{Historical populations |type = |footnote = As of 29 June 2011 |၁၈၉၀ | ၂၈၅၄၅၅၈ |၁၉၀၀ | ၃၁၆၁၄၅၆ |၁၉၁၀ | ၃၄၆၀၅၈၄ |၁၉၂၁ | ၃၄၄၃၃၇၅ |၁၉၃၁ | ၃၇၈၅၄၅၅ |၁၉၄၈ | ၃၇၇၉၉၅၈ |၁၉၅၃ | ၃၉၃၆၀၂၂ |၁၉၆၁ | ၄၁၅၆၉၆ |၁၉၇၁ | ၄၄၂၆၂၂၁ |၁၉၈၁ | ၄၆၀၁၄၆၉ |၁၉၉၁ | ၄၇၈၄၂၆၅ |၂၀၀၁ | ၄၄၉၂၀၄၉ |၂၀၁၁ | ၄၄၅၆၀၉၆ |၂၀၂၀ | ၄၁၀၅၂၆၇ }} [[File:Population density in Croatia.png|25-px|thumb|ကောင်တီအလိုက် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ လူဦးရွီ ထူထပ်မှုပြ မြီပုံ]] Total fertility rate(TFR) သည် မိခင်တဦးလျှင် အချေ ၁.၄၂ ဦးဟိပြီး ကမ္ဘာထက်မာ အနိမ့်ဆုံးနိုင်ငံတိထဲက တခုလေ့ ဖြစ်ပြီးကေ ၁၈၈၅ ခုနှစ်မာ အမျိုးသမီးတဦးလျှင် ၆.၁၈ ဟိခရာမှ အနည်းသျှေ နိမ့်ကျလှာရေကို တွိရရေ။<ref>{{citation|url=https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=AUT|title=Total Fertility Rate around the world over the last two centuries|author=Max Roser|date=2014|work=Our World In Data, Gapminder Foundation|access-date=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807185806/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=AUT|archive-date=7 August 2018|url-status=dead}}</ref><ref name="auto1"/> ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ သီဆုံးနှုန်းမာ မွေဖွားနှုန်းထက် ဆက်တိုက်မြင့်တက်လာခရေ။<ref name="DZS-Stat2010"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာနောက်ပိုင်းမာ ကမ္ဘာထက်မာ သက်ကြီးဦးရီတိသော နိုင်ငံတိထဲက တခုဖြစ်ပြီးကေ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမာ ၄၃.၃ နှစ်ဖြစ်တေ။ <ref>{{citation|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html|title=The World FactBook - Croatia|date=July 12, 2018|work=The World Factbook|access-date=11 September 2020|archive-date=15 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515110629/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html|url-status=dead}}{{PD-notice}}</ref> ၁၉၉၀ ခုနှစ်များနှောင်းပိုင်းမှစပြီးကေ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသို့ ရွိပြောင်းအခြီနီထိုင်မှုတိ တိုးလာယား ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ အသားတင် ရွိပြောင်းအခြီချနီထိုင်မှု ၂၆,၀၀၀ ကျော် အဆင့်သို့ ရောက်ဟိပါလတ်တေ။<ref name="Limun-immigration">{{cite web|publisher=Limun.hr|url=http://limun.hr/main.aspx?id=178599&NadID=178578|title=U Hrvatskoj dvostruko više doseljenika|trans-title=Twice as many immigrants in Croatia|date=21 July 2007|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=14 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114083714/http://limun.hr/main.aspx?id=178599&NadID=178578}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2019/07-01-02_01_2019.htm|title=MIGRACIJA STANOVNIŠTVA REPUBLIKE HRVATSKE U 2018./MIGRATION OF POPULATION OF REPUBLIC OF CROATIA, 2018|website=www.dzs.hr|access-date=21 September 2020|archive-date=26 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926182108/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2019/07-01-02_01_2019.htm}}</ref> မွေးနှုန်းမှန်နန့် အသားတင်ရွိပြောင်းမှု အဆင့်များပေါ်မူတည်ပနာ ခရိုအေးယှားစာရင်းအင်းဗြူရိုသည် ၂၀၆၁ မာ လူဦးရွီသည် ၃.၈၅ သို့ လျော့ကျလားနှိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခရေ။<ref name="DZS-Forecast-2061">{{cite web|publisher=Croatian Bureau of Statistics|language=Croatian|url=https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/Projections/projekcije_stanovnistva_2010-2061.pdf|title=Projekcija stanovništva Republike Hrvatske 2010. – 2061.|trans-title=Projection of Population of the Republic of Croatia 2010–2061|year=2011|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archive-date=26 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926184825/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/Projections/projekcije_stanovnistva_2010-2061.pdf}}</ref> ၁၈၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်ထိ ကမ္ဘာစစ်နှစ်ခုဖြစ်ခ‌သော ၁၉၂၁ နန့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မပါ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ လူဦးရွီသည် ၂.၁ မီလီယံမှ တသမတ်တည်း မြင့်တက်ခရာ အမြင့်ဆုံးအချိန်မာ ၄.၇ မီလီယံဟိခရေ။<ref name="DZS-Stat2010"/> လူဦးရွီတိုးပွားမှုနှုန်းသည် demographic transition ပြီးဆုံးရေ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တိကာလနန့်စာကေ အနှုတ်ဘက်ကို ပြလို့နိန်ရေ။<ref name="CIA"/><ref>{{cite journal|author1=Snježana Mrđen|author2=Mladen Friganović|date=June 1998|title=The demographic situation in Croatia|journal=Geoadria|publisher=Hrvatsko geografsko društvo – Zadar|issn=1331-2294|volume=3|issue=1|pages=29–56|url=https://hrcak.srce.hr/9740|doi=10.15291/geoadria.45|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|doi-access=free}}</ref> မကြာသိမ့်ခင်နှစ်တိက ခရိုအေးရှားအစိုးရကို နှစ်စိုင်နှစ်တိုင်း နိုင်ငံခြားသားလုပ်သား ခွင့်ပြုမှုပမာဏတိုးမြှင့်ရန် ဖိအားပီးခြင်းခံလို့နီရရေ။<ref>{{Cite web|url=https://www.vecernji.hr/vijesti/vlada-povecala-kvotu-za-zaposljavanje-stranih-radnika-1326987|title=Vlada uslišila molbe: Povećane kvote dozvola za strane radnike|website=www.vecernji.hr}}</ref> ရွိပြောင်းအခြီချမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒအရ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာနိုင်ငံမာ ထွက်ခွာသွားသူရို့ကို ပြန်လာရန် သိမ်းသွင်းမှု ပြုလုပ်နိကတ်ရေ။<ref>{{cite journal|journal=Politička Misao: Croatian Political Science Review|issn=0032-3241|volume=35|issue=5|year=2008|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=51084|title=The Policy of Immigration in Croatia| author=Nick Vidak|pages=57–75|publisher=University of Zagreb, Faculty of Political Science|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ခရိုးအေးရှား လွတ်လပ်ရီးတိုက်ပွဲ၏ ရလဒ်ကြောင့် လူဦးရွီသည် လျော့ကျလားခြင်းလေ့ ဖြစ်တေ။ စစ်အထဲ လူဦးရွီ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတိအား ရွိပြောင်းခြင်းနန့် နိုင်ငံပြောင်းရွီ့ခြင်းရို့ ဖြစ်စီခရေ။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မာ အဓိက သိမ်းပိုက်ခံရရေ ဒေသများမာ ခရိုအေးရှားလူမျိုး(Croats)များ ၄၀၀,၀၀၀ ကျော်သည် သူရို့အိမ်တိအား ဆာ့ဘ်သူပုန်တပ်ဖွဲ့တိ၏ ရွိပြောင်းမှုခံရခြင်း သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်ခံရမှုကြောင့် ထွက်ဗြီးရခြင်းရို့နန့် ကြုံတွေခရရေ။<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/icty/pressreal/2007/pr1162e-summary.htm|title=Summary of judgement for Milan Martić|date=12 June 2007|publisher=United Nations|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215084458/http://www.un.org/icty/pressreal/2007/pr1162e-summary.htm|archivedate=15 December 2007|url-status=dead}}</ref> ၁၉၉၅ ခုနှစ် စစ်ပွဲ၏ နောက်ဆုံးနိရက်များမာ မုန်တိုင်းစစ်ဆင်ရီး(Operation Storm)ကာလအထဲ ခရိုအေးရှားတပ်ဖွဲ့များ မရောက်လှာမီ ဆာ့ဘ် ၁၅၀–၂၀၀,၀၀၀ ခန့်သည် ထွက်ဗြီးလားခရေ။<ref name="bbc-storm">{{cite news|ref={{harvid|BBC News|5 August 2005}}|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4747379.stm|publisher=BBC News|title=Evicted Serbs remember Storm|date=5 August 2005|first=Matt|last=Prodger|authorlink=Matt Prodger|archivedate=23 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023091143/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4747379.stm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|ref={{harvid|UNSC|23 August 1995}}|url=https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/1995/730|format=PDF|date=23 August 1995|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရီးကောင်စီ]]|title=Report of the Secretary-General Submitted Pursuant to Security Council Resolution 1009 (1995)|page=3}}</ref> စစ်ပွဲပြီးဆုံးယပြီးနောက် ရွိပြောင်းနီထိုင်ရသူ အရွီအတွက်သည် ၂၅၀,၀၀၀ ခန့်ထိ ကျဆင်းလားခီရေ။ ခရိုအေးရှားအစိုးရရေ ရွိပြောင်းနီထိုင်ခရသူရို့အား ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာမှစတင်ပနာ ရွိပြောင်းနီထိုင်ခရသူနန့် ဒုက္ခစွာတိဆိုင်ရာ ရုံး(Office of Displaced Persons and Refugees)မှတဆင့် လူမှုလုံခြုံရီးစနစ်ဖြင့် စောင့်ယှောက်မှု ပီးခရေ။<ref>{{cite web|title=Domovinski rat - Hrvatska enciklopedija|url=http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=15884|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> အချို့ ရွိပြောင်းသူတိသည် ယင်းရို့၏ နီအိမ်သို့ ပြန်ချိန်မာ ခရို‌အေးရှား လွတ်လပ်ရီးတိုက်ပွဲများအထဲ စွန့်ပစ်ခရရေ နီရာဒေသအများစုကို ဘော့စနီးယားနန့် ဟာဇီဂိုးဗီးနားမှ ခရော့ထ်ဒုက္ခစွာတိမှ အခြီချနီထိုင်ခပြီးကေ ထိုဒေသတိစွာ ဘော့စနီးယားကနိန်ဆိုကေ အနောက်မြောက်ဘက်ဟိ ဒေသတိဖြစ်တေ။<ref name="Index-Cro-Refugees">{{cite web|publisher=Index.hr|url=http://www.index.hr/vijesti/clanak/savez-udruga-hrvataiz-bih-izabrao-novo-celnistvo/145769.aspx|language=Croatian|title=Savez udruga Hrvata iz BiH izabrao novo čelništvo|trans-title=Union of associations of Bosnia and Herzegovina Croats elects new leadership|date=28 June 2003|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref><ref name="PresidentRH-refugees">{{cite web|publisher=Office of the President of Croatia|url=http://www.predsjednik.hr/29062010|language=Croatian|title=29 06 2010 – Benkovac|date=29 June 2010|accessdate=၂၀ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127220818/http://predsjednik.hr/29062010|archivedate=27 November 2010}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂအစီအစာခံစာအရ ခရိုအေးရှားလူဦးရွီ၏ ၁၇.၆% စွာ နိုင်ငံခြားဖွား ရွိပြောင်းနီထိုင်သူများ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref>{{Cite web|url=https://esa.un.org/unmigration/TIMSA2013/migrantstocks2013.htm|title=International Migration and Development|website=esa.un.org|access-date=21 September 2020|archive-date=7 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230107123721/https://esa.un.org/unmigration/TIMSA2013/migrantstocks2013.htm}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ အဓိကနိန်ထိုင်သူတိမာ ခရော့ထ်(Croats)(၉၀.၄%)၊ ယေပြီးနောက်မာ ဆာ့ဘ်(၄.၄%)၊ [[:en:Bosniaks of Croatia|ဘော့စနီးခ်]] (၀.၇၃%), [[:en:Italians of Croatia|အီတလီ]] (၀.၄၂%), [[:en:Albanians of Croatia|အာဗေးနီးယား]] (၀.၄၁%, [[:en:Romani people in Croatia|ရိုးမား]] (၀.၄၀%), [[:en:Hungarians of Croatia|ဟန်ဂေရီ]] (၀.၃၃%), [[:en:Slovenes of Croatia|ဆလိုဗန်နီး]] (၀.၂၅%), [[:en:Czechs of Croatia|ချက်]] (၀.၂၂%), [[:en:Montenegrins of Croatia|မွန်တီနီဂရင်း]] (၀.၁၁%), [[:en:Slovaks of Croatia|ဆလိုဗက်]] (၀.၁၁%), [[:en:Macedonians of Croatia|မက်ဆီဒိုးနီးယား]] (၀.၁၀%)နန့် အရာလူမျိုး (၂.၁၂%) ဟိရေ။<ref name="Census2011-nationality"/> ခရော့ထ် ၄ မီလီယံနီးပါးသည် တိုင်းတပါးမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ <ref>{{Cite web|url=https://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/hrvatska-fenomen-vise-hrvata-zivi-u-inozemstvu-nego-u-domovini---465670.html|title=U Hrvatskoj je loše i preporučam svakom mladom čovjeku da ode u Njemačku|website=Dnevnik.hr}}</ref> === ဘာသာရီး === [[File:Šibenik, Katedrala sv. Jakova - sjeveroistok.jpg|thumb|right| ၂၀၀၀ ခုနှစ်မာ [[ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်နီရာ|ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့ ယိုင်ကျေးမှုအမွီအနှစ်နီရာ စာရင်း]]ဝင်  [[:en:Šibenik Cathedral|ရှီဘီနစ်မြို့ဟိ စိန့်ဂျိမ်း ကာသီဒရယ်]]]] ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ တရားဝင်နိုင်ငံတော်ဘာသာ သတ်မှတ်ထားခြင်း မဟိပါ။ ဘာသာရီးလွပ်လပ်ခွင့်ကို အခြီခံဥပဒေမာ ဖော်ပြထားပြီးသား ဥပဒေ၏ ရှိနှစ်မှာ ဘာသာရီးအဖွဲ့အစည်းအားလုံးစွာ တူညီမှုဟိပြီး နိုင်ငံတော်နန့် သီးသန့်စီ တည်ဟိရေ။<ref>Croatian Constitution, Article 41</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းအရ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံသား ၉၁.၃၆%စွာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တိဖြစ်တေလို့ ဖော်ပြကတ်ပြီး ထိုအထဲက ကက်သလစ်ဘာသာစွာ အကြီးမားဆုံးဖြစ်ပြီးကေ လူဦးရွီ၏ ၈၆.၂၈% ဟိပြီး ယေပြီးနောက်မာ အရှိပိုင်း အော်သိုဒေါ့(၄.၄၄%)၊ ပရိုတက်စတင့်(၀.၃၄%)နန့် တခြားသော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းခွဲ(၀.၃၀%)ရို့ အသီးသီး ဟိကတ်တေ။ ခရစ်ယာန်ဘာသာပြီးကေ ကိုးကွယ်မှုအများဆုံးမာ အစ္စလာမ်ဘာသာ(၁.၄၇%) ဖြစ်တေ။ လူဦးရွီ၏ ၄.၅၇%စွာ ဘာသာရီးယုံကြည်မှု မဟိသူတိအဖြစ် ဖော်ပြကတ်တေ။<ref name="Census2011-religion">Croatian Census 2011|</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ Eurostat Eurobarometer Poll မာ ခရိုအေးယှားလူဦးရွီ၏ ၆၉% စွာ "ဘုရားသခင်ဟိရေကို ယုံကြည်သည်" ဟူဖြေဆိုထားကတ်တေ။<ref>{{cite web|title=Special Eurobarometer 341, "Biotechnology"|url=https://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf|page=209|accessdate=21 September 2020|archivedate=26 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170326094048/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် Gallup poll မာ "သင်၏နိစိုင်ဘဝမာ ဘာသာရီးရေ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်လား" မီးခွန်းကို ၇၀% စွာ မှန်ပါရေဟု ဖြေဆိုထားကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014034457/http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx|archivedate=14 October 2013|title=Gallup Global Reports|publisher=Gallup (company)|accessdate=၂၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> သို့ယေကေလေ့သော့လေ့ လူဦးရွီ၏ ၂၄%သာ ဘုရားကျောင်းတက်ခြင်း ပုံမှန်ပြုလုပ်ကတ်တေ။<ref name="Pew Survey 2017 - Final Topline">{{cite web|url=http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2017/05/09154356/Central-and-Eastern-Europe-Topline_FINAL-FOR-PUBLICATION.pdf|title=Final Topline|accessdate=၂၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|publisher=Pew}}</ref> === ဘာသာစကား === === ပညာရီး === === ကျန်းမာရီး === == ယိုင်ကျေးမှု == === စာပီနန့် အနုပညာ === === သတင်းမီဒီယာ === === အစားအစာ === [[File:Vino Teran (Croatia).jpg|thumb|right|Teran wine from Istria County]] ခရိုအေးယှားရိုးရာအစားအစာတိသည် ဒေသတခုမှတခု ကွဲပြားကတ်တေ။ Dalmatia နန့် Istria ရို့မာ ဟင်းချက်နည်းတိစွာ ဟင်းအမယ်ကြီးများဖြစ်ရေ ပင်လယ်စာတိ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ချက်တိနန့် ပါစတာ ရို့အပြင် ဟင်းခတ်သော သံလွင်ဆီနန့် ကြက်သွန်ဖြူရို့အပါအဝင် အီတလီနန့် အရာ မြေထဲပင်လယ်ဟင်းလျာများထက်မာ အရင်းခံရေ။ ဥရောပဟင်းလျာတိစွာ ဩစတီးယား၊ ဟန်ဂေရီနန့် တူရကီ ဟင်းချက်နည်းပုံစံများ များစွာလွှမ်းမိုးမှုဟိရေ။ ထိုဒေသမာ အသား၊ ရီချိုငါးနန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဟင်းလျာတိကို အဓိကစပ်သုံးကတ်ရေ။<ref name="HTZ-cuisine">{{cite web|publisher=Croatian National Tourist Board|url=http://croatia.hr/en-GB/Discover-Croatia/Gastronomy-and-enology|accessdate=၁၃ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|title=Gastronomy and enology|archivedate=6 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160406080627/http://croatia.hr/en-GB/Discover-Croatia/Gastronomy-and-enology}}</ref> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ ဝိုင်ထုတ်လုပ်ရေ ဒေသ နှစ်ခုဟိရေ။ နိုင်ငံ၏ အရှိမြောက်ဘက်ဟိ ကုန်းမကြီးဒေသ၊ အထူးအနိန်နန့် စလိုဗေးနီးယားမာ အကောင်းစားဝိုင်များ (အထူးအနိန်နန့် ဝိုင်ဖြူ)ကို ထုတ်လုပ်ရေ။ မြောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် Istrian နန့် Krk ဝိုင်တိစွာ အိမ်နီးချင်းဖြစ်ရေ အီတလီဝိုင်တိနန့် တူပြီး တောင်ပိုင်းဟိ Dalmatia မာ မြေထဲပင်လယ်ပုံစံ ဝိုင်နီတိစွာစံတခုအနိန်နန့် ထုတ်လုပ်ကတ်တေ။<ref name="HTZ-cuisine"/> နှစ်စိုင် ဝိုင်ထုတ်လုပ်မှုသည် ၁၄၀ မီလီယံလီတာ နီးပါး ပိုလျှံရေ။<ref name="DZS-Stat2010"/> ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာဝိုင်တမျိုးတည်းနီးပါး သောက်သုံးသော နိုင်ငံဖြစ်တေမာ ဘီယာသောက်သုံးခြင်းနန့် မကန်မဝှန်ထုတ်လုပ်ခြင်း စတင်ခရေ ၁၈ ရာစု မရောက်ခင်အထိဖြစ်တေ။<ref name="skenderovic">{{cite news|url=http://www.matica.hr/HRRevija/revija032.nsf/AllWebDocs/skenderovic|title=Kako je pivo došlo u Hrvatsku|last=Skenderović|first=Robert|year=2002|work=Hrvatska revija|language=Croatian|accessdate=၁၃ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archivedate=5 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130605031538/http://www.matica.hr/HRRevija/revija032.nsf/AllWebDocs/skenderovic}}</ref>  နှစ်စိုင် ဘီယာသောက်သုံးမုသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံသားတဦးလျှင် ၈၃.၃ လီတာဟိခပြီး ကမ္ဘာ့နိုင်ငံမကန်မဝှန်မာ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၏ ဘီယာသောက်သုံးမုသည် အမှတ်စဉ် ၁၅ နီရာကို ရောက်ဟိစီခရေ။<ref name="kirin">{{cite web|url=http://www.kirinholdings.co.jp/english/news/2009/1221_01.html|title=2008 Per-Capita Beer Consumption by Country|date=21 December 2009|work=Kirin Institute of Food and Lifestyle Report Vol. 22|publisher=Kirin Brewery Company|accessdate=၁၃ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> === အားကဇပ် === ခရိုအေးရှားနိုင်ငံမာ အားကဇပ်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ၄၀၀,၀၀၀ ကျော်ဟိရေ။<ref name="Perman-400">{{cite journal|journal=JAHR|publisher=University of Rijeka|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=102603|title=Is sports system fair?|issn=1847-6376|volume=2|issue=3|date=May 2011|author=Biserka Perman|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|pages=159–171}}</ref> ထိုကိန်းဂဏန်းတိအပြင် ၂၇၇,၀၀၀ ဦးသည် အားကဇပ်အဖွဲ့အစည်းတိက အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကတ်ပြီး ၄,၀၀၀ နီးပါးသည် စစ်တုရင်နန့် Contract bridge association ရို့၏ အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref name="DZS-Stat2010"/> ဘောလုံးအားကဇပ်သည် နာမည်အကြီးဆုံးအားကဇပ်ဖြစ်ပြီးကေ ခရိုအေးယှားဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ({{lang-hr|Hrvatski nogometni savez}})မာ မှတ်ပုံတင်ထားရေ အားကဇပ်သမားပေါင်း ၁၁၈,၀၀၀ ဦးဟိရာ နိုင်ငံမာ အကြီးဆုံး အားကဇပ်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တေ။<ref name="CFF-members">{{cite web|publisher=Croatian Football Federation|url=http://www.hns-cff.hr/?ln=en&w=o_hns|title=About Croatian Football Federation|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> ခရိုအေးယှားပထမတန်း ဘောလုံးလိဂ်(Prva HNL)သည် နိုင်ငံမား တခြားသော အားကဇပ်လိဂ်တိထက် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ပရိသတ်စိတ်ပါမှု အများဆုံးသော လိဂ်ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘောလုံးရာသီမာ ပွဲကြေ့ရာလဲရိသတ် ၄၅၈,၇၄၆ ဦး ကြည့်ရှုခကတ်တေ။.<ref name="Index-attendance">{{cite web|publisher=Index.hr|language=Croatian|url=http://www.index.hr/sport/clanak/evo-vam-lige-16-na-utakmicama-hnla-prosjecno-1911-ljudi/553229.aspx|title=Evo vam Lige 16: Na utakmicama HNL-a prosječno 1911|trans-title= There's league 16: Average attendance at HNL matches stands at 1911|date=24 May 2011|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀}}</ref> [[File:Croatia_WC2018_final.jpg|thumb|280px|[[ခရိုအေးယှားအမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]]သည် [[၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]မာ ဒုတိယနီရာသို့ ရောက်ဟိခရေ။]] ၁၉၉၁ ခုနှစ်မာ ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီးရဟိကပင် ခရိုအေးရှားအားကဇပ်သမားတိစွာ နိုင်ငံတကာအားကဇပ်ပြိုင်ပွဲတိကို ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခကတ်ရာ အိုလံပစ်ဆုတံဆိပ် ၄၄ ခုရဟိခပြီးကေ ထိုအထဲမာ ရွှီတံဆိပ် ၁၅ ခုပါဝင်ခကာ ၁၉၉၆ နန့် ၂၀၀၄ နွီရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ handball အားကဇပ်မှ၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ် နွီရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ ဝိတ်မ အားကဇပ်မှ၊ ၂၀၀၂ နန့် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ alpine skiing အားကဇပ်မှ၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် နွီရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ discus throw၊ trap shooting နန့် water polo အားကဇပ်ပြိုင်ပွဲမှ၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် နွီရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမာ  shooting၊ rowing၊ discus throw၊ sailing နန့် javelin throw အားကဇပ်တိက ရဟိခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref name="HOO-medalists">{{cite web|title=Olympic medalists|publisher=Croatian Olympic Committee|url=http://www.hoo.hr/en/olimpijske_popis.aspx|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121013401/http://www.hoo.hr/en/olimpijske_popis.aspx|archivedate=21 January 2012|df=dmy-all}}</ref> ယင်းအပြင် ခရိုအေးရှားအားကဇပ်သမားတိစွာ ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံသျှစ် အားကဇပ်ပြိုင်ပွဲများမာ ရွှီတံဆိပ် ၁၆ ခု ရဟိခပြီးကေ ထိုသည်ရို့မာ ၂၀၀၇၊ ၂၀၀၉၊ ၂၀၁၃ နန့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မာ ကျင်းပခရေ World Championship in Athletics မာ ၄ ခု၊ 2003 World Men's Handball Championship မာ handball အားကဇပ်မှ ၁ ခု၊ 2007 World Aquatics Championships နန့် 2017 World Aquatics Championships မာ ဝါးတားပိုလိုအားကဇပ်မာ ၂ ခု၊ 2010 World Rowing Championships မာ ၁ ခု၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်နန့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်မာ ကျင်းပခရေ FIS Alpine World Ski Championships မာ Alpine skiing အားကဇပ်မှ ၆ ခု၊ ၂၀၁၁ ခုနန့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ ကျင်းပခရေ ကမ္ဘာ့တိုက်ကွမ်ဒို ချန်ပီယံသျှစ်ပြိုင်ပွဲမာ ၂ ခု ရဟိခခြင်း ဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် ခရိုအေးရှားကစပ်သမားတိစွာ ၂၀၀၅ နန့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ Davis Cup ကိုလေ့ အနိုင်ရဟိခရေ။ [[ခရိုအေးယှားအမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း]]သည် ၁၉၉၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလားမာ တတိယနန့် [[၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]မာ ဒုတိယ ရဟိခရေ။ ယင်းအပြင် ခရိုအေးရှားနိုင်ငံစွာများစွာသော အားကဇပ်ပြိုင်ပွဲကြီးတိကိုလေ့ အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပပီးခရေ။ ထို့အထဲမာ 2009 World Men's Handball Championship၊ 2007 World Table Tennis Championships၊ 2000 World Rowing Championships၊ 1987 Summer Universiade၊ 1979 Mediterranean Games နန့် များစွာသော ဥရောပချန်ပီယံသျှစ်ပြိုင်ပွဲများရို့ ပါဝင်ရေ။ နိုင်ငံ၏ အားကဇပ်နန့်သက်ဆိုင်ရေ အစိုးရအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းမာ ၁၉၉၁ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နိမာ တည်ထောင်ခရေ ခရိုအေးယှားအိုလံပစ်ကော်မတီ({{lang-hr|Hrvatski olimpijski odbor}})ဖြစ်ပြီးကေ [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ]]၏ အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ၁၉၉၂ နှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နိမာ ရဟိခကာ ထို့သို့ ခွင့်ပြုခသည်နောက်မာ အယ်ဘတ်ဗယ်လီ(Albertville)မာ ကျင်းပခရေ ၁၉၉၂ ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲကို ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခရာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရီးရဟိလာရေ နိုင်ငံသစ်ကို [[အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲတော်]]မာ ပထမဆုံးအကြိမ် ဖော်ထုတ်ပြသခရေ။<ref name="HOO-COO">{{cite web|publisher=Croatian Olympic Committee|url=http://www.hoo.hr/en/hoo.aspx|title=Croatian Olympic Committee|work=hoo.hr|accessdate=၁၂ စတ်တင်ဘာ ၂၀၂၀|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110704233649/http://www.hoo.hr/en/hoo.aspx|archivedate=4 July 2011|df=dmy-all}}</ref> == Notes == {{notelist|group=efn}} {{clear}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ| ]] [[Category:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[Category:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတိ]] [[Category:သမ္မတနိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:မြီထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] kqsxufo7ojf6jpertpgprsn2f36iusx 14 5767 21130 2026-09-15T12:58:38Z Retkhaberi 224 Created page with "ကဏ္ဍ: သမ္မတနိုင်ငံတိ" 21130 wikitext text/x-wiki ကဏ္ဍ: သမ္မတနိုင်ငံတိ lg6ne40mysoeqsjbfhu86esfgal02to 0 5768 21132 2026-09-15T13:00:10Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ]] to [[ခရိုအေးယှားနိုင်ငံ]] 21132 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ခရိုအေးယှားနိုင်ငံ]] 8q9ibcu2dksra9m3bz4r0c37g703dj2 14 5769 21134 2026-09-15T13:06:13Z Retkhaberi 224 Created page with "ကဏ္ဍ:မြီထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ" 21134 wikitext text/x-wiki ကဏ္ဍ:မြီထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ 9pjon8ievl03uvtndjacotjdauk4xn4 0 5770 21135 2026-09-15T13:51:31Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox Chinese |pic=[[File:青羊宫法事.jpg|300px]] |piccap=Taoist rite at the ''Qingyanggong'' (Green Goat Temple) in Chengdu |collapse=no |title='''Taoism''' |c=[[wikt:道|道]][[wikt:教|教]], [[wikt:道家思想|道家思想]] |l="Teaching of the Way" |p=Dàojiào |w=Tao⁴-chiao⁴ |mi={{IPAc-cmn|d|ao|4|-|j|iao|4}} |gr=Dawjiaw |wuu=Doh^入 goh^平 |j=Dou⁶-gaau³ |y=Douh-gaau |poj=Tō-kàu |tl=Tō-kàu..." 21135 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese |pic=[[File:青羊宫法事.jpg|300px]] |piccap=Taoist rite at the ''Qingyanggong'' (Green Goat Temple) in Chengdu |collapse=no |title='''Taoism''' |c=[[wikt:道|道]][[wikt:教|教]], [[wikt:道家思想|道家思想]] |l="Teaching of the Way" |p=Dàojiào |w=Tao⁴-chiao⁴ |mi={{IPAc-cmn|d|ao|4|-|j|iao|4}} |gr=Dawjiaw |wuu=Doh^入 goh^平 |j=Dou⁶-gaau³ |y=Douh-gaau |poj=Tō-kàu |tl=Tō-kàu |hanja=[[wikt:道|道]][[wikt:敎|敎]] |hangul=[[wikt:도|도]][[wikt:교|교]] |rr=Dogyo |mr=To-kyo |kanji=[[wikt:道|道]][[wikt:教|教]] |hiragana=[[wikt:どう|どう]][[wikt:きょう|きょう]] |romaji=Dōkyō |qn=Đạo giáo |chuhan={{linktext|道|教}} |mc=dáw kæ̀w|oc-bs=&#42;{{IPA|[kə.l]ˤuʔ s.kˤraw-s}}}} '''တာအိုဝါဒဆိုစွာ''' တရုတ်နိုင်ငံမာ အဓိကကိုးကွယ်ကတ်ရေ ဘာသာတခုဖြစ်ပြီးကေ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနန့် ကွဲပြားပါရေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာဖြင့် Taoism (Daoism) ဟု ရီးစွာကို တာအို ဆိုပနာ အသံထွက်လားခြင်းပါ။ တရုတ်ဘာသာဖြင့် 'တာဝ်' ဟု အသံထွက်ပြီးကေ နည်းလမ်း လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ <ref>Taoism - Wikipedia Taoism - World History Encyclopedia</ref>တာအိုဝါဒဆိုစွာ တရုတ်ပြည်မာ စတင်ခပြီးကေ လူသားတိဧ့ ဘဝ၊ သဘာဝတရား၊ ယပြီးကေ စကြဝဠာကြီးတခုလုံးနန့် ဇာပိုင် ဟန်ချက်ညီညီ နီထိုင်ဖို့လဲဆိုစွာကို လမ်းညွှန်ပီးရေ ''philosophy'' တခုလည်းဖြစ်တေပိုင်၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ''religion'' တခုလည်း ဖြစ်ပါရေ။ အထက်က ဒေဆောင်းပါးမာ တာအို၏ သီအိုရီပိုင်း၊ လက်တွိကျင့်ကြံမှုတိ၊ နမူနာတိအပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ နောက်ပြီးကေ ခေတ်သစ် ''psychology'' နန့် ဇာပိုင် ဆက်စပ်တွေးခေါ်လို့ရလဲ ဆိုစွာချေတိကိုပါ ချိတ်ဆက်ပြီးကေ ပြောပြလားပါဖို့။ === '''တာအိုဘာသာ၏ အစ: လောက်ဇူ နန့် တာအို တဲ့ ကျင်း''' === တာအိုဘာသာ၏ အစကို ပြန်ကြည့်ကေ ဘီစီ ၆ ရာစုလောက်က လို့ ဆိုကတ်ပါရေ။ အဓိက ပုဂ္ဂိုလ်ကတော့ လောင်ဇူ (Lao Tzu) လို့ခေါ်ရေ ပညာဟိကြီးပါရာ။ သူစွာ သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ စိသားကိုက် ပြောဖို့ခက်ကေလည်းသော့၊ သူရီးသားခရေလို့ ယုံကြည်ကတ်တေ "တာအို တဲ့ ကျင်း" (Tao Te Ching) ဆိုရေ စာအုပ်ကတော့ တာအိုဘာသာ၏ အဓိက အခြီခံကျမ်းစာ ဖြစ်လှာခပါရေ။ ဒေစာအုပ်က စာလုံးရေ ၅၀၀၀ လောက်ရာ ဟိကေလည်းသော့ အဓိပ္ပာယ်က ကကောင်းကို နက်နဲပါရေ။ စကြဝဠာ၏ အခြီခံ သဘောတရား၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းနန့် လူသားတဦးချင်း၏ နီထိုင်ကျင့်ကြံမှုတိကို လမ်းညွှန်ထားစွာပါ။ နောက်ထပ် အရီးပါရေ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးကတော့ ကျွမ်းဇူ (Zhuangzi) ပါ။ သူက ဘီစီ ၄ ရာစုလောက်မာ ထွန်းကားခပြီးကေ သူ့နာမည်နန့်ရာ ကျမ်းတစောင် ရီးသားခပါရေ။ ကျွမ်းဇူ၏ စာတိက ပုံပြင်တိ၊ နမူနာတိ၊ ဟာသဉာဏ်တိနန့် ပြည့်နှက်နိန်ပြီးကေ တာအို၏ သဘောတရားတိကို ပိုလို့ လွတ်လပ်တဲ့ ''perspective'' ကနိန် ချိုင်းကပ်ပြထားပါရေ။ လောက်ဇူနန့် ကျွမ်းဇူရို့ဧ့ ဒီ အတွေးအခေါ်တိက တာအို ဒဿန (Daojia - 道家) ၏ အခြီခံ အုတ်မြစ်တိပါယာ။ ၁။ '''တာအို တဲ့ ကျင်း (Tao Te Ching - 道德經):''' ပြောခပိုင်ပဲ၊ ဒေချင့်က လောက်ဇူ (Lao Tzu) ရီးခရေလို့ ဆိုကတ်တေ အဓိက ကျမ်းစာပါရာ။ စာလုံးရေ ၅၀၀၀ လောက်နန့် အခန်း ၈၁ ခန်း ပါဝင်လိ့ဟိပြီး အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ခွဲခြာထားစွာ များပါရေ။ * '''တာအိုကျင်း (Tao Ching):''' ပထမ ၃၇ ခန်းလောက်က ''Tao'' (လမ်း) ၏ သဘောတရား၊ စကြဝဠာ၏ အရင်းခံသဘာဝ၊ ''Wu Wei'' (မပြုမူခြင်းနန့် ပြုမူခြင်း) စစွာတိကို အဓိကထားပါရေ။ * '''တဲ့ကျင်း (Te Ching):''' နောက်ပိုင်း အခန်းတိကတော့ ''Te'' (ဂုဏ်/စွမ်းအား)၊ လူသားတိဧ့ အကျင့်သီလ၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနန့် အုပ်ချုပ်ရီး (''governance'') မာ တာအိုသဘောတရားတိကို ဇာပိုင် ကျင့်သုံးဖို့လဲ ဆိုစွာတိကို ပိုလို့ အာရုံစိုက်ပါရေ။ ဒေချင့်ကျမ်းစာ၏ အရီးအသားက ကကောင်းကို ''poetic'' ဖြစ်ပြီးကေ ''paradox'' တိ တဗျင်း သုံးထားစွာကို တွိ့ရဖို့ပါ။ နမူနာ - "အပြည့်ဝဆုံးအရာရေ အလပ်ဟင်းလင်းပိုင် ထင်ရ၏"၊ "အဖြောင့်ဆုံးစွာ အကောက်ဆုံးဟု ထင်ရ၏"၊ "အကြီးမြတ်ဆုံး ပညာရေ မိုက်မဲမှုနန့် တူ၏" စစွာနန့်ပါ့။ ဒေပိုင် ဆန့်ကျင်ဘက် ဝိရောဓိ စကားလုံးတိနန့် ဖော်ပြခြင်းအားဖြင့် စကားလုံးတိ၊ သမားရိုးကျ အတွေးအခေါ်တိဧ့ အကန့်အသတ်ကို ကျော်လွန်ပြီး ''Tao'' ၏ နက်နဲရေ သဘာဝကို ခံစားနားလည်စီဖို့ ရည်ရွယ်စွာပါ။ အုပ်ချုပ်သူကောင်းဆိုစွာ ပြည်သူတိက သူ့ဖြစ်တည်မှုကို ကကောင်းသတိမထားမိဘဲ အီးချမ်းသာယာအောင် စီမံနိုင်သူ ဖြစ်တေလို့ ဆိုစွာမျိုးတိက အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်ကိုတောင် လမ်းညွှန်ထားစွာ တွိရပါရေ။ ၂။ '''ကျွမ်းဇူ (Zhuangzi - 莊子):''' ကျွမ်းဇူ၏ ကျမ်းကတော့ ''Tao Te Ching'' ထက် ပိုလို့ ပုံပြင်တိ၊ စိတ်ကူးယိုင်ဆန်တဲ့ ဇာတ်လမ်းတိ၊ ဟာသဉာဏ်တိနန့် ပြည့်နှက်နီပါရေ။ သူက လောက၏ အမြင်တိ၊ တန်ဖိုးထားမှုတိဆိုစွာ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနိန်ပြီးကေ တခုတည်းသော အမှန်တရားဆိုစွာ မဟိ (''relativity of perspectives'') ဆိုရေ အမြင်ကို အဓိကထား ပြောလိ့ဟိပါရေ။ * '''ဖလံအိပ်မက် (Butterfly Dream):''' ကျွမ်းဇူက သူ ဖလံဖြစ်ပြီးကေ ပျံဝဲနီရေလို့ အိမ်မက်မက်ရေ။ နိုးလာရေအခါ သူက ဖလံဖြစ်နိန်စွာကို အိမ်မက်မက်ရေ လူလား၊ ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ သူက လူဖြစ်နိန်စွာကို အိမ်မက်မက်တေ ဖလံလား ဆိုပြီး တွေးမိရေလတ်။ ဒေချင့်က အဟိတရား (''reality'') ဆိုစွာကို ဇာပိုင် သတ်မှတ်ဖို့လဲ၊ ငါ (''self'') ဆိုစွာ အဂယင့်က ဇာလေ့ ဆိုရေ ''philosophical question'' တိကို မီးခွန်းထုတ်လိုက်စွာပါရာ။ * '''အသုံးမဝင်ရေ အပင် (Useless Tree):''' အပင်ကြီးတပင်က ကကောင်းကြီးပြီး အကိုင်းအခက်တိကလေ့ တခုလေ့သင့် ထုလုပ်လို့ မကောင်းကေ ဇာသူမှ မခုတ်လှဲဘဲ ကျန်နီရေ။ ယေဂေလဲ့ ယင့်ချင့် "အသုံးမဝင်မှု" ကြောင့်ရာ သူက နှစ်ပေါင်းများစွာ အသက်ရှည်ရှည် ရှင်သန်ပြီး လူတိ၊ တိရစ္ဆာန်တိ ခိုလှုံရာ ဖြစ်နီရေလတ်။ ဒေချင့်က လောက၏ သမားရိုးကျ အသုံးဝင်မှု (utility) ဆိုရေ တန်ဖိုးထားမှုတိကို မီးခွန်းထုတ်ပြီး၊ တခါတရီ အသုံးမဝင်ခြင်းကရာ အကြီးမားဆုံး အကာအကွယ် ဖြစ်နီတတ်တေဆိုရေ သဘောကို ပြစွာပါ။ * '''ထမင်းချက် တင်း (Cook Ding):''' ဧကရာဇ်အတွက် နွားသတ်တေ ထမင်းချက်တယောက်က သူ့ဓားကို နှစ်ပေါင်းများစွာ သုံးစွာတောင် မတုံးဘဲ အသစ်အတိုင်း ဟိနီခရေ။ ဇာလို့လဲယေကေ သူက နွား၏ အရိုးအဆစ် ကြားတိက ဟာကွက်တိကို သူ့စိတ်မျက်စိနန့် မြင်ပြီး ယင့်ချင့်ကြားထဲကနိန် အပိုင် လွှဲရှောင် လှီးဖြတ်လားလို့၊ အရိုးအကြောကို တိုက်ရိုက် လားမထိလို့ရာလတ်။ ဒေချင့်က ''Wu Wei'' နန့် ''Ziran'' (သဘာဝကျခြင်း) ၏ ကောင်းဘီယက် နမူနာတခုပါရာ။ အခြီအနီ၏ သဘာဝကို နားလည်ပြီး အလိုက်သင့် စီးမျိုး လုပ်ဆောင်တေအခါ အားစိုက်ထုတ်စရာ မလိုဘဲနန့် ကောင်းဘီယက် ရလဒ် ထွက်ပေါ်လှာစွာကို ပြပါရေ။ ကျွမ်းဇူက ဘာသာစကားနန့် ဆင်ခြင်တုံတရား၏ အကန့်အသတ်ကိုလေ့ သံသယဟိပြီးး ''direct experience'' နန့် ''intuition'' ကို ပိုတန်ဖိုးထားဖို့ လမ်းညွှန်ပါရေ။ ၃။ '''လိမ့်ဇူ (Liezi - 列子):''' ဒေစွာလည်း တာအို၏ အရေးပါရေ ကျမ်းတစောင်ပါရာ။ ယေဂေလဲ့ သူ့ မူလရီးသားသူနန့် အချိန်ကာလ အတိအကျကိုတော့ခါ ပညာသျှင်တိအကြား စကားအက်မှု အင်တန်ဟိပါရေ။ လိမ့်ဇူကျမ်းက ''Tao Te Ching'' နန့် ''Zhuangzi'' ကြားမာ ဟိရေလို့ ဆိုကတ်ပြီး၊ ပိုလို့ လက်တွိကျရေ အကြောင်းအရာတိ၊ တန်ခိုးဣဒ္ဓိပါဒ် ဆန်ရေ ဇာတ်လမ်းတိ၊ အိပ်မက်တိဧ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုတိ၊ သီခြင်းတရားကို ရင်ဆိုင်ပုံတိ ပါဝင်တတ်ပါရေ။ === '''ယိုင်ကျေးမှုအပေါ် တာအို၏ လွှမ်းမိုးမှု (Taoism's Influence on Culture)''' === တာအိုအတွေးအခေါ်တိစွာ တရုတ်ယိုင်ကျေးမှု၏ နယ်ပယ်အသီးသီးကို နှစ်ပေါင်းများစွာ လွှမ်းမိုးခပါရေ။ * '''အနုပညာ (Art):''' ** '''ပဂျီ:''' တရုတ် ရိုးရာ တောင်တန်းရီမွှာ ပဂျီ (山水 ''shanshui'') မာ တာအို၏ သဘာဝတရားကို လေးစားမှု၊ လူသားစွာ သဘာဝ၏ အစိတ်အပိုင်းချေတခုရာ ဖြစ်တေဆိုရေ အမြင်၊ ရိုးယှင်းမှု၊ ငြိမ်သက်မှု စရေ ခံစားချက်တိကို ထင်ဟပ်စီပါရေ။ တောထဲမာ တကိုယ်တည်း ကျင့်ကြံနီရေ ရသေ့ပုံတိ၊ နတ်ဘုရားပုံတိကိုလေ့ ရီးဆွဲလိ့ဟိပါရေ။ ** '''လက်ရီးလှ (Calligraphy):''' စုတ်ချက်၏ စီးဆင်းမှု၊ အားပြော့ အားတင်း၊ ''Yin/Yang'' ဟန်ချက်ညီမှုတိမာ တာအို၏ ''spontaneity'' နန့် သဘာဝကျမှုကို တန်ဖိုးထားစွာ တွိ့နှိုင်ပါရေ။ ** '''ကဗျာ:''' တရုတ်ကဗျာဆရာကြီးတိ၊ နမူနာ - လီပိုင် (Li Bai - 李白) လို ပုဂ္ဂိုလ်တိဧ့ ကဗျာတိမာ သဘာဝအလှကို ခံစားစွာ၊ လောကီစည်းစိမ်ကို စိတ်ကုန်စွာ၊ လွတ်လပ်မှုကို တောင့်တတာ စရေ တာအိုဆန်တဲ့ ခံစားချက်တိကို တွိ့နှိုင်ပါရေ။ * '''ဆီးပညာ (Medicine):''' ထက် အရင်ပြောခပိုင်ပဲ တရုတ်တိုင်းရင်းဆီးပညာ (TCM) စွာ တာအို၏ ''Qi'', ''Yin/Yang'' ဟန်ချက်ညီမှု သဘောတရားတိထက်မာ အကြီးအကျယ် အခြီခံထားပါရေ။ ကျမ္မာရီးဆိုစွာ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းက စွမ်းအင်တိ ဟန်ချက်ညီနေခြင်းလို့ ရှုမြင်ပြီး ဆီးဖက်ဝင် အပင်တိ၊ အပ်စိုက်ကုထုံး၊ ''Qigong'' လို လိကျင့်ခန်းတိနန့် ကုသလိ့ဟိပါရေ။ * '''ကိုယ်ခံပညာ (Martial Arts):''' ''Tai Chi Chuan'' အပြင် အခြားသော အထဲအား ကိုယ်ခံပညာ (內家 ''neijia'') တိမာလေ့သော့ တာအို၏ ''Wu Wei'' (အားဓမမလုပ်ခြင်း)၊ ပျော့ပျောင်းမှုဖြင့် မာကျောမှုကို အနိုင်ယူခြင်း (yielding)၊ ပြိုင်ဘက်၏ အားကို ပြန်အသုံးချခြင်း စရေ ''principles'' တိက အဓိက ကျပါရေ။ * '''ဖုန်းရွှီ (Feng Shui - 風水):''' ဒေချင့်က ပတ်ဝန်းကျင် (အိမ်၊ ရုံး၊ မြို့) မာမိလို့ ''Qi'' စီးဆင်းမှုကို ကောင်းမွန်အောင်၊ သဘာဝတရားနန့် ဟန်ချက်ညီယောင် စီမံရေ ပညာရပ်တခုပါ။ ''Yin/Yang'' ဟန်ချက်ညီမှု၊ ''elements'' ငါးပါး (Five Elements - သစ်၊ မီး၊ မြီ၊ သတ္တု၊ ရီ) ၏ အပြန်အလှန် ဆက်စပ်မှု စရေ တာအို အယူအဆတိထက်မာ အခြီခံထားပါရေ။ * '''အစားအသောက် (Cuisine):''' တာအိုက ဟန်ချက်ညီမှု (balance) ကို အလီးပီးရေအတွက် အစားအသောက်က်မာလေ့သော့ အရသာတိ၊ အာဟာရတိ မျှတဖို့၊ ''natural'' ဖြစ်တေ အစားအစာတိကို စားသုံးဖို့ အားပီးပါရေ။ တချို့ တာအိုကျင့်ကြံသူတိက သက်သတ်လွတ် စားသုံးကတ်ပိုင်၊ ကျမ္မာရီးနန့် အသက်ရှည်ခြင်းကို အထောက်အကူပြုတေလို့ ယုံကြည်ကတ်တေ အစားအစာတိကိုလေ့ အလီးပီး စားသုံးကတ်ပါရေ။ '''နောက်ထပ် အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ ရှုဒေါင့်တိ''' * '''ဆန့်ကျင်ဘက် ဝိရောဓိ (Paradox):''' တာအိုစာပီတိမာ ''paradox'' ကို တဗျင်း သုံးရေလို့ ထက်ပြောခရေနှမ်း။ ဒေချင့်စွာ တမင် ဗလဗွီသတ်အောင် လုပ်စွာ မဟုတ်ဘဲ၊ အကျွန်ရို့၏ သာမန် ဆင်ခြင်တုံတရား (rational mind) က နားလည်ဖို့ ခက်ခဲတဲ့ ''Tao'' ၏ သဘာဝကို အရိပ်အမြွက်ပြဖို့ သုံးစွာပါ။ အရာရာစွာ ဆန့်ကျင်ဘက်တိ ပေါင်းစပ်နိန်ပြီးကေ အစွန်းရောက် မဖြစ်ဖို့၊ အလယ်အလတ်လမ်းကို ယှာဖို့လည်း လမ်းညွှန်ပါရေ။ * '''မထွင်းထုရသိမ့်ရေ သစ်တုံး (The Uncarved Block - 樸 Pu):''' ဒေချင့်က တာအိုမာ သုံးရေ အရီးကြီးရေ ''metaphor'' တခုပါ။ မထွင်းထုရသိမ့်ရေ သစ်တုံးလိုရာ၊ လူသား၏ မူလ အခြီအနီစွာ ရိုးယှင်းပြီး အလားအလာ တဗျင်း ဟိရေ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်တေလို့ ဆိုလိုပါရေ။ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ စည်းမျှိုင်းတိ၊ လိုချင်တပ်မက်မှုတိ၊ ပညာရီးတိက ယင့်ချင့် သစ်တုံးကို ထွင်းထု ပြုပျင်လိုက်တေပိုင် ဖြစ်လှားပနာ မူလ ရိုးယှင်းရေ သဘာဝနန့် ဝီးကွာလားလီရေလို့ ဆိုလိုပါရေ။ ''Pu'' ဆိုစွာ ''simplicity'', ''potentiality'', ''naturalness'' ကို တက်စားပြုပါရေ။ * '''နှိုင်းနိူင်းမှု သဖော(Relativity):''' ကျွမ်းဇူ အလီးပီးရေ အမြင်ပါ့။ ကောင်းရေ၊ ဆိုးရေ၊ လှရေ၊ ရုပ်ဆိုးရေ၊ အသုံးဝင်ရေ၊ အသုံးမဝင် စွာ လူတိဧ့ အမြင်၊ အခြီအနီပေါ် မူတည်ပြီး ပြောင်းလဲနီရေ ''relative concepts'' တိရာ ဖြစ်ပါရေ။ အတ္တစွဲနန့် ကိုယ့်အမြင်တခုတည်းကို အမှန်လို့ ဆုပ်ကိုင်ထားဖို့အစား၊ အခြားသူတိဧ့ ရှုဒေါင့်၊ ဖြစ်နှိုင်ခြီတိကိုလေ့ ဖွင့်ထား လက်ခံဖို့ တိုက်တွန်းပါရေ။ === '''အဓိက သဘောတရားများ (Core Concepts)''' === တာအိုဘာသာမာ နားလည်ဖို့ အရီးကြီးရေ ''core concepts'' တိ မကန်ဟိပါရေ။ ၁။ '''တာအို (Tao - 道): လမ်း၊ သို့မဟုတ် အရင်းခံအမှန်တရား''' တာအို ဆိုစွာကတော့ တာအိုဘာသာ၏ အသည်းနှလုံးပါ။ သူ့ကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ကေ "လမ်း" (The Way) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ယေဂေလဲ့ ဒီ "လမ်း" ဆိုစွာ ရိုးရိုးလမ်းကို ဆိုချင်စွာ မဟုတ်။ သူက စကြဝဠာတခုလုံး၏ အခြီခံဖြစ်တေ၊ အရာအားနုန်း စတင်ဖြစ်ပေါ်လှာရာ အရင်းခံ အမှန်တရား (ultimate reality) ကို ရည်ညွှန်းစွာပါ။ "တာအို တဲ့ ကျင်း" ၏ ပထမဆုံး စာကြောင်းမာကိုက "ပြောပြလို့ရရေ တာအိုဟာ ထာဝရ တာအို အစစ် မဟုတ်" (The Tao that can be told is not the eternal Tao) လို့ ဆိုထားပါရေ။ ဆိုလိုစွာက တာအိုစွာ ကကောင်းကို နက်နဲပြီး ကျယ်ပြန့်လွန်းလို့ လူ့ဘာသာစကား၊ အတွေးအခေါ်တိနန့် အပြည့်အဝ ဖော်ပြလို့ မရ၊ နာမည်တပ်လို့ မရ (nameless) ဆိုရေ သဘောပါ။ သူက အရာအားနုန်း၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပိုင်၊ အရာအားနုန်း လည်ပတ်နီရေ သဘာဝ နိယာမ လည်း ဖြစ်ပါရေ။ သူက ပုံသဏ္ဌာန်မဟိ (formless)၊ အသံမဟိ (soundless)၊ ဖမ်းဆုပ်မရ (intangible) ယေကေလည်းသော့ အရာအားနုန်းထဲမာ ဟိနီပြီး အရာအားနုန်းကို ဖြစ်ပေါ်စီရေ စွမ်းအား လို့ ဆိုနှိုင်ပါရေ။ ဒေချင့်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ "သုညတ" (Emptiness/Sunyata) သဘောတရားနန့် စိကေချေ ဆင်တူရေလို့ တွေးကြည့်လို့ရကေလည်းသော့၊ အတိအကျတော့ခါ မတူပါ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ''emptiness'' က အရာဝတ္ထုတိမာ ကိုယ်ပိုင်တည်မြဲရေ သဖော(inherent existence) မဟိဆိုစွာကို အဓိကထားပြီးသား ''liberation'' ကို ဦးတည်ကေလည်းသော့၊ တာအိုကတော့ အရာအားနုန်း စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်ရာ အရင်းခံ ''source'' ကို ပိုလို့ ရည်ညွှန်းပါရေ။ ၂။ '''တဲ့ (Te - 德): ဂုဏ်၊ စွမ်းအား၊ သို့မဟုတ် သမာဓိ''' တဲ့ ဆိုစွာကတော့ တာအို၏ စွမ်းအား၊ တာအို၏ သဘောတရားတိ တဦးတယောက် ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ အရာဝတ္ထုတခုခုမာ ထင်ဟပ်ပေါ်လွင်လာရေ ''virtue'' သို့မဟုတ် ''power'' ပါ။ တာအိုက အားလုံး၏ အရင်းအမြစ်ဆိုကေ၊ တဲ့ ကတော့ ယင့်ချင့် အရင်းအမြစ်ကနိန် အရာတခုချင်းစီကို ပီးအပ်ထားရေ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝနန့် စွမ်းပကားပါ။ လူတယောက်က တာအိုနန့်အညီ နီထိုင်တေအခါ သူ့မာ "တဲ့" ပြည့်ဝလှာရေလို့ ဆိုလိုပါရေ။ ဒေချင့်က ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်ခြင်း သတ်သတ်ကို ဆိုလိုစွာထက်၊ ကိုယ့်၏ မွီးရာပါ သဘာဝအတိုင်း၊ အလိုက်သင့် နီထိုင်နှိုင်ရေ စွမ်းရည်၊ ''integrity'' နန့် ''authenticity'' ကို ပိုလို့ ရည်ညွှန်းပါရေ။ ၃။ '''ဝူ ဝေ (Wu Wei - 無為): မပြုမူခြင်းနန့် ပြုမူခြင်း (Effortless Action)''' ဒေချင့်က တာအို၏ အလွန်အရီးကြီးပြီး စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းဘီယက် ''concept'' တခုပါ။ ''Wu Wei'' ကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ကေ "မပြုမူခြင်း" (non-action) လို့ ထွက်ကေလည်းသော့၊ လုံးဝ တခုလည်းမလုပ်ဘဲ ထိုင်နီစွာကို ဆိုချင်စွာ မဟုတ်ပါ။ သူ့ အဓိပ္ပာယ်အမှန်က "အားဓမအကျပ် မပြုမူခြင်း"၊ "သဘာဝအတိုင်း အလိုက်သင့် ပြုမူခြင်း" (effortless action) ပါ။ ဆိုလိုစွာက ကိုယ့်၏ ကိုယ်ပိုင်ဆန္ဒ၊ ''ego'' ကို ရှိတန်းတင်ပြီး အခြီအနီတိကို အားဓမ ထိန်းချုပ်ဖို့၊ ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားစွာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ သဘာဝ၏ စီးဆင်းမှု၊ အခြီအနီ၏ အဟိတရားအတိုင်း လိုက်လျောညီထွေစွာ၊ အားစိုက်ထုတ်မှု အနည်းဆုံးနန့် အကျိုးဖြစ်ထွန်းအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းပါ။ နမူနာပီးရကေ ရီကို ကြည့်ပါ။ ရီစွာ သူ့ရှိမာ ဇာပိုင် အတားအဆီး ပေါ်လှာလာ၊ ဖွတိုးကန် ဖျက်ဆီးဖို့အစား အပျော့ပျောင်းဆုံး လမ်းကြောင်းကနိန် ရှောင်ကွင်း စီးဆင်းလားတတ်ပါရေ။ ယေဂေလဲ့ ရီ၏ စွမ်းအားက အရာအားနုန်းကို တိုက်စားနှိုင်လောက်ယောင် ကြီးမားပါရေ။ ဒေချင့်စွာ ''Wu Wei'' ၏ သဘောပါ။ နောက်နမူနာတခုက တတ်ကျွမ်းရေ လက်သမားဆရာ တယောက်စွာ အပင်ပန်းခံပြီး အားစိုက်စရာမလိုပိုင် သူ့ ကိရိယာတိကို သဘာဝကျကျ အသုံးပြုပြီးကေ လှပရေ ဝန်တခုကို ဖန်တီးနိုင်စွာမျိုးပါ့။ ဒေချင့်က ''skillful means'' လို့ ပြောလို့ရဖို့လား။ ''Psychology'' မာ Mihaly Csikszentmihalyi ပြောရေ ''Flow State'' ဆိုစွာနန့် ‌ဒေ ''Wu Wei'' က တဖဲ့ချေ ဆင်တူပါရေ။ ကိုယ်လုပ်နီရေ အလုပ်ထဲမာ အာရုံနှစ်မြှုပ်ပြီး အချိန်တိ ဇာပိုင်ကုန်လားမှန်းမသိ၊ အားစိုက်ထုတ်နိန်ရရေလို့ မခံစားရဘဲ အပိုင် လုပ်ဆောင်နီမိရေ အခြီအနီမျိုး။ ''Wu Wei'' က ယင့်ချင့်ပိုင် သဘာဝကျကျ စီးဆင်းမှုထဲမာ နီထိုင်ခြင်းကို လမ်းညွှန်စွာပါ။ ၄။ '''ယင် နန့် ယန် (Yin and Yang - 陰陽): ဆန့်ကျင်ဘက်ရို့၏ ဟန်ချက်ညီမှု''' ယင်နန့် ယန် ကတော့ လူကကောင်းများများ ရင်းနှီးပြီးသား ဖြစ်ဖို့ပါ။ အဖြူအမည်း စက်ဝိုင်းပုံထဲက အစက်ချေတိနန့် သင်္ကေတပြုလိ့ဟိရေ ''duality'' သဘောတရားပါ။ သူရို့စွာ ဆန့်ကျင်ဘက် (opposites) တိလို့ ထင်ရကေလည်းသော့၊ အမှန်က တခုနန့်တခု အပြန်အလှန် မှီခိုနိန်ပြီးကေ ဖြည့်ဆည်းပီးနီရေ စွမ်းအင်တိ (complementary opposites) ပါ။ * '''ယင် (Yin)''' က အမိုက်၊ အအီး၊ ငြိမ်သက်ခြင်း၊ ပျော့ပျောင်းခြင်း၊ လက်ခံခြင်း၊ အမျိုးသမီး စွမ်းအင်တိကို တက်စားပြုပါရေ။ * '''ယန် (Yang)''' က အလင်း၊ အပူ၊ လှုပ်ရှားခြင်း၊ မာကျောခြင်း၊ ဖန်တီးခြင်း၊ အမျိုးသား စွမ်းအင်တိကို တက်စားပြုပါရေ။ တာအိုအမြင်အရ လောကကြီးမာဟိရေ အရာအားနုန်းစွာ ဒီ ယင်နန့် ယန် စွမ်းအင်နှစ်ခု၏ အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးမှု၊ ပြောင်းလဲ စီးဆင်းမှုတိနန့် ဖွဲ့စည်းထားစွာပါ။ တခုတည်း သီးသန့်ဟိနီစွာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ အရာတိုင်းမာ ယင်နန့် ယန် နှစ်မျိုးစလုံး ရောယှက် ပါဝင်နီပါရေ (သင်္ကေတထဲက အဖြူထဲမာ အမည်းစက်၊ အမည်းထဲမာ အဖြူစက် ပါနီပိုင်ပါ)။ အရေးကြီးစွာက ‌ဒေစွမ်းအင်နှစ်ခုကြားက ''balance'' (ဟန်ချက်ညီမှု) ပါ။ ကျမ္မာဖို့၊ ငြိမ်းချမ်းဖို့၊ သဟဇာတဖြစ်ဖို့ဆိုကေ ဒီ ယင်နန့် ယန် ဟန်ချက်ညီနီဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ Carl Jung ၏ ''psychology'' မာ ပြောရေ ''anima'' (ကလွေသျှေထဲက မမာ့စိတ်) နန့် ''animus'' (ကလိန့်မေသျှေထဲက ယောက်ျားစိတ်) လိုမျိုး ကိုယ်မားက ဆန့်ကျင်ဘက်တိကို လက်ခံပြီး ''integration'' လုပ်ခြင်းအားဖြင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ''wholeness'' ရဟိနှိုင်ရေဆိုရေ အယူအဆနန့်လည်း တဖဲ့ချေ လားတူပါရေ။ ၅။ '''ချီ (Qi - 氣): သက်စောင့်စွမ်းအင်''' ချီ ဆိုစွာကတော့ လူတိ၊ တိရစ္ဆာန်တိ၊ အပင်တိ အပါအဝင် သက်ဟိအရာအားနုန်းမာ စီးဆင်းနီရေ ''vital energy'' သို့မဟုတ် ''life force'' ပါ။ တရုတ် တိုင်းရင်းဆီးပညာ (Traditional Chinese Medicine - TCM) မာရော၊ ကိုယ်ခံပညာ (Martial Arts) တိမာပါ ချီ က ကကောင်းကို အရေးကြီးပါရေ။ ကျမ္မာရီး ကောင်းမွန်ဖို့ဆိုစွာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမာ ချီ စီးဆင်းမှု ကောင်းမွန် ချောမွိ့နီဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ ချီ ထီးနီကေ၊ ဟန်ချက်မညီကေ ရောဂါဘယတိ ဖြစ်လှာနှိုင်ရေလို့ ယုံကြည်ကတ်ပါရေ။ ''Tai Chi Chuan'' (ထိုက်ကျီချွမ်း) နန့် ''Qigong'' (ချီကုန်း) လိုမျိုး လိကျင့်ခန်းတိစွာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ချီ စီးဆင်းမှုကို ကောင်းမွန်စီပြီး ကျမ္မာရီးနန့် အသက်ရှည်ခြင်း (''longevity'') ကို အထောက်အကူ ပြုရေလို့ ဆိုပါရေ။ ၆။ '''ဇီရန် (Ziran - 自然): သဘာဝကျခြင်း၊ အလိုအလျောက်ဖြစ်ခြင်း''' ဇီရန် ဆိုစွာက "သဘာဝ" (nature) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေပိုင်၊ "အလိုအလျောက် ဖြစ်တည်နီရေ အခြီအနီ" (spontaneity, naturalness) ကိုလေ့ ဆိုလိုပါရေ။ တာအို အမြင်အရ အရာအားနုန်းစွာ သူရို့ဧ့ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝ (''Ziran'') အတိုင်း ဖြစ်တည်နီကတ်စွာပါ။ အားဓမအကျပ် ဖန်တီးထားစွာ မဟုတ်။ လူသားတိအနီနန့်လည်း ကိုယ့်၏ မွီးရာပါ သဘာဝအတိုင်း၊ အတုအယောင်မပါဘဲနန့်၊ ရိုးသားစွာ နီထိုင်ပြုမူစွာက ကောင်းဘီယက်ပါရာ။ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ စည်းမျှိုင်းတိ၊ အယူအဆတိ၊ ''ego'' တိကြောင့် ကိုယ့်၏ မူလ သဘာဝနန့် ဝီးကွာလားရေအခါ ဒုက္ခရောက်ရရေလို့ တာအိုက ဆိုပါရေ။ ဒေချင့်က ''humanistic psychology'' မာ ပြောရေ ''authenticity'' (စစ်မှန်ခြင်း) ဆိုရေ သဘောတရားနန့် နီးစပ်ပါရေ။ ကိုယ်ဇာသူလဲဆိုစွာကို လက်ခံပြီး ဒေအတိုင်း ရိုးသားစွာ နီထိုင်ခြင်းပါ။ === '''လက်တွိ ကျင့်ကြံမှုတိ (Practices)''' === တာအိုဘာသာဟာ ဒဿန သတ်သတ်ရာ မဟုတ်ဘဲ၊ လက်တွိ ကျင့်ကြံလို့ရရေ နည်းလမ်းတိလည်း မကန်ဟိပါရေ။ ၁။ '''တရားထိုင်ခြင်း (Meditation):''' တာအို တရားထိုင်နည်းတိစွာ စိတ်ကို ငြိမ်သက်စီပြီ ကိုယ်တွင်းက ''Tao'' နန့် ပြန်ပနာ ချိတ်ဆက်နှိုင်ဖို့ ရည်ရွယ်ပါရေ။ ကျွမ်းဇူ ပြောခရေ ''Zuowang'' (坐忘 - ထိုင်ပြီး မိန့်လျော့ခြင်း) ဆိုရေ နည်းလမ်းက ထင်ရှားပါရေ။ ဒေချင့်က ကိုယ့်၏ အတွေးတိ၊ ခံစားချက်တိ၊ ကိုယ်ခန္ဓာကိုပါ မိန့်လျော့ပြီး အာရုံအားလုံး ငြိမ်းအီးလားရေ ''stillness'' အခြီအနီကို ရောက်ယောင် ကျင့်ကြံစွာပါယေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားထိုင်နည်းတိပိုင် သတိ (''mindfulness'') ကို အခြီခံကေလည်းသော့၊ တာအိုမာတော့ခါ အဆုံးစွန် ငြိမ်သက်ခြင်းနန့် ''Tao'' ၏ စီးဆင်းမှုထဲကို ပျော်ဝင်လှားဖို့ ဦးတည်ပါရေ။ ၂။ '''ကိုယ်လက်လှုပ်ယှားမှု (Physical Exercises):''' * '''ထိုက်ကျီချွမ်း (Tai Chi Chuan - 太極拳):''' ဒေချင့်က ဖြည်းညှင်းပြီး စီးဆင်းနီရေ လှုပ်ယှားမှုတိနန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ ကိုယ်ခံပညာ တမျိုးပါ။ သူ့ လှုပ်ယှားမှုတိက ''Yin'' နန့် ''Yang'' ၏ ဟန်ချက်ညီမှု၊ ''Qi'' စီးဆင်းမှုကို အားပီးပြီး ကျမ္မာရီးအတွက် ကကောင်းကို ကောင်းမွန်ပါရေ။ ''Wu Wei'' သဘောတရားကို လက်တွိ ကျင့်သုံးပြနေပိုင်ပိုင်ရာ။ အားအပြင်းသုံးစရာမလိုပိုင် ပျော့ပျောင်းမှုနန့် ဟန်ချက်ညီမှုကနိန် စွမ်းအားထွက်ပေါ်လှာစွာကို ပြသပါရေ။ * '''ချီကုန်း (Qigong - 氣功):''' ချီကုန်းကတော့ အသက်ရှုလိ့ကျင့်ခန်း၊ ကိုယ်ဟန် အနိန်အထား၊ နန့် စိတ်အာရုံစူးစိုက်မှုတိကို ပေါင်းစပ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ''Qi'' ကို ထိန်းညှိ၊ စုစည်း၊ လည်ပတ်စီရေ လိ့ကျင့်ခန်း စနစ်တခုပါ။ ကျမ္မာရီး မြှင့်တင်ဖို့၊ ရောဂါကာကွယ်ဖို့၊ စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချဖို့ ကျင့်ကြံကတ်ပါရေ။ ၃။ '''အထဲပိုင်း ပြောင်းလဲခြင်း (Internal Alchemy - Neidan 內丹):''' ဒေချင့်က ပိုလို့ နက်နဲရေ တာအိုကျင့်စိုင်တခုပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမာဟိရေ အခြီခံ စွမ်းအင်သုံးမျိုးဖြစ်တဲ့ ''Jing'' (精 - အခြီခံ အနှစ်သာရ)၊ ''Qi'' (氣 - သက်စောင့်စွမ်းအင်)၊ နန့် ''Shen'' (神 - စိတ်ဝိညာဉ်) ရို့ကို တရားထိုင်ခြင်း၊ အသက်ရှုလိ့ကျင့်ခန်း၊ စိတ်အာရုံစူးစိုက်မှုတိနန့် ထိန်းချုပ် ပြောင်းလဲပြီး ပိုပြီးကေမြင့်မားရေ ဝိညာဉ်ရီးရာ အခြီအနီကို ရောက်ဟိဖို့၊ ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ အသက်ရှည်ခြင်း (''immortality'') ကို ရဟိဖို့ ကျင့်ကြံရေ နည်းလမ်းတခုပါ။ ဒေချင့်က မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ တန္တရ (Tantra) ကျင့်စိုင်တိနန့် တဖဲ့ချေ ဆင်တူရေ အပိုင်းတိ ဟိကောင်းဟိနှိုင်ပါရေ။ ၄။ '''လူနီမှုဘဝပုံစံ (Lifestyle):''' တာအိုက ရိုးယှင်းမှု (simplicity)၊ ခြိုးခြံမှု (frugality)၊ နှိမ့်ချမှု (humility) တိကို တိုက်တွန်းပါရေ။ သဘာဝတရားကြီးနန့် လိုက်လျောညီထွေ နီထိုင်ဖို့၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတိကို လျှော့ချဖို့ အားပီးပါရေ။ အစားအသောက်ကို သင့်တင့်မျှတစွာ စားသုံးဖို့၊ ''natural'' ဖြစ်တေ အရာတိကို ဦးစားပီးဖို့ လမ်းညွှန်လိ့ဟိပါရေ။ === '''ဒဿန တာအို (Daojia) နန့် ဘာသာရီး တာအို (Daojiao)''' === ထက် အစပိုင်းမာ ပြောခပိုင်ပဲ၊ တာအိုမာ ဒဿနပိုင်း (Daojia - 道家) နန့် ဘာသာရီးပိုင်း (Daojiao - 道教) ဆိုပြီး နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားကြည့်လို့ရပါရေ။ * '''ဒဿန တာအို (Philosophical Taoism - Daojia):''' ဒေချင့်က လောက်ဇူနန့် ကျွမ်းဇူရို့ဧ့ မူလ အတွေးအခေါ်တိကို အခြီခံပြီး ဘဝကို ဇာပိုင်နီထိုင်ဖို့လဲ၊ သဘာဝတရားနန့် ဇာပိုင် ဟန်ချက်ညီဖို့လဲ ဆိုစွာကို အဓိကထားရေ ''philosophy'' ပိုင်းပါ။ ''Tao'', ''Te'', ''Wu Wei'', ''Ziran'' စရေ သဘောတရားတိကို လိ့လာ၊ ဆင်ခြင်၊ ကျင့်သုံးခြင်းပါရာ။ * '''ဘာသာရီး တာအို (Religious Taoism - Daojiao):''' ဒေချင့်ကတော့ နောက်ပိုင်းမာ တဆတ်ဆတ် ပြောင်းလဲ တိုးတက်လာရေ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ အပိုင်းပါ။ ဘုရားကျောင်းကန်တိ (Temples)၊ နတ်ဘုရားတိ (Deities - နမူနာ Jade Emperor, Three Pure Ones)၊ ဘုန်းတော်ကြီးတိ (Priests - ''Daoshi'' 道士)၊ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုတိ (Rituals)၊ အသက်ရှည်ဆီး ရှာဖွီစွာတိ၊ နတ်ဆရာမ အတတ်ပညာတိ အစဟိစွာတိ ပါဝင်လှာပါရေ။ ‌ဒေ ဘာသာရီး တာအိုဟာ တရုတ် ရိုးရာ ယုံကြည်မှုတိ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ (အထူးအနိန်နန့် မဟာယာန) ၏ လွှမ်းမိုးမှုတိကိုလေ့ ခံခရပါရေ။ ဒီအပိုင်းမာတော့ခါ ပိုလို့ ''structured'' ဖြစ်တေ အဖွဲ့အစည်းတိ၊ ကျင့်စိုင်တိ ဟိလာပါရေ။ ဒေနှစ်ပိုင်းက လုံးဝ သီးသန့်စီတော့ မဟုတ်။ အပြန်အလှန် ဆက်စပ်နီရေ အပိုင်းတိ မကန်ဟိပါရေ။ အဂု Daojiao အကြောင်းကို တဖဲ့ချေ ပိုချဲ့ပြောပါမေ။ * '''နတ်ဘုရားတိ (Pantheon):''' ဘာသာရီး တာအိုမာ ကိုးကွယ်ရေ နတ်ဘုရားတိ မကန်ဟိပါရေ။ အမြင့်ဆုံးကတော့ "သုံးပါးသော သန့်စင်သော နတ်မင်းကြီးတိ" (The Three Pure Ones - 三清 ''Sanqing'') ပါ။ ==ကိုကား== [[Category:တာအိုဘာသာ]] [[Category:ဘာသာရီး]] 4gyhpy4xyhlxozvfuqd7d1ep1z2f1n6 21136 21135 2026-09-16T03:38:59Z Tejoebārsa 137 /* ဒဿန တာအို (Daojia) နန့် ဘာသာရီး တာအို (Daojiao) */ 21136 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese |pic=[[File:青羊宫法事.jpg|300px]] |piccap=Taoist rite at the ''Qingyanggong'' (Green Goat Temple) in Chengdu |collapse=no |title='''Taoism''' |c=[[wikt:道|道]][[wikt:教|教]], [[wikt:道家思想|道家思想]] |l="Teaching of the Way" |p=Dàojiào |w=Tao⁴-chiao⁴ |mi={{IPAc-cmn|d|ao|4|-|j|iao|4}} |gr=Dawjiaw |wuu=Doh^入 goh^平 |j=Dou⁶-gaau³ |y=Douh-gaau |poj=Tō-kàu |tl=Tō-kàu |hanja=[[wikt:道|道]][[wikt:敎|敎]] |hangul=[[wikt:도|도]][[wikt:교|교]] |rr=Dogyo |mr=To-kyo |kanji=[[wikt:道|道]][[wikt:教|教]] |hiragana=[[wikt:どう|どう]][[wikt:きょう|きょう]] |romaji=Dōkyō |qn=Đạo giáo |chuhan={{linktext|道|教}} |mc=dáw kæ̀w|oc-bs=&#42;{{IPA|[kə.l]ˤuʔ s.kˤraw-s}}}} '''တာအိုဝါဒဆိုစွာ''' တရုတ်နိုင်ငံမာ အဓိကကိုးကွယ်ကတ်ရေ ဘာသာတခုဖြစ်ပြီးကေ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနန့် ကွဲပြားပါရေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာဖြင့် Taoism (Daoism) ဟု ရီးစွာကို တာအို ဆိုပနာ အသံထွက်လားခြင်းပါ။ တရုတ်ဘာသာဖြင့် 'တာဝ်' ဟု အသံထွက်ပြီးကေ နည်းလမ်း လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ <ref>Taoism - Wikipedia Taoism - World History Encyclopedia</ref>တာအိုဝါဒဆိုစွာ တရုတ်ပြည်မာ စတင်ခပြီးကေ လူသားတိဧ့ ဘဝ၊ သဘာဝတရား၊ ယပြီးကေ စကြဝဠာကြီးတခုလုံးနန့် ဇာပိုင် ဟန်ချက်ညီညီ နီထိုင်ဖို့လဲဆိုစွာကို လမ်းညွှန်ပီးရေ ''philosophy'' တခုလည်းဖြစ်တေပိုင်၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ''religion'' တခုလည်း ဖြစ်ပါရေ။ အထက်က ဒေဆောင်းပါးမာ တာအို၏ သီအိုရီပိုင်း၊ လက်တွိကျင့်ကြံမှုတိ၊ နမူနာတိအပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ နောက်ပြီးကေ ခေတ်သစ် ''psychology'' နန့် ဇာပိုင် ဆက်စပ်တွေးခေါ်လို့ရလဲ ဆိုစွာချေတိကိုပါ ချိတ်ဆက်ပြီးကေ ပြောပြလားပါဖို့။ === '''တာအိုဘာသာ၏ အစ: လောက်ဇူ နန့် တာအို တဲ့ ကျင်း''' === တာအိုဘာသာ၏ အစကို ပြန်ကြည့်ကေ ဘီစီ ၆ ရာစုလောက်က လို့ ဆိုကတ်ပါရေ။ အဓိက ပုဂ္ဂိုလ်ကတော့ လောင်ဇူ (Lao Tzu) လို့ခေါ်ရေ ပညာဟိကြီးပါရာ။ သူစွာ သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ စိသားကိုက် ပြောဖို့ခက်ကေလည်းသော့၊ သူရီးသားခရေလို့ ယုံကြည်ကတ်တေ "တာအို တဲ့ ကျင်း" (Tao Te Ching) ဆိုရေ စာအုပ်ကတော့ တာအိုဘာသာ၏ အဓိက အခြီခံကျမ်းစာ ဖြစ်လှာခပါရေ။ ဒေစာအုပ်က စာလုံးရေ ၅၀၀၀ လောက်ရာ ဟိကေလည်းသော့ အဓိပ္ပာယ်က ကကောင်းကို နက်နဲပါရေ။ စကြဝဠာ၏ အခြီခံ သဘောတရား၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းနန့် လူသားတဦးချင်း၏ နီထိုင်ကျင့်ကြံမှုတိကို လမ်းညွှန်ထားစွာပါ။ နောက်ထပ် အရီးပါရေ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးကတော့ ကျွမ်းဇူ (Zhuangzi) ပါ။ သူက ဘီစီ ၄ ရာစုလောက်မာ ထွန်းကားခပြီးကေ သူ့နာမည်နန့်ရာ ကျမ်းတစောင် ရီးသားခပါရေ။ ကျွမ်းဇူ၏ စာတိက ပုံပြင်တိ၊ နမူနာတိ၊ ဟာသဉာဏ်တိနန့် ပြည့်နှက်နိန်ပြီးကေ တာအို၏ သဘောတရားတိကို ပိုလို့ လွတ်လပ်တဲ့ ''perspective'' ကနိန် ချိုင်းကပ်ပြထားပါရေ။ လောက်ဇူနန့် ကျွမ်းဇူရို့ဧ့ ဒီ အတွေးအခေါ်တိက တာအို ဒဿန (Daojia - 道家) ၏ အခြီခံ အုတ်မြစ်တိပါယာ။ ၁။ '''တာအို တဲ့ ကျင်း (Tao Te Ching - 道德經):''' ပြောခပိုင်ပဲ၊ ဒေချင့်က လောက်ဇူ (Lao Tzu) ရီးခရေလို့ ဆိုကတ်တေ အဓိက ကျမ်းစာပါရာ။ စာလုံးရေ ၅၀၀၀ လောက်နန့် အခန်း ၈၁ ခန်း ပါဝင်လိ့ဟိပြီး အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ခွဲခြာထားစွာ များပါရေ။ * '''တာအိုကျင်း (Tao Ching):''' ပထမ ၃၇ ခန်းလောက်က ''Tao'' (လမ်း) ၏ သဘောတရား၊ စကြဝဠာ၏ အရင်းခံသဘာဝ၊ ''Wu Wei'' (မပြုမူခြင်းနန့် ပြုမူခြင်း) စစွာတိကို အဓိကထားပါရေ။ * '''တဲ့ကျင်း (Te Ching):''' နောက်ပိုင်း အခန်းတိကတော့ ''Te'' (ဂုဏ်/စွမ်းအား)၊ လူသားတိဧ့ အကျင့်သီလ၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနန့် အုပ်ချုပ်ရီး (''governance'') မာ တာအိုသဘောတရားတိကို ဇာပိုင် ကျင့်သုံးဖို့လဲ ဆိုစွာတိကို ပိုလို့ အာရုံစိုက်ပါရေ။ ဒေချင့်ကျမ်းစာ၏ အရီးအသားက ကကောင်းကို ''poetic'' ဖြစ်ပြီးကေ ''paradox'' တိ တဗျင်း သုံးထားစွာကို တွိ့ရဖို့ပါ။ နမူနာ - "အပြည့်ဝဆုံးအရာရေ အလပ်ဟင်းလင်းပိုင် ထင်ရ၏"၊ "အဖြောင့်ဆုံးစွာ အကောက်ဆုံးဟု ထင်ရ၏"၊ "အကြီးမြတ်ဆုံး ပညာရေ မိုက်မဲမှုနန့် တူ၏" စစွာနန့်ပါ့။ ဒေပိုင် ဆန့်ကျင်ဘက် ဝိရောဓိ စကားလုံးတိနန့် ဖော်ပြခြင်းအားဖြင့် စကားလုံးတိ၊ သမားရိုးကျ အတွေးအခေါ်တိဧ့ အကန့်အသတ်ကို ကျော်လွန်ပြီး ''Tao'' ၏ နက်နဲရေ သဘာဝကို ခံစားနားလည်စီဖို့ ရည်ရွယ်စွာပါ။ အုပ်ချုပ်သူကောင်းဆိုစွာ ပြည်သူတိက သူ့ဖြစ်တည်မှုကို ကကောင်းသတိမထားမိဘဲ အီးချမ်းသာယာအောင် စီမံနိုင်သူ ဖြစ်တေလို့ ဆိုစွာမျိုးတိက အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်ကိုတောင် လမ်းညွှန်ထားစွာ တွိရပါရေ။ ၂။ '''ကျွမ်းဇူ (Zhuangzi - 莊子):''' ကျွမ်းဇူ၏ ကျမ်းကတော့ ''Tao Te Ching'' ထက် ပိုလို့ ပုံပြင်တိ၊ စိတ်ကူးယိုင်ဆန်တဲ့ ဇာတ်လမ်းတိ၊ ဟာသဉာဏ်တိနန့် ပြည့်နှက်နီပါရေ။ သူက လောက၏ အမြင်တိ၊ တန်ဖိုးထားမှုတိဆိုစွာ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနိန်ပြီးကေ တခုတည်းသော အမှန်တရားဆိုစွာ မဟိ (''relativity of perspectives'') ဆိုရေ အမြင်ကို အဓိကထား ပြောလိ့ဟိပါရေ။ * '''ဖလံအိပ်မက် (Butterfly Dream):''' ကျွမ်းဇူက သူ ဖလံဖြစ်ပြီးကေ ပျံဝဲနီရေလို့ အိမ်မက်မက်ရေ။ နိုးလာရေအခါ သူက ဖလံဖြစ်နိန်စွာကို အိမ်မက်မက်ရေ လူလား၊ ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ သူက လူဖြစ်နိန်စွာကို အိမ်မက်မက်တေ ဖလံလား ဆိုပြီး တွေးမိရေလတ်။ ဒေချင့်က အဟိတရား (''reality'') ဆိုစွာကို ဇာပိုင် သတ်မှတ်ဖို့လဲ၊ ငါ (''self'') ဆိုစွာ အဂယင့်က ဇာလေ့ ဆိုရေ ''philosophical question'' တိကို မီးခွန်းထုတ်လိုက်စွာပါရာ။ * '''အသုံးမဝင်ရေ အပင် (Useless Tree):''' အပင်ကြီးတပင်က ကကောင်းကြီးပြီး အကိုင်းအခက်တိကလေ့ တခုလေ့သင့် ထုလုပ်လို့ မကောင်းကေ ဇာသူမှ မခုတ်လှဲဘဲ ကျန်နီရေ။ ယေဂေလဲ့ ယင့်ချင့် "အသုံးမဝင်မှု" ကြောင့်ရာ သူက နှစ်ပေါင်းများစွာ အသက်ရှည်ရှည် ရှင်သန်ပြီး လူတိ၊ တိရစ္ဆာန်တိ ခိုလှုံရာ ဖြစ်နီရေလတ်။ ဒေချင့်က လောက၏ သမားရိုးကျ အသုံးဝင်မှု (utility) ဆိုရေ တန်ဖိုးထားမှုတိကို မီးခွန်းထုတ်ပြီး၊ တခါတရီ အသုံးမဝင်ခြင်းကရာ အကြီးမားဆုံး အကာအကွယ် ဖြစ်နီတတ်တေဆိုရေ သဘောကို ပြစွာပါ။ * '''ထမင်းချက် တင်း (Cook Ding):''' ဧကရာဇ်အတွက် နွားသတ်တေ ထမင်းချက်တယောက်က သူ့ဓားကို နှစ်ပေါင်းများစွာ သုံးစွာတောင် မတုံးဘဲ အသစ်အတိုင်း ဟိနီခရေ။ ဇာလို့လဲယေကေ သူက နွား၏ အရိုးအဆစ် ကြားတိက ဟာကွက်တိကို သူ့စိတ်မျက်စိနန့် မြင်ပြီး ယင့်ချင့်ကြားထဲကနိန် အပိုင် လွှဲရှောင် လှီးဖြတ်လားလို့၊ အရိုးအကြောကို တိုက်ရိုက် လားမထိလို့ရာလတ်။ ဒေချင့်က ''Wu Wei'' နန့် ''Ziran'' (သဘာဝကျခြင်း) ၏ ကောင်းဘီယက် နမူနာတခုပါရာ။ အခြီအနီ၏ သဘာဝကို နားလည်ပြီး အလိုက်သင့် စီးမျိုး လုပ်ဆောင်တေအခါ အားစိုက်ထုတ်စရာ မလိုဘဲနန့် ကောင်းဘီယက် ရလဒ် ထွက်ပေါ်လှာစွာကို ပြပါရေ။ ကျွမ်းဇူက ဘာသာစကားနန့် ဆင်ခြင်တုံတရား၏ အကန့်အသတ်ကိုလေ့ သံသယဟိပြီးး ''direct experience'' နန့် ''intuition'' ကို ပိုတန်ဖိုးထားဖို့ လမ်းညွှန်ပါရေ။ ၃။ '''လိမ့်ဇူ (Liezi - 列子):''' ဒေစွာလည်း တာအို၏ အရေးပါရေ ကျမ်းတစောင်ပါရာ။ ယေဂေလဲ့ သူ့ မူလရီးသားသူနန့် အချိန်ကာလ အတိအကျကိုတော့ခါ ပညာသျှင်တိအကြား စကားအက်မှု အင်တန်ဟိပါရေ။ လိမ့်ဇူကျမ်းက ''Tao Te Ching'' နန့် ''Zhuangzi'' ကြားမာ ဟိရေလို့ ဆိုကတ်ပြီး၊ ပိုလို့ လက်တွိကျရေ အကြောင်းအရာတိ၊ တန်ခိုးဣဒ္ဓိပါဒ် ဆန်ရေ ဇာတ်လမ်းတိ၊ အိပ်မက်တိဧ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုတိ၊ သီခြင်းတရားကို ရင်ဆိုင်ပုံတိ ပါဝင်တတ်ပါရေ။ === '''ယိုင်ကျေးမှုအပေါ် တာအို၏ လွှမ်းမိုးမှု (Taoism's Influence on Culture)''' === တာအိုအတွေးအခေါ်တိစွာ တရုတ်ယိုင်ကျေးမှု၏ နယ်ပယ်အသီးသီးကို နှစ်ပေါင်းများစွာ လွှမ်းမိုးခပါရေ။ * '''အနုပညာ (Art):''' ** '''ပဂျီ:''' တရုတ် ရိုးရာ တောင်တန်းရီမွှာ ပဂျီ (山水 ''shanshui'') မာ တာအို၏ သဘာဝတရားကို လေးစားမှု၊ လူသားစွာ သဘာဝ၏ အစိတ်အပိုင်းချေတခုရာ ဖြစ်တေဆိုရေ အမြင်၊ ရိုးယှင်းမှု၊ ငြိမ်သက်မှု စရေ ခံစားချက်တိကို ထင်ဟပ်စီပါရေ။ တောထဲမာ တကိုယ်တည်း ကျင့်ကြံနီရေ ရသေ့ပုံတိ၊ နတ်ဘုရားပုံတိကိုလေ့ ရီးဆွဲလိ့ဟိပါရေ။ ** '''လက်ရီးလှ (Calligraphy):''' စုတ်ချက်၏ စီးဆင်းမှု၊ အားပြော့ အားတင်း၊ ''Yin/Yang'' ဟန်ချက်ညီမှုတိမာ တာအို၏ ''spontaneity'' နန့် သဘာဝကျမှုကို တန်ဖိုးထားစွာ တွိ့နှိုင်ပါရေ။ ** '''ကဗျာ:''' တရုတ်ကဗျာဆရာကြီးတိ၊ နမူနာ - လီပိုင် (Li Bai - 李白) လို ပုဂ္ဂိုလ်တိဧ့ ကဗျာတိမာ သဘာဝအလှကို ခံစားစွာ၊ လောကီစည်းစိမ်ကို စိတ်ကုန်စွာ၊ လွတ်လပ်မှုကို တောင့်တတာ စရေ တာအိုဆန်တဲ့ ခံစားချက်တိကို တွိ့နှိုင်ပါရေ။ * '''ဆီးပညာ (Medicine):''' ထက် အရင်ပြောခပိုင်ပဲ တရုတ်တိုင်းရင်းဆီးပညာ (TCM) စွာ တာအို၏ ''Qi'', ''Yin/Yang'' ဟန်ချက်ညီမှု သဘောတရားတိထက်မာ အကြီးအကျယ် အခြီခံထားပါရေ။ ကျမ္မာရီးဆိုစွာ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းက စွမ်းအင်တိ ဟန်ချက်ညီနေခြင်းလို့ ရှုမြင်ပြီး ဆီးဖက်ဝင် အပင်တိ၊ အပ်စိုက်ကုထုံး၊ ''Qigong'' လို လိကျင့်ခန်းတိနန့် ကုသလိ့ဟိပါရေ။ * '''ကိုယ်ခံပညာ (Martial Arts):''' ''Tai Chi Chuan'' အပြင် အခြားသော အထဲအား ကိုယ်ခံပညာ (內家 ''neijia'') တိမာလေ့သော့ တာအို၏ ''Wu Wei'' (အားဓမမလုပ်ခြင်း)၊ ပျော့ပျောင်းမှုဖြင့် မာကျောမှုကို အနိုင်ယူခြင်း (yielding)၊ ပြိုင်ဘက်၏ အားကို ပြန်အသုံးချခြင်း စရေ ''principles'' တိက အဓိက ကျပါရေ။ * '''ဖုန်းရွှီ (Feng Shui - 風水):''' ဒေချင့်က ပတ်ဝန်းကျင် (အိမ်၊ ရုံး၊ မြို့) မာမိလို့ ''Qi'' စီးဆင်းမှုကို ကောင်းမွန်အောင်၊ သဘာဝတရားနန့် ဟန်ချက်ညီယောင် စီမံရေ ပညာရပ်တခုပါ။ ''Yin/Yang'' ဟန်ချက်ညီမှု၊ ''elements'' ငါးပါး (Five Elements - သစ်၊ မီး၊ မြီ၊ သတ္တု၊ ရီ) ၏ အပြန်အလှန် ဆက်စပ်မှု စရေ တာအို အယူအဆတိထက်မာ အခြီခံထားပါရေ။ * '''အစားအသောက် (Cuisine):''' တာအိုက ဟန်ချက်ညီမှု (balance) ကို အလီးပီးရေအတွက် အစားအသောက်က်မာလေ့သော့ အရသာတိ၊ အာဟာရတိ မျှတဖို့၊ ''natural'' ဖြစ်တေ အစားအစာတိကို စားသုံးဖို့ အားပီးပါရေ။ တချို့ တာအိုကျင့်ကြံသူတိက သက်သတ်လွတ် စားသုံးကတ်ပိုင်၊ ကျမ္မာရီးနန့် အသက်ရှည်ခြင်းကို အထောက်အကူပြုတေလို့ ယုံကြည်ကတ်တေ အစားအစာတိကိုလေ့ အလီးပီး စားသုံးကတ်ပါရေ။ '''နောက်ထပ် အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ ရှုဒေါင့်တိ''' * '''ဆန့်ကျင်ဘက် ဝိရောဓိ (Paradox):''' တာအိုစာပီတိမာ ''paradox'' ကို တဗျင်း သုံးရေလို့ ထက်ပြောခရေနှမ်း။ ဒေချင့်စွာ တမင် ဗလဗွီသတ်အောင် လုပ်စွာ မဟုတ်ဘဲ၊ အကျွန်ရို့၏ သာမန် ဆင်ခြင်တုံတရား (rational mind) က နားလည်ဖို့ ခက်ခဲတဲ့ ''Tao'' ၏ သဘာဝကို အရိပ်အမြွက်ပြဖို့ သုံးစွာပါ။ အရာရာစွာ ဆန့်ကျင်ဘက်တိ ပေါင်းစပ်နိန်ပြီးကေ အစွန်းရောက် မဖြစ်ဖို့၊ အလယ်အလတ်လမ်းကို ယှာဖို့လည်း လမ်းညွှန်ပါရေ။ * '''မထွင်းထုရသိမ့်ရေ သစ်တုံး (The Uncarved Block - 樸 Pu):''' ဒေချင့်က တာအိုမာ သုံးရေ အရီးကြီးရေ ''metaphor'' တခုပါ။ မထွင်းထုရသိမ့်ရေ သစ်တုံးလိုရာ၊ လူသား၏ မူလ အခြီအနီစွာ ရိုးယှင်းပြီး အလားအလာ တဗျင်း ဟိရေ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်တေလို့ ဆိုလိုပါရေ။ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ စည်းမျှိုင်းတိ၊ လိုချင်တပ်မက်မှုတိ၊ ပညာရီးတိက ယင့်ချင့် သစ်တုံးကို ထွင်းထု ပြုပျင်လိုက်တေပိုင် ဖြစ်လှားပနာ မူလ ရိုးယှင်းရေ သဘာဝနန့် ဝီးကွာလားလီရေလို့ ဆိုလိုပါရေ။ ''Pu'' ဆိုစွာ ''simplicity'', ''potentiality'', ''naturalness'' ကို တက်စားပြုပါရေ။ * '''နှိုင်းနိူင်းမှု သဖော(Relativity):''' ကျွမ်းဇူ အလီးပီးရေ အမြင်ပါ့။ ကောင်းရေ၊ ဆိုးရေ၊ လှရေ၊ ရုပ်ဆိုးရေ၊ အသုံးဝင်ရေ၊ အသုံးမဝင် စွာ လူတိဧ့ အမြင်၊ အခြီအနီပေါ် မူတည်ပြီး ပြောင်းလဲနီရေ ''relative concepts'' တိရာ ဖြစ်ပါရေ။ အတ္တစွဲနန့် ကိုယ့်အမြင်တခုတည်းကို အမှန်လို့ ဆုပ်ကိုင်ထားဖို့အစား၊ အခြားသူတိဧ့ ရှုဒေါင့်၊ ဖြစ်နှိုင်ခြီတိကိုလေ့ ဖွင့်ထား လက်ခံဖို့ တိုက်တွန်းပါရေ။ === '''အဓိက သဘောတရားများ (Core Concepts)''' === တာအိုဘာသာမာ နားလည်ဖို့ အရီးကြီးရေ ''core concepts'' တိ မကန်ဟိပါရေ။ ၁။ '''တာအို (Tao - 道): လမ်း၊ သို့မဟုတ် အရင်းခံအမှန်တရား''' တာအို ဆိုစွာကတော့ တာအိုဘာသာ၏ အသည်းနှလုံးပါ။ သူ့ကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ကေ "လမ်း" (The Way) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ယေဂေလဲ့ ဒီ "လမ်း" ဆိုစွာ ရိုးရိုးလမ်းကို ဆိုချင်စွာ မဟုတ်။ သူက စကြဝဠာတခုလုံး၏ အခြီခံဖြစ်တေ၊ အရာအားနုန်း စတင်ဖြစ်ပေါ်လှာရာ အရင်းခံ အမှန်တရား (ultimate reality) ကို ရည်ညွှန်းစွာပါ။ "တာအို တဲ့ ကျင်း" ၏ ပထမဆုံး စာကြောင်းမာကိုက "ပြောပြလို့ရရေ တာအိုဟာ ထာဝရ တာအို အစစ် မဟုတ်" (The Tao that can be told is not the eternal Tao) လို့ ဆိုထားပါရေ။ ဆိုလိုစွာက တာအိုစွာ ကကောင်းကို နက်နဲပြီး ကျယ်ပြန့်လွန်းလို့ လူ့ဘာသာစကား၊ အတွေးအခေါ်တိနန့် အပြည့်အဝ ဖော်ပြလို့ မရ၊ နာမည်တပ်လို့ မရ (nameless) ဆိုရေ သဘောပါ။ သူက အရာအားနုန်း၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပိုင်၊ အရာအားနုန်း လည်ပတ်နီရေ သဘာဝ နိယာမ လည်း ဖြစ်ပါရေ။ သူက ပုံသဏ္ဌာန်မဟိ (formless)၊ အသံမဟိ (soundless)၊ ဖမ်းဆုပ်မရ (intangible) ယေကေလည်းသော့ အရာအားနုန်းထဲမာ ဟိနီပြီး အရာအားနုန်းကို ဖြစ်ပေါ်စီရေ စွမ်းအား လို့ ဆိုနှိုင်ပါရေ။ ဒေချင့်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ "သုညတ" (Emptiness/Sunyata) သဘောတရားနန့် စိကေချေ ဆင်တူရေလို့ တွေးကြည့်လို့ရကေလည်းသော့၊ အတိအကျတော့ခါ မတူပါ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ''emptiness'' က အရာဝတ္ထုတိမာ ကိုယ်ပိုင်တည်မြဲရေ သဖော(inherent existence) မဟိဆိုစွာကို အဓိကထားပြီးသား ''liberation'' ကို ဦးတည်ကေလည်းသော့၊ တာအိုကတော့ အရာအားနုန်း စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်ရာ အရင်းခံ ''source'' ကို ပိုလို့ ရည်ညွှန်းပါရေ။ ၂။ '''တဲ့ (Te - 德): ဂုဏ်၊ စွမ်းအား၊ သို့မဟုတ် သမာဓိ''' တဲ့ ဆိုစွာကတော့ တာအို၏ စွမ်းအား၊ တာအို၏ သဘောတရားတိ တဦးတယောက် ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ အရာဝတ္ထုတခုခုမာ ထင်ဟပ်ပေါ်လွင်လာရေ ''virtue'' သို့မဟုတ် ''power'' ပါ။ တာအိုက အားလုံး၏ အရင်းအမြစ်ဆိုကေ၊ တဲ့ ကတော့ ယင့်ချင့် အရင်းအမြစ်ကနိန် အရာတခုချင်းစီကို ပီးအပ်ထားရေ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝနန့် စွမ်းပကားပါ။ လူတယောက်က တာအိုနန့်အညီ နီထိုင်တေအခါ သူ့မာ "တဲ့" ပြည့်ဝလှာရေလို့ ဆိုလိုပါရေ။ ဒေချင့်က ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်ခြင်း သတ်သတ်ကို ဆိုလိုစွာထက်၊ ကိုယ့်၏ မွီးရာပါ သဘာဝအတိုင်း၊ အလိုက်သင့် နီထိုင်နှိုင်ရေ စွမ်းရည်၊ ''integrity'' နန့် ''authenticity'' ကို ပိုလို့ ရည်ညွှန်းပါရေ။ ၃။ '''ဝူ ဝေ (Wu Wei - 無為): မပြုမူခြင်းနန့် ပြုမူခြင်း (Effortless Action)''' ဒေချင့်က တာအို၏ အလွန်အရီးကြီးပြီး စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းဘီယက် ''concept'' တခုပါ။ ''Wu Wei'' ကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ကေ "မပြုမူခြင်း" (non-action) လို့ ထွက်ကေလည်းသော့၊ လုံးဝ တခုလည်းမလုပ်ဘဲ ထိုင်နီစွာကို ဆိုချင်စွာ မဟုတ်ပါ။ သူ့ အဓိပ္ပာယ်အမှန်က "အားဓမအကျပ် မပြုမူခြင်း"၊ "သဘာဝအတိုင်း အလိုက်သင့် ပြုမူခြင်း" (effortless action) ပါ။ ဆိုလိုစွာက ကိုယ့်၏ ကိုယ်ပိုင်ဆန္ဒ၊ ''ego'' ကို ရှိတန်းတင်ပြီး အခြီအနီတိကို အားဓမ ထိန်းချုပ်ဖို့၊ ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားစွာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ သဘာဝ၏ စီးဆင်းမှု၊ အခြီအနီ၏ အဟိတရားအတိုင်း လိုက်လျောညီထွေစွာ၊ အားစိုက်ထုတ်မှု အနည်းဆုံးနန့် အကျိုးဖြစ်ထွန်းအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းပါ။ နမူနာပီးရကေ ရီကို ကြည့်ပါ။ ရီစွာ သူ့ရှိမာ ဇာပိုင် အတားအဆီး ပေါ်လှာလာ၊ ဖွတိုးကန် ဖျက်ဆီးဖို့အစား အပျော့ပျောင်းဆုံး လမ်းကြောင်းကနိန် ရှောင်ကွင်း စီးဆင်းလားတတ်ပါရေ။ ယေဂေလဲ့ ရီ၏ စွမ်းအားက အရာအားနုန်းကို တိုက်စားနှိုင်လောက်ယောင် ကြီးမားပါရေ။ ဒေချင့်စွာ ''Wu Wei'' ၏ သဘောပါ။ နောက်နမူနာတခုက တတ်ကျွမ်းရေ လက်သမားဆရာ တယောက်စွာ အပင်ပန်းခံပြီး အားစိုက်စရာမလိုပိုင် သူ့ ကိရိယာတိကို သဘာဝကျကျ အသုံးပြုပြီးကေ လှပရေ ဝန်တခုကို ဖန်တီးနိုင်စွာမျိုးပါ့။ ဒေချင့်က ''skillful means'' လို့ ပြောလို့ရဖို့လား။ ''Psychology'' မာ Mihaly Csikszentmihalyi ပြောရေ ''Flow State'' ဆိုစွာနန့် ‌ဒေ ''Wu Wei'' က တဖဲ့ချေ ဆင်တူပါရေ။ ကိုယ်လုပ်နီရေ အလုပ်ထဲမာ အာရုံနှစ်မြှုပ်ပြီး အချိန်တိ ဇာပိုင်ကုန်လားမှန်းမသိ၊ အားစိုက်ထုတ်နိန်ရရေလို့ မခံစားရဘဲ အပိုင် လုပ်ဆောင်နီမိရေ အခြီအနီမျိုး။ ''Wu Wei'' က ယင့်ချင့်ပိုင် သဘာဝကျကျ စီးဆင်းမှုထဲမာ နီထိုင်ခြင်းကို လမ်းညွှန်စွာပါ။ ၄။ '''ယင် နန့် ယန် (Yin and Yang - 陰陽): ဆန့်ကျင်ဘက်ရို့၏ ဟန်ချက်ညီမှု''' ယင်နန့် ယန် ကတော့ လူကကောင်းများများ ရင်းနှီးပြီးသား ဖြစ်ဖို့ပါ။ အဖြူအမည်း စက်ဝိုင်းပုံထဲက အစက်ချေတိနန့် သင်္ကေတပြုလိ့ဟိရေ ''duality'' သဘောတရားပါ။ သူရို့စွာ ဆန့်ကျင်ဘက် (opposites) တိလို့ ထင်ရကေလည်းသော့၊ အမှန်က တခုနန့်တခု အပြန်အလှန် မှီခိုနိန်ပြီးကေ ဖြည့်ဆည်းပီးနီရေ စွမ်းအင်တိ (complementary opposites) ပါ။ * '''ယင် (Yin)''' က အမိုက်၊ အအီး၊ ငြိမ်သက်ခြင်း၊ ပျော့ပျောင်းခြင်း၊ လက်ခံခြင်း၊ အမျိုးသမီး စွမ်းအင်တိကို တက်စားပြုပါရေ။ * '''ယန် (Yang)''' က အလင်း၊ အပူ၊ လှုပ်ရှားခြင်း၊ မာကျောခြင်း၊ ဖန်တီးခြင်း၊ အမျိုးသား စွမ်းအင်တိကို တက်စားပြုပါရေ။ တာအိုအမြင်အရ လောကကြီးမာဟိရေ အရာအားနုန်းစွာ ဒီ ယင်နန့် ယန် စွမ်းအင်နှစ်ခု၏ အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးမှု၊ ပြောင်းလဲ စီးဆင်းမှုတိနန့် ဖွဲ့စည်းထားစွာပါ။ တခုတည်း သီးသန့်ဟိနီစွာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ အရာတိုင်းမာ ယင်နန့် ယန် နှစ်မျိုးစလုံး ရောယှက် ပါဝင်နီပါရေ (သင်္ကေတထဲက အဖြူထဲမာ အမည်းစက်၊ အမည်းထဲမာ အဖြူစက် ပါနီပိုင်ပါ)။ အရေးကြီးစွာက ‌ဒေစွမ်းအင်နှစ်ခုကြားက ''balance'' (ဟန်ချက်ညီမှု) ပါ။ ကျမ္မာဖို့၊ ငြိမ်းချမ်းဖို့၊ သဟဇာတဖြစ်ဖို့ဆိုကေ ဒီ ယင်နန့် ယန် ဟန်ချက်ညီနီဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ Carl Jung ၏ ''psychology'' မာ ပြောရေ ''anima'' (ကလွေသျှေထဲက မမာ့စိတ်) နန့် ''animus'' (ကလိန့်မေသျှေထဲက ယောက်ျားစိတ်) လိုမျိုး ကိုယ်မားက ဆန့်ကျင်ဘက်တိကို လက်ခံပြီး ''integration'' လုပ်ခြင်းအားဖြင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ''wholeness'' ရဟိနှိုင်ရေဆိုရေ အယူအဆနန့်လည်း တဖဲ့ချေ လားတူပါရေ။ ၅။ '''ချီ (Qi - 氣): သက်စောင့်စွမ်းအင်''' ချီ ဆိုစွာကတော့ လူတိ၊ တိရစ္ဆာန်တိ၊ အပင်တိ အပါအဝင် သက်ဟိအရာအားနုန်းမာ စီးဆင်းနီရေ ''vital energy'' သို့မဟုတ် ''life force'' ပါ။ တရုတ် တိုင်းရင်းဆီးပညာ (Traditional Chinese Medicine - TCM) မာရော၊ ကိုယ်ခံပညာ (Martial Arts) တိမာပါ ချီ က ကကောင်းကို အရေးကြီးပါရေ။ ကျမ္မာရီး ကောင်းမွန်ဖို့ဆိုစွာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမာ ချီ စီးဆင်းမှု ကောင်းမွန် ချောမွိ့နီဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ ချီ ထီးနီကေ၊ ဟန်ချက်မညီကေ ရောဂါဘယတိ ဖြစ်လှာနှိုင်ရေလို့ ယုံကြည်ကတ်ပါရေ။ ''Tai Chi Chuan'' (ထိုက်ကျီချွမ်း) နန့် ''Qigong'' (ချီကုန်း) လိုမျိုး လိကျင့်ခန်းတိစွာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ချီ စီးဆင်းမှုကို ကောင်းမွန်စီပြီး ကျမ္မာရီးနန့် အသက်ရှည်ခြင်း (''longevity'') ကို အထောက်အကူ ပြုရေလို့ ဆိုပါရေ။ ၆။ '''ဇီရန် (Ziran - 自然): သဘာဝကျခြင်း၊ အလိုအလျောက်ဖြစ်ခြင်း''' ဇီရန် ဆိုစွာက "သဘာဝ" (nature) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေပိုင်၊ "အလိုအလျောက် ဖြစ်တည်နီရေ အခြီအနီ" (spontaneity, naturalness) ကိုလေ့ ဆိုလိုပါရေ။ တာအို အမြင်အရ အရာအားနုန်းစွာ သူရို့ဧ့ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝ (''Ziran'') အတိုင်း ဖြစ်တည်နီကတ်စွာပါ။ အားဓမအကျပ် ဖန်တီးထားစွာ မဟုတ်။ လူသားတိအနီနန့်လည်း ကိုယ့်၏ မွီးရာပါ သဘာဝအတိုင်း၊ အတုအယောင်မပါဘဲနန့်၊ ရိုးသားစွာ နီထိုင်ပြုမူစွာက ကောင်းဘီယက်ပါရာ။ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ စည်းမျှိုင်းတိ၊ အယူအဆတိ၊ ''ego'' တိကြောင့် ကိုယ့်၏ မူလ သဘာဝနန့် ဝီးကွာလားရေအခါ ဒုက္ခရောက်ရရေလို့ တာအိုက ဆိုပါရေ။ ဒေချင့်က ''humanistic psychology'' မာ ပြောရေ ''authenticity'' (စစ်မှန်ခြင်း) ဆိုရေ သဘောတရားနန့် နီးစပ်ပါရေ။ ကိုယ်ဇာသူလဲဆိုစွာကို လက်ခံပြီး ဒေအတိုင်း ရိုးသားစွာ နီထိုင်ခြင်းပါ။ === '''လက်တွိ ကျင့်ကြံမှုတိ (Practices)''' === တာအိုဘာသာဟာ ဒဿန သတ်သတ်ရာ မဟုတ်ဘဲ၊ လက်တွိ ကျင့်ကြံလို့ရရေ နည်းလမ်းတိလည်း မကန်ဟိပါရေ။ ၁။ '''တရားထိုင်ခြင်း (Meditation):''' တာအို တရားထိုင်နည်းတိစွာ စိတ်ကို ငြိမ်သက်စီပြီ ကိုယ်တွင်းက ''Tao'' နန့် ပြန်ပနာ ချိတ်ဆက်နှိုင်ဖို့ ရည်ရွယ်ပါရေ။ ကျွမ်းဇူ ပြောခရေ ''Zuowang'' (坐忘 - ထိုင်ပြီး မိန့်လျော့ခြင်း) ဆိုရေ နည်းလမ်းက ထင်ရှားပါရေ။ ဒေချင့်က ကိုယ့်၏ အတွေးတိ၊ ခံစားချက်တိ၊ ကိုယ်ခန္ဓာကိုပါ မိန့်လျော့ပြီး အာရုံအားလုံး ငြိမ်းအီးလားရေ ''stillness'' အခြီအနီကို ရောက်ယောင် ကျင့်ကြံစွာပါယေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားထိုင်နည်းတိပိုင် သတိ (''mindfulness'') ကို အခြီခံကေလည်းသော့၊ တာအိုမာတော့ခါ အဆုံးစွန် ငြိမ်သက်ခြင်းနန့် ''Tao'' ၏ စီးဆင်းမှုထဲကို ပျော်ဝင်လှားဖို့ ဦးတည်ပါရေ။ ၂။ '''ကိုယ်လက်လှုပ်ယှားမှု (Physical Exercises):''' * '''ထိုက်ကျီချွမ်း (Tai Chi Chuan - 太極拳):''' ဒေချင့်က ဖြည်းညှင်းပြီး စီးဆင်းနီရေ လှုပ်ယှားမှုတိနန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ ကိုယ်ခံပညာ တမျိုးပါ။ သူ့ လှုပ်ယှားမှုတိက ''Yin'' နန့် ''Yang'' ၏ ဟန်ချက်ညီမှု၊ ''Qi'' စီးဆင်းမှုကို အားပီးပြီး ကျမ္မာရီးအတွက် ကကောင်းကို ကောင်းမွန်ပါရေ။ ''Wu Wei'' သဘောတရားကို လက်တွိ ကျင့်သုံးပြနေပိုင်ပိုင်ရာ။ အားအပြင်းသုံးစရာမလိုပိုင် ပျော့ပျောင်းမှုနန့် ဟန်ချက်ညီမှုကနိန် စွမ်းအားထွက်ပေါ်လှာစွာကို ပြသပါရေ။ * '''ချီကုန်း (Qigong - 氣功):''' ချီကုန်းကတော့ အသက်ရှုလိ့ကျင့်ခန်း၊ ကိုယ်ဟန် အနိန်အထား၊ နန့် စိတ်အာရုံစူးစိုက်မှုတိကို ပေါင်းစပ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ''Qi'' ကို ထိန်းညှိ၊ စုစည်း၊ လည်ပတ်စီရေ လိ့ကျင့်ခန်း စနစ်တခုပါ။ ကျမ္မာရီး မြှင့်တင်ဖို့၊ ရောဂါကာကွယ်ဖို့၊ စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချဖို့ ကျင့်ကြံကတ်ပါရေ။ ၃။ '''အထဲပိုင်း ပြောင်းလဲခြင်း (Internal Alchemy - Neidan 內丹):''' ဒေချင့်က ပိုလို့ နက်နဲရေ တာအိုကျင့်စိုင်တခုပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမာဟိရေ အခြီခံ စွမ်းအင်သုံးမျိုးဖြစ်တဲ့ ''Jing'' (精 - အခြီခံ အနှစ်သာရ)၊ ''Qi'' (氣 - သက်စောင့်စွမ်းအင်)၊ နန့် ''Shen'' (神 - စိတ်ဝိညာဉ်) ရို့ကို တရားထိုင်ခြင်း၊ အသက်ရှုလိ့ကျင့်ခန်း၊ စိတ်အာရုံစူးစိုက်မှုတိနန့် ထိန်းချုပ် ပြောင်းလဲပြီး ပိုပြီးကေမြင့်မားရေ ဝိညာဉ်ရီးရာ အခြီအနီကို ရောက်ဟိဖို့၊ ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ အသက်ရှည်ခြင်း (''immortality'') ကို ရဟိဖို့ ကျင့်ကြံရေ နည်းလမ်းတခုပါ။ ဒေချင့်က မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ တန္တရ (Tantra) ကျင့်စိုင်တိနန့် တဖဲ့ချေ ဆင်တူရေ အပိုင်းတိ ဟိကောင်းဟိနှိုင်ပါရေ။ ၄။ '''လူနီမှုဘဝပုံစံ (Lifestyle):''' တာအိုက ရိုးယှင်းမှု (simplicity)၊ ခြိုးခြံမှု (frugality)၊ နှိမ့်ချမှု (humility) တိကို တိုက်တွန်းပါရေ။ သဘာဝတရားကြီးနန့် လိုက်လျောညီထွေ နီထိုင်ဖို့၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတိကို လျှော့ချဖို့ အားပီးပါရေ။ အစားအသောက်ကို သင့်တင့်မျှတစွာ စားသုံးဖို့၊ ''natural'' ဖြစ်တေ အရာတိကို ဦးစားပီးဖို့ လမ်းညွှန်လိ့ဟိပါရေ။ === '''ဒဿန တာအို (Daojia) နန့် ဘာသာရီး တာအို (Daojiao)''' === ထက် အစပိုင်းမာ ပြောခပိုင်ပဲ၊ တာအိုမာ ဒဿနပိုင်း (Daojia - 道家) နန့် ဘာသာရီးပိုင်း (Daojiao - 道教) ဆိုပြီး နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားကြည့်လို့ရပါရေ။ * '''ဒဿန တာအို (Philosophical Taoism - Daojia):''' ဒေချင့်က လောက်ဇူနန့် ကျွမ်းဇူရို့ဧ့ မူလ အတွေးအခေါ်တိကို အခြီခံပြီး ဘဝကို ဇာပိုင်နီထိုင်ဖို့လဲ၊ သဘာဝတရားနန့် ဇာပိုင် ဟန်ချက်ညီဖို့လဲ ဆိုစွာကို အဓိကထားရေ ''philosophy'' ပိုင်းပါ။ ''Tao'', ''Te'', ''Wu Wei'', ''Ziran'' စရေ သဘောတရားတိကို လိ့လာ၊ ဆင်ခြင်၊ ကျင့်သုံးခြင်းပါရာ။ * '''ဘာသာရီး တာအို (Religious Taoism - Daojiao):''' ဒေချင့်ကတော့ နောက်ပိုင်းမာ တဆတ်ဆတ် ပြောင်းလဲ တိုးတက်လာရေ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ အပိုင်းပါ။ ဘုရားကျောင်းကန်တိ (Temples)၊ နတ်ဘုရားတိ (Deities - နမူနာ Jade Emperor, Three Pure Ones)၊ ဘုန်းတော်ကြီးတိ (Priests - ''Daoshi'' 道士)၊ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုတိ (Rituals)၊ အသက်ရှည်ဆီး ရှာဖွီစွာတိ၊ နတ်ဆရာမ အတတ်ပညာတိ အစဟိစွာတိ ပါဝင်လှာပါရေ။ ‌ဒေ ဘာသာရီး တာအိုဟာ တရုတ် ရိုးရာ ယုံကြည်မှုတိ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ (အထူးအနိန်နန့် မဟာယာန) ၏ လွှမ်းမိုးမှုတိကိုလေ့ ခံခရပါရေ။ ဒီအပိုင်းမာတော့ခါ ပိုလို့ ''structured'' ဖြစ်တေ အဖွဲ့အစည်းတိ၊ ကျင့်စိုင်တိ ဟိလာပါရေ။ ဒေနှစ်ပိုင်းက လုံးဝ သီးသန့်စီတော့ မဟုတ်။ အပြန်အလှန် ဆက်စပ်နီရေ အပိုင်းတိ မကန်ဟိပါရေ။ အဂု Daojiao အကြောင်းကို တဖဲ့ချေ ပိုချဲ့ပြောပါမေ။ * '''နတ်ဘုရားတိ (Pantheon):''' ဘာသာရီး တာအိုမာ ကိုးကွယ်ရေ နတ်ဘုရားတိ မကန်ဟိပါရေ။ အမြင့်ဆုံးကတော့ "သုံးပါးသော သန့်စင်သော နတ်မင်းကြီးတိ" (The Three Pure Ones - 三清 ''Sanqing'') ပါ။ငရို့ကတော့ စကြဝဠာ၏ မူလအစနန့် တာအို၏ အမြင့်ဆုံး တက်စားပြုမှုတိ ဖြစ်တဲ့ ယွမ်းရှီ ထျန်းဇွန်း (Yuanshi Tianzun), လင်ပေါင် ထျန်းဇွန်း (Lingbao Tianzun), နန့် တောက်တဲ့ ထျန်းဇွန်း (Daode Tianzun) (လောက်ဇူကို နတ်ဘုရားအဖြစ် ချီးမြှောက်ထားခြင်း) ရို့ ဖြစ်ပါရေ။ နောက်ပြီးကေ လူသိများစွာကတော့ အာကာဘုံကို အစိုးရစွာကြိုက်ရေ "ကျောက်စိမ်း ဧကရာဇ်" (Jade Emperor - 玉皇大帝 ''Yuhuang Dadi'') နန့် အနောက်အရပ်၏ နတ်ဘုရားမ "ရှီဝမ်မူ" (Queen Mother of the West - 西王母 ''Xiwangmu'') ရို့ ပါရာ။ ‌ဒေနတ်ဘုရားတိအပြင် ဒေသဆိုင်ရာ နတ်တိ၊ သူတော်စင်တိ၊ သမိုင်းဝင် ပုဂ္ဂိုလ်တိကို နတ်ဘုရားအဖြစ် ကိုးကွယ်စွာတိလည်း တဗျင်း ဟိပါရေ။ * '''ဂိုဏ်းတိနန့် မျိုးဆက်တိ (Schools and Lineages):''' ရာစုနှစ်တိတလျှောက် တာအိုဘာသာမာ ဂိုဏ်းခွဲ (schools) တိ တဗျင်း ပေါ်ပေါက်လာခပါရေ။ အစောပိုင်းနန့် အထင်ရှားဆုံးတိထဲမာ ဟန်မင်းဆက်ခေတ်က စခီရေ "အာကာဘုံ ဆရာသခင်တိ၏ လမ်းစိုင်" (Way of the Celestial Masters - 天師道 ''Tianshi Dao'') ပါဝင်ပါရေ။ နောက်ပိုင်းမာတော့ခါ ရှန့်ချင်း (Shangqing - 上清) (တရားထိုင်ခြင်းနန့် ပုဂ္ဂိုလ်ရီး ဗျာဒိတ်တော်တိကို အလီးပီး)၊ လင်ပေါင် (Lingbao - 靈寶) (ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲ ''rituals'' တိနန့် ကျမ်းစာတိကို အလီးပီး) စရေ ဂိုဏ်းတိ ပေါ်လှာပါရေ။ ချွမ်းကျန်း (Quanzhen - 全真) ဂိုဏ်းကတော့ ရဟန်းဝတ်ခြင်း (''monasticism'')၊ တရားထိုင်ခြင်းနန့် အထဲပိုင်း ပြောင်းလဲခြင်း (''internal alchemy'') ကို အဓိက ကျင့်သုံးပြီးကေ ဒေနိခေတ်အထိ တရုတ်ပြည်နန့် အခြားနီရာတိမာ ဩဇာအဟိဆုံး ဂိုဏ်းတခု ဖြစ်ပါရေ။ * '''ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲတိနန့် ကျင့်စိုင်တိ (Rituals and Ceremonies):''' ဘာသာရီး တာအိုမာ ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲ (''rituals'') တိက အရေးကြီးပါရေ။ ဘုရားကျောင်းကန်တိမာ တာအိုဘုန်းတော်ကြီးတိ (''Daoshi'' - 道士) က ဦးဆောင်ပြီး ကျင်းပလေ့ဟိပါရေ။ စင်ကြယ်စီခြင်း (purification rites)၊ နတ်ဘုရားတိကို ပူဇော်ပသခြင်း (offerings)၊ ကျမ်းစာတိ ရွတ်ဖတ်ခြင်း (chanting scriptures)၊ ကျမ္မာရီးအတွက် ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ မကောင်းဆိုးဝါး နတ်မိစ္ဆာတိကို နှင်ထုတ်ဖို့ ဆုတောင်းပွဲတိ၊ နာရေး အခမ်းအနားတိ စသနန့် အမျိုးမျိုး ဟိပါရေ။ အဆောင် လက်ဖွဲ့ (Talismans - 符 ''fu'') တိ၊ မန္ဒရားတိ၊ အစီအရင် ပုံစံတိ (sacred diagrams) ကိုလေ့ အသုံးပြုကတ်ပါရေ။ * '''ဘုရားကျောင်းကန်တိ (Temples - 宮觀 Gongguan):''' တာအို ဘုရားကျောင်းကန်တိကို ''Gong'' (နန်းတော်) ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ ''Guan'' (စောင့်ကြည့်ရာ/ကျောင်း) လို့ ခေါ်လိ့ဟိပါရေ။ ဗိသုကာပုံစံတိက တရုတ်ရိုးရာ နန်းတော်ပုံစံတိနန့် ဆင်တူပြီး သဘာဝတရားနန့် လိုက်ဖက်ညီယောင် တည်ဆောက်လိ့ဟိပါရေ။ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ရာ နီရာအဆင်ပြေပိုင်၊ ဘုန်းတော်ကြီးတိ သီတင်းသုံးရာ၊ တရားကျင့်ကြံရာ၊ ရပ်ရွာလူထုအတွက် ပွဲလမ်းသဘင် ကျင်းပရာ နီရာလည်း ဖြစ်ပါရေ။ * '''တာအိုကျမ်းပေါင်းချုပ် (Daozang - 道藏):''' တာအိုဘာသာမာ ကျမ်းစာတိ တဗျင်း ဟိပါရေ။ ယင့်ချင့် ကျမ်းစာအားလုံးကို စုစည်းထားရေ အည်းအဝီးကြီးကို ''Daozang'' လို့ ခေါ်ပါရေ။ သူ့ထဲမာ ကျမ်းပေါင်း ၁၅၀၀ လောက် ပါဝင်ဗျယ်ဒေး ဒဿန၊ ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲ၊ ဆီးပညာ၊ ''internal alchemy''၊ နတ်ဘုရားတိအကြောင်း စရေ အကြောင်းအရာပေါင်းစုံ ပါဝင်ပါရေ။ === '''တာအို၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ နန့် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ''' === တာအိုဘာသာနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာဟာ မွီးရပ်မြီ မတူကေလည်းသော့ (တာအိုက တရုတ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာက အိန္ဒိယ)၊ အတိအခေါ်ပိုင်းမာ ဆင်တူသယောင် ထင်ရစွာကြိုက်ရေ အချက်လေးတိ ဟိပါရေ။ * '''ဆင်တူမှုတိ:''' ** '''အတ္တစွဲ လျှော့ချခြင်း:''' နှစ်မျိုးစလုံးက ကိုယ်ပိုင်အတ္တ (''ego'') ကို လျှော့ချဖို့၊ တဏှာ လောဘတိကို ထိန်းချုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းပါရေ။ တာအို၏ ''Wu Wei'' က အတ္တကို ဟိတန်းမတင်ဘဲ သဘာဝအတိုင်း စီးဆင်းခြင်းအဆင်ပြေပိုင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကလေ့ အတ္တစွဲ (Self-grasping) ဟာ ဒုက္ခ၏ အကြောင်းရင်းလို့ ဟောကြားပါရေ။ ** '''သဘာဝနန့် ဟန်ချက်ညီမှု:''' တာအိုက သဘာဝတရားနန့် လိုက်လျောညီထွေ နီထိုင်ဖို့ အလီးပီးပိုင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာမာလည်း သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မေတ္တာထားခြင်း၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို တန်ဖိုးထားခြင်းတွေ ဟိပါရေ။ ** '''လက်ဟိ ပစ္စုပ္ပန်မာ နီထိုင်ခြင်း:''' တာအို၏ ''spontaneity'' နန့် ''Wu Wei'' က လက်ဟိအခိုက်အတန့်မာ အာရုံစိုက်နီထိုင်ဖို့ တိုက်တွန်းပိုင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ သတိပဋ္ဌာန် (Mindfulness) ကလေ့ လက်ဟိ ပစ္စုပ္ပန်မာ သတိကပ်နီဖို့ လမ်းညွှန်ပါရေ။ ** '''ကရုဏာ (Compassion):''' တာအို တဲ့ ကျင်းမာ ကရုဏာတရားဟာ အရေးကြီးရေ အရည်အသွီးတခုအဖြစ် ဖော်ပြထားရေပိုင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အထူးအနိန်နန့် မဟာယာနမာတော့ခါ ကရုဏာ (Karuna) ဟာ ဗောဓိစိတ္တ (Bodhicitta) ၏ အခြီခံ အစိတ်အပိုင်းတခုပါ။ * '''ကွဲပြားမှုတိ:''' ** '''အဆုံးစွန်ပန်းတိုင်:''' ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဆုံးစွန်ပန်းတိုင်က သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲက လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန် (Nirvana) ကို ရောက်ဟိဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ တာအို၏ ပန်းတိုင်ကတော့ ''Tao'' နန့် တသားတည်းဖြစ်ပြီးကေ သဘာဝတရားနန့်အညီ ဟန်ချက်ညီညီ နီထိုင်ဖို့၊ ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ ဘာသာရီး တာအိုတွင်းလားကေ အသက်ရှည်ခြင်း (''longevity'') သို့မဟုတ် ''immortality'' ကို ရဟိဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ ဖြည့်စွက်ချက်= ဗုဒ္ဓဘာသာ ၏ နိဗ္ဗာန် ဆိုစွာ အနုသယကိလေသာ(ဒိဋ္ဌိ,ဝိစိကိစ္ဆာ အစဟိစွာ)ကို ပယ်ပြီး လွတ်မြောက်ခြင်း(ဝိမုတ္တိ) ဖြစ်ပါရေ။ တောက်ဘာသာ၏ တာအိုဆိုစွာ နာမည်မဟိရေ အရာအားနုန်း၏ မူလ အစ ဖြစ်ရေ အသိခက်သဘော(ဂမ္ဘီရ)ဖြစ်ရေ မသီခြင်း (ထာဝရ) ဖြစ်ပါရေ။ ** '''ဒုက္ခအပေါ် ရှုမြင်ပုံ:''' ဗုဒ္ဓဘာသာက လောကကို ဒုက္ခသစ္စာ (Truth of Suffering) အဖြစ် ရှုမြင်ပြီး၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ လမ်းစဉ်ကို အဓိက ဟောကြားပါရေ။ တာအိုကတော့ ဒုက္ခဆိုစွာထက် ဟန်ချက်မညီမှု (imbalance)၊ သဘာဝနန့် ဆန့်ကျင်မှုတိကနိန် ဖြစ်ပေါ်လှာတဲ့ ပြဿနာတိအဖြစ် ပိုလို့ ရှုမြင်ပြီး ''harmony'' ကို ပြန်ပနာရဟိဖို့ နည်းလမ်းပီးပါရေ။ ** '''အရင်းခံ သဘောတရား:''' ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အနတ္တ (No-self / Anatman) နန့် သုညတ (Emptiness / Sunyata) သဘောတရားက အရာအားနုန်းမာ တည်မြဲတဲ့ အတ္တ၊ အနှစ်သာရ မဟိလို့ ဆိုပါရေ။ တာအို၏ ''Tao'' ကတော့ အရာအားနုန်း ဖြစ်ပေါ်လှာရာ နာမည်မဲ့၊ ပုံသဏ္ဌာန်မဲ့ အရင်းခံ ''source'' တခုအဖြစ် ဖော်ပြပါရေ။ ဒေနှစ်ခုက တဖဲ့ချေ ဆင်ယေကေလည်းသော့ ''philosophical emphasis'' ကွာပါရေ။ * '''မဟာယာန နန့် ဆက်စပ်မှု:''' ** တရုတ်ပြည်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောက်ဟိလာရေအခါ၊ အထူးအနိန်နန့် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာဟာ တရုတ်ပြည်မာ ဟိနန့်ပြီးသား တာအို အတွေးအခေါ်တိနန့် အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးမှုတိ ဟိခပါရေ။ တာအို၏ သဘာဝတရားကို လေးစားမှု၊ ''emptiness'' နန့် ဆင်တူတဲ့ ''Tao'' ၏ နက်နဲမှုတိက မဟာယာန၏ သုညတ အယူအဆ၊ ဗောဓိသတ္တ (Bodhisattva) အယူအဆတိနန့် ရောယှက်လခပါရေ။ ** ချန် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Chan Buddhism - 禪宗)၊ ဂျပန်မာတော့ခါ ဇင် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Zen Buddhism) လို့ ခေါ်ရေ ဂိုဏ်းဟာ တာအိုအတွေးအခေါ်တိဧ့ လွှမ်းမိုးမှုကို အထင်ရှားဆုံး မြင်တွိနှိုင်တဲ့ မဟာယာန ဂိုဏ်းခွဲတခုပါ။ ချန်/ဇင် ၏ ''direct experience'' ကို အလီးပီးမှု၊ သဘာဝတရားနန့် နီးစပ်မှု၊ ''spontaneity'' ကို တန်ဖိုးထားမှုတိမာ တာအို၏ အရိပ်အယောင်တိကို တွိ့နှိုင်ပါရေ။ နမူနာအနိန်နန့် ချန်/ဇင် ဆရာတော်တိဧ့ ပဟေဠိဆန်ရေ စကားတိ (Koans) စွာ ကျွမ်းဇူ၏ ပုံပြင်တိပိုင်ပဲ စကားလုံးတိဧ့ အလွန်က အမှန်တရားကို လက်ညှိုးညွှန်ပြဖို့ ကြိုးစားစွာမျိုးပါ။ ** ဘာသာရီး တာအို၏ နတ်ဘုရားစနစ်၊ ကျင့်စဉ်တချို့မာလေ့သော့ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အထူးအနိန်နန့် မဟာယာန၏ လွှမ်းမိုးမှုတိ ပါဝင်နီစွာကို တွိရပါရေ။ === '''တာအို နန့် စိတ်ပညာ (Psychology)''' === ခေတ်သစ် စိတ်ပညာ (''psychology'') ရှုဒေါင့်ကနိန် ကြည့်ကေလည်း တာအို အတွေးအခေါ်တိစွာ ကကောင်းကို တန်ဖိုးဟိပြီးး လက်တွိ အသုံးချနိုင်စွာတိကို တွိရပါရေ။ * '''လက်ခံခြင်း (Acceptance):''' တာအိုက အရာရာကို သူ့သဘာဝအတိုင်း လက်ခံဖို့၊ မလွှဲမယှောင်သာတဲ့ အပြောင်းအလဲတိကို တရားသဖောနားလည်ဖို့ လမ်းညွှန်ပါရေ။ ဒေချင့်စွာ ''Acceptance and Commitment Therapy'' (ACT) လိုမျိုး ခေတ်သစ် ကုထုံးတိမာ အဓိကထားရေ ''psychological flexibility'' နန့် ဆက်စပ်နီပါရေ။ ဖြစ်လှာတဲ့ အခက်အခဲတိ၊ မလိုလားအပ်တဲ့ အတွေးအမြင် ခံစားချက်တိကို တိုက်ထုတ်မယ့်အစား လက်ခံတတ်ဖို့ သင်ပီးစွာမျိုးပါ။ တာအိုပုံပြင်တပုဒ်ဟိရေကား။ လယ်သမားကြီးတယောက်၏ မြင်းထွက်ဗြီးလားတော့ အိမ်နီးချင်းတိက ကံဆိုးလိုက်တေလို့ ပြောကတ်တေ။ လယ်သမားကြီးက "ကောင်းလား ဆိုးလား ဇာသူသိနှိုင်ဖို့လဲ" လို့ရာ ပြန်ပြောရေ။ နောက်နိ မြင်းက တောမြင်းရိုင်းတွေ တဗျင်းနန့် တတူ ပြန်ရောက်လှာရော။ အိမ်နီးချင်းတိက ကံကောင်းလိုက်တေ ယေကေခါ "ကောင်းလား ဆိုးလား ဇာသူသိနှိုင်ဖို့လဲ" လို့ရာ ပြန်ပြောရေ။ နောက်နိ သူ့သားက မြင်းရိုင်းတကောင်ကို ချွန်းဖို့ ကြိုးစားကေး မြင်းထက်ကကျပြီး ခြီထောက်ကျိုးလားရော။ အိမ်နီးချင်းတိက ကံဆိုးပြန်ဗျယ် ယေကေခါ အရင်တိုင်းရာ ပြန်ပြောရေ။ နောက်နိ စစ်တပ်က လူလာစုတော့ သူ့သား ခြေကျိုးနီလို့ စစ်မှုမထမ်းလိုက်ရစွာကြိုက်ရေ။ ‌ဒေပုံပြင်က အဖြစ်အပျက်တိကို ကောင်းရေ၊ ဆိုးရေလို့ တံဆိပ်ကပ် စွဲလမ်းမယ့်အစား အဟိတရားကို လက်ခံလိုက်ခြင်း (acceptance) ၏ အရေးပါပုံကို ပြပါရေ။ * '''Wu Wei နန့် Flow State:''' ထက် အထက်မာ ပြောခပိုင်ပဲ၊ ''Wu Wei'' က အားစိုက်ထုတ်မှုမပါဘဲနန့် သဘာဝကျကျ စီးဆင်းလုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ပြီးကေ၊ ဒေချင့်စွာ စိတ်ပညာသျှင်တွေ ပြောရေ ''Flow State'' နန့် သွားတူနီပါရေ။ ကိုယ်လုပ်နီရေ အလုပ်အပေါ် အပြည့်အဝ အာရုံစိုက်နိန်ပြီးကေ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်တောင် မိနီတဲ့ အခြီအနီမျိုးစွာ စိတ်ကျီနပ်မှု (satisfaction) နန့် စွမ်းဆောင်ရည် (performance) ကို မြင့်တက်စီပါရေ။ * '''Yin/Yang နန့် Integration:''' ယင်နန့် ယန် ဟန်ချက်ညီမှုက ''psychological balance'' အတွက် အရီးကြီးပုံကို ပြပါရေ။ ကိုယ့်၏ ဆန့်ကျင်ဘက် အရည်အသွီးတိကို (နမူနာ - အားနည်းမှုနန့် အားရာမှု၊ တက်ကြွမှုနန့် ငြိမ်သက်မှု) လက်ခံပြီး ပေါင်းစပ်နိုင်မှ ပိုလို့ ပြည့်စုံတဲ့ လူတယောက် (psychological wholeness) ဖြစ်လှာနှိုင်ရေဆိုရေ သဘောကို ဆောင်ပါရေ။ Jungian psychology မားလား ''shadow integration'' ဆိုစွာ ဟိပါရေ၊ ကိုယ့်၏ မနှစ်မြို့ဖွယ် အစိတ်အပိုင်းတိကို လက်ခံခြင်းပေါ့။ * '''Ziran နန့် Authenticity:''' ကိုယ့်၏ သဘာဝအတိုင်း ရိုးသားစွာ နီထိုင်ခြင်း (''Ziran'') က စိတ်ကျမ္မာရီးအတွက် အရေးကြီးရေ ''authenticity'' နန့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နီပါရေ။ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်၏ ဖိအားတိ၊ သူအတိဧ့ အမြင်တိကို လိုက်လုပ်နီရစွာထက် ကိုယ့်၏ အထဲစိတ်နန့် တန်ဖိုးထားမှုတိအတိုင်း ရှင်သန်ခြင်းက စိတ်ဖိစီးမှု လျော့ကျစီရား ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် တန်ဖိုးထားမှု (self-esteem) ကို မြှင့်တင်ပီးနှိုင်ပါရေ။ * '''Mindfulness နန့် တာအို တရားထိုင်ခြင်း:''' တာအို တရားထိုင်နည်းတိက စိတ်ကို ငြိမ်သက်စီရား လက်ဟိ ပစ္စုပ္ပန်ကို အာရုံစိုက်ဖို့ လိ့ကျင့်ပီးပါရေ။ ဒေချင့်စွာ ''mindfulness-based therapies'' တိဧ့ အခြီခံပါရာ။ စိတ်ဖိစီးမှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတိကို လျှော့ချဖို့၊ စိတ်ခံစားချက်တိကို ထိန်းညှိဖို့အတွက် ''mindfulness'' ကို အသုံးချနှိုင်ပါရေ။ === '''နမူနာတိနန့် လက်တွိဘဝ အသုံးချမှု''' === တာအို၏ သဘောတရားတိစွာ ရှီးဟောင်း အတွေးအခေါ်တွေ ဖြစ်ယေကေလည်းသော့၊ ခေတ်သစ် လူနီမှုဘဝမာလေ့သော့ အသုံးဝင်နီဆဲပါရာ။ * '''စိတ်ဖိစီးမှု စီမံခန့်ခွဲခြင်း (Stress Management):''' ''Wu Wei'' သဘောတရားကို နားလည် လက်ခံခြင်းအားဖြင့် ကိုယ်မထိန်းချုပ်နှိုင်ရေ အရာတိကို အားဓမ လိုက်ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားမယ့်အစား လက်ခံတတ်လာယား စိတ်ဖိစီးမှု လျော့ကျစီနှိုင်ပါရေ။ ''Tai Chi'' လို လိကျင့်ခန်းတိကလေ့ စိတ်ရောကိုယ်ပါ အပန်းပြေစီပါရေ။ * '''ဂေါင်းဆောင်မှု (Leadership):''' တာအို တဲ့ ကျင်းမာ ကောင်းဘီယက် ဂေါင်းဆောင်ဆိုစွာ နောက်လိုက်တိက သူ့ ဦးဆောင်မှုကို သိပ်သတိမထားမိဘဲ အလုပ်တိ သူ့အပိုင် အရာမာအောင် လမ်းညွှန်ပီးနှိုင်ရေသူလို့ ဆိုထားပါရေ။ ဒေချင့်က ''servant leadership'' ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ ''empowering leadership'' ပုံစံနန့် ဆင်တူပါရေ။ အမိန့်ပီး အာဏာပြစွာထက် နောက်ကွယ်ကနိန် ပံ့ပိုးကူညီပြီး အဖွဲ့သားတိဧ့ အရည်အခြင်းကို ဖော်ထုတ်ပီးစွာမျိုးပေါ့။ * '''သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရီး (Environmentalism):''' တာအိုက သဘာဝတရားကြီးကို လေးစားဖို့၊ သဘာဝနန့် ဟန်ချက်ညီညီ နီထိုင်ဖို့ အလီးပီးအတွက်နန့်၊ ခေတ်သစ် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရီး အတွေးအခေါ်တိနန့် ကိုက်ညီမှုဟိပါရေ။ သဘာဝကို အလွန်အကျွံ အသုံးချ ဖျက်ဆီးတာဟာ ''imbalance'' ဖြစ်စီပြီး နောက်ဆုံးမာ လူသားတိအတွက်ပါ အကျိုးဆက်ဆိုးတွေ ဖြစ်လှာစေနှိုင်ရေဆိုရေ အမြင်ကို အားပီးပါရေ။ * '''ကျမ္မာသုခ (Health and Well-being):''' ''Qi'' စီးဆင်းမှုကို အားပီးတဲ့ ''Tai Chi'', ''Qigong'' လိကျင့်ခန်းတွေ၊ ဟန်ချက်ညီတဲ့ အစားအသောက်၊ ‌ရိုးရှင်းရေ လူနီမှုပုံစံတိက ကိုယ်ရောစိတ်ဝင်စား ကျမ္မာဖို့ အထောက်အကူ ပြုပါရေ။ * '''ပဋိပက္ခ ဖြီယှင်းခြင်း (Conflict Resolution):''' ''Wu Wei'' ၏ ပျော့ပျောင်းမှုနန့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု သဘောတရားက ပဋိပက္ခတိကို စီတည့်ခံရာမာ အားဓမ တိုက်ခိုက်စွာထက် နားလည်မှု၊ ညှိနှိုင်းမှုတိနန့် ချိုင်းကပ်ဖို့ လမ်းညွှန်နှိုင်ပါရေ။ ရီလိုယာ အလိုက်သင့် ရှောင်ကွင်း စီးဆင်းခြင်းပါ။ === '''အထင်အမြင် လွဲမားမှုတိ (Misconceptions)''' === တခါတရီ လူတိက တာအိုကို လွဲမားစွာ နားလည်တတ်ကတ်ပါရေ။ နမူနာ - * တာအိုဆိုစွာ တခုလည်းမလုပ်ဘဲ တိုင်းနီစွာ (passivity) လို့ ထင်ကတ်ရေ။ အမှန်က ''Wu Wei'' ဆိုစွာ မှန်ကန်တဲ့ အချိန်မာ အလိုက်သင့် လုပ်ဆောင်ခြင်း (skillful action) ပါ။ * တာအိုကို မှော်ပညာ၊ အောက်လမ်းပညာလိုမျိုး ထင်ကတ်ရေ။ ဘာသာရီး တာအိုမာ အစီအရင်တိ၊ အဆောင်လက်ဖွဲ့တိ သုံးစွာ ဟိကေလည်းသော့၊ တာအို၏ အနှစ်သာရက သဘာဝတရားနန့် ဟန်ချက်ညီဖို့၊ အထဲစိတ် ငြိမ်းချမ်းဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ '''နိဂုံး''' တာအိုဘာသာဆိုစွာ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်က စတင်ခကေလည်းသော့ သူ့ အတွေးအခေါ်တွေ၊ ကျင့်ကြံမှုတိဟာ ဧနိခေတ်အထိ လူသားတိအတွက် တန်ဖိုးဟိနီတုန်းပါရာ။ သူက ရိုးယှင်းတဲ့ ဘဝနီထိုင်မှုကနိန် စကြဝဠာ၏ နက်နဲတဲ့ သဘောတရားတွေအထိ ကျယ်ပြန့်တဲ့ လမ်းညွှန်မှုတိကို ပီးပါရေ။ တာအိုစွာ လမ်း (The Way) ပါ။ သဘာဝတရား၏ စီးဆင်းမှုအတိုင်း လိုက်ပါစီးမျိုးဖို့၊ ဆန့်ကျင်ဘက်တိကို ဟန်ချက်ညီစီဖို့၊ အတ္တစွဲကို လျှော့ချပြီး ''effortless action'' နန့် ရှင်သန်ဖို့ လမ်းညွှန်ပီးနီလတ် ''timeless wisdom'' တခုပါ။ တာအိုဘာသာဟာ တရုတ်ပြည်မာ စတင်ခကေလည်းသော့၊ သူ့ အတွေးအခေါ်တိစွာ အိမ်နီးချင်း အာသျှနိုင်ငံတိဖြစ်တဲ့ ကိုရီးယား၊ ဂျပန်၊ ဗီယက်နမ် ရို့ကိုလေ့ ပျံ့နှံ့ရောက်ဟိခပြီး အဲ့ဒေနိုင်ငံတိဧ့ ယိုင်ကျေးမှု၊ အတွေးအခေါ်တွေအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ဟိခပါရေ။ အနောက်နိုင်ငံတိမာတော့ခါခါ ၂၀ ရာစု နောက်ပိုင်းမာ ''Tao Te Ching'' ဘာသာပြန်ကျမ်းတိ၊ ''Tai Chi'' လို ကျင့်စဉ်တိကနိန်တဆင့် တာအိုကို စိတ်ဝင်စားမှု ပိုပြီးကေ မြင့်တက်လာခပါရေ။ ထက်ကတော့ တာအို၏ ''Wu Wei'', ''Yin/Yang'', ''Ziran'' စရေ သဘောတရားတိကို လိ့လှာရစွာ ကကောင်းကို စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းရေလို့ ထင်မိပါရေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ နောက်ပြီးကေ ခေတ်သစ် ''psychology'' နန့် ချိတ်ဆက် တွေးခေါ်ကြည့်ရေအခါမာလေ့သော့ အမြင်သစ်တိ၊ အတွေးသစ်တိ တဗျင်း ရဟိစီပါရေ။ ==ကိုကား== [[Category:တာအိုဘာသာ]] [[Category:ဘာသာရီး]] 8cp289khz48u1la11t1w5t3x56a4n65 21137 21136 2026-09-16T03:39:56Z Tejoebārsa 137 /* အဓိက သဘောတရားများ (Core Concepts) */ 21137 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese |pic=[[File:青羊宫法事.jpg|300px]] |piccap=Taoist rite at the ''Qingyanggong'' (Green Goat Temple) in Chengdu |collapse=no |title='''Taoism''' |c=[[wikt:道|道]][[wikt:教|教]], [[wikt:道家思想|道家思想]] |l="Teaching of the Way" |p=Dàojiào |w=Tao⁴-chiao⁴ |mi={{IPAc-cmn|d|ao|4|-|j|iao|4}} |gr=Dawjiaw |wuu=Doh^入 goh^平 |j=Dou⁶-gaau³ |y=Douh-gaau |poj=Tō-kàu |tl=Tō-kàu |hanja=[[wikt:道|道]][[wikt:敎|敎]] |hangul=[[wikt:도|도]][[wikt:교|교]] |rr=Dogyo |mr=To-kyo |kanji=[[wikt:道|道]][[wikt:教|教]] |hiragana=[[wikt:どう|どう]][[wikt:きょう|きょう]] |romaji=Dōkyō |qn=Đạo giáo |chuhan={{linktext|道|教}} |mc=dáw kæ̀w|oc-bs=&#42;{{IPA|[kə.l]ˤuʔ s.kˤraw-s}}}} '''တာအိုဝါဒဆိုစွာ''' တရုတ်နိုင်ငံမာ အဓိကကိုးကွယ်ကတ်ရေ ဘာသာတခုဖြစ်ပြီးကေ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနန့် ကွဲပြားပါရေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာဖြင့် Taoism (Daoism) ဟု ရီးစွာကို တာအို ဆိုပနာ အသံထွက်လားခြင်းပါ။ တရုတ်ဘာသာဖြင့် 'တာဝ်' ဟု အသံထွက်ပြီးကေ နည်းလမ်း လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ <ref>Taoism - Wikipedia Taoism - World History Encyclopedia</ref>တာအိုဝါဒဆိုစွာ တရုတ်ပြည်မာ စတင်ခပြီးကေ လူသားတိဧ့ ဘဝ၊ သဘာဝတရား၊ ယပြီးကေ စကြဝဠာကြီးတခုလုံးနန့် ဇာပိုင် ဟန်ချက်ညီညီ နီထိုင်ဖို့လဲဆိုစွာကို လမ်းညွှန်ပီးရေ ''philosophy'' တခုလည်းဖြစ်တေပိုင်၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ''religion'' တခုလည်း ဖြစ်ပါရေ။ အထက်က ဒေဆောင်းပါးမာ တာအို၏ သီအိုရီပိုင်း၊ လက်တွိကျင့်ကြံမှုတိ၊ နမူနာတိအပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ နောက်ပြီးကေ ခေတ်သစ် ''psychology'' နန့် ဇာပိုင် ဆက်စပ်တွေးခေါ်လို့ရလဲ ဆိုစွာချေတိကိုပါ ချိတ်ဆက်ပြီးကေ ပြောပြလားပါဖို့။ === '''တာအိုဘာသာ၏ အစ: လောက်ဇူ နန့် တာအို တဲ့ ကျင်း''' === တာအိုဘာသာ၏ အစကို ပြန်ကြည့်ကေ ဘီစီ ၆ ရာစုလောက်က လို့ ဆိုကတ်ပါရေ။ အဓိက ပုဂ္ဂိုလ်ကတော့ လောင်ဇူ (Lao Tzu) လို့ခေါ်ရေ ပညာဟိကြီးပါရာ။ သူစွာ သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ စိသားကိုက် ပြောဖို့ခက်ကေလည်းသော့၊ သူရီးသားခရေလို့ ယုံကြည်ကတ်တေ "တာအို တဲ့ ကျင်း" (Tao Te Ching) ဆိုရေ စာအုပ်ကတော့ တာအိုဘာသာ၏ အဓိက အခြီခံကျမ်းစာ ဖြစ်လှာခပါရေ။ ဒေစာအုပ်က စာလုံးရေ ၅၀၀၀ လောက်ရာ ဟိကေလည်းသော့ အဓိပ္ပာယ်က ကကောင်းကို နက်နဲပါရေ။ စကြဝဠာ၏ အခြီခံ သဘောတရား၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းနန့် လူသားတဦးချင်း၏ နီထိုင်ကျင့်ကြံမှုတိကို လမ်းညွှန်ထားစွာပါ။ နောက်ထပ် အရီးပါရေ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးကတော့ ကျွမ်းဇူ (Zhuangzi) ပါ။ သူက ဘီစီ ၄ ရာစုလောက်မာ ထွန်းကားခပြီးကေ သူ့နာမည်နန့်ရာ ကျမ်းတစောင် ရီးသားခပါရေ။ ကျွမ်းဇူ၏ စာတိက ပုံပြင်တိ၊ နမူနာတိ၊ ဟာသဉာဏ်တိနန့် ပြည့်နှက်နိန်ပြီးကေ တာအို၏ သဘောတရားတိကို ပိုလို့ လွတ်လပ်တဲ့ ''perspective'' ကနိန် ချိုင်းကပ်ပြထားပါရေ။ လောက်ဇူနန့် ကျွမ်းဇူရို့ဧ့ ဒီ အတွေးအခေါ်တိက တာအို ဒဿန (Daojia - 道家) ၏ အခြီခံ အုတ်မြစ်တိပါယာ။ ၁။ '''တာအို တဲ့ ကျင်း (Tao Te Ching - 道德經):''' ပြောခပိုင်ပဲ၊ ဒေချင့်က လောက်ဇူ (Lao Tzu) ရီးခရေလို့ ဆိုကတ်တေ အဓိက ကျမ်းစာပါရာ။ စာလုံးရေ ၅၀၀၀ လောက်နန့် အခန်း ၈၁ ခန်း ပါဝင်လိ့ဟိပြီး အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ခွဲခြာထားစွာ များပါရေ။ * '''တာအိုကျင်း (Tao Ching):''' ပထမ ၃၇ ခန်းလောက်က ''Tao'' (လမ်း) ၏ သဘောတရား၊ စကြဝဠာ၏ အရင်းခံသဘာဝ၊ ''Wu Wei'' (မပြုမူခြင်းနန့် ပြုမူခြင်း) စစွာတိကို အဓိကထားပါရေ။ * '''တဲ့ကျင်း (Te Ching):''' နောက်ပိုင်း အခန်းတိကတော့ ''Te'' (ဂုဏ်/စွမ်းအား)၊ လူသားတိဧ့ အကျင့်သီလ၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနန့် အုပ်ချုပ်ရီး (''governance'') မာ တာအိုသဘောတရားတိကို ဇာပိုင် ကျင့်သုံးဖို့လဲ ဆိုစွာတိကို ပိုလို့ အာရုံစိုက်ပါရေ။ ဒေချင့်ကျမ်းစာ၏ အရီးအသားက ကကောင်းကို ''poetic'' ဖြစ်ပြီးကေ ''paradox'' တိ တဗျင်း သုံးထားစွာကို တွိ့ရဖို့ပါ။ နမူနာ - "အပြည့်ဝဆုံးအရာရေ အလပ်ဟင်းလင်းပိုင် ထင်ရ၏"၊ "အဖြောင့်ဆုံးစွာ အကောက်ဆုံးဟု ထင်ရ၏"၊ "အကြီးမြတ်ဆုံး ပညာရေ မိုက်မဲမှုနန့် တူ၏" စစွာနန့်ပါ့။ ဒေပိုင် ဆန့်ကျင်ဘက် ဝိရောဓိ စကားလုံးတိနန့် ဖော်ပြခြင်းအားဖြင့် စကားလုံးတိ၊ သမားရိုးကျ အတွေးအခေါ်တိဧ့ အကန့်အသတ်ကို ကျော်လွန်ပြီး ''Tao'' ၏ နက်နဲရေ သဘာဝကို ခံစားနားလည်စီဖို့ ရည်ရွယ်စွာပါ။ အုပ်ချုပ်သူကောင်းဆိုစွာ ပြည်သူတိက သူ့ဖြစ်တည်မှုကို ကကောင်းသတိမထားမိဘဲ အီးချမ်းသာယာအောင် စီမံနိုင်သူ ဖြစ်တေလို့ ဆိုစွာမျိုးတိက အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်ကိုတောင် လမ်းညွှန်ထားစွာ တွိရပါရေ။ ၂။ '''ကျွမ်းဇူ (Zhuangzi - 莊子):''' ကျွမ်းဇူ၏ ကျမ်းကတော့ ''Tao Te Ching'' ထက် ပိုလို့ ပုံပြင်တိ၊ စိတ်ကူးယိုင်ဆန်တဲ့ ဇာတ်လမ်းတိ၊ ဟာသဉာဏ်တိနန့် ပြည့်နှက်နီပါရေ။ သူက လောက၏ အမြင်တိ၊ တန်ဖိုးထားမှုတိဆိုစွာ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနိန်ပြီးကေ တခုတည်းသော အမှန်တရားဆိုစွာ မဟိ (''relativity of perspectives'') ဆိုရေ အမြင်ကို အဓိကထား ပြောလိ့ဟိပါရေ။ * '''ဖလံအိပ်မက် (Butterfly Dream):''' ကျွမ်းဇူက သူ ဖလံဖြစ်ပြီးကေ ပျံဝဲနီရေလို့ အိမ်မက်မက်ရေ။ နိုးလာရေအခါ သူက ဖလံဖြစ်နိန်စွာကို အိမ်မက်မက်ရေ လူလား၊ ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ သူက လူဖြစ်နိန်စွာကို အိမ်မက်မက်တေ ဖလံလား ဆိုပြီး တွေးမိရေလတ်။ ဒေချင့်က အဟိတရား (''reality'') ဆိုစွာကို ဇာပိုင် သတ်မှတ်ဖို့လဲ၊ ငါ (''self'') ဆိုစွာ အဂယင့်က ဇာလေ့ ဆိုရေ ''philosophical question'' တိကို မီးခွန်းထုတ်လိုက်စွာပါရာ။ * '''အသုံးမဝင်ရေ အပင် (Useless Tree):''' အပင်ကြီးတပင်က ကကောင်းကြီးပြီး အကိုင်းအခက်တိကလေ့ တခုလေ့သင့် ထုလုပ်လို့ မကောင်းကေ ဇာသူမှ မခုတ်လှဲဘဲ ကျန်နီရေ။ ယေဂေလဲ့ ယင့်ချင့် "အသုံးမဝင်မှု" ကြောင့်ရာ သူက နှစ်ပေါင်းများစွာ အသက်ရှည်ရှည် ရှင်သန်ပြီး လူတိ၊ တိရစ္ဆာန်တိ ခိုလှုံရာ ဖြစ်နီရေလတ်။ ဒေချင့်က လောက၏ သမားရိုးကျ အသုံးဝင်မှု (utility) ဆိုရေ တန်ဖိုးထားမှုတိကို မီးခွန်းထုတ်ပြီး၊ တခါတရီ အသုံးမဝင်ခြင်းကရာ အကြီးမားဆုံး အကာအကွယ် ဖြစ်နီတတ်တေဆိုရေ သဘောကို ပြစွာပါ။ * '''ထမင်းချက် တင်း (Cook Ding):''' ဧကရာဇ်အတွက် နွားသတ်တေ ထမင်းချက်တယောက်က သူ့ဓားကို နှစ်ပေါင်းများစွာ သုံးစွာတောင် မတုံးဘဲ အသစ်အတိုင်း ဟိနီခရေ။ ဇာလို့လဲယေကေ သူက နွား၏ အရိုးအဆစ် ကြားတိက ဟာကွက်တိကို သူ့စိတ်မျက်စိနန့် မြင်ပြီး ယင့်ချင့်ကြားထဲကနိန် အပိုင် လွှဲရှောင် လှီးဖြတ်လားလို့၊ အရိုးအကြောကို တိုက်ရိုက် လားမထိလို့ရာလတ်။ ဒေချင့်က ''Wu Wei'' နန့် ''Ziran'' (သဘာဝကျခြင်း) ၏ ကောင်းဘီယက် နမူနာတခုပါရာ။ အခြီအနီ၏ သဘာဝကို နားလည်ပြီး အလိုက်သင့် စီးမျိုး လုပ်ဆောင်တေအခါ အားစိုက်ထုတ်စရာ မလိုဘဲနန့် ကောင်းဘီယက် ရလဒ် ထွက်ပေါ်လှာစွာကို ပြပါရေ။ ကျွမ်းဇူက ဘာသာစကားနန့် ဆင်ခြင်တုံတရား၏ အကန့်အသတ်ကိုလေ့ သံသယဟိပြီးး ''direct experience'' နန့် ''intuition'' ကို ပိုတန်ဖိုးထားဖို့ လမ်းညွှန်ပါရေ။ ၃။ '''လိမ့်ဇူ (Liezi - 列子):''' ဒေစွာလည်း တာအို၏ အရေးပါရေ ကျမ်းတစောင်ပါရာ။ ယေဂေလဲ့ သူ့ မူလရီးသားသူနန့် အချိန်ကာလ အတိအကျကိုတော့ခါ ပညာသျှင်တိအကြား စကားအက်မှု အင်တန်ဟိပါရေ။ လိမ့်ဇူကျမ်းက ''Tao Te Ching'' နန့် ''Zhuangzi'' ကြားမာ ဟိရေလို့ ဆိုကတ်ပြီး၊ ပိုလို့ လက်တွိကျရေ အကြောင်းအရာတိ၊ တန်ခိုးဣဒ္ဓိပါဒ် ဆန်ရေ ဇာတ်လမ်းတိ၊ အိပ်မက်တိဧ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုတိ၊ သီခြင်းတရားကို ရင်ဆိုင်ပုံတိ ပါဝင်တတ်ပါရေ။ === '''ယိုင်ကျေးမှုအပေါ် တာအို၏ လွှမ်းမိုးမှု (Taoism's Influence on Culture)''' === တာအိုအတွေးအခေါ်တိစွာ တရုတ်ယိုင်ကျေးမှု၏ နယ်ပယ်အသီးသီးကို နှစ်ပေါင်းများစွာ လွှမ်းမိုးခပါရေ။ * '''အနုပညာ (Art):''' ** '''ပဂျီ:''' တရုတ် ရိုးရာ တောင်တန်းရီမွှာ ပဂျီ (山水 ''shanshui'') မာ တာအို၏ သဘာဝတရားကို လေးစားမှု၊ လူသားစွာ သဘာဝ၏ အစိတ်အပိုင်းချေတခုရာ ဖြစ်တေဆိုရေ အမြင်၊ ရိုးယှင်းမှု၊ ငြိမ်သက်မှု စရေ ခံစားချက်တိကို ထင်ဟပ်စီပါရေ။ တောထဲမာ တကိုယ်တည်း ကျင့်ကြံနီရေ ရသေ့ပုံတိ၊ နတ်ဘုရားပုံတိကိုလေ့ ရီးဆွဲလိ့ဟိပါရေ။ ** '''လက်ရီးလှ (Calligraphy):''' စုတ်ချက်၏ စီးဆင်းမှု၊ အားပြော့ အားတင်း၊ ''Yin/Yang'' ဟန်ချက်ညီမှုတိမာ တာအို၏ ''spontaneity'' နန့် သဘာဝကျမှုကို တန်ဖိုးထားစွာ တွိ့နှိုင်ပါရေ။ ** '''ကဗျာ:''' တရုတ်ကဗျာဆရာကြီးတိ၊ နမူနာ - လီပိုင် (Li Bai - 李白) လို ပုဂ္ဂိုလ်တိဧ့ ကဗျာတိမာ သဘာဝအလှကို ခံစားစွာ၊ လောကီစည်းစိမ်ကို စိတ်ကုန်စွာ၊ လွတ်လပ်မှုကို တောင့်တတာ စရေ တာအိုဆန်တဲ့ ခံစားချက်တိကို တွိ့နှိုင်ပါရေ။ * '''ဆီးပညာ (Medicine):''' ထက် အရင်ပြောခပိုင်ပဲ တရုတ်တိုင်းရင်းဆီးပညာ (TCM) စွာ တာအို၏ ''Qi'', ''Yin/Yang'' ဟန်ချက်ညီမှု သဘောတရားတိထက်မာ အကြီးအကျယ် အခြီခံထားပါရေ။ ကျမ္မာရီးဆိုစွာ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းက စွမ်းအင်တိ ဟန်ချက်ညီနေခြင်းလို့ ရှုမြင်ပြီး ဆီးဖက်ဝင် အပင်တိ၊ အပ်စိုက်ကုထုံး၊ ''Qigong'' လို လိကျင့်ခန်းတိနန့် ကုသလိ့ဟိပါရေ။ * '''ကိုယ်ခံပညာ (Martial Arts):''' ''Tai Chi Chuan'' အပြင် အခြားသော အထဲအား ကိုယ်ခံပညာ (內家 ''neijia'') တိမာလေ့သော့ တာအို၏ ''Wu Wei'' (အားဓမမလုပ်ခြင်း)၊ ပျော့ပျောင်းမှုဖြင့် မာကျောမှုကို အနိုင်ယူခြင်း (yielding)၊ ပြိုင်ဘက်၏ အားကို ပြန်အသုံးချခြင်း စရေ ''principles'' တိက အဓိက ကျပါရေ။ * '''ဖုန်းရွှီ (Feng Shui - 風水):''' ဒေချင့်က ပတ်ဝန်းကျင် (အိမ်၊ ရုံး၊ မြို့) မာမိလို့ ''Qi'' စီးဆင်းမှုကို ကောင်းမွန်အောင်၊ သဘာဝတရားနန့် ဟန်ချက်ညီယောင် စီမံရေ ပညာရပ်တခုပါ။ ''Yin/Yang'' ဟန်ချက်ညီမှု၊ ''elements'' ငါးပါး (Five Elements - သစ်၊ မီး၊ မြီ၊ သတ္တု၊ ရီ) ၏ အပြန်အလှန် ဆက်စပ်မှု စရေ တာအို အယူအဆတိထက်မာ အခြီခံထားပါရေ။ * '''အစားအသောက် (Cuisine):''' တာအိုက ဟန်ချက်ညီမှု (balance) ကို အလီးပီးရေအတွက် အစားအသောက်က်မာလေ့သော့ အရသာတိ၊ အာဟာရတိ မျှတဖို့၊ ''natural'' ဖြစ်တေ အစားအစာတိကို စားသုံးဖို့ အားပီးပါရေ။ တချို့ တာအိုကျင့်ကြံသူတိက သက်သတ်လွတ် စားသုံးကတ်ပိုင်၊ ကျမ္မာရီးနန့် အသက်ရှည်ခြင်းကို အထောက်အကူပြုတေလို့ ယုံကြည်ကတ်တေ အစားအစာတိကိုလေ့ အလီးပီး စားသုံးကတ်ပါရေ။ '''နောက်ထပ် အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ ရှုဒေါင့်တိ''' * '''ဆန့်ကျင်ဘက် ဝိရောဓိ (Paradox):''' တာအိုစာပီတိမာ ''paradox'' ကို တဗျင်း သုံးရေလို့ ထက်ပြောခရေနှမ်း။ ဒေချင့်စွာ တမင် ဗလဗွီသတ်အောင် လုပ်စွာ မဟုတ်ဘဲ၊ အကျွန်ရို့၏ သာမန် ဆင်ခြင်တုံတရား (rational mind) က နားလည်ဖို့ ခက်ခဲတဲ့ ''Tao'' ၏ သဘာဝကို အရိပ်အမြွက်ပြဖို့ သုံးစွာပါ။ အရာရာစွာ ဆန့်ကျင်ဘက်တိ ပေါင်းစပ်နိန်ပြီးကေ အစွန်းရောက် မဖြစ်ဖို့၊ အလယ်အလတ်လမ်းကို ယှာဖို့လည်း လမ်းညွှန်ပါရေ။ * '''မထွင်းထုရသိမ့်ရေ သစ်တုံး (The Uncarved Block - 樸 Pu):''' ဒေချင့်က တာအိုမာ သုံးရေ အရီးကြီးရေ ''metaphor'' တခုပါ။ မထွင်းထုရသိမ့်ရေ သစ်တုံးလိုရာ၊ လူသား၏ မူလ အခြီအနီစွာ ရိုးယှင်းပြီး အလားအလာ တဗျင်း ဟိရေ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်တေလို့ ဆိုလိုပါရေ။ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ စည်းမျှိုင်းတိ၊ လိုချင်တပ်မက်မှုတိ၊ ပညာရီးတိက ယင့်ချင့် သစ်တုံးကို ထွင်းထု ပြုပျင်လိုက်တေပိုင် ဖြစ်လှားပနာ မူလ ရိုးယှင်းရေ သဘာဝနန့် ဝီးကွာလားလီရေလို့ ဆိုလိုပါရေ။ ''Pu'' ဆိုစွာ ''simplicity'', ''potentiality'', ''naturalness'' ကို တက်စားပြုပါရေ။ * '''နှိုင်းနိူင်းမှု သဖော(Relativity):''' ကျွမ်းဇူ အလီးပီးရေ အမြင်ပါ့။ ကောင်းရေ၊ ဆိုးရေ၊ လှရေ၊ ရုပ်ဆိုးရေ၊ အသုံးဝင်ရေ၊ အသုံးမဝင် စွာ လူတိဧ့ အမြင်၊ အခြီအနီပေါ် မူတည်ပြီး ပြောင်းလဲနီရေ ''relative concepts'' တိရာ ဖြစ်ပါရေ။ အတ္တစွဲနန့် ကိုယ့်အမြင်တခုတည်းကို အမှန်လို့ ဆုပ်ကိုင်ထားဖို့အစား၊ အခြားသူတိဧ့ ရှုဒေါင့်၊ ဖြစ်နှိုင်ခြီတိကိုလေ့ ဖွင့်ထား လက်ခံဖို့ တိုက်တွန်းပါရေ။ === '''အဓိက သဘောတရားတိ (Core Concepts)''' === တာအိုဘာသာမာ နားလည်ဖို့ အရီးကြီးရေ ''core concepts'' တိ မကန်ဟိပါရေ။ ၁။ '''တာအို (Tao - 道): လမ်း၊ သို့မဟုတ် အရင်းခံအမှန်တရား''' တာအို ဆိုစွာကတော့ တာအိုဘာသာ၏ အသည်းနှလုံးပါ။ သူ့ကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ကေ "လမ်း" (The Way) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ယေဂေလဲ့ ဒီ "လမ်း" ဆိုစွာ ရိုးရိုးလမ်းကို ဆိုချင်စွာ မဟုတ်။ သူက စကြဝဠာတခုလုံး၏ အခြီခံဖြစ်တေ၊ အရာအားနုန်း စတင်ဖြစ်ပေါ်လှာရာ အရင်းခံ အမှန်တရား (ultimate reality) ကို ရည်ညွှန်းစွာပါ။ "တာအို တဲ့ ကျင်း" ၏ ပထမဆုံး စာကြောင်းမာကိုက "ပြောပြလို့ရရေ တာအိုဟာ ထာဝရ တာအို အစစ် မဟုတ်" (The Tao that can be told is not the eternal Tao) လို့ ဆိုထားပါရေ။ ဆိုလိုစွာက တာအိုစွာ ကကောင်းကို နက်နဲပြီး ကျယ်ပြန့်လွန်းလို့ လူ့ဘာသာစကား၊ အတွေးအခေါ်တိနန့် အပြည့်အဝ ဖော်ပြလို့ မရ၊ နာမည်တပ်လို့ မရ (nameless) ဆိုရေ သဘောပါ။ သူက အရာအားနုန်း၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပိုင်၊ အရာအားနုန်း လည်ပတ်နီရေ သဘာဝ နိယာမ လည်း ဖြစ်ပါရေ။ သူက ပုံသဏ္ဌာန်မဟိ (formless)၊ အသံမဟိ (soundless)၊ ဖမ်းဆုပ်မရ (intangible) ယေကေလည်းသော့ အရာအားနုန်းထဲမာ ဟိနီပြီး အရာအားနုန်းကို ဖြစ်ပေါ်စီရေ စွမ်းအား လို့ ဆိုနှိုင်ပါရေ။ ဒေချင့်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ "သုညတ" (Emptiness/Sunyata) သဘောတရားနန့် စိကေချေ ဆင်တူရေလို့ တွေးကြည့်လို့ရကေလည်းသော့၊ အတိအကျတော့ခါ မတူပါ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ''emptiness'' က အရာဝတ္ထုတိမာ ကိုယ်ပိုင်တည်မြဲရေ သဖော(inherent existence) မဟိဆိုစွာကို အဓိကထားပြီးသား ''liberation'' ကို ဦးတည်ကေလည်းသော့၊ တာအိုကတော့ အရာအားနုန်း စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်ရာ အရင်းခံ ''source'' ကို ပိုလို့ ရည်ညွှန်းပါရေ။ ၂။ '''တဲ့ (Te - 德): ဂုဏ်၊ စွမ်းအား၊ သို့မဟုတ် သမာဓိ''' တဲ့ ဆိုစွာကတော့ တာအို၏ စွမ်းအား၊ တာအို၏ သဘောတရားတိ တဦးတယောက် ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ အရာဝတ္ထုတခုခုမာ ထင်ဟပ်ပေါ်လွင်လာရေ ''virtue'' သို့မဟုတ် ''power'' ပါ။ တာအိုက အားလုံး၏ အရင်းအမြစ်ဆိုကေ၊ တဲ့ ကတော့ ယင့်ချင့် အရင်းအမြစ်ကနိန် အရာတခုချင်းစီကို ပီးအပ်ထားရေ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝနန့် စွမ်းပကားပါ။ လူတယောက်က တာအိုနန့်အညီ နီထိုင်တေအခါ သူ့မာ "တဲ့" ပြည့်ဝလှာရေလို့ ဆိုလိုပါရေ။ ဒေချင့်က ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်ခြင်း သတ်သတ်ကို ဆိုလိုစွာထက်၊ ကိုယ့်၏ မွီးရာပါ သဘာဝအတိုင်း၊ အလိုက်သင့် နီထိုင်နှိုင်ရေ စွမ်းရည်၊ ''integrity'' နန့် ''authenticity'' ကို ပိုလို့ ရည်ညွှန်းပါရေ။ ၃။ '''ဝူ ဝေ (Wu Wei - 無為): မပြုမူခြင်းနန့် ပြုမူခြင်း (Effortless Action)''' ဒေချင့်က တာအို၏ အလွန်အရီးကြီးပြီး စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းဘီယက် ''concept'' တခုပါ။ ''Wu Wei'' ကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ကေ "မပြုမူခြင်း" (non-action) လို့ ထွက်ကေလည်းသော့၊ လုံးဝ တခုလည်းမလုပ်ဘဲ ထိုင်နီစွာကို ဆိုချင်စွာ မဟုတ်ပါ။ သူ့ အဓိပ္ပာယ်အမှန်က "အားဓမအကျပ် မပြုမူခြင်း"၊ "သဘာဝအတိုင်း အလိုက်သင့် ပြုမူခြင်း" (effortless action) ပါ။ ဆိုလိုစွာက ကိုယ့်၏ ကိုယ်ပိုင်ဆန္ဒ၊ ''ego'' ကို ရှိတန်းတင်ပြီး အခြီအနီတိကို အားဓမ ထိန်းချုပ်ဖို့၊ ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားစွာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ သဘာဝ၏ စီးဆင်းမှု၊ အခြီအနီ၏ အဟိတရားအတိုင်း လိုက်လျောညီထွေစွာ၊ အားစိုက်ထုတ်မှု အနည်းဆုံးနန့် အကျိုးဖြစ်ထွန်းအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းပါ။ နမူနာပီးရကေ ရီကို ကြည့်ပါ။ ရီစွာ သူ့ရှိမာ ဇာပိုင် အတားအဆီး ပေါ်လှာလာ၊ ဖွတိုးကန် ဖျက်ဆီးဖို့အစား အပျော့ပျောင်းဆုံး လမ်းကြောင်းကနိန် ရှောင်ကွင်း စီးဆင်းလားတတ်ပါရေ။ ယေဂေလဲ့ ရီ၏ စွမ်းအားက အရာအားနုန်းကို တိုက်စားနှိုင်လောက်ယောင် ကြီးမားပါရေ။ ဒေချင့်စွာ ''Wu Wei'' ၏ သဘောပါ။ နောက်နမူနာတခုက တတ်ကျွမ်းရေ လက်သမားဆရာ တယောက်စွာ အပင်ပန်းခံပြီး အားစိုက်စရာမလိုပိုင် သူ့ ကိရိယာတိကို သဘာဝကျကျ အသုံးပြုပြီးကေ လှပရေ ဝန်တခုကို ဖန်တီးနိုင်စွာမျိုးပါ့။ ဒေချင့်က ''skillful means'' လို့ ပြောလို့ရဖို့လား။ ''Psychology'' မာ Mihaly Csikszentmihalyi ပြောရေ ''Flow State'' ဆိုစွာနန့် ‌ဒေ ''Wu Wei'' က တဖဲ့ချေ ဆင်တူပါရေ။ ကိုယ်လုပ်နီရေ အလုပ်ထဲမာ အာရုံနှစ်မြှုပ်ပြီး အချိန်တိ ဇာပိုင်ကုန်လားမှန်းမသိ၊ အားစိုက်ထုတ်နိန်ရရေလို့ မခံစားရဘဲ အပိုင် လုပ်ဆောင်နီမိရေ အခြီအနီမျိုး။ ''Wu Wei'' က ယင့်ချင့်ပိုင် သဘာဝကျကျ စီးဆင်းမှုထဲမာ နီထိုင်ခြင်းကို လမ်းညွှန်စွာပါ။ ၄။ '''ယင် နန့် ယန် (Yin and Yang - 陰陽): ဆန့်ကျင်ဘက်ရို့၏ ဟန်ချက်ညီမှု''' ယင်နန့် ယန် ကတော့ လူကကောင်းများများ ရင်းနှီးပြီးသား ဖြစ်ဖို့ပါ။ အဖြူအမည်း စက်ဝိုင်းပုံထဲက အစက်ချေတိနန့် သင်္ကေတပြုလိ့ဟိရေ ''duality'' သဘောတရားပါ။ သူရို့စွာ ဆန့်ကျင်ဘက် (opposites) တိလို့ ထင်ရကေလည်းသော့၊ အမှန်က တခုနန့်တခု အပြန်အလှန် မှီခိုနိန်ပြီးကေ ဖြည့်ဆည်းပီးနီရေ စွမ်းအင်တိ (complementary opposites) ပါ။ * '''ယင် (Yin)''' က အမိုက်၊ အအီး၊ ငြိမ်သက်ခြင်း၊ ပျော့ပျောင်းခြင်း၊ လက်ခံခြင်း၊ အမျိုးသမီး စွမ်းအင်တိကို တက်စားပြုပါရေ။ * '''ယန် (Yang)''' က အလင်း၊ အပူ၊ လှုပ်ရှားခြင်း၊ မာကျောခြင်း၊ ဖန်တီးခြင်း၊ အမျိုးသား စွမ်းအင်တိကို တက်စားပြုပါရေ။ တာအိုအမြင်အရ လောကကြီးမာဟိရေ အရာအားနုန်းစွာ ဒီ ယင်နန့် ယန် စွမ်းအင်နှစ်ခု၏ အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးမှု၊ ပြောင်းလဲ စီးဆင်းမှုတိနန့် ဖွဲ့စည်းထားစွာပါ။ တခုတည်း သီးသန့်ဟိနီစွာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ အရာတိုင်းမာ ယင်နန့် ယန် နှစ်မျိုးစလုံး ရောယှက် ပါဝင်နီပါရေ (သင်္ကေတထဲက အဖြူထဲမာ အမည်းစက်၊ အမည်းထဲမာ အဖြူစက် ပါနီပိုင်ပါ)။ အရေးကြီးစွာက ‌ဒေစွမ်းအင်နှစ်ခုကြားက ''balance'' (ဟန်ချက်ညီမှု) ပါ။ ကျမ္မာဖို့၊ ငြိမ်းချမ်းဖို့၊ သဟဇာတဖြစ်ဖို့ဆိုကေ ဒီ ယင်နန့် ယန် ဟန်ချက်ညီနီဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ Carl Jung ၏ ''psychology'' မာ ပြောရေ ''anima'' (ကလွေသျှေထဲက မမာ့စိတ်) နန့် ''animus'' (ကလိန့်မေသျှေထဲက ယောက်ျားစိတ်) လိုမျိုး ကိုယ်မားက ဆန့်ကျင်ဘက်တိကို လက်ခံပြီး ''integration'' လုပ်ခြင်းအားဖြင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ''wholeness'' ရဟိနှိုင်ရေဆိုရေ အယူအဆနန့်လည်း တဖဲ့ချေ လားတူပါရေ။ ၅။ '''ချီ (Qi - 氣): သက်စောင့်စွမ်းအင်''' ချီ ဆိုစွာကတော့ လူတိ၊ တိရစ္ဆာန်တိ၊ အပင်တိ အပါအဝင် သက်ဟိအရာအားနုန်းမာ စီးဆင်းနီရေ ''vital energy'' သို့မဟုတ် ''life force'' ပါ။ တရုတ် တိုင်းရင်းဆီးပညာ (Traditional Chinese Medicine - TCM) မာရော၊ ကိုယ်ခံပညာ (Martial Arts) တိမာပါ ချီ က ကကောင်းကို အရေးကြီးပါရေ။ ကျမ္မာရီး ကောင်းမွန်ဖို့ဆိုစွာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမာ ချီ စီးဆင်းမှု ကောင်းမွန် ချောမွိ့နီဖို့ လိုအပ်ပါရေ။ ချီ ထီးနီကေ၊ ဟန်ချက်မညီကေ ရောဂါဘယတိ ဖြစ်လှာနှိုင်ရေလို့ ယုံကြည်ကတ်ပါရေ။ ''Tai Chi Chuan'' (ထိုက်ကျီချွမ်း) နန့် ''Qigong'' (ချီကုန်း) လိုမျိုး လိကျင့်ခန်းတိစွာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ချီ စီးဆင်းမှုကို ကောင်းမွန်စီပြီး ကျမ္မာရီးနန့် အသက်ရှည်ခြင်း (''longevity'') ကို အထောက်အကူ ပြုရေလို့ ဆိုပါရေ။ ၆။ '''ဇီရန် (Ziran - 自然): သဘာဝကျခြင်း၊ အလိုအလျောက်ဖြစ်ခြင်း''' ဇီရန် ဆိုစွာက "သဘာဝ" (nature) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေပိုင်၊ "အလိုအလျောက် ဖြစ်တည်နီရေ အခြီအနီ" (spontaneity, naturalness) ကိုလေ့ ဆိုလိုပါရေ။ တာအို အမြင်အရ အရာအားနုန်းစွာ သူရို့ဧ့ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝ (''Ziran'') အတိုင်း ဖြစ်တည်နီကတ်စွာပါ။ အားဓမအကျပ် ဖန်တီးထားစွာ မဟုတ်။ လူသားတိအနီနန့်လည်း ကိုယ့်၏ မွီးရာပါ သဘာဝအတိုင်း၊ အတုအယောင်မပါဘဲနန့်၊ ရိုးသားစွာ နီထိုင်ပြုမူစွာက ကောင်းဘီယက်ပါရာ။ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ စည်းမျှိုင်းတိ၊ အယူအဆတိ၊ ''ego'' တိကြောင့် ကိုယ့်၏ မူလ သဘာဝနန့် ဝီးကွာလားရေအခါ ဒုက္ခရောက်ရရေလို့ တာအိုက ဆိုပါရေ။ ဒေချင့်က ''humanistic psychology'' မာ ပြောရေ ''authenticity'' (စစ်မှန်ခြင်း) ဆိုရေ သဘောတရားနန့် နီးစပ်ပါရေ။ ကိုယ်ဇာသူလဲဆိုစွာကို လက်ခံပြီး ဒေအတိုင်း ရိုးသားစွာ နီထိုင်ခြင်းပါ။ === '''လက်တွိ ကျင့်ကြံမှုတိ (Practices)''' === တာအိုဘာသာဟာ ဒဿန သတ်သတ်ရာ မဟုတ်ဘဲ၊ လက်တွိ ကျင့်ကြံလို့ရရေ နည်းလမ်းတိလည်း မကန်ဟိပါရေ။ ၁။ '''တရားထိုင်ခြင်း (Meditation):''' တာအို တရားထိုင်နည်းတိစွာ စိတ်ကို ငြိမ်သက်စီပြီ ကိုယ်တွင်းက ''Tao'' နန့် ပြန်ပနာ ချိတ်ဆက်နှိုင်ဖို့ ရည်ရွယ်ပါရေ။ ကျွမ်းဇူ ပြောခရေ ''Zuowang'' (坐忘 - ထိုင်ပြီး မိန့်လျော့ခြင်း) ဆိုရေ နည်းလမ်းက ထင်ရှားပါရေ။ ဒေချင့်က ကိုယ့်၏ အတွေးတိ၊ ခံစားချက်တိ၊ ကိုယ်ခန္ဓာကိုပါ မိန့်လျော့ပြီး အာရုံအားလုံး ငြိမ်းအီးလားရေ ''stillness'' အခြီအနီကို ရောက်ယောင် ကျင့်ကြံစွာပါယေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားထိုင်နည်းတိပိုင် သတိ (''mindfulness'') ကို အခြီခံကေလည်းသော့၊ တာအိုမာတော့ခါ အဆုံးစွန် ငြိမ်သက်ခြင်းနန့် ''Tao'' ၏ စီးဆင်းမှုထဲကို ပျော်ဝင်လှားဖို့ ဦးတည်ပါရေ။ ၂။ '''ကိုယ်လက်လှုပ်ယှားမှု (Physical Exercises):''' * '''ထိုက်ကျီချွမ်း (Tai Chi Chuan - 太極拳):''' ဒေချင့်က ဖြည်းညှင်းပြီး စီးဆင်းနီရေ လှုပ်ယှားမှုတိနန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ ကိုယ်ခံပညာ တမျိုးပါ။ သူ့ လှုပ်ယှားမှုတိက ''Yin'' နန့် ''Yang'' ၏ ဟန်ချက်ညီမှု၊ ''Qi'' စီးဆင်းမှုကို အားပီးပြီး ကျမ္မာရီးအတွက် ကကောင်းကို ကောင်းမွန်ပါရေ။ ''Wu Wei'' သဘောတရားကို လက်တွိ ကျင့်သုံးပြနေပိုင်ပိုင်ရာ။ အားအပြင်းသုံးစရာမလိုပိုင် ပျော့ပျောင်းမှုနန့် ဟန်ချက်ညီမှုကနိန် စွမ်းအားထွက်ပေါ်လှာစွာကို ပြသပါရေ။ * '''ချီကုန်း (Qigong - 氣功):''' ချီကုန်းကတော့ အသက်ရှုလိ့ကျင့်ခန်း၊ ကိုယ်ဟန် အနိန်အထား၊ နန့် စိတ်အာရုံစူးစိုက်မှုတိကို ပေါင်းစပ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ''Qi'' ကို ထိန်းညှိ၊ စုစည်း၊ လည်ပတ်စီရေ လိ့ကျင့်ခန်း စနစ်တခုပါ။ ကျမ္မာရီး မြှင့်တင်ဖို့၊ ရောဂါကာကွယ်ဖို့၊ စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချဖို့ ကျင့်ကြံကတ်ပါရေ။ ၃။ '''အထဲပိုင်း ပြောင်းလဲခြင်း (Internal Alchemy - Neidan 內丹):''' ဒေချင့်က ပိုလို့ နက်နဲရေ တာအိုကျင့်စိုင်တခုပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမာဟိရေ အခြီခံ စွမ်းအင်သုံးမျိုးဖြစ်တဲ့ ''Jing'' (精 - အခြီခံ အနှစ်သာရ)၊ ''Qi'' (氣 - သက်စောင့်စွမ်းအင်)၊ နန့် ''Shen'' (神 - စိတ်ဝိညာဉ်) ရို့ကို တရားထိုင်ခြင်း၊ အသက်ရှုလိ့ကျင့်ခန်း၊ စိတ်အာရုံစူးစိုက်မှုတိနန့် ထိန်းချုပ် ပြောင်းလဲပြီး ပိုပြီးကေမြင့်မားရေ ဝိညာဉ်ရီးရာ အခြီအနီကို ရောက်ဟိဖို့၊ ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ အသက်ရှည်ခြင်း (''immortality'') ကို ရဟိဖို့ ကျင့်ကြံရေ နည်းလမ်းတခုပါ။ ဒေချင့်က မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ တန္တရ (Tantra) ကျင့်စိုင်တိနန့် တဖဲ့ချေ ဆင်တူရေ အပိုင်းတိ ဟိကောင်းဟိနှိုင်ပါရေ။ ၄။ '''လူနီမှုဘဝပုံစံ (Lifestyle):''' တာအိုက ရိုးယှင်းမှု (simplicity)၊ ခြိုးခြံမှု (frugality)၊ နှိမ့်ချမှု (humility) တိကို တိုက်တွန်းပါရေ။ သဘာဝတရားကြီးနန့် လိုက်လျောညီထွေ နီထိုင်ဖို့၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတိကို လျှော့ချဖို့ အားပီးပါရေ။ အစားအသောက်ကို သင့်တင့်မျှတစွာ စားသုံးဖို့၊ ''natural'' ဖြစ်တေ အရာတိကို ဦးစားပီးဖို့ လမ်းညွှန်လိ့ဟိပါရေ။ === '''ဒဿန တာအို (Daojia) နန့် ဘာသာရီး တာအို (Daojiao)''' === ထက် အစပိုင်းမာ ပြောခပိုင်ပဲ၊ တာအိုမာ ဒဿနပိုင်း (Daojia - 道家) နန့် ဘာသာရီးပိုင်း (Daojiao - 道教) ဆိုပြီး နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားကြည့်လို့ရပါရေ။ * '''ဒဿန တာအို (Philosophical Taoism - Daojia):''' ဒေချင့်က လောက်ဇူနန့် ကျွမ်းဇူရို့ဧ့ မူလ အတွေးအခေါ်တိကို အခြီခံပြီး ဘဝကို ဇာပိုင်နီထိုင်ဖို့လဲ၊ သဘာဝတရားနန့် ဇာပိုင် ဟန်ချက်ညီဖို့လဲ ဆိုစွာကို အဓိကထားရေ ''philosophy'' ပိုင်းပါ။ ''Tao'', ''Te'', ''Wu Wei'', ''Ziran'' စရေ သဘောတရားတိကို လိ့လာ၊ ဆင်ခြင်၊ ကျင့်သုံးခြင်းပါရာ။ * '''ဘာသာရီး တာအို (Religious Taoism - Daojiao):''' ဒေချင့်ကတော့ နောက်ပိုင်းမာ တဆတ်ဆတ် ပြောင်းလဲ တိုးတက်လာရေ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ အပိုင်းပါ။ ဘုရားကျောင်းကန်တိ (Temples)၊ နတ်ဘုရားတိ (Deities - နမူနာ Jade Emperor, Three Pure Ones)၊ ဘုန်းတော်ကြီးတိ (Priests - ''Daoshi'' 道士)၊ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုတိ (Rituals)၊ အသက်ရှည်ဆီး ရှာဖွီစွာတိ၊ နတ်ဆရာမ အတတ်ပညာတိ အစဟိစွာတိ ပါဝင်လှာပါရေ။ ‌ဒေ ဘာသာရီး တာအိုဟာ တရုတ် ရိုးရာ ယုံကြည်မှုတိ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ (အထူးအနိန်နန့် မဟာယာန) ၏ လွှမ်းမိုးမှုတိကိုလေ့ ခံခရပါရေ။ ဒီအပိုင်းမာတော့ခါ ပိုလို့ ''structured'' ဖြစ်တေ အဖွဲ့အစည်းတိ၊ ကျင့်စိုင်တိ ဟိလာပါရေ။ ဒေနှစ်ပိုင်းက လုံးဝ သီးသန့်စီတော့ မဟုတ်။ အပြန်အလှန် ဆက်စပ်နီရေ အပိုင်းတိ မကန်ဟိပါရေ။ အဂု Daojiao အကြောင်းကို တဖဲ့ချေ ပိုချဲ့ပြောပါမေ။ * '''နတ်ဘုရားတိ (Pantheon):''' ဘာသာရီး တာအိုမာ ကိုးကွယ်ရေ နတ်ဘုရားတိ မကန်ဟိပါရေ။ အမြင့်ဆုံးကတော့ "သုံးပါးသော သန့်စင်သော နတ်မင်းကြီးတိ" (The Three Pure Ones - 三清 ''Sanqing'') ပါ။ငရို့ကတော့ စကြဝဠာ၏ မူလအစနန့် တာအို၏ အမြင့်ဆုံး တက်စားပြုမှုတိ ဖြစ်တဲ့ ယွမ်းရှီ ထျန်းဇွန်း (Yuanshi Tianzun), လင်ပေါင် ထျန်းဇွန်း (Lingbao Tianzun), နန့် တောက်တဲ့ ထျန်းဇွန်း (Daode Tianzun) (လောက်ဇူကို နတ်ဘုရားအဖြစ် ချီးမြှောက်ထားခြင်း) ရို့ ဖြစ်ပါရေ။ နောက်ပြီးကေ လူသိများစွာကတော့ အာကာဘုံကို အစိုးရစွာကြိုက်ရေ "ကျောက်စိမ်း ဧကရာဇ်" (Jade Emperor - 玉皇大帝 ''Yuhuang Dadi'') နန့် အနောက်အရပ်၏ နတ်ဘုရားမ "ရှီဝမ်မူ" (Queen Mother of the West - 西王母 ''Xiwangmu'') ရို့ ပါရာ။ ‌ဒေနတ်ဘုရားတိအပြင် ဒေသဆိုင်ရာ နတ်တိ၊ သူတော်စင်တိ၊ သမိုင်းဝင် ပုဂ္ဂိုလ်တိကို နတ်ဘုရားအဖြစ် ကိုးကွယ်စွာတိလည်း တဗျင်း ဟိပါရေ။ * '''ဂိုဏ်းတိနန့် မျိုးဆက်တိ (Schools and Lineages):''' ရာစုနှစ်တိတလျှောက် တာအိုဘာသာမာ ဂိုဏ်းခွဲ (schools) တိ တဗျင်း ပေါ်ပေါက်လာခပါရေ။ အစောပိုင်းနန့် အထင်ရှားဆုံးတိထဲမာ ဟန်မင်းဆက်ခေတ်က စခီရေ "အာကာဘုံ ဆရာသခင်တိ၏ လမ်းစိုင်" (Way of the Celestial Masters - 天師道 ''Tianshi Dao'') ပါဝင်ပါရေ။ နောက်ပိုင်းမာတော့ခါ ရှန့်ချင်း (Shangqing - 上清) (တရားထိုင်ခြင်းနန့် ပုဂ္ဂိုလ်ရီး ဗျာဒိတ်တော်တိကို အလီးပီး)၊ လင်ပေါင် (Lingbao - 靈寶) (ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲ ''rituals'' တိနန့် ကျမ်းစာတိကို အလီးပီး) စရေ ဂိုဏ်းတိ ပေါ်လှာပါရေ။ ချွမ်းကျန်း (Quanzhen - 全真) ဂိုဏ်းကတော့ ရဟန်းဝတ်ခြင်း (''monasticism'')၊ တရားထိုင်ခြင်းနန့် အထဲပိုင်း ပြောင်းလဲခြင်း (''internal alchemy'') ကို အဓိက ကျင့်သုံးပြီးကေ ဒေနိခေတ်အထိ တရုတ်ပြည်နန့် အခြားနီရာတိမာ ဩဇာအဟိဆုံး ဂိုဏ်းတခု ဖြစ်ပါရေ။ * '''ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲတိနန့် ကျင့်စိုင်တိ (Rituals and Ceremonies):''' ဘာသာရီး တာအိုမာ ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲ (''rituals'') တိက အရေးကြီးပါရေ။ ဘုရားကျောင်းကန်တိမာ တာအိုဘုန်းတော်ကြီးတိ (''Daoshi'' - 道士) က ဦးဆောင်ပြီး ကျင်းပလေ့ဟိပါရေ။ စင်ကြယ်စီခြင်း (purification rites)၊ နတ်ဘုရားတိကို ပူဇော်ပသခြင်း (offerings)၊ ကျမ်းစာတိ ရွတ်ဖတ်ခြင်း (chanting scriptures)၊ ကျမ္မာရီးအတွက် ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ မကောင်းဆိုးဝါး နတ်မိစ္ဆာတိကို နှင်ထုတ်ဖို့ ဆုတောင်းပွဲတိ၊ နာရေး အခမ်းအနားတိ စသနန့် အမျိုးမျိုး ဟိပါရေ။ အဆောင် လက်ဖွဲ့ (Talismans - 符 ''fu'') တိ၊ မန္ဒရားတိ၊ အစီအရင် ပုံစံတိ (sacred diagrams) ကိုလေ့ အသုံးပြုကတ်ပါရေ။ * '''ဘုရားကျောင်းကန်တိ (Temples - 宮觀 Gongguan):''' တာအို ဘုရားကျောင်းကန်တိကို ''Gong'' (နန်းတော်) ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ ''Guan'' (စောင့်ကြည့်ရာ/ကျောင်း) လို့ ခေါ်လိ့ဟိပါရေ။ ဗိသုကာပုံစံတိက တရုတ်ရိုးရာ နန်းတော်ပုံစံတိနန့် ဆင်တူပြီး သဘာဝတရားနန့် လိုက်ဖက်ညီယောင် တည်ဆောက်လိ့ဟိပါရေ။ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ရာ နီရာအဆင်ပြေပိုင်၊ ဘုန်းတော်ကြီးတိ သီတင်းသုံးရာ၊ တရားကျင့်ကြံရာ၊ ရပ်ရွာလူထုအတွက် ပွဲလမ်းသဘင် ကျင်းပရာ နီရာလည်း ဖြစ်ပါရေ။ * '''တာအိုကျမ်းပေါင်းချုပ် (Daozang - 道藏):''' တာအိုဘာသာမာ ကျမ်းစာတိ တဗျင်း ဟိပါရေ။ ယင့်ချင့် ကျမ်းစာအားလုံးကို စုစည်းထားရေ အည်းအဝီးကြီးကို ''Daozang'' လို့ ခေါ်ပါရေ။ သူ့ထဲမာ ကျမ်းပေါင်း ၁၅၀၀ လောက် ပါဝင်ဗျယ်ဒေး ဒဿန၊ ဝတ်ပြုဆုတောင်းပွဲ၊ ဆီးပညာ၊ ''internal alchemy''၊ နတ်ဘုရားတိအကြောင်း စရေ အကြောင်းအရာပေါင်းစုံ ပါဝင်ပါရေ။ === '''တာအို၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ နန့် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ''' === တာအိုဘာသာနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာဟာ မွီးရပ်မြီ မတူကေလည်းသော့ (တာအိုက တရုတ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာက အိန္ဒိယ)၊ အတိအခေါ်ပိုင်းမာ ဆင်တူသယောင် ထင်ရစွာကြိုက်ရေ အချက်လေးတိ ဟိပါရေ။ * '''ဆင်တူမှုတိ:''' ** '''အတ္တစွဲ လျှော့ချခြင်း:''' နှစ်မျိုးစလုံးက ကိုယ်ပိုင်အတ္တ (''ego'') ကို လျှော့ချဖို့၊ တဏှာ လောဘတိကို ထိန်းချုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းပါရေ။ တာအို၏ ''Wu Wei'' က အတ္တကို ဟိတန်းမတင်ဘဲ သဘာဝအတိုင်း စီးဆင်းခြင်းအဆင်ပြေပိုင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကလေ့ အတ္တစွဲ (Self-grasping) ဟာ ဒုက္ခ၏ အကြောင်းရင်းလို့ ဟောကြားပါရေ။ ** '''သဘာဝနန့် ဟန်ချက်ညီမှု:''' တာအိုက သဘာဝတရားနန့် လိုက်လျောညီထွေ နီထိုင်ဖို့ အလီးပီးပိုင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာမာလည်း သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မေတ္တာထားခြင်း၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို တန်ဖိုးထားခြင်းတွေ ဟိပါရေ။ ** '''လက်ဟိ ပစ္စုပ္ပန်မာ နီထိုင်ခြင်း:''' တာအို၏ ''spontaneity'' နန့် ''Wu Wei'' က လက်ဟိအခိုက်အတန့်မာ အာရုံစိုက်နီထိုင်ဖို့ တိုက်တွန်းပိုင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ သတိပဋ္ဌာန် (Mindfulness) ကလေ့ လက်ဟိ ပစ္စုပ္ပန်မာ သတိကပ်နီဖို့ လမ်းညွှန်ပါရေ။ ** '''ကရုဏာ (Compassion):''' တာအို တဲ့ ကျင်းမာ ကရုဏာတရားဟာ အရေးကြီးရေ အရည်အသွီးတခုအဖြစ် ဖော်ပြထားရေပိုင်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အထူးအနိန်နန့် မဟာယာနမာတော့ခါ ကရုဏာ (Karuna) ဟာ ဗောဓိစိတ္တ (Bodhicitta) ၏ အခြီခံ အစိတ်အပိုင်းတခုပါ။ * '''ကွဲပြားမှုတိ:''' ** '''အဆုံးစွန်ပန်းတိုင်:''' ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဆုံးစွန်ပန်းတိုင်က သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲက လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန် (Nirvana) ကို ရောက်ဟိဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ တာအို၏ ပန်းတိုင်ကတော့ ''Tao'' နန့် တသားတည်းဖြစ်ပြီးကေ သဘာဝတရားနန့်အညီ ဟန်ချက်ညီညီ နီထိုင်ဖို့၊ ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ ဘာသာရီး တာအိုတွင်းလားကေ အသက်ရှည်ခြင်း (''longevity'') သို့မဟုတ် ''immortality'' ကို ရဟိဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ ဖြည့်စွက်ချက်= ဗုဒ္ဓဘာသာ ၏ နိဗ္ဗာန် ဆိုစွာ အနုသယကိလေသာ(ဒိဋ္ဌိ,ဝိစိကိစ္ဆာ အစဟိစွာ)ကို ပယ်ပြီး လွတ်မြောက်ခြင်း(ဝိမုတ္တိ) ဖြစ်ပါရေ။ တောက်ဘာသာ၏ တာအိုဆိုစွာ နာမည်မဟိရေ အရာအားနုန်း၏ မူလ အစ ဖြစ်ရေ အသိခက်သဘော(ဂမ္ဘီရ)ဖြစ်ရေ မသီခြင်း (ထာဝရ) ဖြစ်ပါရေ။ ** '''ဒုက္ခအပေါ် ရှုမြင်ပုံ:''' ဗုဒ္ဓဘာသာက လောကကို ဒုက္ခသစ္စာ (Truth of Suffering) အဖြစ် ရှုမြင်ပြီး၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ လမ်းစဉ်ကို အဓိက ဟောကြားပါရေ။ တာအိုကတော့ ဒုက္ခဆိုစွာထက် ဟန်ချက်မညီမှု (imbalance)၊ သဘာဝနန့် ဆန့်ကျင်မှုတိကနိန် ဖြစ်ပေါ်လှာတဲ့ ပြဿနာတိအဖြစ် ပိုလို့ ရှုမြင်ပြီး ''harmony'' ကို ပြန်ပနာရဟိဖို့ နည်းလမ်းပီးပါရေ။ ** '''အရင်းခံ သဘောတရား:''' ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အနတ္တ (No-self / Anatman) နန့် သုညတ (Emptiness / Sunyata) သဘောတရားက အရာအားနုန်းမာ တည်မြဲတဲ့ အတ္တ၊ အနှစ်သာရ မဟိလို့ ဆိုပါရေ။ တာအို၏ ''Tao'' ကတော့ အရာအားနုန်း ဖြစ်ပေါ်လှာရာ နာမည်မဲ့၊ ပုံသဏ္ဌာန်မဲ့ အရင်းခံ ''source'' တခုအဖြစ် ဖော်ပြပါရေ။ ဒေနှစ်ခုက တဖဲ့ချေ ဆင်ယေကေလည်းသော့ ''philosophical emphasis'' ကွာပါရေ။ * '''မဟာယာန နန့် ဆက်စပ်မှု:''' ** တရုတ်ပြည်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောက်ဟိလာရေအခါ၊ အထူးအနိန်နန့် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာဟာ တရုတ်ပြည်မာ ဟိနန့်ပြီးသား တာအို အတွေးအခေါ်တိနန့် အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးမှုတိ ဟိခပါရေ။ တာအို၏ သဘာဝတရားကို လေးစားမှု၊ ''emptiness'' နန့် ဆင်တူတဲ့ ''Tao'' ၏ နက်နဲမှုတိက မဟာယာန၏ သုညတ အယူအဆ၊ ဗောဓိသတ္တ (Bodhisattva) အယူအဆတိနန့် ရောယှက်လခပါရေ။ ** ချန် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Chan Buddhism - 禪宗)၊ ဂျပန်မာတော့ခါ ဇင် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Zen Buddhism) လို့ ခေါ်ရေ ဂိုဏ်းဟာ တာအိုအတွေးအခေါ်တိဧ့ လွှမ်းမိုးမှုကို အထင်ရှားဆုံး မြင်တွိနှိုင်တဲ့ မဟာယာန ဂိုဏ်းခွဲတခုပါ။ ချန်/ဇင် ၏ ''direct experience'' ကို အလီးပီးမှု၊ သဘာဝတရားနန့် နီးစပ်မှု၊ ''spontaneity'' ကို တန်ဖိုးထားမှုတိမာ တာအို၏ အရိပ်အယောင်တိကို တွိ့နှိုင်ပါရေ။ နမူနာအနိန်နန့် ချန်/ဇင် ဆရာတော်တိဧ့ ပဟေဠိဆန်ရေ စကားတိ (Koans) စွာ ကျွမ်းဇူ၏ ပုံပြင်တိပိုင်ပဲ စကားလုံးတိဧ့ အလွန်က အမှန်တရားကို လက်ညှိုးညွှန်ပြဖို့ ကြိုးစားစွာမျိုးပါ။ ** ဘာသာရီး တာအို၏ နတ်ဘုရားစနစ်၊ ကျင့်စဉ်တချို့မာလေ့သော့ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အထူးအနိန်နန့် မဟာယာန၏ လွှမ်းမိုးမှုတိ ပါဝင်နီစွာကို တွိရပါရေ။ === '''တာအို နန့် စိတ်ပညာ (Psychology)''' === ခေတ်သစ် စိတ်ပညာ (''psychology'') ရှုဒေါင့်ကနိန် ကြည့်ကေလည်း တာအို အတွေးအခေါ်တိစွာ ကကောင်းကို တန်ဖိုးဟိပြီးး လက်တွိ အသုံးချနိုင်စွာတိကို တွိရပါရေ။ * '''လက်ခံခြင်း (Acceptance):''' တာအိုက အရာရာကို သူ့သဘာဝအတိုင်း လက်ခံဖို့၊ မလွှဲမယှောင်သာတဲ့ အပြောင်းအလဲတိကို တရားသဖောနားလည်ဖို့ လမ်းညွှန်ပါရေ။ ဒေချင့်စွာ ''Acceptance and Commitment Therapy'' (ACT) လိုမျိုး ခေတ်သစ် ကုထုံးတိမာ အဓိကထားရေ ''psychological flexibility'' နန့် ဆက်စပ်နီပါရေ။ ဖြစ်လှာတဲ့ အခက်အခဲတိ၊ မလိုလားအပ်တဲ့ အတွေးအမြင် ခံစားချက်တိကို တိုက်ထုတ်မယ့်အစား လက်ခံတတ်ဖို့ သင်ပီးစွာမျိုးပါ။ တာအိုပုံပြင်တပုဒ်ဟိရေကား။ လယ်သမားကြီးတယောက်၏ မြင်းထွက်ဗြီးလားတော့ အိမ်နီးချင်းတိက ကံဆိုးလိုက်တေလို့ ပြောကတ်တေ။ လယ်သမားကြီးက "ကောင်းလား ဆိုးလား ဇာသူသိနှိုင်ဖို့လဲ" လို့ရာ ပြန်ပြောရေ။ နောက်နိ မြင်းက တောမြင်းရိုင်းတွေ တဗျင်းနန့် တတူ ပြန်ရောက်လှာရော။ အိမ်နီးချင်းတိက ကံကောင်းလိုက်တေ ယေကေခါ "ကောင်းလား ဆိုးလား ဇာသူသိနှိုင်ဖို့လဲ" လို့ရာ ပြန်ပြောရေ။ နောက်နိ သူ့သားက မြင်းရိုင်းတကောင်ကို ချွန်းဖို့ ကြိုးစားကေး မြင်းထက်ကကျပြီး ခြီထောက်ကျိုးလားရော။ အိမ်နီးချင်းတိက ကံဆိုးပြန်ဗျယ် ယေကေခါ အရင်တိုင်းရာ ပြန်ပြောရေ။ နောက်နိ စစ်တပ်က လူလာစုတော့ သူ့သား ခြေကျိုးနီလို့ စစ်မှုမထမ်းလိုက်ရစွာကြိုက်ရေ။ ‌ဒေပုံပြင်က အဖြစ်အပျက်တိကို ကောင်းရေ၊ ဆိုးရေလို့ တံဆိပ်ကပ် စွဲလမ်းမယ့်အစား အဟိတရားကို လက်ခံလိုက်ခြင်း (acceptance) ၏ အရေးပါပုံကို ပြပါရေ။ * '''Wu Wei နန့် Flow State:''' ထက် အထက်မာ ပြောခပိုင်ပဲ၊ ''Wu Wei'' က အားစိုက်ထုတ်မှုမပါဘဲနန့် သဘာဝကျကျ စီးဆင်းလုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ပြီးကေ၊ ဒေချင့်စွာ စိတ်ပညာသျှင်တွေ ပြောရေ ''Flow State'' နန့် သွားတူနီပါရေ။ ကိုယ်လုပ်နီရေ အလုပ်အပေါ် အပြည့်အဝ အာရုံစိုက်နိန်ပြီးကေ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်တောင် မိနီတဲ့ အခြီအနီမျိုးစွာ စိတ်ကျီနပ်မှု (satisfaction) နန့် စွမ်းဆောင်ရည် (performance) ကို မြင့်တက်စီပါရေ။ * '''Yin/Yang နန့် Integration:''' ယင်နန့် ယန် ဟန်ချက်ညီမှုက ''psychological balance'' အတွက် အရီးကြီးပုံကို ပြပါရေ။ ကိုယ့်၏ ဆန့်ကျင်ဘက် အရည်အသွီးတိကို (နမူနာ - အားနည်းမှုနန့် အားရာမှု၊ တက်ကြွမှုနန့် ငြိမ်သက်မှု) လက်ခံပြီး ပေါင်းစပ်နိုင်မှ ပိုလို့ ပြည့်စုံတဲ့ လူတယောက် (psychological wholeness) ဖြစ်လှာနှိုင်ရေဆိုရေ သဘောကို ဆောင်ပါရေ။ Jungian psychology မားလား ''shadow integration'' ဆိုစွာ ဟိပါရေ၊ ကိုယ့်၏ မနှစ်မြို့ဖွယ် အစိတ်အပိုင်းတိကို လက်ခံခြင်းပေါ့။ * '''Ziran နန့် Authenticity:''' ကိုယ့်၏ သဘာဝအတိုင်း ရိုးသားစွာ နီထိုင်ခြင်း (''Ziran'') က စိတ်ကျမ္မာရီးအတွက် အရေးကြီးရေ ''authenticity'' နန့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နီပါရေ။ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်၏ ဖိအားတိ၊ သူအတိဧ့ အမြင်တိကို လိုက်လုပ်နီရစွာထက် ကိုယ့်၏ အထဲစိတ်နန့် တန်ဖိုးထားမှုတိအတိုင်း ရှင်သန်ခြင်းက စိတ်ဖိစီးမှု လျော့ကျစီရား ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် တန်ဖိုးထားမှု (self-esteem) ကို မြှင့်တင်ပီးနှိုင်ပါရေ။ * '''Mindfulness နန့် တာအို တရားထိုင်ခြင်း:''' တာအို တရားထိုင်နည်းတိက စိတ်ကို ငြိမ်သက်စီရား လက်ဟိ ပစ္စုပ္ပန်ကို အာရုံစိုက်ဖို့ လိ့ကျင့်ပီးပါရေ။ ဒေချင့်စွာ ''mindfulness-based therapies'' တိဧ့ အခြီခံပါရာ။ စိတ်ဖိစီးမှု၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတိကို လျှော့ချဖို့၊ စိတ်ခံစားချက်တိကို ထိန်းညှိဖို့အတွက် ''mindfulness'' ကို အသုံးချနှိုင်ပါရေ။ === '''နမူနာတိနန့် လက်တွိဘဝ အသုံးချမှု''' === တာအို၏ သဘောတရားတိစွာ ရှီးဟောင်း အတွေးအခေါ်တွေ ဖြစ်ယေကေလည်းသော့၊ ခေတ်သစ် လူနီမှုဘဝမာလေ့သော့ အသုံးဝင်နီဆဲပါရာ။ * '''စိတ်ဖိစီးမှု စီမံခန့်ခွဲခြင်း (Stress Management):''' ''Wu Wei'' သဘောတရားကို နားလည် လက်ခံခြင်းအားဖြင့် ကိုယ်မထိန်းချုပ်နှိုင်ရေ အရာတိကို အားဓမ လိုက်ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားမယ့်အစား လက်ခံတတ်လာယား စိတ်ဖိစီးမှု လျော့ကျစီနှိုင်ပါရေ။ ''Tai Chi'' လို လိကျင့်ခန်းတိကလေ့ စိတ်ရောကိုယ်ပါ အပန်းပြေစီပါရေ။ * '''ဂေါင်းဆောင်မှု (Leadership):''' တာအို တဲ့ ကျင်းမာ ကောင်းဘီယက် ဂေါင်းဆောင်ဆိုစွာ နောက်လိုက်တိက သူ့ ဦးဆောင်မှုကို သိပ်သတိမထားမိဘဲ အလုပ်တိ သူ့အပိုင် အရာမာအောင် လမ်းညွှန်ပီးနှိုင်ရေသူလို့ ဆိုထားပါရေ။ ဒေချင့်က ''servant leadership'' ယင်းပိုင်ဟုတ်ကေ ''empowering leadership'' ပုံစံနန့် ဆင်တူပါရေ။ အမိန့်ပီး အာဏာပြစွာထက် နောက်ကွယ်ကနိန် ပံ့ပိုးကူညီပြီး အဖွဲ့သားတိဧ့ အရည်အခြင်းကို ဖော်ထုတ်ပီးစွာမျိုးပေါ့။ * '''သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရီး (Environmentalism):''' တာအိုက သဘာဝတရားကြီးကို လေးစားဖို့၊ သဘာဝနန့် ဟန်ချက်ညီညီ နီထိုင်ဖို့ အလီးပီးအတွက်နန့်၊ ခေတ်သစ် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရီး အတွေးအခေါ်တိနန့် ကိုက်ညီမှုဟိပါရေ။ သဘာဝကို အလွန်အကျွံ အသုံးချ ဖျက်ဆီးတာဟာ ''imbalance'' ဖြစ်စီပြီး နောက်ဆုံးမာ လူသားတိအတွက်ပါ အကျိုးဆက်ဆိုးတွေ ဖြစ်လှာစေနှိုင်ရေဆိုရေ အမြင်ကို အားပီးပါရေ။ * '''ကျမ္မာသုခ (Health and Well-being):''' ''Qi'' စီးဆင်းမှုကို အားပီးတဲ့ ''Tai Chi'', ''Qigong'' လိကျင့်ခန်းတွေ၊ ဟန်ချက်ညီတဲ့ အစားအသောက်၊ ‌ရိုးရှင်းရေ လူနီမှုပုံစံတိက ကိုယ်ရောစိတ်ဝင်စား ကျမ္မာဖို့ အထောက်အကူ ပြုပါရေ။ * '''ပဋိပက္ခ ဖြီယှင်းခြင်း (Conflict Resolution):''' ''Wu Wei'' ၏ ပျော့ပျောင်းမှုနန့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု သဘောတရားက ပဋိပက္ခတိကို စီတည့်ခံရာမာ အားဓမ တိုက်ခိုက်စွာထက် နားလည်မှု၊ ညှိနှိုင်းမှုတိနန့် ချိုင်းကပ်ဖို့ လမ်းညွှန်နှိုင်ပါရေ။ ရီလိုယာ အလိုက်သင့် ရှောင်ကွင်း စီးဆင်းခြင်းပါ။ === '''အထင်အမြင် လွဲမားမှုတိ (Misconceptions)''' === တခါတရီ လူတိက တာအိုကို လွဲမားစွာ နားလည်တတ်ကတ်ပါရေ။ နမူနာ - * တာအိုဆိုစွာ တခုလည်းမလုပ်ဘဲ တိုင်းနီစွာ (passivity) လို့ ထင်ကတ်ရေ။ အမှန်က ''Wu Wei'' ဆိုစွာ မှန်ကန်တဲ့ အချိန်မာ အလိုက်သင့် လုပ်ဆောင်ခြင်း (skillful action) ပါ။ * တာအိုကို မှော်ပညာ၊ အောက်လမ်းပညာလိုမျိုး ထင်ကတ်ရေ။ ဘာသာရီး တာအိုမာ အစီအရင်တိ၊ အဆောင်လက်ဖွဲ့တိ သုံးစွာ ဟိကေလည်းသော့၊ တာအို၏ အနှစ်သာရက သဘာဝတရားနန့် ဟန်ချက်ညီဖို့၊ အထဲစိတ် ငြိမ်းချမ်းဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ '''နိဂုံး''' တာအိုဘာသာဆိုစွာ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်က စတင်ခကေလည်းသော့ သူ့ အတွေးအခေါ်တွေ၊ ကျင့်ကြံမှုတိဟာ ဧနိခေတ်အထိ လူသားတိအတွက် တန်ဖိုးဟိနီတုန်းပါရာ။ သူက ရိုးယှင်းတဲ့ ဘဝနီထိုင်မှုကနိန် စကြဝဠာ၏ နက်နဲတဲ့ သဘောတရားတွေအထိ ကျယ်ပြန့်တဲ့ လမ်းညွှန်မှုတိကို ပီးပါရေ။ တာအိုစွာ လမ်း (The Way) ပါ။ သဘာဝတရား၏ စီးဆင်းမှုအတိုင်း လိုက်ပါစီးမျိုးဖို့၊ ဆန့်ကျင်ဘက်တိကို ဟန်ချက်ညီစီဖို့၊ အတ္တစွဲကို လျှော့ချပြီး ''effortless action'' နန့် ရှင်သန်ဖို့ လမ်းညွှန်ပီးနီလတ် ''timeless wisdom'' တခုပါ။ တာအိုဘာသာဟာ တရုတ်ပြည်မာ စတင်ခကေလည်းသော့၊ သူ့ အတွေးအခေါ်တိစွာ အိမ်နီးချင်း အာသျှနိုင်ငံတိဖြစ်တဲ့ ကိုရီးယား၊ ဂျပန်၊ ဗီယက်နမ် ရို့ကိုလေ့ ပျံ့နှံ့ရောက်ဟိခပြီး အဲ့ဒေနိုင်ငံတိဧ့ ယိုင်ကျေးမှု၊ အတွေးအခေါ်တွေအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ဟိခပါရေ။ အနောက်နိုင်ငံတိမာတော့ခါခါ ၂၀ ရာစု နောက်ပိုင်းမာ ''Tao Te Ching'' ဘာသာပြန်ကျမ်းတိ၊ ''Tai Chi'' လို ကျင့်စဉ်တိကနိန်တဆင့် တာအိုကို စိတ်ဝင်စားမှု ပိုပြီးကေ မြင့်တက်လာခပါရေ။ ထက်ကတော့ တာအို၏ ''Wu Wei'', ''Yin/Yang'', ''Ziran'' စရေ သဘောတရားတိကို လိ့လှာရစွာ ကကောင်းကို စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းရေလို့ ထင်မိပါရေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ နောက်ပြီးကေ ခေတ်သစ် ''psychology'' နန့် ချိတ်ဆက် တွေးခေါ်ကြည့်ရေအခါမာလေ့သော့ အမြင်သစ်တိ၊ အတွေးသစ်တိ တဗျင်း ရဟိစီပါရေ။ ==ကိုကား== [[Category:တာအိုဘာသာ]] [[Category:ဘာသာရီး]] burcfo6cobxsvf40pc17191th5d3i2e