ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk တမ်းပလိတ်:Arakan social 10 50 21248 14920 2026-09-21T14:19:30Z YaThaWinTha 42 21248 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:2021 Facebook icon.svg|15px|link=https://www.facebook.com/arakanwikipediaofficial|ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်ပေါ်ဟိ ရခိုင်ဝီကီပီးဒီးယား စာမျက်နှာ]]&nbsp;[[ဖိုင်:Twitter-logo.svg|18px|link=https://twitter.com/arakanwikipediainfo|တွစ်တာပေါ်ဟိ ရခိုင်ဝီကီပီးဒီးယား စာမျက်နှာ]]&nbsp;[[ဖိုင်:Telegram 2019 Logo.svg|18px|link=https://www.t.me/arakan_wikipedia_users/4|တယ်လီဂရမ်ပေါ်ဟိ ရခိုင်ဝီကီပီးဒီးယား စာမျက်နှာ]]&nbsp;[[ဖိုင်:Instagram logo 2016.svg|18px|link=https://www.instagram.com/arakanwikipediainfo/|အင်စတာဂရမ်ပေါ်ဟိ ရခိုင်ဝီကီပီးဒီးယား စာမျက်နှာ]] <includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မူလစာမျက်နှာတမ်းပလက်တိ]] </noinclude> gytabltsiqexsbxqxnqm47ipupe2l0p တမ်းပလိတ်:Cite book 10 95 21290 12747 2026-09-22T06:34:13Z Tejoebārsa 137 21290 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:citation/CS1|citation |CitationClass=book }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} {{collapse top|TemplateData}} {{Cite book/TemplateData}} {{collapse bottom}} </noinclude> my4yy07itdv4e2t5sc1x4l3pzgpmzo7 တမ်းပလိတ်:Cite web 10 107 21289 19489 2026-09-22T06:33:00Z Tejoebārsa 137 21289 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{ #if: {{#if: {{{url|}}} | {{#if: {{{title|}}} |1}}}} ||You must specify '''''title = ''''' and '''''url = ''''' when using {{[[Template:cite web|cite web]]}}. {{#if: {{NAMESPACE}}|| }} }}{{ #if: {{{archiveurl|}}}{{{archivedate|}}} | {{#if: {{#if: {{{archiveurl|}}}| {{#if: {{{archivedate|}}} |1}}}} ||You must specify '''''archiveurl = ''''' and '''''archivedate = ''''' when using {{[[Template:cite web|cite web]]}}. {{#if: {{NAMESPACE}}|| }} }} }}{{#if: {{{author|}}}{{{last|}}} | {{#if: {{{authorlink|}}} | [[{{{authorlink}}}|{{#if: {{{last|}}} | {{{last}}}{{#if: {{{first|}}} | ၊ {{{first}}} }} | {{{author}}} }}]] | {{#if: {{{last|}}} | {{{last}}}{{#if: {{{first|}}} | ၊ {{{first}}} }} | {{{author}}} }} }} }}{{#if: {{{author|}}}{{{last|}}} | {{#if: {{{coauthors|}}}| <nowiki>;</nowiki>&#32;{{{coauthors}}} }} }}{{#if: {{{author|}}}{{{last|}}}| {{#if: {{{date|}}} | &#32;({{#ifeq:{{#time:Y-m-d|{{{date}}}}}|{{{date}}}|[[{{{date}}}]]|{{{date}}}}}) | {{#if: {{{year|}}} | {{#if: {{{month|}}} | &#32;({{{month}}} {{{year}}}) | &#32;({{{year}}}) }} }} |}} }}{{#if: {{{last|}}}{{{author|}}} | ။&#32;}}{{ #if: {{{editor|}}} | &#32;{{{editor}}}: }}{{#if: {{{archiveurl|{{{archive-url|}}}}}} | {{#if: {{{archiveurl|{{{archive-url|}}}}}} | {{#if: {{{title|}}} | [{{{archiveurl|{{{archive-url|}}}}}} {{{title}}}] }}}} | {{#if: {{{url|}}} | {{#if: {{{title|}}} | [{{{url}}} {{{title}}}] }}}} }}{{#if: {{{format|}}} | &#32;({{{format|}}}) }}{{#if:{{{language|}}} | &#32;(in {{{language}}}) }}{{#if: {{{work|}}} | ။&#32;''{{{work}}}'' }}{{#if: {{{pages|}}} | &#32;{{{pages}}} }}{{#if: {{{publisher|}}} | ။&#32;{{{publisher}}}{{#if: {{{author|}}}{{{last|}}} | | {{#if: {{{date|}}}{{{year|}}}{{{month|}}} || }} }} }}{{#if: {{{author|}}}{{{last|}}} ||{{#if: {{{date|}}} | &#32;({{#ifeq:{{#time:Y-m-d|{{{date}}}}}|{{{date}}}|[[{{{date}}}]]|{{#ifeq:{{#time:Y-m-d|{{{date}}}}}| ၁၉၉၇-၀၁-၀၁ |[[{{{date}}}]]|{{{date}}}}}}}) | {{#if: {{{year|}}} | {{#if: {{{month|}}} | &#32;({{{month}}} {{{year}}}) | &#32;({{{year}}}) }} }} }} }}။{{#if: {{{archivedate|{{{archive-date|}}}}}} | &#32;{{{archivedate|{{{archive-date|}}}}}} မာ [{{{url}}} မူရင်း]အား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ }}{{#if: {{{doi|}}} | &#32;[[Digital object identifier|DOI]]:[http://dx.doi.org/{{{doi|{{{doilabel|}}}}}} {{{doi}}}]။ }}{{#if: {{{accessdate|{{{access-date|}}}}}} | &#32; {{{accessdate|{{{access-date|}}}}}} {{#if: {{{accessyear|}}} | ၊ {{{accessyear}}} }} မာ ပြန်စစ်ပြီး။ }}{{#if: {{{accessmonthday|}}} | &#32;{{{accessmonthday}}}{{#if: {{{accessyear|}}} | ၊ {{{accessyear}}} }} မာ ပြန်စစ်ပြီး။ }}{{#if: {{{accessdaymonth|}}} | {{{accessdaymonth}}}{{#if: {{{accessyear|}}} | &#32;{{{accessyear}}} &#32; မာ ပြန်စစ်ပြီး}}။ }}{{#if: {{{quote|}}} | &nbsp;“{{{quote}}}” }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 5p9a0try112zmhzwtk81ytpj0zu2alb ကွန်မန်ဒို ဘာသာစကား 0 2838 21258 14168 2026-09-22T00:32:12Z Tejoebārsa 137 21258 wikitext text/x-wiki ကွန်မန်ဒို ဆိုရေ မူရင်း[[ဘာသာစကား]]မာ အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား Commando မှ ဆင်းသက်လာရေ ဝေါဟာရဖြစ်တေ။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မာ '''အလစ်မာ ဗြုန်းခနဲ လျှပ်တပြက်ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ရေ တပ်ဖွဲ့ငယ်တခုမှ တပ်သား'''ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အထဲက ပေါ်ပေါက်လာခရေ ကွန်မန်ဒိုဟူရေ ဝေါဟာရရေ ဂုချိန်ခါ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးမှ လက်ခံသုံးစွဲလှာကတ်တေ။ ကွန်မန်ဒို ဆိုရေ စကားလုံးကို စောစောပိုင်းက မြန်မာသတင်းစာတိနန့် ဂျာနယ်မဂ္ဂဇင်းမာ အသီခံတပ်သားတိဆိုပနာ သုံးစွဲခကတ်ရာမှ ဂုချိန်ခါ မူရင်းဘာသာစကား အသံထွက်အတိုင်း ကွန်မန်ဒို ဆိုပနာပင် တိုက်ရိုက်သုံးစွဲလှာခကတ်တေ။ (မြန်မာ့ဘိုင်းစကူးဇာတ်ကားတကား၏ နာမည်ကို မို⁠မိုချစ်တဲ့ ကွန်မန်ဒို ဆိုပနာ သုံးစွဲလှာစွာအထိ ကျယ်ပြန့်ပါလတ်တေ။) မူလက ကွန်မန်ဒိုကို '''အသီခံတပ်သား''' ဆိုပနာ မြန်မာပြန်ဆို သုံးစွဲခကတ်ရာမှ အထက်မာ ဖော်ပြခရေ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်အရ ဗြုန်းခနဲ အလစ်မာ လျှပ်တပြက်ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ရေ တပ်ဖွဲ့ငယ်တခုမှ တပ်သား ဆိုပနာ နားလည်ထားခကတ်ရာမှ ယင်းပိုင် လျှပ်တပြက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရာမာ ကိုယ့်အသက်ကို ပဓာနမထားပဲ သက်စွန့်ဆံဖျား အသီခံလို့ တိုက်ခိုက်ကတ်ရရေအတွက် ကွန်မန်ဒိုဆိုစွာမာ အသီခံတပ်သားဆိုပနာ အလွယ်ချေ ခေါ်ဝေါ်လာခကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ ကွန်မန်ဒို (ဝါ) အသီခံတပ်သား ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအထဲက မထင်ရှားသေးပဲ စစ်ပြီးကာလ ၁၉၇၀-ပြည့် လွန်နှစ်များမာ ဖြစ်ပွားပေါ်ပေါက်ခဲ့ရေ လီယာဉ်အပိုင်စီးမှုတိ နန့် ပြန်ပီးဆွဲမှုတိကို အကြောင်းပြပြီးကေ ပါလစတိုင်း ပြောက်ကျားတိက စတင်သုံးစွဲ လာခရာမှ ပိုပြီးကေထင်ရှားပါလတ်တေ။ အထူးအနိန်နန့် ၁၉၇၆-ခုနှစ်က ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ အင်တက်ဘီ လီဆိပ်မာ ခရီးသည် ၁၀၀ကျော်ရို့အား ပြင်သစ်လီယာဉ်ကြီးနန့်အတူ ပြန်ပီးဆွဲထားခရေ ပါလစတိုင်း ပြောက်ကျားတိအား အစ္စရီးကွန်မန်ဒို (အသီခံတပ်သား)တိက လျှပ်တပြက်ဝင်ရောက် စီးနင်းကယ်တင်ခကတ်ရာမှ ကွန်မန်ဒိုဆိုရေ ဝေါဟာရရေ ပိုပြီးကေကျော်ကြား လူသိများလာခကတ်တေ။ ယင်းကနိန်နောက်ထပ် ၁၉၇၇-ခုနှစ်မာ ဂျပန်တပ်နီတိက ဂျပန်လီယာဉ်ကြီးတစင်းကို အပိုင်စီးခကတ်လို့၊ ဂျာမာန်မြို့ပြ ပြောက်ကျားတိကလည်း အနောက်ဂျာမန်လီယာဉ်ကြီးတစင်းကို အပိုင်စီးခကတ်ပြီးကေနောက် ကွန်မန်ဒိုဆိုရေ ဝေါဟာရရေ (မော်တော်ကား၊ လေဒီအို၊ တီဗွီ၊ ကက်ဆက်) အစဟိရေ အိန်းဂလိချ်စာလုံးတိကဲ့သို့ မြန်မာစာနယ်ဇင်းတိက ဖောဖောသီသီ သုံးစွဲလှာကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။ ယပြီးနောက် ကွန်မန်ဒိုဆိုရေ အိန်းဂလိချ်စကားလုံးကိုပင် မသုံးစွဲကတ်တော့ဘဲ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်အတိုင်း အသီခံတပ်သားဆိုပနာ ပြောင်းလွဲသုံးစွဲလှာခကတ်တေမာ ရာစုနှစ် ထက်ဝက်ကျော်လှောက်ပင် ဟိခပြီဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ ကွန်မန်ဒိုဆိုရေ နာမည်ကို ပထမဆုံးစတင်သုံးစွဲခဲ့လို့ အသီခံတပ်သားအဖြစ် သက်စွန့်ဆံဖျား ဆောင်ရွက်ခဲ့ရေ ကမ္ဘာကျော် ကွန်မန်ဒိုတယောက် ၁၉၄၄-ခုနှစ်လောက်က အထင်အရှား ပေါ်ပေါက်ခရေ။ ယင်းချင့် ကမ္ဘာကျော် ကွန်မန်ဒိုမာ အရာသူမဟုတ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးဆုံးလုဆဲဆဲ အချိန်မာ [[ဟစ်တလာ]]အတွက် ညာလက်ရုံးပိုင် အားကိုးခရလို့ အရေးကြီးရေ စစ်ဆင်ရီးများမာ စွန့်လွှတ်စွန့်စားခရရေ [[စံဂိုး်ဇနီ၊ အော်တို|အော်တို စံဂိုး်ဇနီ]] ဆိုသူဖြစ်ပနာ အရာ⁠တခြားသော ဂျာမန်စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတိထက်ပင် ထင်ရှားကျော်ကြားခသူ ဖြစ်တေ။ <ref>[[လင်းယုန်မောင်မောင်]] ၏ ဟစ်တလာနန့် ပတ်သက်သမျှ စာအုပ်၊ ၄၃-စာ။</ref> ==ကိုးကား== <references/> [[Category:ဝေါဟာရ]] [[Category:ဘာသာဗေဒ]] [[Category:ဘာသာစကား]] {{Mil-stub}} {{Psych-stub}} lqzh57qkfy49zjwpbo7q9qyeah9avfc 21259 21258 2026-09-22T00:35:10Z Tejoebārsa 137 21259 wikitext text/x-wiki ကွန်မန်ဒို ဆိုရေ မူရင်း[[ဘာသာစကား]]မာ အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား Commando မှ ဆင်းသက်လာရေ ဝေါဟာရဖြစ်တေ။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မာ '''အလစ်မာ ဗြုန်းခနဲ လျှပ်တပြက်ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ရေ တပ်ဖွဲ့ငယ်တခုမှ တပ်သား'''ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အထဲက ပေါ်ပေါက်လာခရေ ကွန်မန်ဒိုဟူရေ ဝေါဟာရရေ ဂုချိန်ခါ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးမှ လက်ခံသုံးစွဲလှာကတ်တေ။ ကွန်မန်ဒို ဆိုရေ စကားလုံးကို စောစောပိုင်းက မြန်မာသတင်းစာတိနန့် ဂျာနယ်မဂ္ဂဇင်းမာ အသီခံတပ်သားတိဆိုပနာ သုံးစွဲခကတ်ရာမှ ဂုချိန်ခါ မူရင်းဘာသာစကား အသံထွက်အတိုင်း ကွန်မန်ဒို ဆိုပနာပင် တိုက်ရိုက်သုံးစွဲလှာခကတ်တေ။ (မြန်မာ့ဘိုင်းစကူးဇာတ်ကားတကား၏ နာမည်ကို မို⁠မိုချစ်တဲ့ ကွန်မန်ဒို ဆိုပနာ သုံးစွဲလှာစွာအထိ ကျယ်ပြန့်ပါလတ်တေ။) မူလက ကွန်မန်ဒိုကို '''အသီခံတပ်သား''' ဆိုပနာ မြန်မာပြန်ဆို သုံးစွဲခကတ်ရာမှ အထက်မာ ဖော်ပြခရေ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်အရ ဗြုန်းခနဲ အလစ်မာ လျှပ်တပြက်ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ရေ တပ်ဖွဲ့ငယ်တခုမှ တပ်သား ဆိုပနာ နားလည်ထားခကတ်ရာမှ ယင်းပိုင် လျှပ်တပြက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရာမာ ကိုယ့်အသက်ကို ပဓာနမထားပဲ သက်စွန့်ဆံဖျား အသီခံလို့ တိုက်ခိုက်ကတ်ရရေအတွက် ကွန်မန်ဒိုဆိုစွာမာ အသီခံတပ်သားဆိုပနာ အလွယ်ချေ ခေါ်ဝေါ်လာခကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ ကွန်မန်ဒို (ဝါ) အသီခံတပ်သား ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအထဲက မထင်ရှားသေးပဲ စစ်ပြီးကာလ ၁၉၇၀-ပြည့် လွန်နှစ်များမာ ဖြစ်ပွားပေါ်ပေါက်ခဲ့ရေ လီယာဉ်အပိုင်စီးမှုတိ နန့် ပြန်ပီးဆွဲမှုတိကို အကြောင်းပြပြီးကေ ပါလစတိုင်း ပြောက်ကျားတိက စတင်သုံးစွဲ လာခရာမှ ပိုပြီးကေထင်ရှားပါလတ်တေ။ အထူးအနိန်နန့် ၁၉၇၆-ခုနှစ်က ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ အင်တက်ဘီ လီဆိပ်မာ ခရီးသည် ၁၀၀ကျော်ရို့အား ပြင်သစ်လီယာဉ်ကြီးနန့်အတူ ပြန်ပီးဆွဲထားခရေ ပါလစတိုင်း ပြောက်ကျားတိအား အစ္စရီးကွန်မန်ဒို (အသီခံတပ်သား)တိက လျှပ်တပြက်ဝင်ရောက် စီးနင်းကယ်တင်ခကတ်ရာမှ ကွန်မန်ဒိုဆိုရေ ဝေါဟာရရေ ပိုပြီးကေကျော်ကြား လူသိများလာခကတ်တေ။ ယင်းကနိန်နောက်ထပ် ၁၉၇၇-ခုနှစ်မာ ဂျပန်တပ်နီတိက ဂျပန်လီယာဉ်ကြီးတစင်းကို အပိုင်စီးခကတ်လို့၊ ဂျာမာန်မြို့ပြ ပြောက်ကျားတိကလည်း အနောက်ဂျာမန်လီယာဉ်ကြီးတစင်းကို အပိုင်စီးခကတ်ပြီးကေနောက် ကွန်မန်ဒိုဆိုရေ ဝေါဟာရရေ (မော်တော်ကား၊ လေဒီအို၊ တီဗွီ၊ ကက်ဆက်) အစဟိရေ အိန်းဂလိချ်စာလုံးတိကဲ့သို့ မြန်မာစာနယ်ဇင်းတိက ဖောဖောသီသီ သုံးစွဲလှာကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။ ယပြီးနောက် ကွန်မန်ဒိုဆိုရေ အိန်းဂလိချ်စကားလုံးကိုပင် မသုံးစွဲကတ်တော့ဘဲ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်အတိုင်း အသီခံတပ်သားဆိုပနာ ပြောင်းလွဲသုံးစွဲလှာခကတ်တေမာ ရာစုနှစ် ထက်ဝက်ကျော်လှောက်ပင် ဟိခပြီဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ ကွန်မန်ဒိုဆိုရေ နာမည်ကို ပထမဆုံးစတင်သုံးစွဲခဲ့လို့ အသီခံတပ်သားအဖြစ် သက်စွန့်ဆံဖျား ဆောင်ရွက်ခဲ့ရေ ကမ္ဘာကျော် ကွန်မန်ဒိုတယောက် ၁၉၄၄-ခုနှစ်လောက်က အထင်အရှား ပေါ်ပေါက်ခရေ။ ယင်းချင့် ကမ္ဘာကျော် ကွန်မန်ဒိုမာ အရာသူမဟုတ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးဆုံးလုဆဲဆဲ အချိန်မာ [[ဟစ်တလာ]]အတွက် ညာလက်ရုံးပိုင် အားကိုးခရလို့ အရေးကြီးရေ စစ်ဆင်ရီးများမာ စွန့်လွှတ်စွန့်စားခရရေ [[စကော်ဇနီ၊ အော်တို|အော်တို စကော်ဇနီ]] ဆိုသူဖြစ်ပနာ အရာ⁠တခြားသော ဂျာမန်စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတိထက်ပင် ထင်ရှားကျော်ကြားခသူ ဖြစ်တေ။ <ref>[[လင်းယုန်မောင်မောင်]] ၏ ဟစ်တလာနန့် ပတ်သက်သမျှ စာအုပ်၊ ၄၃-စာ။</ref> ==ကိုးကား== <references/> [[Category:ဝေါဟာရ]] [[Category:ဘာသာဗေဒ]] [[Category:ဘာသာစကား]] {{Mil-stub}} {{Psych-stub}} l0oxeb7r7jru0titn4m0g9r7zd0h7b1 တမ်းပလိတ်:Taxobox name 10 5844 21228 2026-09-21T12:20:25Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{#switch:'''''{{PAGENAMEBASE}}'''''|{{{1}}}|'''{{1x|1={{{1}}} }}'''|{{{2}}}|'''{{1x|1={{{2}}} }}'''|{{{3}}}|'''{{1x|1={{{3}}} }}'''|'''{{{4}}}'''=''{{PAGENAMEBASE}}''{{italic title}}|{{#switch:'''''{{extinct}}{{PAGENAMEBASE}}'''''|{{{1}}}|'''{{1x|1={{{1}}} }}'''|{{{2}}}|'''{{1x|1={{{2}}} }}'''|{{{3}}}|'''{{1x|1={{{3}}} }}'''|'''{{{4}}}'''=''{{PAGENAMEBASE}}''{{italic title}}|{{#switch:'''''†{{PAGENAMEBASE}}'''''|{{{1}}}|'''{{1x|1={{{1}}} }}'''|{{{2}}}|'''{{1x|1={{{2}}..." 21228 wikitext text/x-wiki {{#switch:'''''{{PAGENAMEBASE}}'''''|{{{1}}}|'''{{1x|1={{{1}}} }}'''|{{{2}}}|'''{{1x|1={{{2}}} }}'''|{{{3}}}|'''{{1x|1={{{3}}} }}'''|'''{{{4}}}'''=''{{PAGENAMEBASE}}''{{italic title}}|{{#switch:'''''{{extinct}}{{PAGENAMEBASE}}'''''|{{{1}}}|'''{{1x|1={{{1}}} }}'''|{{{2}}}|'''{{1x|1={{{2}}} }}'''|{{{3}}}|'''{{1x|1={{{3}}} }}'''|'''{{{4}}}'''=''{{PAGENAMEBASE}}''{{italic title}}|{{#switch:'''''†{{PAGENAMEBASE}}'''''|{{{1}}}|'''{{1x|1={{{1}}} }}'''|{{{2}}}|'''{{1x|1={{{2}}} }}'''|{{{3}}}|'''{{1x|1={{{3}}} }}'''|'''{{{4}}}'''=''{{PAGENAMEBASE}}''{{italic title}}|{{PAGENAMEBASE}} }} }} }}<noinclude> {{Documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> </noinclude> ocquzkxxosj403ry3lf482lziru3j7m တမ်းပလိတ်:Taxonomy/Galliformes 10 5845 21229 2026-09-21T12:21:33Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=ordo |link=ဒေါင်း၊ ရစ်နန့် ယင်းအလားတူငှက်တိ|Galliformes |parent=Pangalliformes }}" 21229 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=ordo |link=ဒေါင်း၊ ရစ်နန့် ယင်းအလားတူငှက်တိ|Galliformes |parent=Pangalliformes }} lxgpkbd0do2fapo1nanxh5xk89w64qj တမ်းပလိတ်:1x 10 5846 21230 2026-09-21T12:23:45Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{{1}}}" 21230 wikitext text/x-wiki {{{1}}} cmn9dlq4osu63jqm4mfq9mfvdt3q6zw တမ်းပလိတ်:Taxobox/italics 10 5847 21231 2026-09-21T12:25:23Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{#switch:{{lc:{{taxonomy/{{{1}}}|machine code=rank}}}} |genus|subgenus |ichnogenus|ichnosubgenus |oogenus|oosubgenus =''{{1x|1={{taxonomy/{{{1}}}|machine code=link_text}}}}'' |species|subspecies|infraspecies |ichnospecies|ichnosubspecies|ichnoinfraspecies |oospecies|oosubspecies|ooinfraspecies =''{{1x|1={{{1|}}}}}'' |{{taxonomy/{{{1}}}|machine code=link_target}}}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude>" 21231 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{lc:{{taxonomy/{{{1}}}|machine code=rank}}}} |genus|subgenus |ichnogenus|ichnosubgenus |oogenus|oosubgenus =''{{1x|1={{taxonomy/{{{1}}}|machine code=link_text}}}}'' |species|subspecies|infraspecies |ichnospecies|ichnosubspecies|ichnoinfraspecies |oospecies|oosubspecies|ooinfraspecies =''{{1x|1={{{1|}}}}}'' |{{taxonomy/{{{1}}}|machine code=link_target}}}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> n5489p2ysehg0p8eshorpmgwb2ys3fs တမ်းပလိတ်:Taxonomy/Pangalliformes 10 5848 21232 2026-09-21T12:26:09Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Pangalliformes |parent=Galloanserae }}" 21232 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=clade |link=Pangalliformes |parent=Galloanserae }} 5a92d9lr18xv0g6xfi547l5lb22h6b6 တမ်းပလိတ်:Taxonomy/Galloanserae 10 5849 21233 2026-09-21T12:27:21Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=superordo |link=Fowl|Galloanserae |parent=Pangalloanserae }}" 21233 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=superordo |link=Fowl|Galloanserae |parent=Pangalloanserae }} 84glj6becm0mnaz7icmzkan4zrpw80z ဒေါင်း၊ ရစ်နန့် အလားတူငှက်တိ 0 5850 21234 2026-09-21T12:28:05Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Automatic taxobox | fossil_range = Eocene-Recent, {{fossilrange|55|0|earliest=55}}<ref>Mourer-Chauviré ''et al''. (2013) A new taxon of stem group Galliformes and the earliest record for stem group Cuculidae from the Eocene of Djebel Chambi, Tunisia.</ref> <small>Possible earlier origin based on molecular clock<ref name=Kuhletal2020>{{cite journal | first1 = H. | last1 = Kuhl. | first2 = C. | last2 = Frankl-Vilches | first3 = A. | last3 = Bakker | first4 = G. | last4..." 21234 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = Eocene-Recent, {{fossilrange|55|0|earliest=55}}<ref>Mourer-Chauviré ''et al''. (2013) A new taxon of stem group Galliformes and the earliest record for stem group Cuculidae from the Eocene of Djebel Chambi, Tunisia.</ref> <small>Possible earlier origin based on molecular clock<ref name=Kuhletal2020>{{cite journal | first1 = H. | last1 = Kuhl. | first2 = C. | last2 = Frankl-Vilches | first3 = A. | last3 = Bakker | first4 = G. | last4 = Mayr | first5 = G. | last5 = Nikolaus | first6 = S. T. | last6 = Boerno | first7 = S. | last7 = Klages | first8 = B. | last8 = Timmermann | first9 = M. | last9 = Gahr | year = 2020 | title = An unbiased molecular approach using 3'UTRs resolves the avian family-level tree of life. | journal = Molecular Biology and Evolution | volume = 38 | pages = 108–127 | doi = 10.1093/molbev/msaa191 | pmid = 32781465 | pmc = 7783168 | doi-access = free }}</ref></small> | image = Galliformes-01.jpg | image_caption = ထိပ်ဆုံးဘယ်ဘက်မှ နာရီလက်တံအတိုင်း- Indian peafowl (''Pavo cristatus''), red junglefowl (''Gallus gallus''), golden pheasant (''Chrysolophus pictus''), Chukar partridge (''Alectoris chukar''), Gunnison grouse (''Centrocercus minimus''), wild turkey (''Meleagris gallopavo''), great curassow (''Crax rubra''), [[ရစ်ကြီးငှက်]] (''Numida meleagris'') | taxon = Galliformes | authority = [[:en:Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1820 | subdivision_ranks = မျိုးရင်းတိ | subdivision = ;* Megapodiidae ;* Cracidae * Superfamily Phasianoidea ** Odontophoridae ** Numididae ** Phasianidae | synonyms = Phasianiformes }} '''ဒေါင်း၊ ရစ်နန့် ယင်းအလားတူငှက်တိ'''{{efn|{{cite book |last1=ကျော်ညွန့်လွင် |first1= |author-link1= |last2=ခင်မမသွင် |first2= |author-link2= |date=၂၀၀၃ |title=မြန်မာနိုင်ငံ ငှက်တိ|publisher=ချိုတေးသံစာပီ |pages=ဍ}}}} ('''Galliformes''') ({{IPAc-en|ˌ|g|æ|l|ᵻ|ˈ|f|ɔr|m|iː|z}}) စွာ ကိုယ်အလီးချိန်ထိုင်းမှိုင်းပြီး မြီပြင်မာ ကျက်စားလားလာရေငှက်တိ၏ [[မျိုးစိုင်]]တခုဖြစ်တေ။ ယင်းငှက်မျိုးချိန်ခါ [[ကြက်]]၊ [[ကြက်ဆင်]]ရို့ ပါဝင်ရေ။ ယင်းငှက်ရို့စွာ အပင်အစိတိ ဖြန့်ဝီသူတိနန့် သားရဲတိရစ္ဆာန်တိဖြစ်ကတ်ပြီး [[ဂေဟစနစ်]]အတွက် အရေးပါကတ်တေ။ လူသားရို့က ယင်းငှက်ကို အစာနန့် ဥအတွက် တခါတရီ အမဲလိုက်ကတ်တေ။ မျိုးချိန်ခါ [[မျိုးစိတ်]]ပေါင်း ၂၉၀ ပါဝင်ဗျယ် [[အန္တာတိကတိုက်]]ကလွဲပြီးကေ တိုက်ကြီးတိုင်းမာ တွိဟိရရေ။ ဒေါင်း၊ ရစ်နန့် ယင်းအလားတူငှက်တိကို မျိုးရင်း ၅ ခု ထပ်ခွဲခြားပြီး ယင်းငှက်ရို့စွာ အထဲပိုင်းအကျဆုံး ကန္တာရနန့် ရီခဲဒေသတိကလွဲကေ နီရာတိုင်းမာ လိုက်လျောညီထွေနီထိုင်နှိုင်ကတ်ရေ။ မျိုးစိတ်အများစုစွာ အဗြီးသန်ကတ်ပြီး သားရဲတိရစ္ဆာန်တိ၏အန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်ဖို့ပျံသန်းခြင်းထက် ဗြီးလွှားခြင်းကို အသုံးပြုကတ်တေ။ ငှက်အဖိုစွာ အမထက် အရောင်အသွီး ပိုပြီးကေစုံလင်ကတ်တေ။ ယင်းငှက်ရို့စွာ အဓိကကတော့ခါ [[ဆောင်းခွာငှက်|ပြောင်းရွီ့လားလာမှု]] မဟိတတ်ကတ်ပါ၊၊ တချို့မာ လူသားတိနန့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုများရေအတွက်နန့် [[ယိုင်ပါးအောင်မွိးမြူခြင်း|အိမ်မွီးတိရစ္ဆာန်တိ]]အဖြစ် မွီးစပ်ခြင်းခံကတ်ရရေ။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ဒေါင်း၊ ရစ်နန့် ယင်းအလားတူငှက်တိ| ]] [[Category:ငှက်မျိုးစိုင်တိ]] d2etnr509din94i42bpide2bkejbjrt အမျိုးသား ထိုင်ဝမ် တက္ကသိုလ် 0 5851 21235 2026-09-21T13:08:38Z Retkhaberi 224 Created page with "{{ university |native_name = |name = အမျိုးသား ထိုင်ဝမ် တက္ကသိုလ်<br />國立臺灣大學<br />National Taiwan University |image = |motto = 敦品勵學，愛國愛人 |mottoeng = Integrity, Diligence, Patriotism and Philanthropy |established = Founded 1928<ref>as Taihoku Imperial University</ref><br />Reorganized 1945 |type = ပြည်သူပိုင် (အမျိုးသားအဆင့်) |president =..." 21235 wikitext text/x-wiki {{ university |native_name = |name = အမျိုးသား ထိုင်ဝမ် တက္ကသိုလ်<br />國立臺灣大學<br />National Taiwan University |image = |motto = 敦品勵學，愛國愛人 |mottoeng = Integrity, Diligence, Patriotism and Philanthropy |established = Founded 1928<ref>as Taihoku Imperial University</ref><br />Reorganized 1945 |type = ပြည်သူပိုင် (အမျိုးသားအဆင့်) |president = Lee Si-Chen (李嗣涔) |city = [[ထိုင်ပေမြို့]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]] |undergrad = 17,706 |postgrad = 15,710 |faculty = 1,793 (full time),<br />1,188 (joint and adjunct) |campus = [[Urban area|Urban]],<br /> 1.6 km² ([[Taipei–Keelung metropolitan area|Greater Taipei]] combined),<br /> 344 km² ([[Nantou County]] combined) |affiliations = ASAIHL |website = [http://www.ntu.edu.tw/ (NTU Home)] }} '''အမျိုးသား ထိုင်ဝမ် တက္ကသိုလ်''' (國立臺灣大學) (အတိုကောက်အားဖြင့် ထိုင်တာ့) သည် ထိုင်ဝမ်ဟိ သုတေသနပြု တက္ကသိုလ်ဖြစ်ပြီးကေ ထိုင်ပေမြို့မာ တည်ဟိရေ။ ထိုင်ပေအပြင် ထိုင်ဝမ်၏ အရာဒေသများမာလည်း တက္ကသိုလ် နယ်မြီ ၆ ခုဟိရေ။<ref>{{Cite web |title=National Taiwan University_Campus Location & Area<!-- Bot generated title --> |url=http://www.ntu.edu.tw/english/about/location.html |access-date=26 December 2010 |archive-date=10 March 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310162224/http://www.ntu.edu.tw/english/about/location.html }}</ref> လက်ဟိမာ တက္ကသိုလ် လက်အောက်မာ ကောလိပ် ၁၃ ခု၊ တက္ကသိုလ် မေဂျာ ၅၄ ခု၊ မဟာတန်း မေဂျာ ၉၆ ခုနန့် သုတေသနဌာန ၄ ခုဟိရေ။<ref name=NTUabout>"[http://www.ntu.edu.tw/eng2007/about/about.html National Taiwan University, (2007) ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221005737/http://www.ntu.edu.tw/eng2007/about/about.html |date=21 February 2009 }}" About NTU</ref> ပညာရီး နယ်ပယ် ၁၀၀ ကျော်အတွက် ဘွဲ့တိကို အပ်နှင်းဗျာယ်ဟိရေ။ ထိုင်ဝမ်တက္ကသိုလ်သည် ထိုင်ဝမ်မာ နံပါတ် ၁ အဆင့်ဟိပြီးး ကမ္ဘာမာ နံပါတ် ၉၅ မြောက် ကောင်းဘီယက် တက္ကသိုလ်ဖြစ်တေ။<ref name=heeactUR>"[http://www.heeact.edu.tw/ranking/E38Taiwan.htm Higher Education Evaluation and Accreditation Council of Taiwan, (2007) ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402023551/http://www.heeact.edu.tw/ranking/E38Taiwan.htm |date=2 April 2009 }}" 2007 Performance Ranking of Scientific Papers for World Universities</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.globaluniversitiesranking.org/images/banners/top-100(eng).pdf |accessdate=26 December 2010 |archivedate=27 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827075432/http://globaluniversitiesranking.org/images/banners/top-100(eng).pdf }}</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.webometrics.info/top100_continent.asp?cont=asia |accessdate=26 December 2010 |archivedate=4 October 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091004094313/http://www.webometrics.info/top100_continent.asp?cont=asia }}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ နံပါတ် ၉၄ နီရာသို့ တဆင့်တိုးလာရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010/results|title=QS World University Rankings 2010 Results}}</ref>. ထိုင်ဝမ်တက္ကသိုလ်ကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်မာ ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်မာ ထိုင်ဟိုကု တဲအိကိုကု ဒိုင်းဂါ့ကု (臺北帝國大學 - ထိုင်ပေ အင်ပါယာ တက္ကသိုလ်) ဆိုရေ နာမည်ဖြင့် တည်ထောင်ခရေ။ ထိုစဉ်အခါက ဂျပန်၏ သတ္တမမြောက် အင်ပါယာ တက္ကသိုလ် ဖြစ်တေ။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] ပြီးကေ [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] အစိုးရမှ ဂျပန်ရို့ပါးမှ လက်လွှဲယူကာ ၁၉၄၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်နိမာ အမျိုးသား ထိုင်ဝမ် တက္ကသိုလ်အဖြစ် နာမည် ပြောင်းလဲခရေ။<ref name=NTUhistory>"[http://www.ntu.edu.tw/eng2007/about/history.html National Taiwan University, (2007) ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615051651/http://www.ntu.edu.tw/eng2007/about/history.html |date=15 June 2008 }}" NTU history</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ထိုင်ဝမ်ဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category: တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:နိုင်ငံအလိုက် တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:ပညာရီး]] tvwzbyxjeehaske2b3nq77bh1iylkzi ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ် 0 5852 21236 2026-09-21T13:23:04Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox university|name=ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်|native_name=มหาวิทยาลัยเชียงใหม่|image_name=|image_upright=.7|caption=တက္ကသိုလ်၏ တံဆိပ်တော်|motto="အတ္တာနံ ဒမယန္တိ ပဏ္ဍိတာ" <small>([[ပါဠိ]])</small>|mottoeng=The wise control themselves|colors=Purple {{color box|#7851A9}}|established={{Start date and age|1964|..." 21236 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်|native_name=มหาวิทยาลัยเชียงใหม่|image_name=|image_upright=.7|caption=တက္ကသိုလ်၏ တံဆိပ်တော်|motto="အတ္တာနံ ဒမယန္တိ ပဏ္ဍိတာ" <small>([[ပါဠိ]])</small>|mottoeng=The wise control themselves|colors=Purple {{color box|#7851A9}}|established={{Start date and age|1964|06|18}}<ref name="CMU history">{{Cite web |url=http://www.cmu.ac.th/en/engaboutcmu.php?id=2 |title=About CMU; Our Foundation |access-date=2016-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001180154/http://www.cmu.ac.th/en/engaboutcmu.php?id=2 |archive-date=2016-10-01 |url-status=dead }}</ref>|type=အများပိုင်၊ အမျိုးသားတက္ကသိုလ်|endowment=|budget=฿1.2&nbsp;billion<ref>[https://www.cmu.ac.th/CMUArticle/ArticleDownload.aspx?id=fe728168-4cfd-44b2-a8ea-b5a2da660c0b CMU GUR Report]</ref>|administrative_staff=10,080 (2022)<ref>{{cite web |url=https://planning.oou.cmu.ac.th/?p=4114 | title=Good University Report (GUR) 2022 – กองแผนงาน มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ | date=26 May 2023 }}</ref>|president=Professor Pongruk Sribanditmongkol, M.D., PhD|campus=၄ ခု|campus_size={{Convert|727.6|acre}} (Main Campus)<br>{{Convert|3518.18|acre}} (Total)|faculty=2,680 (2022)<ref>{{cite web |url=https://planning.oou.cmu.ac.th/?p=4114 | title=Good University Report (GUR) 2022 – กองแผนงาน มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ | date=26 May 2023 }}</ref>|students=38,269 (2023)<ref>{{cite web |url=https://planning.oou.cmu.ac.th/?p=4114 |title=CMU GUR Report |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003150839/https://planning.oou.cmu.ac.th/?p=4114 |archive-date=3 October 2023 |access-date=22 September 2024}}</ref>|city=မောင်းချင်းမိုင်မြို့နယ်|state=[[ချင်းမိုင်ခရိုင်]]|country=[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]|affiliations=အရှိတောင်အာသျှအဆင့်မြင့်ပညာရီးဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်များအသင်း၊ အာဆီယံတက္ကသိုလ်တိကွန်ရက်|logo=[[File:CMU SUB-LOGO-08.png|300px|Chiang Mai University's Sub Logo]]|website={{URL|https://www.cmu.ac.th/|cmu.ac.th}}|coor={{Coord|18.802587|N|98.951556|E|format=dms|region:TH_type:edu|display=inline, title}}}} '''ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်''' ({{lang-th|มหาวิทยาลัยเชียงใหม่}}; - မဟာဝိဒျာလယ်ချေီယင်ဟ္မိုင်) သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း၊ [[ချင်းမိုင်မြို့]]မာဟိရေ။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ ဂျန်နဝါရီလမာ ထိုင်းဘုရင် [[ဘူမိဗလအတုလျတေဇ]]၏ တော်ဝင်စာချွန်တော် ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ရေ။ အတိုကောက်အားဖြင့် CMU, ဒေသအခေါ်အားဖြင့် အတိုကောက် “မောချော ({{lang-th|มช.}}; Mor Chor)” ဟု မာသော ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်စွာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအခြီချနီထိုင်သော ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမာ ပထမဆုံးသော အဆင့်မြင့်ပညာရီးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီးကေ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော ခရိုင်တက္ကသိုလ်လည်းဖြစ်တေ။ [[File:Mor Chor.jpg|thumb|250px|ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ် ပင်မအဝင်ဝ]] == နောက်ခံသမိုင်း == [[File:อ่างแก้ว 1.jpg|thumb|တက္ကသိုလ်ပင်မနယ်မြီဟိ အာင်ကဲဝ်ရေ(လှောင်)ကန်]] [[File:Hor Thum at CMU.JPG|thumb|တက္ကသိုလ်ဓမ္မာရုံ]] စတင်ဖွင့်လှစ်ခါစမာ မူလအားဖြင့် မဟာဌာနကြီး သုံးခုဟိရေ။ [[သိပ္ပံ]]၊ [[လူမှုသိပ္ပံ]]နန့် [[လူမှုရီး]]ဘာသာရပ်ဌာနရို့ဖြစ်တေ။ ဒေနိခေတ်၏ လိုအပ်ချက်၊ အဖွဲ့အစည်းတိနန့် ချိတ်ဆက်မှု (နမူနာ - CDCE)၊ ကျောင်းသားတိ၏ စိတ်ပါလျှောက်ထားမှု (နမူနာ - နာနိုသိပ္ပံ) ရို့အရ ဌာနများရို့ချဲ့ရေ။ ဒေနိခေတ် CMU မာ ဌာနခွဲပေါင်း ၁၀၇ ခုပါဝင်ရေ မဟာဌာန ၁၇ ခု နန့် Graduate School ဟိရေ။ လျှောက်ထားနှိုင်ရေ ပရိုဂရမ်ပေါင်း ၂၅၃ ခုဟိရေ။ Certificate ပရိုဂရမ် ၂ ခု၊ ရိုးရိုးဘွဲ့တန်း ၈၇ ခု၊ ဘွဲ့လွန်နန့် ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ ၁၆၃ ခုဟိပြီးး ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း ၂၅,ဝ၀ဝ ကျော်ဟိရေ။ ယင်းအပြင် နိုင်ငံစွာကျောင်းသားတိအတွက် အိန်းဂလိချ်ဘာသာဖြင့်သင်ကြားသော ရိုးရိုးဘွဲ့တန်း ၂ ခုနန့် မဟာနန့် ပါရဂူတန်း ၁၈ ခုဟိရေ။ နိုင်ငံတကာတန်းတိစွာ လူမှုသိပ္ပံ၊ ကျန်းမာရီးသိပ္ပံနန့် သိပ္ပံနန့်နည်းပညာဌာနများမာ ဟိရေ။ နိုင်ငံတကာ၊ ဌာနဆိုင်ရာနန့် ဌာနခွဲဆိုင်ရာအားဖြင့် CMU သည် ၂၇ နိုင်ငံမှ [[တက္ကသိုလ်]]၊ အင်စတီကျု၊ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့တိနန့် ပူးတွဲဆောင်ရွက်မှု၊ နားလည်မှုစာချွန်ရီးထိုးထားမှု ၁၄၆ ခုဟိရေ။ ယင်းသဖောတူညီချက်၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိမာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ ကျမ်းကြီးကြပ်မှု၊ ပရောဂျက်အလက်သပ်ခံ၊ ပူးတွဲသုတေသန၊ ဆရာနန့် ကျောင်းသား အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်လုပ်ကိုင်မှု၊ ပူးတွဲ ဆယ်မီနာကြင်းပခြင်းနန့် သတင်းအချက်အလက်ဖလှယ်ခြင်းရို့ အကျုံးဝင်ရေ။ == သင်ယူမှု ဌာနတိ == ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်မာ သင်ကြားရီးဌာန (၂၀) ခု၊ ကောလိပ် (၂) ခု၊ သိပ္ပံကျောင်း (၂) ခုနန့် ဘွဲ့လွန်ကျောင်း (၁) ခုရို့ ပါဝင်ရေ။ {| |+ |'''သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ''' * စိုက်ပျိုးရီးဌာန * စိုက်ပျိုးရီး * ဗိသုကာဌာန * အင်ဂျီနီယာဌာန * သိပ္ပံဌာန * ဝိဇ္ဇာ၊ မီဒီယာနန့် နည်းပညာကောလိပ် * ဒီဂျီရေတီထွင်ကြံဆမှုအပြည်အပြည်ဆိုင်ရာကောလိပ် | rowspan="2" |'''ဝိဇ္ဇာနန့် လူမှုရီးသိပ္ပံပညာ''' * ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်စီးပွားရီးကျောင်း * စီးပွားရီးဌာန * ပညာရီးဌာန * အနုပညာဌာန * လူသားပညာ * ဥပဒေပညာဌာန * နိုင်ငံရီးသိပ္ပံနန့် ပြည်သူစီမံခန့်ခွဲရီးဌာန * လူမှုရီးသိပ္ပံဌာန * လူထုဆက်သွယ်ဆက်ဆံရီးဌာန * ပြည်သူ့မူဝါဒလိလာရီးကျောင်း * ဘက်စုံပညာနန့် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာကျောင်း |- |'''ကျန်းမာရီးသိပ္ပံ''' * ဆက်စပ်ဆီးဘက်ဆိုင်ရာသိပ္ပံဌာန * သွားဘက်ဆိုင်ရာဌာန * ဆီးပညာဌာန * သူနာပြုပညာဌာန * ဆီးဝါဌာန * မွီးမြူရီးဆိုင်ရာဆီးဌာန * ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးဌာန * ဇီဝဆီးပညာ * အိန်ဂျန်နီယာဌာန |} == တက္ကသိုလ်နယ်မြီတိ == ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်မာ တက္ကသိုလ်နယ်မြီလေးခုဟိပြီး သုံးခုမာ ချင်းမိုင်မာ တည်ဟိကာ ကျန်တခုမာ လမ်ဖွန်ခရိုင်နန့် စမုဒ်ဆခွန်ခရိုင်မာ တည်ဟိရေ။ ပင်မတက္ကသိုလ်စွာ စုစုပေါင်း ဧက ၃,၄၉၀ (၁၄.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းရေ။ ကျောင်းသားတိအတွက် အဆောင်ပေါင်း ၁၈ ခုဟိရာ ၁၇ ခုမာ ပင်မတက္ကသိုလ်နယ်မြီမာဟိပြီးး တခုမာ မေဟီယာတက္ကသိုလ်နယ်မြီမာ တည်ဟိရေ။ === ဆွန်ဆက်တက္ကသိုလ်နယ်မြီ (ပင်မတက္ကသိုလ်နယ်မြီ) === ချင်းမိုင်မြို့လယ်မှ အနောက်ဘက် ငါးကီလိုမီတာလှောက်အကွာမာ တည်ဟိပြီး ဒွိုင်ဆူထေ့ပ်တောင်ကို နောက်ခံပြုထားရေ။ ဧက ၇၂၅ (၂.၉၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းကာ တက္ကသိုလ်အုပ်ချုပ်ရီးဌာန၊ သိပ္ပံ၊ အိန်ဂျန်နီယာ၊ လူမှုသိပ္ပံ၊ နိုင်ငံရီးသိပ္ပံနန့် ပြည်သူ့ရီးရာမူဝါဒ၊ ဥပဒေ၊ ဘွဲ့လွန်ကျောင်း၊ တက္ကသိုလ်နယ်မြီသုံးစွဲမှုဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံတိနန့် အဓိကအားကဇပ် အဆောက်အအုံများ ပါဝင်ရေ။ အန်ကဲအို ရေလောင်းာင်ကျောက်ရေ တက္ကသိုလ်နယ်မြီအတွက် ရီပီးဝေရန် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်ကေလေ့ အပန်းဖြီနီရာအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကတ်တေ။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တိက သစ်တောထူထပ်သော ဒေနီရာမာ အပင်များအကြား တက္ကသိုလ်အဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ခရေကြောင့် မူလသဘာဝအတိုင်း ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခရေ။ === ဆွန်ဒေါက်တက္ကသိုလ်နယ်မြီ === ပင်မတက္ကသိုလ်နယ်မြီနံဘေး မြို့နန့် ပိုပြီးကေနီးကပ်သော စွမ်ဒေါက်တက္ကသိုလ်နယ်မြီသည် ဧက ၁၁၀ (၀.၄၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းပြီး ဆီးပညာ၊ ဆက်စပ်ဆီးပညာ၊ သူနာပြု၊ သွားဘက်ဆိုင်ရာ၊ ဆီးဝါးဗေဒ ပညာရပ်ဌာနတိနန့် ထိုင်းမြောက်ပိုင်းမာ အကြီးဆုံး သင်ကြားရီးဆီးရုံဖြစ်ရေ မဟာရာဇ်နခွန်ချင်းမိုင်ဆီးရုံ (Suan Dok ဟု လူသိများသည်) ပါဝင်ရေ။ === မေဟီယာ တက္ကသိုလ်နယ်မြီ === ပင်မတက္ကသိုလ်နယ်မြီ၏ တောင်ဘက် ၅ ကီလိုမီတာလှောက်အကွာမာ ဧက ၈၆၄ (၃.၅၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းသော မေဟီယာတက္ကသိုလ်နယ်မြီသည် တိရစ္ဆာန်ဆီးကုပညာ၊ စိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်းနန့် ပြည်သူ့မူဝါဒကျောင်းရို့ တည်ဟိရာဖြစ်တေ။ စွမ်းအင်သုတေသနနန့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးဌာန (ERDI) သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလမာ ပင်မတက္ကသိုလ်နယ်မြီမှ မေဟီယာတက္ကသိုလ်နယ်မြီသို့ ပြောင်းရွိခရေ။ ဒေဌာနသည် ဇီဝဓာတ်ဖေသာ့ (biogas) နန့် ဇီဝဒြပ်ထု (biomass) ပိုင်ယှောင် ပြန်ပနာပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်တိနန့် စွမ်းအင်ထိရောက်မှု တိုးတက်စီရေေးအတွက် အမျိုးသားအဆင့် "ဇီဝဓာတ်ဖေသာ့ ထူးချွန်စင်တာ" ဖြစ်တေ။ === စီဘွားဘန် တက္ကသိုလ်နယ်မြီ === တက္ကသိုလ်၏ နောက်ဆုံးဝယ်ယူထားရေ တက္ကသိုလ်နယ်မြီဖြစ်ရေ စီဘွားဘန်တက္ကသိုလ်နယ်မြီသည် လမ်ဖွန်ခရိုင်း၊ မောင်းလမ်ဖွန်မြို့နယ်မာ တည်ဟိပြီး ချင်းမိုင်၏ တောင်ဘက် ၅၅ ကီလိုမီတာလှောက်အကွာ၊ လမ်ဖွန်စက်မှုဇုန်နံဘေးမာ ဧက ၁,၈၉၀ (၇.၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းရေ။[[File:Eng CMU.jpg|thumb|150px|ပရဝုဏ်အထဲဟိ စက်မှုလက်မှု တက္ကသိုလ်]] == ထင်ရှားသော ကျောင်းသားဟောင်းများ == * ဘန်ကောက်မြို့တော်ဝန် [[:en:Apirak Kosayothin|အပီရတ် ကိုစာယိုထင်]] *ထိုင်းပထမဆုံး အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ် [[ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်]] <!-- == CMU နန့် မြန်မာကျောင်းသားများ == ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်မာ ဘွဲ့လွန်တက်ရောက်သင်ကြားသော မြန်မာကျောင်းသားပေါင်းမာ ၂၀ဝ၈ အထိ အယောက် ၅၀ နီးပါးဟိရေ။ ယင်းရို့အထဲက တဒါဇင်လှောက်မာ ဘွဲ့များရဟိကတ်ယားဖြစ်တေ။ ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်ရောက် မြန်မာကျောင်းသားတိအနက် ပေါက်ရောက်လူသိများသူရို့မာ ဦးခင်မောင်ဌေး (သစ်တောပညာသျှင် - ဖရီဒါ - [[FREDA]])၊ ဦးဇော်ဝမ်း [http://www.myanmaragriculture.blogspot.com/] (စိုက်ပျိုးရီးပညာသျှင် - နှစ်ရှည်စီမံကိန်း)၊ အမ်.အမ်.[[သင်ကာ]] (လူမှုသိပ္ပံ၊ ဘခရာဝဂါ၊ မြန်မာဝီကီးမာ ကူညီရီးသားသူ)နန့် [[ဟန်သစ်ငြိမ်]] [http://www.hanthitnyeim.net/](ဗိသုကာ၊ ဘခရာဝဂါ) ရို့ဖြစ်တေ။ ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်မာ ကာလတိုသင်တန်းများ လာတက်ရေ မြန်မာသင်တန်းသားတိမာ တဝများပြီး NGO, INGO တိနန့် မီဒီယာများမာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိကတ်ရေ။ --> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commonscat|Chiang Mai University|ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်}}{{ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:နိုင်ငံအလိုက် တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category: တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:ပညာရီး]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ ပညာရီး]] 33uzf6xkpqs4wncd0fa5x9xrgdokhik ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ 14 5853 21237 2026-09-21T13:26:12Z Retkhaberi 224 Created page with "[[category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]]" 21237 wikitext text/x-wiki [[category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] 4fmmpf86z818zoekfwzp8irt5mnilf0 ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ် 0 5854 21238 2026-09-21T13:50:45Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = စုဠာလင်္ကရဏတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) = Chulalongkorn University |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ) = จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย |ဒေသအခေါ်န..." 21238 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = စုဠာလင်္ကရဏတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) = Chulalongkorn University |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ) = จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย |ဒေသအခေါ်နာမည် = |တံဆိပ် =Phra_Kiao.svg |တံဆိပ်စာသား = |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = |ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) =Knowledge with Virtue |ဆောင်ပုဒ်(အရာအက္ခရာ) = |တည်ထောင်ခုနှစ် =၁၉၁၇ |ပါမောက္ခချုပ် =ပါမောက္ခ ပိရုမ် ကမလ်-ရတနကုလ်,အမ်.ဒီ. |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = |ဝန်ထမ်း = |ဆရာ = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = ၂၄,၈၅၁ |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ= ၉,၄၅၈ |အချိန်ပိုင်းကျောင်းသား ဦးရေ = ၃၇,၅၂၅ |တည်နီရာ =[[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဘန်ကောက်မြို့]] |အကျယ်အဝန်း = |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွီ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = ပန်း |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကဇပ်နာမည် = |အားကဇပ်အသင်း = |ကွန်ယက် =Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning |ဝဘ်ဆိုတ် ={{url|www.chula.ac.th}} }} '''ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်''' ([[ပါဠိ]]: စုဠာလင်္ကရဏ; [[အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား|အိန်းဂလိချ်]]: Chulalongkorn University) သည် အာသျှဒေသမား ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်တခုအဖြစ် ရပ်တည်ကေလည်းဟိရေ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှီးအကျဆုံးနန့် ခေတ်သစ်ပညာရီးစနစ်မာ ပထမဆုံး အဆင့်မြင့်ပညာ စတင်ဆည်းပူးရာနီရာဖြစ်တေ။ ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့|ဘန်ကောက်မြို့တော်]]မာ တည်ဟိပြီး "ချူလာ" ဟု အတိုကောက်ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ ဒေတက္ကသိုလ်ကြီးကို ၁၉၁၇ ခုနှစ်မာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဆဋ္ဌမမြောက် ရာမဘုရင် [[ရာမ ၆|ဝဇိရာဝုဓ]]က တည်ထောင်ခရေ။ ၄၅၆ ဧက ကျယ်ဝန်းသော ဒေတက္ကသိုလ်မာ မြက်ခင်းစိမ်းများ၊ မိုးမခပင်ကြီးများ၊ ရှီးဟောင်းအဆောက်အအုံတိနန့် ခေတ်မီအဆောက်အအုံတိလေ့ တည်ဟိရေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဆဋ္ဌမမြောက် ရာမဘုရင် ဝဇိရာဝုဓသည် ယင်း၏ခမည်းတော်ဖြစ်ရေ ပဉ္စမြောက် ရာမဘုရင် စုဠာလင်္ကရဏ (ချူလာလောင်ကွန်း) ကို ရည်ရွယ်လို့ ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်ကို တည်ထောင်ခခြင်းဖြစ်တေ။ ၁၉၀၂ ခုနှစ်မာ ပဉ္စမြောက် ရာမဘုရင် စုဠာလင်္ကရဏသည် နန်းတော်မာ တော်ဝင်လူငယ်သင်တန်းကျောင်း (Civil Service Training School) ကို တည်ထောင်ခရေ ယင်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အဆင့်မြင့်ပညာရီးစီမံကိန်း၏ ပွေလာဦးပင်ဖြစ်တေ။ ၁၉ ရာစုမာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဗျူရိုကရေစီစနစ် ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်လာပြီး ပဒေသရာဇ်စနစ်မှ ခေတ်မီနိုင်ငံအဖြစ် တည်ထောင်လိုရေ ဆန္ဒတိကြောင့် ဘုရင်စုဠာလင်္ကရဏသည် ဝန်ထမ်းလိ့ကျင့်ရီးကျောင်း (The Civil Service College) ကို တည်ထောင်လို့ တော်ဝင်နန်းတော်မာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ဖို့ လူငယ်တိကို မွီးထုတ်ပီးခရေ။ ဒေစီမံကိန်း ကြီးထွားလာပြီးနောက် ဘုရင်ဝဇီရာဝုဓလက်ထက်မာ ဝန်ထမ်းလိ့ကျင့်ရီးကျောင်းကို ဘုရင်စုဠာလင်္ကရဏ ဝန်ထမ်းကောလိပ် (Civil Service College of King Chulalongkorn - CSCKC) ဟု နာမည်ပြောင်းလဲခရေ။ ရော့ခ်ကဖဲလား ဖောင်ဒေးရှင်း၏ အကူအညီနန့် ပညာရီးစနစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ယောင် လုပ်ဆောင်ခပြီးကေ ခေတ်နန့်လျော်ညီသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတိကို ချမှတ်နိုင်ခရေ။ ဖခင်ဘုရင်ကြီး စုဠာလင်္ကရဏ နတ်ရွာစံပြီးကေ သားတော် ဝဇီရာဝုဓ နန်းတက်ရေအခါ ၁၉၁၇ ခုနှစ်မာ စုဠာလင်္ကရဏ ဝန်ထမ်းကောလိပ်ကို စုဠာလင်္ကရဏတက္ကသိုလ် (Chulalongkorn University) ဟု နာမည်ပြောင်းလဲကြောင်း ကြေညာခရေ။ အယင်ကထက် ပိုပြီးကေကောင်းမွန်သော ပညာရီးစနစ် ဖြစ်ပေါ်စီရန် လူတန်းစားမရွီး ခေတ်ပညာတိကို သင်ယူနှိုင်ယောင် စီစိုင်ခရေ။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့ဟိ ခေတ်ပညာသင်ကြားနီသော ကျောင်းတိကို စုစည်းခပြီးကေ ဘုရင် ဝဇိရာဝုဓ ကိုယ်တိုင် ယင်း၏ ကိုယ်ပိုင်ငွီတိကို စိုက်ထုတ်ပနာ တက္ကသိုလ်အဖြစ် တည်ထောင်ခခြင်းဖြစ်တေ။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်မာ ဗိုလ်ချုပ် ပိုင်ဘွန်းက ဆီးပညာ၊ သွားဘက်ဆိုင်ရာ၊ ဆီးဝါးပညာနန့် တိရစ္ဆာန်ဆီးသိပ္ပံ မဟာဌာနတိကို ခွဲထုတ်ပနာ စုဠာလင်္ကရဏ ဆီးသိပ္ပံ တက္ကသိုလ်ဟု အမည်ပီးခကေလေ့ ဂုချိန်ခါ [[မဟီတလတက္ကသိုလ်|မဟီဒေါလ်တက္ကသိုလ်]]ဆိုပနာ သီးသန့်တက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်လာခရေ။ နောက်ပိုင်းမာ ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်မာ ဆီးပညာရပ်တိကို ပြန်ပနာသင်ကြားပီးခရေ။ ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရဟိသူတိကို ထိုင်းဘုရင်ကိုယ်တိုင် ဘွဲ့လက်မှတ်ပီးအပ်ချီးမြှင့်ရေ အစိုင်အလာကို သတ္တမမြောက် ရာမဘုရင် [[ရာမ ၇|ပြဇာဓိပက]] လက်ထက်မာ စတင်ခရေ။ ==တက္ကသိုလ်နယ်မြီ== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်၏ တက္ကသိုလ်နယ်မြီအားလုံးသည် ဘန်ကောက်မြို့တော်မာ ဟိရေ။ အဆောက်အအုံများစွာာ ၁၉-ရာစုလက်ရာတိရာမက ဘုရင့်တက္ကသိုလ်ဖြစ်ရေအားလျှော်စွာ ခမ်းနားထည်ဝါရေ အဆောက်အအုံတိရာမက ခေတ်သစ်ဗိသုကာပညာသျှင်တိ၏ လက်ရာများစွာာဟိပါရေ။ ==ဌာနများ== ၁၉၁၇-ခုနှစ်မာ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံမဟာဌာန (Arts and Sciences)၊ ပြည်သူ့စီမံခန့်ခွဲရီးမဟာဌာန (Public Administration)၊ အိန်ဂျန်နီယာမဟာဌာန (Engineering)နန့် ဆီးသိပ္ပံမဟာဌာန (Medicine) စရေ မဟာဌာန လေးခုသာဟိခကေလေ့သော့ ဂုချိန်ခါ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ မဟာဌာနပေါင်း (၁၉)ခု၊ စိုက်ပျိုးရီးကျောင်း တကျောင်း၊ ကောလိပ် (၃)ခု၊ အင်စတီကျု (၁၀)ခုနန့် ဆရာအတတ်သင်ကျောင်း တကျောင်း ဟိပါရေ။ ==ကျောင်းဝင်ခွင့်== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ထိပ်တန်း တက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်တေ။ အထက်ကျောင်းတိမာ Top Ten ဝင်သူတိကိုသာ စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်က ရွီးချယ် လက်ခံလိဟိရေ။ ကျောင်းသားတိအတွက် ကျောင်းဝင်ခွင့်ပုံစံကို အုပ်စု ၂ ခု ခွဲထားရေ။ ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ်တိက ကျောင်းသားများအုပ်စုနန့် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အရာနီရာများ အုပ်စုရို့ ဖြစ်တေ။ ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များစွာာ ဖွံ့ဖြိုးမှုအားနည်းအတွက်နန့် မြောက်ပိုင်းသားတိအတွက် ဝင်ခွင့်ပုံစံ၊ အရာနီရာတိက ကျောင်းသားများဝင်ခွင့်ပုံစံဆိုပနာ ခွဲခြာထားခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းပိုင် ခွဲခြာထားအတွက်နန့် ဖွံ့ဖြိုးမှုအတိုင်းအတာ ညီမျှလားလီရေလို့ ယုံကြည်ထားကတ်တေ။ ==ဝတ်စုံ== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်မာ တက်ရောက်ပညာသင်ကြားရရေ ကျောင်းသားများအနိန်နန့် ဆင်တူယူနီဖောင်းတိကို ဝတ်ဆင်ရလေ့ဟိပြီးး ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူတိကလည်း ဂုဏ်ယူစွာနန့် ဝတ်ဆင်ကတ်စွာပါ။ ထိုင်းနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများအနိန်နန့် အကျီအဖြူရောင်၊ ဘောင်းဘီရှည် နက်ပြာရောင်ကို ဝတ်ဆင်ရပြီး ကျောင်းသူတိအနိန်နန့် အကျီအဖြူရောင်၊ စကတ်အရှည် နက်ပြာရောင်ကို ဝတ်ဆင်ရပါရေ။ စကတ်အနိန်အထားတိုခကေ ပြစ်ဒဏ်ခံရလေ့ ဟိပါရေ။ အားကဇပ်ပြုလုပ်ချိန်များ၊ လက်တွိကွင်းဆင်းရရေ စာသင်ချိန်တိမာတော့ တီရှပ်အဖြူရောင်ကို ဝတ်ဆင်ခွင့်ပီးထားပါရေ။ နိုင်ငံတကာမှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူတိအတွက်လေ့ ယူနီဖောင်းဝတ်ဆင်ရမှု မဟိပါမဲ့ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနန့် ပတ်သက်လို့ ကန့်သတ်ချက်တိကို ထားဟိရေလူပါရေ။ ==ပညာသင်ဆု== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်မာ တက်ရောက်ပညာသင်ကြားလိုရေ ကျောင်းသားများအနိန်နန့် ပညာတော်သင်ဆုများစွာကို လျှောက်ထားနှိုင်ကတ်ပါရေ။ ထူးခြားချက်အနိန်နန့် အာစီယံနိုင်ငံတိက ကျောင်းသားတိအတွက် ပညာတော်ဆုများစွာဟိရေပိုင် ဥရောပနိုင်ငံတိက ကျောင်းသားတိအတွက် ပညာတော်သင်ဆုအစီအစိုင်တိလေ့ဟိပါရေ။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားတိအတွက် ဘာသာရပ် အသီးသီးမှ နိုင်ငံတကာဖွံ့ဖြိုးမှု လိလာရီး မဟာဘွဲ့သင်တန်းကို ဂျာမနီနိုင်ငံမှ ဟိန်းနရစ်ချ်ဘော ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ပညာတော်သင်ဆု ထောက်ပံ့ပီးမှုအဖြစ် နှစ်စိုင်ပီးအပ်နီမှုတိလေ့ ဟိရေအတွက် မြန်မာကျောင်းသားများအနိန်နန့် စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ် ပညာတော်သင်ဆုတိကို လျှောက်ထားနှိုင်ဖို့ အခွင့်အရီးတိလေ့ဟိနီပါရေ။ စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်မာ ဘာသာရပ်တိကို ထိုင်းဘာသာနန့် အဓိက သင်ကြား နိန်ရေ်လည်း အချို့ ဘာသာရပ်တိကိုတော့ အိန်းဂလိချ်ဘာသာတိနန့် သင်ကြားပါရေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာဖြင့် သင်ကြားလတ် ပရိုဂရမ်ကို သင်ကြားလိုရေ ကျောင်းသားများအနိန်နန့် IELTS ရမှတ် ၅ ကျော်ဖို့လည်းလိုအပ် ပါရေ။ ကျောင်းလခအနိန်နန့် သင်ယူတဲ့ ဘာသာရပ်အလိုက် စိကေချေကွဲပြားမှုတိဟိကေလေ့ အချိန်ပြည့်သင်တန်းကို တက်ရောက်မဲ့ ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားတိအတွက် စီမစ်စတာ (Semester) တခုလျှင် ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ၊ ဥပဒေ၊ စီးပွားရီး၊ နိုင်ငံရီးသိပ္ပံအစဟိရေ ဘာသာရပ်တိအတွက် ထိုင်းဘတ် ၁သောင်း ၄ထောင်ခန့်၊ ဆီးသိပ္ပံအပါအဝင် အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်တိအတွက် ထိုင်းဘတ် ၁သောင်း ၈ထောင်ခန့်၊ နိ်ုင်ငံတကာကျောင်းသားတိအတွက်ကတော့ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ၊ ဥပဒေ၊ စီးပွားရီး၊ နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ အစဟိရေ ဘာသာရပ်များ အတွက်ထိုင်းဘတ် ၅သောင်း ၉ထောင်ခန့်၊ ဆီးသိပ္ပံအပါအဝင် အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်များ အတွက် ထိုင်းဘတ် ၆သောင်း ၂ထောင်ခန့် ကုန်ကျမှာနီပါ။ ==ထူးခြားထင်ရှားသူတိ== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်မှ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ပီးအပ်ခြင်းများ ဟိခပြီး၊ အမေရိကန် သမ္မတ နှစ်ဦးဖြစ်ရေ လင်ဒန် ဂျွန်ဆင်နန့် ဘီလ် ကလင်တန်ရို့အား ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ပီးအပ်ခပိုင် နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းဆုရှင် နယ်လ်ဆင် မင်ဒဲလား ကိုလေ့ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ပီးအပ်ခပါရေ။ စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဟောင်းများမာ ထင်ရှားသူတိမာ လက်ဟိ ထိုင်းနိုင်ငံဘုရင်ကြီး ဘူမိဗလ အဒူလျာဒက်၏ ခမည်းတော် မဟီတလ အတုလျေတေဇ၊ ထိုင်းနိုင်ငံမင်းသမီး မဟာ ချက်ကရီ သီရိဒုံ၊ အရှိတောင်အာသျှ စာရီးဆရာဆု (၂) ကြိမ်ရ ဝင်း လိုင်ယိုဗာရင်၊ ထိုင်းနိုင်ငံဘောလုံးသမား အကျော်အမင်ာ် ကီယာတီဆက်၊ ထိုင်းချေဂွေဗားရားဟု တင်စားကတ်သော ချစ် ဖူမီဆက် စသူရို့ ပါဝင်ရေ။ ==အဆင့်သတ်မှတ်ချက်== ကမ္ဘာ့အဆင့်သတ်မှတ်ချက်တိအရ (၂၀၁၄/၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွက်) စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်သည် ကမ္ဘာမာ အဆင့်(၂၄၃) ဟိပြီးး၊ အာသျှဒေသအထဲ အဆင့်(၅၃) ဟိရေ။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:နိုင်ငံအလိုက် တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category: တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ ပညာရီး]][[Category:ပညာရီး]] 1npw9tetk1knyniagx9jb49q66osk6a 21240 21238 2026-09-21T13:51:21Z Retkhaberi 224 /* ထူးခြားထင်ရှားသူတိ */ 21240 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = စုဠာလင်္ကရဏတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) = Chulalongkorn University |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ) = จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย |ဒေသအခေါ်နာမည် = |တံဆိပ် =Phra_Kiao.svg |တံဆိပ်စာသား = |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = |ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) =Knowledge with Virtue |ဆောင်ပုဒ်(အရာအက္ခရာ) = |တည်ထောင်ခုနှစ် =၁၉၁၇ |ပါမောက္ခချုပ် =ပါမောက္ခ ပိရုမ် ကမလ်-ရတနကုလ်,အမ်.ဒီ. |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = |ဝန်ထမ်း = |ဆရာ = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = ၂၄,၈၅၁ |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ= ၉,၄၅၈ |အချိန်ပိုင်းကျောင်းသား ဦးရေ = ၃၇,၅၂၅ |တည်နီရာ =[[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဘန်ကောက်မြို့]] |အကျယ်အဝန်း = |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွီ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = ပန်း |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကဇပ်နာမည် = |အားကဇပ်အသင်း = |ကွန်ယက် =Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning |ဝဘ်ဆိုတ် ={{url|www.chula.ac.th}} }} '''ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်''' ([[ပါဠိ]]: စုဠာလင်္ကရဏ; [[အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား|အိန်းဂလိချ်]]: Chulalongkorn University) သည် အာသျှဒေသမား ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်တခုအဖြစ် ရပ်တည်ကေလည်းဟိရေ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှီးအကျဆုံးနန့် ခေတ်သစ်ပညာရီးစနစ်မာ ပထမဆုံး အဆင့်မြင့်ပညာ စတင်ဆည်းပူးရာနီရာဖြစ်တေ။ ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့|ဘန်ကောက်မြို့တော်]]မာ တည်ဟိပြီး "ချူလာ" ဟု အတိုကောက်ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ ဒေတက္ကသိုလ်ကြီးကို ၁၉၁၇ ခုနှစ်မာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဆဋ္ဌမမြောက် ရာမဘုရင် [[ရာမ ၆|ဝဇိရာဝုဓ]]က တည်ထောင်ခရေ။ ၄၅၆ ဧက ကျယ်ဝန်းသော ဒေတက္ကသိုလ်မာ မြက်ခင်းစိမ်းများ၊ မိုးမခပင်ကြီးများ၊ ရှီးဟောင်းအဆောက်အအုံတိနန့် ခေတ်မီအဆောက်အအုံတိလေ့ တည်ဟိရေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဆဋ္ဌမမြောက် ရာမဘုရင် ဝဇိရာဝုဓသည် ယင်း၏ခမည်းတော်ဖြစ်ရေ ပဉ္စမြောက် ရာမဘုရင် စုဠာလင်္ကရဏ (ချူလာလောင်ကွန်း) ကို ရည်ရွယ်လို့ ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်ကို တည်ထောင်ခခြင်းဖြစ်တေ။ ၁၉၀၂ ခုနှစ်မာ ပဉ္စမြောက် ရာမဘုရင် စုဠာလင်္ကရဏသည် နန်းတော်မာ တော်ဝင်လူငယ်သင်တန်းကျောင်း (Civil Service Training School) ကို တည်ထောင်ခရေ ယင်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အဆင့်မြင့်ပညာရီးစီမံကိန်း၏ ပွေလာဦးပင်ဖြစ်တေ။ ၁၉ ရာစုမာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဗျူရိုကရေစီစနစ် ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်လာပြီး ပဒေသရာဇ်စနစ်မှ ခေတ်မီနိုင်ငံအဖြစ် တည်ထောင်လိုရေ ဆန္ဒတိကြောင့် ဘုရင်စုဠာလင်္ကရဏသည် ဝန်ထမ်းလိ့ကျင့်ရီးကျောင်း (The Civil Service College) ကို တည်ထောင်လို့ တော်ဝင်နန်းတော်မာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ဖို့ လူငယ်တိကို မွီးထုတ်ပီးခရေ။ ဒေစီမံကိန်း ကြီးထွားလာပြီးနောက် ဘုရင်ဝဇီရာဝုဓလက်ထက်မာ ဝန်ထမ်းလိ့ကျင့်ရီးကျောင်းကို ဘုရင်စုဠာလင်္ကရဏ ဝန်ထမ်းကောလိပ် (Civil Service College of King Chulalongkorn - CSCKC) ဟု နာမည်ပြောင်းလဲခရေ။ ရော့ခ်ကဖဲလား ဖောင်ဒေးရှင်း၏ အကူအညီနန့် ပညာရီးစနစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ယောင် လုပ်ဆောင်ခပြီးကေ ခေတ်နန့်လျော်ညီသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတိကို ချမှတ်နိုင်ခရေ။ ဖခင်ဘုရင်ကြီး စုဠာလင်္ကရဏ နတ်ရွာစံပြီးကေ သားတော် ဝဇီရာဝုဓ နန်းတက်ရေအခါ ၁၉၁၇ ခုနှစ်မာ စုဠာလင်္ကရဏ ဝန်ထမ်းကောလိပ်ကို စုဠာလင်္ကရဏတက္ကသိုလ် (Chulalongkorn University) ဟု နာမည်ပြောင်းလဲကြောင်း ကြေညာခရေ။ အယင်ကထက် ပိုပြီးကေကောင်းမွန်သော ပညာရီးစနစ် ဖြစ်ပေါ်စီရန် လူတန်းစားမရွီး ခေတ်ပညာတိကို သင်ယူနှိုင်ယောင် စီစိုင်ခရေ။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့ဟိ ခေတ်ပညာသင်ကြားနီသော ကျောင်းတိကို စုစည်းခပြီးကေ ဘုရင် ဝဇိရာဝုဓ ကိုယ်တိုင် ယင်း၏ ကိုယ်ပိုင်ငွီတိကို စိုက်ထုတ်ပနာ တက္ကသိုလ်အဖြစ် တည်ထောင်ခခြင်းဖြစ်တေ။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်မာ ဗိုလ်ချုပ် ပိုင်ဘွန်းက ဆီးပညာ၊ သွားဘက်ဆိုင်ရာ၊ ဆီးဝါးပညာနန့် တိရစ္ဆာန်ဆီးသိပ္ပံ မဟာဌာနတိကို ခွဲထုတ်ပနာ စုဠာလင်္ကရဏ ဆီးသိပ္ပံ တက္ကသိုလ်ဟု အမည်ပီးခကေလေ့ ဂုချိန်ခါ [[မဟီတလတက္ကသိုလ်|မဟီဒေါလ်တက္ကသိုလ်]]ဆိုပနာ သီးသန့်တက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်လာခရေ။ နောက်ပိုင်းမာ ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်မာ ဆီးပညာရပ်တိကို ပြန်ပနာသင်ကြားပီးခရေ။ ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရဟိသူတိကို ထိုင်းဘုရင်ကိုယ်တိုင် ဘွဲ့လက်မှတ်ပီးအပ်ချီးမြှင့်ရေ အစိုင်အလာကို သတ္တမမြောက် ရာမဘုရင် [[ရာမ ၇|ပြဇာဓိပက]] လက်ထက်မာ စတင်ခရေ။ ==တက္ကသိုလ်နယ်မြီ== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်၏ တက္ကသိုလ်နယ်မြီအားလုံးသည် ဘန်ကောက်မြို့တော်မာ ဟိရေ။ အဆောက်အအုံများစွာာ ၁၉-ရာစုလက်ရာတိရာမက ဘုရင့်တက္ကသိုလ်ဖြစ်ရေအားလျှော်စွာ ခမ်းနားထည်ဝါရေ အဆောက်အအုံတိရာမက ခေတ်သစ်ဗိသုကာပညာသျှင်တိ၏ လက်ရာများစွာာဟိပါရေ။ ==ဌာနများ== ၁၉၁၇-ခုနှစ်မာ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံမဟာဌာန (Arts and Sciences)၊ ပြည်သူ့စီမံခန့်ခွဲရီးမဟာဌာန (Public Administration)၊ အိန်ဂျန်နီယာမဟာဌာန (Engineering)နန့် ဆီးသိပ္ပံမဟာဌာန (Medicine) စရေ မဟာဌာန လေးခုသာဟိခကေလေ့သော့ ဂုချိန်ခါ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ မဟာဌာနပေါင်း (၁၉)ခု၊ စိုက်ပျိုးရီးကျောင်း တကျောင်း၊ ကောလိပ် (၃)ခု၊ အင်စတီကျု (၁၀)ခုနန့် ဆရာအတတ်သင်ကျောင်း တကျောင်း ဟိပါရေ။ ==ကျောင်းဝင်ခွင့်== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ထိပ်တန်း တက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်တေ။ အထက်ကျောင်းတိမာ Top Ten ဝင်သူတိကိုသာ စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်က ရွီးချယ် လက်ခံလိဟိရေ။ ကျောင်းသားတိအတွက် ကျောင်းဝင်ခွင့်ပုံစံကို အုပ်စု ၂ ခု ခွဲထားရေ။ ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ်တိက ကျောင်းသားများအုပ်စုနန့် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အရာနီရာများ အုပ်စုရို့ ဖြစ်တေ။ ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များစွာာ ဖွံ့ဖြိုးမှုအားနည်းအတွက်နန့် မြောက်ပိုင်းသားတိအတွက် ဝင်ခွင့်ပုံစံ၊ အရာနီရာတိက ကျောင်းသားများဝင်ခွင့်ပုံစံဆိုပနာ ခွဲခြာထားခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းပိုင် ခွဲခြာထားအတွက်နန့် ဖွံ့ဖြိုးမှုအတိုင်းအတာ ညီမျှလားလီရေလို့ ယုံကြည်ထားကတ်တေ။ ==ဝတ်စုံ== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်မာ တက်ရောက်ပညာသင်ကြားရရေ ကျောင်းသားများအနိန်နန့် ဆင်တူယူနီဖောင်းတိကို ဝတ်ဆင်ရလေ့ဟိပြီးး ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူတိကလည်း ဂုဏ်ယူစွာနန့် ဝတ်ဆင်ကတ်စွာပါ။ ထိုင်းနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများအနိန်နန့် အကျီအဖြူရောင်၊ ဘောင်းဘီရှည် နက်ပြာရောင်ကို ဝတ်ဆင်ရပြီး ကျောင်းသူတိအနိန်နန့် အကျီအဖြူရောင်၊ စကတ်အရှည် နက်ပြာရောင်ကို ဝတ်ဆင်ရပါရေ။ စကတ်အနိန်အထားတိုခကေ ပြစ်ဒဏ်ခံရလေ့ ဟိပါရေ။ အားကဇပ်ပြုလုပ်ချိန်များ၊ လက်တွိကွင်းဆင်းရရေ စာသင်ချိန်တိမာတော့ တီရှပ်အဖြူရောင်ကို ဝတ်ဆင်ခွင့်ပီးထားပါရေ။ နိုင်ငံတကာမှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူတိအတွက်လေ့ ယူနီဖောင်းဝတ်ဆင်ရမှု မဟိပါမဲ့ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနန့် ပတ်သက်လို့ ကန့်သတ်ချက်တိကို ထားဟိရေလူပါရေ။ ==ပညာသင်ဆု== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်မာ တက်ရောက်ပညာသင်ကြားလိုရေ ကျောင်းသားများအနိန်နန့် ပညာတော်သင်ဆုများစွာကို လျှောက်ထားနှိုင်ကတ်ပါရေ။ ထူးခြားချက်အနိန်နန့် အာစီယံနိုင်ငံတိက ကျောင်းသားတိအတွက် ပညာတော်ဆုများစွာဟိရေပိုင် ဥရောပနိုင်ငံတိက ကျောင်းသားတိအတွက် ပညာတော်သင်ဆုအစီအစိုင်တိလေ့ဟိပါရေ။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားတိအတွက် ဘာသာရပ် အသီးသီးမှ နိုင်ငံတကာဖွံ့ဖြိုးမှု လိလာရီး မဟာဘွဲ့သင်တန်းကို ဂျာမနီနိုင်ငံမှ ဟိန်းနရစ်ချ်ဘော ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ပညာတော်သင်ဆု ထောက်ပံ့ပီးမှုအဖြစ် နှစ်စိုင်ပီးအပ်နီမှုတိလေ့ ဟိရေအတွက် မြန်မာကျောင်းသားများအနိန်နန့် စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ် ပညာတော်သင်ဆုတိကို လျှောက်ထားနှိုင်ဖို့ အခွင့်အရီးတိလေ့ဟိနီပါရေ။ စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်မာ ဘာသာရပ်တိကို ထိုင်းဘာသာနန့် အဓိက သင်ကြား နိန်ရေ်လည်း အချို့ ဘာသာရပ်တိကိုတော့ အိန်းဂလိချ်ဘာသာတိနန့် သင်ကြားပါရေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာဖြင့် သင်ကြားလတ် ပရိုဂရမ်ကို သင်ကြားလိုရေ ကျောင်းသားများအနိန်နန့် IELTS ရမှတ် ၅ ကျော်ဖို့လည်းလိုအပ် ပါရေ။ ကျောင်းလခအနိန်နန့် သင်ယူတဲ့ ဘာသာရပ်အလိုက် စိကေချေကွဲပြားမှုတိဟိကေလေ့ အချိန်ပြည့်သင်တန်းကို တက်ရောက်မဲ့ ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားတိအတွက် စီမစ်စတာ (Semester) တခုလျှင် ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ၊ ဥပဒေ၊ စီးပွားရီး၊ နိုင်ငံရီးသိပ္ပံအစဟိရေ ဘာသာရပ်တိအတွက် ထိုင်းဘတ် ၁သောင်း ၄ထောင်ခန့်၊ ဆီးသိပ္ပံအပါအဝင် အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်တိအတွက် ထိုင်းဘတ် ၁သောင်း ၈ထောင်ခန့်၊ နိ်ုင်ငံတကာကျောင်းသားတိအတွက်ကတော့ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ၊ ဥပဒေ၊ စီးပွားရီး၊ နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ အစဟိရေ ဘာသာရပ်များ အတွက်ထိုင်းဘတ် ၅သောင်း ၉ထောင်ခန့်၊ ဆီးသိပ္ပံအပါအဝင် အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်များ အတွက် ထိုင်းဘတ် ၆သောင်း ၂ထောင်ခန့် ကုန်ကျမှာနီပါ။ ==ထူးခြားထင်ရှားသူတိ== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်မှ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ပီးအပ်ခြင်းများ ဟိခပြီး၊ အမေရိကန် သမ္မတ နှစ်ဦးဖြစ်ရေ လင်ဒန် ဂျွန်ဆင်နန့် ဘီလ် ကလင်တန်ရို့အား ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ပီးအပ်ခပိုင် နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းဆုရှင် နယ်လ်ဆင် မင်ဒဲလား ကိုလေ့ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ပီးအပ်ခပါရေ။ စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဟောင်းများမာ ထင်ရှားသူတိမာ လက်ဟိ ထိုင်းနိုင်ငံဘုရင်ကြီး ဘူမိဗလ အဒူလျာဒက်၏ ခမည်းတော် မဟီတလ အတုလျေတေဇ၊ ထိုင်းနိုင်ငံမင်းသမီး မဟာ ချက်ကရီ သီရိဒုံ၊ အရှိတောင်အာသျှ စာရီးဆရာဆု (၂) ကြိမ်ရ ဝင်း လိုင်ယိုဗာရင်၊ ထိုင်းနိုင်ငံဘောလုံးသမား အကျော်အမော် ကီယာတီဆက်၊ ထိုင်းချေဂွေဗားရားဟု တင်စားကတ်သော ချစ် ဖူမီဆက် စသူရို့ ပါဝင်ရေ။ ==အဆင့်သတ်မှတ်ချက်== ကမ္ဘာ့အဆင့်သတ်မှတ်ချက်တိအရ (၂၀၁၄/၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွက်) စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်သည် ကမ္ဘာမာ အဆင့်(၂၄၃) ဟိပြီးး၊ အာသျှဒေသအထဲ အဆင့်(၅၃) ဟိရေ။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:နိုင်ငံအလိုက် တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category: တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ ပညာရီး]][[Category:ပညာရီး]] 267rgi1uobkhmq6umeaoc6tpucl7rqk 21241 21240 2026-09-21T13:51:50Z Retkhaberi 224 /* အဆင့်သတ်မှတ်ချက် */ 21241 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = စုဠာလင်္ကရဏတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) = Chulalongkorn University |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ) = จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย |ဒေသအခေါ်နာမည် = |တံဆိပ် =Phra_Kiao.svg |တံဆိပ်စာသား = |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = |ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) =Knowledge with Virtue |ဆောင်ပုဒ်(အရာအက္ခရာ) = |တည်ထောင်ခုနှစ် =၁၉၁၇ |ပါမောက္ခချုပ် =ပါမောက္ခ ပိရုမ် ကမလ်-ရတနကုလ်,အမ်.ဒီ. |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = |ဝန်ထမ်း = |ဆရာ = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = ၂၄,၈၅၁ |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ= ၉,၄၅၈ |အချိန်ပိုင်းကျောင်းသား ဦးရေ = ၃၇,၅၂၅ |တည်နီရာ =[[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဘန်ကောက်မြို့]] |အကျယ်အဝန်း = |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွီ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = ပန်း |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကဇပ်နာမည် = |အားကဇပ်အသင်း = |ကွန်ယက် =Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning |ဝဘ်ဆိုတ် ={{url|www.chula.ac.th}} }} '''ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်''' ([[ပါဠိ]]: စုဠာလင်္ကရဏ; [[အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား|အိန်းဂလိချ်]]: Chulalongkorn University) သည် အာသျှဒေသမား ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်တခုအဖြစ် ရပ်တည်ကေလည်းဟိရေ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှီးအကျဆုံးနန့် ခေတ်သစ်ပညာရီးစနစ်မာ ပထမဆုံး အဆင့်မြင့်ပညာ စတင်ဆည်းပူးရာနီရာဖြစ်တေ။ ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့|ဘန်ကောက်မြို့တော်]]မာ တည်ဟိပြီး "ချူလာ" ဟု အတိုကောက်ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ ဒေတက္ကသိုလ်ကြီးကို ၁၉၁၇ ခုနှစ်မာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဆဋ္ဌမမြောက် ရာမဘုရင် [[ရာမ ၆|ဝဇိရာဝုဓ]]က တည်ထောင်ခရေ။ ၄၅၆ ဧက ကျယ်ဝန်းသော ဒေတက္ကသိုလ်မာ မြက်ခင်းစိမ်းများ၊ မိုးမခပင်ကြီးများ၊ ရှီးဟောင်းအဆောက်အအုံတိနန့် ခေတ်မီအဆောက်အအုံတိလေ့ တည်ဟိရေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဆဋ္ဌမမြောက် ရာမဘုရင် ဝဇိရာဝုဓသည် ယင်း၏ခမည်းတော်ဖြစ်ရေ ပဉ္စမြောက် ရာမဘုရင် စုဠာလင်္ကရဏ (ချူလာလောင်ကွန်း) ကို ရည်ရွယ်လို့ ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်ကို တည်ထောင်ခခြင်းဖြစ်တေ။ ၁၉၀၂ ခုနှစ်မာ ပဉ္စမြောက် ရာမဘုရင် စုဠာလင်္ကရဏသည် နန်းတော်မာ တော်ဝင်လူငယ်သင်တန်းကျောင်း (Civil Service Training School) ကို တည်ထောင်ခရေ ယင်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အဆင့်မြင့်ပညာရီးစီမံကိန်း၏ ပွေလာဦးပင်ဖြစ်တေ။ ၁၉ ရာစုမာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဗျူရိုကရေစီစနစ် ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်လာပြီး ပဒေသရာဇ်စနစ်မှ ခေတ်မီနိုင်ငံအဖြစ် တည်ထောင်လိုရေ ဆန္ဒတိကြောင့် ဘုရင်စုဠာလင်္ကရဏသည် ဝန်ထမ်းလိ့ကျင့်ရီးကျောင်း (The Civil Service College) ကို တည်ထောင်လို့ တော်ဝင်နန်းတော်မာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ဖို့ လူငယ်တိကို မွီးထုတ်ပီးခရေ။ ဒေစီမံကိန်း ကြီးထွားလာပြီးနောက် ဘုရင်ဝဇီရာဝုဓလက်ထက်မာ ဝန်ထမ်းလိ့ကျင့်ရီးကျောင်းကို ဘုရင်စုဠာလင်္ကရဏ ဝန်ထမ်းကောလိပ် (Civil Service College of King Chulalongkorn - CSCKC) ဟု နာမည်ပြောင်းလဲခရေ။ ရော့ခ်ကဖဲလား ဖောင်ဒေးရှင်း၏ အကူအညီနန့် ပညာရီးစနစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ယောင် လုပ်ဆောင်ခပြီးကေ ခေတ်နန့်လျော်ညီသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတိကို ချမှတ်နိုင်ခရေ။ ဖခင်ဘုရင်ကြီး စုဠာလင်္ကရဏ နတ်ရွာစံပြီးကေ သားတော် ဝဇီရာဝုဓ နန်းတက်ရေအခါ ၁၉၁၇ ခုနှစ်မာ စုဠာလင်္ကရဏ ဝန်ထမ်းကောလိပ်ကို စုဠာလင်္ကရဏတက္ကသိုလ် (Chulalongkorn University) ဟု နာမည်ပြောင်းလဲကြောင်း ကြေညာခရေ။ အယင်ကထက် ပိုပြီးကေကောင်းမွန်သော ပညာရီးစနစ် ဖြစ်ပေါ်စီရန် လူတန်းစားမရွီး ခေတ်ပညာတိကို သင်ယူနှိုင်ယောင် စီစိုင်ခရေ။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့ဟိ ခေတ်ပညာသင်ကြားနီသော ကျောင်းတိကို စုစည်းခပြီးကေ ဘုရင် ဝဇိရာဝုဓ ကိုယ်တိုင် ယင်း၏ ကိုယ်ပိုင်ငွီတိကို စိုက်ထုတ်ပနာ တက္ကသိုလ်အဖြစ် တည်ထောင်ခခြင်းဖြစ်တေ။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်မာ ဗိုလ်ချုပ် ပိုင်ဘွန်းက ဆီးပညာ၊ သွားဘက်ဆိုင်ရာ၊ ဆီးဝါးပညာနန့် တိရစ္ဆာန်ဆီးသိပ္ပံ မဟာဌာနတိကို ခွဲထုတ်ပနာ စုဠာလင်္ကရဏ ဆီးသိပ္ပံ တက္ကသိုလ်ဟု အမည်ပီးခကေလေ့ ဂုချိန်ခါ [[မဟီတလတက္ကသိုလ်|မဟီဒေါလ်တက္ကသိုလ်]]ဆိုပနာ သီးသန့်တက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်လာခရေ။ နောက်ပိုင်းမာ ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်မာ ဆီးပညာရပ်တိကို ပြန်ပနာသင်ကြားပီးခရေ။ ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရဟိသူတိကို ထိုင်းဘုရင်ကိုယ်တိုင် ဘွဲ့လက်မှတ်ပီးအပ်ချီးမြှင့်ရေ အစိုင်အလာကို သတ္တမမြောက် ရာမဘုရင် [[ရာမ ၇|ပြဇာဓိပက]] လက်ထက်မာ စတင်ခရေ။ ==တက္ကသိုလ်နယ်မြီ== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်၏ တက္ကသိုလ်နယ်မြီအားလုံးသည် ဘန်ကောက်မြို့တော်မာ ဟိရေ။ အဆောက်အအုံများစွာာ ၁၉-ရာစုလက်ရာတိရာမက ဘုရင့်တက္ကသိုလ်ဖြစ်ရေအားလျှော်စွာ ခမ်းနားထည်ဝါရေ အဆောက်အအုံတိရာမက ခေတ်သစ်ဗိသုကာပညာသျှင်တိ၏ လက်ရာများစွာာဟိပါရေ။ ==ဌာနများ== ၁၉၁၇-ခုနှစ်မာ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံမဟာဌာန (Arts and Sciences)၊ ပြည်သူ့စီမံခန့်ခွဲရီးမဟာဌာန (Public Administration)၊ အိန်ဂျန်နီယာမဟာဌာန (Engineering)နန့် ဆီးသိပ္ပံမဟာဌာန (Medicine) စရေ မဟာဌာန လေးခုသာဟိခကေလေ့သော့ ဂုချိန်ခါ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ မဟာဌာနပေါင်း (၁၉)ခု၊ စိုက်ပျိုးရီးကျောင်း တကျောင်း၊ ကောလိပ် (၃)ခု၊ အင်စတီကျု (၁၀)ခုနန့် ဆရာအတတ်သင်ကျောင်း တကျောင်း ဟိပါရေ။ ==ကျောင်းဝင်ခွင့်== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ထိပ်တန်း တက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်တေ။ အထက်ကျောင်းတိမာ Top Ten ဝင်သူတိကိုသာ စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်က ရွီးချယ် လက်ခံလိဟိရေ။ ကျောင်းသားတိအတွက် ကျောင်းဝင်ခွင့်ပုံစံကို အုပ်စု ၂ ခု ခွဲထားရေ။ ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ်တိက ကျောင်းသားများအုပ်စုနန့် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အရာနီရာများ အုပ်စုရို့ ဖြစ်တေ။ ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များစွာာ ဖွံ့ဖြိုးမှုအားနည်းအတွက်နန့် မြောက်ပိုင်းသားတိအတွက် ဝင်ခွင့်ပုံစံ၊ အရာနီရာတိက ကျောင်းသားများဝင်ခွင့်ပုံစံဆိုပနာ ခွဲခြာထားခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းပိုင် ခွဲခြာထားအတွက်နန့် ဖွံ့ဖြိုးမှုအတိုင်းအတာ ညီမျှလားလီရေလို့ ယုံကြည်ထားကတ်တေ။ ==ဝတ်စုံ== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်မာ တက်ရောက်ပညာသင်ကြားရရေ ကျောင်းသားများအနိန်နန့် ဆင်တူယူနီဖောင်းတိကို ဝတ်ဆင်ရလေ့ဟိပြီးး ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူတိကလည်း ဂုဏ်ယူစွာနန့် ဝတ်ဆင်ကတ်စွာပါ။ ထိုင်းနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများအနိန်နန့် အကျီအဖြူရောင်၊ ဘောင်းဘီရှည် နက်ပြာရောင်ကို ဝတ်ဆင်ရပြီး ကျောင်းသူတိအနိန်နန့် အကျီအဖြူရောင်၊ စကတ်အရှည် နက်ပြာရောင်ကို ဝတ်ဆင်ရပါရေ။ စကတ်အနိန်အထားတိုခကေ ပြစ်ဒဏ်ခံရလေ့ ဟိပါရေ။ အားကဇပ်ပြုလုပ်ချိန်များ၊ လက်တွိကွင်းဆင်းရရေ စာသင်ချိန်တိမာတော့ တီရှပ်အဖြူရောင်ကို ဝတ်ဆင်ခွင့်ပီးထားပါရေ။ နိုင်ငံတကာမှ ကျောင်းသား ကျောင်းသူတိအတွက်လေ့ ယူနီဖောင်းဝတ်ဆင်ရမှု မဟိပါမဲ့ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနန့် ပတ်သက်လို့ ကန့်သတ်ချက်တိကို ထားဟိရေလူပါရေ။ ==ပညာသင်ဆု== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်မာ တက်ရောက်ပညာသင်ကြားလိုရေ ကျောင်းသားများအနိန်နန့် ပညာတော်သင်ဆုများစွာကို လျှောက်ထားနှိုင်ကတ်ပါရေ။ ထူးခြားချက်အနိန်နန့် အာစီယံနိုင်ငံတိက ကျောင်းသားတိအတွက် ပညာတော်ဆုများစွာဟိရေပိုင် ဥရောပနိုင်ငံတိက ကျောင်းသားတိအတွက် ပညာတော်သင်ဆုအစီအစိုင်တိလေ့ဟိပါရေ။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားတိအတွက် ဘာသာရပ် အသီးသီးမှ နိုင်ငံတကာဖွံ့ဖြိုးမှု လိလာရီး မဟာဘွဲ့သင်တန်းကို ဂျာမနီနိုင်ငံမှ ဟိန်းနရစ်ချ်ဘော ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ပညာတော်သင်ဆု ထောက်ပံ့ပီးမှုအဖြစ် နှစ်စိုင်ပီးအပ်နီမှုတိလေ့ ဟိရေအတွက် မြန်မာကျောင်းသားများအနိန်နန့် စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ် ပညာတော်သင်ဆုတိကို လျှောက်ထားနှိုင်ဖို့ အခွင့်အရီးတိလေ့ဟိနီပါရေ။ စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်မာ ဘာသာရပ်တိကို ထိုင်းဘာသာနန့် အဓိက သင်ကြား နိန်ရေ်လည်း အချို့ ဘာသာရပ်တိကိုတော့ အိန်းဂလိချ်ဘာသာတိနန့် သင်ကြားပါရေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာဖြင့် သင်ကြားလတ် ပရိုဂရမ်ကို သင်ကြားလိုရေ ကျောင်းသားများအနိန်နန့် IELTS ရမှတ် ၅ ကျော်ဖို့လည်းလိုအပ် ပါရေ။ ကျောင်းလခအနိန်နန့် သင်ယူတဲ့ ဘာသာရပ်အလိုက် စိကေချေကွဲပြားမှုတိဟိကေလေ့ အချိန်ပြည့်သင်တန်းကို တက်ရောက်မဲ့ ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားတိအတွက် စီမစ်စတာ (Semester) တခုလျှင် ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ၊ ဥပဒေ၊ စီးပွားရီး၊ နိုင်ငံရီးသိပ္ပံအစဟိရေ ဘာသာရပ်တိအတွက် ထိုင်းဘတ် ၁သောင်း ၄ထောင်ခန့်၊ ဆီးသိပ္ပံအပါအဝင် အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်တိအတွက် ထိုင်းဘတ် ၁သောင်း ၈ထောင်ခန့်၊ နိ်ုင်ငံတကာကျောင်းသားတိအတွက်ကတော့ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ၊ ဥပဒေ၊ စီးပွားရီး၊ နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ အစဟိရေ ဘာသာရပ်များ အတွက်ထိုင်းဘတ် ၅သောင်း ၉ထောင်ခန့်၊ ဆီးသိပ္ပံအပါအဝင် အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်များ အတွက် ထိုင်းဘတ် ၆သောင်း ၂ထောင်ခန့် ကုန်ကျမှာနီပါ။ ==ထူးခြားထင်ရှားသူတိ== စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်မှ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ပီးအပ်ခြင်းများ ဟိခပြီး၊ အမေရိကန် သမ္မတ နှစ်ဦးဖြစ်ရေ လင်ဒန် ဂျွန်ဆင်နန့် ဘီလ် ကလင်တန်ရို့အား ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ပီးအပ်ခပိုင် နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းဆုရှင် နယ်လ်ဆင် မင်ဒဲလား ကိုလေ့ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ ပီးအပ်ခပါရေ။ စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဟောင်းများမာ ထင်ရှားသူတိမာ လက်ဟိ ထိုင်းနိုင်ငံဘုရင်ကြီး ဘူမိဗလ အဒူလျာဒက်၏ ခမည်းတော် မဟီတလ အတုလျေတေဇ၊ ထိုင်းနိုင်ငံမင်းသမီး မဟာ ချက်ကရီ သီရိဒုံ၊ အရှိတောင်အာသျှ စာရီးဆရာဆု (၂) ကြိမ်ရ ဝင်း လိုင်ယိုဗာရင်၊ ထိုင်းနိုင်ငံဘောလုံးသမား အကျော်အမော် ကီယာတီဆက်၊ ထိုင်းချေဂွေဗားရားဟု တင်စားကတ်သော ချစ် ဖူမီဆက် စသူရို့ ပါဝင်ရေ။ ==အဆင့်သတ်မှတ်ချက်== ကမ္ဘာ့အဆင့်သတ်မှတ်ချက်တိအရ (၂၀၁၄/၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွက်) စုဠာလင်္ကရဏ တက္ကသိုလ်စွာ ကမ္ဘာမာ အဆင့်(၂၄၃) ဟိပြီး၊ အာသျှဒေသအထဲ အဆင့်(၅၃) ဟိရေ။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:နိုင်ငံအလိုက် တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category: တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ ပညာရီး]][[Category:ပညာရီး]] ql8zp0shb9lbqo6jvbqs5xt7mw105yx တမ်းပလိတ်:Clade 10 5855 21239 2026-09-21T13:50:50Z Tejoebārsa 137 Created page with "<noinclude>{{Clade |label1=root |1={{Clade |1=Leaf1 |2=Leaf2 }} }}</noinclude>{{#invoke:Clade|main|style={{{style|}}} }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage, not here! --> </noinclude>" 21239 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Clade |label1=root |1={{Clade |1=Leaf1 |2=Leaf2 }} }}</noinclude>{{#invoke:Clade|main|style={{{style|}}} }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> 12f07cwmw7z74nh3f4qhnpi8tzmynek တမ်းပလိတ်:Taxonomy/Cervidae 10 5856 21242 2026-09-21T13:52:15Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=familia |link=သမင်မျိုးရင်း|Cervidae |parent=Pecora }}" 21242 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=familia |link=သမင်မျိုးရင်း|Cervidae |parent=Pecora }} 5niutmyq03w3bt3slsedvknjqr6lr0h သမင် 0 5857 21243 2026-09-21T13:59:18Z Tejoebārsa 137 Created page with "[[File:Red_deer_stag_2009_denmark.jpg|220x124px|thumb|right|alt=.|သမင်]] {{Automatic taxobox | name = Deer<ref>[http://arrow.latrobe.edu.au/store/3/4/3/2/5/public/B11775361V2.pdf 'deer' singular and plural] among examples (swine OE swin, deer OE deor, sheep OE sceap, horse OE hors, year OE gear, pound OE pana) -Jespersen, A Modern English Grammar on Historical Principles, Part II SYNTAX (First Volume), Ch.III The Unchanged Plural (p. 49) ''arrow.latrobe.edu.au''..." 21243 wikitext text/x-wiki [[File:Red_deer_stag_2009_denmark.jpg|220x124px|thumb|right|alt=.|သမင်]] {{Automatic taxobox | name = Deer<ref>[http://arrow.latrobe.edu.au/store/3/4/3/2/5/public/B11775361V2.pdf 'deer' singular and plural] among examples (swine OE swin, deer OE deor, sheep OE sceap, horse OE hors, year OE gear, pound OE pana) -Jespersen, A Modern English Grammar on Historical Principles, Part II SYNTAX (First Volume), Ch.III The Unchanged Plural (p. 49) ''arrow.latrobe.edu.au'' accessed 14 November 2020</ref> | fossil_range = {{Fossil range|Early Miocene|Recent}} | image = Family Cervidae five species.jpg | image_upright = 1.2 | image_caption = Images of a few members of the family Cervidae (counterclockwise from top left): the [[red deer]] (''Cervus elaphus''), [[sika deer]] (''Cervus nippon''), [[barasingha]] (''Rucervus duvaucelii''), [[caribou]] (''Rangifer tarandus'') and [[white-tailed deer]] (''Odocoileus virginianus'') | taxon = Cervidae | authority = [[:en:Georg August Goldfuss|Goldfuss]], 1820 | type_genus = ''[[Cervus]]'' | type_genus_authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], 1758 | range_map = | range_map_caption = Combined native range of all species of deer. | subdivision_ranks = Subfamilies | subdivision = *[[:en:Capreolinae]] *[[:en:Cervinae]] }} '''သမင်'''သည် စာဗီဒီးမျိုးရင်းဝင် တောတိရစ္ဆာန်ဖြစ်ပနာ ခြီထောက်မာခွာပါဟိရေ [[တိရစ္ဆာန်]] မျိုးဖြစ်တေ။ အဖိုသတ္တဝါများမာ အဂေါင်းမာ ကောင်းကောင်းလှပသော[[ဂြို]]ပါဟိရေ။ အသီးအရွက်သာစားသော စားမြုံ့ ပြန်သတ္တမွားမျိုးဖြစ်တေ။ ယင်းသည်အင်အားကြီး မားသော [[ကျား]]၊ [[ခြင်္သေ့]]စရေသားရဲတိရစ္ဆာန်နန့် ရန်သူတိ၏ဖီးရန်မှရွတ်မြောက်ရန် အလွန်အယင့်ယင် ပြေးလွှားလားနှိုင်အတွက်နန့် [[ပြားဆတ်]]၊ [[ချေ]]၊ [[စိုင်]]၊ [[ဆတ်]] ရို့ကဲ့သို့ပင် ခြီမြန် သတ္တဝါဟုခေါ်ရေ။ သမင်သည် ဆတ် ထက်ကိုယ်လုံး ကိုယ်ထည်သွယ်ရေ။ သမင်အမသည် ကိုယ်လုံးပိုပြီးကေသိရေ။ ပက်ခုံးမှ အမြင့် လေးပေလောက်ဟိရေ။ ကျွဲ၊ နွား၊ ပြားဆတ်အစဟိရေ တိရစ္ဆာန်ရို့မာ ပိုင်ဂြိုပါရေ်လည်း သမင်ဂြိုသည် ကျွဲ၊ နွား၊ ပြားဆတ်ဂြို မျိုးမဟုတ်ဘဲ အခက်အတက်ရို့နန့်လှပရေ ဂြို မျိုးဖြစ်တေ။ အခက်အတက်များ နှစ်ခုမှသျှစ်ခု အထိ ပါတတ်ရေ။ ဂြိုအလျား ၄၂ လက်မလှောက်ဟိတတ်ရေ။ ကျွဲ၊ နွား၊ ပြားဆတ်ရို့၏ဂြိုသည် နှစ်စိုင်အသစ်လဲလိမဟိ ကေလေ့ သမင်ဂြိုသည် နှစ်စိုင်အသစ်လဲရစမြဲဖြစ်တေ။ နှစ်ခါလည်သားအရွယ်မာ ချိုစပေါက်ပနာ ခုနှစ်နှစ်သားအရွယ် မာအစိအစုံပြည့်ပြည့်ဝဝ ပေါက်ရေ။ ဆတ်၊ ပြားဆတ် အစဟိစွာရို့၏ဂြိုရို့ထက် ဖီးမှကြည့်ကေ ပိုဝိုင်းနေသကဲ့ သို့ထင်ရရေ။ ချိုရေ [[သြဂတ်လ]] လယ်မာစပြီးကေလဲတတ်ရေ။ ဇကုန်ပြည့်ပြည့်ဝဝ ပြန်ဖြစ်ဖို့အတွက်ရက်သတ္တပတ် ၁ဝ ပတ်မှ လေးလအထိကြာ တတ်ရေ။ ဂြိုလဲချိန်မာသမင်တိစွာ အပြင်သို့ထွက်ပြီးကေ ကျက်စား လိမဟိဘဲ တောနက်ထဲမာခိုအောင်းနီလေ့ ဟိတတ်ကတ်ရေ။ ဂြိုများအသစ်လဲနီရေအခါမှ ပေါက်ကာစ ဂြိုကောင်မချေျားကို [[ကတ္တီပါ]]ပိုင်နူးညံ့သောအရေတမျိုး ကဖုံးလွှမ်းဗျာယ်ဟိရေ။ ထိုအရေအချေသည် အလွန် နူးညံ့လှရေဖြစ်ရာ စကေမျှ ထိခိုက်မိရုံနန့်သွီးထွက် တတ်လီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်ပင်ဒေအခါအမျိုးမာ သမင်သည် လှည့်လည်လားလာခြင်းမပြုဘဲ တနီရာရာမာ ခိုအောင်း နီလေ့ဟိခြင်းဖြစ်တေ။ ယေကေလဲအချိန်အတန်ကြာကေ ဂြိုတိစွာမူလအတိုင်း ပြန်ပနာမာကျော လာလီရေ။ သမင်စွာကောင်းစွာ အရွယ်မရောက်မချင်း၊ နှစ်တိုင်း နှစ်တိုင်းဂြိုမာ အကိုင်းအခက်ကောင်မချေျား ထပ်လီာင်း ပေါက်ပွားတတ်သည်ဖြစ်ရာ သမင်၏ဂြိုအကိုင်းအခက်များ ကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထိုသမင်၏အသက် အရွယ်ကို လှောက်မှန်းနိုင်လီရေ။ များရေအားဖြင့်သမင်ဟူသမျှသည် [[ဖက်ရွက်]]၊သစ်ညွန့်၊သစ်ညှောက်၊ [[မြက်ပင်]]အစဟိစွာရို့နန့်တကွရီညှိ၊ အရည်ရွှမ်းသော အပင်၊ အသီးစသည်ရို့ကို အမှီအပင်းထည့်သောက်အသက်မွီးကတ်လီရေ။ ယင်းရို့ကိုယိုင်ပါးအောင်လည်း အလွယ်ကာသားပင်ပြုလုပ်သင်ကြားနှိုင်ရေ။ သမင်ငယ်ကောင်မချေျားသည် ပုံပန်းအားဖြင့် မိဘဖြစ်ရေ သမင်ရို့နန့်တူညီရေ်လည်း ကိုယ်ပေါ်မာအပြောက်အစင်း အကြားများဖြစ်ဗျာယ်ဟိတတ်ရေ။ သမင်မွှီးသည် သိပ်သိပ်သည်းသည်းမဟိ၊ ပါးလို့စိကေချေကြမ်းရေ။ သမင်ဖို၏ အရောင်သည် သမင်မ၏ အရောင်ထက်ပိုရင့်ရေ။ ယင်းရို့စွာ[[ရာသီဥတု]]အလိုက်လည်း အမွှီးအရောင်ပြောင်းတတ်သိရေ။ အေးရေရာသီမာအမွှီးရောင်ရင့်လို့ နွီရာသီ မာအရောင်ဖျော့ကာ ဝါညိုညိုအရောင် ဖြစ်လာရေ။ သမင်ရို့စွာ တသားလျှင် တကောင်သာ ပေါက်လိဟိရေ။ အထူးအနိန်နန့်အောက်တိုဘာလမာပေါက်တတ်ရေ။ ပတုံးဖြူသမင်သည် တကောင်မှသုံးကောင်အထိ အများဆုံးပေါက်ရေ။ သမင်စွာတိရေတွက်နန့် ထူထက်သော သစ်တောနန့်တောင်မြင့်များမာ နီလေ့မဟိချေ။ တောစပ်ခြုံကွယ်မာ လှည့်လည်ကျက်စား တတ်ရေ။ အကောင်အနည်းငယ်ရာအုပ်ဖွဲ့နီတတ်ရေ။ နီအီးချိန် မိုးထနန့်ညဇာဘက် မားသာအစာအတွက်ရာထွက်ပြီးကေ နိခင်းနီပူချိန်မာအရိပ်ခိုနီတတ်ရေ။ တခါတရီ ညဉ့်ဖက်မာ ထွက်ပြီးကေ လယ်ယာများမာဝင်ရောက်စားသောက်တတ်ရေ။ တိရစ္ဆာန်ဗေဒပညာသျှင်အသီးသီးသည် သမင်အမျိုးအစား ကိုခွဲခြားရာမာ များစွာအယူဝါဒကွဲပြားကတ်တေ။ သို့ ကေလေ့ အဓိကကတော့ခါအစုနှစ်စုလှောက်ရာ ခွဲခြားမှတ်သားဖို့လိုလီရေ။ ပထမအစုမာအာသျှတိုက် ဟိမဝန္တာ အစဟိရေတောတောင် ဒေသများမာ တွိမြင်ရရေ ကတိုးသမင်တမျိုးတည်းသာ ပါဟိရေ။ ဒေအာသျှတိုက်ကတိုးသမင် မျိုးသည် ဂြိုမဟိသည်ရာမက ထင်ရှားသော ကတိုးဂလင်းများ ပါဟိလီရေ။ ယင်းကတိုးသမင်တိကို [[ကတိုးကောင်]]လို့လေ့ ခေါ်သိရေ။ ဒုတိယအစုကြီးမာမူ ကျန်ရေသမင် အားလုံးပါဟိ၏။ ဒေဒုတိယသမင်မျိုးကို [[ဩစတြေးလျတိုက်]]၊ [[နယူးဇီလန်]]ကျွန်း၊ [[အာဖရိက]]တောင်ပိုင်းဒေသနန့် [[မက်ဒါဂက်စကာ]]ကျွန်းတိကလွဲလို့ ဇာအရပ်မာမဆို နီရာမရွီး တွိဟိရတတ်ရေ။ သမပိုင်းဒေသများဟိ သမင် တိစွာ အပူပိုင်းဒေသဟိသမင်ရို့ထက် အရွယ်အစား မာကေလည်းကောင်း၊ အလှအပအသွင်ပြင်မာကေလေ့ ကောင်း၊ များစွာကျော်လွန်ရေ။ ယကေလေ့သော့ သမပိုင်းဒေသဟိသမင်တိထက်မညံ့လှသော အပူပိုင်းသမင်မျိုးလည်း ဟိလီသိမ့်ရေ။ ထိုသမင်မျိုးမာ [[အိန္ဒိယ]]နန့်[[သီရိလင်္ကာ]]နိုင်ငံတိမာ ဟိတတ်ရေ အက်ဇစ်ခေါ် [[သမင်ပြောက်]]မျိုးဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ သမင်အသီးသီးအနက် အတွိရအများဆုံးသော သမင်မျိုးမာ ဗာဂျင်းနီးယား ခေါ် [[ပတုံးဖြူသမင်]] မျိုးဖြစ်၏။ ၁၇၈၄ ခုနှစ်က [[ဗာဂျင်းနီးယားပြည်နယ်]]မှ သတ်ဖြတ်ဖမ်းမိသော ယင်းသမင်မျိုးကို ပထမဆုံးဥပမာ မျိုး ခွဲနှိုင်ရေကိုအစွဲပြုပနာ ဗာဂျင်းနီးယားဟုခေါ်ရေ။ ယင်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု [[ဒဲလဝဲယား]]၊[[ဩရိဂန်]]၊[[နီဗားဒ]]၊ [[ကာလီဖိုးနီးယား]]အစဟိရေ ပြည်နယ်ရို့မှလွဲကေနီရာမရွီး အဝှမ်းတွိ့ရတတ်ရေ။ [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]မာ ထို ဗာဂျင်းနီးယားပတုံးဖြူသမင်မျိုးကိုပင် ဆတ် ဆိုပနာ ခေါ်မှတ်မားနီကတ်၏။ အမှန်ဆိုကေ ဗာဂျင်းနီးယားပတုံးဖြူသမင်မျိုး၏ ပတုံးမာ အောက်ဘက်ပိုင်းနန့်အစွန်းအနားနီရာတိမာ ဆွတ်ဆွတ် ဖြူဗျာယ်ဟိရေ။ မြောက်အမေရိကတိုက်မာ ပတုံးနက် သမင်မျိုးဆိုပနာ ပင်သီးသန့်ဟိသိမ့်၏။ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]မာ တွိ့ရတတ်ရေ [[ရေသမင်]]တိစွာ ဂြိုဆိုပနာမပါဟိဘဲရှည်လျားသောအစွယ်သာပါဟိရေ။ ရီစပ်မြစ်ကမ်းနဖူးရို့မာ ပုန်းလို့နီတတ် ရေ။ တင်သားဆုံတဝိုက်မာ အမွှီးဖြူကွက်တိော ပါဟိရေ။ စိတ်လက်အီးချမ်းငြိမ်သက်စွာနီရေအခါမှ ယင်းအမွှီးအားလုံးမာစုနိန်ကေလည်း ထိတ်လန့်ရေအခါ ယင်းအမွှီးတိစွာ ပြန့်ကားလို့ ထွက်လှာတတ်ရေ ထူးဆန်းရေ [[ဂျပန်စီကာသမင်]]မျိုးလည်း ဟိသိမ့်ရေ။ ယင်းသမင်မျိုးကို [[မန်ချူးရီးယား]]ပြည်မာတွိ့နှိုင်ရေ။ အရာ ထင်ရှားရေသမင်မျိုးတိမာ နှင်းဖုန်းသော အအီးပိုင်း ဇုန်ဒေသမာ တွိရတတ်ရေ [[တန်းဒြသမင်]]၊ [[မြောက်အမေရိကတိုက်]]မာအတွိ့များရေ [[ကဲရီးဗူးသမင်]] ရို့ဖြစ်တေ။ ကဲရီးဗူးသမင်စွာ ဂါရီဆွဲဖို့နန့်နို့အတွက်ရာ အလွန် အသုံးဝင်ရေ သမင်မျိုးဖြစ်တေ။ မြောက်အမေရိကတိုက်စွာ သမင်မျိုးရို့ပေါက်ဖွားရာ ပင်ရင်းဒေသဟုဆိုရေ။ ရှီးအခါကအမင်ရိကတိုက်မာ နီရာမရွီးတွိဟိရရေ ဝါ့ပတိခေါ်သမင်ကြီးမျိုးစွာ ထွားကြိုင်းကြီးမားလှရေဖြစ်ရာ တခါတရီငါးပီပင် ကျော်တတ်လီရေ။ ထိုသမင်ကြီးမျိုးသည်အမဲပစ်သူရို့ ဗြန်းစိကာရပစ် ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် မျိုးဆက်ပပျောက်လုမတတ် တိမ်ကောလားလီယာ။ မြန်မာနိုင်ငံမာပင် ရှီးအခါက သမင်အလွန်ပေါကေလေ့ စစ်ပြီးခေတ်မာအမျိုး တိမ်လု နီးနီး နည်းပါးဗျာယ်ဟိရေ။ သမင်စွာ တောစပ်မာတွိရတတ်ရုံမက ယဉ်လည်းယဉ်လွယ်သဖြင့် အဖမ်းရလွယ်မှုကြောင့် အမျိုးတုံး လွယ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ဘုရားလောင်းသုဝဏ္ဏသာမရေ သမင်နှစ်ကောင်ကို တပေါင်းတည်းပြုပြီးကေ ယင်းသမင် နှစ်စီးရို့၏ ကျောက်ကုန်းထက်မာ သောက်ရီအိုးကိုတင်ပနာ အမိအဖရို့ကိုလုပ်ကျွေးဖို့ ရီခပ်ဆင်းလို့ ဟိကြောင်း [[သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်တော်]]ကြီးမာ ပါဟိစွာကို ထောက်ကေ သမင်မျိုး ရို့စွာရှီးလွန်လီပြီရေအခါ ကပင် အလွန်ယဉ်လွယ်သော သတ္တမွားမျိုးဖြစ်ကြောင်းသိသာရေ။ ဂုချိန်ခါမြန်မာနိုင်ငံမာ သမင်တိကိုမသတ်ဖြတ်ရန် အစိုးရကတားမြစ်ထားသဖြင့် အကောင်ရေတိုးလာရေဟု ဆိုရဖို့ဖြစ်ကေလေ့ ခန့်မှန်းခြီအနိန်နန့်အကောင်ရေ ၂၅ဝဝ မှ ၃ဝဝဝ ထက်မပိုသိမ့်ကြောင်းဖြင့် သစ်တောဌာနမှအဆိုဟိရေ။ သမင်သားရီကိုမြန်မာနိုင်ငံမာ [[ရွှီမျက်ပါး]]လုပ်ရာမာ အသုံးပြုကတ်တေ။ ယေကေလဲ မကန်မဝှန်လိုရေပစ္စည်းမဟုတ်သဖြင့် စီးပွားရီး အတွက်ရာသမင်တိကို ဖမ်းယူသတ်ဖြတ်ခြင်းမဟိချေ။ သမင် သားကိုစားကေ သမင်ကွက်ခေါ် အရီပြားရောဂါတမျိုး ဖြစ်တတ်ရေလို့ လူတိကအယူဟိကက်သဖြင့် လူတိုင်းမစားကတ်အတွက်နန့် ယင်းကိုအသားအတွက်ရာသတ်ဖြတ်သူနည်းပြီးကေ အပျော်ထမ်းတောလိုက်ကေး ဖမ်းယူသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံရမှုရာ ဟိလီရေ။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘာဝထိန်းသိမ်းမှုအဖွဲ့ကြီး၏ညီလာခံမာ မြန်မာနိုင်ငံဟိ သမင် အကောင်ရေစာရင်းကိုတင်ပြရာ မြန်မာနိုင်ငံမာ သမင်မျိုး တိမ်ကောဖို့ကို စိုးရိမ်ရရေအခြီအနီမဟိတော့ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကတ်တေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> == ပါဏဗေဒအလို အရ ဇီဝမျိုးခွဲခြားခြင်းနန့် အမျိုးအနွယ်တိ == === ပြင်ပကိုယ်ခန္ဓာ သွင်ပြင်လက္ခဏာအရ ဆက်နွယ်မှု<ref name="Hassanin2003">{{cite journal|last1=Hassanin|first1=A.|last2=Douzery|first2=E. J. P.|title=Molecular and morphological phylogenies of Ruminantia and the alternative position of the Moschidae|journal=Systematic Biology|date=2003|volume=52|issue=2|pages=206–28|doi=10.1080/10635150390192726|url=https://www.researchgate.net/publication/10760976|pmid=12746147|doi-access=free}}</ref> === === {{Clade|{{clade | label1=[[Tragulina]] | 1=[[Tragulidae]] [[File:Tragulus napu - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - (white background).jpg|50 px]] | label2=[[Pecora]] | 2={{clade | 1=[[Antilocapridae]] [[File:Antilocapra white background.jpg|50 px]] | 2=[[Giraffidae]] [[File:Giraffa camelopardalis Brockhaus white background.jpg|50 px]] | 3={{clade | 1='''Cervidae''' [[File:The deer of all lands (1898) Hangul white background.png|50 px]] | 2={{clade | 1=[[Bovidae]] [[File:Birds and nature (1901) (14562088237) white background.jpg |50px]] | 2=[[Moschidae]] [[File:Moschus chrysogaster white background.jpg|50 px]] }} }} }} }}|style=font-size: 100%; line-height:100%|label1=[[Ruminantia]]}} === === ကိုယ်ခန္ဓာ အထဲပိုင်း သွင်ပြင်လက္ခဏာအရ ဆက်နွယ်မှု<ref name="Gilbert2006">{{cite journal|last1=Gilbert|first1=C.|last2=Ropiquet|first2=A.|last3=Hassanin|first3=A.|title=Mitochondrial and nuclear phylogenies of Cervidae (Mammalia, Ruminantia): Systematics, morphology, and biogeography|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|date=2006|volume=40|issue=1|pages=101–17|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.017|url=https://www.researchgate.net/publication/7194962|pmid=16584894}}</ref> === {{Clade|{{clade | label1=[[Cervinae]] (Old World deer) | 1={{clade | label1=[[Muntiacini]] | 1={{clade | 1=[[Reeves's muntjac]] | 2=[[Tufted deer]] [[File:The deer of all lands (1898) Michie's tufted deer white background.png| 50px]] }} | label2=[[Cervini]] | 2={{clade | 1={{clade | 1={{clade | 1=[[Common fallow deer]] [[File:Cervus dama - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica -(white background).jpg| 50px]] | 2=[[Persian fallow deer]] [[File:Cervus dama (var. nigra) - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - (white background).jpg| 50px]] }} | 2={{clade | 1={{clade | 1={{clade | 1=[[Javan rusa|Rusa]][[File:The deer of all lands (1898) Moluccan rusa white background.png| 50px]] | 2=[[Sambar deer|Sambar]] [[File:Archives du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris (1852) (Cervus unicolor).png| 50px]] }} | 2={{clade | 1=[[Red deer]] [[File:Cervus elaphus - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - (white background).jpg| 50px]] | 2=[[Thorold's deer]] [[File:The deer of all lands (1898) Thorold's deer white background.png| 50px]] | 3=[[Sika deer]] [[File:Recherches pour servir à l'histoire naturelle des mammifères (Pl. 22) (Cervus nippon).jpg| 50px]] | 4=[[Elk]] (Wapiti) [[File:Cervus canadensis - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - (white background).jpg| 50px]] }} }} | 2={{clade | 1=[[Eld's deer]] [[File:Cervus hippelaphus - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - (white background).jpg| 50px]] | 2=[[Père David's deer]] [[File:Elaphurusdavidianus white background.jpg| 50px]] }} }} }} | 2={{clade | 1=[[Barasingha]][[File:The deer of all lands (1898) Swamp deer white background.png| 50px]] | 2={{clade | 1=[[Indian hog deer]] | 2=[[Chital]][[File:Cervus axis - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - (white background).jpg| 50px]] }} }} }} }} | label2=[[Capreolinae]] (New World deer) | 2={{clade | label1=[[Rangiferini]] | 1={{clade | 1=[[Reindeer]] (Caribou) [[File:The deer of all lands (1898) Scandinavian reindeer white background.png| 50px]] | 2={{clade | 1={{clade | 1=[[American red brocket]] [[File:PZSL1850PlateMammalia24 Mazama americana.png| 50px]] | 2={{clade | 1=[[White-tailed deer]] [[File:The deer of all lands (1898) Virginia deer white background.png| 50px]] | 2=[[Mule deer]] [[File:The deer of all lands (1898) Mule deer white background.png| 50px]] }} }} | 2={{clade | 1=[[Marsh deer]] | 2=[[Gray brocket]] | 3=[[Southern pudu]] [[File:Pudu puda Werner (white background).JPG| 50px]] | 4=[[Taruca]] [[File:The deer of all lands (1898) Peruvian guemal white background.png| 50px]] }} }} }} | label2=[[Capreolini]] | 2={{clade | 1=[[Roe deer]] [[File:The deer of all lands (1898) European roe deer white background.png|50px]] | label2= | 2=[[Water deer]] [[File:The deer of all lands (1898) Chinese water deer white background.png|50px]] }} | label3=[[Alceini]] | 3=[[Moose]] or [[Moose|Eurasian elk]] [[File:The deer of all lands (1898) Elk white background.png|50px]] }} }}|style=font-size: 90%; line-height:100%|label1='''Cervidae'''}} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Taxonbar|from=Q23390}} [[ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးရင်းတိ]] [[ကဏ္ဍ:သမင်မျိုးရင်းဝင်| ]] [[ကဏ္ဍ:အသုံးများရေ နို့တိုက်သတ္တဝါ နာမည်တိ]] srd2g0d5tgd36bgn4q31fycp4musuc3 21245 21243 2026-09-21T14:06:48Z Tejoebārsa 137 21245 wikitext text/x-wiki [[File:Red_deer_stag_2009_denmark.jpg|220x124px|thumb|right|alt=.|သမင်]] {{Automatic taxobox | name = Deer<ref>[http://arrow.latrobe.edu.au/store/3/4/3/2/5/public/B11775361V2.pdf 'deer' singular and plural] among examples (swine OE swin, deer OE deor, sheep OE sceap, horse OE hors, year OE gear, pound OE pana) -Jespersen, A Modern English Grammar on Historical Principles, Part II SYNTAX (First Volume), Ch.III The Unchanged Plural (p. 49) ''arrow.latrobe.edu.au'' accessed 14 November 2020</ref> | fossil_range = {{Fossil range|Early Miocene|Recent}} | image = Family Cervidae five species.jpg | image_upright = 1.2 | image_caption = Images of a few members of the family Cervidae (counterclockwise from top left): the [[red deer]] (''Cervus elaphus''), [[sika deer]] (''Cervus nippon''), [[barasingha]] (''Rucervus duvaucelii''), [[caribou]] (''Rangifer tarandus'') and [[white-tailed deer]] (''Odocoileus virginianus'') | taxon = Cervidae | authority = [[:en:Georg August Goldfuss|Goldfuss]], 1820 | type_genus = ''[[Cervus]]'' | type_genus_authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], 1758 | range_map = | range_map_caption = Combined native range of all species of deer. | subdivision_ranks = Subfamilies | subdivision = *[[:en:Capreolinae]] *[[:en:Cervinae]] }} '''သမင်'''စွာ စာဗီဒီးမျိုးရင်းဝင် တောတိရစ္ဆာန်ဖြစ်ပနာ ခြီထောက်မာခွာပါဟိရေ [[တိရစ္ဆာန်]] မျိုးဖြစ်တေ။ အဖိုသတ္တဝါများမာ အဂေါင်းမာ ကောင်းကောင်းလှပရေ [[ဂြို]]ပါဟိရေ။ အသီးအရွက်သာစားသော စားမြုံ့ ပြန်သတ္တမွားမျိုးဖြစ်တေ။ ယင်းက အင်အားကြီး မားသော [[ကျား]]၊ [[ခြင်္သေ့]]စရေသားရဲတိရစ္ဆာန်နန့် ရန်သူတိ၏ဖီးရန်မှရွတ်မြောက်ဖို့ အလွန်အယင့်ယင် ပြေးလွှားလားနှိုင်အတွက်နန့် [[ပြားဆတ်]]၊ [[ချေ]]၊ [[စိုင်]]၊ [[ဆတ်]] ရို့ကဲ့သို့ပင် ခြီမြန် သတ္တဝါဟုခေါ်ရေ။ သမင်စွာ ဆတ် ထက်ကိုယ်လုံး ကိုယ်ထည်သွယ်ရေ။ သမင်အမသည် ကိုယ်လုံးပိုပြီးကေသိရေ။ ပက်ခုံးမှ အမြင့် လေးပေလောက်ဟိရေ။ ကျွဲ၊ နွား၊ ပြားဆတ်အစဟိရေ တိရစ္ဆာန်ရို့မာ ပိုင်ဂြိုပါကေလည်း သမင်ဂြိုစွာ ကျွဲ၊ နွား၊ ပြားဆတ်ဂြို မျိုးမဟုတ်ဘဲ အခက်အတက်ရို့နန့်လှပရေ ဂြို မျိုးဖြစ်တေ။အခက်အတက်များ နှစ်ခုမှသျှစ်ခု အထိပါတတ်ရေ။ ဂြိုအလျား ၄၂ လက်မလှောက်ဟိတတ်ရေ။ ကျွဲ၊ နွား၊ ပြားဆတ်ရို့၏ဂြိုက နှစ်စိုင်အသစ်လဲလိမဟိ ကေလေ့ သမင်ဂြိုစွာ နှစ်စိုင်အသစ်လဲရစမြဲဖြစ်တေ။ နှစ်ခါလည်သားအရွယ်မာ ချိုစပေါက်ပနာ ခုနှစ်နှစ်သားအရွယ် မာအစိအစုံပြည့်ပြည့်ဝဝ ပေါက်ရေ။ ဆတ်၊ ပြားဆတ် အစဟိစွာရို့၏ဂြိုရို့ထက် ဖီးမှကြည့်ကေ ပိုဝိုင်းနေသကဲ့ သို့ထင်ရရေ။ ချိုရေ [[သြဂတ်လ]] လယ်မာစပြီးကေလဲတတ်ရေ။ ဇကုန်ပြည့်ပြည့်ဝဝ ပြန်ဖြစ်ဖို့အတွက်ရက်သတ္တပတ် ၁ဝ ပတ်မှ လေးလအထိကြာ တတ်ရေ။ ဂြိုလဲချိန်မာသမင်တိစွာ အပြင်သို့ထွက်ပြီးကေ ကျက်စား လိမဟိဘဲ တောနက်ထဲမာခိုအောင်းနီလေ့ ဟိတတ်ကတ်ရေ။ ဂြိုများအသစ်လဲနီရေအခါမှ ပေါက်ကာစ ဂြိုချေကို [[ကတ္တီပါ]]ပိုင်နူးညံ့ရေအရီတမျိုး ကဖုံးလွှမ်းဗျာယ်ဟိရေ။ ထိုအရီချေက အလွန် နူးညံ့လှရေဖြစ်ရာ စကေမျှ ထိခိုက်မိရုံနန့်သွီးထွက် တတ်လီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်ပင်ဒေအခါအမျိုးမာ သမင်စွာ လှည့်လည်လားလာခြင်းမပြုဘဲ တနီရာရာမာ ခိုအောင်း နီလေ့ဟိခြင်းဖြစ်တေ။ ယေကေလဲအချိန်အတန်ကြာကေ ဂြိုတိစွာမူလအတိုင်း ပြန်ပနာမာကျော လာလီရေ။ သမင်စွာကောင်းစွာ အရွယ်မရောက်မချင်း၊ နှစ်တိုင်း နှစ်တိုင်းဂြိုမာ အကိုင်းအခက်ကောင်မချေျား ထပ်လီာင်း ပေါက်ပွားတတ်သည်ဖြစ်ရာ သမင်၏ဂြိုအကိုင်းအခက်များ ကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထိုသမင်၏အသက် အရွယ်ကို လှောက်မှန်းနိုင်လီရေ။ များရေအားဖြင့်သမင်ဟူသမျှက [[ဖက်ရွက်]]၊သစ်ညွန့်၊သစ်ညှောက်၊ [[မြက်ပင်]]အစဟိစွာရို့နန့်တကွရီညှိ၊ အရည်ရွှမ်းသော အပင်၊ အသီးစစွာရို့ကို အမှီအပင်းထည့်သောက်အသက်မွီးကတ်လီရေ။ ယင်းရို့ကိုယိုင်ပါးအောင်လည်း အလွယ်ကာသားပင်ပြုလုပ်သင်ကြားနှိုင်ရေ။ သမင်ငယ်ကောင်မချေျားသည် ပုံပန်းအားဖြင့် မိဘဖြစ်ရေ သမင်ရို့နန့်တူညီရေ်လည်း ကိုယ်ပေါ်မာအပြောက်အစင်း အကြားတိဖြစ်ဗျာယ်ဟိတတ်ရေ။ သမင်မွှီးစွာ သိပ်သိပ်သည်းသည်းမဟိ၊ ပါးလို့စိကေချေကြမ်းရေ။ သမင်ဖို၏ အရောင်သည် သမင်မ၏ အရောင်ထက်ပိုရင့်ရေ။ ယင်းရို့စွာ[[ရာသီဥတု]]အလိုက်လည်း အမွှီးအရောင်ပြောင်းတတ်သိရေ။ အီးရေရာသီမာအမွှီးရောင်ရင့်လို့ နွီရာသီ မာအရောင်ဖျော့ကာ ဝါညိုညိုအရောင် ဖြစ်လာရေ။ သမင်ရို့စွာ တသားလျှင် တကောင်သာ ပေါက်လိဟိရေ။ အထူးအနိန်နန့်အောက်တိုဘာလမာပေါက်တတ်ရေ။ ပတုံးဖြူသမင်စွာ တကောင်မှသုံးကောင်အထိ အများဆုံးပေါက်ရေ။ သမင်စွာတိရေတွက်နန့် ထူထက်သော သစ်တောနန့်တောင်မြင့်များမာ နီလေ့မဟိချေ။ တောစပ်ခြုံကွယ်မာ လှည့်လည်ကျက်စား တတ်ရေ။ အကောင်အနည်းငယ်ရာအုပ်ဖွဲ့နီတတ်ရေ။ နီအီးချိန် မိုးထနန့်ညဇာဘက် မားသာအစာအတွက်ရာထွက်ပြီးကေ နိခင်းနီပူချိန်မာအရိပ်ခိုနီတတ်ရေ။ တခါတရီ ညဉ့်ဖက်မာ ထွက်ပြီးကေ လယ်ယာတွင်းမာဝင်ရောက်စားသောက်တတ်ရေ။ တိရစ္ဆာန်ဗေဒပညာသျှင်အသီးသီးက သမင်အမျိုးအစား ကိုခွဲခြားရာမာ များစွာအယူဝါဒကွဲပြားကတ်တေ။ ယကေလေ့ အဓိကကတော့ခါအစုနှစ်စုလှောက်ရာ ခွဲခြားမှတ်သားဖို့လိုလီရေ။ ပထမအစုမာအာသျှတိုက် ဟိမဝန္တာ အစဟိရေတောတောင် ဒေသတိမာ တွိမြင်ရရေ ကတိုးသမင်တမျိုးတည်းသာ ပါဟိရေ။ ဒေအာသျှတိုက်ကတိုးသမင် မျိုးစွာ ဂြိုမဟိသည်ရာမက ထင်ရှားသော ကတိုးဂလင်းများ ပါဟိလီရေ။ ယင်းကတိုးသမင်တိကို [[ကတိုးကောင်]]လို့လေ့ ခေါ်သိရေ။ ဒုတိယအစုကြီးမာမူ ကျန်ရေသမင် အားလုံးပါဟိ၏။ ဒေဒုတိယသမင်မျိုးကို [[ဩစတြေးလျတိုက်]]၊ [[နယူးဇီလန်]]ကျွန်း၊ [[အာဖရိက]]တောင်ပိုင်းဒေသနန့် [[မက်ဒါဂက်စကာ]]ကျွန်းတိကလွဲလို့ ဇာအရပ်မာမဆို နီရာမရွီး တွိဟိရတတ်ရေ။ သမပိုင်းဒေသများဟိ သမင် တိစွာ အပူပိုင်းဒေသဟိသမင်ရို့ထက် အရွယ်အစား မာကေလည်းကောင်း၊ အလှအပအသွင်ပြင်မာကေလေ့ ကောင်း၊ များစွာကျော်လွန်ရေ။ ယကေလေ့သော့ သမပိုင်းဒေသဟိသမင်တိထက်မညံ့လှသော အပူပိုင်းသမင်မျိုးလည်း ဟိလီသိမ့်ရေ။ ထိုသမင်မျိုးမာ [[အိန္ဒိယ]]နန့်[[သီရိလင်္ကာ]]နိုင်ငံတိမာ ဟိတတ်ရေ အက်ဇစ်ခေါ် [[သမင်ပြောက်]]မျိုးဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ သမင်အသီးသီးအနက် အတွိရအများဆုံးသော သမင်မျိုးမာ ဗာဂျင်းနီးယား ခေါ် [[ပတုံးဖြူသမင်]] မျိုးဖြစ်၏။ ၁၇၈၄ ခုနှစ်က [[ဗာဂျင်းနီးယားပြည်နယ်]]မှ သတ်ဖြတ်ဖမ်းမိသော ယင်းသမင်မျိုးကို ပထမဆုံးဥပမာ မျိုး ခွဲနှိုင်ရေကိုအစွဲပြုပနာ ဗာဂျင်းနီးယားဟုခေါ်ရေ။ ယင်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု [[ဒဲလဝဲယား]]၊[[ဩရိဂန်]]၊[[နီဗားဒ]]၊ [[ကာလီဖိုးနီးယား]]အစဟိရေ ပြည်နယ်ရို့မှလွဲကေနီရာမရွီး အဝှမ်းတွိ့ရတတ်ရေ။ [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]မာ ထို ဗာဂျင်းနီးယားပတုံးဖြူသမင်မျိုးကိုပင် ဆတ် ဆိုပနာ ခေါ်မှတ်မားနီကတ်၏။ အမှန်ဆိုကေ ဗာဂျင်းနီးယားပတုံးဖြူသမင်မျိုး၏ ပတုံးမာ အောက်ဘက်ပိုင်းနန့်အစွန်းအနားနီရာတိမာ ဆွတ်ဆွတ် ဖြူဗျာယ်ဟိရေ။ မြောက်အမေရိကတိုက်မာ ပတုံးနက် သမင်မျိုးဆိုပနာ ပင်သီးသန့်ဟိသိမ့်၏။ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]မာ တွိ့ရတတ်ရေ [[ရေသမင်]]တိစွာ ဂြိုဆိုပနာမပါဟိဘဲရှည်လျားသောအစွယ်သာပါဟိရေ။ ရီစပ်မြစ်ကမ်းနဖူးရို့မာ ပုန်းလို့နီတတ် ရေ။ တင်သားဆုံတဝိုက်မာ အမွှီးဖြူကွက်တိ ပါဟိရေ။ စိတ်လက်အီးချမ်းငြိမ်သက်စွာနီရေအခါမှ ယင်းအမွှီးအားလုံးမာစုနိန်ကေလည်း ထိတ်လန့်ရေအခါ ယင်းအမွှီးတိစွာ ပြန့်ကားလို့ ထွက်လှာတတ်ရေ ထူးဆန်းရေ [[ဂျပန်စီကာသမင်]]မျိုးလည်း ဟိသိမ့်ရေ။ ယင်းသမင်မျိုးကို [[မန်ချူးရီးယား]]ပြည်မာတွိ့နှိုင်ရေ။ အရာ ထင်ရှားရေသမင်မျိုးတိမာ နှင်းဖုန်းသော အအီးပိုင်း ဇုန်ဒေသမာ တွိရတတ်ရေ [[တန်းဒြသမင်]]၊ [[မြောက်အမေရိကတိုက်]]မာအတွိ့များရေ [[ကဲရီးဗူးသမင်]] ရို့ဖြစ်တေ။ ကဲရီးဗူးသမင်စွာ ဂါရီဆွဲဖို့နန့်နို့အတွက်ရာ အလွန် အသုံးဝင်ရေ သမင်မျိုးဖြစ်တေ။ မြောက်အမေရိကတိုက်စွာ သမင်မျိုးရို့ပေါက်ဖွားရာ ပင်ရင်းဒေသဟုဆိုရေ။ ရှီးအခါကအမင်ရိကတိုက်မာ နီရာမရွီးတွိဟိရရေ ဝါ့ပတိခေါ်သမင်ကြီးမျိုးစွာ ထွားကြိုင်းကြီးမားလှရေဖြစ်ရာ တခါတရီငါးပီပင် ကျော်တတ်လီရေ။ ထိုသမင်ကြီးမျိုးသည်အမဲပစ်သူရို့ ဗြန်းစိကာရပစ် ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် မျိုးဆက်ပပျောက်လုမတတ် တိမ်ကောလားလီယာ။ မြန်မာနိုင်ငံမာပင် ရှီးအခါက သမင်အလွန်ပေါကေလေ့ စစ်ပြီးခေတ်မာအမျိုး တိမ်လု နီးနီး နည်းပါးဗျာယ်ဟိရေ။ သမင်စွာ တောစပ်မာတွိရတတ်ရုံမက ယဉ်လည်းယဉ်လွယ်သဖြင့် အဖမ်းရလွယ်မှုကြောင့် အမျိုးတုံး လွယ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ဘုရားလောင်းသုဝဏ္ဏသာမရေ သမင်နှစ်ကောင်ကို တပေါင်းတည်းပြုပြီးကေ ယင်းသမင် နှစ်စီးရို့၏ ကျောက်ကုန်းထက်မာ သောက်ရီအိုးကိုတင်ပနာ အမိအဖရို့ကိုလုပ်ကျွေးဖို့ ရီခပ်ဆင်းလို့ ဟိကြောင်း [[သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်တော်]]ကြီးမာ ပါဟိစွာကို ထောက်ကေ သမင်မျိုး ရို့စွာရှီးလွန်လီပြီရေအခါ ကပင် အလွန်ယဉ်လွယ်သော သတ္တမွားမျိုးဖြစ်ကြောင်းသိသာရေ။ ဂုချိန်ခါမြန်မာနိုင်ငံမာ သမင်တိကိုမသတ်ဖြတ်ရန် အစိုးရကတားမြစ်ထားသဖြင့် အကောင်ရေတိုးလာရေဟု ဆိုရဖို့ဖြစ်ကေလေ့ ခန့်မှန်းခြီအနိန်နန့်အကောင်ရေ ၂၅ဝဝ မှ ၃ဝဝဝ ထက်မပိုသိမ့်ကြောင်းဖြင့် သစ်တောဌာနမှအဆိုဟိရေ။ သမင်သားရီကိုမြန်မာနိုင်ငံမာ [[ရွှီမျက်ပါး]]လုပ်ရာမာ အသုံးပြုကတ်တေ။ ယေကေလဲ မကန်မဝှန်လိုရေပစ္စည်းမဟုတ်သဖြင့် စီးပွားရီး အတွက်ရာသမင်တိကို ဖမ်းယူသတ်ဖြတ်ခြင်းမဟိချေ။ သမင် သားကိုစားကေ သမင်ကွက်ခေါ် အရီပြားရောဂါတမျိုး ဖြစ်တတ်ရေလို့ လူတိကအယူဟိကက်သဖြင့် လူတိုင်းမစားကတ်အတွက်နန့် ယင်းကိုအသားအတွက်ရာသတ်ဖြတ်သူနည်းပြီးကေ အပျော်ထမ်းတောလိုက်ကေး ဖမ်းယူသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံရမှုရာ ဟိလီရေ။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘာဝထိန်းသိမ်းမှုအဖွဲ့ကြီး၏ညီလာခံမာ မြန်မာနိုင်ငံဟိ သမင် အကောင်ရေစာရင်းကိုတင်ပြရာ မြန်မာနိုင်ငံမာ သမင်မျိုး တိမ်ကောဖို့ကို စိုးရိမ်ရရေအခြီအနီမဟိတော့ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကတ်တေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)</ref> == ပါဏဗေဒအလို အရ ဇီဝမျိုးခွဲခြားခြင်းနန့် အမျိုးအနွယ်တိ == === ပြင်ပကိုယ်ခန္ဓာ သွင်ပြင်လက္ခဏာအရ ဆက်နွယ်မှု<ref name="Hassanin2003">{{cite journal|last1=Hassanin|first1=A.|last2=Douzery|first2=E. J. P.|title=Molecular and morphological phylogenies of Ruminantia and the alternative position of the Moschidae|journal=Systematic Biology|date=2003|volume=52|issue=2|pages=206–28|doi=10.1080/10635150390192726|url=https://www.researchgate.net/publication/10760976|pmid=12746147|doi-access=free}}</ref> === === {{Clade|{{clade | label1=[[Tragulina]] | 1=[[Tragulidae]] [[File:Tragulus napu - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - (white background).jpg|50 px]] | label2=[[Pecora]] | 2={{clade | 1=[[Antilocapridae]] [[File:Antilocapra white background.jpg|50 px]] | 2=[[Giraffidae]] [[File:Giraffa camelopardalis Brockhaus white background.jpg|50 px]] | 3={{clade | 1='''Cervidae''' [[File:The deer of all lands (1898) Hangul white background.png|50 px]] | 2={{clade | 1=[[Bovidae]] [[File:Birds and nature (1901) (14562088237) white background.jpg |50px]] | 2=[[Moschidae]] [[File:Moschus chrysogaster white background.jpg|50 px]] }} }} }} }}|style=font-size: 100%; line-height:100%|label1=[[Ruminantia]]}} === === ကိုယ်ခန္ဓာ အထဲပိုင်း သွင်ပြင်လက္ခဏာအရ ဆက်နွယ်မှု<ref name="Gilbert2006">{{cite journal|last1=Gilbert|first1=C.|last2=Ropiquet|first2=A.|last3=Hassanin|first3=A.|title=Mitochondrial and nuclear phylogenies of Cervidae (Mammalia, Ruminantia): Systematics, morphology, and biogeography|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|date=2006|volume=40|issue=1|pages=101–17|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.017|url=https://www.researchgate.net/publication/7194962|pmid=16584894}}</ref> === {{Clade|{{clade | label1=[[Cervinae]] (Old World deer) | 1={{clade | label1=[[Muntiacini]] | 1={{clade | 1=[[Reeves's muntjac]] | 2=[[Tufted deer]] [[File:The deer of all lands (1898) Michie's tufted deer white background.png| 50px]] }} | label2=[[Cervini]] | 2={{clade | 1={{clade | 1={{clade | 1=[[Common fallow deer]] [[File:Cervus dama - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica -(white background).jpg| 50px]] | 2=[[Persian fallow deer]] [[File:Cervus dama (var. nigra) - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - (white background).jpg| 50px]] }} | 2={{clade | 1={{clade | 1={{clade | 1=[[Javan rusa|Rusa]][[File:The deer of all lands (1898) Moluccan rusa white background.png| 50px]] | 2=[[Sambar deer|Sambar]] [[File:Archives du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris (1852) (Cervus unicolor).png| 50px]] }} | 2={{clade | 1=[[Red deer]] [[File:Cervus elaphus - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - (white background).jpg| 50px]] | 2=[[Thorold's deer]] [[File:The deer of all lands (1898) Thorold's deer white background.png| 50px]] | 3=[[Sika deer]] [[File:Recherches pour servir à l'histoire naturelle des mammifères (Pl. 22) (Cervus nippon).jpg| 50px]] | 4=[[Elk]] (Wapiti) [[File:Cervus canadensis - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - (white background).jpg| 50px]] }} }} | 2={{clade | 1=[[Eld's deer]] [[File:Cervus hippelaphus - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - (white background).jpg| 50px]] | 2=[[Père David's deer]] [[File:Elaphurusdavidianus white background.jpg| 50px]] }} }} }} | 2={{clade | 1=[[Barasingha]][[File:The deer of all lands (1898) Swamp deer white background.png| 50px]] | 2={{clade | 1=[[Indian hog deer]] | 2=[[Chital]][[File:Cervus axis - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - (white background).jpg| 50px]] }} }} }} }} | label2=[[Capreolinae]] (New World deer) | 2={{clade | label1=[[Rangiferini]] | 1={{clade | 1=[[Reindeer]] (Caribou) [[File:The deer of all lands (1898) Scandinavian reindeer white background.png| 50px]] | 2={{clade | 1={{clade | 1=[[American red brocket]] [[File:PZSL1850PlateMammalia24 Mazama americana.png| 50px]] | 2={{clade | 1=[[White-tailed deer]] [[File:The deer of all lands (1898) Virginia deer white background.png| 50px]] | 2=[[Mule deer]] [[File:The deer of all lands (1898) Mule deer white background.png| 50px]] }} }} | 2={{clade | 1=[[Marsh deer]] | 2=[[Gray brocket]] | 3=[[Southern pudu]] [[File:Pudu puda Werner (white background).JPG| 50px]] | 4=[[Taruca]] [[File:The deer of all lands (1898) Peruvian guemal white background.png| 50px]] }} }} }} | label2=[[Capreolini]] | 2={{clade | 1=[[Roe deer]] [[File:The deer of all lands (1898) European roe deer white background.png|50px]] | label2= | 2=[[Water deer]] [[File:The deer of all lands (1898) Chinese water deer white background.png|50px]] }} | label3=[[Alceini]] | 3=[[Moose]] or [[Moose|Eurasian elk]] [[File:The deer of all lands (1898) Elk white background.png|50px]] }} }}|style=font-size: 90%; line-height:100%|label1='''Cervidae'''}} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Taxonbar|from=Q23390}} [[ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးရင်းတိ]] [[ကဏ္ဍ:သမင်မျိုးရင်းဝင်| ]] [[ကဏ္ဍ:အသုံးများရေ နို့တိုက်သတ္တဝါ နာမည်တိ]] i1auk0l589lvtus5e93765i51zma557 ထမဆတ်တက္ကသိုလ် 0 5858 21244 2026-09-21T14:03:41Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) =ထမဆတ်တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)=Thammasat University |ဒေသအခေါ်နာမည် =มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |တံဆိပ် =Emblem of Thammasat University.svg |တံဆိပ်စာသာ..." 21244 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) =ထမဆတ်တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)=Thammasat University |ဒေသအခေါ်နာမည် =มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |တံဆိပ် =Emblem of Thammasat University.svg |တံဆိပ်စာသား =တက္ကသိုလ်၏တံဆိပ်တော် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = |ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) =For excellence, for justice, and readiness in leadership |ဆောင်ပုဒ်(အရာအက္ခရာ) = |တည်ထောင်ခုနှစ် ={{Start date and age|df=yes|1934|06|27}} |ပါမောက္ခချုပ် =Professor Dr. Somkit Lertpaithoon |ဝန်ထမ်း = |ဆရာ = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = 25,369 |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ= 7,736 |အချိန်ပိုင်းကျောင်းသား ဦးရေ =33,422 |တည်နီရာ =[[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဘန်ကောက်မြို့]] |အကျယ်အဝန်း = |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွီ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် =အဝါရောင် နန့် အရဲရောင် <br /> {{color box|yellow}} {{color box|red}} |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ =[[ဇော်ကနီပင်]] |အားကဇပ်နာမည် = |အားကဇပ်အသင်း = |ကွန်ယက် = |ဝဘ်ဆိုတ် ={{url|tu.ac.th}} |အမျိုးအစား=အများပိုင်တက္ကသိုလ်}} '''ထမဆတ်တက္ကသိုလ်''' (Thammasat University - TU; ထိုင်း- มธ.; ထိုင်း- มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, RTGS: Mahawitthayalai Thammasat) သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]ဟိ ပြည်သူပိုင် သုတေသနတက္ကသိုလ်တခုဖြစ်ပြီးကေ [[ဘန်ကောက်မြို့]]ဟိ ထာဖရာကျန် (Tha Phra Chan) ဧရိယာ၊ ရန်ဆစ် (Rangsit)၊ [[ပတ္တရားမြို့]]နန့် [[လမ်ပန်းမြို့|လမ်ပန်း]](Lampang) ခရိုင်ရို့မာ ကျောင်းဝင်း (campus) တိဟိပါယင့်။ တက္ကသိုလ်နာမည်၏ ထိုင်းအသံထွက်စွာ '''ထမ္မာဆတ်''' ဖြစ်တေ။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အထိ ထမဆတ်တက္ကသိုလ်မာ ဘာသာရပ်ဌာန၊ ကောလိပ်၊ အင်စတီကျူးရှင်း ၃၃ ခုနန့် ပညာရီးဝန်ထမ်း ၂,၀၀၀ ဦးရို့မာ ကျောင်းသား ၃၉,၀၀၀ ကျော် တက်ရောက်ပညာသင်ကြားဗျာယ်ဟိရေ။ ထမဆတ်ရေ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သက်တမ်းအကြီးဆုံး တက္ကသိုလ်ဖြစ်တေ။ ၁၉၃၄ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၂၇ ရက်နိမာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားတက္ကသိုလ်အဖြစ် တရားဝင်တည်ထောင်ခပြီးကေ ယင်း၏ တည်ထောင်သူ ပရီဒီ ဘာနိုမျွန်း (Pridi Banomyong) က "ကိုယ်ကျင့်တရားနန့် နိုင်ငံရီးသိပ္ပံတက္ကသိုလ်" (ထိုင်း- มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง; RTGS: Mahawitthayalai Wicha Thammasat Lae Kanmueang) ဟု အမည်ပီးခရေ။ ယင်းသည် ပထမဆုံးနှစ်မာ ဥပဒေနန့် နိုင်ငံရီးဘာသာရပ်တိကို ကျောင်းသား ၇,၀၉၄ ဦးဖြင့် လွတ်လပ်စွာဝင်ခွင့်ပြုရေ (open university) တက္ကသိုလ်တခုအဖြစ် စတင်ခရေ။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်မာ တက္ကသိုလ်စွာ ယင်း၏ လွတ်လပ်စွာဝင်ခွင့်မူဝါဒကို ရပ်ဆိုင်းခပြီးကေ ကျောင်းဝင်ခွင့်အတွက် အမျိုးသားဝင်ခွင့်စာမိန်းပွဲကို ဖြေဆိုဖို့ လိုအပ်ရေ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာခရေ။ ဒေနိခေတ် ထမဆတ်ရေ ကျောင်းဝင်းလေးခုမာ မတူညီရေ ဘာသာရပ်ဌာနနန့် ကောလိပ် ၃၃ ခုမာ ပညာရီးအစီအစိုင် ၂၄၀ ကျော်ကို ပီးအပ်ဗျာယ်ဟိရေ။ စတင်တည်ထောင်ခရေမှ နှစ်ပေါင်း ၈၀ ကျော်ကာလအထဲ ထမဆတ် တက္ကသိုလ်သည် ဥပဒေနန့် နိုင်ငံရီးအတွက် လွတ်လပ်စွာဝင်ခွင့်ပြုရေ တက္ကသိုလ်တခုမှ နယ်ပယ်အသီးသီးမာ အဆင့်အားလုံး၏ ပညာရီးဒီဂရီတိကို ပီးအပ်နှိုင်ရေ နိုင်ငံတကာတက္ကသိုလ်တခုအဖြစ် ပြောင်းလဲတိုးတက်ပါလတ်တေ။ ဘွဲ့ကြိုနန့် ဘွဲ့လွန်ကျောင်းသား ၃၀၀,၀၀၀ ကျော်ကို မွီးထုတ်ပီးခပြီးဖြစ်တေ။ တက္ကသိုလ်၏ ကျောင်းသားဟောင်းများမာ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်တချို့၊ ထိပ်တန်းနိုင်ငံရီးသမားတိ၊ အစိုးရအရာဟိတိ၊ ထိုင်းဘဏ်၏ အုပ်ချုပ်ရီးမှူးတိနန့် ဥပဒေပညာသျှင်တိ ပါဝင်ရေ။ တက္ကသိုလ်၏ မူလကျောင်းဝင်းဖြစ်ရေ ထာဖရာကျန် (Tha Phra Chan) ကျောင်းဝင်းသည် ဘန်ကောက်မြို့၊ [[ဖရားနခွန်မြို့နယ်|ဖရားနခွန်]] (Phra Nakhon) မာ တည်ဟိရေ။ ဒေကျောင်းဝင်းသည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ လည်ပတ်ရာနီရာတိနန့် နီးကပ်စွာတည်ဟိပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၄ ရက်နိ အရီးအခင်းနန့် ၁၉၇၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၆ ရက်နိ လူသတ်ပွဲ ဖြစ်ပွားရာနီရာလည်း ဖြစ်ခရေ။ ဘွဲ့ကြိုအစီအစိုင်အများစုကို အာရုံစိုက်ထားရေ ရန်ဆစ် (Rangsit) တက္ကသိုလ်နယ်မြီ (campus) သည် [[ပဒုမဌာနီပြည်နယ်|ပထုမ်ဌာနီခရိုင်]]၊ ခလောင်းလောင်းမြို့နယ်(Khlong Luang) မာ တည်ဟိရေ။ ထမဆတ်မာ လမ်ပန် (Lampang) နန့် ပတ္တရားမြို့ ရို့မာ ပိုပြီးကေငယ်ရေ ဒေသဆိုင်ရာ ကျောင်းဝင်းတိလေ့ ဟိရေ။ [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ ပညာရီး]] [[Category:ပညာရီး]] [[Category:နိုင်ငံအလိုက် တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category: တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] db90stgdue21fdw67y30v5uaxmpd9k0 Module:Clade 828 5859 21246 2026-09-21T14:13:55Z YaThaWinTha 42 Created page with "--[[NOTE: this module contains functions for generating the table structure of the clade tree: The main function is called by the template using the {{invoke}} instruction; the three main functions are: p.main(frame) - opens and closes table, loops through the children of node, main is invoked once and controls the rest, calling ... p.addTaxon(childNumber, nodeLeaf) - the nuts and bolts; code dealing with each child node p.addLabel(childNumber)..." 21246 Scribunto text/plain --[[NOTE: this module contains functions for generating the table structure of the clade tree: The main function is called by the template using the {{invoke}} instruction; the three main functions are: p.main(frame) - opens and closes table, loops through the children of node, main is invoked once and controls the rest, calling ... p.addTaxon(childNumber, nodeLeaf) - the nuts and bolts; code dealing with each child node p.addLabel(childNumber) - adds the label text now uses templatestyles ]] require('strict') local p = {} local pargs = {} -- parent arguments local lastNode=0 local nodeCount=0 local cladeCount=0 local leafCount=0 local templateStylesCount=0 local infoOutput local reverseClade = false --[[============================== main function =========================== -- main function, which will generate the table structure of the tree Test version: Usage: {{#invoke:Module:Sandbox/Jts1882/CladeN|main|style={{{STYLE|}}} }} Template:CladeN Release version: Usage: {{#invoke:Clade|main|style={{{STYLE|}}} }} Template:Clade ]] function p.main(frame) local cladeString = "" local maxChildren = 20 -- was 17 in the clade/cladex templates local childNumber = 0 local childCount = 0 -- number of leaves in the clade (can use to set bottom of bracket in addTaxon() local totalCount = 0 pargs = frame:getParent().args -- parent arguments infoOutput = p.getCladeTreeInfo() -- get info about clade structure, e.g. lastNode (last |N= child number) --[[ add the templatestyles tag conditionally to reduce expansion size (currently diabled) when added to every clade table, it increases post‐expand include size significantly e.g. the Neosuchia page (or test version) is increase by about 8% (672 bytes each) if template styles added to all pages there are 133 stripmarkers with cladeCount==1 condition, this is reduced to 34 however cladeCount==1 condition interfers with fix for additional line due to parser bug T18700 killing the strip markers also removes backlinks to references using citation templates --]] --cladeString =mw.text.killMarkers( cladeString ) -- also kills off strip markers using citation templates --cladeString = mw.text.unstrip(cladeString) --if cladeCount==1 then local src = "Template:Clade/styles.css" cladeString = cladeString .. p.templateStyle( frame, src ) .. '\n' --end local tableStyle = frame.args.style or "" if tableStyle ~= "" then tableStyle = ' style="' .. tableStyle .. '"' -- include style= in string to suppress empty style elements end reverseClade =frame.args.reverse or pargs.reverse or false -- a global --ENFORCE GLOBAL FOR DEVELOPMENT --reverseClade = true local captionName = pargs['caption'] or "" local captionStyle = pargs['captionstyle'] or "" -- add an element to mimick nowiki WORKS BUT DISABLE FOR DEMO PURPOSES --cladeString = '<p class="mw-empty-elt"></p>\n' -- open table -- (border-collapse causes problems (see talk) -- cladeString = cladeString .. '{| style="border-collapse:collapse;border-spacing:0;margin:0;' .. tableStyle .. '"' -- (before CSS styling) -- cladeString = cladeString .. '{| style="border-spacing:0;margin:0;' .. tableStyle .. '"' cladeString = cladeString .. '{|class="clade"' .. tableStyle -- add caption if captionName ~= "" then cladeString = cladeString .. '\n|+ style="' .. captionStyle .. '"|' .. captionName end local moreNeeded = true childNumber = 0 --lastNode = 0 --[[get child elements (add more rows for each child of node; each child is two rows) the function addTaxon is called to add the rows for each child element; each child add two rows: the first cell of each row contains the label or sublabel (below the line label), respectively; the second cell spans both rows and contains the leaf name or a new clade structure a third cell on the top row is sometimes added to contain a group to the right ]] -- main loop while childNumber < lastNode do -- use the last number determined in the preprocessing childNumber = childNumber + 1 -- so we start with 1 local nodeLeaf = pargs[tostring(childNumber)] or "" -- get data from |N= local nodeLabel = pargs['label'..tostring(childNumber)] or "" -- get data from |labelN= local newickString = pargs['newick'..tostring(childNumber)] or "" -- get data from |labelN= local listString = pargs['list'..tostring(childNumber)] or "" if listString ~= "" then cladeString = cladeString .. '\n' .. p.addTaxon(childNumber, p.list(0, listString), nodeLabel, lastNode) elseif newickString ~= "" then -- if using a newick string instead of a clade structure newickString = p.processNewickString(newickString,childNumber) if nodeLabel == "" then -- use labelN by default, otherwise use root name from Newick string nodeLabel = p.getNewickOuterterm(newickString) -- need to use terminal part of newick string for label end cladeString = cladeString .. '\n' .. p.addTaxon(childNumber, p.newick(0, newickString), nodeLabel, lastNode) --lastNode=lastNode+1 -- there is a counting problem with the newickstring elseif nodeLeaf ~= "" then -- if the node contains a leaf name or clade structue --if reverseClade2 then -- cladeString = cladeString .. '\n' .. p.addTaxonReverse(childNumber, nodeLeaf, nodeLabel, lastNode) --else cladeString = cladeString .. '\n' .. p.addTaxon(childNumber, nodeLeaf, nodeLabel, lastNode) --end end end local footerText = pargs['footer'] or "" local footerStyle = pargs['footerstyle'] or "" if footerText ~= "" then cladeString = cladeString .. '\n|-style="' .. footerStyle .. '"\n|colspan="2"|<p>' .. footerText .. '</p>||' -- note the footer causes a problem with tr:last-child so need either -- (1) use <tfoot> but it is not allowed or incompatable -- cladeString = cladeString .. '<tfoot><tr style="' .. footerStyle .. '"><td colspan="2"><p>' .. footerText .. '</p></td></tr></tfoot>' -- (2) always add footer and use nth:last-child(2) but is this backwards compatible -- (3) if footer= set the style inline for the last sublabel row (more a temp fix) -- (4) set class for first and last element (DONE. Also works well with reverse class) end -- close table (wikitext to close table) cladeString = cladeString .. '\n|}' cladeString = p.addSubTrees(cladeString) -- add subtrees return cladeString --return '<div style="width:auto;">\n' .. cladeString .. '</div>' end --[[ =============================function to add subtrees ========================================== ]] function p.addSubTrees(cladeString) --local pargs = mw.getCurrentFrame():getParent().args local suffix = { [1]="A", [2]="B", [3]="C", [4]="D", [5]="E", [6]="F", [7]="G", [8]="H", [9]="I", [10]="J", [11]="K", [12]="L", [13]="M", [14]="N", [15]="O", [16]="P", [17]="Q", [18]="R", [19]="S", [20]="T", [21]="U", [22]="V", [23]="W", [24]="X", [25]="Y", [26]="Z"} for i=1, 26, 1 do local subclade = pargs['subclade'..suffix[i]] local target = pargs['target'..suffix[i]] or "SUBCLADE_" .. suffix[i] if subclade then if string.find(cladeString, target) then cladeString = string.gsub(cladeString,target,subclade) end end end return cladeString end --[[ -------------------------------------- p.addTaxon() ------------------------------------------ function to add child elements adds wikitext for two rows of the table for each child node, the first cell in each is used for the label and sublabel; the bottom border forms the horizonal branch of the bracket the second cell is used for the leafname or a transcluded clade structure and spans both rows note that the first and last child nodes need to be handled differently from the middle elements the middle elements (|2, |3 ...) use a left border to create the vertical line of the bracket the first child element doesn't use a left border for the first cell in the top row (as it is above the bracket) the last child doesn't use a left border for the first cell in the second row (as it is below the bracket) ]] function p.addTaxon(childNumber, nodeLeaf, nodeLabel, lastNode) --[[ get border formating parameters (i.e. color, thickness, state) nodeParameters for whole bracket (unnumbered, i.e. color, thickness, state) apply to whole node bracket, branchParameters apply to individual branches the branch parameters have a number, e.g. |colorN, |thicknessN, |stateN the node parameters have no number, e.g. |color, |thickness, |state ]] local nodeColor = pargs['color'] or "" -- don't set default to allow green on black gadget local nodeThickness = tonumber(pargs['thickness']) or 1 local nodeState = pargs['state'] or "solid" -- get border formating parameters for branch (default to global nodeParameters) local branchColor = pargs['color'..tostring(childNumber)] or nodeColor local branchThickness = tonumber(pargs['thickness'..tostring(childNumber)]) or nodeThickness local branchState = pargs['state'..tostring(childNumber)] or nodeState if branchState == 'double' then if branchThickness < 2 then branchThickness = 3 end -- need thick line for double end local branchStyle = pargs['style'..tostring(childNumber)] or "" local branchLength = pargs['length'] or pargs['length'..tostring(childNumber)] or "" -- the left border takes node parameters, the bottom border takes branch parameters -- this has coding on the colours for green on black local bottomBorder = tostring(branchThickness) ..'px ' .. branchState .. (branchColor~="" and ' ' .. branchColor or '') local leftBorder = tostring(nodeThickness) ..'px ' .. nodeState .. (nodeColor~="" and ' ' .. nodeColor or '') --The default border styles are in the CSS (styles.css) -- the inline styling is applied when thickness, color or state are change local useInlineStyle = false -- use inline styling non-default color, line thickness or state have been set if branchColor ~= "" or branchThickness ~= 1 or branchState ~= "solid" then useInlineStyle = true end -- variables for right hand bar or bracket --local barColor = "" local barRight = pargs['bar'..tostring(childNumber)] or "0" local barBottom = pargs['barend'..tostring(childNumber)] or "0" local barTop = pargs['barbegin'..tostring(childNumber)] or "0" local barLabel = pargs['barlabel'..tostring(childNumber)] or "" local groupLabel = pargs['grouplabel'..tostring(childNumber)] or "" local groupLabelStyle = pargs['grouplabelstyle'..tostring(childNumber)] or "" local labelStyle = pargs['labelstyle'..tostring(childNumber)] or "" local sublabelStyle = pargs['sublabelstyle'..tostring(childNumber)] or "" --replace colours with format string; need right bar for all three options if barRight ~= "0" then barRight = "2px solid " .. barRight end if barTop ~= "0" then barRight = "2px solid " .. barTop end if barBottom ~= "0" then barRight = "2px solid " .. barBottom end if barTop ~= "0" then barTop = "2px solid " .. barTop end if barBottom ~= "0" then barBottom = "2px solid " .. barBottom end -- now construct wikitext local cladeString = '' local styleString = '' local borderStyle = '' -- will be used if border color, thickness or state is to be changed local classString = '' local reverseClass = '' local widthClass = '' -- class to add if using reverse (rtl) cladogram; if reverseClade then reverseClass = ' reverse' end -- (1) wikitext for new row --cladeString = cladeString .. '\n|-' -- (2) now add cell with label if useInlineStyle then if childNumber == 1 then borderStyle = 'border-left:none;border-right:none;border-bottom:' .. bottomBorder .. ';' --borderStyle = 'border-bottom:' .. bottomBorder .. ';' else -- for 2-17 if reverseClade then borderStyle = 'border-left:none;border-right:' .. leftBorder .. ';border-bottom:' .. bottomBorder .. ';' else borderStyle = 'border-left:' .. leftBorder .. ';border-bottom:' .. bottomBorder .. ';' end end end if useInlineStyle or branchStyle ~= '' or branchLength ~= "" or labelStyle ~= "" then local branchLengthStyle = "" if branchLength ~= "" then if childNumber == 1 then branchLengthStyle = 'width:' .. branchLength .. ';' -- add width to first element end --if childNumber > 1 then prefix = 'max-' end branchLengthStyle = branchLengthStyle --= prefix .. 'width:' .. branchLength .. ';' .. 'max-width:' .. branchLength ..';' .. 'padding:0em;' -- remove padding to make calculation easier -- following moved to styles.css -- .. 'white-space:nowrap' -- .. 'overflow:hidden;' -- clip labels longer than the max-width -- .. 'text-overflow:clip;' -- ellipsis;' widthClass = " clade-fixed-width" end styleString = 'style="' .. borderStyle .. branchLengthStyle .. branchStyle .. labelStyle .. '"' end if childNumber == 1 then classString= 'class="clade-label first'.. widthClass .. '" ' -- add class "first" for top row else classString = 'class="clade-label' .. reverseClass .. widthClass .. '" ' -- add "reverse" class if ltr cladogram end -- wikitext for cell with label local labelCellString = '\n|' .. classString .. styleString .. '|' .. p.addLabel(childNumber,nodeLabel) -- p.addLabel(nodeLabel) --cladeString = cladeString .. labelCellString --------------------------------------------------------------------------------- -- (3) add cell with leaf (which may be a table with transluded clade content) if barRight ~= "0" then if reverseClade then -- we want the bar on the left styleString = ' style="border-left:' .. barRight .. ';border-bottom:' .. barBottom .. ';border-top:' .. barTop .. ';' .. branchStyle .. '"' else styleString = ' style="border-right:' .. barRight .. ';border-bottom:' .. barBottom .. ';border-top:' .. barTop .. ';' .. branchStyle .. '"' end else if (branchStyle ~= '') then styleString = ' style="' .. branchStyle .. '"' else styleString = '' -- use defaults in styles.css end end classString = 'class="clade-leaf' .. reverseClass .. '"' --[[note: the \n causes plain leaf elements get wrapped in <p> with style="margin:0.4em 0 0.5em 0;" this adds spacing to rows, but is set by defaults rather than the clade template it also means there are two newlines when it is a clade structure (which might explain some past issues) ]] local content = '\n' .. nodeLeaf -- the newline is not necessary, but keep for backward compatibility -- test using image parameter local image = pargs['image'..tostring(childNumber)] or "" if image ~= "" then --content = content .. image -- basic version content = '\n{| class="clade" style="width:auto;"' --defaults to width:100% because of class "clade" .. '\n| class="clade-leaf" ' .. '|\n' .. nodeLeaf .. '\n| class="clade-leaf" ' .. '|\n' .. image .. '\n|}' -- note: the classes interfere with the node counter, so try simpler version with style content = '\n{| style="width:100%;border-spacing:0;" ' --width:auto is "tight"; 100% needed for image alignment .. '\n| style="border:0;padding:0;" ' .. '|\n' .. nodeLeaf .. '\n| style="border:0;padding:0;" ' .. '|\n' .. image .. '\n|}' end -- wikitext for leaf cell (note: nodeLeaf needs to be on newline if new wikitable) -- but that is no longer the case (newline is now forced) -- the newline wraps plain leaf terminals in <P> with vertical padding (see above) --local leafCellString = '\n|rowspan=2 ' .. classString .. styleString .. ' |\n' .. content -- the new line causes <p> wrapping for plain leaf terminals local leafCellString = '\n|rowspan=2 ' .. classString .. styleString .. ' |' .. content --cladeString = cladeString .. leafCellString ------------------------------------------- -- (4) stuff for right-hand bracket labels classString='class="clade-bar' .. reverseClass .. '"' local barLabelCellString = '' if barRight ~= "0" and barLabel ~= "" then barLabelCellString = '\n|rowspan=2 ' .. classString .. ' |' .. barLabel else -- uncomment following line to see the cell structure --barLabelCellString = '\n|rowspan=2 ' .. classString .. ' |' .. 'BL' end if groupLabel ~= "" then barLabelCellString = barLabelCellString .. '\n|rowspan=2 ' .. classString .. ' style="'.. groupLabelStyle .. '" |' .. groupLabel else -- uncomment following line to see the cell structure --barLabelCellString = barLabelCellString .. '\n|rowspan=2 ' .. classString .. '" |' .. 'GL' end --cladeString = cladeString .. barLabelCellString ------------------------------------------------------------------------------------- -- (5) add second row (only one cell needed for sublabel because of rowspan=2); -- note: earlier versions applied branch style to row rather than cell -- for consistency, it is applied to the sublabel cell as with the label cell --cladeString = cladeString .. '\n|-' ----------------------------------- -- (6) add cell containing sublabel local subLabel = pargs['sublabel'..tostring(childNumber)] or "" -- request in addLabel -- FOR TESTING: use subLabel for annotating the clade structues to use structure information (DEBUGGIING ONLY) --if childNumber==lastNode then subLabel= infoOutput end -- END TESTING borderStyle = '' styleString = '' if useInlineStyle then if childNumber==lastNode then -- if childNumber==lastNode we don't want left border, otherwise we do borderStyle = 'border-right:none;border-left:none;' else if reverseClade then borderStyle = 'border-left:none;border-right:' .. leftBorder .. ';' else borderStyle = 'border-right:none;border-left:' .. leftBorder .. ';' end end end if borderStyle ~= '' or branchStyle ~= '' or branchLength ~= '' or sublabelStyle ~= "" then local branchLengthStyle = "" if branchLength ~= "" then if childNumber == 1 then branchLengthStyle = 'width:' .. branchLength .. ';' -- add width to first element end --if childNumber > 1 then prefix = 'max-' end branchLengthStyle = branchLengthStyle --= prefix .. 'width:' .. branchLength .. ';' .. 'max-width:' .. branchLength ..';' .. 'padding:0em;' -- remove padding to make calculation easier end styleString = 'style="' .. borderStyle .. branchLengthStyle .. branchStyle .. sublabelStyle .. '"' --styleString = ' style="' .. borderStyle .. branchStyle .. sublabelStyle .. '"' end --local sublabel = p.addLabel(childNumber,subLabel) if childNumber == lastNode then classString = 'class="clade-slabel last' .. widthClass .. '" ' else classString = 'class="clade-slabel' .. reverseClass .. widthClass .. '" ' end local sublabelCellString = '\n|' .. classString .. styleString .. '|' .. p.addLabel(childNumber,subLabel) --cladeString = cladeString .. sublabelCellString -- constuct child element wikitext if reverseClade then cladeString = cladeString .. '\n|-' cladeString = cladeString .. barLabelCellString cladeString = cladeString .. leafCellString cladeString = cladeString .. labelCellString cladeString = cladeString .. '\n|-' cladeString = cladeString .. sublabelCellString else cladeString = cladeString .. '\n|-' cladeString = cladeString .. labelCellString cladeString = cladeString .. leafCellString cladeString = cladeString .. barLabelCellString cladeString = cladeString .. '\n|-' -- add second row (only one cell needed for sublabel because of rowspan=2); cladeString = cladeString .. sublabelCellString end return cladeString end --[[ adds text for label or sublabel to a cell ]] function p.addLabel(childNumber,nodeLabel) --local nodeLabel = mw.getCurrentFrame():getParent().args['label'..tostring(childNumber)] or "" --local firstChars = string.sub(nodeLabel, 1,2) -- get first two characters; will be {{ if no parameter (for Old method?) --if firstChars == "{{{" or nodeLabel == "" then if nodeLabel == "" then --return '<br/>' --'&nbsp;<br/>' -- remove space to reduce post-expand include size (the width=1.5em handles spacing) --return '<br/>' -- must return something; this is critical for clade structure return '&#8239;' -- &nbsp; &thinsp; &#8239;(thin nbsp) else -- spaces can cause wrapping and can break tree structure, hence use span with nowrap class --return '<span class="nowrap">' .. nodeLabel .. '</span>' -- a better method for template expansion size is to replace spaces with nonbreaking spaces -- however, there is a problem if labels have a styling element (e.g. <span style= ..., <span title= ...) local stylingElementDetected = false if string.find(nodeLabel, "span ") ~= nil then stylingElementDetected = true end if string.find(nodeLabel, " style") ~= nil then stylingElementDetected = true end --TODO test following alternative --if nodeLabel:find( "%b<>") then stylingElementDetected = true end if stylingElementDetected == true then return '<div style="display:inline;" class="nowrap">' .. nodeLabel .. '</div>' else local nowrapString = string.gsub(nodeLabel," ", "&nbsp;") -- replace spaces with non-breaking space if not nowrapString:find("UNIQ.-QINU") and not nowrapString:find("%[%[.-%]%]") then -- unless a strip marker nowrapString = string.gsub(nowrapString,"-", "&#8209;") -- replace hyphen with non-breaking hyphen (&#8209;) end return nowrapString end end end --[[=================== Newick string handling function ============================= ]] function p.getNewickOuterterm(newickString) return string.gsub(newickString, "%b()", "") -- delete parenthetic term end function p.newick(count,newickString) local cladeString = "" count = count+1 --start table --cladeString = cladeString .. '{| style="border-collapse:collapse;border-spacing:0;border:0;margin:0;' cladeString = cladeString .. '{| class="clade" ' local j,k j,k = string.find(newickString, '%(.*%)') -- find location of outer parenthesised term local innerTerm = string.sub(newickString, j+1, k-1) -- select content in parenthesis local outerTerm = string.gsub(newickString, "%b()", "") -- delete parenthetic term if outerTerm == 'panthera' then outerTerm = "x" end -- how is this set in local variable for inner nodes? outerTerm = tostring(count) -- need to remove commas in bracket terms before split, so temporarily replace commas between brackets local innerTerm2 = string.gsub(innerTerm, "%b()", function (n) return string.gsub(n, ",%s*", "XXX") -- also strip spaces after commas here end) --cladeString = cladeString .. '\n' .. p.addTaxon(1, innerTerm2, "") -- this needs a lastNode variable local s = p.strsplit(innerTerm2, ",") --oldLastNode=lastNode local lastNode=table.getn(s) -- number of child branches local i=1 while s[i] do local restoredString = string.gsub(s[i],"XXX", ",") -- convert back to commas --restoredString = s[i] local outerTerm = string.gsub(restoredString, "%b()", "") if string.find(restoredString, '%(.*%)') then --cladeString = cladeString .. '\n' .. p.addTaxon(i, restoredString, "x") cladeString = cladeString .. '\n' .. p.addTaxon(i, p.newick(count,restoredString), outerTerm, lastNode) -- p.addTaxon(2, p.newick(count,newickString2), "root") else cladeString = cladeString .. '\n' .. p.addTaxon(i, restoredString, "", lastNode) --count) end i=i+1 end -- lastNode=oldLastNode -- close table --cladeString = cladeString .. '\n' .. '| style="border: 0; padding: 0; vertical-align: top;" | <br/> \n|}' --cladeString = cladeString .. '\n| <br/> \n|}' -- is this legacy for extra sublabel? cladeString = cladeString .. '\n|}' return cladeString end -- emulate a standard split string function -- why not use mw.text.split(s, sep)? function p.strsplit(inputstr, sep) if sep == nil then sep = "%s" end local t={} local i=1 for str in string.gmatch(inputstr, "([^"..sep.."]+)") do t[i] = str i = i + 1 end return t end -- =================== experimental Newick to clade parser function ============================= --[[Function of convert Newick strings to clade format Usage: {{#invoke:Module:Sandbox/Jts1882/CladeN|newickConverter|newickstring={{{NEWICK_STRING}}} }} ]] function p.newickConverter(frame) local newickString = frame.args['newickstring'] or pargs['newick'] --if newickString == '{{{newickstring}}}' then return newickString end newickString = p.processNewickString(newickString,"") -- "childNumber") -- show the Newick string local cladeString = '' local levelNumber = 1 -- for depth of iteration local childNumber = 1 -- number of sister elements on node (always one for root) -- converted the newick string to the clade structure cladeString = cladeString .. '{{clade' cladeString = cladeString .. p.newickParseLevel(newickString, levelNumber, childNumber) cladeString = cladeString .. '\r}}' local resultString = '' local option = pargs['option'] or '' if option == 'tree' then --show the transcluded clade diagram resultString = cladeString else -- show the Newick string resultString = '<pre>'..newickString..'</pre>' -- show the converted clade structure resultString = resultString .. '<pre>'.. cladeString ..'</pre>' end --resultString = frame:expandTemplate{ title = 'clade', frame:preprocess(cladeString) } return resultString end --[[ Parse one level of Newick string This function receives a Newick string, which has two components 1. the right hand term is a clade label: |labelN=labelname 2. the left hand term in parenthesis has common delimited child nodes, each of which can be i. a taxon name which just needs: |N=leafname ii. a Newick string which needs further processing through reiteration ]] function p.newickParseLevel(newickString,levelNumber,childNumber) local cladeString = "" local indent = p.getIndent(levelNumber) --levelNumber=levelNumber+1 local j=0 local k=0 j,k = string.find(newickString, '%(.*%)') -- find location of outer parenthesised term local innerTerm = string.sub(newickString, j+1, k-1) -- select content in parenthesis local outerTerm = string.gsub(newickString, "%b()", "") -- delete parenthetic term cladeString = cladeString .. indent .. '|label'..childNumber..'=' .. outerTerm cladeString = cladeString .. indent .. '|' .. childNumber..'=' .. '{{clade' levelNumber=levelNumber+1 indent = p.getIndent(levelNumber) -- protect commas in inner parentheses from split; temporarily replace commas between parentheses local innerTerm2 = string.gsub(innerTerm, "%b()", function (n) return string.gsub(n, ",%s*", "XXX") -- also strip spaces after commas here end) local s = p.strsplit(innerTerm2, ",") local i=1 while s[i] do local restoredString = string.gsub(s[i],"XXX", ",") -- convert back to commas local outerTerm = string.gsub(restoredString, "%b()", "") if string.find(restoredString, '%(.*%)') then --cladeString = cladeString .. indent .. '|y' .. i .. '=' .. p.newickParseLevel(restoredString,levelNumber+1,i) cladeString = cladeString .. p.newickParseLevel(restoredString,levelNumber,i) else cladeString = cladeString .. indent .. '|' .. i .. '=' .. restoredString --.. '(level=' .. levelNumber .. ')' end i=i+1 end -- end -- end splitting of strings cladeString = cladeString .. indent .. '}}' return cladeString end function p.getIndent(levelNumber) local indent = "\r" local extraIndent = pargs['indent'] or mw.getCurrentFrame().args['indent'] or 0 while tonumber(extraIndent) > 0 do indent = indent .. " " -- an extra indent to make aligining compound trees easier extraIndent = extraIndent - 1 end while levelNumber > 1 do indent = indent .. " " levelNumber = levelNumber-1 end return indent end function p.newickstuff(newickString) end function p.processNewickString(newickString,childNumber) local maxPatterns = 5 local i = 0 local pargs = pargs local pattern = pargs['newick'..tostring(childNumber)..'-pattern'] -- unnumbered option for i=1 local replace = pargs['newick'..tostring(childNumber)..'-replace'] while i < maxPatterns do i=i+1 pattern = pattern or pargs['newick'..tostring(childNumber)..'-pattern'..tostring(i)] replace = replace or pargs['newick'..tostring(childNumber)..'-replace'..tostring(i)] or "" if pattern then newickString = string.gsub (newickString, pattern, replace) end pattern = nil; replace = nil end newickString = string.gsub (newickString, "_", " ") -- replace underscore with space return newickString end ------------------------------------------------------------------------------------------ function p.test2(target) local target ="User:Jts1882/sandbox/templates/Template:Passeroidea" local result = mw.getCurrentFrame():expandTemplate{ title = target, args = {['style'] = '' } } return result end ------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------------------------------------- --[[function getCladeTreeInfo() this preprocessing loop gets information about the whole structure (number of nodes, leaves etc) it makes a redundant calls to the templates through transclusion, but doen't affect the template depths; it provides the global lastNode that is used to limit the main while loop --]] function p.getCladeTreeInfo() -- enable proprocessing loop local childNumber = 0 local childCount =0 local maxChildren =20 --info veriables (these are global for now) nodeCount=0 cladeCount=0 leafCount=0 while childNumber < maxChildren do -- preprocessing loop childNumber = childNumber + 1 -- so we start with 1 local nodeLeaf,data = pargs[tostring(childNumber)] or "" -- get data from |N= local newickString = pargs['newick'..tostring(childNumber)] or "" -- get data from |labelN= local listString = pargs['list'..tostring(childNumber)] or "" -- get data from |labelN= if newickString ~= "" or nodeLeaf ~= "" or listString ~= "" then --if nodeLeaf ~= "" then childCount = childCount + 1 -- this counts child elements in this clade --[[] for i in string.gmatch(nodeLeaf, "||rowspan") do -- count number of rows started (transclusion) nodeCount = nodeCount + 1 end for i in string.gmatch(nodeLeaf, '{|class="clade"') do -- count number of tables started (transclusion) cladeCount = cladeCount + 1 end ]] -- count occurences of clade structure using number of classes used and add to counters local _, nClades = string.gsub(nodeLeaf, 'class="clade"', "") local _, nNodes = string.gsub(nodeLeaf, 'class="clade%-leaf"', "") cladeCount = cladeCount + nClades nodeCount = nodeCount + nNodes lastNode = childNumber -- this gets the last node with a valid entry, even when missing numbers end end --]] -- nodes can be either terminal leaves or a clade structure (table) -- note: should change class clade-leaf to clade-node to reflect this nodeCount = nodeCount -- number of nodes (class clade-leaf) passed down by transduction + childCount + 1 -- plus one for current clade and one for each of its child element cladeCount = cladeCount + 1 -- number of clade structure tables passed down by transduction (plus one for current clade) leafCount = nodeCount-cladeCount -- number of terminal leaves (equals height of cladogram) -- output for testing: number of clades / total nodes / terminal nodes (=leaves) -- (internal nodes) (cladogram height) infoOutput = '<small>[' .. cladeCount .. '/' .. nodeCount .. '/' .. leafCount .. ']</small>' return infoOutput end --[[ code for placing TemplateStyles from the module source: Anomie (CC-0) https://phabricator.wikimedia.org/T200442 ]] function p.templateStyle( frame, src ) return frame:extensionTag( 'templatestyles', '', { src = src } ); end function p.showClade(frame) --local code = frame.args.code or "" local code = frame:getParent().args['code2'] or "" --return code --return mw.text.unstrip(code) --local test = "<pre>Hello</pre>" --return string.sub(test,6,-7) local o1 =frame:getParent():getArgument('code2') return o1:expand() --return string.sub(code,2,-1) -- strip marker \127'"`UNIQ--tagname-8 hex digits-QINU`"'\127 --return frame:preprocess(string.sub(code,3)) end function p.firstToUpper(str) return (str:gsub("^%l", string.upper)) end --[[ function to generate cladogram from a wikitext-like list - uses @ instead of * because we don't want wikitext processed and nowiki elements are passed as stripmarkers (?) ]] function p.list(count,listString) local cladeString = "" --count = count+1 local list = mw.text.split(listString, "\n") local i=1 local child=1 local lastNode=0--table.getn(list) -- number of child branches (potential) cladeString = cladeString .. '{| class="clade" ' while list[i] do list[i]=list[i]:gsub("^@", "") -- strip the first @ if not string.match( list[i], "^@", 1 ) then -- count children at this level (not beginning wiht @) lastNode = lastNode+1 end i=i+1 end i=1 while list[i] do --[[ pseudocode: if next value begins with @ we have a subtree, which must be recombined and past iteratively else we have a simple leaf ]] -- if the next value begins with @, we have a subtree which should be recombined if list[i+1] and string.match( list[i+1], "^@", 1 ) then local label=list[i] i=i+1 local recombined = list[i] while list[i+1] and string.match( list[i+1], "^@", 1 ) do recombined = recombined .. "\n" .. list[i+1] i=i+1 end --cladeString = cladeString .. '\n' .. p.addTaxon(child, recombined, label, lastNode) cladeString = cladeString .. '\n' .. p.addTaxon(child, p.list(count,recombined), label, lastNode) else cladeString = cladeString .. '\n' .. p.addTaxon(child, list[i], "", lastNode) end i=i+1 child=child+1 end cladeString = cladeString .. '\n|}' mw.addWarning("WARNING. This is a test feature only.") return cladeString end -- =================== experimental Newick to clade parser function ============================= --[[Function of convert Newick strings to clade format Usage: {{#invoke:Module:Sandbox/Jts1882/CladeN|newickConverter|newickstring={{{NEWICK_STRING}}} }} ]] function p.cladeConverter(frame) end function p.listConverter(frame) local listString = frame.args['list'] or pargs['list'] -- show the list string local cladeString = '' local levelNumber = 1 -- for depth of iteration local childNumber = 1 -- number of sister elements on node (always one for root) local indent = p.getIndent(levelNumber) -- converted the newick string to the clade structure cladeString = cladeString .. indent .. '{{clade' cladeString = cladeString .. p.listParseLevel(listString, levelNumber, childNumber) --cladeString = cladeString .. '\r}}' local resultString = '' local option = pargs['option'] or '' if option == 'tree' then --show the transcluded clade diagram resultString = cladeString else -- show the Newick string resultString = '<pre>'..listString..'</pre>' -- show the converted clade structure resultString = resultString .. '<pre>'.. cladeString ..'</pre>' end --resultString = frame:expandTemplate{ title = 'clade', frame:preprocess(cladeString) } return resultString end function p.listParseLevel(listString,levelNumber,childNumber) local cladeString = "" local indent = p.getIndent(levelNumber) levelNumber=levelNumber+1 local list = mw.text.split(listString, "\n") local i=1 local child=1 local lastNode=0 while list[i] do list[i]=list[i]:gsub("^@", "") -- strip the first @ if not string.match( list[i], "^@", 1 ) then -- count children at this level (not beginning wiht @) lastNode = lastNode+1 end i=i+1 end i=1 while list[i] do --[[ pseudocode: if next value begins with @ we have a subtree, which must be recombined and past iteratively else we have a simple leaf ]] -- if the next value begins with @, we have a subtree which should be recombined if list[i+1] and string.match( list[i+1], "^@", 1 ) then local label=list[i] i=i+1 local recombined = list[i] while list[i+1] and string.match( list[i+1], "^@", 1 ) do recombined = recombined .. "\n" .. list[i+1] i=i+1 end cladeString = cladeString .. indent .. '|label' .. child ..'=' .. label cladeString = cladeString .. indent .. '|' .. child ..'=' .. '{{clade' .. p.listParseLevel(recombined,levelNumber,i) else cladeString = cladeString .. indent .. '|' .. child ..'=' .. list[i] end i=i+1 child=child+1 end cladeString = cladeString .. indent .. '}}' return cladeString end -- this must be at end return p eacu47xun922tckyo1r3qf0w9kpm38j တမ်းပလိတ်:Clade/styles.css 10 5860 21247 2026-09-21T14:14:45Z YaThaWinTha 42 Created page with "/* {{pp-template}} */ table.clade { border-spacing:0; margin:0; font-size:100%; line-height:100%; border-collapse:separate; width:auto; } table.clade table.clade { width:100%; line-height:inherit; } table.clade td.clade-label { /* the cell with the label */ width:0.7em; /* was only used for first leaf but shouldn't matter for others */ padding:0 0.15em; vertical-align:bottom; text-align:center; border-left:1px solid;..." 21247 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ table.clade { border-spacing:0; margin:0; font-size:100%; line-height:100%; border-collapse:separate; width:auto; } table.clade table.clade { width:100%; line-height:inherit; } table.clade td.clade-label { /* the cell with the label */ width:0.7em; /* was only used for first leaf but shouldn't matter for others */ padding:0 0.15em; vertical-align:bottom; text-align:center; border-left:1px solid; /* don't set default colour, helps with green on black monotype skin */ border-bottom:1px solid; white-space:nowrap; } table.clade td.clade-fixed-width { overflow:hidden; text-overflow:ellipsis; } table.clade td.clade-fixed-width:hover { overflow:visible; } table.clade td.clade-label.first { border-left:none; border-right:none; } table.clade td.clade-label.reverse { border-left:none; border-right:1px solid; } table.clade td.clade-slabel { /* the cell with the sublabel; only use if there is a label */ padding:0 0.15em; vertical-align:top; text-align:center; border-left: 1px solid; white-space:nowrap; } table.clade td.clade-slabel:hover { overflow:visible; } table.clade td.clade-slabel.last { border-left:none; border-right:none; } table.clade td.clade-slabel.reverse { border-left:none; border-right:1px solid; } table.clade td.clade-bar { /* the cell with the bar label or group label */ vertical-align:middle; text-align:left; padding:0 0.5em; position:relative; } table.clade td.clade-bar.reverse { text-align:right; position:relative; } table.clade td.clade-leaf { /* the cell with the leaf content (rowspan=2) */ border:0; padding:0; text-align:left; } table.clade td.clade-leafR { /* the cell with the leaf content (rowspan=2) */ border:0; padding:0; text-align:right; } table.clade td.clade-leaf.reverse { /* the cell with the leaf content (rowspan=2) */ text-align:right; } table.clade:hover span.linkA { background-color: yellow; } table.clade:hover span.linkB { background-color: green; } shwoew7e5r46z0315rybz6blqv3msiw နဝမိန္ဒြာဓိရာဇတက္ကသိုလ် 0 5861 21249 2026-09-21T14:25:08Z Retkhaberi 224 Created page with "Navamindraj University (NMU) (Thai: มหาวิทยาลัยนิวมินทราธิราช; RTGS: Mahawitthayalai Nawaminthrathirat), အယင် Bangkok Metropolis (ထိုင်း: มหาวิทยาลัยกรุงเทพ; RTGS: Mahawitthayalai Krung Thep Maha Nakhon) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မာ တည်ဟိရေ အစိုးရတက္ကသိုလ်တခုဖ..." 21249 wikitext text/x-wiki Navamindraj University (NMU) (Thai: มหาวิทยาลัยนิวมินทราธิราช; RTGS: Mahawitthayalai Nawaminthrathirat), အယင် Bangkok Metropolis (ထိုင်း: มหาวิทยาลัยกรุงเทพ; RTGS: Mahawitthayalai Krung Thep Maha Nakhon) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မာ တည်ဟိရေ အစိုးရတက္ကသိုလ်တခုဖြစ်တေ။ တက္ကသိုလ်သည် ဆီးသိပ္ပံနန့် ဆီးပညာပိုင်ယှောင် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတိကို အဓိကထားဆောင်ရွက်ရေ။ ===သမိုင်းကြောင်း=== ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်အထဲ ဘန်ကောက်မြို့တော်ဝန် Samak Sundaravej သည် မြို့ပြစီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်တိကို အထူးပြုသင်ကြားပီးဖို့ ဘန်ကောက်မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့ (BMA) ၏ ကိုယ်ပိုင်တက္ကသိုလ်တခု တည်ထောင်ရန် အကြံပြုချက်တရပ်ကို ရဟိခကေလေ့ ထိုအချိန်က ယင်းဧ့အကြံပြုချက်မာ လက်ခံခြင်းမဟိခပါ၊၊ Apirak Kosayodhin သည် ဘန်ကောက်မြို့တော်ဝန်အဖြစ် ဆက်ပနာတာဝန်ယူလှာချိန်မာ BMA ၏ ကိုယ်ပိုင်တက္ကသိုလ် တည်ထောင်ရီးအစီအစိုင်ကို ပြန်ပနာအသက်သွင်းခရေ။ ထိုအချိန်က BMA လက်အောက်မာ BMA ဆီးကောလိပ်နန့် Vajira ဆီးရုံ၊ Kuakarun သူနာပြုကောလိပ်ဆိုပနာ အဆင့်မြင့်ပညာရီးဌာန နှစ်ခုဟိခကေလေ့ ယင်းရို့စွာ တရားဝင် အဆင့်မြင့်ပညာရီးအဖွဲ့အစည်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံထားရခြင်း မဟိသနန့် ကိုယ်ပိုင်ဘွဲ့လက်မှတ်များ ပီးအပ်ခွင့်မဟိခပါ၊၊ ယင်းအတွက်နန့် ယင်းချင့်ကောလိပ်နှစ်ခုမှ ဘွဲ့ရဟိသူတိစွာ Mahidol တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့လက်မှတ်တိကိုရာ ရဟိခကတ်တေ။ "ဘန်ကောက်မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတက္ကသိုလ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေမူကြမ်း" ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဂျုန်လမာ အစိုးရအဖွဲ့ထံ တင်ပြခရေ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ အစိုးရအဖွဲ့က "ဘန်ကောက်မြို့တော်တက္ကသိုလ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေမူကြမ်း" ကို လွှတ်တော်သို့ ဆက်ပနာတင်ပြခပြီးကေ လွှတ်တော်က ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလမာ ယင်းချင့်ဥပဒေမူကြမ်းကို အတည်ပြုခရေ။[1] ၂၀၁၀ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလ ၁၂ ရက်နိမာ ထိုင်းတော်ဝင်အစိုးရ၏ ဥပဒေကြေညာစာစောင် (Royal Thai Government Gazette) မာ တက္ကသိုလ်ဆိုင်ရာဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခပြီးကေ အရာတရက်နိမာ စတင်အသက်ဝင်ခသနန့် University of Bangkok Metropolis (UBM) (ထိုင်းဘာသာဖြင့် - มหาวิทยาลัยกรุงเทพมหานคร) ကို တရားဝင် တည်ထောင်ခရေ။[2] တက္ကသိုလ်ဆိုင်ရာဥပဒေအရ University of Bangkok Metropolis သည် BMA ၏ ရန်ပုံငွီဖြင့် လည်ပတ်သော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ တက္ကသိုလ်တခုဖြစ်ပြီးကေ BMA နန့် ပညာရီးဝန်ကြီးဌာနရို့၏ တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်မှုမဟိဘဲ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲမှုအောက်မာ ဟိရေ။ BMA လက်အောက်ဟိ အဆင့်မြင့်ပညာရီးဌာနနှစ်ခုဖြစ်ရေ BMA ဆီးကောလိပ်နန့် Vajira ဆီးရုံ၊ Kuakarun သူနာပြုကောလိပ်ရို့ကို အသီးသီး "Vajira ဆီးရုံ ဆီးပညာဌာန" (Faculty of Medicine Vajira Hospital) နန့် "Kuakarun သူနာပြုပညာဌာန" (Kuakarun Faculty of Nursing) အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခရေ။ တက္ကသိုလ်၏ ရည်မှန်းချက်တိမာ ပညာပီးခြင်း၊ ပညာရပ်ဆိုင်ရာနန့် သုတေသနလုပ်ငန်းများ မြှင့်တင်ခြင်း၊ အဆင့်မြင့်ပညာရပ်နန့် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်လုပ်ငန်းနယ်ပယ်တိကို တည်ဆောက်ဖွံ့ဖြိုးစီခြင်း၊ ဗဟုသုတများ ဖြန့်ဝီခြင်း၊ ဆီးကုသမှုဝန်ဆောင်မှုပေးခြင်း၊ ပြည်သူ့ကျမ္မာရီး၊ မြို့ပြစီမံခန့်ခွဲမှု၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရီးနန့် မြို့တော်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးရို့ကို မြှင့်တင်ခြင်း၊ သာသနာရီး၊ အနုပညာ၊ ယိုင်ကျေးမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရီးနန့် အားကဇပ်ကဏ္ဍတိကို ပံ့ပိုးကူညီခြင်းရို့ ဖြစ်တေ။[2] ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ ဘုရင်မင်းမြတ် Bhumibol Adulyadej က တက္ကသိုလ်နာမည်ပြောင်းလဲရီးဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်းကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဂျုန်လ ၂၁ ရက်နိမာ ပြဋ္ဌာန်းခရေ။[4] ၂၀၁၃ ခုနှစ်မာ NMU သည် ပညာရီးဝန်ကြီးဌာနပါးက "Urban Community College of Bangkok" (ဘန်ကောက်မြို့ပြရပ်ရွာကောလိပ်) ကို လွှဲပြောင်းရယူခပြီးကေ[၅] နောက်ပိုင်းမာ ယင်းကို "Urban Community Development College" (မြို့ပြရပ်ရွာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးကောလိပ်) ဟု နာမည်ပြောင်းလဲခရေ[၆]။ ယင်းအပြင် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ လိုအပ်ချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းပီးနှိုင်ဖို့ သင်တန်းအစီအစိုင်များ ပံ့ပိုးပီးဖို့အတွက် BMA (ဘန်ကောက်မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့) ပါးက "Institute of Metropolitan Development" (မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးဌာန) ကိုလေ့ လက်ခံရယူခရေ[၅]။ NMU သည် ဝန်ထမ်းအင်အား လိုအပ်ချက်ဟိနိန်ရေ၊ နိုင်ငံအတွက် အရေးတကြီး လိုအပ်နိန်ရေ နန့် အရာတက္ကသိုလ်များမာ မဟိသိမ့်ရေ (ထပ်နေခြင်းမဟိရေ) ဘာသာရပ်နယ်ပယ်တိကို အဓိကထားပနာ ယင်းရို့၏ လုပ်ငန်းနယ်ပယ်ကို တိုးချဲ့ခရေ။ NMU ၏ Vajira ဆီးရုံ ဆီးပညာဌာန (Faculty of Medicine Vajira Hospital) သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ အရေးတကြီးဆီးကုသမှုဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းတိကို မွီးထုတ်ပီးနှိုင်ဖို့ ရည်ရွယ်လို့ ပါရာမက်ဒစ်စင် (Paramedicine) ဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းအစီအစိုင်တခုကို စတင်ခပြီးကေ၊ ယင်းချင့်ဝန်ထမ်းတိစွာ BMA နန့် ပြည်သူ့ကျမ္မာရီးဝန်ကြီးဌာနရို့၏ အရေးတကြီးဆီးကုသမှုလုပ်ငန်းများမာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ကတ်တေ။ NMU တိုးချဲ့မှု၏ တစိတ်တပိုင်းအဖြစ် ၂၀၁၇ ခုနှစ်မာ သိပ္ပံနန့် ကျမ္မာရီးနည်းပညာဌာန (Faculty of Science and Health Technology) ကို တည်ထောင်ခပြီးကေ၊ ယင်းဌာနသည် ဆက်စပ်ကျမ္မာရီးသိပ္ပံ (Allied Health Sciences) ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ သင်တန်းအစီအစိုင်အမျိုးမျိုးကို ပံ့ပိုးပေးရေအပြင် ကျောင်းသားတိအတွက် အခြီခံနှစ် (Foundation Year) သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတိကိုလေ့ သင်ကြားပို့ချပီးဗျာယ်ဟိရေ[၇]။ ===ပညာရီးဆိုင်ရာ အခြီခံအဆောက်အအုံတိ=== ၂၀၂၆ ခုနှစ်မာ တွိရဖို့ Navamindradhiraj တက္ကသိုလ်၏ အဆောက်အအုံတခု။ Vajira ဆီးရုံ ဆီးပညာဌာန (Faculty of Medicine Vajira Hospital) Kuakarun သူနာပြုဌာန (Kuakarun Faculty of Nursing) သိပ္ပံနန့် ကျမ္မာရီးနည်းပညာဌာန (Faculty of Sciences and Health Technology) မြို့ပြရပ်ရွာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးကောလိပ် (Urban Community Development College) မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးဌာန (Institute of Metropolitan Development) ရဟိနှိုင်ရေ သင်တန်းအစီအစိုင်များ ===အကိုးအကားတိ=== # "ร่างพระราชบัญญัติ มหาวิทยาลัยกรุงเทพมหานคร พ.ศ. ..." (in Thai). 2010. Archived from the original on 2021-08-04. Retrieved 2022-08-16. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help) # This reference is defined in a template or other generated block, and for now can only be previewed in source mode. # "PANTIP.COM : K10726856 โปรดเกล้าฯ พระราชทานชื่อ "มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช" แก่ ม.กทม. [ข่าวการศึกษา]". topicstock.pantip.com. Archived from the original on 2020-01-15. Retrieved 2020-01-15. # "University of Bangkok Metropolis Name Changed to Navanmindradhiraj Act. B.E. 2556" (PDF) (in Thai). Archived from the original (PDF) on 2022-08-16. Retrieved 2019-02-16. # "Navamindradhiraj University Announcement titled Establishment of Division in the University No.2 B.E. 2556" (PDF). Royal Thai Government Gazette (in Thai). Archived from the original (PDF) on 2022-08-16. Retrieved 2022-08-16. # "Navamindradhiraj University Announcement titled Establishment of Division in the University No.3 B.E. 2560" (PDF). Royal Thai Government Gazette (in Thai). Archived from the original (PDF) on 2022-08-16. Retrieved 2022-08-16. # "Navamindradhiraj University Announcement titled Establishment of Division in the University B.E. 2560" (PDF). Royal Thai Government Gazette (in Thai). Archived from the original (PDF) on 2019-02-17. Retrieved 2019-02-16. [[category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[category:နိုင်ငံအလိုက် တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[category:ထိုင်းနိုင်ငံ ပညာရီး]] [[category:ပညာရီး]] [[category:တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] pqdhfi98xhjbx93ed8l82fq764jfjc7 ကျန်းမာသန့်ရှင်းရီး 0 5862 21250 2026-09-21T15:14:20Z Tejoebārsa 137 Created page with "[[File:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|thumb|right|ပုံကြီးချဲ့ထားရေ အီးကိုလိုင် ဘက်တီးရီးယား]] '''ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး''' စွာ ကျန်းမာရီးကိုမြှင့်တင်ပီးဖို့ လူတိထိတွိနိန်ရေ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း တိ၏ ဖီးဥပါဒ်အန္တ..." 21250 wikitext text/x-wiki [[File:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|thumb|right|ပုံကြီးချဲ့ထားရေ အီးကိုလိုင် ဘက်တီးရီးယား]] '''ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး''' စွာ ကျန်းမာရီးကိုမြှင့်တင်ပီးဖို့ လူတိထိတွိနိန်ရေ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း တိ၏ ဖီးဥပါဒ်အန္တရာယ်တိကို ကာကွယ်ခြင်းကတဆင့် ရှင်းသန့်စင်ကြယ်လို့ ရောဂါမဖြစ်စီနှိုင်ရေ နည်းလမ်းတိဖြစ်တေ။ ဖီးဥပါဒ်အန္တရာယ်တိစွာ ရောဂါတိ၏ [[ဇီဝကမ္မဗေဒ]]ဆိုင်ရာ ၊[[ဇီဝဗေဒ]]ဆိုင်ရာ (တနည်း) ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာအရာတိ ဖြစ်နှိုင်ရေ။ ကျန်းမာရီးပြဿနာတိ၏ အခြီခံအကြောင်းဖြစ်နှိုင်ရေ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတိမာ [[လူ]]နန့် [[တိရစ္ဆာန်]]ရို့၏ ချီးတိ၊ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအစိုင်အခဲတိ၊ အိမ်သုံးအညစ်အကြီးရီတိ (မိလ္လာအညစ်အကြီး၊ စုတ်ပဲ့ပေရီတိ၊ ဆဖိုရီတိ)၊ စက်မှု ဆိုင်ရာစွန့်ပစ်ပစ္စည်းတိနန့် စိုက်ပျိုးရီးဆိုင်ရာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းမျြားရို့ ဖြစ်တေ။ ရှင်းသန့်စင်ကြယ်လို့ ရောဂါ မဖြစ်စီချင်သော အကာအကွယ်ပြုခြင်းနည်းလမ်းတိကို [[အိန်ဂျန်နီယာ]]စွမ်းအင်ဖြီယှင်းနည်းတိ အသုံးပြု ခြင်း (နမူနာ- ဟာရီစနစ်၊ စွန့်ပစ်ရီတိ ထိန်းသိမ်းပြုပျင် ဆောင်ရွက်မှု)၊ ရိုးစင်းယင့်နည်းပညာတိမာ (နမူနာ- မားအိမ်သာတိ၊ မိလ္လာကန်တိ) တနည်း တကိုယ်ရီသန့်ရှင်းရီး အလိ့အကျင့်တိ၊ (နမူနာ- ရိုးယှင်းရေသပုံဖြင့် လက်ဆီးခြင်းတိ) ရို့ဖြစ်တေ။ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးဆိုရေ စကားရပ်ကို တိကျရေရှုဒေါင့်တိ၊ အမြင်အယူအဆတိ၊ နီရာဌာနများ တနည်း နည်းဗျူဟာတိ ရို့သို့ အသုံးချနှိုင်စွာမာ ဧချင့်ပိုင် ဖြစ်တေ - * အခြီခံကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး - အိမ်ထောင်မှုအဆင့်မာ လူရို့၏ ချီးတိအား စီမံခြင်းကို ညွှန်းဆိုရေ။ ယင်းအခေါ်အဝေါ် အသုံးအနှုန်းရေ ထောင်စုနှစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုပန်းတိုင်၏ ပစ်မှတ်ရို့ ဖော်ပြဖို့အတွက် အသုံးပြုရေ ညွှန်ပြချက်တိ ဖြစ်တေ။ * တည်နီရာဟိ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး- စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတိစုဆောင်းခြင်းနန့် ထိန်းသိမ်းပြုပျင် ဆောင်ရွက်မှု ကို ယင်းပစ္စည်းမြှုပ်နှံရေနီရာမာ ပြုလုပ်ပြီးကေစီးခြင်း၊ နမူနာတိမာ - တွင်းတူးအိမ်သာတိ၊ မိလ္လာ ကန်တိနန့် အင်ဟော့(ဖ်)ကန်တိ * အစားအသီာက် ရှင်းသန့်စင်ကြယ်ခြင်း - အစားအသီာက် လုံခြုံစိတ်ချရမှုကို သေချာစီရေ ရှင်းသန့်စင်ကြယ်လို့ ရောဂါမဖြစ်စီနှိုင်ရေ စီမံဆောင်ရွက်ချက်တိကို ညွှန်းဆိုရေ။ * ပတ်ဝန်းကျင်ရှင်းသန့်စင်ကြယ်ခြင်း - ရောဂါကူးစက်ပြန့်ပွားမှုတိနန့် ဆက်စက်လို့ ဖြစ်ပေါ်စီရေ ပတ်ဝန်းကျင်အခြီခံအကြောင်းအချက်တိကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ယင်းအမျိုးအစားရို့၏ အထက်ဆင့်စီစိုင်မှု တိမာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအစိုင်အခဲတိ စီမံဆောင်ရွက်မှု၊ ရီနန့် ရီဆိုးရီညစ်တိ ထိန်းသိမ်းပြုပျင် ဆောင်ရွက်မှု၊ စက်မှုဆိုင်ရာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ ထိန်းသိမ်းပြုပျင် ဆောင်ရွက်မှု၊ အသံနန့် ညစ်ညမ်းစီမှုတိကို ထိန်းချုပ်ခြင်း ရို့ဖြစ်တေ။ * [[ဂေဟဗေဒ]]ဆက်နွယ်မှုနန့် ဆိုင်ရေ မိလ္လာရေဆိုးနုတ်စနစ် - [[လူ]]နန့် [[တိရစ္ဆာန်]]ရို့၏ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း တိကသဘာဝနန့် အာဟာရဖြစ်စီရေ တကြော့ပြန်ပနာစီခြင်း အယူအဆနန့် ချိုင်းကပ်မှု။ == ရာဇဝင်ကြောင်း == ရှီးဦးအစောဆုံး သက်သီပြချက်ဖြစ်စီသော မြို့တော်ရှင်းသန့်စင်ကြယ်ခြင်းကို ဟာရက်ပါ၊ မိုဟင်ဂျိုဒါရို ရို့မာ တွိမြင်ရဖို့ဖြစ်ပြီးကေ၊ မကြာမတင်ကာလက အင်ဒုမြစ်ဝှမ်း ယိုင်ကျေးမှု၏ ရက်ဟီဂါဟီမာ ရှာဖွီ တွိဟိခရေ။ ယင်းမြို့တော်စီမံချက်မာ [[ကမ္ဘာ]]၏ ပထမဆုံးအနိန်နန့် မြို့တော်၏ ရှင်းသန့်စင်ကြယ်ခြင်း စီမံ ချက်တိ ပါဝင်ခရေ။ မြို့တော်အထဲ တဦးချင်းအိမ်တိအထဲ တနည်း စုဝေးထားရေ အိမ် အုပ်စုတိအထဲ၊ အုတ်တွင်းတိက [[ရီ]]တိကို ရဟိခကတ်တေ။ အခန်းတခန်းကို ရီချိုးခန်းအဖြစ် သတ်မှတ် ဖယ်ထားပြီးသား၊ စွန့်ပစ်ရီတိကို ဖုံးအုပ်ထားရေ ရီမြောင်းတိအတွင်းကို တိုက်ရိုက်ရောက်ဟိစီပြီး ယင်းရီမြောင်းတိစွာ အဓိကလမ်းတိကို ဦးတည်ပါရေ။ အိမ်တိကို အထဲပိုင်းကျယ်ပြန့်ရေ နီရာတိနန့် ငယ်ရေ လမ်းတိကို ဖွင့်လှစ်စီခရေ။ [[ရောမအင်ပါယာ|ရောမ]]မြို့တော်တိနန့် ရောမဟိအပန်းဖြီအိမ်တိမာ ရီပီးဝီရီးနန့် ရီဆိုးနုတ်ရီးညစ်တိအတွက် အခြီခံ အချက်တိဟိရေ။ ပွန်ပီပိုင်ယှောင် မြို့မာ ရီတိကို လမ်းထက်မာ ဝီငှပီးနိန်ပြီးကေ၊ ကျောက်တုံးတိး၊ သစ်သားတိရို့နန့် ရီမြောင်းတိဆောက်လုပ်ထားခြင်းတိစွာ လူနီထူထပ်ရေ နီရာတိက ရီဆိုးရီညစ်တိကို စုဆောင်းဖို့နန့် ဖယ်ယှားပစ်ဖို့ရို့အတွက် ဖြစ်တေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ရောမမြို့မာ ကလိုအာကာမက်စီမာ ကို တိုင်ဘာမြစ် အတွင်းကို စီးဆင်းစီပိုင် ဖြစ်၏။ ယေကေလဲ အလယ်ပိုင်းခေတ်တိ စောစောပိုင်း ထိအောင် ဥရောပနီရာအများစုမာ တခြားသောကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးအတွက် မှတ်တမ်းအနည်းငယ်ရာ ဟိခရေ။ ကျန်းမာရီးနန့် ပြည့်စုံခြင်းမဟိရေ အခြီအနီတိနန့် လူဦးရွီထူထပ်မှုတိက အလယ်ပိုင်းခေတ်တိ အထဲ ဥရောပနန့်အာသျှ ရို့ကို ဖြတ်သန်းလို့ ကျယ်ပြန့်ပြန့်နှံ့ခရေ။ အဖြေရလဒ်အားဖြင့် ဂျပ်စတီနီယမ်ပလိတ်ရောဂါ (၅၄၁-၄၂)နန့် အမဲရောင်သီဆုံးခြင်းဟုခေါ်သော ဘူဘိုးနစ်ပလိတ်ရောဂါ(၁၃၄၇၁၃၅၁) ရို့ကဲ့သို့သော တကမ္ဘာလုံးကူးစက်ပျံ့နှံ့ရေအထိ သက်ရောက်မှုဟိရေရောဂါတိ ဖြစ်ပေါ်လှာခပြီးကေလူသန်းပေါင်းဆယ်ပေါင်းများစွာကို သီကြီစီခလို့ လူမှုရီးအသိုင်းအဝန်းကို လုံးဝဥဿုံ ပြောင်းလဲစီခရေ။<ref>[http://www.who.int/topics/sanitation/en/ WHO | Sanitation<!-- Bot generated title -->]</ref> ===== အလယ်ပိုင်းခေတ်အချိန်တိ ===== တခုလုံးအထဲနို့စို့အရွယ်နန့်အချေတိ၏ မြင့်မားသောသီဆုံးမှုစွာ ဥရောပမာနီရာအနှံ့ဖြစ်ပေါ်ခရေ။ ယင်းစွာကျန်းမာသန့်ယှင်းရီးချို့တဲ့မှုကြောင့် ရာမက စိုက်ပျိုးရီး ထက် ပိုပြီးကေအယင့်ယင် တိုးပွားလာရေလာရေ လူဦးရွီအတွက် အစားအစာ လောက်ငှမှုမဟိခြင်း တိကြောင့် ဖြစ်တေ။ ယင်းကို ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ရေ အုပ်ချုပ်သူတိက ပြည်သူတိကို တနားတခါ စစ်ပွဲတိုက်ခိုက်မှုတိနန့် ဂုတ်သွီးစုပ်မှုတိကြောင့် ဆက်လက်ပြီးကေ ပိုပြီးကေဗလဗွီသတ်ပါလတ်တေ။ ယင်းအချိန်က ပျမ်းမျှ လူရို့၏ အသက်စွာ အမှန်အကန် “ရွံ့ရှာဖွယ်၊ လူမဆန်စွာပိုင် တိုတောင်းခရေ။” == ရီဆိုးရီညစ်တိ ရှင်းသန့်စီခြင်း == '''ရီဆိုးရီညစ်တိ စုဆောင်ခြင်း''' မြို့ဧရိယာတိမာ စံနှုန်းဟိရေ ရှင်းသန့်စင်ကြယ်ခြင်းနည်းပညာတိစွာ ရီဆိုးရီညစ်တိကို ရေဆိုး ပိုက်တိအထဲ စုဆောင်းခြင်း၊ ယင်းကို ရီဆိုးရီညစ်တိကို ထိန်းသိမ်း ပြုပျင် ဆောင်ရွက်ရေ စက်ရုံတိမာ ပြန်ပနာ အသုံးပြုဖို့၊ တနည်း မြစ်တိ၊ ကန်တိ တနည်း ပင်လယ်အတွင်းကို စွန့်လွှတ်ဖို့ လုပ်ဆောင်ကတ်ခြင်းတိ ဖြစ်တေ။ ရီဆိုးပိုက်တိကို ကောင်းမွန်ရေ ရီဆိုးထုတ်စနစ်နန့် တွဲဖက်ထားခြင်း၊ တနည်း မိလ္လာကန်တိပိုင် ယင်းရို့မှ သီးသန့်ခွဲထားခြင်းတိဟိပါယင့်။ တွဲဖက်ထားရေ ရီဆိုးပိုက်တိကို အလယ်ပိုင်း၊ ရှီးကျရေအပိုင်း တနည်း မြို့ဧရိယာတိမာ အစိုင်အလာအတိုင်း တွိဟိရတတ်ရေ။ မို့လို့ထန်ခြင်းနန့် မလောက်ငှရေ ပြုပျင်ထိန်းသိမ်းခြင်းတိက တွဲဖက်ထားရေ ရီဆိုးပိုက်တိကို လျှံကျစီခြင်း၊ တနည်း မိလ္လာကန်တိကို လျှံကျစီခြင်းရို့ကို ဦးတည် ဖြစ်ပေါ် စီရေ။ ယင်းရေ အနည်းနန့်အများအားပျော့ရေ မိလ္လာအညစ်အကြီးတိကို ပတ်ဝန်းကျင်သို့ပို့လွှတ်လိုက်ခြင်းဖြစ်တေ။ စက်ရုံတိစွာတနားတခါရီဆိုးရီညစ်တိကို မြူနီစပယ်ရီဆိုးပိုက်တိအတွင်းကို ပို့လွှတ်ခပြီး၊ ယင်းရေ စက်ရုံတိက သူရို့၏ ပို့လွှတ်မှုတိကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်မှု မဟိပါက၊ ရီဆိုးရီညစ်စီမံဆောင်ရွက်မှု စနစ်ကို ဗလဗွီသတ်စီနှိုင်ရေ။ သမားရိုးကျ ရီဆိုးရီညစ်စုဆောင်းမှု စနစ်တိ၏ ကြီးမားရေ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကုန်ကျစရိတ်များ သည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိအား တတ်နိုင်ဖို့ ခက်ခဲစီရေ။ ‌ယေအတွက်နန့် အချို့ နိုင်ငံတိမာ အရာနည်း လမ်းဖြစ်ရေ ကွန်ဒိုမီနီယမ် ဟာရီစနစ်ပိုင်ယှောင် ရီဆိုးရီညစ်စုဆောင်းမှုစနစ်တိကို မြှင့်တင်လုပ်ဆောင်လာကတ်တေ။ ယင်းမာ ပိုပြီးကေငယ်ရေ အချင်းဟိရေ ပိုက်လိုင်းတိအား ပိုပြီးကေနိမ့်သော ဇောက်အနက်တိမာ အသုံးပြုရေ ရှီးရိုးဟာရီစနစ်ဖြင့် ကွဲပြားခြားနားရေ ကွန်ယက်ဆက်နွယ်မှု ပုံစံတိနန့် ဖြစ်တေ။ == ရီဆိုးရီညစ်ထိန်းသိမ်းပြုပျင် ဆောင်ရွက်မှု == [[File:Wonga wetlands sewage plant.jpg|thumb|right|ရီဆိုးရီညစ်ထိန်းသိမ်းပြုပျင်ဆောင်ရွက်မှုစက်ရုံ၊ ဩစတြေးလီးယား]] ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတိ၏ မြူနီစပယ်ရီဆိုးရီညစ် ဆောင်ရွက်မှုစနစ်စွာ ဂုချိန်ခါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နီပါရေ။ ယေကေလဲကမ္ဘာနန့်အဝှမ်းမူမဟုတ်သီးပါ။(နည်းပညာတိ လွှမ်းခြုံကြည့်ခြင်းအတွက် ရီဆိုးရီညစ်ထိန်းသိမ်းပြုပျင်ဆောင်ရွက်မှုမာကြည့်ပါ)ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိမာ များစွာသော ရီဆိုးရီညစ်တိကို ပြုပျင်စီရင်ခြင်းမဟိဘဲ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ပို့လွှတ်နီပါရေ။ နမူနာ- လက်တင်အမေရိကမာ ၁၅% လောက်ငရီစုဆောင်းပြီး ဟာရီခြင်းတိကိုရာ စီစိုင် ဆောင်ရွက်ခရေ။ (လက်တင်အမင်ရိက ရီပီးဝီရီးနန့် ရီဆိုးထုတ်စနစ် မာကြည့်ပါ) == ရီဆိုးရီညစ်တိကို ပြန်ပနာအသုံးပြုမှု == ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိမာ ပြုပျင်ထားခြင်းမဟိရေ ရီဆိုးရီညစ်တိကို ရီသွင်း စိုက်ပျိုးခြင်းတိမာ ပြန်ပနာအသုံးပြုခြင်းစွာ အများဆုံးအသုံးပြုမှုဖြစ်တေ။ ပြုပျင်ထားပြီးသား ရီဆိုးရီညစ်တိကို ရှုခင်းသာယာစီဖို့ ပြုပျင်ခြင်းလုပ်ငန်းတိ၊(အထူးအနိန်နန့်ဂေါက်ကွင်းတိမာ)။ ရီသွင်းစိုက်ပျိုးခြင်းတိနန့်စက်မှုလုပ်ငန်းတိမာ ပြန်ပနာအသုံးပြုမှုတိသည်တိုးမြှင့်ကျယ်ပြန့်ပျံ့လာရေ။ များစွာသော မြို့ပတ်လည်နန့် ကျေးရွာဧရိယာတိမာ အိမ်ထောင်စုတိစွာ ရီဆိုးပိုက်တိနန့် ဆက် သွယ်ထားခြင်းမဟိပါ။ ယင်းရို့စွာ သူရို့၏ စွန့်ပစ်ရီတိကို မိလ္လာကန်တိ တနည်း တခြားသော ပုံစံနန့် ဆိုက်နီရာက မိလ္လာရီဆိုးနှုတ်စနစ်တိသို့ ပို့လွှတ်ပါရေ။ == ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနန့်ဆိုင်ရေ မိလ္လာရီဆိုးနှုတ်စနစ် == ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနန့်ဆိုင်ရေ မိလ္လာရီဆိုးနှုတ်စနစ်ကို တခါတရီမာ သမားရိုးကျဖြစ်ရေ မိလ္လာရီဆိုးနှုတ်စနစ်အား အခြီခံကျသော အရာနည်းလမ်းရွီးချယ်မှုအဖြစ် ဖော်ပြခကတ်တေ။ ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနန့်ဆိုင်ရေ မိလ္လာရီဆိုးနှုတ်စနစ်စွာ ရီအိမ်တိကို မြီဆွီးဖြစ်စီဖို့ တနည်း ပိုးကောင်တိနန့် မြီဆွေးဖြစ်စီရန်အပေါ် အခြီခံပြီး၊ ဆီးနန့် ကျင်ကြီးရို့ကို အပိုခွဲခြားခြင်းနန့် သန့်စင်ခြင်းနန့် တကြော့ပြန်ပနာခြင်းတိ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်တေ။ ဧချင့်ပိုင်အားဖြင့် ယင်းက ကျင်ကြီး နန့် ကျင်ငယ်ရေ ပါရေ ရီဆိုးရီညစ် ဖန်တီးဖြစ်ပေါ်မှုကို ဖယ်ထုတ်ပစ်ပြီး ကျင်ကြီးမှ ရောဂါဖြစ်ပွားစီရေ ပစ္စည်းတိကို ရီဆိုးရီညစ် (ဆီး) တခုတရီထဲမာ တည်ဟိနေခြင်းက ဖယ်ယှားပစ်စီရေ။ တကယ်လို့ ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနန့်ဆိုင်ရေ မိလ္လာရီဆိုးနှုတ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးခပါက၊ မြူနီစီပယ် ရီဆိုးရီညစ်တိစွာ ဆဖိုစွန့်ပစ်ရီတိရာ ပါဝင်ဖို့ဖြစ်ပြီးကေ၊ ယင်းကို ဥယျာဉ်၊ ပန်းခြံတိအတွက် တကျော့ပြန်အသုံးချနှိုင်ရေ။ ဇာပိုင်ဆိုစီ အချို့ ကိစ္စရပ်တိမာ မီးခိုးရောင်ရီတိကို ဆက်လက်ပြီးကေ ရီဆိုးပိုက်တိသို့ ပို့လွှတ်စီခရေ။ == ကျမ္မာခြင်းသန့်ယှင်းရီးနန့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရီး == စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတိ သပ်သပ်ထားခြင်း၏ အရေးကြီးမှုတိသည် ရေနန့် ရေဆိုးထုတ်စနစ် ရို့နန့် ဆက်နွယ်နီရေ ရောဂါတိ ကာကွယ်ဖို့ ကြိုးပမ်းမှုကို မူတည်နီပါရေ။ ယင်းက ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတိ နန့် ယင်းနည်းပိုင်ပင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိ နှစ်ခုစလုံးအတွက် ခြားနားသော ဒီဂရီအတိုင်းအစွာတိဖြင့် ထိခိုက် စီပါရေ။ နှစ်စိုင် ၅ သန်းမျှသော လူရို့က ကာကွယ်မှုပြုနှိုင်ရေရီမှ သယ်ယူလာရေ ရောဂါတိကြောင့် သီဆုံးနိကတ်ရေဟု ခန့်မှန်းကတ်တေ။[5] ယင်းက မလောက်ငရေ ရီဆိုးနှုတ်စနစ်တိနန့် ကျန်းမာရီး နန့် ညီညွတ်ရေ အလိ့အကျင့်တိ၏ အဖြေရလဒ်တိဖြစ်တေ။ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး၏ သက်ရောက်မှုတိစွာ လူ့အဖွဲ့အစည်းထက်မာ ကြီးမားရေ အကျိုးသက်ရောက် မှုတိကို ဖြစ်ပေါ်စီရေ။ ဂရစ်ဖင်၏ ထုတ်ဝီခပြီးကေဖြစ်ရေ ပြည်သူ့ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးသက်သီပြချက်လိလာမှုက မြင့်မားရေ ကျမ္မာရှင်းသန့်ခြင်းစွာ ပိုပြီးကေရေ စွဲဆောင်မှုတိကို ထုတ်လုပ်ပီးရေလို့ ဆိုထားရေ။ == တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တိုးတက်လာရေ မိလ္လာစနစ် == WHO နန့် UNICEF ရို့ ပူးတွဲစောင့်ကြည့်ရေ အစီအစိုင်မှ ရီနန့်မိလ္လာကို တိုးတက်ရေ မိလ္လာစနစ် အနိန်နန့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တိမာ- * ပြည်သူလူထု၏ ရီဆိုးပိုက်တိသို့ ဆက်သွယ်ထားခြင်း * မိလ္လာကန်စနစ်သို့ ဆက်သွယ်ထားခြင်း * ရီလောင်းချဖောင်သာတိ * ရိုးစင်းရေ ကျင်းချဖောင်သာတိ * လီဝင်လီထွက်ဟိရေ တိုးတက်လာရေ ကျင်းချဖောင်သာတိ ထိုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရမူ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ ကမ္ဘာလူဦးရွီ၏ ၆၂% စွာ တိုးတက်လာရေ မိလ္လာစနစ် ကို အသုံးပြုလာခကတ်တေ။ ယင်းရေ ၁၉၉၀ ခုနှစ်ထက် ၈% တိုးမြှင့်လာ၏။ ယင်းတဝက်ထက် စိကေချေပိုပြီးကေသော တနည်း ၃၁% သော ကမ္ဘာ့လူဦးရွီက ရီဆိုးပိုက်တိနန့် ဆက်သွယ်ထား သော အိမ်တိမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ အားလုံးကို ခြုံငုံပြီးကေ ၂၅ ဘီလီယံဟိရေ လူဦးရွီစွာ တိုးတက်လာရေမိလ္လာစနစ်ကို အသုံးမပြနိူင်ခွင့်မဟိသိမ့်ပါ။ဒေပိုင်နန့်အများသုံးအိမ်သာတိ(တနည်း)ပြင်လယ်ဂေါင်ဟိကျင်းအိမ်သာတိပိုင် ပြင်လယ်ဂေါင်မာကျင်းကြီးစွန့်ခြင်းတိ(တနည်း) ကျန်းမာရီးကို ထိခိုက်စီနိုင်ရေ ပုံစံတိနန့် ကျင်ကြီးစွန့်ခြင်းတိကို ဖြီယှင်းသင့်ပါရေ။ ယင်းမာ ၁.၂ ဘီလီယံသော လူဦးရွီစွာ အထောက်အကူပြုမှု လုံးဝမဟိစွာကို လက်ခံနီထိုင်ကတ်ရရေ။ ယင်း၏အကျိုးရလဒ်က ကောင်းမွန်ရေ ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးကို ဖီးအန္တရာယ်ဖြစ်စီလို့ ရီဆိုးရီညစ်တိစွာ သောက်သုံးရီတိအား ညစ်ညမ်းစီနှိုင်ပြီး နို့စို့အချေငယ်တိအား ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါဖြစ်စီခြင်းအကြောင်းတရားတိဖြစ်တေ။ တိုးတက်လာရေ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးစနစ်မာလက်ဆီးကြောခြင်းနန့် ရီသန့်စင်ခြင်းရို့ပါဝင်ဗျယ် နှစ်စိုင်ဝမ်းရောဂါခံစားနိန်ရသော အချေပေါင်း ၁.၅ သန်းရို့၏ အသက်တိကို ကယ်တင်နိုင်ခရေ။ ၂၀% ထက်နည်းရေ ကမ္ဘာလူဦးရွီသည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သော နိုင်ငံများမာ နီထိုင်ကတ်သည်မာ ၉၉% သော လူဦးရွီက တိုးတက်ရေ မိလ္လာစနစ်ကို အသုံးပြုကက်လို့ ၈၁% မာ ရီးဆိုးပိုက်တိနန့် ဆက် သွယ်ထားခကတ်တေ။ == စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအစိုင်အခဲတိ စီမံခန့်ခွဲမှု == [[File:Israel hiriya.jpg|thumb|right|ဟီရီရ အမှိုက်ပုံ- အစ္စရေး]] စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအစိုင်အခဲတိကို အများနန့်ဆိုင်စွာ အမှိုက်ပုံတိမာ စွန့်ပစ်ကတ်တေ။ ယေကေလဲပြာကျအောင်မီးတိုက်ခြင်း၊ နောက်ထပ်အသုံးချနှိုင်ယောင်စီမံခြင်း၊ မြီဆွီးတိပြန်ပနာဖြစ်ပေါ်စီခြင်းနန့် ဇီဝလောင်စာတိသို့ အသွင်ပြောင်းခြင်းတိစွာ နနောင်းစွာလုပ်ဆောင်မှုတိဖြစ်တေ။ အမှိုက်ပုံတိနန့်ဆက်စပ်ပနာ တိုးတက်သောနိုင်ငံတိစွာ ရပေါ်ဆီမြီဆီလွှာတိနန့် နိစိုင်ဖုံးအုပ်မှုတိအတွက် တင်းကျပ်တေ စည်းကမ်းဥပဒေတိဟိပြီးကေ၊ မဖွံ့ဖြိုးသိမ့်ရေ နိုင်ငံတိမာမူ အစိုင်အလာအရ တင်းကျပ်ခြင်းမဟိရေ လျော့နည်းရေစည်းကမ်း ဥပဒေတိအပေါ် မှီခိုအားထားနီရရေ။ နိစိုင်ဖုံးအုပ်မှု အရေးကြီးခြင်းစွာ ရောဂါဖြစ်ပွားစီရေပိုးမွှား ပြန့်ပွားမှုတိ လျှော့ချစီခြင်းအပေါ် တည်မှီနီပါရေ။ နိစိုင်ဖုံးအုပ်ထား ခြင်းစွာ အနံ့အသက်ထုတ်လွှတ်ခြင်းတိနန့် လီထခိုက်ရေအခါ အမှိုက်တိတိရွင့်ပျံခြင်းကို အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် လျှော့ချနှိုင်ရေ။ ယင်းအတူပင် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတိစွာ ပုံစံပီပြင်စွာဟိရေအမှိုက်ပုံတိ၏ အနားသတ်တိကိုကျုတ်မန်းမြေအမျိုး အစားဖြင့် မွမ်းမံထားဟိခြင်း လိုအပ်ချက်တိစွာ မြီအောက် ရေအားညစ်ညမ်းစီရေ နီရာပြောင်းရွိ့ ရီစိမ့်ဝင်ခြင်းတိကို နည်းနိုင်သမျှနည်းစီရန်ဖြစ်တေ။ (သို့အတွက်နန့် အချို့ သောက်သုံးရီ ပီးဝီမှုတိမာ အန္တရာယ်ကျရောက်စီနှိုင်ရေ။) ပြာကျအောင်မီးတိုက်ခြင်း ရွီးချယ်နှိုင်ရေအခွင့်အရီးတိမာ အဆိပ်အတောက်ပေါင်းစပ်ပါဝင်ရေ လီထုညစ်ညမ်းမှုဖြစ်စီသောအရာတိကို ထုတ်လွှတ်ခြင်းစွာ အာရုံစိုက်ဖွယ် ဆန့်ကျင် ဘက်ဖြစ်ရေ ရလဒ်တိအဖြစ် ပါဝင်နီပါရေ။ တကြော့ပြန်အသုံးပြုဖို့ စီစိုင်ထားခြင်းနန့်ဇီဝ လောင်စာတိ ပြောင်းလဲမှုတိစွာ ရေရှည်ခံရေ ရွီးချယ်နှိုင်ရေ အခွင့်အရီးတိပင်ဖြစ်ပနာ ယင်းက ယေဘူယျအားဖြင့် သာလွန်ရေ ဘဝလည်ပတ်မှုတန်ဖိုးတိ ဟိနီပါရေ။ အထူးအနိန်နန့် ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနန့် စပ်လျဉ်းရေ အကျိုးသက်ရောက်မှုတိကို စဉ်းစားတွေးခေါ်ဖို့ဖြစ်တေ။ မြီဆွဣးတိတန်ဘိုးကို အဆုံးစွန်အနိန်နန့် ယင်းမြီဆွီးထုတ်ကုန်အား စျီးကွက်တောင်းဆိုမှုဖြင့် ကန့်သတ်ထားပါလိမ့်မေ။ == ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံတိမာ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး == [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]မာ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးစွာ၊ လုပ်ငန်းခွင် ကျန်းမာရီးနန့် လုံခြုံရီး (OSH)၏ ဥပဒေကြောင်းအရ လိုအပ်ချက်ဖြစ်တေ။ ယင်းကို ၂၉ ဖယ်ပြားဆတ် စည်းမျှိုင်းအစု(CFR) အပိုင်း ၁၉၁၀. ၁၄၁ က ဖုံးလွှမ်းထားရေ။ == ဖွံ့ဖြိုးဆဲကမ္ဘာမာ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး == [[ကုလသမဂ္ဂ]]၏ ထောင်စုနှစ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရည်မှန်းချက်တိ (MDGs) မာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တိုင် အခြီခံ ကျမ္မာရှင်းသန့်ခြင်းသို့ ချိုင်းကပ်နိုင်ခြင်းမဟိရေ လူဦးရွီကို ထက်ဝက်အချိုးသို့ လျှော့ချဖို့ ရည်မှန်းချက် ပါဝင်ရေ။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ MDGs ၏ ကျန်းမာရီး ကာကွယ်မှုရည်မှန်းချက် ၏ ကြာနီရေ တိုးတက်မှုကို အသိအမှတ်ပြုရေ အနိန်နန့် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံမာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ကို “နိုင်ငံတကာ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးနှစ်” အဖြစ် ကြေညာခရေ။ ယင်းနှစ်ရေ ရည်မှန်းချက်ကို ရောက်ဟိဖို့ နားလည်ခြင်းနန့် လုပ်ဆောင်ချက်တိ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စီဖို့ ရည်ရွယ်ပါရေ။ အထူးအကြောင်းအရာတိမာ- * ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး ပတ်လည်ဟိ မနှစ်မြို့ဖွယ်အရာတိကို ဖယ်ယှားပစ်ခြင်းနန့် ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး ၏အရေးကြီးပုံကို ပိုပြီးကေလွယ်ကူစွာနန့် ပြည်သူလူထုအကြား ဆွေးနွေးမှုတိ ပြု လုပ်ဖို့ * ဖွဲရာကျမှုလျော့ချခြင်းနန့် ကျမ္မာခြင်းရို့ကို ထင်ရှားသိသာယောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းနန့် ပိုပြီးကေ ကောင်းမွန်ရေ တကိုယ်ရီသန့်ရှင်းရီး၊ အိမ်တိဟိမိလ္လာစနစ်စီစိုင်မှုတိနန့် ရီဆိုးရီညစ်ထိန်းသိမ်း ပြုပျင်ဆောင်ရွက်ချက်တိမှ တခြားသော အကျိုးကျေးဇူးတိ ပေါ်ထွက်လှာစီဖို့ ပင်လယ်ရပ်ခြားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု သင်တန်းကျောင်း ၏ သုတေသနပြုချက်တိမှ အကြုံပြုကပင်ာ MDG ၏ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးကို ပြည့်မီရန်ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးနန့် တကိုယ်ရေကျန်းမာရီး မြှင့်တင်ခြင်း ရို့အတွက်ပိုပြီးကေ အဓိကလူအများလက်ခံဖို့ လိုအပ်တေ ဟုဆိုရေ။ လက်ဟိမာမူ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးကိုမြှင့်တင်ခြင်းနန့် တကိုယ်ရီသန့်ရှင်းစင်ကြယ်လို့ ရောဂါမဖြစ်စီခြင်းရို့ကို ရီနန့်ပတ်သက်ရေအဖွဲ့အစည်းတိက အဓိကလုပ်ဆောင်နီကတ်တေ။ <ref>[[ရီ]]</ref>သုတေသန ပြုမှုက ငြင်းခုံခစွာမာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိမာ ပိုပြီးကေကောင်းမွန်ရေ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးနန့် တကိုယ်ရီသန့်ရှင်းရီး တိုးတက်ပေါ်ပေါက်စီဖို့ အမှန်အကန်အားဖြင့် များစွာသော အဖွဲ့အစည်းတိ မှ လှုပ်ယှားမှုတိ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်သင့်ရေလို့ ဆိုရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ပညာရီးသင်တန်းတိစွာ တကိုယ်ရီသန့်ရှင်းရီးကို သင်ကြား ပီးနှိုင်ပြီး ကျန်းမာရီး သင်တန်းကျောင်းတိက ကာကွယ်ရီးလုပ်ငန်းတိအတွက် အရင်းအမြစ်တိကို ညွှန်ပြနိူင်ရေ။ (နမူနာ-ဝမ်းရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ယှောင်လွှဲနိုင်ဖို့) ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခြင်း လိလာဆည်းပူးရေ သင်တန်းကျောင်း (IDS)က အများပြည်သူညွှန်ပြရေ အားလုံးသော ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး(CLTS) သုတေသနပြုမှုအစီအစိုင်မာ ပူးပေါင်းပါဝင်ပြီးကေ အရင်းအမြစ် နန့် ဆိုင်ရေခြားနားရေ ချိုင်းကပ်မှုဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိ၏ ရှီးရိုးကျေးရွာတိ ရှင်းသန့် ကျန်းမာရီးအစီအစိုင်တိ ကျဆုံးချိန်မာ ကျေးရွာတိကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး အတွက် ကတိပြုနှိုင်ရေ အောင်မြင်မှုတိကို ရဟိခရေ။ ရှီးရိုးကျေးရွာတိ ကျမ္မာခြင်း ကာကွယ်ရေ အစီအစိုင်တိ ကျဆုံးချိန်မာ ဖြစ်တေ။ CLTS သည် ကျေးရွာတိ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးကို ငွီကြေးထောက်ပံ့ခြင်း မပြုရေ ချိုင်းကပ်နည်းနန့် အများပြည်သူရို့အား ပြင်လယ်ဂေါင်မာ ကျင်ကြီး စွန့်ခြင်း၏ ပြဿနာတိကို အသိအမှတ်ပြုဖို့ လွယ်ကူစီပနာ သန့်ယှင်းရီးပြုလုပ်ဖို့နန့် “ ပြင်လယ်ဂေါင် ကျင်ကြီးစွန့်ခြင်း ကင်းလွတ်ခြင်း” အတွက် စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိကို ပြုလုပ်စီရေ။ ယင်းရေ ပူးပေါင်းပါဝင်မှု လမ်းညွှန်ခြင်းတိနန့် ကျင်ကြီးနန့် ပစရို့အကြားလမ်းကြောင်းတိကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်ဖို့ အများပြည်သူရို့ လုပ်ဆောင်ချက်နည်းလမ်းတိပိုင်ယှောင် စုပေါင်း လုပ်ဆောင်မှု လမ်းညွှန်ချက်တိကို အသုံးပြုထားရေ။ IDS “ အထဲမျှော်မှန်းကြည့်မြင်ခြင်း” ပေါ်လစီ အကျိုင်းချုပ်တခုက များစွာသော နိုင်ငံရို့မာ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးအတွက် ထောင်စုနှစ် ဖွံဖြိုး တိုးတက်မှုရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်စွာ လမ်းချော်နိန်ရေဟု ဆိုရေ။ ယေပြီးနောက် CLTS သည် ပြင်လယ်ဂေါင်မာ ကျင်ကြီး စွန့်ခြင်းများ လွှမ်းမိုးတည်ဟိနိန်သိမ့်ရေ များစွာသော နိုင်ငံရို့နန့် ဒေသတိမာ ဇာပိုင် နည်းလမ်းတိ ချမှတ်နိုင်ဖို့ နန့် ဇာပိုင် ကြီးမားရေ အတိုင်းအတာဖြင့် ပြန့်နှံ့စီဖို့ ဆောင်ရွက်နိုင် ဖို့လဲလို့ မီးခွန်းထုတ်ထားရေ။ == အစားအသောက်လုပ်ငန်းတိမာ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီး == [[File:Canteen kitchen.jpg|thumb|right|ခေတ်မီစားသောက်ဆိုင် အစားအသောက်ပြင်ဆင်မှုဧရိယာ]] အစားအသောက်လုပ်ငန်းတိအထဲ ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးစွာ အစားအသောက်နန့် တွိထိ ရေ မျက်နှာပြင်တိကို ပြည့်သူ့ကျန်းမာရီးအတွက် ထင်ရှားရေ ငယ်ရေဇီဝရုပ် ၏ အသီးအရွက်တိနန့် ဆိုင်ရေ ဆဲ(လ်)တိကို ဖျက်ဆီးပစ်ဖို့ အကျိုးဟိစီရေ စီစိုင်လုပ်ကိုင်မှုအတွက် လောက်ငရေ ပြုမှု ဆောင်ရွက်ချက်တိလို့ အဓိပ္ပာယ်ဟိစီရေ။ ယင်းရေ တခြားသော မလိုအပ်ရေ ငယ်ရေ ဇီဝရုပ်တိကို အရွီအတွက်တိ လျှော့နည်းလားစီဖို့ ဖြစ်တေ။ ယေကေလဲ လိုလားဖွယ် မကောင်းရေ ထုတ်ကုန် အကျိုးသက်ရောက်မှု မဟိစီရေ (တနည်း) စားသုံးသူတိအတွက် ယင်းဧ့ဖီးအန္တရာယ်ကင်းမှု ရို့ဖြစ်ရပါဖို့။ (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အစားအစာနန့် ဆီးဝါးစီမံ အုပ်ချုပ်မှု၊ ဖက်ပြားဆတ်(လ်) စည်းမျှိုင်းစည်းကမ်းတိ၊ 21 CFR 110, USA) ကျမ္မာသန့်ယှင်းရီးကို စံပြုထားရေ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတိစွာ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]အစားအသောက်လုပ်ငန်းတိအတွက် မဟိမဖြစ် လိုအပ်ပါရေ။ ယင်းရို့ကို ၂၁ CFR အပိုင်း ၁၇၈.၁၀၁၀ နန့် တဆက်တည်းဖြစ်ရေ ၉ CFR အပိုင်း ၄၁၆ဖြင့် စည်းမျှိုင်းစည်းကမ်း ချမှတ်ထားရေ။ ယင်းနည်းပိုင်ပင် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]မာလည်း ကျမ္မာခြင်းနန့်ညီညွတ်ရေ အစားအသောက်တိကို အစားအသောက်သန့်ယှင်းရီး ဥပဒေတိ တောင်းဆိုချက်တိမှ တဆင့်ရဟိစီရေ။ ထပ်မံပနာ အစားအသောက်နန့် ဇီဝဆီးဝါးစက်ရုံတိမာ ရှင်းသန့်ရေ ပစ္စည်းကိရိယာတိ ဝေါဟာရ စွာ ပိုက်တိအထဲရှင်းသန့်ခြင်း (CIP)နန့် နီရာမာ ပိုးသတ်ထားခြင်း(SIP) လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတိကို အသုံးပြုထားရေ ပြည့်ဝစွာ ရှင်းသန့်စီနှိုင်ရေ ပစ္စည်းကိရိယာတိအဓိပ္ပာယ်ဖြစ်တေ။ ယင်းရေ ရှင်းသန့်သော ပျော်ဝင်မှုတိနန့် တခြားသော အရည်အပစ်တိကအပြည့်အဝစီးဆင်းစီခြင်းဖြစ်တေ။ ဒီဇိုင်းပုံစံက အကြိမ်အနည်းဆုံးရပ်ဆိုင်းမှု၊ တနည်းသန့်ယှင်းရီးလုပ်ဆောင်စဉ်အထဲ အရည်တိဗရမ်းဗတာစီးဆင်းမှုတိကြောင့် ထုတ်ကုန်ထည့်သွင်းမှုကို ဖယ်ယှားပစ်ဖို့ လောက်ငှမှုမဟိစီရေပါ။ ယေဘုယျအနိန်နန့် ရှင်းသန့်စီမှုကို မြှင့်တင်နိုင်ဖို့၊ ယင်းပစ္စည်းကိရိယာတိကို အစွန်းအထင်းမဟိရေ မခွတ်သံတိ ၃၁၆ L ဖြင့် ပြုလုပ်ထားရပါဖို့။ (ငယ်သာ မိုလစ်ဒီနန်ပါဝင်ရေ သတ္တုတိကို ရောစပ်ခြင်း) မျက်နှာ ပြင်သည် ထုံးထမ်းစဉ်လာအရ လျှပ်စစ်ဖြင့် အချောကိုင်ထားပြီးသား၊ ၀.၅ မိုက်ခရိုမီစွာထက် နည်းသောအကျိုး သက်ရောက်မှုဟိစီရေ မျက်နှာပြင်ကြမ်းတမ်းမှု၊ မျက်နှာပြင်မာ ဘက်တီးရီးယားပိုးမွှားတိ တွယ်ကပ်မှုဖြစ်နှိုင်ခြီတိကို လျှော့ချနှိုင်ရေရို့ ဟိရပါဖို့။ == ကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [http://assainissement.developpement-durable.gouv.fr/ Urban Wastewater Treatment in France, MEEDDM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317061841/http://assainissement.developpement-durable.gouv.fr/ |date=17 March 2011 }} * [http://www.irc.nl/ IRC International Water and Sanitation Centre, the Hague, the Netherlands] * [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTWAT/EXTTOPSANHYG/0,,contentMDK:21147365~menuPK:3748896~pagePK:64168427~piPK:64168435~theSitePK:1923181,00.html Sanitation, Hygiene and Wastewater Resource Guide (World Bank)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121233333/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTWAT/EXTTOPSANHYG/0,,contentMDK:21147365~menuPK:3748896~pagePK:64168427~piPK:64168435~theSitePK:1923181,00.html |date=21 November 2010 }} [[Category:ကျန်းမာရီး]] dto7jxpnycx8urn5fc3edzuri4exsa8 ဘယ်ဂျီယံ အမျိုးသားနိ 0 5863 21251 2026-09-21T15:37:59Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Short description|ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားနိ}} {{Use dmy dates}} {{Infobox holiday | holiday_name = ဘယ်ဂျီယံ အမျိုးသားနိ | type = National | official_name = {{lang|fr|Fête nationale belge}}<br />{{lang|nl|Nationale feestdag}}<br />{{lang|de|Belgischer Nationalfeiertag}} | observedby = [[ဘယ်ဂျီယံ]] | date = ၂၁ ဂျူလိုင်..." 21251 wikitext text/x-wiki {{Short description|ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားနိ}} {{Use dmy dates}} {{Infobox holiday | holiday_name = ဘယ်ဂျီယံ အမျိုးသားနိ | type = National | official_name = {{lang|fr|Fête nationale belge}}<br />{{lang|nl|Nationale feestdag}}<br />{{lang|de|Belgischer Nationalfeiertag}} | observedby = [[ဘယ်ဂျီယံ]] | date = ၂၁ ဂျူလိုင် | frequency = နှစ်စိုင် | significance = [[Leopold I]] ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ ကျမ်းကျိန်ပွဲ }} '''ဘယ်ဂျီယံ အမျိုးသားနိ''' ({{lang-fr|Fête nationale belge}}၊ {{lang-nl|Nationale feestdag}}) သည် [[ဘယ်ဂျီယံ]]နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားနိဖြစ်ပြီးကေ နှစ်စိုင် [[ဂျူလိုင် ၂၁]] ရက်နိမာ ကျင်းပရေ။ ထိုနိစွာ ၁၈၃၁ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်မာ [[Leopold I]] က ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဘုရင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ ကျမ်းကျိန်ခရေနိကို အထိမ်းအမှတ်ပြုခြင်းဖြစ်တေ။ ဘယ်ဂျီယံအစိုးရ၏ အချက်အလက်တိအရ အမျိုးသားနိကို ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်အဖြစ် ၁၈၉၀ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက် ဥပဒေဖြင့် သတ်မှတ်ခရေ။ {{cite web |title=National Day and feast days of Communities and Regions |author=Government of Belgium |publisher=Belgium.be |date=2026 |url=https://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/national_holiday |access-date=21 September 2026}} == သမိုင်း == ၁၈၃၀ ခုနှစ်မာ [[ဘယ်ဂျီယံတော်လှန်ရီး]] ဖြစ်ပွားပြီးကေ ဘယ်ဂျီယံက လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ၁၈၃၁ ခုနှစ်မာ ဘုရင်စနစ်ကို တည်ထောင်ခပြီးကေ [[Leopold I]] က ၁၈၃၁ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်မာ ကျမ်းကျိန်ကာ ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးဘုရင် ဖြစ်လှာခရေ။ {{cite web |title=History |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/royal-family/history |access-date=21 September 2026}} အမျိုးသားနိ၏ အထိမ်းအတွက်ပေါ်ည်ရွယ်ချက်ရေ အစောပိုင်းကာလမာ ဒေနိနန့် မတူခပါ။ ၁၈၃၁ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၁၉ ရက်နိမာ အမျိုးသားကွန်ဂရက်က ၁၈၃၀ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလဖြစ်ရပ်တိ၏ နှစ်ပတ်လည်နိကို လူထုအခမ်းအနားတိနန့် နှစ်စိုင်ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခရေ။ ၁၈၈၀ ခုနှစ် သြဂတ် ၂၀ ရက် ဥပဒေအရ အမျိုးသားနိကို သြဂတ်လ၏ တတိယတနင်္ဂနွီနိမာ ကျင်းပဖို့ သတ်မှတ်ခရေ။ ယင်းဥပဒေကို ၁၈၉၀ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက် ဥပဒေနန့် အစားထိုးပြီး ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်ကို အမျိုးသားနိအဖြစ် သတ်မှတ်ခရေ။ {{cite web |title=Important dates |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/monarchy/events-linked-monarchy |access-date=21 September 2026}} ၁၈၉၀ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်သည် ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်ကို ဘယ်ဂျီယံအမျိုးသားနိအဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခရေနိဖြစ်တေ။ ထိုနှစ် ဂျူလိုင် ၂၂ ရက်မာ စစ်ဘက်နန့် အရပ်ဘက် ပူးတွဲချီတက်ပွဲ ကျင်းပခပြီးကေ ၁၈၉၅ ခုနှစ်မာ ဂျူလိုင် ၂၃ ရက်မာ ကျင်းပခရေ။ ၁၉၀၅ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ယင်းချင့် ချီတက်ပွဲကို ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်မာ ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ခရေ။ {{cite web |title=Important dates |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/monarchy/events-linked-monarchy |access-date=21 September 2026}} == အထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနားတိ == အမျိုးသားနိမာ [[ဘရပ်ဆဲလ်]]မြို့မာ စစ်ဘက်နန့် အရပ်ဘက် ချီတက်ပွဲကို ကျင်းပလိ့ဟိပြီးး ဘုရင်၊ မိဖုရားနန့် တော်ဝင်မိသားစုဝင်တိ တက်ရောက်ကတ်တေ။ ချီတက်ပွဲမာ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့တိအပြင် မီးသတ်တပ်ဖွဲ့နန့် [[Red Cross]] ပိုင်ယှောင် အရပ်ဘက်အဖွဲ့တိလေ့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ {{cite web |title=National Day |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/node/14175 |access-date=21 September 2026}} ဘရပ်ဆဲလ်မြို့မာ အမျိုးသားနိအခမ်းအနားတိအဖြစ် [[Brussels Park]] နန့် နံဖီးဝန်းကျင်ဒေသတိမာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဖျော်ဖြီရီးနန့် အရာလှုပ်ယှားမှုတိကို ကျင်းပလိ့ဟိရေ။ အမျိုးသားနိ၏ အခမ်းအနားတိစွာ နိုင်ငံတဝန်းမာလည်း ကျင်းပကတ်တေ။ {{cite web |title=Celebrate Belgium’s national holiday in the capital! |author=Visit Brussels |publisher=visit.brussels |date=18 June 2026 |url=https://www.visit.brussels/en/visitors/agenda/national-holiday-belgium |access-date=21 September 2026}} ညပိုင်းမာ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့မာ ဖျော်ဖြီပွဲတိနန့် မီးရှူးမီးပန်းပွဲတိ ပါဝင်ရေ အခမ်းအနားတိကို ကျင်းပနှိုင်ရေ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မာ အမျိုးသားနိအထိမ်းအမှတ် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဖျော်ဖြီပွဲကို [[Cinquantenaire]] မာ ကျင်းပဖို့ ဇာဂျီယံဝန်ကြီးချုပ်ရုံးက စီစိုင်ခပြီးကေ ရိုးရာမီးရှူးမီးပန်းပွဲနန့်လည်း တွဲဖက်ကျင်းပခရေ။ {{cite news |title=Financiering van een evenement in het kader van de nationale feestdag |author=Federal Public Service Chancellery of the Prime Minister |publisher=News.belgium.be |date=27 March 2026 |url=https://news.belgium.be/nl/financiering-van-een-evenement-in-het-kader-van-de-nationale-feestdag-0 |access-date=21 September 2026}} == အများပြည်သူရုံးပိတ်ရက် == ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်သည် ဘယ်ဂျီယံ၏ ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားရေ အများပြည်သူရုံးပိတ်ရက် ၁၀ ရက်အနက် တရက်ဖြစ်တေ။ အလုပ်သမားတိအတွက် အများပြည်သူရုံးပိတ်ရက်တိနန့် သက်ဆိုင်ရေ စည်းမျှိုင်းတိအရ ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်သည် သတ်မှတ်ထားရေ အားလပ်ရက်တရက်ဖြစ်ပြီးကေ တချို့အခြီအနီတိမာ ထိုနိရေ ပုံမှန်အလုပ်မလုပ်ရေနိနန့် တိုက်ဆိုင်ပါက အစားထိုးအားလပ်ရက် သတ်မှတ်နှိုင်ရေ။ {{cite web |title=Public holidays |author=Federal Public Service Employment, Labour and Social Dialogue |publisher=Government of Belgium |date=2026 |url=https://employment.belgium.be/en/themes/international/posting/working-conditions-be-respected-case-posting-belgium/public-holidays |access-date=21 September 2026}} == အရာအမျိုးသားနန့် ဒေသဆိုင်ရာနိတိ == ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံမာ အမျိုးသားနိအပြင် ဘာသာစကားနန့် အုပ်ချုပ်ရီးအသိုင်းအဝိုင်းတိ၊ ဒေသတိအလိုက် သီးသန့်အထိမ်းအမှတ်နိတိလေ့ ဟိရေ။ [[Flemish Community]] ၏နိကို ဂျူလိုင် ၁၁ ရက်၊ [[French Community of Belgium|French Community]] ၏နိကို စတ်တင်ဘာ ၂၇ ရက်နန့် [[German-speaking Community of Belgium|German-speaking Community]] ၏နိကို နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်မာ ကျင်းပရေ။ [[Walloon Region]] ၏နိကို စတ်တင်ဘာလ၏ တတိယတနင်္ဂနွီနိမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ [[Brussels-Capital Region]] ၏နိကို မေလ ၈ ရက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ် ကျင်းပရေ။ {{cite web |title=National Day and feast days of Communities and Regions |author=Government of Belgium |publisher=Belgium.be |date=2026 |url=https://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/national_holiday |access-date=21 September 2026}} == See also == [[ဘယ်ဂျီယံ]] [[ဘယ်ဂျီယံတော်လှန်ရီး]] [[Leopold I]] [[ဘယ်ဂျီယံ ဘုရင်စနစ်]] [[Brussels]] [[ဘယ်ဂျီယံ အလံ]] == Notes == {{Reflist}} == References == {{cite web |title=National Day and feast days of Communities and Regions |author=Government of Belgium |publisher=Belgium.be |date=2026 |url=https://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/national_holiday |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=Important dates |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/monarchy/events-linked-monarchy |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=History |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/royal-family/history |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=National Day |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/node/14175 |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=Public holidays |author=Federal Public Service Employment, Labour and Social Dialogue |publisher=Government of Belgium |date=2026 |url=https://employment.belgium.be/en/themes/international/posting/working-conditions-be-respected-case-posting-belgium/public-holidays |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=Celebrate Belgium’s national holiday in the capital! |author=Visit Brussels |publisher=visit.brussels |date=18 June 2026 |url=https://www.visit.brussels/en/visitors/agenda/national-holiday-belgium |access-date=21 September 2026}} {{cite news |title=Financiering van een evenement in het kader van de nationale feestdag |author=Federal Public Service Chancellery of the Prime Minister |publisher=News.belgium.be |date=27 March 2026 |url=https://news.belgium.be/nl/financiering-van-een-evenement-in-het-kader-van-de-nationale-feestdag-0 |access-date=21 September 2026}} {{DEFAULTSORT:Belgian National Day}} [[Category:ဘယ်ဂျီယံ၏ အမျိုးသားနိတိ]] jjmz0m03fu4gz039pu7n66pncs8iwm8 21252 21251 2026-09-21T15:38:25Z Tejoebārsa 137 /* References */ 21252 wikitext text/x-wiki {{Short description|ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားနိ}} {{Use dmy dates}} {{Infobox holiday | holiday_name = ဘယ်ဂျီယံ အမျိုးသားနိ | type = National | official_name = {{lang|fr|Fête nationale belge}}<br />{{lang|nl|Nationale feestdag}}<br />{{lang|de|Belgischer Nationalfeiertag}} | observedby = [[ဘယ်ဂျီယံ]] | date = ၂၁ ဂျူလိုင် | frequency = နှစ်စိုင် | significance = [[Leopold I]] ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ ကျမ်းကျိန်ပွဲ }} '''ဘယ်ဂျီယံ အမျိုးသားနိ''' ({{lang-fr|Fête nationale belge}}၊ {{lang-nl|Nationale feestdag}}) သည် [[ဘယ်ဂျီယံ]]နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားနိဖြစ်ပြီးကေ နှစ်စိုင် [[ဂျူလိုင် ၂၁]] ရက်နိမာ ကျင်းပရေ။ ထိုနိစွာ ၁၈၃၁ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်မာ [[Leopold I]] က ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဘုရင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ ကျမ်းကျိန်ခရေနိကို အထိမ်းအမှတ်ပြုခြင်းဖြစ်တေ။ ဘယ်ဂျီယံအစိုးရ၏ အချက်အလက်တိအရ အမျိုးသားနိကို ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်အဖြစ် ၁၈၉၀ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက် ဥပဒေဖြင့် သတ်မှတ်ခရေ။ {{cite web |title=National Day and feast days of Communities and Regions |author=Government of Belgium |publisher=Belgium.be |date=2026 |url=https://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/national_holiday |access-date=21 September 2026}} == သမိုင်း == ၁၈၃၀ ခုနှစ်မာ [[ဘယ်ဂျီယံတော်လှန်ရီး]] ဖြစ်ပွားပြီးကေ ဘယ်ဂျီယံက လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ၁၈၃၁ ခုနှစ်မာ ဘုရင်စနစ်ကို တည်ထောင်ခပြီးကေ [[Leopold I]] က ၁၈၃၁ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်မာ ကျမ်းကျိန်ကာ ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးဘုရင် ဖြစ်လှာခရေ။ {{cite web |title=History |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/royal-family/history |access-date=21 September 2026}} အမျိုးသားနိ၏ အထိမ်းအတွက်ပေါ်ည်ရွယ်ချက်ရေ အစောပိုင်းကာလမာ ဒေနိနန့် မတူခပါ။ ၁၈၃၁ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၁၉ ရက်နိမာ အမျိုးသားကွန်ဂရက်က ၁၈၃၀ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလဖြစ်ရပ်တိ၏ နှစ်ပတ်လည်နိကို လူထုအခမ်းအနားတိနန့် နှစ်စိုင်ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခရေ။ ၁၈၈၀ ခုနှစ် သြဂတ် ၂၀ ရက် ဥပဒေအရ အမျိုးသားနိကို သြဂတ်လ၏ တတိယတနင်္ဂနွီနိမာ ကျင်းပဖို့ သတ်မှတ်ခရေ။ ယင်းဥပဒေကို ၁၈၉၀ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက် ဥပဒေနန့် အစားထိုးပြီး ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်ကို အမျိုးသားနိအဖြစ် သတ်မှတ်ခရေ။ {{cite web |title=Important dates |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/monarchy/events-linked-monarchy |access-date=21 September 2026}} ၁၈၉၀ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်သည် ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်ကို ဘယ်ဂျီယံအမျိုးသားနိအဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခရေနိဖြစ်တေ။ ထိုနှစ် ဂျူလိုင် ၂၂ ရက်မာ စစ်ဘက်နန့် အရပ်ဘက် ပူးတွဲချီတက်ပွဲ ကျင်းပခပြီးကေ ၁၈၉၅ ခုနှစ်မာ ဂျူလိုင် ၂၃ ရက်မာ ကျင်းပခရေ။ ၁၉၀၅ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ယင်းချင့် ချီတက်ပွဲကို ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်မာ ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ခရေ။ {{cite web |title=Important dates |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/monarchy/events-linked-monarchy |access-date=21 September 2026}} == အထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနားတိ == အမျိုးသားနိမာ [[ဘရပ်ဆဲလ်]]မြို့မာ စစ်ဘက်နန့် အရပ်ဘက် ချီတက်ပွဲကို ကျင်းပလိ့ဟိပြီးး ဘုရင်၊ မိဖုရားနန့် တော်ဝင်မိသားစုဝင်တိ တက်ရောက်ကတ်တေ။ ချီတက်ပွဲမာ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့တိအပြင် မီးသတ်တပ်ဖွဲ့နန့် [[Red Cross]] ပိုင်ယှောင် အရပ်ဘက်အဖွဲ့တိလေ့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ {{cite web |title=National Day |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/node/14175 |access-date=21 September 2026}} ဘရပ်ဆဲလ်မြို့မာ အမျိုးသားနိအခမ်းအနားတိအဖြစ် [[Brussels Park]] နန့် နံဖီးဝန်းကျင်ဒေသတိမာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဖျော်ဖြီရီးနန့် အရာလှုပ်ယှားမှုတိကို ကျင်းပလိ့ဟိရေ။ အမျိုးသားနိ၏ အခမ်းအနားတိစွာ နိုင်ငံတဝန်းမာလည်း ကျင်းပကတ်တေ။ {{cite web |title=Celebrate Belgium’s national holiday in the capital! |author=Visit Brussels |publisher=visit.brussels |date=18 June 2026 |url=https://www.visit.brussels/en/visitors/agenda/national-holiday-belgium |access-date=21 September 2026}} ညပိုင်းမာ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့မာ ဖျော်ဖြီပွဲတိနန့် မီးရှူးမီးပန်းပွဲတိ ပါဝင်ရေ အခမ်းအနားတိကို ကျင်းပနှိုင်ရေ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မာ အမျိုးသားနိအထိမ်းအမှတ် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဖျော်ဖြီပွဲကို [[Cinquantenaire]] မာ ကျင်းပဖို့ ဇာဂျီယံဝန်ကြီးချုပ်ရုံးက စီစိုင်ခပြီးကေ ရိုးရာမီးရှူးမီးပန်းပွဲနန့်လည်း တွဲဖက်ကျင်းပခရေ။ {{cite news |title=Financiering van een evenement in het kader van de nationale feestdag |author=Federal Public Service Chancellery of the Prime Minister |publisher=News.belgium.be |date=27 March 2026 |url=https://news.belgium.be/nl/financiering-van-een-evenement-in-het-kader-van-de-nationale-feestdag-0 |access-date=21 September 2026}} == အများပြည်သူရုံးပိတ်ရက် == ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်သည် ဘယ်ဂျီယံ၏ ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားရေ အများပြည်သူရုံးပိတ်ရက် ၁၀ ရက်အနက် တရက်ဖြစ်တေ။ အလုပ်သမားတိအတွက် အများပြည်သူရုံးပိတ်ရက်တိနန့် သက်ဆိုင်ရေ စည်းမျှိုင်းတိအရ ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်သည် သတ်မှတ်ထားရေ အားလပ်ရက်တရက်ဖြစ်ပြီးကေ တချို့အခြီအနီတိမာ ထိုနိရေ ပုံမှန်အလုပ်မလုပ်ရေနိနန့် တိုက်ဆိုင်ပါက အစားထိုးအားလပ်ရက် သတ်မှတ်နှိုင်ရေ။ {{cite web |title=Public holidays |author=Federal Public Service Employment, Labour and Social Dialogue |publisher=Government of Belgium |date=2026 |url=https://employment.belgium.be/en/themes/international/posting/working-conditions-be-respected-case-posting-belgium/public-holidays |access-date=21 September 2026}} == အရာအမျိုးသားနန့် ဒေသဆိုင်ရာနိတိ == ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံမာ အမျိုးသားနိအပြင် ဘာသာစကားနန့် အုပ်ချုပ်ရီးအသိုင်းအဝိုင်းတိ၊ ဒေသတိအလိုက် သီးသန့်အထိမ်းအမှတ်နိတိလေ့ ဟိရေ။ [[Flemish Community]] ၏နိကို ဂျူလိုင် ၁၁ ရက်၊ [[French Community of Belgium|French Community]] ၏နိကို စတ်တင်ဘာ ၂၇ ရက်နန့် [[German-speaking Community of Belgium|German-speaking Community]] ၏နိကို နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်မာ ကျင်းပရေ။ [[Walloon Region]] ၏နိကို စတ်တင်ဘာလ၏ တတိယတနင်္ဂနွီနိမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ [[Brussels-Capital Region]] ၏နိကို မေလ ၈ ရက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ် ကျင်းပရေ။ {{cite web |title=National Day and feast days of Communities and Regions |author=Government of Belgium |publisher=Belgium.be |date=2026 |url=https://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/national_holiday |access-date=21 September 2026}} == See also == [[ဘယ်ဂျီယံ]] [[ဘယ်ဂျီယံတော်လှန်ရီး]] [[Leopold I]] [[ဘယ်ဂျီယံ ဘုရင်စနစ်]] [[Brussels]] [[ဘယ်ဂျီယံ အလံ]] == Notes == {{Reflist}} == ကိုးကား == {{cite web |title=National Day and feast days of Communities and Regions |author=Government of Belgium |publisher=Belgium.be |date=2026 |url=https://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/national_holiday |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=Important dates |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/monarchy/events-linked-monarchy |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=History |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/royal-family/history |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=National Day |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/node/14175 |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=Public holidays |author=Federal Public Service Employment, Labour and Social Dialogue |publisher=Government of Belgium |date=2026 |url=https://employment.belgium.be/en/themes/international/posting/working-conditions-be-respected-case-posting-belgium/public-holidays |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=Celebrate Belgium’s national holiday in the capital! |author=Visit Brussels |publisher=visit.brussels |date=18 June 2026 |url=https://www.visit.brussels/en/visitors/agenda/national-holiday-belgium |access-date=21 September 2026}} {{cite news |title=Financiering van een evenement in het kader van de nationale feestdag |author=Federal Public Service Chancellery of the Prime Minister |publisher=News.belgium.be |date=27 March 2026 |url=https://news.belgium.be/nl/financiering-van-een-evenement-in-het-kader-van-de-nationale-feestdag-0 |access-date=21 September 2026}} {{DEFAULTSORT:Belgian National Day}} [[Category:ဘယ်ဂျီယံ၏ အမျိုးသားနိတိ]] n0gerokm0watjj2ipwb3fh94p6y52wy 21253 21252 2026-09-21T15:40:05Z Tejoebārsa 137 21253 wikitext text/x-wiki {{Short description|ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားနိ}} {{Use dmy dates}} {{Infobox holiday | holiday_name = ဘယ်ဂျီယံ အမျိုးသားနိ | type = National | official_name = {{lang|fr|Fête nationale belge}}<br />{{lang|nl|Nationale feestdag}}<br />{{lang|de|Belgischer Nationalfeiertag}} | observedby = [[ဘယ်ဂျီယံ]] | date = ၂၁ ဂျူလိုင် | frequency = နှစ်စိုင် | significance = [[Leopold I]] ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ ကျမ်းကျိန်ပွဲ }} '''ဘယ်ဂျီယံ အမျိုးသားနိ''' ({{lang-fr|Fête nationale belge}}၊ {{lang-nl|Nationale feestdag}}) သည် [[ဘယ်ဂျီယံ]]နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားနိဖြစ်ပြီးကေ နှစ်စိုင် [[ဂျူလိုင် ၂၁]] ရက်နိမာ ကျင်းပရေ။ ထိုနိစွာ ၁၈၃၁ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်မာ [[Leopold I]] က ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဘုရင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ ကျမ်းကျိန်ခရေနိကို အထိမ်းအမှတ်ပြုခြင်းဖြစ်တေ။ ဘယ်ဂျီယံအစိုးရ၏ အချက်အလက်တိအရ အမျိုးသားနိကို ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်အဖြစ် ၁၈၉၀ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက် ဥပဒေဖြင့် သတ်မှတ်ခရေ။ {{cite web |title=National Day and feast days of Communities and Regions |author=Government of Belgium |publisher=Belgium.be |date=2026 |url=https://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/national_holiday |access-date=21 September 2026}} == သမိုင်း == ၁၈၃၀ ခုနှစ်မာ [[ဘယ်ဂျီယံတော်လှန်ရီး]] ဖြစ်ပွားပြီးကေ ဘယ်ဂျီယံက လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ၁၈၃၁ ခုနှစ်မာ ဘုရင်စနစ်ကို တည်ထောင်ခပြီးကေ [[Leopold I]] က ၁၈၃၁ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်မာ ကျမ်းကျိန်ကာ ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးဘုရင် ဖြစ်လှာခရေ။ {{cite web |title=History |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/royal-family/history |access-date=21 September 2026}} အမျိုးသားနိ၏ အထိမ်းအတွက်ပေါ်ည်ရွယ်ချက်ရေ အစောပိုင်းကာလမာ ဒေနိနန့် မတူခပါ။ ၁၈၃၁ ခုနှစ် ဂျုန်လ ၁၉ ရက်နိမာ အမျိုးသားကွန်ဂရက်က ၁၈၃၀ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလဖြစ်ရပ်တိ၏ နှစ်ပတ်လည်နိကို လူထုအခမ်းအနားတိနန့် နှစ်စိုင်ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခရေ။ ၁၈၈၀ ခုနှစ် သြဂတ် ၂၀ ရက် ဥပဒေအရ အမျိုးသားနိကို သြဂတ်လ၏ တတိယတနင်္ဂနွီနိမာ ကျင်းပဖို့ သတ်မှတ်ခရေ။ ယင်းဥပဒေကို ၁၈၉၀ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက် ဥပဒေနန့် အစားထိုးပြီး ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်ကို အမျိုးသားနိအဖြစ် သတ်မှတ်ခရေ။ {{cite web |title=Important dates |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/monarchy/events-linked-monarchy |access-date=21 September 2026}} ၁၈၉၀ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်သည် ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်ကို ဘယ်ဂျီယံအမျိုးသားနိအဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခရေနိဖြစ်တေ။ ထိုနှစ် ဂျူလိုင် ၂၂ ရက်မာ စစ်ဘက်နန့် အရပ်ဘက် ပူးတွဲချီတက်ပွဲ ကျင်းပခပြီးကေ ၁၈၉၅ ခုနှစ်မာ ဂျူလိုင် ၂၃ ရက်မာ ကျင်းပခရေ။ ၁၉၀၅ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ယင်းချင့် ချီတက်ပွဲကို ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်မာ ကျင်းပရန် သတ်မှတ်ခရေ။ {{cite web |title=Important dates |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/monarchy/events-linked-monarchy |access-date=21 September 2026}} == အထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနားတိ == အမျိုးသားနိမာ [[ဘရပ်ဆဲလ်]]မြို့မာ စစ်ဘက်နန့် အရပ်ဘက် ချီတက်ပွဲကို ကျင်းပလိ့ဟိပြီးး ဘုရင်၊ မိဖုရားနန့် တော်ဝင်မိသားစုဝင်တိ တက်ရောက်ကတ်တေ။ ချီတက်ပွဲမာ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့တိအပြင် မီးသတ်တပ်ဖွဲ့နန့် [[Red Cross]] ပိုင်ယှောင် အရပ်ဘက်အဖွဲ့တိလေ့ ပါဝင်နှိုင်ရေ။ {{cite web |title=National Day |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/node/14175 |access-date=21 September 2026}} ဘရပ်ဆဲလ်မြို့မာ အမျိုးသားနိအခမ်းအနားတိအဖြစ် [[Brussels Park]] နန့် နံဖီးဝန်းကျင်ဒေသတိမာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဖျော်ဖြီရီးနန့် အရာလှုပ်ယှားမှုတိကို ကျင်းပလိ့ဟိရေ။ အမျိုးသားနိ၏ အခမ်းအနားတိစွာ နိုင်ငံတဝန်းမာလည်း ကျင်းပကတ်တေ။ {{cite web |title=Celebrate Belgium’s national holiday in the capital! |author=Visit Brussels |publisher=visit.brussels |date=18 June 2026 |url=https://www.visit.brussels/en/visitors/agenda/national-holiday-belgium |access-date=21 September 2026}} ညပိုင်းမာ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့မာ ဖျော်ဖြီပွဲတိနန့် မီးရှူးမီးပန်းပွဲတိ ပါဝင်ရေ အခမ်းအနားတိကို ကျင်းပနှိုင်ရေ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မာ အမျိုးသားနိအထိမ်းအမှတ် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဖျော်ဖြီပွဲကို [[Cinquantenaire]] မာ ကျင်းပဖို့ ဇာဂျီယံဝန်ကြီးချုပ်ရုံးက စီစိုင်ခပြီးကေ ရိုးရာမီးရှူးမီးပန်းပွဲနန့်လည်း တွဲဖက်ကျင်းပခရေ။ {{cite news |title=Financiering van een evenement in het kader van de nationale feestdag |author=Federal Public Service Chancellery of the Prime Minister |publisher=News.belgium.be |date=27 March 2026 |url=https://news.belgium.be/nl/financiering-van-een-evenement-in-het-kader-van-de-nationale-feestdag-0 |access-date=21 September 2026}} == အများပြည်သူရုံးပိတ်ရက် == ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်သည် ဘယ်ဂျီယံ၏ ဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားရေ အများပြည်သူရုံးပိတ်ရက် ၁၀ ရက်အနက် တရက်ဖြစ်တေ။ အလုပ်သမားတိအတွက် အများပြည်သူရုံးပိတ်ရက်တိနန့် သက်ဆိုင်ရေ စည်းမျှိုင်းတိအရ ဂျူလိုင် ၂၁ ရက်သည် သတ်မှတ်ထားရေ အားလပ်ရက်တရက်ဖြစ်ပြီးကေ တချို့အခြီအနီတိမာ ထိုနိရေ ပုံမှန်အလုပ်မလုပ်ရေနိနန့် တိုက်ဆိုင်ပါက အစားထိုးအားလပ်ရက် သတ်မှတ်နှိုင်ရေ။ {{cite web |title=Public holidays |author=Federal Public Service Employment, Labour and Social Dialogue |publisher=Government of Belgium |date=2026 |url=https://employment.belgium.be/en/themes/international/posting/working-conditions-be-respected-case-posting-belgium/public-holidays |access-date=21 September 2026}} == အရာအမျိုးသားနန့် ဒေသဆိုင်ရာနိတိ == ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံမာ အမျိုးသားနိအပြင် ဘာသာစကားနန့် အုပ်ချုပ်ရီးအသိုင်းအဝိုင်းတိ၊ ဒေသတိအလိုက် သီးသန့်အထိမ်းအမှတ်နိတိလေ့ ဟိရေ။ [[Flemish Community]] ၏နိကို ဂျူလိုင် ၁၁ ရက်၊ [[French Community of Belgium|French Community]] ၏နိကို စတ်တင်ဘာ ၂၇ ရက်နန့် [[German-speaking Community of Belgium|German-speaking Community]] ၏နိကို နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်မာ ကျင်းပရေ။ [[Walloon Region]] ၏နိကို စတ်တင်ဘာလ၏ တတိယတနင်္ဂနွီနိမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ [[Brussels-Capital Region]] ၏နိကို မေလ ၈ ရက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ် ကျင်းပရေ။ {{cite web |title=National Day and feast days of Communities and Regions |author=Government of Belgium |publisher=Belgium.be |date=2026 |url=https://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/national_holiday |access-date=21 September 2026}} == See also == [[ဘယ်ဂျီယံ]] [[ဘယ်ဂျီယံတော်လှန်ရီး]] [[Leopold I]] [[ဘယ်ဂျီယံ ဘုရင်စနစ်]] [[Brussels]] [[ဘယ်ဂျီယံ အလံ]] {{Reflist}} == ကိုးကား == {{cite web |title=National Day and feast days of Communities and Regions |author=Government of Belgium |publisher=Belgium.be |date=2026 |url=https://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/national_holiday |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=Important dates |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/monarchy/events-linked-monarchy |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=History |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/royal-family/history |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=National Day |author=The Belgian Monarchy |publisher=The Belgian Monarchy |date=2026 |url=https://www.monarchie.be/en/node/14175 |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=Public holidays |author=Federal Public Service Employment, Labour and Social Dialogue |publisher=Government of Belgium |date=2026 |url=https://employment.belgium.be/en/themes/international/posting/working-conditions-be-respected-case-posting-belgium/public-holidays |access-date=21 September 2026}} {{cite web |title=Celebrate Belgium’s national holiday in the capital! |author=Visit Brussels |publisher=visit.brussels |date=18 June 2026 |url=https://www.visit.brussels/en/visitors/agenda/national-holiday-belgium |access-date=21 September 2026}} {{cite news |title=Financiering van een evenement in het kader van de nationale feestdag |author=Federal Public Service Chancellery of the Prime Minister |publisher=News.belgium.be |date=27 March 2026 |url=https://news.belgium.be/nl/financiering-van-een-evenement-in-het-kader-van-de-nationale-feestdag-0 |access-date=21 September 2026}} {{DEFAULTSORT:Belgian National Day}} [[Category:ဘယ်ဂျီယံ၏ အမျိုးသားနိတိ]] 8aogdiiafvxr835subu4qux74wqoav3 ဘယ်ဂျီယံ 0 5864 21254 2026-09-21T16:03:39Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Coord|50|50|N|4|00|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ဘယ်ဂျီယံ ဘုရင့်နိုင်ငံ |native_name = {{ubl|{{native name|nl|Koninkrijk België}}|{{native name|fr|Royaume de Belgique}}|{{native name|de|Königreich Belgien}}}} | ပုံ_အလံ = Flag of Belgium.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Great Coat of Arms of Belgium.svg | နိုင်ငံတော်ဆော..." 21254 wikitext text/x-wiki {{Coord|50|50|N|4|00|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ဘယ်ဂျီယံ ဘုရင့်နိုင်ငံ |native_name = {{ubl|{{native name|nl|Koninkrijk België}}|{{native name|fr|Royaume de Belgique}}|{{native name|de|Königreich Belgien}}}} | ပုံ_အလံ = Flag of Belgium.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Great Coat of Arms of Belgium.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{native phrase|nl|"Eendracht maakt macht"|italics=off}}<br />{{native phrase|fr|"L'union fait la force"|italics=off}}<br />{{native phrase|de|"Einigkeit macht stark"|italics=off}} |englishmotto = "[[Unity makes strength]]" | နိုင်ငံတော်တေးခြင်း = <br />"[[La Brabançonne]]"<br />({{Lang-en|"The Brabantian"}})<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:The Brabanconne.ogg|center]]</div> | ပုံ_နီရာ = EU-Belgium.svg |map_caption = {{map caption |location_color=အစိမ်းရင့် |region=ဥရောပ |region_color=မီးခိုးရင့် |subregion=ဥရောပသမဂ္ဂ |subregion_color=အစိမ်းရောင်}} | မြို့တော် = [[ဘရပ်ဆဲလ်မြို့]] | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် |coordinates = {{Coord|50|51|N|4|21|E|type:city}} | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာတိ = [[ဒတ်ချ်ဘာသာ]]<br />[[ပြင်သစ်ဘာသာ]]<br />[[ဂျာမန်ဘာသာ]] |demonym = {{unbulleted list |[[Belgians|Belgian]]}} |religion = {{plainlist| * ၆၀% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] * —၅၄% ရိုမန်ကက်သလစ် * —၆% အရာခရစ်ယာန် * ၃၁% [[ဘာသာမဲ့]] * ၇% အစ္စလာမ် * ၂% အရာ }} |religion_year = ၂၀၁၉<ref name="EB2018">{{cite book|title=Eurobarometer 90.4: Attitudes of Europeans towards Biodiversity, Awareness and Perceptions of EU customs, and Perceptions of Antisemitism|publisher=European Commission|url=http://zacat.gesis.org/webview/index.jsp?headers=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V204&v=2&stubs=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V11&weights=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V440&V204slice=1&study=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfStudy%2FZA7556&charttype=null&tabcontenttype=row&V11slice=1&V204subset=1+-+10%2C11%2C12+-+13%2C14&mode=table&top=yes|access-date=၁၅ ဂျူလိုင် ၂၀၂၁|via=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences|archive-date=13 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313212123/https://zacat.gesis.org/webview/index.jsp?headers=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V204&v=2&stubs=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V11&weights=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V440&V204slice=1&study=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfStudy%2FZA7556&charttype=null&tabcontenttype=row&V11slice=1&V204subset=1+-+10%2C11%2C12+-+13%2C14&mode=table&top=yes|url-status=dead}}</ref> |government_type = [[ဖက်ပြားဆတ်ပြည်ထောင်စုစနစ်|ဖက်ပြားဆတ်]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]]<br />[[စည်းမျှိုင်းခံဘုရင်စနစ်]]<ref name="CVGVo">{{cite web|title=Government type: Belgium|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html|work=The World Factbook|publisher=CIA|access-date=၁၅ ဂျူလိုင် ၂၀၂၁|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207225832/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html|archive-date=7 February 2012|url-status=live|accessdate=15 July 2021|archivedate=7 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207225832/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html}}</ref> |leader_title1 = [[ဇာလ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်|ဧကရာဇ်]] |leader_name1 = [[ဖီးလစ်ပ် ဘုရင်|ဖီးလစ်ပ်]] |leader_title2 = [[ဇာလ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |leader_name2 = [[ဘား ဒီ ဝီဗာ]] |legislature = [[ဇာလ်ဂျီယမ် ဖက်ပြားဆတ် ပါလီမန်|ဖက်ပြားဆတ် ပါလီမန်]] |upper_house = [[ဇာလ်ဂျီယမ် အထက်လွှတ်တော်]] |lower_house = [[:en:Chamber of Representatives (Belgium)|ဇာလ်ဂျီယမ် အောက်လွှတ်တော်]] |sovereignty_type = [[ဇာလ်ဂျီယမ် တော်လှန်ရီး|လွတ်လပ်ရီး]] |sovereignty_note = ([[နယ်သာလန်]]မှ) |established_event1 = ကြေညာခဲ့ |established_date1 = ၁၈၃၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၄ ရက် |established_event2 = [[လန်ဒန် သဘောတူစာချုပ် (၁၈၃၉)|အသိအမှတ်ပြုခ]] |established_date2 = ၁၈၃၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၉ ရက် |area_km2 = ၃၀,၆၈၉<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |title=be.STAT |publisher=Bestat.statbel.fgov.be |date=26 November 2019}}</ref> |area_sq_mi = |area_rank = ၁၃၆ <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> |percent_water = ၀.၇၁ (၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ)<ref name="cn5oK">{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=၁၅ ဂျူလိုင် ၂၀၂၁|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development(OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> |population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ၁၁,၄၉၂,၆၄၁<ref name="Population">{{cite web|url=https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/structuur-van-de-bevolking |title=Structuur van de bevolking |language=nl |publisher=Statbel |access-date=၁၅ ဂျူလိုင် ၂၀၂၁}}</ref><!-- Belgium does not work with censuses and estimates but has an always up-to-date population register, with official data for 1 January of each year. Monthly updated statistics are available via http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/Registre/nl/statistieken_bevolking/stat_1_n.pdf --> |population_estimate_year = ၂၀၂၀ |population_estimate_rank = ၈၂ |population_density_km2 = ၃၇၆<!-- based on the 2019-11-01 population number, else it does not make sense in the light of everything above --> |population_density_rank = ၂၂ |population_density_sq_mi = |GDP_PPP_year = ၂၀၂၀ |GDP_PPP =$၅၇၅,၈၀၈,၀၀၀,၀၀၀<ref name="IMF">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=83&pr.y=7&sy=2018&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=124&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=World Economic Outlook Database|publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွီကြေးရန်ပုံငွီအဖွဲ့]]|access-date=1 October 2020}}</ref> |GDP_PPP_rank = ၃၆ |GDP_PPP_per_capita = $၅၀,၁၁၄<ref name="IMF" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၈ |GDP_nominal_year = ၂၀၂၀ |GDP_nominal = $၅၀၃,၄၁၆,၀၀၀,၀၀၀<ref name="IMF" /> |GDP_nominal_rank = ၂၆ |GDP_nominal_per_capita = $၄၃,၈၁၄<ref name="IMF" /> |GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၆ |Gini_year = ၂၀၁၈ |Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> |Gini = ၂၅.၆ <!--number only--> |Gini_ref = <ref name="eurogini">{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=20 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320064533/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |archive-date=20 March 2019 |url-status=live}}</ref> |HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> |HDI = ၀.၉၁၉ <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="KBFPc">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking |title=2019 Human Development Index Ranking |publisher=Hdr.undp.org |access-date=10 December 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419114956/http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking |url-status=dead |accessdate=15 July 2021 |archivedate=9 December 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209091706/http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking }}</ref> |HDI_rank = ၁၇ |ငွီ = [[ယူရို]] ([[Euro sign|€]]) |currency_code = EUR |time_zone = [[ဗဟိုဥရောပ စံတော်ချိန်|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[ဗဟိုဥရောပ နွီရာသီစံတော်ချိန်|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | |drives_on = ညာ |calling_code = [[ဇာလ်ဂျီယမ်နိုင်ငံဟိ ရေလီဖုန်းနံပါတ်များ|+၃၂]] |cctld = [[.be]] |footnote_a = The flag's official proportions of 13:15 are rarely seen; proportions of 2:3 or similar are more common. |footnote_b = The Brussels region is the ''de facto'' capital, but the City of Brussels municipality is the ''de jure'' capital.<ref name="lmUvF">{{cite book|title=The Belgian Constitution|date=May 2014|publisher=Belgian House of Representatives|location=Brussels, Belgium|page=63|url=http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|access-date=10 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|archive-date=10 August 2015|url-status=live}}</ref> |footnote_c = တခြားသော ဥရောပသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိနန့် မျှဝီသုံးစွဲဖို့အတွက် [[.eu]] ဒိုမိန်းကိုလေ့ အသုံးပြုရေ။ | ဗဟိုဘဏ် = | အထိမ်းအမှတ်များ = | ISO 3166-1 = }} '''ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံ''' ၏ တရားဝင်နာမည်မာ '''ဘယ်ဂျီယံ ဘုရင့်နိုင်ငံ'''ဖြစ်တေ၊ '''ဇာလ်ဂျီယမ်'''လို့လေ့ ခေါ်ကက်ပါရေ။ အနောက်ဥရောပဟိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် တိုင်းပြည်တခု ဖြစ်ပနာ ဇာလ်ဂျီယမ် ဘုရင်မင်း‌မြတ်က [[ဖီးလစ်ပ် ဘုရင်]] ဖြစ်တေ။<ref name=bbc>{{cite news |title=ဇာလ်ဂျီယံမာ ဘုရင်သစ် နန်းတက် |url=https://www.bbc.com/burmese/world/2013/07/130721_belgium_new_king |date=၂၁ ဇူလို်င် ၂၀၁၃ |work=ဘီဘီစီ}}</ref> [[ဥရောပသမဂ္ဂ]] ကို စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခကတ်ရေတိုင်းပြည်တိထဲက တခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ [[နေတိုး (စစ်မဟာမိတ်စာချုပ်အဖွဲ့)|နေတိုး]] နန့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများစွာရို့အတွက် ဌာနချုပ်ရုံးတိ တည်ဟိရာ တိုင်းပြည်လည်းဖြစ်တေ။ ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း ၃၀၅၂၈ ကျယ်ဝန်းပြီး၊ လူဦးရွီ စုစုပေါင်း ၁၀.၈သန်းလှောက်ဟိရေ။ ဂျာမန်ယိုင်ကျေးမှုနန့် လက်တင်ဥရောပ ယိုင်ကျေးမှုနှစ်ရပ်ကြားဟိနိုင်ငံဖြစ်တေအတွက် ဇာလ်ဂျီယံသားရို့မာ ဘာသာစကားမျိုးစုံ ပြောဆိုကတ်ရေ။ အဓိကကတော့ခါ ဒတ်ခ်ျစကားပြော ဖလင်းမစ်ရှ်လူမျိုး နန့် ပြင်သစ်စကားပြော ဝါလွန်း လူမျိုး ရို့ဖြစ်ပြီးကေ ဂျာမန်စကားပြောတိလည်း စိကေချေဟိသိမ့်ရေ။ ဇာလ်ဂျီယံ၏ အကြီးဆုံးဒေသကြီးတိမာ ဒတ်ခ်ျစကားပြော ဖလင်းမစ်ရှ်လူမျိုးများနီထိုင်ရာ နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းဟိ ဖလန်းဒါးစ်နယ် နန့် ပြင်သစ်စကားပြော ဝါလွန်းလူမျိုးများနီထိုင်ရာ နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဟိ ဝါလိုနီးယားနယ် ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ မြို့တော်ဖြစ်ရေ ဘရပ်ဆဲလ်မာ ပြင်သစ်စကားပြော ဖလင်းမစ်ရှ်လူမျိုးက အများစုဖြစ်တေ။ ဂျာမန်စကားပြော လူနည်းစုကမူ ဝါလိုနီးယားနယ်၏ အရှိပိုင်းမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ <ref name=jacquesleclerc1>{{cite web |title=Belgique • België • Belgien—Région de Bruxelles-Capitale • Brussels Hoofdstedelijk Gewest |work=L'aménagement linguistique dans le monde |language=French |date=18 January 2007 |author=Leclerc, Jacques, <!--NO LINK: this is not the well-known general-->, membre associé du TLFQ |publisher=Host: Trésor de la langue française au Québec (TLFQ), Université Laval, Quebec |url=http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/EtatsNsouverains/bruxelles-capitale.htm |accessdate=18 June 2007 |archivedate=9 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609031824/http://www.tlfq.ulaval.ca/AXL/EtatsNsouverains/bruxelles-capitale.htm }}</ref><ref>{{cite web |title=The FIT Invasions of Mons |year=1999 |month=October |author=McMillan, Eric |work=Capital translator, Newsletter of the <span style="font-size:92%;">NCATA</span>, Vol. 21, No. 7, p. 1 |publisher=National Capital Area Chapter of the American Translators Association (<span style="font-size:87%;">NCATA</span>) |url=http://www.ncata.org/doc/Oct99.pdf |format=PDF |accessdate=21 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060923043746/http://www.ncata.org/doc/Oct99.pdf |archivedate=23 September 2006 }}</ref><ref>{{cite web |title=The German-speaking Community |publisher=The German-speaking Community |url=http://www.dglive.be/EN/Desktopdefault.aspx/tabid-1263/2264_read-27181/ |accessdate=5 May 2007 |archivedate=30 May 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070530023348/http://www.dglive.be/EN/Desktopdefault.aspx/tabid-1263/2264_read-27181/ }}</ref> ဇာလ်ဂျီယမ်၏ ဘာသာစကားကွဲပြားမှုကြောင့် နိုင်ငံရီးနန့်ယိုင်ကျေးမှုပဋိပက္ခတိကို ဖြစ်ပေါ်စီပြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံနန့် အုပ်ချုပ်ပုံတိမာ စိကေချေလှောက် ဗလဗွီသတ်‌နိန်ရေ။ <ref name=bbcnews1>{{cite news |title=Language dispute divides Belgium |author=Morris, Chris<!--NO LINK unless it goes to a British TV journalist--> |publisher=BBC News |date=13 May 2005 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4545433.stm |accessdate=8 May 2007}}</ref> ဇာလ်ဂျီယမ်ဆိုရေ ဝေါဟာရဖို့ ဂယ်လီယာ ဇာလ်ဂျီကာ ဆိုရေ စကားလုံးမှ ဆင်းသက်ပါလတ်တေ။ [[ရောမအင်ပါယာ]]ခေတ်က မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးကျသော ဇာလ်ဂျေးလူမျိုးတိ နီထိုင်ရာ ဂေါလ်နယ် ဖြစ်တေအတွက် ယင်းပိုင်ခေါ်ဆိုခကတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ဇာလ်ဂျေးလူမျိုးဆိုစွာမာ ဆဲ့လ်ထ် လူမျိုးနန့် ဂျာမန်အနွယ် လူမျိုးများသွီးနှောရာမှ ပေါက်ပွားလာခခြင်းဖြစ်တေ။ <ref>{{cite book|title=Encyclopedia of the Roman Empire|url=https://archive.org/details/encyclopediaofro0000buns|author=Bunson, Matthew|year=1994|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofro0000buns/page/169 169]|edition=Hardcover 352pp|publisher=Facts on File, New York|isbn=081602135X Paperback 512pp, ISBN 0-8160-3182-7; Revised edition (2002), Hardcover 636pp, ISBN 0-8160-4562-3}}</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ဇာလ်ဂျီယမ်၊ [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ]]နန့် [[လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ]] အစဟိရေ (၃)နိုင်ငံကို နိုင်ငံကျ ဟုခေါ်ဆိုခကတ်တေ။ အလယ်ခေတ်အားလုံးမှ ၁၇ရာစုနှစ်အတောအထဲ ကုန်သွယ်ရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု ဖွံ့ဖြိုးစည်ကားရာ ဒေသဖြစ်ခရေ။ ၁၆ရာစုနှစ်မှ ၁၈၃၀ ဇာလ်ဂျီယမ်တော်လှန်ရီး ကာလအထိ ယင်းဒေသမာ ဥရာပမှ အင်အားကြီးနိုင်ငံရို့၏ စစ်မက်ဖြစ်ပွားရာ စစ်တလင်းပြင် ဖြစ်ခရေ။ <ref>{{cite web |title=Rezention zu (Review of) Cook, Bernard: Belgium. A History ISBN 0-8204-5824-4 |date=17 February 2003 |language=German |author=Haß, Torsten, Head of the [[:de:Fachhochschule Kehl|Fachhochschule (University of Applied Sciences) of Kehl]] Library, Kehl, Germany |publisher=FH-Zeitung (journal of the Fachhochschule) |url=http://www.fh-kehl.de/zeitung/rezensionen/2003/cook,belgium.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609152931/http://www.fh-kehl.de/zeitung/rezensionen/2003/cook,belgium.htm |archivedate=9 June 2007 |accessdate=24 May 2007 }}</ref> ==သမိုင်း== ၁၈၃၀ ခုနှစ်မာ [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ]]မှ လွတ်လပ်ရီးရဟိပြီ ၁၈၃၉ ခုနှစ်မာ ဇာလ်ဂျီယမ်ဘုရင့်နိုင်ငံအဖြစ်အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံခရေ။ လွတ်လပ်ရီးရပြီးနောက်မာ [[စက်မှုတော်လှန်ရီး]]ကို တက်ကြွစွာဆင်နွှဲခရေ။ <ref>{{cite web |title=New Order? International models of peace and reconciliation—Diversity and civil society |author=[http://cain.ulst.ac.uk/dd/report9/report9h.htm Fitzmaurice, John], at the Secretariat-General of the European Commission, taught at the Université Libre de Bruxelles |year=1996 |publisher=Democratic Dialogue ''Northern Ireland's first think tank'', Belfast, Northern Ireland, UK |url=http://cain.ulst.ac.uk/dd/report9/report9d.htm |accessdate=12 August 2007 |archive-date=25 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140125171511/http://cain.ulst.ac.uk/dd/report9/report9d.htm }}</ref> ၂၀ရာစုခေတ်မာ [[အာဖရိက]]မာ ဇာလ်ဂျီယမ်ကိုလိုနီနယ်တိ မကန်မဝှန်ပိုင်ဆိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web |title=Chapter 27. The Age of Imperialism (Section 2. The Partition of Africa) |work=World History II |author=Karl, Farah ''(text)''; Stoneking, James'' (course)'' |year=1999 |publisher=Appomattox Regional Governor's School (History Department), Petersburg, Virginia, USA |url=http://www.args.k12.va.us/academics/history/Stoneking/chapters/world2/world27.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070925221249/http://www.args.k12.va.us/academics/history/Stoneking/chapters/world2/world27.pdf |archivedate=25 September 2007 |format=PDF |accessdate=16 August 2007 }}</ref>၂၀ရာစုနောက်ပိုင်းမာ ယိုင်ကျေးမှု မတူခြင်းနန့် ဖလန်းဒါးစ်နယ်၏ စီးပွားရီး မညီမျှခြင်းရို့ကြောင့် ဖလင်းမစ်ရှ် နန့် Francophones (ပြင်သစ်စကားပြော) ရို့ကြား လူမျိုးရီးပဋိပက္ခတိ ဖြစ်ပွားပါလတ်တေ။ ယင်းပဋိပက္ခတိမာ အဂုချိန်ထိ ဆက်ပနာဟိနီဆဲဖြစ်ပြီးကေ အယင်က စည်းလုံးညီညွတ်ခရေ ဇာလ်ဂျီယမ်ကို ဖက်ပြားဆတ်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် တည်ဆောက်ဖို့ အခက်အခဲတိဟိနီစီရေ။ ကမ္ဘာစစ်ကြီးနှစ်ခုဖြစ်ပွားခပြီးကေနောက် ဇာလ်ဂျီယမ်စွာ ကမ္ဘာ့အလယ်မာ ဂုဏ်ပိုတက်လာခရေ။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်နန့် ၁၉၉၃ ခုနှစ်အကြားမာ ဖက်ပြားဆတ်တည်ဆောက်ပုံစနစ်အသစ်သို့ ပြောင်းလဲတည်ဆောက်ခရေ။ [[ဥရောပသမဂ္ဂ]] တည်ထောင်သူနိုင်ငံတိထဲက တနိုင်ငံဖြစ်ခရေ။ <ref name=mwd>{{cite web |date=၂၃ ဖေဖဝါရီ ၂၀၂၂ |url=https://myawady.net.mm/node/22437 |website=မြဝတီ |title=ဥပဒေပြုရီးဆိုင်ရာလွှတ်တော်ရွီးကောက်ပွဲတိ အပေါ်လိ့လာခြင်း (ဇာလ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ)}}</ref> ==ပထဝီ== ဇာလ်ဂျီယမ်နိုင်ငံစွာ နယ်သာလန်၊ [[ဂျာမနီ]]၊ [[လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ|လူဇင်ဘတ်]]နန့် [[ပြင်သစ်]]ရို့နန့် နယ်နိမိတ်ချင်းဖြစ်တေ။ မြို့တော် [[ဘရပ်ဆဲလ်မြို့]]သည် ဥရောပသမဂ္ဂ အစဟိရေနိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများစွာ၏ ရုံးချုပ်ဖြစ်တေ။ လူဦးရွီ ၁၁ သန်းကျော်ဟိပြီးး၊ ပြင်သစ်၊ ဒတ်ချ်၊ ဂျာမန် ဘာသာတိကို သုံးစွဲရေ။ ယူရိုငွီကြေးကို အသုံးပြုရေ။ ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုးကွယ်သူ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဘာသာမဲ့ ၃၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ အစ္စလာမ်ဘာသာကိုးကွယ်သူ ၇ ရာခိုင် ဟိရေ။<ref name=mwd/> ==အစိုးရ== ဇာလ်ဂျီယမ်နိုင်ငံစွာ ဖက်ပြားဆတ်စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေ စည်းမျှိုင်းခံဘုရင်နိုင်ငံဖြစ်တေ။ လူမျိုးစုတိ၊ ဒေသတိနန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ ပြည်ထောင်စုဖြစ်တေ။ ဖက်ပြားဆတ်အဆင့်မာ နိုင်ငံတကာရီး၊ ကာကွယ်ရီး စရေ အရေးကြီးကိစ္စကို အုပ်စိုးပြီး အုပ်စုများ၊ ဒေသတိစွာ ယင်းရို့နန့် သက်ဆိုင်ရာ ခွဲဝီကျင့်သုံးထားရေအာဏာကို စိုင်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီး ဆောင်ရွက်ရေ။ ဒေယင်းချင့် အုပ်စုနန့်ဒေသတိစွာ ရပ်တည်ချက်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခပါရေ။ ပထမရပ်တည်ချက်က ဘာသာစကားနန့် ယိုင်ကျေးမှုထက်မာ အခြီခံပနာ သတ်မှတ်ထားတော [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား]]ပြောကတ်တေ ဖလီမစ်ရှ် အုပ်စု၊ [[ပြင်သစ်ဘာသာစကား]]ပြောကတ်တေ အုပ်စုနန့် [[ဂျာမန်ဘာသာစကား]]ပြောကတ်တေ အုပ်စုဆိုပနာ အုပ်စုသုံးစုခွဲခြား သတ်မှတ်ရေ။ ဒုတိယရပ်တည်ချက်က စီးပွားရီးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တိမာ ပထဝီဒေသအားဖြင့် ဖလန်းဒါး၊ ဝါလူးနီယားနန့် ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တော် ဒေသုံးခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားဟိပါရေ။<ref name=mwd/><ref name=bbc/> ဘုရင်စနစ်အောက်ဟိကေလေ့ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာစွာ ဝန်ကြီးချုပ်အပါအဝင် မျှတစွာ ခွဲဝီထားရေ။ ဆုံးဖြတ်ချက် တိကို [[ဖီးလစ်ပ် ဘုရင်]]မင်းမြတ်၏ နာမည်ကိုသုံးလို့ စီရင်ချက် ချမှတ်ပါရေ။ ဥရောပသမဂ္ဂ ပါလီမန်အတွက်လေ့ ဇာလ်ဂျီယမ်မှ ကိုယ်စားလှယ် ၂၁ ဦး ပါဝင်ရေ။<ref name=mwd/> ==ကိုးကား== {{reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:ဘယ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:မြီထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] 2tacepmm7ohgv0haw8zrcbu0goxh071 21255 21254 2026-09-21T16:24:57Z Tejoebārsa 137 21255 wikitext text/x-wiki {{Coord|50|50|N|4|00|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ဘယ်ဂျီယံ ဘုရင့်နိုင်ငံ |native_name = {{ubl|{{native name|nl|Koninkrijk België}}|{{native name|fr|Royaume de Belgique}}|{{native name|de|Königreich Belgien}}}} | ပုံ_အလံ = Flag of Belgium.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Great Coat of Arms of Belgium.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{native phrase|nl|"Eendracht maakt macht"|italics=off}}<br />{{native phrase|fr|"L'union fait la force"|italics=off}}<br />{{native phrase|de|"Einigkeit macht stark"|italics=off}} |englishmotto = "[[Unity makes strength]]" | နိုင်ငံတော်တေးခြင်း = <br />"[[La Brabançonne]]"<br />({{Lang-en|"The Brabantian"}})<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:The Brabanconne.ogg|center]]</div> | ပုံ_နီရာ = EU-Belgium.svg |map_caption = {{map caption |location_color=အစိမ်းရင့် |region=ဥရောပ |region_color=မီးခိုးရင့် |subregion=ဥရောပသမဂ္ဂ |subregion_color=အစိမ်းရောင်}} | မြို့တော် = [[ဘရပ်ဆဲလ်မြို့]] | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် |coordinates = {{Coord|50|51|N|4|21|E|type:city}} | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာတိ = [[ဒတ်ချ်ဘာသာ]]<br />[[ပြင်သစ်ဘာသာ]]<br />[[ဂျာမန်ဘာသာ]] |demonym = {{unbulleted list |[[Belgians|Belgian]]}} |religion = {{plainlist| * ၆၀% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] * —၅၄% ရိုမန်ကက်သလစ် * —၆% အရာခရစ်ယာန် * ၃၁% [[ဘာသာမဲ့]] * ၇% အစ္စလာမ် * ၂% အရာ }} |religion_year = ၂၀၁၉<ref name="EB2018">{{cite book|title=Eurobarometer 90.4: Attitudes of Europeans towards Biodiversity, Awareness and Perceptions of EU customs, and Perceptions of Antisemitism|publisher=European Commission|url=http://zacat.gesis.org/webview/index.jsp?headers=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V204&v=2&stubs=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V11&weights=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V440&V204slice=1&study=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfStudy%2FZA7556&charttype=null&tabcontenttype=row&V11slice=1&V204subset=1+-+10%2C11%2C12+-+13%2C14&mode=table&top=yes|access-date=၁၅ ဂျူလိုင် ၂၀၂၁|via=GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences|archive-date=13 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313212123/https://zacat.gesis.org/webview/index.jsp?headers=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V204&v=2&stubs=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V11&weights=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V440&V204slice=1&study=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfStudy%2FZA7556&charttype=null&tabcontenttype=row&V11slice=1&V204subset=1+-+10%2C11%2C12+-+13%2C14&mode=table&top=yes|url-status=dead}}</ref> |government_type = [[ဖက်ပြားဆတ်ပြည်ထောင်စုစနစ်|ဖက်ပြားဆတ်]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]]<br />[[စည်းမျှိုင်းခံဘုရင်စနစ်]]<ref name="CVGVo">{{cite web|title=Government type: Belgium|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html|work=The World Factbook|publisher=CIA|access-date=၁၅ ဂျူလိုင် ၂၀၂၁|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207225832/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html|archive-date=7 February 2012|url-status=live|accessdate=15 July 2021|archivedate=7 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207225832/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html}}</ref> |leader_title1 = [[ဇာလ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်|ဧကရာဇ်]] |leader_name1 = [[ဖီးလစ်ပ် ဘုရင်|ဖီးလစ်ပ်]] |leader_title2 = [[ဇာလ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |leader_name2 = [[ဘား ဒီ ဝီဗာ]] |legislature = [[ဇာလ်ဂျီယမ် ဖက်ပြားဆတ် ပါလီမန်|ဖက်ပြားဆတ် ပါလီမန်]] |upper_house = [[ဇာလ်ဂျီယမ် အထက်လွှတ်တော်]] |lower_house = [[:en:Chamber of Representatives (Belgium)|ဇာလ်ဂျီယမ် အောက်လွှတ်တော်]] |sovereignty_type = [[ဇာလ်ဂျီယမ် တော်လှန်ရီး|လွတ်လပ်ရီး]] |sovereignty_note = ([[နယ်သာလန်]]မှ) |established_event1 = ကြေညာခဲ့ |established_date1 = ၁၈၃၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၄ ရက် |established_event2 = [[လန်ဒန် သဘောတူစာချုပ် (၁၈၃၉)|အသိအမှတ်ပြုခ]] |established_date2 = ၁၈၃၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၉ ရက် |area_km2 = ၃၀,၆၈၉<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |title=be.STAT |publisher=Bestat.statbel.fgov.be |date=26 November 2019}}</ref> |area_sq_mi = |area_rank = ၁၃၆ <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> |percent_water = ၀.၇၁ (၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ)<ref name="cn5oK">{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=၁၅ ဂျူလိုင် ၂၀၂၁|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development(OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> |population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ၁၁,၄၉၂,၆၄၁<ref name="Population">{{cite web|url=https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/structuur-van-de-bevolking |title=Structuur van de bevolking |language=nl |publisher=Statbel |access-date=၁၅ ဂျူလိုင် ၂၀၂၁}}</ref><!-- Belgium does not work with censuses and estimates but has an always up-to-date population register, with official data for 1 January of each year. Monthly updated statistics are available via http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/Registre/nl/statistieken_bevolking/stat_1_n.pdf --> |population_estimate_year = ၂၀၂၀ |population_estimate_rank = ၈၂ |population_density_km2 = ၃၇၆<!-- based on the 2019-11-01 population number, else it does not make sense in the light of everything above --> |population_density_rank = ၂၂ |population_density_sq_mi = |GDP_PPP_year = ၂၀၂၀ |GDP_PPP =$၅၇၅,၈၀၈,၀၀၀,၀၀၀<ref name="IMF">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=83&pr.y=7&sy=2018&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=124&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=World Economic Outlook Database|publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွီကြေးရန်ပုံငွီအဖွဲ့]]|access-date=1 October 2020}}</ref> |GDP_PPP_rank = ၃၆ |GDP_PPP_per_capita = $၅၀,၁၁၄<ref name="IMF" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၈ |GDP_nominal_year = ၂၀၂၀ |GDP_nominal = $၅၀၃,၄၁၆,၀၀၀,၀၀၀<ref name="IMF" /> |GDP_nominal_rank = ၂၆ |GDP_nominal_per_capita = $၄၃,၈၁၄<ref name="IMF" /> |GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၆ |Gini_year = ၂၀၁၈ |Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> |Gini = ၂၅.၆ <!--number only--> |Gini_ref = <ref name="eurogini">{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=20 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320064533/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |archive-date=20 March 2019 |url-status=live}}</ref> |HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> |HDI = ၀.၉၁၉ <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="KBFPc">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking |title=2019 Human Development Index Ranking |publisher=Hdr.undp.org |access-date=10 December 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419114956/http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking |url-status=dead |accessdate=15 July 2021 |archivedate=9 December 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209091706/http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking }}</ref> |HDI_rank = ၁၇ |ငွီ = [[ယူရို]] ([[Euro sign|€]]) |currency_code = EUR |time_zone = [[ဗဟိုဥရောပ စံတော်ချိန်|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[ဗဟိုဥရောပ နွီရာသီစံတော်ချိန်|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | |drives_on = ညာ |calling_code = [[ဇာလ်ဂျီယမ်နိုင်ငံဟိ ရေလီဖုန်းနံပါတ်များ|+၃၂]] |cctld = [[.be]] |footnote_a = The flag's official proportions of 13:15 are rarely seen; proportions of 2:3 or similar are more common. |footnote_b = The Brussels region is the ''de facto'' capital, but the City of Brussels municipality is the ''de jure'' capital.<ref name="lmUvF">{{cite book|title=The Belgian Constitution|date=May 2014|publisher=Belgian House of Representatives|location=Brussels, Belgium|page=63|url=http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|access-date=10 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|archive-date=10 August 2015|url-status=live}}</ref> |footnote_c = တခြားသော ဥရောပသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိနန့် မျှဝီသုံးစွဲဖို့အတွက် [[.eu]] ဒိုမိန်းကိုလေ့ အသုံးပြုရေ။ | ဗဟိုဘဏ် = | အထိမ်းအမှတ်များ = | ISO 3166-1 = }} '''ဘယ်ဂျီယံနိုင်ငံ''' ၏ တရားဝင်နာမည်မာ '''ဘယ်ဂျီယံ ဘုရင့်နိုင်ငံ'''ဖြစ်တေ၊ '''ဇာလ်ဂျီယမ်'''လို့လေ့ ခေါ်ကက်ပါရေ။ အနောက်ဥရောပဟိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် တိုင်းပြည်တခု ဖြစ်ပနာ ဇာလ်ဂျီယမ် ဘုရင်မင်း‌မြတ်က [[ဖီးလစ်ပ် ဘုရင်]] ဖြစ်တေ။<ref name=bbc>{{cite news |title=ဇာလ်ဂျီယံမာ ဘုရင်သစ် နန်းတက် |url=https://www.bbc.com/burmese/world/2013/07/130721_belgium_new_king |date=၂၁ ဇူလို်င် ၂၀၁၃ |work=ဘီဘီစီ}}</ref> [[ဥရောပသမဂ္ဂ]] ကို စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခကတ်ရေတိုင်းပြည်တိထဲက တခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ [[နေတိုး (စစ်မဟာမိတ်စာချုပ်အဖွဲ့)|နေတိုး]] နန့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများစွာရို့အတွက် ဌာနချုပ်ရုံးတိ တည်ဟိရာ တိုင်းပြည်လည်းဖြစ်တေ။ ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း ၃၀၅၂၈ ကျယ်ဝန်းပြီး၊ လူဦးရွီ စုစုပေါင်း ၁၀.၈သန်းလှောက်ဟိရေ။ ဂျာမန်ယိုင်ကျေးမှုနန့် လက်တင်ဥရောပ ယိုင်ကျေးမှုနှစ်ရပ်ကြားဟိနိုင်ငံဖြစ်တေအတွက် ဇာလ်ဂျီယံသားရို့မာ ဘာသာစကားမျိုးစုံ ပြောဆိုကတ်ရေ။ အဓိကကတော့ခါ ဒတ်ခ်ျစကားပြော ဖလင်းမစ်ရှ်လူမျိုး နန့် ပြင်သစ်စကားပြော ဝါလွန်း လူမျိုး ရို့ဖြစ်ပြီးကေ ဂျာမန်စကားပြောတိလည်း စိကေချေဟိသိမ့်ရေ။ ဇာလ်ဂျီယံ၏ အကြီးဆုံးဒေသကြီးတိမာ ဒတ်ခ်ျစကားပြော ဖလင်းမစ်ရှ်လူမျိုးများနီထိုင်ရာ နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းဟိ ဖလန်းဒါးစ်နယ် နန့် ပြင်သစ်စကားပြော ဝါလူန်လူမျိုးတိနီထိုင်ရာ နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဟိ ဝါလိုနီးယားနယ် ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ မြို့တော်ဖြစ်ရေ ဘရပ်ဆဲလ်မာ ပြင်သစ်စကားပြော ဖလင်းမစ်ရှ်လူမျိုးက အများစုဖြစ်တေ။ ဂျာမန်စကားပြော လူနည်းစုကမူ ဝါလိုနီးယားနယ်၏ အရှိပိုင်းမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ <ref name=jacquesleclerc1>{{cite web |title=Belgique • België • Belgien—Région de Bruxelles-Capitale • Brussels Hoofdstedelijk Gewest |work=L'aménagement linguistique dans le monde |language=French |date=18 January 2007 |author=Leclerc, Jacques, <!--NO LINK: this is not the well-known general-->, membre associé du TLFQ |publisher=Host: Trésor de la langue française au Québec (TLFQ), Université Laval, Quebec |url=http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/EtatsNsouverains/bruxelles-capitale.htm |accessdate=18 June 2007 |archivedate=9 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609031824/http://www.tlfq.ulaval.ca/AXL/EtatsNsouverains/bruxelles-capitale.htm }}</ref><ref>{{cite web |title=The FIT Invasions of Mons |year=1999 |month=October |author=McMillan, Eric |work=Capital translator, Newsletter of the <span style="font-size:92%;">NCATA</span>, Vol. 21, No. 7, p. 1 |publisher=National Capital Area Chapter of the American Translators Association (<span style="font-size:87%;">NCATA</span>) |url=http://www.ncata.org/doc/Oct99.pdf |format=PDF |accessdate=21 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060923043746/http://www.ncata.org/doc/Oct99.pdf |archivedate=23 September 2006 }}</ref><ref>{{cite web |title=The German-speaking Community |publisher=The German-speaking Community |url=http://www.dglive.be/EN/Desktopdefault.aspx/tabid-1263/2264_read-27181/ |accessdate=5 May 2007 |archivedate=30 May 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070530023348/http://www.dglive.be/EN/Desktopdefault.aspx/tabid-1263/2264_read-27181/ }}</ref> ဇာလ်ဂျီယမ်၏ ဘာသာစကားကွဲပြားမှုကြောင့် နိုင်ငံရီးနန့်ယိုင်ကျေးမှုပဋိပက္ခတိကို ဖြစ်ပေါ်စီပြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံနန့် အုပ်ချုပ်ပုံတိမာ စိကေချေလှောက် ဗလဗွီသတ်‌နိန်ရေ။ <ref name=bbcnews1>{{cite news |title=Language dispute divides Belgium |author=Morris, Chris<!--NO LINK unless it goes to a British TV journalist--> |publisher=BBC News |date=13 May 2005 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4545433.stm |accessdate=8 May 2007}}</ref> ဇာလ်ဂျီယမ်ဆိုရေ ဝေါဟာရဖို့ ဂယ်လီယာ ဇာလ်ဂျီကာ ဆိုရေ စကားလုံးမှ ဆင်းသက်ပါလတ်တေ။ [[ရောမအင်ပါယာ]]ခေတ်က မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးကျသော ဇာလ်ဂျေးလူမျိုးတိ နီထိုင်ရာ ဂေါလ်နယ် ဖြစ်တေအတွက် ယင်းပိုင်ခေါ်ဆိုခကတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ဇာလ်ဂျေးလူမျိုးဆိုစွာမာ ဆဲ့လ်ထ် လူမျိုးနန့် ဂျာမန်အနွယ် လူမျိုးများသွီးနှောရာမှ ပေါက်ပွားလာခခြင်းဖြစ်တေ။ <ref>{{cite book|title=Encyclopedia of the Roman Empire|url=https://archive.org/details/encyclopediaofro0000buns|author=Bunson, Matthew|year=1994|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofro0000buns/page/169 169]|edition=Hardcover 352pp|publisher=Facts on File, New York|isbn=081602135X Paperback 512pp, ISBN 0-8160-3182-7; Revised edition (2002), Hardcover 636pp, ISBN 0-8160-4562-3}}</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ဇာလ်ဂျီယမ်၊ [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ]]နန့် [[လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ]] အစဟိရေ (၃)နိုင်ငံကို နိုင်ငံကျ ဟုခေါ်ဆိုခကတ်တေ။ အလယ်ခေတ်အားလုံးမှ ၁၇ရာစုနှစ်အတောအထဲ ကုန်သွယ်ရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု ဖွံ့ဖြိုးစည်ကားရာ ဒေသဖြစ်ခရေ။ ၁၆ရာစုနှစ်မှ ၁၈၃၀ ဇာလ်ဂျီယမ်တော်လှန်ရီး ကာလအထိ ယင်းဒေသမာ ဥရာပမှ အင်အားကြီးနိုင်ငံရို့၏ စစ်မက်ဖြစ်ပွားရာ စစ်တလင်းပြင် ဖြစ်ခရေ။ <ref>{{cite web |title=Rezention zu (Review of) Cook, Bernard: Belgium. A History ISBN 0-8204-5824-4 |date=17 February 2003 |language=German |author=Haß, Torsten, Head of the [[:de:Fachhochschule Kehl|Fachhochschule (University of Applied Sciences) of Kehl]] Library, Kehl, Germany |publisher=FH-Zeitung (journal of the Fachhochschule) |url=http://www.fh-kehl.de/zeitung/rezensionen/2003/cook,belgium.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609152931/http://www.fh-kehl.de/zeitung/rezensionen/2003/cook,belgium.htm |archivedate=9 June 2007 |accessdate=24 May 2007 }}</ref> ==သမိုင်း== ၁၈၃၀ ခုနှစ်မာ [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ]]မှ လွတ်လပ်ရီးရဟိပြီ ၁၈၃၉ ခုနှစ်မာ ဇာလ်ဂျီယမ်ဘုရင့်နိုင်ငံအဖြစ်အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံခရေ။ လွတ်လပ်ရီးရပြီးနောက်မာ [[စက်မှုတော်လှန်ရီး]]ကို တက်ကြွစွာဆင်နွှဲခရေ။ <ref>{{cite web |title=New Order? International models of peace and reconciliation—Diversity and civil society |author=[http://cain.ulst.ac.uk/dd/report9/report9h.htm Fitzmaurice, John], at the Secretariat-General of the European Commission, taught at the Université Libre de Bruxelles |year=1996 |publisher=Democratic Dialogue ''Northern Ireland's first think tank'', Belfast, Northern Ireland, UK |url=http://cain.ulst.ac.uk/dd/report9/report9d.htm |accessdate=12 August 2007 |archive-date=25 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140125171511/http://cain.ulst.ac.uk/dd/report9/report9d.htm }}</ref> ၂၀ရာစုခေတ်မာ [[အာဖရိက]]မာ ဇာလ်ဂျီယမ်ကိုလိုနီနယ်တိ မကန်မဝှန်ပိုင်ဆိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web |title=Chapter 27. The Age of Imperialism (Section 2. The Partition of Africa) |work=World History II |author=Karl, Farah ''(text)''; Stoneking, James'' (course)'' |year=1999 |publisher=Appomattox Regional Governor's School (History Department), Petersburg, Virginia, USA |url=http://www.args.k12.va.us/academics/history/Stoneking/chapters/world2/world27.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070925221249/http://www.args.k12.va.us/academics/history/Stoneking/chapters/world2/world27.pdf |archivedate=25 September 2007 |format=PDF |accessdate=16 August 2007 }}</ref>၂၀ရာစုနောက်ပိုင်းမာ ယိုင်ကျေးမှု မတူခြင်းနန့် ဖလန်းဒါးစ်နယ်၏ စီးပွားရီး မညီမျှခြင်းရို့ကြောင့် ဖလင်းမစ်ရှ် နန့် Francophones (ပြင်သစ်စကားပြော) ရို့ကြား လူမျိုးရီးပဋိပက္ခတိ ဖြစ်ပွားပါလတ်တေ။ ယင်းပဋိပက္ခတိမာ အဂုချိန်ထိ ဆက်ပနာဟိနီဆဲဖြစ်ပြီးကေ အယင်က စည်းလုံးညီညွတ်ခရေ ဇာလ်ဂျီယမ်ကို ဖက်ပြားဆတ်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် တည်ဆောက်ဖို့ အခက်အခဲတိဟိနီစီရေ။ ကမ္ဘာစစ်ကြီးနှစ်ခုဖြစ်ပွားခပြီးကေနောက် ဇာလ်ဂျီယမ်စွာ ကမ္ဘာ့အလယ်မာ ဂုဏ်ပိုတက်လာခရေ။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်နန့် ၁၉၉၃ ခုနှစ်အကြားမာ ဖက်ပြားဆတ်တည်ဆောက်ပုံစနစ်အသစ်သို့ ပြောင်းလဲတည်ဆောက်ခရေ။ [[ဥရောပသမဂ္ဂ]] တည်ထောင်သူနိုင်ငံတိထဲက တနိုင်ငံဖြစ်ခရေ။ <ref name=mwd>{{cite web |date=၂၃ ဖေဖဝါရီ ၂၀၂၂ |url=https://myawady.net.mm/node/22437 |website=မြဝတီ |title=ဥပဒေပြုရီးဆိုင်ရာလွှတ်တော်ရွီးကောက်ပွဲတိ အပေါ်လိ့လာခြင်း (ဇာလ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ)}}</ref> ==ပထဝီ== ဇာလ်ဂျီယမ်နိုင်ငံစွာ နယ်သာလန်၊ [[ဂျာမနီ]]၊ [[လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ|လူဇင်ဘတ်]]နန့် [[ပြင်သစ်]]ရို့နန့် နယ်နိမိတ်ချင်းဖြစ်တေ။ မြို့တော် [[ဘရပ်ဆဲလ်မြို့]]သည် ဥရောပသမဂ္ဂ အစဟိရေနိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများစွာ၏ ရုံးချုပ်ဖြစ်တေ။ လူဦးရွီ ၁၁ သန်းကျော်ဟိပြီးး၊ ပြင်သစ်၊ ဒတ်ချ်၊ ဂျာမန် ဘာသာတိကို သုံးစွဲရေ။ ယူရိုငွီကြေးကို အသုံးပြုရေ။ ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုးကွယ်သူ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဘာသာမဲ့ ၃၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ အစ္စလာမ်ဘာသာကိုးကွယ်သူ ၇ ရာခိုင် ဟိရေ။<ref name=mwd/> ==အစိုးရ== ဇာလ်ဂျီယမ်နိုင်ငံစွာ ဖက်ပြားဆတ်စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေ စည်းမျှိုင်းခံဘုရင်နိုင်ငံဖြစ်တေ။ လူမျိုးစုတိ၊ ဒေသတိနန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ ပြည်ထောင်စုဖြစ်တေ။ ဖက်ပြားဆတ်အဆင့်မာ နိုင်ငံတကာရီး၊ ကာကွယ်ရီး စရေ အရေးကြီးကိစ္စကို အုပ်စိုးပြီး အုပ်စုများ၊ ဒေသတိစွာ ယင်းရို့နန့် သက်ဆိုင်ရာ ခွဲဝီကျင့်သုံးထားရေအာဏာကို စိုင်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီး ဆောင်ရွက်ရေ။ ဒေယင်းချင့် အုပ်စုနန့်ဒေသတိစွာ ရပ်တည်ချက်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခပါရေ။ ပထမရပ်တည်ချက်က ဘာသာစကားနန့် ယိုင်ကျေးမှုထက်မာ အခြီခံပနာ သတ်မှတ်ထားတော [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား]]ပြောကတ်တေ ဖလီမစ်ရှ် အုပ်စု၊ [[ပြင်သစ်ဘာသာစကား]]ပြောကတ်တေ ဝါလူန်အုပ်စုနန့် [[ဂျာမန်ဘာသာစကား]]ပြောကတ်တေ အုပ်စုဆိုပနာ အုပ်စုသုံးစုခွဲခြား သတ်မှတ်ရေ။ ဒုတိယရပ်တည်ချက်က စီးပွားရီးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တိမာ ပထဝီဒေသအားဖြင့် ဖလန်းဒါး၊ ဝါလူးနီယားနန့် ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တော် ဒေသုံးခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားဟိပါရေ။<ref name=mwd/><ref name=bbc/> ဘုရင်စနစ်အောက်ဟိကေလေ့ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာစွာ ဝန်ကြီးချုပ်အပါအဝင် မျှတစွာ ခွဲဝီထားရေ။ ဆုံးဖြတ်ချက် တိကို [[ဖီးလစ်ပ် ဘုရင်]]မင်းမြတ်၏ နာမည်ကိုသုံးလို့ စီရင်ချက် ချမှတ်ပါရေ။ ဥရောပသမဂ္ဂ ပါလီမန်အတွက်လေ့ ဇာလ်ဂျီယမ်မှ ကိုယ်စားလှယ် ၂၁ ဦး ပါဝင်ရေ။<ref name=mwd/> ==ကိုးကား== {{reflist|2}} [[ကဏ္ဍ:ဘယ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:မြီထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] 2rav0g3m6jak5z4dycijr94vlmuqv2k တမ်းပလိတ်:Mil-stub 10 5865 21256 2026-09-22T00:30:13Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{asbox | image = Icon vojn.svg | pix = 30 | subject = [[စစ်ရီး]]နန့်သက်ဆိုင်ရေ | qualifier = | category = စစ်ရီး ဆောင်းပါးတိုတိ | tempsort = * | name = Template:Mil-stub }} <noinclude>[[Category:စစ်ရီး ဆောင်းပါးတို တမ်းပလိတ်တိ]]</noinclude>" 21256 wikitext text/x-wiki {{asbox | image = Icon vojn.svg | pix = 30 | subject = [[စစ်ရီး]]နန့်သက်ဆိုင်ရေ | qualifier = | category = စစ်ရီး ဆောင်းပါးတိုတိ | tempsort = * | name = Template:Mil-stub }} <noinclude>[[Category:စစ်ရီး ဆောင်းပါးတို တမ်းပလိတ်တိ]]</noinclude> sjhj3kgvkdu22tpkpymd6vt0tv17xob တမ်းပလိတ်:Psych-stub 10 5866 21257 2026-09-22T00:31:46Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Asbox | image = Greek uc psi icon.svg | pix = 40x30 | subject = [[စိတ်ပညာ]] နန့်ဆိုင်ရေ | qualifier = | category = စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးတိုတိ | tempsort = * | name = တမ်းပလိတ်:Psych-stub }}<noinclude> ==See also== *{{tl|Psychiatry-stub}} ကဏ္ဍ:စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးတို တ..." 21257 wikitext text/x-wiki {{Asbox | image = Greek uc psi icon.svg | pix = 40x30 | subject = [[စိတ်ပညာ]] နန့်ဆိုင်ရေ | qualifier = | category = စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးတိုတိ | tempsort = * | name = တမ်းပလိတ်:Psych-stub }}<noinclude> ==See also== *{{tl|Psychiatry-stub}} [[ကဏ္ဍ:စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးတို တမ်းပလိတ်တိ]] </noinclude> 212t0m18c9mek56mgty5wzs4xaw20bx သွားဖုံးရောဂါ 0 5867 21260 2026-09-22T00:54:35Z Tejoebārsa 137 Created page with "'''သွားဖုံးရောဂါ'''စွာ [[သွား(လူ)|သွား]]နန့် ပဇာ့တွင်း မရှင်းသန့်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွား‌သောရောဂါ‌ ဖြစ်တေ။ သွားဖုံး‌ရောင်ရောဂါစွာ သွားဖုံး‌‌ရောဂါ၏ အစဖြစ်တေ။ ယပြီးနောက်မာ သွားဖုံ..." 21260 wikitext text/x-wiki '''သွားဖုံးရောဂါ'''စွာ [[သွား(လူ)|သွား]]နန့် ပဇာ့တွင်း မရှင်းသန့်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွား‌သောရောဂါ‌ ဖြစ်တေ။ သွားဖုံး‌ရောင်ရောဂါစွာ သွားဖုံး‌‌ရောဂါ၏ အစဖြစ်တေ။ ယပြီးနောက်မာ သွားဖုံးတိအောက်ကိုကျလှာကာ နောက်ဆုံးမာ သွားတိကျွတ်ထွက်လားရေအထိ ဆိုး‌ရွားနှိုင်ပါရေ။ == သွားဖုံးဆိုစွာမာ == ပစထဲက သွားတိမာ အထက်ပိုင်း( Crown)နန့် အမြစ်ပိုင်း(Root) ဆိုပြီးဟိရာ သွားဖုံးအလွှာက အမြစ်ပိုင်းကိုဖုံးအုပ်ပီးထားရေ။ ကျမ္မာရေ သားဖုံးစွာ မာပြီးပန်းရောင်သန်းနီပါရေ။ သွားဖုံးရောင်ရောဂါ (Gingivitis)စွာ သွားဖုံးရောဂါ၏အစပင် ဖြစ်တေ။ == သွားဖုံရောဂါ စတင်ဖြစ်လှာပုံ == သွားဖုံးရောင်ရောဂါစွာ ခံတွင်းသန့်ယှင်းရီးမကောင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရေရောဂါဖြစ်တေ။ ကျနော်ရို့ အစာစားပြီး အချိန်ခဏအတွင်းမာ မျက်စိနန့်မမြင်နိင်ရေ [[ဘက်တီးရီးယား]]အမျှင်းချေ(acquire Pelllicle ) ဖြစ်လှာလိ့ဟိရေ။ ထိုအမျှင်းချေထက်မာ ဘက်တီးရီးယားတိ လာရောက်ကပ်တွယ်ပြီး Bacterial Plaque ကနိန်တဆင့် ကျောက်(Calculus) တိဖြစ်လာရေ။ ယင်းချိန်မာ သွားမတိုက်ပဲဆက်ထားပါက ကျောက်လွာရေ တတဆတ်ဆတ်နန့် မာလာပြီး သွားအမြစ်ပတ်လည်နန့် သွားဖုံးအဆက်နီရာတိမာပါ ကျောက်တည်လှာရရေ။ ထိုအဆင့်ရောက်ကေ သွားဖုံးတိစွာ နီပြီး ယောင်လာဖို့၊ သွားတိုက်ရေ အခါ သွီးစချေတိထွက်လှာဖို့။ ယင်းပိုင်ဖြစ်ပေါ်‌ နိစိုင်အထဲ နာကြင်မှု မဟိသိမ့်ရေကြောင့် သတိမထားမိနိင်ချေ။ ထိုအဆင့်မာ သွားမှန်မှန်ပြန်တိုက်ပါက ပြန်ပနာကောင်းမွန်လာနိင်ပါရေ။ ထိုအဆင့်မာ သွားဖုံးတိစွာ အောက်ကိုကျလှာကျလှာသဖြင့် သွားတိမာ အရွယ်စား ကြီးလာရေလို့ ထင်ရပါရေ။ သွားဖုံးရောင်ရောဂါဖြစ်ပြီးကေပါက နောက်တဆင့်အနေနန့် သွာဖုံးရောဂါ (Periodontitis) ဖြစ်လာရေ။ ယင်းအဆင့်ကို အဆင့် သုံးခါထပ်ခွဲပါရေ။ == သွားဖုံးရောဂါဖြစ်လှာပုံအဆင့်ဆင့် == === Mild Periodontitis အဆင့် === Mild Periodontitis အဆင့်မာ သွားဖုံးစွာ အရင်လား ကွာလားပြီးကေ (Pocket) အပေါက်ချေတိ ဖြစ်လာရေ။ ကျောက်မာ တွယ်ကပ်နိန်ရေ ဘက်တီးရီးယားတိက ထွက်ရေ [[အက်ဆစ်နန့်အယ်လကာလိုင်း|အက်စစ်]]တိက တဆင့် သွားဖုံးတိ ထိခိုက်ခြင်းဖြစ်တေ။ === Moderate Periodontitis အဆင့် === Moderate Periodontitis အဆင့်မာ (Pocket) တိစွာ တတဆတ်ဆတ်ကြီးလာယား သွားဖုံးတိလေ့ အောက်ကိုတဆတ်ဆတ်ကျလှာကာ သွားဖုံးတရှုးတိလေ့ ဆုံးရှံးဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ === Severe Periodontitis အဆင့် === Severe Periodontitis အဆင့်မာ သွားဖုံးစွာ အောက်ကို အလွန်အကျွံ ကျဆင်းလှာပြီး သွားတိမာ လှုပ်ယိုင်လှာဖို့ ဖြစ်တေ။ ခံတွင်းအနံ့ဆိုးဝါးလာကာ သွားတိလည်း ယိုင်နန့်လာဖို့ ဖြစ်တေ။ နောက်ဆုံးအဆင့်မာ ရီစီးကမ်းပြိုဟု ခေါ်သော သွားတိကျွတ်ထွက်လားရေ အထိဖြစ်နိင်ပါရေ။ == ရောဂါ‌ဖြစ်စီရေအကြောင်းအရင်း == သွားဖုံးရောဂါကို ဖြစ်စီရေ အဓိကအကြောင်းအရင်းမာ Bacterial Plaque လို့ခေါ်ရေ ဘက်တီးရီးယားတိ စုဝီးရာအလွှာကို မဖယ်ယှားခြင်းကြောင့် ဖြစ်တေ။ သွားမှန်မှန်တိုက်ပါက သွားဖုံးရောဂါ ဖြစ်နိုင်စရာအကြောင်း နည်းပါးပါရေ။ ယကေလေ့ ဆီးလိပ်သောက်ခြင်း ကြောင့်လည်းဖြစ်နိင်ချေဟိရေ။ Tobacco မာပါဝင်ရေ ပစ္စည်းတိကြောင့်လည်းဖြစ်နိင်ပါရေ။[[ကွမ်းယာ|ကွမ်းစားခြင်]]ကြောင့်လည်းဖြစ်စီနှိုင်ပါရေ။ ကွမ်းဂြိုးတိနန့် အစာတိကပ်ခြင်းက တဆင့် ကျောက်တိဖြစ်ပေါ်လှာနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ == ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ဖို့နည်းလမ်းတိ == သွားဖုံးရောဂါ မဖြစ်ပွားအောင် ကြိုတင်ကာကွယ်နှိုင်ရေ ကောင်းဘီယက်နည်းလမ်းမာ သွားမှန်မှန်တိုက်ခြင်း ပင်ဖြစ်ပါရေ။ သွားဖုံးရောဂါမဖြစ်ပွားခင် သွားဖုံးရောင်ရေအဆင့်မှာပင်ရာ သွားပုံမှန်ပြန်တိုက်ပီးကေ ပြန်ပနာကောင်းမွန်လာနှိုင်ဗျာယ်း သွားဖုံးတိလေ့အပေါ်ပြန်တက်လာနိုင်းပါရေ။ သွားဖုံး‌‌ရောဂါမဖြစ်ပွား‌အောင် အစာအစားပြီးတိုင်း လုတ်ဆီးသင့်ပါရေ။ == ကုသခြင်း == သွားဖုံးရောင်ရောဂါဖြစ်ကေ တွယ်ကပ်နီရေ ကျောက်တိကိုဖယ်ယှားပီးရားကုသမှုပီးပါရေ။ယင်းကို ကျောက်ခြစ်ခြင်း(Scaling)ဟုခေါ်ပါရေ။တကယ်လို့ ရောဂါအခြီအနီအလွန်ဆိုးဝါးပြီး အလွန်ရောနိန်ပြီး၊ ဘက်တီးရီးယားတိလေ့ပျံ့နှံနိန်ယာ၊နာလည်းနာကြင်နိန်ယာ(Generalized advanced Periodontitis)ဆိုခကေ ပိုးသတ်ဆီးများပီးရားမှရာ ကျောက်များကိုဖယ်ယှားခြင်းပြုလုပ်ဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ == ကိုးကား == <references/> [http://zarnimyo.blog.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090922052538/http://zarnimyo.blog.com/ |date=22 September 2009 }} {{DEFAULTSORT:သ|သွားဖုံးရောဂါ}}__FORCETOC__ [[ကဏ္ဍ:ရောဂါဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:ဆီးပညာ ဆောင်းပါးတိုတိ]] [[ကဏ္ဍ:ကျန်းမာရီး ဆောင်းပါးတိုတိ]] ccrs1xeumtlh9rz48hqfk7yon2ok8xf တမ်းပလိတ်:Food-stub 10 5868 21261 2026-09-22T01:05:37Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{asbox |image = Apple bitten.svg |subject = [[အစားအစာ]]နန့် ဆက်စပ်သော |category = အစားအစာ ဆောင်းပါးတိုများ |name = Template:Food-stub |demo = {{{demo|}}} }}<noinclude> [[Category:အစားအစာ ဆောင်းပါးတို တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude>" 21261 wikitext text/x-wiki {{asbox |image = Apple bitten.svg |subject = [[အစားအစာ]]နန့် ဆက်စပ်သော |category = အစားအစာ ဆောင်းပါးတိုများ |name = Template:Food-stub |demo = {{{demo|}}} }}<noinclude> [[Category:အစားအစာ ဆောင်းပါးတို တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> m1xnx61i6riyii4k2orkczpm5jx7hrn ဝက်အူတောင့် 0 5869 21262 2026-09-22T01:06:00Z Tejoebārsa 137 Created page with "[[File:Chorizo Toluqueño.jpg|thumb|ဝက်အူတောင့်တိ]] '''ဝက်အူတောင့်'''စွာ ဝက်သား အဆီနန့်အသားကို နုတ်နုတ်စင်းလို့ [[ယမ်းစိမ်း]]ထည့်ကာ ဆိတ်အူအရီပါးထဲကို ကတော့နန့် သွတ်သွင်းပြီး လိုရေပိုင် ချိုင်နှောင်..." 21262 wikitext text/x-wiki [[File:Chorizo Toluqueño.jpg|thumb|ဝက်အူတောင့်တိ]] '''ဝက်အူတောင့်'''စွာ ဝက်သား အဆီနန့်အသားကို နုတ်နုတ်စင်းလို့ [[ယမ်းစိမ်း]]ထည့်ကာ ဆိတ်အူအရီပါးထဲကို ကတော့နန့် သွတ်သွင်းပြီး လိုရေပိုင် ချိုင်နှောင်ထားရေ အသားချောင်းကို ခေါ်ရေ။ ယမ်းစိမ်း ထည့်ရခြင်းက ဝက်သား ပိုပြီးကေအထားခံဖို့ ဖြစ်တေ။ လုပ်ပြီးသား ဝက်အူတောင့်ကို ကြိုးတန်းပေါ်တင်ပနာ နီလှန်းရရေ။ ယေမှရာ ဝက်သားမှ ပါရေအဆီတိ ထွက်လှာပါရေ။ ဝက်သားတင်ရာမက ကြက်သားကို ပြုလုပ်ကေလည်း ကြက်အူတောင့်ရရေ။ {{Food-stub}} [[Category:ဝက်သားနန့် ပြုလုပ်ရေ အစားအသောက်တိ]] pn3603mgtgfmqbvqtnekgf0umx8ar8n တမ်းပလိတ်:Retaining title 10 5870 21263 2026-09-22T01:16:01Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{hatnote| [[ရခိုင်ဘာသာ]]နန့် သင့်တော်ရေ နာမည်မဟိသိမ့်လို့ ဒေဆောင်းပါးဂေါင်းစိုင်ကို အရာဘာသာစကား / စာဖြင့် ရီးသားထားခြင်း ဖြစ်တေ။}} <includeonly>Category:မူရင်းဘာသာစကားဂေါင်းစိုင်နန့် ဆောင်းပ..." 21263 wikitext text/x-wiki {{hatnote| [[ရခိုင်ဘာသာ]]နန့် သင့်တော်ရေ နာမည်မဟိသိမ့်လို့ ဒေဆောင်းပါးဂေါင်းစိုင်ကို အရာဘာသာစကား / စာဖြင့် ရီးသားထားခြင်း ဖြစ်တေ။}} <includeonly>[[Category:မူရင်းဘာသာစကားဂေါင်းစိုင်နန့် ဆောင်းပါးတိ]]</includeonly> 0wp8iimu4b6ksnhgq5jxcuxg1yrldgg တမ်းပလိတ်:Software-stub 10 5871 21264 2026-09-22T01:16:50Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Asbox | image = System-installer.svg | subject = [[ဆော့ဖ်ဝဲ]]နန့် ဆိုင်ရေ | category = ဆော့ဖ်ဝဲ ဆောင်းပါးတိုတိ | name = Template:Software-stub }}<noinclude> </noinclude>" 21264 wikitext text/x-wiki {{Asbox | image = System-installer.svg | subject = [[ဆော့ဖ်ဝဲ]]နန့် ဆိုင်ရေ | category = ဆော့ဖ်ဝဲ ဆောင်းပါးတိုတိ | name = Template:Software-stub }}<noinclude> </noinclude> jq9o1nugb1boytwgxzyvuvwrkb479v1 Microsoft Excel 0 5872 21265 2026-09-22T01:17:12Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{retaining title}} {{Infobox software | logo = Microsoft Office Excel (2025–present).svg | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | released = {{start date and age|1987}} | latest release version = [[:en:Microsoft Office 2016|2016]] (16.0.6769.2017) | latest release date = {{Start date and age|2016|04|12}}<ref name=MSO2016Releases>{{cite web|title=Office 365 client update branc..." 21265 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox software | logo = Microsoft Office Excel (2025–present).svg | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | released = {{start date and age|1987}} | latest release version = [[:en:Microsoft Office 2016|2016]] (16.0.6769.2017) | latest release date = {{Start date and age|2016|04|12}}<ref name=MSO2016Releases>{{cite web|title=Office 365 client update branch releases |url=https://technet.microsoft.com/en-us/office/mt465751 |website=[[:en:Microsoft TechNet|TechNet]] |publisher=[[Microsoft]] |accessdate=January 12, 2016}}</ref> | latest preview version = | latest preview date = | operating system = Microsoft Windows | genre = Spreadsheet | license = Trialware<ref>{{cite web|title=Microsoft Office Excel 2010|url=http://download.cnet.com/Microsoft-Office-Excel-2010/3000-2077_4-15245.html|work=Download.com|publisher=CBS Interactive|accessdate=February 7, 2013}}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> | website = {{URL|http://office.microsoft.com/en-us/excel}} }} {{Infobox software | name = Microsoft Excel for Mac | logo = <!--For 2016, it is the same as above, so no need--> | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | released = {{start date and age|1985|9|30}} | latest release version = [[:en:Microsoft Office 2016|2016]] (15.41.0) | latest release date = {{Start date and age|2017|12|12}}<ref>{{cite web|url=https://support.office.com/en-us/article/Release-notes-for-Office-2016-for-Mac-ed2da564-6d53-4542-9954-7e3209681a41?ui=en-US&rs=en-US&ad=US#bkmk_dec2017|title=Release notes for Office 2016 for Mac|publisher=Microsoft|accessdate=December 29, 2017|date=December 12, 2017}}</ref> | latest preview version = | latest preview date = | operating system = [[macOS]] | genre = Spreadsheet | license = [[:en:Proprietary software|Proprietary]] commercial software | website = {{URL|microsoft.com/mac/excel}} }} '''Microsoft Excel''' သည် စာရင်းဇယားဆော့ဝဲလ်ဖြစ်ပြီးကေ [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]] မှ ထုတ်လုပ်ထားရေ။ ယင်းကို Windows, macOS, Android နန့် iOS မာ အသုံးပြုနှိုင်ရေ။ယင်းမာ တွက်ချက်မှုတိ၊ ဂရပ်ဈီးခရင်းတိ၊ pivot tables ပြုလုပ်ခြင်းတိနန့် macro ပရိုဂရမ်းမင်းဘာသာစကားလို့ခေါ်ရေ အသုံးချဆော့ဝဲအတွက် Visual Basic ပါဝင်ခြင်း အစဟိရေ လုပ်ဆောင်ချက်တိ ပါဝင်ရေ။ ယင်းကို အချက်အလက်ဇယားတိအတွက် ကျယ်ပြန့်စွာ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဗားရှင်း ၅ ထွက်ကပင် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုဗျာယ် ဟိရေ။ စက်ရုံသုံး စာရင်းဇယားတိအတွက် [[Lotus 1-2-3]] ဖြင့် အစားထိုးခရေ။ Excel စွာ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်၏ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်လာခရေ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်]] {{software-stub}} t5b3zyekh97nlyh251uzf6s2a9iitzh 21266 21265 2026-09-22T01:17:58Z Tejoebārsa 137 21266 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox software | logo = Microsoft Office Excel (2025–present).svg | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | released = {{start date and age|1987}} | latest release version = [[:en:Microsoft Office 2016|2016]] (16.0.6769.2017) | latest release date = {{Start date and age|2016|04|12}}<ref name=MSO2016Releases>{{cite web|title=Office 365 client update branch releases |url=https://technet.microsoft.com/en-us/office/mt465751 |website=[[:en:Microsoft TechNet|TechNet]] |publisher=[[Microsoft]] |accessdate=January 12, 2016}}</ref> | latest preview version = | latest preview date = | operating system = Microsoft Windows | genre = Spreadsheet | license = Trialware<ref>{{cite web|title=Microsoft Office Excel 2010|url=http://download.cnet.com/Microsoft-Office-Excel-2010/3000-2077_4-15245.html|work=Download.com|publisher=CBS Interactive|accessdate=February 7, 2013}}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> | website = {{URL|http://office.microsoft.com/en-us/excel}} }} {{Infobox software | name = Microsoft Excel for Mac | logo = <!--For 2016, it is the same as above, so no need--> | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | released = {{start date and age|1985|9|30}} | latest release version = [[:en:Microsoft Office 2016|2016]] (15.41.0) | latest release date = {{Start date and age|2017|12|12}}<ref>{{cite web|url=https://support.office.com/en-us/article/Release-notes-for-Office-2016-for-Mac-ed2da564-6d53-4542-9954-7e3209681a41?ui=en-US&rs=en-US&ad=US#bkmk_dec2017|title=Release notes for Office 2016 for Mac|publisher=Microsoft|accessdate=December 29, 2017|date=December 12, 2017}}</ref> | latest preview version = | latest preview date = | operating system = [[macOS]] | genre = Spreadsheet | license = [[:en:Proprietary software|Proprietary]] commercial software | website = {{URL|microsoft.com/mac/excel}} }} '''Microsoft Excel''' စွာ စာရင်းဇယားဆော့ဝဲလ်ဖြစ်ပြီးကေ [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]] မှ ထုတ်လုပ်ထားရေ။ ယင်းကို Windows, macOS, Android နန့် iOS မာ အသုံးပြုနှိုင်ရေ။ယင်းမာ တွက်ချက်မှုတိ၊ ဂရပ်ဈီးခရင်းတိ၊ pivot tables ပြုလုပ်ခြင်းတိနန့် macro ပရိုဂရမ်းမင်းဘာသာစကားလို့ခေါ်ရေ အသုံးချဆော့ဝဲအတွက် Visual Basic ပါဝင်ခြင်း အစဟိရေ လုပ်ဆောင်ချက်တိ ပါဝင်ရေ။ ယင်းကို အချက်အလက်ဇယားတိအတွက် ကျယ်ပြန့်စွာ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဗားရှင်း ၅ ထွက်ကပင် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုဗျာယ် ဟိရေ။ စက်ရုံသုံး စာရင်းဇယားတိအတွက် [[Lotus 1-2-3]] ဖြင့် အစားထိုးခရေ။ Excel စွာ မိုက်ခရိုဆော့ဖ်၏ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်လာခရေ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်]] {{software-stub}} 5im7iftf587oucg05recbzr4t3hmsxa Microsoft PowerPoint 0 5873 21267 2026-09-22T01:26:08Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{retaining title}} {{Infobox software | logo = Microsoft Office PowerPoint (2025–present).svg | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | released = {{start date and age|1990|5|22}} | latest release version = 1707 (Build 8326.2062) | latest release date = {{Start date and age|2017|07|31}}<ref name="MSO2016Releases">{{Cite web |url=https://technet.microsoft.com/en-us/office/mt4..." 21267 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox software | logo = Microsoft Office PowerPoint (2025–present).svg | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | released = {{start date and age|1990|5|22}} | latest release version = 1707 (Build 8326.2062) | latest release date = {{Start date and age|2017|07|31}}<ref name="MSO2016Releases">{{Cite web |url=https://technet.microsoft.com/en-us/office/mt465751|title=Office 365 client update branch releases |website=[[:en:Microsoft TechNet|TechNet]] |publisher=[[Microsoft]] |access-date=August 1, 2017}}</ref> | operating_system = Microsoft Windows | language count = 102 | language footnote = <ref>{{cite web |url=https://support.office.com/en-us/article/Language-Accessory-Pack-for-Office-82ee1236-0f9a-45ee-9c72-05b026ee809f |last=Microsoft Corp. |title=Language Accessory Pack for Office |date=2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828200853/https://support.office.com/en-us/article/Language-Accessory-Pack-for-Office-82ee1236-0f9a-45ee-9c72-05b026ee809f |dead-url=no |archive-date=August 28, 2017 |access-date=August 28, 2017}}</ref> | language=Afrikaans, Albanian, Amharic, Arabic, Armenian, Assamese, Azerbaijani (Latin), Bangla (Bangladesh), Bangla (Bengali India), Basque (Basque), Belarusian, Bosnian (Latin), Bulgarian, Catalan, Chinese (Simplified), Chinese (Traditional), Croatian, Czech, Danish, Dari, Dutch, English, Estonian, Filipino, Finnish, French, Galician, Georgian, German, Greek, Gujarati, Hausa, Hebrew, Hindi, Hungarian, Icelandic, Igbo, Indonesian, Irish, isiXhosa, isiZulu, Italian, Japanese, Kannada, Kazakh, Khmer, Kinyarwanda, KiSwahili, Konkani, Korean, Kyrgyz, Latvian, Lithuanian, Luxembourgish, Macedonian (FYROMacedonia), Malay (Latin), Malayalam, Maltese, Maori, Marathi, Mongolian (Cyrillic), Nepali, Norwegian (Bokmål), Norwegian (Nynorsk), Odia, Pashto, Persian (Farsi), Polish, Portuguese (Portugal), Portuguese (Brazil), Punjabi (Gurmukhi), Quechua, Romanian, Romansh, Russian, Scottish Gaelic, Serbian (Cyrillic, Serbia), Serbian (Latin, Serbia), Serbian (Cyrillic, Bosnia and Herzegovina), Sesotho sa Leboa, Setswana, Sindhi (Arabic), Sinhala, Slovak, Slovenian, Spanish, Swedish, Tamil, Tatar (Cyrillic), Telugu, Thai, Turkish, Turkmen (Latin), Ukrainian, Urdu, Uyghur, Uzbek (Latin), Valencian, Vietnamese, Welsh, Wolof, Yoruba | genre = [[:en:Presentation program]] | license = Trialware }} {{Infobox software | name = Microsoft PowerPoint for Mac | logo = <!--For 2016, it is the same as above--> | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | released = {{Start date and age|1987|4|20}} | latest_release_version = [[:en:Microsoft Office 2016|2016]] (15.24.0) | latest_release_date = {{Start date and age|2016|07|12}}<ref>{{Cite web |url=https://support.microsoft.com/en-au/kb/3170460 |title=Description of the security update for Office 2016 for Mac: July 12, 2016 |website=Support |publisher=[[Microsoft]]}}</ref> | latest_preview_version = | operating_system = [[macOS]] | genre = Presentation program | license = [[:en:Proprietary software|Proprietary]] commercial software | website = hide }} '''Microsoft PowerPoint''' (တနည်း '''PowerPoint'''ဟု ရိုးယှင်းစွာခေါ်) သည် တင်ဆက်ပြသမှုဆိုင်ရာပရိုဂရမ် ဖြစ်တေ။ <ref name="Britannica-lead">{{Cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |title=Microsoft PowerPoint |url=http://www.britannica.com/technology/Microsoft-PowerPoint |date=November 25, 2013 |access-date=August 25, 2017 |archive-url=https://www.webcitation.org/6ZWsozvhk?url=http://www.britannica.com/technology/Microsoft-PowerPoint |dead-url=no |archive-date=June 24, 2015 |quote=Microsoft PowerPoint, virtual presentation software developed by Robert Gaskins and Dennis Austin for the American computer software company Forethought, Inc. The program, initially named Presenter, was released for the Apple Macintosh in 1987.}}</ref> Robert Gaskins နန့် Dennis Austin ရို့မှ Forethought, Inc ဟု နာမည်ရရေ ဆော့ဝဲကုမ္ပဏီမာ ဖန်တီးခရေ။ ယင်းကို ၁၉၈၇ ခုနှစ်မာ ထုတ်ဝီခပြီးကေ<ref name="Britannica-lead" /> at a software company named Forethought, Inc.<ref name="Britannica-lead"/> It was released on April 20, 1987,<ref>{{Cite news |last=Mace |first=Scott |date=March 2, 1987 |title=Presentation Package Lets Users Control Look |url=https://books.google.com/books?id=1TAEAAAAMBAJ&pg=PA5 |newspaper=InfoWorld |issn=0199-6649 |volume=9 |issue=9 |page=5 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ym2krMYP?url=https://filetea.me/t1sKNh0ZTl2S8xyckHWoi2ywg |dead-url=no |archive-date=May 24, 2015 |access-date=August 25, 2017 |quote=The $395 program will be shipped to dealers on April 20, Forethought said.}}</ref> Macintosh များမာသာ အသုံးပြုနှိုင်ရေ။<ref name="Britannica-lead" /> မိုက်ခရိုဆော့ဖ်စွာ ယင်းထွက်ပေါ်ပြီးကေ သုံးလအကြာမှာ ဒေါ်လာ ၁၄ မီလီယံ PowerPoint အတွက် ရဟိခရေ။<ref name="Britannica-acquisition-lead">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |title=Microsoft PowerPoint |url=http://www.britannica.com/technology/Microsoft-PowerPoint |date=November 25, 2013 |access-date=August 25, 2017 |archive-url=https://www.webcitation.org/6ZWsozvhk?url=http://www.britannica.com/technology/Microsoft-PowerPoint |dead-url=no |archive-date=June 24, 2015 |quote= ... in 1987 ... [i]n July of that year, the Microsoft Corporation, in its first significant software acquisition, purchased the rights to PowerPoint for $14&nbsp;million.}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်]] {{software-stub}} cv954ep4vmemxubrd2h4c4tcz1negtj 21268 21267 2026-09-22T01:27:29Z Tejoebārsa 137 21268 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox software | logo = Microsoft Office PowerPoint (2025–present).svg | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | released = {{start date and age|1990|5|22}} | latest release version = 1707 (Build 8326.2062) | latest release date = {{Start date and age|2017|07|31}}<ref name="MSO2016Releases">{{Cite web |url=https://technet.microsoft.com/en-us/office/mt465751|title=Office 365 client update branch releases |website=[[:en:Microsoft TechNet|TechNet]] |publisher=[[Microsoft]] |access-date=August 1, 2017}}</ref> | operating_system = Microsoft Windows | language count = 102 | language footnote = <ref>{{cite web |url=https://support.office.com/en-us/article/Language-Accessory-Pack-for-Office-82ee1236-0f9a-45ee-9c72-05b026ee809f |last=Microsoft Corp. |title=Language Accessory Pack for Office |date=2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828200853/https://support.office.com/en-us/article/Language-Accessory-Pack-for-Office-82ee1236-0f9a-45ee-9c72-05b026ee809f |dead-url=no |archive-date=August 28, 2017 |access-date=August 28, 2017}}</ref> | language=Afrikaans, Albanian, Amharic, Arabic, Armenian, Assamese, Azerbaijani (Latin), Bangla (Bangladesh), Bangla (Bengali India), Basque (Basque), Belarusian, Bosnian (Latin), Bulgarian, Catalan, Chinese (Simplified), Chinese (Traditional), Croatian, Czech, Danish, Dari, Dutch, English, Estonian, Filipino, Finnish, French, Galician, Georgian, German, Greek, Gujarati, Hausa, Hebrew, Hindi, Hungarian, Icelandic, Igbo, Indonesian, Irish, isiXhosa, isiZulu, Italian, Japanese, Kannada, Kazakh, Khmer, Kinyarwanda, KiSwahili, Konkani, Korean, Kyrgyz, Latvian, Lithuanian, Luxembourgish, Macedonian (FYROMacedonia), Malay (Latin), Malayalam, Maltese, Maori, Marathi, Mongolian (Cyrillic), Nepali, Norwegian (Bokmål), Norwegian (Nynorsk), Odia, Pashto, Persian (Farsi), Polish, Portuguese (Portugal), Portuguese (Brazil), Punjabi (Gurmukhi), Quechua, Romanian, Romansh, Russian, Scottish Gaelic, Serbian (Cyrillic, Serbia), Serbian (Latin, Serbia), Serbian (Cyrillic, Bosnia and Herzegovina), Sesotho sa Leboa, Setswana, Sindhi (Arabic), Sinhala, Slovak, Slovenian, Spanish, Swedish, Tamil, Tatar (Cyrillic), Telugu, Thai, Turkish, Turkmen (Latin), Ukrainian, Urdu, Uyghur, Uzbek (Latin), Valencian, Vietnamese, Welsh, Wolof, Yoruba | genre = [[:en:Presentation program]] | license = Trialware }} {{Infobox software | name = Microsoft PowerPoint for Mac | logo = <!--For 2016, it is the same as above--> | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | released = {{Start date and age|1987|4|20}} | latest_release_version = [[:en:Microsoft Office 2016|2016]] (15.24.0) | latest_release_date = {{Start date and age|2016|07|12}}<ref>{{Cite web |url=https://support.microsoft.com/en-au/kb/3170460 |title=Description of the security update for Office 2016 for Mac: July 12, 2016 |website=Support |publisher=[[Microsoft]]}}</ref> | latest_preview_version = | operating_system = [[macOS]] | genre = Presentation program | license = [[:en:Proprietary software|Proprietary]] commercial software | website = hide }} '''Microsoft PowerPoint''' (တနည်း '''PowerPoint'''ဟု ရိုးယှင်းစွာခေါ်) ‌ရေ တင်ဆက်ပြသမှုဆိုင်ရာပရိုဂရမ် ဖြစ်တေ။ <ref name="Britannica-lead">{{Cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |title=Microsoft PowerPoint |url=http://www.britannica.com/technology/Microsoft-PowerPoint |date=November 25, 2013 |access-date=August 25, 2017 |archive-url=https://www.webcitation.org/6ZWsozvhk?url=http://www.britannica.com/technology/Microsoft-PowerPoint |dead-url=no |archive-date=June 24, 2015 |quote=Microsoft PowerPoint, virtual presentation software developed by Robert Gaskins and Dennis Austin for the American computer software company Forethought, Inc. The program, initially named Presenter, was released for the Apple Macintosh in 1987.}}</ref> Robert Gaskins နန့် Dennis Austin ရို့မှ Forethought, Inc ဟု နာမည်ရရေ ဆော့ဝဲကုမ္ပဏီမာ ဖန်တီးခရေ။ ယင်းကို ၁၉၈၇ ခုနှစ်မာ ထုတ်ဝီခပြီးကေ<ref name="Britannica-lead" /> at a software company named Forethought, Inc.<ref name="Britannica-lead"/> It was released on April 20, 1987,<ref>{{Cite news |last=Mace |first=Scott |date=March 2, 1987 |title=Presentation Package Lets Users Control Look |url=https://books.google.com/books?id=1TAEAAAAMBAJ&pg=PA5 |newspaper=InfoWorld |issn=0199-6649 |volume=9 |issue=9 |page=5 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ym2krMYP?url=https://filetea.me/t1sKNh0ZTl2S8xyckHWoi2ywg |dead-url=no |archive-date=May 24, 2015 |access-date=August 25, 2017 |quote=The $395 program will be shipped to dealers on April 20, Forethought said.}}</ref> Macintosh တိမာရာ အသုံးပြုနှိုင်ရေ။<ref name="Britannica-lead" /> မိုက်ခရိုဆော့ဖ်စွာ ယင်းထွက်ပေါ်ပြီးကေ သုံးလအကြာမာ ဒေါ်လာ ၁၄ မီလီယံ PowerPoint အတွက် ရဟိခရေ။<ref name="Britannica-acquisition-lead">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |title=Microsoft PowerPoint |url=http://www.britannica.com/technology/Microsoft-PowerPoint |date=November 25, 2013 |access-date=August 25, 2017 |archive-url=https://www.webcitation.org/6ZWsozvhk?url=http://www.britannica.com/technology/Microsoft-PowerPoint |dead-url=no |archive-date=June 24, 2015 |quote= ... in 1987 ... [i]n July of that year, the Microsoft Corporation, in its first significant software acquisition, purchased the rights to PowerPoint for $14&nbsp;million.}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်]] {{software-stub}} mgeasdv7aqvz1cnkyxi5nddnst6byp8 တမ်းပလိတ်:Infobox ဒေသ 10 5874 21269 2026-09-22T05:20:32Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{infobox | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | above = <span class="fn org">{{#if:{{{နာမည်|}}}|{{{နာမည်}}}|{{#if:{{{ရုံးသုံးနာမည်|}}}|{{{ရုံးသုံးနာမည်}}}|{{PAGENAME}}}}}}</span>{{#if:{{{ဒေသအခေါ်အဝေါ်|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{ဒေသအခေါ်အ..." 21269 wikitext text/x-wiki {{infobox | bodyclass = geography vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | above = <span class="fn org">{{#if:{{{နာမည်|}}}|{{{နာမည်}}}|{{#if:{{{ရုံးသုံးနာမည်|}}}|{{{ရုံးသုံးနာမည်}}}|{{PAGENAME}}}}}}</span>{{#if:{{{ဒေသအခေါ်အဝေါ်|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{ဒေသအခေါ်အဝေါ်ဘာသာစကား|}}}|lang="{{{ဒေသအခေါ်အဝေါ်ဘာသာစကား}}}"}}>{{{ဒေသအခေါ်အဝေါ်}}}</span>}}{{#if:{{{အရာနာမည်|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size:78%">{{{အရာနာမည်}}}</span>}}<!-- ** names, type, and transliterations ** -->{{infobox|child=yes|decat=yes<!-- Remove from [[Category:Articles which use infobox templates with no data rows]] --> | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{{နာမည်|}}}{{{ရုံးသုံးနာမည်|}}}|{{{ဒေသအမျိုးအစား|{{{အမျိုးအစား|}}}}}}}}|<span class="category">{{{​ဒေသအမျိုးအစား|{{{အမျိုးအစား}}}}}}</span>}} | rowclass1 = mergedtoprow | header1 = {{#if:{{{နာမည်|}}}|{{{ရုံးသုံးနာမည်|}}}}} | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;transcription(s)<!-- ***Transliteration language 1*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}} |rowclass2 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} |data2 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}} |rowclass7 = mergedbottomrow |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}} }} }} }} | rowclass3 = mergedtoprow | header3 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;transcription(s)<!-- ***Transliteration language 2*** -->{{infobox|child=yes |rowclass1 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} |data1 = {{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}} |rowclass2 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} |data2 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}} |rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label3 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} |data3 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}} |rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} |data4 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}} |rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} |data5 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}} |rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} |label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} |data6 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}} |rowclass7 = mergedbottomrow |label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} |data7 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}} }} }} }} }}<!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | imagestyle = padding:0.7em 0.8em | image ={{#if:{{{မြို့မြင်ကွင်းပုံ|}}}{{{ပုံ|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{မြို့မြင်ကွင်းပုံ|}}}|{{{မြို့မြင်ကွင်းပုံ}}}|{{{ပုံ|}}}}}|size={{{ပုံအရွယ်အစား|{{{ပုံအရွယ်အစား|}}}}}}|sizedefault=250px|alt={{{ပုံပေါ်မှစာ|{{{alt|}}}}}}|title={{{ပုံနာမည်|{{{caption|{{#if:{{{နာမည်|}}}|{{{နာမည်}}}|{{{ရုံးသုံးနာမည်}}}}}}}}}}}}}{{#if:{{{ပုံနာမည်|{{{caption|}}}}}}|<div>{{{ပုံနာမည်|{{{caption|}}}}}} ၏ မြင်ကွင်းပုံ</div>}} }} <!-- ***Other Image*** --> | image2 = {{{ပုံ|}}} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass1 = mergedtoprow | class1 = maptable | data1 = {{#if:{{{အလံပုံ|}}}{{{စည်းတံဆိပ်ပုံ|}}}{{{ဒိုင်းတံဆိပ်ပုံ|}}}{{{သင်္ကေတပုံ|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{Infobox ဒေသ/columns | 1 = {{#if:{{{အလံပုံ|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{အလံပုံ}}}|size={{{အလံအရွယ်အစား|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag of {{#if:{{{နာမည်|}}}|{{{နာမည်}}}|{{{ရုံးသုံးနာမည်}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type=အလံ|link={{{အလံလင့်ခ်|}}}|name={{{ရုံးသုံးနာမည်}}}}}'''</small>}} | 2 = {{#if:{{{စည်းတံဆိပ်ပုံ|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{စည်းတံဆိပ်ပုံ|}}}|size={{{စည်းတံဆိပ်အရွယ်အစား|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|စည်းတံဆိပ်}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}'''</small>}} | 3 = {{#if:{{{ဒိုင်းတံဆိပ်ပုံ|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{ဒိုင်းတံဆိပ်ပုံ|}}}||size={{{ဒိုင်းတံဆိပ်အရွယ်အစား|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{ဒိုင်းတံဆိပ်ပုံပေါ်မှစာ|}}}|title={{#if:{{{နာမည်|}}}|{{{နာမည်}}}|{{{ရုံးသုံးနာမည်}}}}}}} <br/> ၏ တံဆိပ်အမှတ်အသား<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{ဒိုင်းတံဆိပ်လင့်ခ်|}}}|name={{{ရုံးသုံးနာမည်}}}}}'''</small>}} | 4 = {{#if:{{{သင်္ကေတပုံ|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{သင်္ကေတပုံ|}}}|size={{{သင်္ကေတပုံအရွယ်အစား|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100px}}|alt={{{သင်္ကေတပုံ ပေါ်မှစာ|}}}|title={{#if:{{{နာမည်|}}}|{{{နာမည်}}}|{{{ရုံးသုံးနာမည်}}}}}}} <br/> ၏ ရုံးသုံးလိုဂို<br /><small>'''{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{သင်္ကေတပုံ အမျိုးအစား|}}}|{{{သင်္ကေတပုံအမျိုးအစား}}}|လိုဂို}}|link={{{သင်္ကေတပုံလင့်ခ်|}}}|name={{{ရုံးသုံးနာမည်}}}}}'''</small>}} | 5 = {{#if:{{{မြီပုံ|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{မြီပုံ}}}|size={{{မြီပုံအရွယ်အစား|}}}|sizedefault=100px|alt={{{မြီပုံထက်မာပေါ်ဖို့စာ|}}}|title={{{မြီပုံနာမည်|{{#if:{{{နာမည်|}}}|{{{နာမည်}}}|{{{ရုံးသုံးနာမည်}}}}}}}}}}{{#if:{{{မြီပုံနာမည်|}}}|<br /><small>{{{မြီပုံနာမည်}}}</small>}} }} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}} }}| <center> {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = none |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |lat = {{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}| |{{{latd|}}} }} |long = {{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}| |{{{longd|}}} }} |lat_deg={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latd|}}} }} |lat_min={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latm|}}} }} |lat_sec={{#if:{{{lats|}}}{{{latNS|}}}|{{{lats|}}} }} |lat_dir={{{latNS|}}} |lon_deg={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longd|}}} }} |lon_min={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longm|}}} }} |lon_sec={{#if:{{{longs|}}}{{{longEW|}}}|{{{longs|}}} }} |lon_dir={{{longEW|}}} |marksize =6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} </center>}} }} }} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass2 = mergedrow | data2 = {{#if:{{{တင်စားခေါ်ဝေါ်ရေနာမည်|}}}|တင်စားခေါ်ဝေါ်ရေနာမည်တိ: <span class="nickname">{{{တင်စားခေါ်ဝေါ်ရေနာမည်}}}</span>}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass3 = mergedrow | data3 = {{#if:{{{ဆောင်ပုဒ်|}}}|ဆောင်ပုဒ်: {{{ဆောင်ပုဒ်}}} }} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass4 = mergedrow | data4 = {{#if:{{{အထိမ်းအမှတ်တေးခြင်း|}}}|အထိမ်းအမှတ်တေးခြင်း: {{{အထိမ်းအမှတ်တေးခြင်း}}} }} <!-- ***Map*** --> | rowclass5 = mergedrow | data5 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{မြီပုံ|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{မြီပုံ}}}|size={{{မြီပုံအရွယ်အစား|}}}|sizedefault=250px|alt={{{မြီပုံပေါ်မှစာ|}}}|title={{{မြီပုံနာမည်|{{#if:{{{နာမည်|}}}|{{{နာမည်}}}|{{{ရုံးသုံးနာမည်}}}}}၏ တည်နီရာ}}}}}{{#if:{{{မြီပုံနာမည်|}}}|<br /><small>{{{မြီပုံနာမည်}}}</small>}} }}}} | rowclass6 = mergedrow | data6 = {{#if:{{{မြီပုံ၁|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{မြီပုံ၁}}}|size={{{မြီပုံအရွယ်အစား၁|}}}|sizedefault=250px|alt={{{မြီပုံပေါ်မှစာ၁|}}}|title={{{မြီပုံနာမည်၁|Location of {{#if:{{{နာမည်|}}}|{{{နာမည်}}}|{{{နာမည်}}}}}}}}}}{{#if:{{{မြီပုံနာမည်၁|}}}|<br /><small>{{{မြီပုံနာမည်၁}}}</small>}} }} <!--***Dot Map*** --> | rowclass7 = mergedrow | data7 = {{#if:{{{image_dot_map|}}} |<center>{{superimpose |base = {{{image_dot_map|}}} |base_width = {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{dot_mapsize|}}} |{{{dot_mapsize}}}{{#iferror:{{#expr:{{{dot_mapsize}}}>0}}||px}} |180px}} |base_alt = {{{dot_map_base_alt|}}} |base_caption = {{#if:{{{official_name|}}}|{{{official_name|}}}|{{{name}}}}} |float = Red pog.svg |float_width = 6px |float_alt = {{{dot_map_alt|}}} |float_caption = {{{dot_map_caption|}}} |x = {{{dot_x|}}} |y = {{{dot_y|}}} }}{{#if:{{{dot_map_caption|}}}|<small>{{{dot_map_caption}}}</small>}}</center> }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass8 = mergedtoprow | data8 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}} }}| <center> {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = none |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |lat = {{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}| |{{{latd|}}} }} |long = {{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}| |{{{longd|}}} }} |lat_deg={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latd|}}} }} |lat_min={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latm|}}} }} |lat_sec={{#if:{{{lats|}}}{{{latNS|}}}|{{{lats|}}} }} |lat_dir={{{latNS|}}} |lon_deg={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longd|}}} }} |lon_min={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longm|}}} }} |lon_sec={{#if:{{{longs|}}}{{{longEW|}}}|{{{longs|}}} }} |lon_dir={{{longEW|}}} |marksize =6 |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} </center>}} }} | rowclass9 = mergedrow | data9 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map1|}}}|{{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}}}}| <center> {{location map|{{{pushpin_map1|}}} |border = none |alt = {{{pushpin_map_alt1|}}} |caption = |float = none |width = {{{pushpin_mapsize1|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief1|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image1|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position1|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label1|}}}|{{{pushpin_label1}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |lat = {{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}| |{{{latd|}}} }} |long = {{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}| |{{{longd|}}} }} |lat_deg={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latd|}}} }} |lat_min={{#if:{{{latm|}}}{{{latNS|}}}|{{{latm|}}} }} |lat_sec={{#if:{{{lats|}}}{{{latNS|}}}|{{{lats|}}} }} |lat_dir={{{latNS|}}} |lon_deg={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longd|}}} }} |lon_min={{#if:{{{longm|}}}{{{longEW|}}}|{{{longm|}}} }} |lon_sec={{#if:{{{longs|}}}{{{longEW|}}}|{{{longs|}}} }} |lon_dir={{{longEW|}}} |marksize =6 |position = {{{pushpin_label_position1|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption1|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption1|}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} </center> }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass10 = mergedbottomrow | data10 = {{#if:{{both|{{{latd|}}}|{{{longd|}}}}} |Coordinates{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}|&#32;({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})|}}: {{Geobox coor|{{{latd|}}}|{{{latm|}}}|{{{lats|}}}|{{{latNS|}}}|{{{longd|}}}|{{{longm|}}}|{{{longs|}}}|{{{longEW|}}}|{{#if:{{{coordinates_type|}}}|{{{coordinates_type}}}|type:city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{{population_total}}}|R}})}}|}}{{#if:{{{coordinates_region|}}}|_region:{{{coordinates_region}}}|{{#if:{{{subdivision_name|}}}|_region:{{CountryAbbr|{{{subdivision_name|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} }} }} }}|{{#ifeq:{{{coordinates_display|}}}|inline|μ|{{#if:{{{coordinates_display|}}}|title|μ}}}}={{{coordinates_display|}}}|{{#if:{{{coordinates_format|}}}|format|μ}}={{{coordinates_format|}}}}}{{{coordinates_footnotes|}}} }} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass11 = mergedtoprow | label11 = {{{ဒေသအမျိုးအစား}}} | data11 = {{#if:{{{ဒေသအမျိုးအစား|}}}|{{{ဒေသနာမည်|}}} }} | rowclass12 = mergedrow | label12 = {{{ဒေသအမျိုးအစား၁}}} | data12 = {{#if:{{{ဒေသအမျိုးအစား၁|}}}|{{{ဒေသနာမည်၁|}}} }} | rowclass13 = mergedrow | label13 = {{{ဒေသအမျိုးအစား၂}}} | data13 = {{#if:{{{ဒေသအမျိုးအစား၂|}}}|{{{ဒေသနာမည်၂|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = {{{ဒေသအမျိုးအစား၃}}} | data14 = {{#if:{{{ဒေသအမျိုးအစား၃|}}}|{{{ဒေသနာမည်၃|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = {{{ဒေသအမျိုးအစား၄}}} | data15 = {{#if:{{{ဒေသအမျိုးအစား၄|}}}|{{{ဒေသနာမည်၄|}}} }} | rowclass16 = mergedrow | label16 = {{{ဒေသအမျိုးအစား၅}}} | data16 = {{#if:{{{ဒေသအမျိုးအစား၅|}}}|{{{ဒေသနာမည်၅|}}} }} | rowclass17 = mergedrow | label17 = {{{ဒေသအမျိုးအစား၆}}} | data17 = {{#if:{{{ဒေသအမျိုးအစား၆|}}}|{{{ဒေသနာမည်၆|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass18 = mergedtoprow | label18 = {{{တည်ထောင်မှုဂေါင်းစိုင်}}} | data18 = {{#if:{{{တည်ထောင်မှုဂေါင်းစိုင်|}}}|{{{တည်ထောင်ရေနိစွဲ|}}} }} | rowclass19 = mergedrow | label19 = {{{တည်ထောင်မှုဂေါင်းစိုင်၁}}} | data19 = {{#if:{{{တည်ထောင်မှုဂေါင်းစိုင်၁|}}}|{{{တည်ထောင်ရေနိစွဲ၁|}}} }} | rowclass20 = mergedrow | label20 = {{{တည်ထောင်မှုဂေါင်းစိုင်၂}}} | data20 = {{#if:{{{တည်ထောင်မှုဂေါင်းစိုင်၂|}}}|{{{တည်ထောင်ရေနိစွဲ၂|}}} }} | rowclass21 = mergedrow | label21 = {{{တည်ထောင်မှုဂေါင်းစိုင်၃}}} | data21 = {{#if:{{{တည်ထောင်မှုဂေါင်းစိုင်၃|}}}|{{{တည်ထောင်ရေနိစွဲ၃|}}} }} | rowclass22 = mergedrow | label22 = {{{တည်ထောင်မှုဂေါင်းစိုင်၄}}} | data22 = {{#if:{{{တည်ထောင်မှုဂေါင်းစိုင်၄|}}}|{{{တည်ထောင်ရေနိစွဲ၄|}}} }} | rowclass23 = mergedrow | label23 = {{{ပျက်သုဉ်းမှုဂေါင်းစိုင်}}} | data23 = {{#if:{{{ပျက်သုဉ်းမှုဂေါင်းစိုင်|}}}|{{{ပျက်သုဉ်းရေနေစွဲ|}}} }} | rowclass24 = mergedrow | label24 = တည်ထောင်သူ | data24 = {{{တည်ထောင်သူ|}}} | rowclass25 = mergedrow | label25 = အစွဲပြုခေါ်ဆိုခြင်း | data25 = {{{အစွဲပြုခေါ်ဆိုရာ|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass26 = mergedtoprow | label26 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Seat}} | data26 = {{{seat|}}} | rowclass27 = mergedrow | label27 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Former seat}} | data27 = {{{seat1|}}} | rowclass28 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label28 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Boroughs}} | data28 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass29 = mergedtoprow | header29 = {{#if:{{{အုပ်ချုပ်ရီးအမျိုးအစား|}}}{{{အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့အစည်း|}}}{{{ဂေါင်းဆောင်နာမည်|}}}{{{ဂေါင်းဆောင်နာမည်၁|}}}{{{ဂေါင်းဆောင်နာမည်၂|}}}{{{ဂေါင်းဆောင်နာမည်၃|}}}{{{ဂေါင်းဆောင်နာမည်|}}}|အုပ်ချုပ်ရီး<span style="font-weight:normal">{{{government_footnotes|}}}</span>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass30 = mergedrow | label30 = &nbsp;•&nbsp;အမျိုးအစား | data30 = {{{အုပ်ချုပ်ရီးအမျိုးအစား|}}} | rowclass31 = mergedrow | label31 = &nbsp;•&nbsp;အဖွဲ့အစည်း | class31 = အေးဂျင့် | data31 = {{{အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့အစည်း|}}} | rowclass32 = mergedrow | label32 = &nbsp;•&nbsp;{{{ဂေါင်းဆောင်ရာထူး}}} | data32 = {{#if:{{{ဂေါင်းဆောင်ရာထူး|}}}|{{{ဂေါင်းဆောင်နာမည်|}}} {{#if:{{{ဂေါင်းဆောင်၏ပါတီ|}}}|({{နိုင်ငံရီးပါတီ|{{{subdivision_name}}}|{{{ဂေါင်းဆောင်၏ပါတီ}}}}})}}}} | rowclass33 = mergedrow | label33 = &nbsp;•&nbsp;{{{ဂေါင်းဆောင်ရာထူး၁}}} | data33 = {{#if:{{{ဂေါင်းဆောင်ရာထူး၁|}}}|{{{ဂေါင်းဆောင်နာမည်၁|}}}}} | rowclass34 = mergedrow | label34 = &nbsp;•&nbsp;{{{ဂေါင်းဆောင်ရာထူး၂}}} | data34 = {{#if:{{{ဂေါင်းဆောင်ရာထူး၂|}}}|{{{ဂေါင်းဆောင်နာမည်၂|}}}}} | rowclass35 = mergedrow | label35 = &nbsp;•&nbsp;{{{ဂေါင်းဆောင်ရာထူး၃}}} | data35 = {{#if:{{{ဂေါင်းဆောင်ရာထူး၃|}}}|{{{ဂေါင်းဆောင်နာမည်၃|}}}}} | rowclass36 = mergedrow | label36 = &nbsp;•&nbsp;{{{ဂေါင်းဆောင်ရာထူး၄}}} | data36 = {{#if:{{{ဂေါင်းဆောင်ရာထူး၄|}}}|{{{ဂေါင်းဆောင်နာမည်၄|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass37 = mergedtoprow | header37 = {{#if:{{{စုစုပေါင်းဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဧက|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{ကုန်းမြီဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{ကုန်းမြီဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{ကုန်းမြီဧရိယာဧက|}}}{{{ကုန်းမြီဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{ရီပြင်ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{ရီပြင်ဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{ရီပြင်ဧရိယာဧက|}}}{{{ရီပြင်ဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{မြို့ပြဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{မြို့ပြဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{မြို့ပြဧရိယာဧက|}}}{{{မြို့ပြဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{ကျေးလက်ဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{ကျေးလက်ဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{ကျေးလက်ဧရိယာဧက|}}}{{{ကျေးလက်ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{မက်ထရိုဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{မက်ထရိုဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{မက်ထရိုဧရိယာဧက|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{မက်ထရိုဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{စုစုပေါင်းဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဧက|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |ဧရိယာ<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> }} }} | rowclass38 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{စုစုပေါင်းဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဧက|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဒူနမ်|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label38 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{စုစုပေါင်းဧရိယာအမျိုးအစား}}}|&nbsp;|1}}|{{{စုစုပေါင်းဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဧက|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဒူနမ်|}}}}} |ဧရိယာ<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{စုစုပေါင်းဧရိယာအမျိုးအစား|}}}|{{{စုစုပေါင်းဧရိယာအမျိုးအစား}}}|{{#if:{{{ဧရိယာမက်ထရိုစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{ဧရိယာမက်ထရိုစတုရန်းမိုင်|}}}{{{ဧရိယာမြို့ပြစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{ဧရိယာမြို့ပြစတုရန်းမိုင်|}}}{{{ဧရိယာကျေးလက်စတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{ဧရိယာကျေးလက်စတုရန်းမိုင်|}}}{{{မက်ထရိုလူဦးရွီ|}}}{{{မြို့ပြလူဦးရွီ|}}}{{{ကျေးလက်လူဦးရွီ|}}}|{{#if:{{{ဒေသအမျိုးအစား|{{{အမျိုးအစား|}}}}}}|{{{ဒေသအမျိုးအစား|{{{အမျိုးအစား}}}}}}|မြို့တော်}}|စုစုပေါင်း}}}} }} | data38 = {{#if:{{{စုစုပေါင်းဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဧက|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{စုစုပေါင်းဧရိယာဒူနမ်|}}} |{{infobox_ဒေသ/areadisp |km2 ={{{စုစုပေါင်းဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}} |ha ={{{စုစုပေါင်းဧရိယာဟက်တာ|}}} |acre ={{{စုစုပေါင်းဧရိယာဧက|}}} |sqmi ={{{စုစုပေါင်းဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}} |dunam ={{{စုစုပေါင်းဧရိယာဒူနမ်|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass39 = mergedrow | label39 = &nbsp;•&nbsp;ကုန်းမြီ | data39 = {{#if:{{{ကုန်းမြီဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{ကုန်းမြီဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{ကုန်းမြီဧရိယာဧက|}}}{{{ကုန်းမြီဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{ကုန်းမြီဧရိယာဒူနမ်|}}} |{{infobox_ဒေသ/areadisp |km2 ={{{ကုန်းမြီဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}} |ha ={{{ကုန်းမြီဧရိယာဟက်တာ|}}} |acre ={{{ကုန်းမြီဧရိယာဧက|}}} |sqmi ={{{ကုန်းမြီဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}} |dunam ={{{ကုန်းမြီဧရိယာဒူနမ်|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass40 = mergedrow | label40 = &nbsp;•&nbsp;ရီထု | data40 = {{#if:{{{ရီထုဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{ရီထုဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{ရီထုဧရိယာဧက|}}}{{{ရီထုဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{ရီထုဧရိယာဒူနမ်|}}} |{{infobox_ဒေသ/areadisp |km2 ={{{ရီထုဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}} |ha ={{{ရီထုဧရိယာဟက်တာ|}}} |acre ={{{ရီထုဧရိယာဧက|}}} |sqmi ={{{ရီထုဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}} |dunam ={{{ရီထုဧရိယာဒူနမ်|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{ရီထုဧရိယာရာခိုင်နှုန်း|}}}| &nbsp;{{{ရီထုဧရိယာရာခိုင်နှုန်း}}}%}}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = &nbsp;•&nbsp;မြို့ပြ<span style="font-weight:normal">{{{area_urban_footnotes|}}}</span> | data41 = {{#if:{{{မြို့ပြဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}}{{{မြို့ပြဧရိယာဟက်တာ|}}}{{{မြို့ပြဧရိယာဧက|}}}{{{မြို့ပြဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}}{{{မြို့ပြဧရိယာဒူနမ်|}}} |{{infobox_ဒေသ/areadisp |km2 ={{{မြို့ပြဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ|}}} |ha ={{{မြို့ပြဧရိယာဟက်တာ|}}} |acre ={{{မြို့ပြဧရိယာဧက|}}} |sqmi ={{{မြို့ပြဧရိယာစတုရန်းမိုင်|}}} |dunam ={{{မြို့ပြဧရိယာဒူနမ်|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass42 = mergedrow | label42 = &nbsp;•&nbsp;Rural<span style="font-weight:normal">{{{area_rural_footnotes|}}}</span> | data42 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{infobox_ဒေသ/areadisp |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass43 = mergedrow | label43 =&nbsp;•&nbsp;Metro<span style="font-weight:normal">{{{area_metro_footnotes|}}}</span> | data43 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{infobox_ဒေသ/areadisp |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass44 = mergedrow | label44 = ဧရိယာအဆင့် | data44 = {{{ဧရိယာအဆင့်|}}} | rowclass45 = mergedrow | label45 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data45 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_title|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass46 = mergedrow | label46 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data46 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_title|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{infobox_settlement/areadisp |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass47 = mergedrow | label47 = &nbsp; | data47 = {{#if:{{{area_note|}}}|<small>{{{area_note}}}</small>}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass48 = mergedtoprow | header48 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Dimensions<span style="font-weight:normal">{{{dimensions_footnotes|}}}</span>}} | rowclass49 = mergedrow | label49 = &nbsp;•&nbsp;Length | data49 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass50 = mergedrow | label50 = &nbsp;•&nbsp;Width | data50 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass51 = mergedtoprow | label51 = အမြင့်<span style="font-weight:normal">{{{elevation_footnotes|}}}</span> | data51 = {{#if:{{{အမြင့်မီတာ|}}}{{{အမြင့်ပေ|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{အမြင့်မီတာ|}}} |ft ={{{အမြင့်ပေ|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass52 = mergedtoprow | label52 = Highest&nbsp;elevation<span style="font-weight:normal">{{{elevation_max_footnotes|}}}</span> | data52 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_max_m|}}} |ft ={{{elevation_max_ft|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass53 = mergedrow | label53 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data53 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass54 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label54 = Lowest&nbsp;elevation<span style="font-weight:normal">{{{elevation_min_footnotes|}}}</span> | data54 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}} |{{infobox_settlement/lengthdisp |m ={{{elevation_min_m|}}} |ft ={{{elevation_min_ft|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;Rank | data55 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass56 = mergedtoprow | label56 = လူဦးရွီ <span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</span> | data56 = {{#if:{{{လူဦးရွီ|}}} | {{formatnum:{{{လူဦးရွီ}}}}} | {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{လူဦးရွီ_စုစုပေါင်း|}}} | {{formatnum:{{{လူဦးရွီ_စုစုပေါင်း}}}}} }} }} }} | rowclass57 = mergedtoprow | header57 = {{#if:{{{လူဦးရွီ|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{လူဦးရွီ_စုစုပေါင်း|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |လူဦးရွီ<span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</span> }} }} }} | rowclass58 = mergedrow | label58 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|City}}|စုစုပေါင်း}}}} | data58 = {{#if:{{{လူဦးရွီ|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{လူဦးရွီ_စုစုပေါင်း|}}} | {{formatnum:{{{လူဦးရွီ_စုစုပေါင်း}}}}} }} }} }} | rowclass59 = mergedrow | label59 = &nbsp;•&nbsp;Estimate&nbsp;<span style="font-weight:normal">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</span> | data59 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{formatnum:{{{population_est}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass60 = mergedrow | label60 =&nbsp;•&nbsp;Rank | data60 = {{{population_rank|}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;လူဦးရွီသိပ်သည်းမှု | data61 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |km2 ={{{area_total_km2|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass62 = mergedrow | label62 = &nbsp;•&nbsp;Density&nbsp;rank | data62 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = &nbsp;•&nbsp;[[Urban area|Urban]]<span style="font-weight:normal">{{{population_urban_footnotes|}}}</span> | data63 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{formatnum:{{{population_urban}}}}} }} | rowclass64 = mergedrow | label64 = &nbsp;•&nbsp;Urban&nbsp;density | data64 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass65 = mergedrow | label65 = &nbsp;•&nbsp;[[Rural area|Rural]]<span style="font-weight:normal">{{{population_rural_footnotes|}}}</span> | data65 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{formatnum:{{{population_rural}}}}}}} | rowclass66 = mergedrow | label66 = &nbsp;•&nbsp;Rural&nbsp;density | data66 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 =&nbsp;•&nbsp;[[Metropolitan area|Metro]]<span style="font-weight:normal">{{{population_metro_footnotes|}}}</span> | data67 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{formatnum:{{{population_metro}}}}} }} | rowclass68 = mergedrow | label68 = &nbsp;•&nbsp;Metro&nbsp;density | data68 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass69 = mergedrow | label69 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank1_footnotes|}}}</span> | data69 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{formatnum:{{{population_blank1}}}}}}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} density|Density}} | data70 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank2_footnotes|}}}</span> | data71 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{formatnum:{{{population_blank2}}}}}}} | rowclass72 = mergedrow | label72 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}} density|Density}} | data72 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{infobox_settlement/densdisp |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass73 = mergedrow | label73 = &nbsp; | data73 = {{#if:{{{population_note|}}}|<small>{{{population_note}}}</small>}} | rowclass74 = mergedtoprow | label74 = [[Demonym]] | data74 = {{{population_demonym|}}} | rowclass75 = mergedtoprow | header75 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics1_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 1*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1}}}}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data2 = {{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data3 = {{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data4 = {{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data5 = {{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5}}}}} }}}} | rowclass76 = mergedtoprow | header76 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics2_footnotes|}}}</span><!-- ***Demographics 2*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data1 = {{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1}}}}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data2 = {{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data3 = {{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data4 = {{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data5 = {{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5}}}}} }}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass77 = mergedtoprow | label77 = {{#if:{{{timezone2|}}}|[[Time zone]]s|[[အချိန်ဇုန်]]}} | data77 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{{timezone1|{{{timezone}}}}}} {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]])}} }} | rowclass78 = mergedrow | label78 = <nowiki /> | data78 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|{{{timezone2}}} {{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]])}} }} }} | rowclass79 = mergedrow | label79 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[Daylight saving time|DST]])</span> | data79 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} ([[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]])}} }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = <nowiki /> | data80 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2_DST|}}}|{{{timezone2_DST}}} ([[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]])}} }} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass81 = mergedtoprow | label81 = {{{postal_code_type}}} | class81 = adr | data81 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal_code}}}</span>}}}} | rowclass82 = mergedbottomrow | label82 = {{{postal2_code_type}}} | class82 = adr | data82 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal2_code}}}</span>}} }} }} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass83 = mergedrow | label83 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|[[Telephone numbering plan|Area code(s)]]}} | data83 = {{{area_code|}}} <!-- Geocode--> | rowclass84 = mergedrow | label84 = [[Geocode]] | class84 = nickname | data84 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass85 = mergedrow | label85 = [[ISO 3166|ISO 3166 code]] | class85 = nickname | data85 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass86 = mergedrow | label86 = [[Vehicle registration plate|Vehicle registration]] | data86 = {{{registration_plate|}}} | rowclass87 = mergedtoprow | header87 = {{#if:{{{twin1|}}} |[[List of twin towns and sister cities|Twin cities]]<!-- ***Twin Cities*** -->{{infobox|child=yes | rowclass1 = mergedrow | label1 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin1}}} | data1 = {{#if:{{{twin1|}}}|{{{twin1_country}}}}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin2}}} | data2 = {{#if:{{{twin2|}}}|{{{twin2_country}}}}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin3}}} | data3 = {{#if:{{{twin3|}}}|{{{twin3_country}}}}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin4}}} | data4 = {{#if:{{{twin4|}}}|{{{twin4_country}}}}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin5}}} | data5 = {{#if:{{{twin5|}}}|{{{twin5_country}}}}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin6}}} | data6 = {{#if:{{{twin6|}}}|{{{twin6_country}}}}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin7}}} | data7 = {{#if:{{{twin7|}}}|{{{twin7_country}}}}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin8}}} | data8 = {{#if:{{{twin8|}}}|{{{twin8_country}}}}} | rowclass9 = mergedrow | label9 = &nbsp;•&nbsp;{{{twin9}}} | data9 = {{#if:{{{twin9|}}}|{{{twin9_country}}}}} }} }} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass88 = mergedtoprow | label88 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data88 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass89 = mergedrow | label89 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data89 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass90 = mergedrow | label90 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data90 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass91 = mergedrow | label91 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data91 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data92 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass93 = mergedrow | label93 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data93 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data94 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass95 = mergedrow | label95 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data95 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass96 = mergedtoprow | label96 = {{{blank_name_sec2}}} | data96 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = {{{blank1_name_sec2}}} | data97 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass98 = mergedrow | label98 = {{{blank2_name_sec2}}} | data98 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass99 = mergedrow | label99 = {{{blank3_name_sec2}}} | data99 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = {{{blank4_name_sec2}}} | data100 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = {{{blank5_name_sec2}}} | data101 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = {{{blank6_name_sec2}}} | data102 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = {{{blank7_name_sec2}}} | data103 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass104 = mergedtoprow | label104 = ဝဘ်ဆိုဒ် | data104 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; font-size:smaller | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<!--For deprecated parameter names--><includeonly>{{#ifeq:{{{coor_type|♠}}}{{{city_logo|♠}}}{{{area_total|♠}}}{{{area_land|♠}}}{{{area_water|♠}}}{{{TotalArea_sq_mi|♠}}}{{{LandArea_sq_mi|♠}}}{{{WaterArea_sq_mi|♠}}}{{{area_urban|♠}}}{{{UrbanArea_sq_mi|♠}}}{{{area_metro|♠}}}{{{MetroArea_sq_mi|♠}}}{{{elevation|♠}}}{{{population_density|♠}}}{{{population_density_mi2|♠}}}{{{population_density_metro_mi2|♠}}}{{{population_density_urban_mi2|♠}}}|♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠♠||[[Category:Settlement articles requiring maintenance]]}}{{#switch:{{{coordinates_region|}}}|CA-X|US-X|IN-X=[[Category:Infobox settlement uses with imprecise region codes]]}}{{#if:{{{image_dot_map|}}}{{{dot_mapsize|}}}{{{dot_map_base_alt|}}}{{{dot_map_alt|}}}{{{dot_map_caption|}}}{{{dot_x|}}}{{{dot_y|}}} |[[Category:Settlement articles with dot maps]] }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> oorsho0ejk7rsv153b39sccc0d4ry8g တမ်းပလိတ်:Infobox ဒေသ/columns 10 5875 21270 2026-09-22T05:22:44Z Tejoebārsa 137 Created page with "<table style="width:100%; background:none;"> <tr>{{#if:{{{0|}}} |<!-- if 0 -->{{#if:{{{1|}}}{{{2|}}}{{{3|}}}{{{4|}}}{{{5|}}} |<!-- if 0 and (1 or 2 or 3 or 4 or 5) --><td><table style="width:100%; background:none;"> {{#if:{{{1|}}} |<tr><td style="vertical-align:middle;" align="center">{{{1|}}}</td></tr> }}{{#if:{{{2|}}} |<tr><td style="vertical-align:middle;" align="center">{{{2|}}}</td></tr> }}{{#if:{{{3|}}} |<tr><td style="vertical-align:middle;" align="center">{{{..." 21270 wikitext text/x-wiki <table style="width:100%; background:none;"> <tr>{{#if:{{{0|}}} |<!-- if 0 -->{{#if:{{{1|}}}{{{2|}}}{{{3|}}}{{{4|}}}{{{5|}}} |<!-- if 0 and (1 or 2 or 3 or 4 or 5) --><td><table style="width:100%; background:none;"> {{#if:{{{1|}}} |<tr><td style="vertical-align:middle;" align="center">{{{1|}}}</td></tr> }}{{#if:{{{2|}}} |<tr><td style="vertical-align:middle;" align="center">{{{2|}}}</td></tr> }}{{#if:{{{3|}}} |<tr><td style="vertical-align:middle;" align="center">{{{3|}}}</td></tr> }}{{#if:{{{4|}}} |<tr><td style="vertical-align:middle;" align="center">{{{4|}}}</td></tr> }}{{#if:{{{5|}}} |<tr><td style="vertical-align:middle;" align="center">{{{5|}}}</td></tr> }}</table></td> }}<td style="vertical-align:top;" align="center">{{{0|}}}</td> |<!-- if not 0 -->{{#ifexpr:({{#if:{{{1|}}}|1|0}}+{{#if:{{{2|}}}|1|0}}+{{#if:{{{3|}}}|1|0}}+{{#if:{{{4|}}}|1|0}}) > 2 |<!-- if more than two images -->{{#if:{{{1|}}} |<td style="vertical-align:middle;" {{#if:{{{2|}}}||colspan=2}} align="center">{{{1|}}}</td> }}{{#if:{{{2|}}} |<td style="vertical-align:middle;" {{#if:{{{1|}}}||colspan=2}} align="center">{{{2|}}}</td> }}</tr><tr>{{#if:{{{3|}}} |<td style="vertical-align:middle;" {{#if:{{{4|}}}||colspan=2}} align="center">{{{3|}}}</td> }}{{#if:{{{4| }}} |<td style="vertical-align:middle;" {{#if:{{{3|}}}||colspan=2}} align="center">{{{4|}}}</td> }} |<!-- if two or fewer images -->{{#if:{{{1|}}} |<td style="vertical-align:middle;" align="center">{{{1|}}}</td> }}{{#if:{{{2|}}} |<td style="vertical-align:middle;" align="center">{{{2|}}}</td> }}{{#if:{{{3|}}} |<td style="vertical-align:middle;" align="center">{{{3|}}}</td> }}{{#if:{{{4| }}} |<td style="vertical-align:middle;" align="center">{{{4|}}}</td> }} }} }}</tr></table><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 8eyh7334w9l4popzogejwrd3t2gmray တမ်းပလိတ်:ဒေသအလိုက် အာသျှတိုက်က မြို့တော်တိ 10 5876 21271 2026-09-22T05:27:06Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Navbox with columns |name = ဒေသအလိုက် အာသျှတိုက်ဟိ မြို့တော်များ |title = အာသျှတိုက်ဟိ [[မြို့တော်]]များ |state ={{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |listclass = plainlist |colwidth = 20% |above = [[:en:Dependent territory|အမှီအခို နယ်မြီများ]] နန့် :en:List of states with limited recognition|..." 21271 wikitext text/x-wiki {{Navbox with columns |name = ဒေသအလိုက် အာသျှတိုက်ဟိ မြို့တော်များ |title = အာသျှတိုက်ဟိ [[မြို့တော်]]များ |state ={{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |listclass = plainlist |colwidth = 20% |above = [[:en:Dependent territory|အမှီအခို နယ်မြီများ]] နန့် [[:en:List of states with limited recognition|အကန့်အသတ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုရေ နိုင်ငံများ]]အား ''စာလုံးစောင်း''ဖြင့် ပြသထားပါရေ။ |col1header = မြောက်ပိုင်းနန့် ဗဟိုအာသျှဒေသ |col1 = *'''[[အက်ရှ်ဂါဘတ်မြို့]]'''၊ [[တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] *'''[[နျူ-ဆူလ်တန်မြို့]]'''၊ [[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ]]* *'''[[ဘီရှကက်မြို့]]'''၊ [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ]] *'''[[ဒူရှန်ဘဲမြို့]]'''၊ [[တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]] *'''[[မော်စကိုမြို့]]'''၊ [[ရုရှားနိုင်ငံ]]* *'''[[တာ့ရှ်ကန့်မြို့]]'''၊ [[ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ]] <div style="background:#dcdcfe; text-align:center;">'''အရှိအာသျှဒေသ'''</div> *'''[[ပေကျင်းမြို့]]'''၊ [[China|PRC]] *'''[[ဟောင်ကောင်]]'''၊ ''[[ဟောင်ကောင်]]'' (တရုတ်) *'''[[မကာအို]]'''၊ ''[[မကာအို]]'' (တရုတ်) *'''[[ပြုံယမ်းမြို့]]'''၊ [[မြောက်ကိုရီးယား]] *'''[[ဆိုးလ်မြို့]]'''၊ [[တောင်ကိုရီးယား]] *'''[[ထိုင်ပေမြို့]]'''၊ ''[[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ|ROC]]'' '''†''' *'''[[တိုကျိုမြို့]]'''၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] *'''[[ဦလန်ဘာတာမြို့]]'''၊ [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ]] |col2header = တောင်အာသျှဒေသ |col2 = *'''[[ကဘူးလ်မြို့]]'''၊ [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] *'''[[ဒေချင့်ကာမြို့]]'''၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] *'''[[ဒီယေဂို ဂါစီယာမြို့]]'''၊ ''[[ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ နယ်မြီ|BIOT]]'' ([[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း|UK]]) *'''[[အစ္စလာမာဘတ်မြို့]]'''၊ [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]] *'''[[ခတ္တမန္ဒုမြို့]]'''၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] *'''[[Sri Jayawardenepura Kotte | Kotte]]'''/'''[[ကိုလံဘိုမြို့]]'''၊ [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]] *'''[[မာလေမြို့]]'''၊ [[မော်လဖုံးဆိုးနိုင်ငံ]] *'''[[နယူးဒေလီမြို့]]'''၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] *'''[[သင်းဖူမြို့]]'''၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] |col3header = အရှိတောင်အာသျှဒေသ |col3 = *'''[[ဘန်ဒါဆရီဘဂါဝမ်မြို့]]'''၊ [[ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ]] *'''[[ဘန်ကောက်မြို့]]'''၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] *'''[[ဒေလီမြို့]]'''၊ [[အရှိတီမောနိုင်ငံ]] *'''[[Flying Fish Cove]]'''၊ ''[[ခရစ္စမတ်ကျွန်း]]'' ([[ဩစတေးလျနိုင်ငံ]]) *'''[[ဟနွိုင်းမြို့]]'''၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] *'''[[ဂျကာတာမြို့]]'''၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]* *'''[[ကွာလာလမ်ပူမြို့]]'''၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ]] *'''[[မနီလာမြို့]]'''၊ [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]] *'''[[နီပြည်တော်မြို့]]'''၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] *'''[[ဖနွမ်းပင်မြို့]]'''၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] *'''[[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]''' *'''[[ဗီယင်ကျန်းမြို့]]'''၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] *'''[[West Island, Cocos (Keeling) Islands|West Island]]'''၊ ''[[ကိုကိုး (ကီးလင်း) ကျွန်းများ]]'' ([[ဩစတေးလျနိုင်ငံ]]) |col4header = အနောက်နန့် အနောက်တောင်အာသျှဒေသ |col4headercolspan = 2 |col4 = *'''[[အဘူဒါဘီမြို့]]'''၊ [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ]] *'''[[အမ်မန်မြို့]]'''၊ [[ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ]] *'''[[အန်ကာရာမြို့]]'''၊ [[တူရကီနိုင်ငံ]]* *'''[[ဘဂ္ဂဒက်မြို့]]'''၊ [[အီရတ်နိုင်ငံ]] *'''[[ဘာကူးမြို့]]'''၊ [[အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ]]* *'''[[ဘေရွတ်မြို့]]'''၊ [[လက်ဘနွန်နိုင်ငံ]] *'''[[ကိုင်ရိုမြို့]]'''၊ [[အီဂျစ်နိုင်ငံ]]* *'''[[ဒမားစကပ်မြို့]]'''၊ [[ဆီးရီးယားနိုင်ငံ]] *'''[[ဒိုဟာမြို့]]'''၊ [[ကာတာနိုင်ငံ]] *'''[[Episkopi Cantonment]]'''၊ ''[[Akrotiri and Dhekelia]]'' ([[United Kingdom]])* *'''[[ဂျေရုဆလင်မြို့]]'''၊ [[အစ္စရီးနိုင်ငံ]]/[[ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံ]] '''†''' *'''[[ကူဝိတ်မြို့]]'''၊ [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ]] *'''[[မာနာမာမြို့]]'''၊ [[ဘာရိန်းနိုင်ငံ]] |col5 = *'''[[မတ်စကတ်မြို့]]'''၊ [[အိုမန်နိုင်ငံ]] *'''[[နီကိုးရှားမြို့]]'''၊ [[ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ]]* *'''[[မြောက်နီကိုးရှားမြို့]]'''၊ ''[[မြောက်ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ]]''* *'''[[ရီယာ့ဒ်မြို့]]'''၊ [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]] *'''[[ဆန်နာရာမြို့]]'''၊ [[ယီမင်နိုင်ငံ]] *'''[[Stepanakert]]'''၊ ''[[Republic of Artsakh|Artsakh]]''* *'''[[Sukhumi]]'''၊ ''[[Abkhazia]]''* *'''[[တဘီလစ်ဆီမြို့]]'''၊ [[ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ]]* *'''[[တီဟီရန်မြို့]]'''၊ [[အီရန်နိုင်ငံ]] *'''[[Tskhinvali]]'''၊ ''[[South Ossetia]]''* *'''[[ယေရေဗန်မြို့]]'''၊ [[အာမေးနီးယားနိုင်ငံ]]* |belowstyle = padding:0.5em 0 0.3em; line-height:1.3em; |below = '''*'''တိုက်ကတ်ီးကျော်နိုင်ငံ.<br>'''†''' Disputed. See: [[Positions on Jerusalem]] and [[Political status of Taiwan]] }}<noinclude> [[Category:Asia city templates| ]] {{Documentation}} </noinclude> 1yk3g9pljlnclxuqo7i5vbiakewf866 တမ်းပလိတ်:Dablink 10 5877 21272 2026-09-22T05:29:22Z Tejoebārsa 137 Created page with "<includeonly>{{#invoke:Hatnote|hatnote}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude>" 21272 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Hatnote|hatnote}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> 8nnude79i1y2v6yy2z7j285k1k4v8p3 တိုကျိုမြို့ 0 5878 21273 2026-09-22T05:30:08Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{dablink|ဒေမြို့၏ [[ခန်းဂျီး]]မာ "東京" ဖြစ်ပြီးကေ ၁၄၃၀ မှ ၁၈၃၁ အထိ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၏ မြို့တော် [[ဟနွိုင်း]]၏ အယင်တရားဝင်နာမည်ဖြစ်တေ။}} {{Infobox ဒေသ |နာမည် = တိုခရို {{longitem|style=font-size:105%;|တိုခရိုမက်ထရို..." 21273 wikitext text/x-wiki {{dablink|ဒေမြို့၏ [[ခန်းဂျီး]]မာ "東京" ဖြစ်ပြီးကေ ၁၄၃၀ မှ ၁၈၃၁ အထိ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၏ မြို့တော် [[ဟနွိုင်း]]၏ အယင်တရားဝင်နာမည်ဖြစ်တေ။}} {{Infobox ဒေသ |နာမည် = တိုခရို {{longitem|style=font-size:105%;|တိုခရိုမက်ထရိုပိုလစ်}} |အမျိုးအစား = မက်ထရိုပိုလစ် |မြို့မြင်ကွင်းပုံ = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg | caption1 = [[Nishi-Shinjuku]] and [[Mount Fuji]] | image2 = Tokyo Sky Tree at night (Iki).JPG | caption2 = [[Tokyo Skytree]] | image3 = Rainbow colored Rainbow Bridge at night.jpg | caption3 = [[Rainbow Bridge (Tokyo)|Rainbow Bridge]] | image4 = TaroTokyo20110213-TokyoTower-01min.jpg | caption4 = [[Tokyo Tower]] | image5 = Tokyo Shibuya Scramble Crossing 2018-10-09.jpg | caption5 = [[Shibuya Crossing]] | image6 = Diet of Japan Kokkai 2009.jpg | caption6 = [[National Diet Building]] | image7 = Seimon Ishibashi.JPG | caption7 = [[Tokyo Imperial Palace]] | image8 = Tokyo station Marunouchi at night.jpg | caption8 = [[Tokyo Station]] }} |ပုံနာမည် = ဝဲဘက် ထိပ်ဆုံးမှ စပြီးကေ: ရှင်ဂျုကု ၊ တိုကျို စကိုင်းထရီး၊ သတင်းရီသောက်တန်းထား၊ ဟိဘုယ ၊ အမျိုးသား အစားအသောက် အဆောက်အဦး |အလံပုံ = Flag of Tokyo Metropolis.svg |စည်းတံဆိပ်ပုံ = PrefSymbol-Tokyo.svg |ဆောင်ပုဒ် = |pushpin_map = Japan |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_display = inline, title |coordinates_region = JP-13 |coordinates_type = type:adm1st_region:JP-13 |မြီပုံ = Map of Japan with highlight on 13 Tokyo prefecture.svg |မြီပုံနာမည် = ဂျပန်နိုင်ငံ အထဲ တိုခရိုမြို့ကို ပြပုံ |မြီပုံ၁ = Tokyo Landsat.jpg |မြီပုံနာမည်၁ = နာဆာ Landsat 7 ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားရေ တိုခရို ၂၃ ဒေသပုံ |ဒေသအမျိုးအစား = နိုင်ငံ |ဒေသနာမည် = [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] |ဒေသအမျိုးအစား၁ = ဒေသ |ဒေသနာမည်၁ = ကန်တိုဒေသ |ဒေသအမျိုးအစား၂ = ကျွန်း |ဒေသနာမည်၂ = [[ဟွန်ရှူးကျွန်း]] | အုပ်ချုပ်ရီးအမျိုးအစား = မက်ထရိုပိုလစ် }} '''တိုခရိုမြို့'''(東京) (တိုကျိုမက်ထရိုပိုလစ် - 東京都) စွာ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ [[မြို့တော်]]ဖြစ်ပြီးကေ ဟွန်ရှူးကျွန်း (本州) အရှိပိုင်းဒေသမာ တစိတ်တပိုင်း တည်ဟိကာ အိဇုကျွန်း နန့် အိုဂါဆာဝါရာ ကျွန်းရို့လေ့ ပါဝင်ရေ။ တိုခရို မက်ထရိုပိုလစ်စွာ ၁၉၄၃ ခုနှစ်မာ တိုခရို အုပ်ချုပ်ရီးမြို့ (တိုကျိုပရီဖက်ချာ) နန့် တိုခရိုမြို့တော်ရို့ကို ပေါင်းစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်တေ။ တိုခရိုမြို့စွာ ဂျပန်နိုင်ငံ၏မြို့တော်ဖြစ်ပြီးကေ မဟာတိုကျိုနယ်မြီ၏ အချက်အချာဖြစ်ကာ ဂျပန်နိုင်ငံမာ အကြီးဆုံးသော မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသဖြစ်တေ။ ဂျပန်အစိုးရအဖွဲ့နန့် နန်းတော်ရို့ တည်ဟိရာ ဒေသလည်း ဖြစ်ပြီးကေ ဂျပန်တော်ဝင်မိသားစု နီထိုင်ရာ နီရာလည်း ဖြစ်တေ။ တိုခရို မက်ထရိုပိုလစ်တန် အစိုးရရေ တိုကျိုမြို့ဟိ အထူးမြို့နယ် ၂၃ ခုကို စီမံခန့်ခွဲရား တစ်ခုကျကို မြို့တစ်ခုကျ အနီနန့် အုပ်ချုပ်ရေ။ ထိုဒေသသည် တိုခရိုမြို့တော် အပါအဝင် တိုခရို အုပ်ချုပ်ရီးမြို့တော် ၏ အနောက်ဘက်ဟိ စည်ပင်သာယာရီးနယ်နိမိတ် ၃၉ခု နန့် တသီးတသန့် တည်ဟိနိန်ရေ ကျွန်းနှစ်ခုလည်း ပါဝင်ရေ။ အထူးမြို့နယ်တိမာ ဟိရေ လူဦးရွီမာ ၈ သန်းကျော် ဟိပြီးး အုပ်ချုပ်ရီးမြို့တော် တခုလုံးဟိ လူဦးရွီမာ ၁၃ သန်းမျှ ဟိရေ။ ထို အုပ်ချုပ်ရီးမြို့တော် သည် ကမ္ဘာထက်မာ လူဦးရွီ အများဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်ပြီးကေ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ ဂျီဒီပီ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၄၇၉ ထရီလီယံ ဟိသဖြင့် ကမ္ဘာထက်မာ အကြီးဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန် စီးပွားရီး အဆောက်အအုံ တခု ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်ကြောင့် [[နယူးယောက်မြို့]]ကိုပင် ကျော်လွန်လားကာ နယူးယောက်မာ ဒုတိယနီရာသာ ရဟိရေ။<ref name="pricewater">{{cite web |url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562 |title=Global city GDP rankings 2008-2025 |publisher=Pricewaterhouse Coopers |accessdate=27 November 2009 |archivedate=4 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110504031739/https://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562 }}</ref> ဒတ်ချ်လူမှုဆက်ဆံရီး ပညာသျှင် ဆပ်စ်ကီယာ ဆပ်ဆန်က တိုခရိုသည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရီးအတွက် နယူးယောက်မြို့ နန့် [[လန်ဒန်မြို့]]ရို့ နန့်အတူ တခုသော ထိန်းချုပ်ရာနီရာဖြစ်တေလို့ ဆိုခရေ။ <ref>{{cite book |author=Sassen, Saskia |title=The Global City: New York, London, Tokyo |url=https://archive.org/details/globalcitynewyor00unse |year=2001 |publisher=Princeton University Press |edition=2nd |isbn=0691070636}}</ref> တိုခရိုမြို့စွာ GaWC ၏ စစ်တမ်းအရ ကမ္ဘာမြို့တော်တိမာ အယ်လ်ဖာပလပ်စ် (alpha+) အဆင့် သတ်မှတ်ထားရေ မြို့တော်ဖြစ်ပြီးကေ<ref>{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC - The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=2010-04-13 |accessdate=2010-10-29 |archive-date=11 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html }}</ref> ဖောရိန်းပေါ်လစီ မဂ္ဂဇင်း၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်အရ ကမ္ဘာ့မြို့တော်တိမာ တတိယမြောက် ဖြစ်တေ။ .<ref>{{cite web |url=http://www.foreignpolicy.com/articles/2010/08/11/the_global_cities_index_2010 |title=THE GLOBAL CITIES INDEX 2010 |publisher=Foreignpolicy.com |date= |accessdate=2010-10-29 |archive-date=18 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418200636/http://www.foreignpolicy.com/articles/2010/08/11/the_global_cities_index_2010 }}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ် မာဆာ စီးပွားရီး အင်ရေလီဂျင့် ယူနစ်မှ လူနီမှုစရိတ် စစ်တမ်း အရ တိုခရိုသည် ရွှိပြောင်းနီထိုင်သော ပညာသျှင် ဝန်ထမ်းတိအတွက် ဒုတိယမြောက် ကုန်ကျစရိတ် အများဆုံးမြို့ အဖြစ် တွိဟိရရေ။<ref>[http://www.mercer.com/costoflivingpr The Mercer 2009 Cost of Living Survey].</ref> မိုနိုကယ်လ် မဂ္ဂဇင်းကလည်း တိုကျိုမြို့ကို စတုတ္ထမြောက် နီထိုင်ဖို့ ကောင်းဘီယက်သော မြို့တော် အဖြစ် ယင်း၊ ကမ္ဘာထက်မာ နီထိုင်ဖို့ ကောင်းဘီယက် မက်ဂါပိုလစ် အဖြစ်ယင်း ညွှန်းဆိုထားရေ။ <ref>{{cite web |last=Fawkes |first=Piers |url=http://www.psfk.com/2009/06/top-25-most-liveable-cities-2009-monocle-magazine-zurich-copenhagen-tokyo-munich-helsinki.html |title=Top 25 Most Liveable Cities 2009 - Monocle |publisher=PSFK.com |date=2009-06-18 |accessdate=2009-07-06 }}{{Dead link|date=September 2023 }}</ref> == နာမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း == တိုကျိုမြို့၏ မူလပထမ နာမည်မာ အဲဒို(Edo) ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ ၁၈၆၈ ခုနှစ် နန်းမြို့တော် ဖြစ်လှာသော အခါမှ တိုကျိုလို့ နာမည်ပြောင်းလဲခပြီး အဓိပ္ပာယ်မာ အရှိပိုင်း မြို့တော်လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ အရှိအာသျှ ထုံးစံအတိုင်း မြို့တော်၏ နာမည်မာ မြို့တော် ('京') ဆိုရေ စကားလုံး ထည့်သွင်းမှည့်ခေါ်ခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ မေဂျီခေတ် အစောပိုင်းမာ တိုကေး (Tōkei) လို့လေ့ ခေါ်ကတ်ယား ဂျပန်စာလုံးကို တရုတ်အသံထွက်ဖြင့် ဖတ်သော နာမည် ဖြစ်တေ။ အဂုထက်တိုင် ကြွင်းကျန်ရစ်နိန်ရေ အိန်းဂလိချ်ရို့၏ ရုံးသုံးစာရွက်စာတမ်းတိမာ တိုကေး (Tokei) ဆိုရေ စာလုံးပေါင်းကို တွိရသိရေ။ ယကေလေ့သော့ ထိုအသံထွက်ကို ဂုချိန်ခါမာ ဆက်ပနာမသုံးစွဲကတ်တော့ပါ၊၊ == သမိုင်းကြောင်း == [[File:Tokugawa_Ieyasu2.JPG|thumb|left|တိုကုဂါဝါ အိအဲယာစု]] တိုကျိုစွာ မူလက အဲဒိုလို့ နာမည်ရရေ ပိုက်ချရွာအချေပင် ဖြစ်တေ။ အဲဒို မျိုးနွယ်စုက ၁၂ ရာစု နှောင်းပိုင်းမာ ပထမဆုံး အနီနန့် တံတိုင်းကာရံခရေ။ ၁၄၅၇ ခုနှစ်မာ အိုတား ဒိုးကန်က အဲဒိုရဲတိုက်ကို တည်ဆောက်ခရေ။ ၁၅၉၀ ခုနှစ်မာ တိုကုဂါဝါ အိအဲယာစုက တိုကျိုမာ အခြီပြုခပြီးကေ ၁၆၀၃ ခုနှစ်မာ သူစွာ ဟိုးဂန်းဖြစ်လာခရေ။ မြို့စွာ သူ၏ တနိုင်ငံလုံး ဖြန့်ကျက်ထားရေ စစ်အစိုးရ၏ ဗဟို အချက်အချာ ဖြစ်လာခရေ။ နောက်ပိုင်း အဲဒို ခေတ်တိမာ အဲဒိုသည် ကမ္ဘာထက်မာ အကြီးဆုံးမြို့တမြို့ ဖြစ်လှာခပြီးကေ ၁၈ ရာစုမာ လူဦးရွီ ၁သန်းကျော် ဟိခရေ။.<ref>{{cite book |title=Edo and Paris: Urban Life and the State in the Early Modern Era |url=https://archive.org/details/edoparisurbanlif0000mccl |last=McClain |first=James |publisher=Cornell University Press |year=1994 |page=[https://archive.org/details/edoparisurbanlif0000mccl/page/13 13] |isbn=080148183X }}</ref> ဘုရင်က ကျိုတိုမာ နိန်ေကလည်း တိုကျိုကို အများစုက ဂျပန်၏ မြို့တော် အဖြစ် သတ်မှတ်လာခကတ်တေ။<ref>{{cite book |title=The Making of Urban Japan: Cities and Planning from Edo to the Twenty First Century |last=Sorensen |first=Andre |publisher=RoutledgeCurzon |year=2004 |page=16 |isbn=0415354226 }}</ref> ၂၆၃ နှစ်ကြာသော် အခါ တော်ဝင်ထီးနန်း စိုးစံမှု ပြန်ပနာပေါက်ပေါက်ရီး အတွက် ဟိုးဂန်းရို့ကို တွန်းလှန်ခရေ။ ၁၈၆၉ခုနှစ်မာ အသက် ၁၇ နှစ်ဟိပြီးဖြစ်ရေ မေဂျီဘုရင်စွာ အဲဒိုသို့ ရွှိပြောင်းခရေ။ ယင်းချိန်တွင် တိုကျိုစွာ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု အချက်အချာ နီရာတခု ဖြစ်နီဗျာယ် ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url=http://www.metro.tokyo.jp/ENGLISH/PROFILE/overview01.htm |title=History of Tokyo |accessdate=2007-10-17 |publisher=Tokyo Metropolitan Government |archivedate=12 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012051150/http://www.metro.tokyo.jp/ENGLISH/PROFILE/overview01.htm }}</ref>ဘုရင်နီထိုင်မှုကြောင့် တိုကျိုစွာ အတိက သတ်မှတ်ရေ နန်းမြို့တော်ဖြစ်လှာခပြီးကေ အယင်က အဲဒိုရဲတိုက်သည် နန်းတော် ဖြစ်လာခရေ။ တိုကျိုမြို့တော်ကို တည်ထောင်ခပြီးကေ မြို့တော် အဖြစ် ဆက်ပနာတည်ဟိနီခရေမာ စည်ပင်သာယာရီး နယ်နိမိတ်ကို ဖျက်သိမ်းပြီး မက်ထရိုပိုလစ်တန် အုပ်ချုပ်ရီးမြို့နန့် ပေါင်းစပ်ခရေ ၁၉၄၃ ခုနှစ် အထိပင် ဖြစ်တေ။ ===(၂၀)ရာစု သမိုင်း=== တိုကျိုမြို့လယ်ခေါင်သည် [[အိုဆာကာမြို့]] ပိုင်ပင် ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တိကတည်းက စတင် ဒီဇိုင်းထုတ် ပုံဖော်ခပြီး အဓိက ရထား ဘူတာရုံများ နံဘေးမာ သိပ်သည်းစွာ တည်ဟိရေ အနိန်အထားပင် ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် မြို့ဆင်ခြီဖုံး ရထားလမ်းတိကို လမ်းသွယ်တိကို အခြီခံပနာ အဆင်ပြေပိုင် စျီးတန်စွာ ဆောက်လုပ်နှိုင်ကတ်ရေ။ ထိုတည်ဆောက်မှု ပုံစံက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဟိ မြို့ကြီးတိကဲ့သို့ လူဦးရွီ ကျဲပြန့်ပြီး မော်တော်ကား လားလာဖို့ အဓိကထား ဆောက်လုပ်ရေ ပုံစံနန့် ကွဲပြားခြားနားရေ။ အိတ်စပရက်စ်ဝေးလို့ ခေါ်ရေ အပြင်းလားလမ်းမကြီးတိကို ဆောက်လုပ်ခကေလေ့ အခြီခံ ဒီဇိုင်းမာမူ ပြောင်းလဲ မလားပါ၊၊ တိုကျိုစွာ ၂၀ ရာစုအထဲ အဓိက ကပ်ကြီး နှစ်ခုနန့် ရှိဆိုင်ခရပြီး နှစ်ခုစလုံးမှ ပြန်ပနာ ထူထောင်နိုင်ခရေ။ ပထမတခုမာ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ဂရိတ်ကန်တိုး ငလျင်ကြီးဖြစ်ပြီးကေ လူပေါင်း ၁၄၀,၀၀၀ ကျော် သီကြီ ပျောက်ဆုံး ခရရေ။ <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1421140/Tokyo-Yokohama-earthquake-of-1923 Tokyo-Yokohama earthquake of 1923]. Britannica Online Encyclopedia.</ref> အရာတခုမာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်တေ။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်နန့် ၁၉၄၅ ခုနှစ်ရို့မာ တိုကျိုကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာမာ လူပေါင်း ၇၅,၀၀၀ မှ ၂၀၀,၀၀၀ အထိ သီကြီပျက်စီး ခရပြီး မြို့တဝက်ကျော်မာ ပျက်စီးခရေ။ ဟီရိုရှီးမား နန့် နာဂါဆာကီ မြို့နှစ်မြို့ပေါင်း အဏုမြူဗုံးကြဲခံရခြင်းကြောင့် ပျက်စီးဆုံးယှုံးရမှု ထက်ပင် ပိုပြီးကေ များသိရေ။<ref>{{cite book |title=Modern Japan: A Social and Political History |url=https://archive.org/details/modernjapansocia0000tipt |author=Tipton, Elise K. |publisher=Routledge |year=2002 |page=[https://archive.org/details/modernjapansocia0000tipt/page/141 141] |isbn=0585453225}}</ref> စစ်အပြီးမာ တိုကျိုမြို့ကို အားလုံးပြန်ပနာတည်ဆောက်ခပြီးကေ ၁၉၆၄ နွီရာသီ အိုလံပစ်မာ ကမ္ဘာသို့ ပြန်ပနာပြသ နိုင်ခရေ။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တိမာ ဆန်းဟိုင်း ၆၀ လို့ နာမည်ရရေ အထပ်မြင့် အဆောက်အအုံတိ တည်ဆောက်မှု၊ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မာ မြို့တော်၏ အပြင်ဘက် စိကေချေလှောက် ကွာဝီးသော နီရာတွင် တည်ဆောက်ခရေ နာရီတာ လီဆိပ် အသစ် အစဟိစွာရို့ အပြီးမာ မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသမာ လူဦးရွီ ၁၁သန်း အထိ တိုးတက်ပါလတ်တေ။ လူအများရို့ ထိုဒေသအတွင်းကို ပြောင်းရွိလာရေနန့်တတူ တိုကျိုမြီအောက်ရထား နန့် ခရီးသည်ပို့ဆောင်ရီး ရထားလမ်းရို့မာ ကမ္ဘာထက်မာ အလုပ်အများဆုံးထဲမာ တခု အပါအဝင် ဖြစ်လာခရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.jrtr.net/jrtr25/pdf/f04_oka.pdf |title=Rail Transport in The World's Major Cities |publisher=Japan Railway and Transport Review |accessdate=2007-10-17 |format=PDF |archivedate=25 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025030339/http://www.jrtr.net/jrtr25/pdf/f04_oka.pdf }}</ref> နယ်မြို့တိမာ နီထိုင်သူတိစွာ တိုကျိုမြို့ပြ ဒေသကို ပြောင်းရွိ လာကတ်ယား ၁၉၈ဝ ပြည့်လွန် နှစ်တိမာ အိမ်ခြံမြီစျီးကွက် ဈီးနှုန်းတိမာ အလွန် မြင့်တက်လာခရေ။ အိမ်ခြံမြီနန့် ဒါဒေါင် မတည်မငြိမ် ဖြစ်မှုတိထဲမာ အိမ်ခြံမြီစျီးများစွာလေ့ အလွန်အကျွံ မြင့်တက်လာခရေ။ ထိုမတည်မငြိမ်ဖြစ်မှုစွာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်တိမာ ပေါက်ကွဲလာခပြီး ကုမ္ပဏီတိ၊ ဘဏ်တိနန့် လူတိစွာ အိမ်ပေါင်လို့ ချီးထားရေ ဒါဒေါင်ငွီတိကြောင့် အိမ်စျီးတိ ကျဆင်းလှာစွာနန့်အမျှ ပေါက်ကွဲခရရေ။ အဓိက စီးပွားရီးကျဆင်းမှု ဖြစ်ပေါက်လာခပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် ဂျပန် စီးပွားပျက်ယွင်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စီခကာ<ref>{{cite book |last=Saxonhouse |first=Gary R. (ed.) |coauthors=Robert M. Stern (ed.) |title=Japan's Lost Decade: Origins, Consequences and Prospects for Recovery |publisher=Blackwell Publishing Limited |year=2004 |isbn=1405119179 }}</ref> အဂု အခါမှမူ တဆတ်ဆတ်ချင်း ပြန်ပနာ ထူထောင်လာနှိုင်ဗျာယ် ဖြစ်တေ။ ရီထဲမှ မြီနိန်ရာများ ဖော်ထုတ်ခြင်း ပရော့ဂျက်တိကို တိုကျိုမာ လုပ်ကိုင်နိကတ်စွာမာ ရာစုနှစ်များစွာ ဟိခပြီ ဖြစ်တေ။ အထင်ရှားဆုံးမာ အိုဒိုင်းဘ ဒေသဖြစ်ပြီးကေ အဂုအခါမာ အဓိက စျီးပြုထွက်ရာနန့် အပန်းဖြီရာ နီရာ ဖြစ်တေ။ အမျိုးသား အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းတိကို တိုကျိုမှ အရာဒေသများဟိ ဒုတိယမြို့တော်တိသို့ ပြောင်းရွိဖို့ အတွက် စီမံကိန်း မကန်မဝှန်ကို တင်ပြခကတ်တေ။<ref>{{cite web |url=http://www.jpc-sed.or.jp/eng/committee/committee06.html |title=Shift of Capital from Tokyo Committee |accessdate=2007-10-14 |publisher=Japan Productivity Center for Socio-Economic Development |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070825113931/http://www.jpc-sed.or.jp/eng/committee/committee06.html |archivedate=25 August 2007 }}</ref> တိုကျိုမြို့၏ အယင့်အယင် တိုးတက်မှုတိကို အဟိန်သတ်ဖို့နန့် အရာနောက်ကျန်နီခရေ နိုင်ငံ၏ အရာဒေသတိကို အားပီးကူညီဖို့ ဖြစ်တေ။ ထိုစီမံကိန်းတိမာ ဂျပန်နိုင်ငံ အတွင်းမာ သဖောထား မတူညီမှုတိ ဟိနီယား အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ လိုအပ်နီသိမ့်ရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.metro.tokyo.jp/ENGLISH/GOVERNOR/SPEECH/2003/0301/2.htm |title=Policy Speech by Governor of Tokyo, Shintaro Ishihara at the First Regular Session of the Metropolitan Assembly, 2003 |accessdate=2007-10-17 |publisher=Tokyo Metropolitan Government |archivedate=3 November 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103052926/http://www.metro.tokyo.jp/ENGLISH/GOVERNOR/SPEECH/2003/0301/2.htm }}</ref> ===ငလျင်တိ=== ၂ဝ၁၁ ခုနှစ်မာ ဖြစ်ပွားခရေ တိုကျို ဆူနာမီ ငလျင်ကြောင့် ဟွန်ရှုးကျွန်း အရှိမြောက်ပိုင်း ဒေသကို ထိခိုက်ပျက်စီး စီခပြီး တိုကျိုမြို့ကိုလေ့ သက်ရောက်မှု ဟိခရေ။ တိုကျိုမြို့မာ ၁၇ဝ၃၊ ၁၇၈၂၊ ၁၈၁၂၊ ၁၈၅၅ နန့် ၁၉၂၃ ခုနှစ်ရို့မာ အင်အား အကြီးဆုံး ငလျင်များ လှုပ်ခတ်ခဲ့ ရေ။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ငလျင်စွာ အင်အား အကြီး မားဆုံးဖြစ်ပြီးကေ ပမာဏမာ ၈ ဒသမ ၃ ဟိကာ လူဦးရွီ ၁၄၂ဝဝဝ သီဆုံးခရေ။ တိုကျိုမြို့စွာ လွှာတွန့် တောင် သုံးခု နံဘေးမာ တည်ဟိရေ။ ==ပထဝီ နန့် အုပ်ချုပ်ရီးဒေသတိ== တိုကျိုမြို့၏ ပင်မကုန်းမြီသည် တိုကျိုပင်လယ်အော် ၏ အနောက်မြောက်ဖက်မာ တည်ဟိပြီး အရှိမှ အနောက်ကို ၉၀ ကီလိုမီတာဟိကာ မြောက်မှတောင်သို့ ၂၅ ကီလိုမီတာ ဟိရေ။ ချီဘာ ပရီဖက်ချာမှ အရှိဖက်၊ ယာမနဟိ ပရီဖက်ချာက အနောက်ဘက်၊ ကာနာဂါဝါ ပရီဖက်ချာမှ တောင်ဘက်နန့် ဆိုင်းတာမာ ပရီဖက်ချာက မြောက်ဘက် ရို့မာ နယ်နိမိတ် အဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။ တိုကျိုပင်မကုန်းမြီကို အထူးမြို့နယ်တိအဖြစ် ထပ်မံပိုင်းခြာထားပြီး အရှိပိုင်းတခြမ်းနန့် တာမာ ဒေသ ရို့မာ နီရာယူထားကာ အနောက်ဘက်ကို ဖြန့်ကျက် တည်ဟိရေ။ [[File:TokyoMetropolitanGovernmentOffice.jpg|thumb|left| တိုကျိုမက်ထရိုပိုလစ်တန် အစိုးရ အဆောက်အဦး]] တိုကျိုမက်ထရိုပိုလစ်၏ အုပ်ချုပ်ရီး ဒေသအတွင်းမာပင် တောင်ဘက် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ အတွင်းမှာ ကျွန်းစု နှစ်ခု ဟိရေ။ ယင်းရို့မာ အိဇုကျွန်းတိနန့် အိုဂါစာဝါယာကျွန်းများရို့ ဖြစ်ကတ်ပြီး ထို ကျွန်းတိမာ ကုန်းမကြီးမာ ကီလိုမီတာ ၁၀၀၀ ကျော် အကွာအဝီး အထိ ဖြန့်ကျက်တည်ဟိရေ။ ထိုကျွန်းတိနန့် အနောက်ဘက်ဟိ တောင်များဟိရေ ဒေသရို့ကြောင့် တိုကျိုမြို့၏ လူဦးရွီ ဖော်ပြချက်သည် အမှန်အကန် မြို့ပြနန့် ဆင်ခြီဖုံးရို့မာ ဟိနီရေ လူဦးရွီထက် လျော့နည်းနိန်ရေ။ ဂျပန်ဥပဒေမာ တိုကျိုကို တို (都) တနည်း မက်ထရိုပိုလစ် အဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။ သူ၏ အုပ်ချုပ်မှု ပုံစံသည် ဂျပန်နိုင်ငံဟိ အရာ အုပ်ချုပ်ရီးမြို့တိနန့် ဆင်တူစွာ ==ရာသီဥတု== တိုကျိုမြို့စွာ စွတ်စိုလို့ ခြောက်သွိသော ဇုန်ထဲမာ ကျရောက်နီရား ပူအိုက်စွတ်စိုသော ရာသီဥတုနန့် ပြင်းထန်မှု နည်းပါးသော ဆောင်းရာသီရို့ကို ရှိဆိုင်ရလေ့ ဟိရေ။ အပူနွေးဆုံး လမာ သြဂတ်လ ဖြစ်ပြီးကေ ပျမ်းမျှ အပူချိန် ၂၇ ဒသမ ၅ ဒီဂရီဟိကာ အအီးဆုံးလမာ ဂျန်နဝါရီ ဖြစ်ပနာ ပျမ်းမျှ အပူချိန် ၆ ဒီဂရီဟိရေ။ တိုကျိုမြို့စွာ ဖန်လုံအိမ် ဓာတ်ငွီ့များ လျှော့ချ ဖြတ်တောက်ရီး အ တွက် ဥပဒေတရပ် ရီးဆွဲ လုပ် ဆောင်နိန်ရေ။ ၂ဝ၂ဝ ပြည့်နှစ်မာ ဖန်လုံအိမ် ဓာတ်ငွီ့ ထုတ်လုပ်မှုကို ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း လျှော့ချဖို့ ရည်ရွယ် လုပ်ဆောင်ဗျာယ် ဟိရေ။ ==ပတ်ဝန်းကျင်== တိုကျိုမြို့မာ ကုန်စုံဆိုင်တိ၊ အစားအေသာက်ဆိုင်တိနန့် အရာဆိုင်များ ပေါတိစွာ။ မြို့နံဘေးမာ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်အဖြစ် နာမည်ကြီးရေ ဖူဂျီတောင်လေ့ ဟိရေ။ တိုကျိုမြို့၏ အနောက်တောင်ဖက်မာ ပင်လယ်ရီဟိပြီးကေ သ‌‌င်္ဘောတိဆိုက်နှိုင်ရေ ဆိပ်ခုံတိလေ့ ဟိရေ။ မြို့ဒေသမလို့တ်ေကလည်း အုပ်ချုပ်ရေဒေသမာ ပါဝင်ရေ ကမ်းလွန်ကျွန်းတိလေ့ဟိရေ။ ==စီးပွားရီး== တိုကျိုမြို့စွာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မြို့ပြစီးပွားရီး အချက်အချာ နီရာဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာ အဓိက ဘဏ္ဍာရီး ဗဟိုဌာန တခုလည်း ဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာ့ကုမ္ပဏီကြီး ၅ဝဝ ထဲက ၅၁ ခုမာ တိုကျိုမြို့မာ အခြီစိုက် ထားကြ ရေ။ ကမ္ဘာ့ အကြီးမားဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဘဏ်နန့် အာမခံ ကုမ္ပဏီ မကန်မဝှန်မာ တိုကျိုမာ အခြီ စိုက်ကတ်တေ။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး၊ ပုံနှိပ် ထုတ်ဝီေ ရးနန့် ရုပ်မြင်သံကြား ရိုက်ကူး ထုတ် ရွှင့်ရီး လုပ်ငန်းတိ၏ အချက်အချာ နီရာလည်းဖြစ်တေ။ တိုကျိုစဖိ အိတ်ချိန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကြီးမားဆုံး စဖိ အိတ်ချိန်းဖြစ်ပြီးကေ စျီးကွက် အရင်းအနှီးမာ အကြီးမားဆုံး ဖြစ်တေ။ မြို့၏ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းမာ သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းဗျာယ် ဟိရေ။ ==သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး== တိုကျိုမြို့စွာ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မီးရထားကုန်းကြောင်းနန့် လီကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး လုပ်ငန်းတိ၏ အဓိက အချက်အချာ နီရာဖြစ်တေ။ တိုကျိုမြို့မာ လူထုအတွက် ရှင်းသန့်လို့ မြန်ဆန် ထိရောက်မှုဟိရေ ရထားတိနန့် မြီအောက်ရထား ကွန်ရက်တိနန့် ဆောင်ရွက်ပီးရေ။ တိုကျိုမြို့၏ မြီအောက် ရထားနန့် မြို့ပတ်ရထား ကွန်ရက်သည် ကမ္ဘာထက်မာ ခရီးလား အများဆုံး လုပ်ငန်း တခုဖြစ်တေ။ယင်းချင့်အပြင် ဘတ်စကားများ၊ ဓာတ် ရထားတိနန့် ပို့ဆောင်ရေ။ ဟာနေဒါလီဆိပ်မာ ပြည်မားနှ င့် နိုင်ငံတကာ လီကြောင်း ခရီးစိုင်တိကို ဆောင်ရွက်ပီးရေ။ နာရီတာ လီဆိပ်မာ တိုကျိုမြို့ အပြင်ဖက်မာ တည်ဟိပြီး ဂျပန် လီကြောင်းလိုင်း များဖြစ်ရေ Japan Airline, All Nippon Airways, Delta Airlines ESifh United Airlines ရို့စွာ နာရီတာ လီဆိပ်ကို ဗဟိုပြုပနာ ပျံသန်းကတ်တေ။ ရထား ပို့ဆောင်ရီးမာ တိုကျိုမြို့၏ အဓိက သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရီး လုပ်ငန်း တခု ဖြစ်ပြီးကေ ကမ္ဘာထက်မာ အရှည်လျားဆုံး မြို့ပြ ရထားလမ်း ကွန်ရက်ဟိရေ။ ==ပညာရီး== တိုကျိုမြို့မာ တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်နန့် အသက်မွီး ပညာ သင်တန်းကျောင်းတိ ဟိရေ။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဂုဏ်သိက္ခာ အကြီးမားဆုံး တက္ကသိုလ်ကြီးတိမာ တိုကျိုမာဟိရာ တိုကျိုတက္ကသိုလ်၊ ဟီတိုဆူဘာရှီ တက္က သိုလ်၊ တိုကျို နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ဝါဆီးဒါ တက္ကသိုလ်နန့် ကီအို တက္ကသိုလ်ရို့ ပါဝင်ရေ။ မူလတန်း ကျောင်းတိနန့် အလယ်တန်း၊ အထက်တန်း ကျောင်းတိကို နယ်မြီခံ ရပ်ကွက်တိနန့် စည်ပင်သာယာ ရုံးတိက ဖွင့်လှစ် ဆောင်ရွက်ရေ။ တိုကျိုမြို့မာ ပြည်သူပိုင် အထက်တန်း ကျောင်းတိမာ တိုကျိုမြို့ပြ ပညာရီး အုပ်ချုပ်မှု အဖွဲ့က စီစိုင်ဆောင် ရွက်ရေ မြို့ပြ အထက်တန်းကျောင်းတိလို့ ခေါ်ဆိုရေ။ ==အနုပညာနန့် ယိုင်ကျေးမှု== တိုကျိုမြို့မာ ပြတိုက် မကန်မဝှန် ဟိရေ။ တိုကျို အမျိုးသား ပြတိုက်မာ နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး ပြတိုက်ဖြစ် ပြီး ဂျပန်ရိုးရာ အနုပညာတိကို အထူးပြု ပြသထားရေ။ အရာ ပြတိုက်တိမာ အမျိုးသား အနောက်တိုင်း အနုပညာ ပြတိုက်၊ အူအီနို တိရစ္ဆာန် ဥယျာဉ်နန့် တိုးတက် ဖွံ့ဖြိုးလာရေ သိပ္ပံနန့် ဆန်းသစ် တီထွင်မှု အမျိုးသား ပြတိုက်ရို့ဖြစ်တေ။ တိုကျိုမြို့မာ ကဇာတ်ရုံ များစွာလည်း ဟိရေ။ ရိုးရာ ပုံသဏ္ဌာန်နန့် ခေတ်ပုံသဏ္ဌာန် နှစ်မျိုးစလုံးကို နိုင်ငံပိုင်နန့် ပုဂ္ဂလိကပိုင် ဇာတ်ရုံတိမာ ကပြကတ်တေ။ == ကိုးကား == {{reflist|2}} {{ဒေသအလိုက် အာသျှတိုက်က မြို့တော်တိ}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံဟိ မြို့တိ]] [[Category:တိုကျိုမြို့]] [[Category:အာသျှတိုက်ဟိ မြို့တော်တိ]] gw227xhqq1jb5r1pjvv96xixm7fv6fx တမ်းပလိတ်:Further information 10 5879 21274 2026-09-22T05:53:22Z Tejoebārsa 137 Created page with "<includeonly>{{#invoke:labelled list hatnote|labelledList|နောက်ထပ် အချက်အလက်တိ{{#if:{{{topic|}}}|&#32;on {{{topic|}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude>" 21274 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:labelled list hatnote|labelledList|နောက်ထပ် အချက်အလက်တိ{{#if:{{{topic|}}}|&#32;on {{{topic|}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> t8bllzot9cjh0zga08wtbqvlaocc3p5 တမ်းပလိတ်:Lang-vi 10 5880 21275 2026-09-22T05:54:25Z Tejoebārsa 137 Created page with "<includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic |code=vi }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:Lang-x/doc}} [[Category:Austroasiatic multilingual support templates]] </noinclude>" 21275 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic |code=vi }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:Lang-x/doc}} [[Category:Austroasiatic multilingual support templates]] </noinclude> esn61608unlebsdtn5ccjo24ht9g9aw တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ 10 5881 21276 2026-09-22T05:58:53Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ | shortname alias = ကမ္ဘောဒီးယား | flag alias = Flag of Cambodia.svg | flag alias-1863 = Flag of Cambodia under French protection.svg | flag alias-1942 = Flag of Cambodia under Japanese occupation.svg | flag alias-1970 = Flag of the Khmer Republic.svg | flag alias-1975 = Flag of Democratic Kampuchea.svg | flag alias-1979 = Flag of..." 21276 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ | shortname alias = ကမ္ဘောဒီးယား | flag alias = Flag of Cambodia.svg | flag alias-1863 = Flag of Cambodia under French protection.svg | flag alias-1942 = Flag of Cambodia under Japanese occupation.svg | flag alias-1970 = Flag of the Khmer Republic.svg | flag alias-1975 = Flag of Democratic Kampuchea.svg | flag alias-1979 = Flag of the People's Republic of Kampuchea.svg | flag alias-1989 = Flag of the State of Cambodia.svg | flag alias-1992 = Flag of Cambodia under UNTAC.svg | link alias-naval = Royal Cambodian Armed Forces | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1863 | var2 = 1942 | var3 = 1970 | var4 = 1975 | var5 = 1979 | var6 = 1989 | var7 = 1992 | redir1 = KHM | redir2 = CAM | redir3 = Cambodia | related1 = Khmer Republic </noinclude> }} 6t2u9zpfzbgn9ca5bfdkcqzft5atpc7 တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း စင်ကာပူနိုင်ငံ 10 5882 21277 2026-09-22T06:00:04Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = စင်ကာပူနိုင်ငံ | shortname alias = စင်ကာပူ | label alias = စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ အလံတော် | flag alias = Flag of Singapore.svg | flag alias-colonial = Flag of Singapore (1946–1952).svg | flag alias-civil = Civil Ensign of Singapore.svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Singapore.svg | link alias-naval = Republic of Singapore Na..." 21277 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = စင်ကာပူနိုင်ငံ | shortname alias = စင်ကာပူ | label alias = စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ အလံတော် | flag alias = Flag of Singapore.svg | flag alias-colonial = Flag of Singapore (1946–1952).svg | flag alias-civil = Civil Ensign of Singapore.svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Singapore.svg | link alias-naval = Republic of Singapore Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = colonial | var2 = civil | redir1 = SGP | redir2 = SIN | redir3 = Singapore </noinclude> }} rkkgronvpn6bov3kkponajwmmruhq6c တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း ထိုင်းနိုင်ငံ 10 5883 21278 2026-09-22T06:01:10Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ထိုင်းနိုင်ငံ | shortname alias =ထိုင်း | flag alias = Flag of Thailand.svg | flag alias-1855 = Flag of Thailand 1855.svg | flag alias-1916 = Flag of Thailand (1916).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Thailand.svg | link alias-naval = Royal Thai Navy | flag alias-air force = Flag of the Royal Thai Air Force.svg | link alias-air force = Royal Thai Air Force | size = {{..." 21278 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ထိုင်းနိုင်ငံ | shortname alias =ထိုင်း | flag alias = Flag of Thailand.svg | flag alias-1855 = Flag of Thailand 1855.svg | flag alias-1916 = Flag of Thailand (1916).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Thailand.svg | link alias-naval = Royal Thai Navy | flag alias-air force = Flag of the Royal Thai Air Force.svg | link alias-air force = Royal Thai Air Force | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1855 | var2 = 1916 | redir1 = THA | redir2 = Thailand </noinclude> }} okjn6l8tothneclwjunzezwpyfjnsk6 တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ 10 5884 21279 2026-09-22T06:02:08Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ | shortname alias = ဖိလစ်ပိုင် | flag alias = Flag of the Philippines.svg | flag alias-1535 = Flag_of_Cross_of_Burgundy.svg | flag alias-1821 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg | flag alias-1875 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-aguinaldo = Philippines F..." 21279 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ | shortname alias = ဖိလစ်ပိုင် | flag alias = Flag of the Philippines.svg | flag alias-1535 = Flag_of_Cross_of_Burgundy.svg | flag alias-1821 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg | flag alias-1875 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-aguinaldo = Philippines Flag Original.svg | flag alias-1898 = Flag of the United States (1896-1908).svg | flag alias-1908 = US flag 46 stars.svg | flag alias-1912 = US flag 48 stars.svg | flag alias-1919 = Flag of the Philippines (1919-1936).svg | flag alias-1936 = Flag of the Philippines (navy blue).svg | flag alias-1985 = Flag of the Philippines (light blue).svg | flag alias-1986 = Flag of the Philippines (navy blue).svg | link alias-naval = Philippine Navy | name alias-basketball = Philippines | link alias-basketball = Philippines {{{mw|men's}}} national basketball team | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1535 | var2 = 1821 | var3 = 1873 | var4 = 1875 | var5 = aguinaldo | var6 = 1898 | var7 = 1908 | var8 = 1912 | var9 = 1919 | var10 = 1936 | var11 = 1985 | var12 = 1986 | redir1 = PHL | redir2 = PHI | redir3 = Philippines | related1 = First Philippine Republic | related2 = Philippine Commonwealth | related3 = Second Philippine Republic </noinclude> }} 46wfngu0sae2v9iws279shmnkuqey8s တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ 10 5885 21280 2026-09-22T06:03:23Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ | shortname alias = ဗီယက်နမ် | flag alias = Flag of Vietnam.svg | flag alias-1890 = Flag of South Vietnam.svg | flag alias-1920 = Second flag of the Nguyen Dynasty.svg | flag alias-1945 = Old Flag Of Vietnam.svg | flag alias-naval = Ensign of Vietnam People's Navy.svg | link alias-naval = Vietnam People's Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}..." 21280 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ | shortname alias = ဗီယက်နမ် | flag alias = Flag of Vietnam.svg | flag alias-1890 = Flag of South Vietnam.svg | flag alias-1920 = Second flag of the Nguyen Dynasty.svg | flag alias-1945 = Old Flag Of Vietnam.svg | flag alias-naval = Ensign of Vietnam People's Navy.svg | link alias-naval = Vietnam People's Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1890 | var2 = 1920 | var3 = 1945 | redir1 = VNM | redir2 = VIE | redir3 = Vietnam | related1 = South Vietnam | related2 = North Vietnam </noinclude> }} euk3iczi1btx0x253zb9m8trenq9i20 တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ 10 5886 21281 2026-09-22T06:04:26Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ | shortname alias = ဘရူနိုင်း | flag alias = Flag of Brunei.svg | flag alias-old = Old Flag of Brunei.svg | flag alias-1906 = Flag of Brunei 1906-1959.svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Brunei.svg | link alias-naval = Royal Brunei Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclud..." 21281 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ | shortname alias = ဘရူနိုင်း | flag alias = Flag of Brunei.svg | flag alias-old = Old Flag of Brunei.svg | flag alias-1906 = Flag of Brunei 1906-1959.svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Brunei.svg | link alias-naval = Royal Brunei Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = old | var2 = 1906 | redir1 = BRN | redir2 = BRU | redir3 = Brunei </noinclude> }} pgpcb3shqyc8fkg87h4cwfq1helebao တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း မလေးရှားနိုင်ငံ 10 5887 21282 2026-09-22T06:05:20Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = မလေးရှားနိုင်ငံ | shortname alias = မလေးရှား | flag alias = Flag of Malaysia.svg | flag alias-1895 = Flag of the Federated Malay States (1895 - 1946).svg | flag alias-1948 = Flag of Malaya (1950–1963).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Malaysia.svg | link alias-naval = Royal Malaysian Navy | flag alias-air force = Royal Malaysian Air Force Flag.svg | link al..." 21282 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = မလေးရှားနိုင်ငံ | shortname alias = မလေးရှား | flag alias = Flag of Malaysia.svg | flag alias-1895 = Flag of the Federated Malay States (1895 - 1946).svg | flag alias-1948 = Flag of Malaya (1950–1963).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Malaysia.svg | link alias-naval = Royal Malaysian Navy | flag alias-air force = Royal Malaysian Air Force Flag.svg | link alias-air force = Royal Malaysian Air Force | flag alias-civil = Civil Ensign of Malaysia.svg | link alias-civil = Malaysia | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1895 | var2 = 1948 | var3 = civil | redir1 = MYS | redir2 = MAS | redir3 = Malaysia | related1 = Malaya </noinclude> }} jqp7rhuuh1xx594vdgd4lh50jqntwmg တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း လာအိုနိုင်ငံ 10 5888 21283 2026-09-22T06:06:44Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = လာအိုနိုင်ငံ | shortname alias = လာအို | flag alias = Flag of Laos.svg | flag alias-colonial = Flag of Laos (1893–1952).svg | flag alias-1952 = Flag of Laos (1952-1975).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = colonial | var2 = 1952 | redir1 = LAO | redir2 = Laos </noinclu..." 21283 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = လာအိုနိုင်ငံ | shortname alias = လာအို | flag alias = Flag of Laos.svg | flag alias-colonial = Flag of Laos (1893–1952).svg | flag alias-1952 = Flag of Laos (1952-1975).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = colonial | var2 = 1952 | redir1 = LAO | redir2 = Laos </noinclude> }} qz5f20fc8rledqrxvgcbi8yami24e2s တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ 10 5889 21284 2026-09-22T06:07:34Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ | shortname alias = အင်ဒိုနီးရှား | flag alias = Flag of Indonesia.svg | link alias-naval = Indonesian Navy | link alias-air force = Indonesian Air Force | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} <noinclude> | redir1 = IDN | redir2 = INA | redir3 = Indonesia </noinclude> }}" 21284 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ | shortname alias = အင်ဒိုနီးရှား | flag alias = Flag of Indonesia.svg | link alias-naval = Indonesian Navy | link alias-air force = Indonesian Air Force | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} <noinclude> | redir1 = IDN | redir2 = INA | redir3 = Indonesia </noinclude> }} fo88sn16xbmc177ajehn3ndu38d66ta တမ်းပလိတ်:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ အကြီးဆုံး မြို့ကြီးများ 10 5890 21285 2026-09-22T06:17:39Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံးမြို့ကြီးတိ | name = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံးမြို့ကြီးတိ | title = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံးမြို့ကြီးတိ | listclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = မြောက်ပိုင်း |..." 21285 wikitext text/x-wiki {{ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံးမြို့ကြီးတိ | name = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံးမြို့ကြီးတိ | title = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံးမြို့ကြီးတိ | listclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = မြောက်ပိုင်း | list1 = * [[ဟနွိုင်း]] * [[ဟိုင်ဖုန်း]] * [[ဗီယက်ထရီ]] * [[ထိုင်းငုယင်]] * [[နမ်ဒင်]] | group2 = အလယ်ပိုင်း | list2 = * [[ဒါနန်း]] * [[ဟွေး]] * [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ ကွမ်းနမ်ပြည်နယ်|ဟိုယန်]] * [[ကွီညွန်း]] * [[ညာထရန်]] | group3 = တောင်ပိုင်း | list3 = * [[ဟိုချီမင်းမြို့]] * [[ကန်သို]] * [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ ဘီယန်ဟွာမြို့|ဘီယန်ဟွာ]] * [[ဗန်တောင်]] * [[မီထို]] | below = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] · [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရှိ မြို့တိ]] }} atpd2iaixn0as7ob51oh7wtigj98fbq 21287 21285 2026-09-22T06:24:49Z Tejoebārsa 137 21287 wikitext text/x-wiki {{အကြီးဆုံး မြို့ကြီးတိ | country = ဗီယက်နမ် | name = Largest cities of Vietnam | stat_ref = [https://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=714 2015 estimate] | class = nav | div_name = Province |city_1 = ဟိုချီမင်းစီးတီး| div_1 =ဗီယက်နမ်၏ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်တိ| pop_1 = ၈,၂၄၄,၄၀၀| img_1 = Sai gon view.jpg |city_2 = ဟနွိုင်းမြို့| div_2 = ဗီယက်နမ်၏ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်တိ| pop_2 = ၇,၃၇၉,၃၀၀| img_2 = Skyline hanoi.JPG |city_3 = ဟိုင်ဖုန်းမြို့ | div_3 = ဗီယက်နမ်၏ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်တိ| pop_3 = ၁,၉၄၆,၀၀၀ | img_3 = 13-HAIPHONG_INTERNATIONAL_EXHIBITION_CENTER.jpg |city_4 = ကန်သိုမြို့ | div_4 = ဗီယက်နမ်၏ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များ| pop_4 = ၁,၂၃၈,၃၀၀ | img_4 = Một_góc_TP.Cần_Thơ..jpg |city_5 = ဘျန်ဟွာမြို့ | div_5 = ဒုံနိုင်းပြည်နယ်{{!}}ဒုံနိုင်း| pop_5 = ၁,၁၀၄,၄၉၅ |city_6 = ဒါနန်မြို့ | div_6 = ဗီယက်နမ်၏ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များ| pop_6 = ၁,၀၀၇,၇၀၀ |city_7 = နာ့ထရန်မြို့ | div_7 = ခမ်းဟွာပြည်နယ်{{!}}ခန်းဟွာ | pop_7 = ၃၉၃,၂၁၈ |city_8 = ဘွန်းမားသောက်မြို့ | div_8 = ဒတ်လတ်ပြည်နယ်{{!}}ဒတ်လတ်| pop_8 = ၃၅၀,၀၀၀ |city_9 = ဟူးမြို့| div_9 = သွာသရန်းဝှေပြည်နယ်{{!}}သွာသရန်းဝှေ | pop_9 = ၃၃၇,၅၅၄ |city_10 = ဗင်းမြို့ | div_10 = ငဲ့အန်းပြည်နယ်{{!}}ငဲ့အန်း | pop_10 = ၃၃၀,၀၀၀ }} m0uxl3en2hd54m9v4kbkwxrf41fal1r တမ်းပလိတ်:အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ 10 5891 21286 2026-09-22T06:21:32Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Navbox | name = အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | title = [[အာသျှတိုက်]]ဟိ အာသျှတိုက်ဟိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတိနန့် အမှီအခိုနယ်မြီတိ စာရင်း|နိုင်ငံတိနန့် အမှီအခိုနယ်..." 21286 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | title = [[အာသျှတိုက်]]ဟိ [[အာသျှတိုက်ဟိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတိနန့် အမှီအခိုနယ်မြီတိ စာရင်း|နိုင်ငံတိနန့် အမှီအခိုနယ်မြီတိ]] | imagestyle = padding: 0 0.5em; | image = [[File:Asia (orthographic projection).svg|100px]] | listclass = hlist | group1 = [[အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ]]တိ | list1 = * [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယား]] * [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ|ကာဂျစ္စတန်]] * [[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ|ကာဇက်စတန်]] * [[ကာတာနိုင်ငံ|ကာတာ]] * [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ|ကူဝိတ်]] * [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]] * [[ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ|ဂျော်ဂျီယာ]] * [[ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ|ဂျော်ဒန်]] * [[စင်ကာပူနိုင်ငံ|စင်ကာပူ]] * [[ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ|ဆိုက်ပရပ်စ်]] * [[ဆီးရီးယားနိုင်ငံ|ဆီးရီးယား]] * [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ|ဆော်ဒီအာရေဗျ]] * [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] * [[တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ|တာ့ခ်မင်နစ္စတန်]] * [[တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ|တာဂျစ်ကစ္စတန်]] * [[တူရကီနိုင်ငံ|တူရကီ]] * [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]] * [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] * [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] * [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]] * [[ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံ|ပါလက်စတိုင်း]] * [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ|ဖိလစ်ပိုင်]] * [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]] * [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] * [[ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ|ဘရူနိုင်း]] * [[ဘာရိန်းနိုင်ငံ|ဘာရိန်း]] * [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]] * [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]] * [[မော်လဖုံးဆိုးနိုင်ငံ|မော်လဖုံးဆိုး]] * [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] * [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|မြောက်ကိုရီးယား]] * [[မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂိုးလီးယား]] * [[ယီမင်နိုင်ငံ|ယီမင်]] * [[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှား]] * [[လက်ဘနွန်နိုင်ငံ|လက်ဘနွန်]] * [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] * [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]] * [[အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ|အဇာဘိုင်ဂျန်]] * [[အရှိတီမောနိုင်ငံ|အရှိတီမော]] * [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]] * [[အာမေးနီးယားနိုင်ငံ|အာမေးနီးယား]] * [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]] * [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]] * [[အစ္စရီးနိုင်ငံ|အစ္စရီး]] * [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] * [[အိုမန်နိုင်ငံ|အိုမန်]] * [[အီဂျစ်နိုင်ငံ|အီဂျစ်]] * [[အီရတ်နိုင်ငံ|အီရတ်]] * [[အီရန်နိုင်ငံ|အီရန်]] * [[ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ|ဥဇဘက်ကစ္စတန်]] | group2 = [[:en:List of states with limited recognition|အကန့်အသတ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုရေ နိုင်ငံတိ]] | list2 = * [[အက်ဘ်ခါဇီယာ]] * [[Republic of Artsakh|Artsakh]] * [[မြောက်ပိုင်းဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ]] * [[တောင်အော်ဆက်တီးယား]] * [[ထိုင်ဝမ်]] *[[ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံ|ပါလက်စတိုင်း]] | group3 = {{longitem|[[:en:Dependent territory|အမှီအခိုနယ်မြီတိ]] {{nobold|နန့်}} [[:en:Special administrative regions of China|အထူး<br/>အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ]]တိ}} | list3 = {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = [[ဩစတေးလျနိုင်ငံ]] | list1 = * [[ခရစ္စမတ်ကျွန်း]] * [[ကိုကိုး (ကီးလင်း) ကျွန်းတိ]] | group2 = [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | list2 = * [[ဟောင်ကောင်]] * [[မကာအို]] | group3 = [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]] | list3 = * [[Akrotiri and Dhekelia]] * [[ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ နယ်မြီ | ဗြိတိသျှအိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနယ်မြီတိ]] }} | belowclass = hlist | belowstyle = font-weight:bold; | below = * {{icon|book}} * {{icon|Category}} [[:Category:အာသျှတိုက်|ကဏ္ဍ]] * {{icon|Portal}} }}<noinclude> {{documentation}} [[Category:အာသျှနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်တိ]]</noinclude> eba3bcu0z38k85249ldx30ilv0xpn04 တမ်းပလိတ်:အကြီးဆုံး မြို့ကြီးတိ 10 5892 21288 2026-09-22T06:27:52Z Tejoebārsa 137 Created page with "{| {{#if:{{{class|}}} | class="navbox {{#if:{{{collapsed_state|}}}|collapsible {{{collapsed_state}}}}}" | {{#if:{{{collapsed_state|}}}|class="collapsible {{{collapsed_state}}}"}} style="margin-left: auto; margin-right: auto; width: 100%; border: 1px solid darkgray; background: #f9f9f9" }} |-<!-- TITLE & SOURCE --> !colspan="10" {{#if:{{{class|}}}|class="navbox-title"|style="padding:0.3em 0.75em;"}}| {{#if:{{{collapsed_state|}}}||<div style="float:right; width:6em; height..." 21288 wikitext text/x-wiki {| {{#if:{{{class|}}} | class="navbox {{#if:{{{collapsed_state|}}}|collapsible {{{collapsed_state}}}}}" | {{#if:{{{collapsed_state|}}}|class="collapsible {{{collapsed_state}}}"}} style="margin-left: auto; margin-right: auto; width: 100%; border: 1px solid darkgray; background: #f9f9f9" }} |-<!-- TITLE & SOURCE --> !colspan="10" {{#if:{{{class|}}}|class="navbox-title"|style="padding:0.3em 0.75em;"}}| {{#if:{{{collapsed_state|}}}||<div style="float:right; width:6em; height:2.6em">&nbsp;</div>}}{{navbar|{{{name|{{FULLPAGENAME}}}}}|mini=1|style=float: left;height:2.6em;}} <div style="height:2.6em;line-height:1.3em;"><span style="font-size:110%;">{{#ifeq:{{PAGENAME}}|{{{country}}}|{{{country}}}|[[{{{country}}}]]}}ဟိ အကြီးဆုံး {{{kind|မြို့တော် နန့် မြို့ကြီးတိ}}} </span><br /><span style="font-weight:normal;">{{#if:{{{stat_ref|}}} | {{{stat_ref|Source?}}} | Source? }}</span></div> |- <!-- TABLE HEADINGS --> ! <!-- blank heading over images 1 & 2 -->{{#if:{{{img_1|}}}{{{img_2|}}} | !! }} {{#if:{{{list_by_pop|}}} | [[{{{list_by_pop}}}|အဆင့်]] | {{#ifexist: List of cities in {{{country}}} by population | [[List of cities in {{{country}}} by population|စဉ်]] | စိုင် }} }} ! {{#if:{{{name_link|}}} | [[{{{name_link}}}|နာမည်]] | {{#ifexist: List of cities in {{{country}}} | [[List of cities in {{{country}}}|Name]]}} }} ! {{#if:{{{div_link|}}} | [[{{{div_link}}}]] | [[{{{div_name|Administrative division}}}s of {{{country}}}|{{{div_name|အုပ်ချုပ်ရီးနယ်မြီဒေသ}}}]] }} ! {{#if:{{{list_by_pop|}}} | [[{{{list_by_pop}}}| လူဦးရွီ]] | {{#ifexist: List of cities in {{{country}}} by population | [[List of cities in {{{country}}} by population|လူဦးရွီ]] | လူဦးရွီ }} }} {{#if:{{{city_11|}}} | <!-- determines whether there should be two columns or just one --> ! {{#if:{{{list_by_pop|}}} | [[{{{list_by_pop}}}|အဆင့်]] | {{#ifexist: List of cities in {{{country}}} by population | [[List of cities in {{{country}}} by population|စဉ်]] | စိုင် }} }} ! {{#if:{{{name_link|}}} | [[{{{name_link}}}|နာမည်]] | {{#ifexist: List of cities in {{{country}}} | [[List of cities in {{{country}}}|Name]]}} }} ! {{#if:{{{div_link|}}} | [[{{{div_link}}}]] | [[{{{div_name}}}s of {{{country}}}|{{{div_name}}}]] }} ! {{#if:{{{list_by_pop|}}} | [[{{{list_by_pop}}}| လူဦးရွီ]] | {{#ifexist: List of cities in {{{country}}} by population | [[List of cities in {{{country}}} by population|လူဦးရွီ]] | လူဦးရွီ }} }} {{#if:{{{img_3|}}}{{{img_4|}}} | !! }}<!-- blank heading over images 3 & 4 --> | {{#if:{{{img_3|}}}{{{img_4|}}} | ! }}<!-- blank heading over images 3 & 4 --> }} <!-- ends if city_11 --> |- {{#if:{{{img_1|}}}{{{img_2|}}} | <!-- IMAGES 1 & 2 --> {{!}} rowspan=11 style="text-align: center" {{!}} {{br separated entries | 1 = {{#if:{{{img_1|}}}|[[File:{{{img_1}}}|border|120px|{{{city_1}}}]]<br>[[{{{city_1}}}]]}} | 2 = {{#if:{{{img_2|}}}|[[File:{{{img_2}}}|border|120px|{{{city_2}}}]]<br>[[{{{city_2}}}]]}} }} }} <!-- LIST OF CITIES, SUBDIVISIONS, POPULATION FIGURES --> | style="text-align:center;background:#f0f0f0;" | ၁ || style="text-align:left;" | [[{{{city_1}}}]] || style="text-align:left;" | [[{{{div_1}}}]] || style="text-align:right;" | {{{pop_1}}} {{#if:{{{city_11|}}} | {{!!}} style="text-align:center;background:#f0f0f0;" {{!}} ၁၁ {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{city_11}}}]] {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{div_11}}}]] {{!!}} style="text-align:right;" {{!}} {{{pop_11}}} }} {{#if:{{{img_3|}}}{{{img_4|}}} | <!-- IMAGES 3 & 4 --> {{!}} rowspan=11 style="text-align: center" {{!}} {{br separated entries | 1 = {{#if:{{{img_3|}}}|[[File:{{{img_3}}}|border|120px|{{{city_3}}}]]<br>[[{{{city_3}}}]]}} | 2 = {{#if:{{{img_4|}}}|[[File:{{{img_4}}}|border|120px|{{{city_4}}}]]<br>[[{{{city_4}}}]]}} }} }} |- | style="text-align:center;background:#f0f0f0;" | ၂ || style="text-align:left;" | [[{{{city_2}}}]] || style="text-align:left;" | [[{{{div_2}}}]] || style="text-align:right;" | {{{pop_2}}} {{#if:{{{city_12|}}} | {{!!}} style="text-align:center;background:#f0f0f0;" {{!}} ၁၂ {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{city_12}}}]] {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{div_12}}}]] {{!!}} style="text-align:right;" {{!}} {{{pop_12}}} }} |- | style="text-align:center;background:#f0f0f0;" | ၃ || style="text-align:left;" | [[{{{city_3}}}]] || style="text-align:left;" | [[{{{div_3}}}]] || style="text-align:right;" | {{{pop_3}}} {{#if:{{{city_13|}}} | {{!!}} style="text-align:center;background:#f0f0f0;" {{!}} ၁၃ {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{city_13}}}]] {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{div_13}}}]] {{!!}} style="text-align:right;" {{!}} {{{pop_13}}} }} |- | style="text-align:center;background:#f0f0f0;" | ၄ || style="text-align:left;" | [[{{{city_4}}}]] || style="text-align:left;" | [[{{{div_4}}}]] || style="text-align:right;" | {{{pop_4}}} {{#if:{{{city_14|}}} | {{!!}} style="text-align:center;background:#f0f0f0;" {{!}} ၁၄ {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{city_14}}}]] {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{div_14}}}]] {{!!}} style="text-align:right;" {{!}} {{{pop_14}}} }} |- | style="text-align:center;background:#f0f0f0;" | ၅ || style="text-align:left;" | [[{{{city_5}}}]] || style="text-align:left;" | [[{{{div_5}}}]] || style="text-align:right;" | {{{pop_5}}} {{#if:{{{city_15|}}} | {{!!}} style="text-align:center;background:#f0f0f0;" {{!}} ၁၅ {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{city_15}}}]] {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{div_15}}}]] {{!!}} style="text-align:right;" {{!}} {{{pop_15}}} }} |- | style="text-align:center;background:#f0f0f0;" | ၆ || style="text-align:left;" | [[{{{city_6}}}]] || style="text-align:left;" | [[{{{div_6}}}]] || style="text-align:right;" | {{{pop_6}}} {{#if:{{{city_16|}}} | {{!!}} style="text-align:center;background:#f0f0f0;" {{!}} ၁၆ {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{city_16}}}]] {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{div_16}}}]] {{!!}} style="text-align:right;" {{!}} {{{pop_16}}} }} |- | style="text-align:center;background:#f0f0f0;" | ၇ || style="text-align:left;" | [[{{{city_7}}}]] || style="text-align:left;" | [[{{{div_7}}}]] || style="text-align:right;" | {{{pop_7}}} {{#if:{{{city_17|}}} | {{!!}} style="text-align:center;background:#f0f0f0;" {{!}} ၁၇ {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{city_17}}}]] {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{div_17}}}]] {{!!}} style="text-align:right;" {{!}} {{{pop_17}}} }} |- | style="text-align:center;background:#f0f0f0;" | ၈ || style="text-align:left;" | [[{{{city_8}}}]] || style="text-align:left;" | [[{{{div_8}}}]] || style="text-align:right;" | {{{pop_8}}} {{#if:{{{city_18|}}} | {{!!}} style="text-align:center;background:#f0f0f0;" {{!}} ၁၈ {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{city_18}}}]] {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{div_18}}}]] {{!!}} style="text-align:right;" {{!}} {{{pop_18}}} }} |- | style="text-align:center;background:#f0f0f0;" | ၉ || style="text-align:left;" | [[{{{city_9}}}]] || style="text-align:left;" | [[{{{div_9}}}]] || style="text-align:right;" | {{{pop_9}}} {{#if:{{{city_19|}}} | {{!!}} style="text-align:center;background:#f0f0f0;" {{!}} ၁၉ {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{city_19}}}]] {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{div_19}}}]] {{!!}} style="text-align:right;" {{!}} {{{pop_19}}} }} |- | style="text-align:center;background:#f0f0f0;" | ၁၀ || style="text-align:left;" | [[{{{city_10}}}]] || style="text-align:left;" | [[{{{div_10}}}]] || style="text-align:right;" | {{{pop_10}}} {{#if:{{{city_20|}}} | {{!!}} style="text-align:center;background:#f0f0f0;" {{!}} ၂၀ {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{city_20}}}]] {{!!}} style="text-align:left;" {{!}} [[{{{div_20}}}]] {{!!}} style="text-align:right;" {{!}} {{{pop_20}}} }} |- |}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> kelk0oiwxfa2st7l6e6dwkwdg2xbu2g ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ 0 5893 21291 2026-09-22T07:03:53Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{coord|16|N|108|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း = {{native name|vi|Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa<br>Việt Nam}} | ပုံ_အလံ = Flag of Vietnam.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Vietnam.svg |..." 21291 wikitext text/x-wiki {{coord|16|N|108|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း = {{native name|vi|Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa<br>Việt Nam}} | ပုံ_အလံ = Flag of Vietnam.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Vietnam.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{native phrase|vi|Độc lập – Tự do – Hạnh phúc|paren=omit}}<br> "လွတ်လပ်ရီး - လွတ်မြောက်ရီး - သုခ" | englishmotto = "Independence – Liberty – Happiness" | နိုင်ငံတော်တေးခြင်း = {{lang|vi|[[Tiến Quân Ca]]}}<br />"ချီတက်နီသော စစ်သားတော်တိ၏ တေးခြင်း"{{parabr}}{{center|[[File:Quoc ca Viet Nam.ogg]]}} | ပုံ_နီရာ = {{Switcher|[[File:Vietnam (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးမာ ပြဖို့|[[File:Location Vietnam ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|အာဆီယံမာ ပြဖို့|default=1}} | map_caption = {{map caption|location_color=အစိမ်း|region=[[အာဆီယံ]]|region_color=မီးခိုးရင့်|legend=Location Vietnam ASEAN.svg}} | မြို့တော် = [[ဟနွိုင်းမြို့]] | coordinates = {{coord|21|2|N|105|51|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = [[ဟိုချီမင်းစီးတီး|ဟိုချီးမင်​ မြို့ကြီး]]<br />{{coord|10|48|N|106|39|E|type:city}} | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | languages_type = အမျိုးသားဘာသာစကား | languages = [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]]{{#tag:ref|The Constitution of the Socialist Republic of Vietnam states that Vietnamese language is the "national language", rather than the "official language"; Vietnamese is the only language used in official documents and legal proceedings ''[[de facto]]''.<ref>{{cite web|url=https://vietnamnews.vn/politics-laws/250222/the-constitution-of-the-socialist-republic-of-viet-nam.html#pKxAv0j1eAlwxQq9.97|title=The Constitution of the Socialist Republic of Vietnam|publisher=Vietnam News Agency|date=15 January 2014|access-date=13 June 2019|accessdate=30 October 2021|archivedate=1 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190501011011/https://vietnamnews.vn/politics-laws/250222/the-constitution-of-the-socialist-republic-of-viet-nam.html#pKxAv0j1eAlwxQq9.97}}</ref>|group="n"}} | ethnic_groups = {{vunblist | ၈၅.၃၂% [[ဗီယက်လူမျိုး]] | ၁၄.၆၈% [[:en:List of ethnic groups in Vietnam|အရာ]]{{sfn|General Statistics Office of Vietnam|2019}}}} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၉ | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |၇၃..၇% [[ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒ|ဘာသာမဲ့]] / [[:en:Vietnamese folk religion|ရိုးရာ]] |၁၄.၉% [[:en:Buddhism in Vietnam|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |၈.၅% [[:en:Christianity in Vietnam|ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |၁.၅% [[:en:Hoahaoism|Hoahaoism]] |၁.၂% [[:en:Caodaism|Caodaism]] |၀.၂% [[:en:Religion in Vietnam|အရာ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/vietnam/|title=2019 Report on International Religious Freedom: Vietnam|website=[[U.S. Department of State]]}}</ref>}} | religion_year = ၂၀၁၉ | demonym = [[:en:Vietnamese people|Vietnamese]] | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Marxism–Leninism|မက်စ်-လီနင်ဝါဒ]] [[:en:One-party state|တပါတီ]] [[:en:Socialist state|ဆိုရှယ်လစ်]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]]<!-- The Constitution of Vietnam states that the country is a "socialist republic". This is often regarded as being interchangeable with "communist state" by Western scholars, but legally and officially speaking it is not. --> | leader_title1 = [[:en:General Secretary of the Communist Party of Vietnam|ပါတီအထွေထွေအတွင်းရီးမှူး]] {{efn| နိုင်ငံတော်သမ္မတစွာ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဖြစ်ကေလေ့၊ အာဏာအဟိဆုံးသော နိုင်ငံရီးရာထူးမာ နိုင်ငံတော်သမ္မတ မဟုတ်ဘဲ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူး ဖြစ်တေ။ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူးသည် ဗီယက်နမ်၏ အမြင့်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ရေအဖွဲ့များဖြစ်ရေ ပေါလစ်ဗျူရိုနန့် အတွင်းရီးမှူးချုပ်အဖွဲ့ကို ထိန်းချုပ်သဖြင့် ရာထူးလက်ဟိဖြစ်သူစွာ ဗီယက်နမ်၏ ဂေါင်းဆောင် ဖြစ်တေ။}}နန့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = Tô Lâm | leader_title3 = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name3 = Lê Minh Hưng | leader_title4 = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name4 = Trần Thanh Mẫn | legislature = [[အမျိုးသားလွှတ်တော် (ဗီယက်နမ်)|အမျိုးသားလွှတ်တော်]] | sovereignty_type = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း|တည်ထောင်ခြင်း]] | sovereignty_note = | established_event1 = [[:en:Ngô dynasty|ပထမ ဧကရာဇ်မင်းဆက်]] | established_date1 = ၉၃၉ | established_event2 = [[French Colonial Empire|ပြင်သစ်]]ပါးက [[:en:Proclamation of Independence of the Democratic Republic of Vietnam|လွတ်လပ်ရီးကြေညာခြင်း]] | established_date2 = ၁၉၄၅ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၂ ရက် | established_event3 = [[:en:1954 Geneva Conference|ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်]] | established_date3 = ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂၁ ရက် | established_event4 = [[:en:Fall of Saigon|ဆိုင်ဂုံမြို့ ကျဆုံးခြင်း]] | established_date4 = ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက် | established_event5 = ပြန်ပနာပေါင်းစည်းခြင်း | established_date5 = ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂ ရက် | established_event6 = [[:en:Constitution of the Socialist Republic of Vietnam|လက်ဟိဖွဲ့စည်းပုံ]] | established_date6 = ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလ ၂၈ ရက်{{#tag:ref|In effect since 1 January 2014.{{sfn|Constitution of Vietnam|2014}}|group="n"}} | area_km2 = ၃၃၁,၆၉၉ | ဧရိယာအဆင့် = ၆၆ | area_sq_mi = ၁၂၈,၀၆၉ | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၆.၃၈ | population_census = ၉၆,၂၀၈,၉၈၄{{sfn|General Statistics Office of Vietnam|2019}} | population_census_year = ၂၀၁၉ | population_census_rank = ၁၅ | population_density_km2 = ၂၉၅.၀ | population_density_sq_mi = ၇၅၂ | population_density_rank = ၂၉ | GDP_PPP = {{increase}} $၁,၀၄၇.၃၁၈ ဘီလီယံ{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_PPP_year = ၂၀၂၀ | GDP_PPP_rank = ၂၃ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၁၀,၇၅၅{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၀၆ | GDP_nominal = {{increase}} $၃၄၀.၆၀၂ ဘီလီယံ{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_nominal_year = ၂၀၂၀ | GDP_nominal_rank = ၃၅ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၃,၄၉၈{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၁၅ | Gini = ၃၅.၇ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၈ | Gini_change = decrease | Gini_ref = {{sfn|World Bank|2018c}} | Gini_rank = | HDI = ၀.၇၀၄<!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite book |title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene |date=15 December 2020 |publisher= [[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစိုင်]]|isbn=978-9-211-26442-5 |pages=343–346 |website=hdr.undp.org |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |access-date=15 December 2020 |archive-date=15 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |url-status=live }}</ref> | HDI_rank = ၁၁၇ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွီ = [[ဗီယက်နမ် ဒေါင်|ဒေါင်]] (₫) | currency_code = VND | time_zone = [[UTC+07:00|ဗီယက်နမ် စံ‌တော်ချိန်]] | utc_offset = +07:00 | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | date_format = dd/mm/yyyy | electricity = [[Mains electricity by country|220 V – 50 Hz]] | drives_on = ညာ | calling_code = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ ရေလီဖုန်းနံပါတ်တိ|+၈၄]] | cctld = [[.vn]] | today = | အထိမ်းအမှတ်များ = ကြာပန်း,လယ်သမား​ဆောင်းခ​မောက် | linking_name = ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ }} '''ဗီယက်နမ်''' ({{lang-en|Vietnam}}; {{IPAc-en|ˌ|v|iː|ə|t|ˈ|n|aː|m|audio=En-us-Vietnam.ogg}}; {{Lang-vi|Việt Nam}}) သို့ ရုံးသုံးနာမည်အနိန်နန့် ''ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ''စွာ အရှိတောင်အာသျှမာ ဟိပြီးး အင်ဒိုချိုင်းနားမော်၏ အရှိဖက်စွန်းမာ တည်ဟိရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူဦးရွီ ၉၇.၈ သန်း ဟိသဖြင့် ကမ္ဘာထက်မာ ၁၆ ခုမြောက် လူဦးရွီ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ အာသျှမာ အဋ္ဌမမြောက် လူဦးရွီ အများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်တေ။ မြောက်ဖက်မာ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဖက်မာ [[လောနိုင်ငံ]]၊ အနောက်တောင်ဖက်မာ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]နန့် အရှိတောင်ဖက်မာ [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]]နန့် ခြားနားထားရေ [[တောင်တရုတ်ပင်လယ်]]ရို့က ဝိုင်းရံထားရေ။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် တောင်ဗီယက်နမ် နန့် မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့ ပေါင်းစည်းပြီးကေ မြို့တော်မာ [[ဟနွိုင်းမြို့]] ဖြစ်လာခရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ တရုတ်မင်းဆက်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ဘီစီ ၁၁၁ ခုနှစ်မှ အေဒီ ၉၃၉ ခုနှစ် အထိ နှစ်ပေါင်းထောင်ကျော်လှောက်နီခရရေ။ လွတ်လပ်သော ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို ဘတ်ဒမ်မြစ် တိုက်ပွဲမာ အောင်ပွဲခံပြီးကေ အေဒီ ၉၃၉ ခုနှစ်မာ တည်ထောင်ခရေ။ ဗီယက်နမ် တော်ဝင်မင်းဆက် ပေါင်းများစွာရို့သည် အရှိတောင်အာသျှ အထဲပိုင်းအထိ ပထဝီအနိန်အထားနန့် နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာ ဖြန့်ကျက်မှုရို့နန့် ကြွယ်ဝချမ်းသာခကတ်တေမာ ၁၉ရာစုအလယ်ပိုင်း ပြင်သစ်ရို့၏ ကိုလိုနီအဖြစ် သိမ်းပိုက်ခြင်းမခံရမီ အချိန်အထိဖြစ်တေ။ ၁၉၄၀ ခုနှစ်များမာ ဂျပန်ရို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ပြီးကေ ဗီယက်နမ်ရို့စွာ ပြင်သစ်ရို့အား ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲမှစပြီးကေ တိုက်ခိုက်ခပြီးကေ နောက်ဆုံး ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ ပြင်သစ်ရို့အား ဗီယက်နမ်မြီပေါ်မှ အပြီးတိုင် မောင်းထုတ်နိုင်ခရေ။ ယပြီးနောက်မာမူ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ တောင်ဗီယက်နမ် နန့် မြောက်ဗီယက်နမ် ဆိုရေ နိုင်ငံရီး အရ ပြိုင်ဘက်တိဖြစ်ရေ နိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံ အဖြစ် နှစ်ခြမ်းကွဲခရေ။ ထိုနှစ်ဖက်ရို့၏ ပဋိပက္ခတိစွာ [[ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ]]မာ အင်အားပြင်ထန်ပါလတ်တေ။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်မာ မြောက်ဗီယက်နမ်မှ အနိုင်ရပြီး စစ်ပွဲပြီးဆုံးခရေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် ကွန်မြူနစ် အစိုးရ လက်အောက်မာ ပေါင်းစည်းလားခကေလေ့ ဖွဲရာကျပြီး နိုင်ငံရီး အရ အထီးကျန် ဖြစ်နီခရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မာ အစိုးရမှ စီးပွားရီး နန့် နိုင်ငံရီး ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခပြီး ယင်းကနိန်စပြီးကေ ဗီယက်နမ်သည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရီး နန့် စတင်ပေါင်းစည်းခြင်း လမ်းစထက်တို့ ရောက်ဟိခရေ။<ref name="BBC2004">{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3752682.stm | publisher=BBC News | title=Vietnam's new-look economy | date=18 October 2004| accessdate=21 November 2015}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါမှ နိုင်ငံအားလုံးနန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး တည်ဆောက်နိုင်ခရေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီး မာ ကမ္ဘာထက်မာ တိုးတက်မှုနှုန်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံတိမာ ပါဝင်လှာခရေ။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ အဓိက စီးပွားရီး နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံထဲမာ ကမ္ဘာထက်မာ တိုးတက်မှုနှုန်း အဖော်ဆောင်နိုင်ဆုံး နိုင်ငံအဖြစ် ထိပ်ဆုံးမှ ရပ်တည်ခရေ။<ref>{{cite web|last=Weisenthal|first= Joe |url=http://www.businessinsider.com/willem-buiter-3g-countries-2011-2?slop=1 |title=3G Countries |publisher=Business Insider |date=22 February 2011 |accessdate=6 August 2011}}</ref> ယင်းရို့၏ အောင်မြင်သော စီးပွားရီး ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကြောင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီး အဖွဲ့သို့ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ ဝင်ရောက်နိုင်ခရေ။ ယင်းအပြင် နိုင်ငံတကာ ဖရန်ကိုဖုန်းနီ နိုင်ငံများမာ ပါဝင်ခဖူးသော သမိုင်းကြောင်းလည်း ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ တပါတီ စနစ် ကျင့်သုံးပြီးကေ ကွန်မြူနစ် စနစ်ကို လက်ခံကျင့်သုံးသော နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမာ တနိုင်ငံ အဖြစ် ကျန်ဟိနီဆဲ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်စွာ အလယ်အလတ်အဆင့် ဝင်ငွီနိမ့်သော စီးပွားရီးဟိရေ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတခု ဖြစ်တေ။ အဂတိလိုက်စားမှု၊ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာပြဿနာတိနန့် လူ့အခွင့်အရီးမှတ်တမ်း အားနည်းမှုတိ မြင့်မားစွာဟိရေ။ ယင်းရေ[[အရှိတောင်အာသျှနိုင်ငံတိအသင်း|အာဆီယံ]] (ASEAN)၊ အေပက် (APEC)၊ ဘက်မလိုက်လှုပ်ယှားမှု (Non-Aligned Movement)၊ အိုအိုင်အက်ဖ် (OIF) နန့် ဒဗလျူတီအို (WTO) အပါအဝင် နိုင်ငံတကာနန့် အစိုးရအချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေ အဖွဲ့အစည်းတိ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်တေ။ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရီးကောင်စီမာ နှစ်ကြိမ်လုံးလုံး အလှည့်ကျအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ယူခရေ။ == နာမည်ရင်းမြစ် == ''ဗီယက်နမ်''ဆိုရေနာမည်မာ ''နမ်ဗီယက်''ဆိုရေ နာမည်မှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ထိုစကားလုံးအား ၂ရာစုမာ အုပ်စိုးခရေ ''ထရူးမင်းဆက်''လက်ထက်မှ စတင် သုံးနှုန်းခရေ။<ref name="Woods38">{{harvnb|Woods|2002|page=38}}</ref> ဗီယက်ဆိုရေ စကားလုံးမာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနန့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရို့မာ နီထိုင်သော ဘက်ရှ်ဗီယက် ဆိုရေ လူမျိုးစု၏ နာမည်အတိုဖြစ်တေ။<ref name="Yue-Hashimoto">{{harvnb|Yue-Hashimoto|1972|page=1}}</ref> ဗီယက်နမ်ဆိုရေ စကားလုံးအား ၁၆ ရာစုနှစ်က ကဗျာတပုဒ်မာ စတင်သုံးနှုန်းထားရေကို တွိရရေ။ ယင်းအပြင် ၁၆ ရာစုနန့် ၁၇ ရာစု အထဲ ထွင်းထုခသော ကျောက်စာတိုင် ၁၂ တိုင်မာလည်း သုံးနှုန်းထားရေကို တွိရရေ။ ယင်းအပြင် ၁၅၅၈ ခုနှစ်က စတင်တည်ထားခသော ဟိုင်ဖုန်းမြို့မှ ဘောင်လန်ဘုရားမာလည်း တွိရရေ။ ၁၈၀၂ ခုနှစ်မာ ငုယင်ဖွတ်အန်း မှ ငုယင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခပြီးကေ တည်ထောင်ပြီး ဒုတိယမြောက်နှစ်မာ [[ချင်မင်းဆက်]] ဧကရာဇ် ကျားချင် မှ ယင်းအား နမ်ဗီယက်/နမ်ယူး ဘုရင် အဖြစ် သတ်မှတ်ပီးရန် ပန်ကြားခရေ။ ယကေလေ့သော့ ချင်မင်းဆက် အရာဟိတိက နမ်ဗီယက်/နမ်ယူး ဆိုရေ နာမည်မာ တရုတ်နိုင်ငံမှ ကွမ်းဟိပြည်နယ် နန့် [[ကွမ်တုန်းပြည်နယ်]] တိလေ့ ပါဝင်ဗျယ်ဒေး ငုယင်ဖွတ်အန်း၏ ဒေသမာ အယင်က ကျောင်းရှီဒေသဖြစ်ရေ အန်နမ် ဒေသရာကေ ဖြစ်သဖြင့် နမ်ဗီယက်/နမ်ယူး ဘုရင် အဖြစ် မသတ်မှတ် နှိုင်ကြောင်း ထောက်ပြ ပြောဆိုခပြီးကေ ထို့အတွက် ယင်းရို့၏ နိုင်ငံအား ယူးနန်/ ဗီယက်နမ်ဟု သတ်မှတ် ပီးခရေ။<ref>《嘉庆重修一统志》卷五五三</ref> ၁၈၀၄ ခုနှစ် မှ ၁၈၁၃ ခုနှစ် အတွင်းမှာ ကျားလုံ ဧကရာဇ်မှ ထိုနာမည်အား တရားဝင် သုံးစွဲခရေ။ ထိုနာမည်အား ၂၀ရာစု အစောပိုင်းမာ ဖန်ဗွိုင်းချောင် ရီးသားသော ဗီယက်နမ်၏ ပျောက်ဆုံးနိန်ရေ သမိုင်းကြောင်း စာအုပ်မာ ပြန်ပနာဖော်ထုတ်ခပြီးကေ နောက်ပိုင်းမာ ဗီယက်နမ် မျိုးချစ် ပါတီမှ ဆက်ပနာသုံးစွဲခရေ။<ref name="Tonnesson117">{{harvnb|Tonnesson|Antlov|1996|page=117}}</ref> ၁၉၄၅ ခုနှစ် အထိ နိုင်ငံ၏ နာမည်ကို အန်နမ် ဟု သုံးစွဲခပြီးကေ ဟူးမြို့ဟိ တော်ဝင်အစိုးရနန့် ဟနွိုင်းဟိ ဗီကုန်းဖြီင်း အစိုးရ ၂ ရပ်စလုံးမှ ထို အချိန်မှစပြီးကေ ဗီယက်နမ်ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲခကတ်တေ။<ref name="autogenerated1">{{harvnb|Tonnesson|Antlov|1996|page=126}}</ref> == သမိုင်း == ===သမိုင်းမတင်မီခေတ် နန့် ရှီးခေတ်သမိုင်း=== [[File:Trong dong Dong Son Guimet.jpg|thumb|left|ဒေါင်ဆမ် သံစည်၊ ဘီစီ ၈၀၀ ခုနှစ်]] ရှီးဟောင်းသုတေသန တူးဖော်မှုတိ အရ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ [[ကျောက်ခေတ်လယ်]]မှ အစပြုပနာ လူရို့နီထိုင်သော အထောက်အထားတိ တွိဟိရရေ။ လန်ဆွန်းပြည်နယ် နန့် ငဲ့အန်း ပြည်နယ်ရို့ဟိ ဂူတိ အတွင်းမာ ဘီစီ ၅၀၀,၀၀၀ လှောက်မှ ဟိုမိုအီရပ်တပ်စ် ရို့၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းတိကို တွိဟိခရရေ။ <ref>[http://voices.yahoo.com/the-human-migration-homo-erectus-ice-age-3357450.html "The Human Migration: ''Homo erectus'' and the Ice Age"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112203432/http://voices.yahoo.com/the-human-migration-homo-erectus-ice-age-3357450.html |date=12 November 2012 }}. Yahoo!. 27 May 2009. Retrieved 24 January 2013.</ref> အရှိတောင်အာသျှမာ ရှီးအကျဆုံး ဟိုမိုဆီးပီးယန်း (လူ) ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းအား ပလိုင်စတိုဆင်း ခေတ်လယ်မာ တွိဟိရပြီး သွားအပိုင်းအစတိကို သန်အွမ် နန့် ဟန်းဟမ် မှ တွိဟိခရရေ။ <ref>Kha and Bao, 1967; Kha, 1975; Kha, 1976; Long et al., 1977; Cuong, 1985; Ciochon and Olsen, 1986; Olsen and Ciochon, 1990.</ref> ပလိုင်စတိုဆင်း ခေတ်နှောင်းမှ ဟိုမိုဆီးပီးယန်းရို့၏ သွားတိကိုမူ ဒေါင်ကန်ဒေသမာ တွိဟိရပြီးကေ <ref name=Cuong1986>Cuong, 1986.</ref> ဟိုပိုင်ဆင်းခေတ်ဦးမှ သွားတိကိုမူ မိုင်ဒဒျူး <ref name=Cuong1986/>၊ လန်ဂေါင်း <ref>Colani, 1927.</ref> နန့် ကွမ် ဒေသရို့မာ တွိဟိရရေ။ <ref>Demeter, 2000.</ref> ဘီစီ ၁၀၀၀ ခုနှစ်ခန့်မာ မားမြစ် နန့် မြစ်နီမြစ်ရို့၏ ရေလွှမ်းလွင်ပြင် ဒေသတိ အထဲ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးမှု နန့် ကြီးသွန်းမှု ထွန်းကားလာရာမှ ဒေါင်ဆမ် ယိုင်ကျေးမှု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် ပါလတ်တေ။ ဒေါင်ဆမ်ရို့၏ စည် မာ ထင်ရှားသော အမှတ်အသား တခု ဖြစ်တေ။ ယင်းချိန်မာ အစောပိုင်း ဗီယက်နမ် ပြည်ထောင်တိ ဖြစ်ရေ ဗန်းလန်ပြည် နန့် အောလပ်စ် ပြည်ရို့ စတင်ပေါ်ထွန်းလာခပြီး ယင်းရို့ ယိုင်ကျေးမှု၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ပင်လယ်ပိုင်း အရှိတောင်အာသျှ အပါအဝင် တခြားသော အရှိတောင်အာသျှ ဒေသတိသို့ ဘီစီ ပထမ ထောင်စုနှစ် အထဲ ပျံ့နှံ့ ရောက်ဟိလားခီရေ။<ref>[http://www.littlevietnamtours.com.vn/about_vietnam/vietnam_culture/dong_son_culture.php "Dong Son culture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426081801/http://www.littlevietnamtours.com.vn/about_vietnam/vietnam_culture/dong_son_culture.php |date=26 April 2013 }}. LittleVietnamTours.com.vn. Retrieved 28 January 2013.</ref><ref>Nola Cooke, Tana Li, James Anderson (2011). ''The Tongking Gulf Through History''. p.46: "Nishimura actually suggested the Đông Sơn phase belonged in the late metal age, and some other Japanese scholars argued that, contrary to the conventional belief that the Han invasion ended Đông Sơn culture, Đông Sơn artifacts, ..."</ref><ref>Vietnam Fine Arts Museum (2000). "... the bronze cylindrical jars, drums, Weapons and tools which were sophistically carved and belonged to the World famous Đông Sơn culture dating from thousands of years; the Sculptures in the round, the ornamental architectural Sculptures ..."</ref> ===ဗီယက်နမ် ဘုရင်ခေတ်=== ဗီယက်နမ် နိုင်ငံမာ ဗန်းလန် ဟု သိကတ်တေ ဟုန်ဘုရင်ရို့၏ ဟုန်ဘန်းမင်းဆက်ရေ ဗီယက်နမ်ရို့၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုနှိုင်ရေ။ ဘီစီ ၂၅၇ ခုနှစ်မာ နောက်ဆုံး ဟုန်ဘုရင်အား သပ်ဖန် မှ အနိုင်ယူခပြီး လပ်စ်ဗီယက် နန့် အောဗီယက်လူမျိုးရို့ကို ပူးပေါင်းကာ အောလပ်စ်နိုင်ငံ အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ကာ အန်းဒုန်ဗွန်းဆိုရေ ဘွဲ့နာမည်ကို ခံယူခရေ။ ဘီစီ ၂၀၇ ခုနှစ်မာ တရုတ် စစ်ဗိုလ်ချုပ် ကျောင်တျို မှ အန်းဒုန်းဗွန်းအား အနိုင်ရခပြီးကေ အောလပ်စ်နိုင်ငံအား နန်ယူးဒေသအထဲ သွတ်သွင်းခရေ။ ယကေလေ့သော့ ဘီစီ ၁၁၁ ခုနှစ် ဟန်-နန်ယူးစစ်ပွဲ အပြီးမာ နန်ယူးသည် တရုတ်ဟန်မင်းဆက်၏ အင်ပါယာ အတွင်းကို သွတ်သွင်း ခံခရရေ။ [[File:Vietnam territorial expansion (900–1760 AD).gif|thumb|190px|တောင်ပိုင်း (နန်းတျန်) အား အောင်မြင်မှုကို ပြသော ဗီယက်နမ် မြီပုံ ၁၀၆၉-၁၇၅၇ {{legend|#ffdd00|၉၀၀}} {{legend|#ffff88|၁၁၀၀}} {{legend|#bbff88|၁၄၇၅}} {{legend|#66ff66|၁၆၅၀}} {{legend|#bbbbff|၁၇၆၀}} ]] နောင် နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ အတွင်းမှာ အဂု ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းသည် တရုတ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မာသာ ဟိနိန်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://asia.msu.edu/seasia/Vietnam/History/chinesecolonization.html|title=Chinese Colonization (200BC – 938AD)|publisher=Asia.msu.edu|accessdate=28 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070825192025/http://www.asia.msu.edu/seasia/Vietnam/History/chinesecolonization.html|archivedate=25 August 2007}}</ref> အစောပိုင်း လွတ်မြောက်ရီး လှုပ်ယှားမှုများ ဖြစ်ရေ ထရွန်းညီအစ်ကိုတိ၏ လှုပ်ယှားမှု နန့် လေဒီထရူးရို့၏ လှုပ်ယှားမှုတိမာ တဒင်္ဂရာကေ အောင်မြင်ခကေလေ့ ဗန်ရွှန်းဟု နာမည်မာသော အစောပိုင်း လိုင်မင်းဆက်မာမူ အေဒီ ၅၄၄ ခုနှစ်မှ ၆၀၂ ခုနှစ်အထိ လွတ်လပ်စွာ တည်ဟိနိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.easyrider.vn/contents.php?ids=144|title=Country's Official Name|publisher=Easy Riders Vietnam|accessdate=18 July 2013|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109220805/http://www.easyrider.vn/contents.php?ids=144}}</ref> ၁၀ ရာစု အစောပိုင်းမာမူ ခွပ်မိသားစု ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မာ ကိုင်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ရဟိခကေလေ့ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံအဖြစ် မရဟိခဲ့ပါ၊၊ အေဒီ ၉၃၈ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် ပဒေသရာဇ် ငိုကူရင် သည် တရုတ် တောင်ပိုင်းဗန်းပြည်နယ်၏ တပ်တိကို ဗတ်ဒန်းမြစ်တိုက်ပွဲမာ အနိုင်တိုက်ခပြီး တရုတ်ရို့၏ အုပ်စိုးမှု အောက်မာ နှစ်ပေါင်း တထောင်ကျော် နီထိုင်ခရမှ လွတ်လပ်ရီး အပြည့်အဝ ရဟိခရေ။ <ref>{{cite news |url=http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=04SUN220106 |title=Spears offer insight into early military strategy |publisher=Viet Nam News |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304011202/http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=04SUN220106 |archivedate=4 March 2009 |date=22 January 2006}}</ref> နိုင်ငံ၏ နာမည်အား ဒိုင်းဗီယက် (မဟာ ဗီယက်) ဟု ပြောင်းလဲ မှည့်ခေါ်ခပြီး လိုင်မင်းဆက် နန့် ထရန်မင်းဆက်ရို့၏ အောက်မာ ရွှီရောင်လွှမ်းသော နိရက် တိကို ဖြတ်သန်းနိုင်ခရေ။ ထရန်မင်းဆက်၏ အုပ်စိုးမှု အောက်မာ ဒိုင်းဗီယက်ရို့စွာ မွန်ဂိုရို့၏ ကျူးကျော်မှု သုံးကတ်ိမ်ကို တွန်းလှန်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/vietnam/9.htm |title=The Trần Dynasty and the Defeat of the Mongols |publisher=Countrystudies.us |accessdate=28 April 2010}}</ref> ယင့်အတောအတွင်းမာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာခပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်လာခရေ။ ဟိုးမင်းဆက် ပြုတ်ကျခသော ၁၄၀၆-၇ ခုနှစ် မင်း-ဟိုး စစ်ပွဲ နောက်ပိုင်းမာ ဗီယက်နမ်ရို့စွာ တအောင့်ချေလောက် လွတ်လပ်ရီး ဆုံးရှုံးခပြီး တရုတ် မင် မင်းဆက်၏ အုပ်စိုးမှုကို ခံခရကေလည်း လဲ မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခသူ လဲလွိုင်မှ ဗီယက်နမ် လွတ်လပ်ရီးကို ပြန်ပနာ ရယူခရေ။ ဗီယက်နမ်မင်းဆက်တိစွာ ၁၅ ရာစု လဲ မင်းဆက် လက်ထက်မာ အထွဋ်အထိပ်သသို့ ရောက်ဟိခပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် လဲဧကရာဇ် လဲသန်တောင် (၁၄၆၀-၁၄၉၇)၏ လက်ထက်မာ ဖြစ်တေ။ ၁၁ ရာစုနန့် ၁၈ ရာစု ကြားမာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် နမ်တျန် (တောင်ပိုင်းသို့ချဲ့ထွင်ခြင်း) နာမည်ရရေ အစီအစိုင်ဖြင့် တောင်ပိုင်းသို့ ချဲ့ထွင်ခပြီးကေ <ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/vietnam/11.htm |title=The Lê Dynasty and Southward Expansion |publisher=Countrystudies.us|accessdate=28 April 2010}}</ref> နောက်ဆုံးမှာ ချန်ပါပြည် နန့် ခမာ အင်ပိုင်ယာ၏ တစိတ်တပိုင်းကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web |url=http://www.ancientworlds.net/aw/Article/549713 |title=The Kingdom of Champa |publisher=Ancientworlds.net |accessdate=28 April 2010 |archive-date=11 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511081540/http://www.ancientworlds.net/aw/Article/549713 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cpamedia.com/history/cham_survivors/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100110131508/http://www.cpamedia.com/history/cham_survivors/ |archivedate=10 January 2010 |title=The Chams: Survivors of a Lost Civilisation |publisher=Cpamedia.com |accessdate=28 April 2010}}</ref> ၁၆ ရာစု နောက်ပိုင်းမာ လူထု အုံကြွမှုတိ နန့် တနားတခါ ဖြစ်ပွားသော နိုင်ငံရီး ပဋိပက္ခမားက ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို လွှမ်းခြုံထားခရေ။ ပထမပိုင်းမာ တရုတ်ရို့ ထောက်ခံသော မက် မင်းဆက်က လဲ မင်းဆက်၏ အာဏာကို ခေါ်တောင်းခရေ။ မက် မင်းဆက် အား နှိမ်နှင်းပြီးကေ လဲ မင်းဆက်ကို နာမည်အနိန်နန့် ပြန်ပနာ အသက်သွင်းခကေလေ့ အာဏာမာ မြောက်ပိုင်းဟိ ထရင်း ပဒေသရာဇ်များ နန့် တောင်ပိုင်းဟိ ငုယင် ပဒေသရာဇ် ရို့ပါးမာ ကွဲပြားစွာ ဟိနိန်ခရေ။ ယင်းရို့စွာ နှစ် ၄၀ ကျော်လှောက် ပြည်မားစစ် အဖြစ် တိုက်ခိုက်နီခပြီးကေ ၁၆၇၀ ခုနှစ်များမာ တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရီး သဘောတူညီချက် ရဟိခရေ။ ထို အချိန်အထဲ ငုယင်ရို့စွာ ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်းကို မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသကို ချဲ့ထွင်ခပြီးကေ အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့် နန့် ခမာရို့၏ မြေတိကို မဲခေါင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ အထဲ သွတ်သွင်းခရေ။ နိုင်ငံအထဲ ကွဲပြားနီမှုတိစွာ တေးရွှန်း ညီရကိုတိက မင်းဆက် အသစ်ကို တည်ထောင်ပြီးကေမာ ကြက်စာကောက်လားခီရေ။ ယကေလေ့သော့ ယင်းရို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ကြာရှည်မခံခဲ့ပါ၊၊ ယင်းရို့အား ငုယင် ပဒေသရာဇ်ရို့၏ အကပ်အသပ်ဖြစ်ရေ ငုယင်အန်း မှ ပြင်သစ်ရို့၏ အကူအညီနန့် အနိုင်ယူ ခရေ။<ref>[https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA723&dq=Puymanel&lr=&sig=ACfU3U0QtLHIsVz76dH6VpFbsBYgm8FA8Q ''Colonialism'' by Melvin Eugene Page and Penny M. Sonnenburg] via Google Books. p.723. Retrieved 24 October 2012.</ref> ငုယင်အန်းသည် ဗီယက်နမ်ကို ပေါင်းစည်းခပြီးကေ ငုယင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့ကာ ဂျားလောင်း နာမည်ဖြင့် အုပ်စိုးခရေ။ ===၁၈၆၂-၁၉၄၅ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား=== [[File:Indochine française (1913).jpg|thumb|left|၁၉၁၃ ခုနှစ် ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား]] ပြင်သစ်ရို့မှ ကက်သလစ် စစ်သွီးကြွရို့၏ အကူအညီနန့် ၁၈၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၈၅ ခုနှစ် အထဲ ရဟိခရေ ဆက်တိုက် စစ်ရီး အောင်မြင်မှုတိကြောင့် ဗီယက်နမ်ရို့၏ လွတ်လပ်ရီး ယုတ်လျော့ပါလတ်တေ။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်မာ တောင်ပိုင်း သုံးပုံ တပုံသည် ပြင်သစ်ရို့၏ ကိုလိုနီ ဖြစ်ရေ ကိုချင်ချိုင်းနား ဖြစ်လာခရေ။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါမှ တနိုင်ငံလုံးသည် ပြင်သစ်လက်အောက်ကို ကျရောက်ခပြီး ဗီယက်နမ် အလယ်ပိုင်းနန့် မြောက်ပိုင်းရို့ကို အန်နမ် အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြီ နန့် တွန်ကင် အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြီဆိုပနာ ပြင်သစ် အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြီ နှစ်ခု အဖြစ် ခွဲခြာထားခရေ။ ထိုဗီယက်နမ် နယ်မြီ ၃ ခု ရို့အား ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား ပြည်ထောင်စု အဖြစ် ၁၈၈၇ ခုနှစ်မာ တရားဝင် ပေါင်းစည်းခရေ။ ပြင်သစ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ဗီယက်နမ် လူ့အဖွဲ့အစည်း အထဲ ထင်ရှားသော နိုင်ငံရီး နန့် ယိုင်ကျေးမှုအပြောင်းအလဲတိကို ဖြစ် ပေါ်စီခရေ။ အနောက်တိုင်းပုံစံ ခေတ်မီ ပညာရီးစနစ်ကို ဖော်ဆောင်ခပြီးကေ ရိုမန်ကက်သလစ် ဘာသာကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဖြန့်ဖြူးခရေ။ အင်ဒိုချိုင်းနားမာ လာရောက် နီထိုင်ကတ်တေ ပြင်သစ် အများစုကတော့ခါ ကိုချင်ချိုင်းနားမာ စုစည်းနီခပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် ဆိုင်းဂုံ ဒေသမာ ဖြစ်တေ။ <ref>[http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/docrepository/FrenchAlgeria.pdf "French Counterrevolutionary Struggles: Indochina and Algeria" (PDF)]{{Dead link|date=December 2020 }}. United States Military Academy. 1968. Retrieved 6 July 2013.</ref> ဆယ်စုနှစ် တခုမျှ ပြင်သစ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ပုန်ကန်ခသော ဘုရင့် သစ္စာခံရို့၏ ခန်ဗူအန်း လှုပ်ယှားမှုမာ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များမာ ကျရှုံးခရေ။ ထိုအတော အတွင်းမှာ ခန်ဗူအန်း ပြောက်ကျား ရို့စွာ ဗီယက်နမ် ခရစ်ယာန် လူဦးရွီ၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံ ခန့်မျှကို သတ်ဖြတ် ခရေ။ <ref>Fourniau, Annam–Tonkin, pp. 39–77</ref> ဆီးရွက်ကြီး၊ မဲနယ်၊ လက်ဖက် နန့် ကော်ဖီ တင်ပို့မှုရို့ကို တိုးမြှင့်ရန် အတွက် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရီးကို မြှင့်တင်ခကေလေ့ ပြင်သစ်ရို့စွာ ဗီယက်နမ်ရို့ တောင်းဆိုရေ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်မှုနန့် လူထုအခွင့်အရီးတိကို လျစ်လျူရှုထားခရေ။ အမျိုးသားရီးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရီး လှုပ်ယှားမှုများ မကြာခင်မာ ပေါ်ပေါက်လာခပြီး လွတ်လပ်ရီးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်သော တနည်း တောင်းဆိုရေ ဖန်ဘိုချော၊ ဖန်ချူထရင်း၊ ဖန်ဒင်ဖုံ၊ ဧကရာဇ် ဟမ်ငိ နန့် [[ဟိုချီမင်း]] အစဟိရေ ဂေါင်းဆောင်များ ပေါ်ထွက်လှာခရေ။ ယကေလေ့သော့ ၁၉၃၀ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် မျိုးချစ်ပါတီ၏ ယန်ဘိုင်း သူပုန်ထမှုအား ပြင်သစ်ရို့က အလွယ်ချေ နှိမ်နင်း နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.executedtoday.com/2013/06/17/1930-13-viet-nam-quoc-dan-dang-cadres-for-the-yen-bai-mutiny/|title=1930: 13 Viet Nam Quoc Dan Dang cadres, for the Yen Bai mutiny|publisher=ExecutedToday.com|date=17 June 2013|accessdate=6 July 2013|archive-date=29 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129215246/http://www.executedtoday.com/2013/06/17/1930-13-viet-nam-quoc-dan-dang-cadres-for-the-yen-bai-mutiny/}}</ref> ပြင်သစ်ရို့စွာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်တေ အထိ ယင်းရို့၏ ကိုလိုနီ နယ်မြီတိကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားနှိုင်ခကေလေ့ ပစိဖိတ်စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားကပင် အစပြုပနာ ဂျပန်ရို့စွာ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားအား ၁၉၄၀ မာ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ ဂျပန် အင်ပိုင်ယာအား ၏ တပ်တိကို ဗီယက်နမ်မာ တပ်စွဲခွင့် ပီးခရယား ဂျပန်ရို့မှ ဗီရှီပြင်သစ် ထောက်ခံသူရို့အား ယင်းရို့၏ ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်ရီးကို ဆက်ပနာလုပ်ဆောင်ခွင့် ပီးခရေ။ ဂျပန်ရို့စွာ ယင်းရို့၏ စစ်ဆင်ရီးတိကို ထောက်ပံ့ဖို့အတွက် ဗီယက်နမ်ရို့၏ သဘာဝ အရင်းအမြစ်တိကို အသုံးချခပြီး တဆတ်ဆတ်နန့် ၁၉၄၅ခုနှစ် မာ့ခ်ျလမာ တနိုင်ငံလုံးကို လုံးဝ သိမ်းပိုက်ခကာ ၁၉၄၅ခုနှစ်မာ လူ ၂ သန်းကျော် သီဆုံးစီခသော ဗီယက်နမ် ဒုဗ္ဘိက္ခန္တာရကပ် ဆိုက်ရောက်စီခရေ။<ref name="Hirschman"/> ===၁၉၄၆-၅၄ ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲ=== [[File:First Indochina War map 1954 de.svg|thumb|right|၁၉၅၄ ခုနှစ် အဆုံးပိုင်း ပထမအင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲ အခြီအနီ<br />Legend:<br />{{Legend|#ff6a00|ဗီကုန်းဖြီင်းရို့ ထိန်းခြုပ်ထားရေ ဒေသများ}} {{Legend|#800080|ပြင်သစ်ရို့ ထိန်းခြုပ်ထားရေ ဒေသများ}} {{Legend|#00000|ဗီကုန်းဖြီင်း ပြောက်ကျားရို့ တပ်စွဲထားရေ/တိုက်ခိုက်နိန်ရေ နီရာများ}}]] ၁၉၄၁ ခုနှစ်မာ မာ့က်ခ်စ်ဝါဒ-လီနင်ဝါဒ စွဲကိုင်ထားရေ တော်လှန်ရီးဂေါင်းဆောင် ဟိုချီမင်း၏ ဦးဆောင်မှု ဖြင့် ဗီကုန်းဖြီင်းဟု ခေါ်သော ကွန်မြူနစ် နန့် အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရီး လှုပ်ယှားမှု ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ဟိုချီမင်းသည် ဗီယက်နမ်အား ပြင်သစ်ရို့ပါးမှ လွတ်လပ်ရီး ရရန်နန့် ဂျပန်ရို့၏ ကျူးကျော်မှု အဆုံးသတ်ရန် ဦးတည် လှုပ်ရှားခရေ။ ဂျပန်ရို့ စစ်ယှုံးပြီး ဗီယက်နမ်ဟိ ယင်းရို့၏ ရုပ်သေးအစိုးရ ၁၉၄၅ ခုနှစ် သြဂတ်လမာ ပြုတ်ကျပြီးကေ ဗီကုန်းဖြီင်းရို့စွာ ဟနွိုင်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်လို့ ယာယီအစိုးရ အဖြစ် စတ်တင်ဘာလ ၂ ရက်နိမာ လွတ်လပ်ရီး ကြေညာခရေ။ ထိုနှစ် အတွင်းမှာကပင် ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ယာယီအစိုးရအဖွဲ့မှ ပြင်သစ် အရှိဖျားစူးစမ်းရှာဖွေရီးတပ်ဖွဲ့အား ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရီးကို ပြန်ပနာ အသက်သွင်းရန် စီလွှတ်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမာ ဗီကုန်းဖြီင်းရို့မှ ပြင်သစ်ရို့အား ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရီးဖြင့် စတင်တိုက်ခိုက်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://parallelnarratives.com/vietnam-notebook-the-first-indochina-war-early-years-1946-1950/|title=Vietnam Notebook: First Indochina War, Early Years (1946–1950)|publisher=Parallel Narratives|accessdate=25 July 2013}}</ref> ထို့အတွက် ဖြစ်ပေါ်လှာသော ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနားစစ်သား ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ အထိ ကြာမြင့်ခရေ။<ref>[http://coombs.anu.edu.au/%7Evern/van_kien/declar.html Declaration of Independence, Democratic Republic of Vietnam (2 September 1945)]. Vietnam Documents. Retrieved 15 October 2012.</ref> ပြင်သစ်နန့် ယင်းရို့၏ ဗီယက်နမ် သစ္စာခံရို့အား ၁၉၅၄ ဒျန်ဗျန်ဖူး တိုက်ပွဲမာ အနိုင်ရခပြီးကေနောက်ပိုင်းမာ ကျင်းပသော ဂျီနီဗာ ကွန်ဖရင့်မာ ဟိုချီမင်းသည် အသာစီးရရေ အခြီအနီမှ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရီး အတွက် ဆွေးနွေးနိုင်ခရေ။ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်အရ ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်ရီးကို အဆုံးသတ်ခပြီးကေ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားအား ဖျက်သိမ်းခကာ ယင်းကနိန် တဆင့် ပြင်သစ် သစ္စာခံတပ်နန့် ကွန်မြူနစ်ရို့အား မြောက်လတ္တီကျု ၁၇ ဒီဂရီမာ စစ်ပွဲကင်းမဲ့ဇုံ အဖြစ် နှစ်ပိုင်း ပိုင်းခြာထားခရေ။ ယင်းပိုင် ခွဲခြမ်းပြီးကေ မြောက်ပိုင်းမာ ဟိုချီမင်း၏ ဗီယက်နမ် ဒီမိုကရက်တ သမ္မတနိုင်ငံ နန့် တောင်ပိုင်းမာ ဘောင်ဒိုင်းဧကရာဇ်၏ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ ဆိုပနာ နိုင်ငံ ၂ ခု ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ရက် ၃၀၀ အထဲ လွတ်လပ်စွာ ရွှိပြောင်းခွင့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သဖြင့် ၁ သန်းနီးပါးလှောက်ဟိရေ အထူးအနိန်နန့် ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖြစ်ရေ မြောက်ပိုင်းသားတိ ကွန်မြူနစ်ရို့၏ ဖိနှိပ်ခံရဖို့ကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် တောင်ပိုင်းသို့ ရွှိပြောင်းခကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://econlog.econlib.org/archives/2012/07/vietnams_300_da.html|title=Vietnam's 300 Days of Open Borders: Operation Passage to Freedom|publisher=Library of Economics and Liberty|date=3 July 2012|accessdate=12 July 2013}}</ref> ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်အရ ဗီယက်နမ်အား ၂ ပိုင်းကန့်ခြင်းကာ အမြဲတမ်းအတွက် မရည်ရွယ်ဘဲ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ရွီးကောက်ပွဲ အပြီးမာ ပြန်ပနာပေါင်းစည်းရန် သဘောတူထားခရေ။ <ref name="ClemsonEdu">{{cite web|url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/viet4.html|title=The Geneva Accords|author=Moïse, Edwin |publisher=Clemson University|date=4 November 1998|accessdate=12 July 2013}}</ref>ယကေလေ့သော့ ၁၉၅၅ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ငိုဒင်းဒရိန် မှ ယင်းနန့် ညီအစ်ကို တော်စပ်သူ ငိုဒင်းနူ ဦးစီးကျင်းပသော မသမာရေ ဆန္ဒခံယူပွဲဖြင့် ဘောင်ဒိုင်းအား ဖြုတ်ချခပြီး ကိုယ့်ဘာသာ ဗီယက်နမ် သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတ အဖြစ် ကြေညာခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/viet5.html|title=The Aftermath of Geneva, 1954–1961|author=Moïse, Edwin |publisher=Clemson University|date=4 November 1998|accessdate=12 July 2013}}</ref> ===၁၉၅၄-၇၅ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ=== {{Main|ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ}} [[File:Defoliation agent spraying.jpg|thumb|left|၁၉၆၉ခုနှစ် အမေရိကန် ဟယ်လီကော်ပတာ တစင်းမှ မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာ ရွက်ကြွီဆီး (လိမ္မော်ရောင် အေးဂျင့် ဖြစ်နှိုင်ရေ) ဖျန်းနေစဉ်)]] ဟနွိုင်းအစိုးရကို ထောက်ခံသော ဗီယက်ကောင်းရို့က ၁၉၅၀ ခုနှစ်တိ၏ နှောင်းပိုင်းမာ ဒျမ် အစိုးရကို ဖြုတ်ချရန် အတွက် ပြောက်ကျားစစ်ကို စတင် ဆင်နွှဲခရေ။ <ref name="USvietAnalysis">''The United States in Vietnam – An Analysis in Depth of America's Involvement in Vietnam''. George McTurnin Kahin and John W. Lewis (1967). Delta Books.</ref> ၁၉၅၃ မှ ၁၉၅၆ အထဲ မြောက်ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ လယ်ယာမြီ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိကို ဆောင်ရွက်ခပြီးကေ ယင်းရို့မာ မြီငှားခ လျှော့ချရီး နန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးရို့ ပါဝင်ကာ ထို့အတွက်ကြောင့် ထင်ရှားသိသာသော နိုင်ငံရီး ဖိနှိပ်မှုတိ ဖြစ်ပေါ်စီခရေ။ လယ်ယာမြီ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး ကာလအထဲ မြောက်ဗီယက်နမ် မျက်မြင်သက်သီရို့၏ အဆိုအရ ကျေးရွာနေ လူဦးရွီ ၁၆၀ မာ တယောက်လှောက် အသတ်ခံခရပြီး တနိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် တွက်ကြည့်မည် ဆိုခကေ လူ ၁၀၀,၀၀၀ ခန့် အထိ သတ်ဖြတ်ခံခရရေဟု မှန်းဆနှိုင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ထို စစ်ဆင်ရီးမာ မြစ်နီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာ အများဆုံး ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် ပညာသျှင်အများစုက အနည်းဆုံး ၅၀,၀၀၀ ခန့်မျှ အသတ်ခံရဖို့ဟု လက်ခံခကတ်တေ။ <ref>{{cite book|last=Turner|first=Robert F.|title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development|url=https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe|year=1975|publisher=Hoover Institution Publications|isbn=978-0817964313|p=[https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe/page/143 143]}}</ref><ref>cf. Gittinger, J. Price, [http://www.jstor.org/discover/10.2307/3024603?uid=3739656&uid=2134&uid=367529391&uid=2&uid=70&uid=3&uid=367529381&uid=3739256&uid=60&sid=21101618662091 "Communist Land Policy in Viet Nam"], ''Far Eastern Survey'', Vol. 29, No. 8, 1957, p. 118.</ref><ref>{{cite book|last=Courtois|first=Stephane et al.|title=The Black Book of Communism|url=https://archive.org/details/blackbookofcommu0000unse|publisher=Harvard University Press|year=1997|isbn=978-0-674-07608-2|page=[https://archive.org/details/blackbookofcommu0000unse/page/569 569]}}</ref><ref>Dommen, Arthur J. (2001), ''The Indochinese Experience of the French and the Americans'', Indiana University Press, p. 340, gives a lower estimate of 32,000 executions.</ref> ယကေလေ့သော့ ဗီယက်နမ် နန့် ဟန်ဂေရီရို့၏ ကန့်သတ်စာရွက်စာတမ်းတိကို ကန့်သတ် အဆင့်မှ အတိသို့ ထုတ်ပြန်ရေ အခါမှမူ သတ်ဖြတ်မှုတိမာ ထိုအချိန်က သတင်းရခရေ အရွီအတွက်ထက် အလွန်ပင် နည်းပါးဗျာယ် ဟိပြီးး ၁၃,၅၀၀ ကျော်လှောက် ဟိဖို့ဟု လှောက်မှန်း ရရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html|title=Newly released documents on the land reform|work=Vietnam Studies Group|accessdate=2016-07-15|quote='''Vu Tuong''': There is no reason to expect, and no evidence that I have seen to demonstrate, that the actual executions were less than planned; in fact the executions perhaps exceeded the plan if we consider two following factors. First, this decree was issued in 1953 for the rent and interest reduction campaign that preceded the far more radical land redistribution and party rectification campaigns (or waves) that followed during 1954-1956. Second, the decree was meant to apply to free areas (under the control of the Viet Minh government), not to the areas under French control that would be liberated in 1954-1955 and that would experience a far more violent struggle. Thus the number of 13,500 executed people seems to be a low-end estimate of the real number. This is corroborated by Edwin Moise in his recent paper "Land Reform in North Vietnam, 1953-1956" presented at the 18th Annual Conference on SE Asian Studies, Center for SE Asian Studies, University of California, Berkeley (February 2001). In this paper Moise (7-9) modified his earlier estimate in his 1983 book (which was 5,000) and accepted an estimate close to 15,000 executions. Moise made the case based on Hungarian reports provided by Balazs, but the document I cited above offers more direct evidence for his revised estimate. This document also suggests that the total number should be adjusted up some more, taking into consideration the later radical phase of the campaign, the unauthorized killings at the local level, and the suicides following arrest and torture (the central government bore less direct responsibility for these cases, however).|archivedate=20 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html}} cf. {{cite journal|last=Szalontai|first=Balazs|title=Political and Economic Crisis in North Vietnam, 1955–56|journal=Cold War History|volume=5|number=4|date=November 2005|pages=395–426}} cf. {{cite book|last=Vu|first=Tuong|url=https://books.google.com/books?id=uZbr9iD1HZ8C&q=15%2C000#v=snippet&q=15%2C000&f=false|title=Paths to Development in Asia: South Korea, Vietnam, China, and Indonesia|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9781139489010|p=103}}</ref> တောင်ပိုင်းမာမူ ဒျမ်အစိုးရမှ မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့၏ အဖျက်အမှောင့် လုပ်စွာများ (၁၉၅၆ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် အရာဟိ ၄၅၀ ကျော်ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း အပါအဝင်) ကို တန်ပြန်ရေ အနေနန့် ကွန်မြူနစ်ဟု သံသယဟိသူ သောင်းဂဏန်းမျှကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းပြီး နိုင်ငံရီး ပြုပျင်သင်ကြားရီး အကျိုင်းစခန်းတိသို့ ပို့ခရေ။ ထိုအစီအစိုင်မာ ရက်စက်သော လုပ်စွာဖြစ်ပြီးကေ ကွန်မြူနစ် မဟုတ်သူ မကန်မဝှန် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်း ခံခရကေလည်း နိုင်ငံအထဲဟိ ကွန်မြူနစ်ရို့၏ လှုပ်ယှားမှုတိကို ယင့်အတောအတွင်း ဟန့်တားနိုင်ခရေ။ ထိုအစီအစိုင် အထဲ လူ ၂,၁၄၈ ဦးမျှ သီဆုံးခရရေဟု မြောက်ဗီယက်နမ်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်ကြေညာခရေ။<ref>{{cite book|last=Turner|first=Robert F.|title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development|url=https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe|year=1975|publisher=Hoover Institution Publications|isbn=978-0817964313|pp=[https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe/page/174 174]–178}}</ref> ၁၉၆၀ နန့် ၁၉၆၂ ရို့မာ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနန့် မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့ ကြား ဆိုဗီကုန်းဖြီှ စစ်ရီး အထောက်အပံ့များ ဆက်ပနာ ပီးအပ်လားဖို့ သဘောတူ စာချုပ်တိကို လက်မှတ်ရီးထိုးခရေ။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်မာ ဒျမ်အစိုးရအား မကျီနပ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ရို့မှ ဆန္ဒပြမှု အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်ခပြီး ထိုအရီးအခင်းကို အစိုးရမှ အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းခရေ။ <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=qh5lffww-KsC&pg=PA1351&lpg=PA1351&dq=xa+loi+pagoda+raids#v=onepage&q=xa%20loi%20pagoda%20raids&f=false|title=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History|editor=Spencer C. Tucker|publisher=ABC-CLIO via Google Books|year=2011|accessdate=14 July 2013|isbn=9781851099610}}</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် ဒျမ်အစိုးရနန့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရို့ကြား ဆက်ဆံရီး ပျက်ပြားခရကာ နောက်ဆုံး ၁၉၆၃ ခုနှစ်မာ အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခပြီးကေ ဒျမ်နန့် နူရို့မာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခရရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB101/|title=JFK and the Diem Coup|publisher=National Security Archive|date=5 November 2003|accessdate=12 July 2013}}</ref> ဒျမ်အစိုးရ နောက်ပိုင်းမာ ၁၉၆၅ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်း လီတပ်ဦးစီးချုပ် ငုယင် ကောင်ကီးနန့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ငုယင်ဗန်သျူး ရို့ အာဏာရယူချိန် အထိ တဒါဇင် ကျော်လှောက်ဟိရေ စစ်အစိုးရ အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်ခရေ။ သျူးက ကီးအား ကွက်ကျော်ရိုက်ခကာ ၁၉၆၇ ခုနှစ် နန့် ၁၉၇၁ ခုနှစ် မဲလိမ်မဲခိုးသော ရွီးကောက်ပွဲတိနန့် ယင်းဧ့ အာဏာ ကိုင်စွဲမှုကို ပိုပြီးကေနနောင်းအောင် ပြုလုပ်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-ky-ticket-wins-national-election|title=This Day in History (Sep 3, 1967): Thieu-Ky ticket wins national election|publisher=History.com|accessdate=26 November 2012}}</ref> ယင်းပိုင် နိုင်ငံရီး မတိုင်းမှု များအထဲ ကွန်မြူနစ်ရို့ နီရာယူလာနိုင်ခရေ။ တောင်ဗီယက်နမ်မာ ကွန်မြူနစ်ရို့၏ ထမှုကို နှိမ်နင်းရာမာ အကူအညီပီးရန် အတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ စစ်ရီး အကြံပီးတိကို စတင်တိုးမြှင့် ကူညီ ခရေ။ ယင်းပိုင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု အတွက် အမေရိကန် မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ် တွန်ကင် ဂျိုင်တာလောင် အဖြစ်အပျက်ကို အကြောင်းပြခရေ။ အမေရိကန်တပ်တိစွာ ၁၉၆၅ မှစပြီးကေ မြီပြင်စစ်ပွဲများမာ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခပြီးကေ အမြင့်ဆုံး အခြီအနီမာ တပ်သား ၅၀၀,၀၀၀ မျှ ဟိခရေ။ <ref>{{cite web |url=http://www.seasite.niu.edu/crossroads/cneher/cn.vietnamwar.htm |title=Vietnam War |publisher=Seasite.niu.edu |accessdate=28 April 2010 |archive-date=7 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107011840/http://www.seasite.niu.edu/crossroads/cneher/cn.vietnamwar.htm }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20061006233048/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=513 "The War's Costs"]. DigitalHistory.uh.edu. 2006. Retrieved 25 February 2014.</ref>အမေရိကန်ရို့က ဝေဟင်မှ ဗုံးများ ဆက်တိုက်ကတ်ဲချခြင်း ကန်ပိမ်းတိကိုလည်း လုပ်ဆောင်ခရေ။ ထိုအချိန်အထဲ တရုတ်နန့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုရို့မှ မြောက်ဗီယက်နမ်အား သိသာထင်ရှားသော လက်နက် အကူအညီများ ပီးခပြီး စစ်ရီးအကြံပီး ၁၅,၀၀၀ ဦးမျှလည်း အကူအညီ ပီးခရေ။ <ref>{{cite web|title=Soviet Aid to North Vietnam|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/vietnam/hist-2nd-indochina-ussr.htm|publisher=GlobalSecurity.org|accessdate=12 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.militaryhistoryonline.com/20thcentury/articles/chinesesupport.aspx|title=Chinese Support for North Vietnam during the Vietnam War: The Decisive Edge|publisher=Military History Online|year=2008|accessdate=17 April 2013|archive-date=13 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213214134/http://www.militaryhistoryonline.com/20thcentury/articles/chinesesupport.aspx}}</ref> ကွန်မြူနစ်တပ်တိစွာ ဗီယက်ကောင်းရို့အား [[လောနိုင်ငံ]] ကို ဖြတ်လားသော ဟိုချီမင်းလမ်းကြောင်းမှ တဆင့် ထောက်ပံ့ရီးပစ္စည်းများ သယ်ယူ ပို့ဆောင်ပီးခရေ။ <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/travel/2011/jul/28/ho-chi-minh-trail-motorbike|title=Riding Vietnam's Ho Chi Minh Trail|work=The Guardian|date=28 July 2011|accessdate=12 July 2013}}</ref> ကွန်မြူနစ်ရို့က ၁၉၆၈ ခုနှစ် တက်တ် ထိုးစစ်အထဲ တောင်ဗီယက်နမ်ဟိ ပစ်မှတ်တိကို တိုက်ခိုက်ခရေ။ ထိုထိုးစစ်မာ စစ်ရီး အရ ယှုံးနိမ့်ခကေလေ့ အမေရိကန် အစိုးရကို ထိတ်လန့်တုန်လှုပ် စီခပြီး အမေရိကန် ပြည်သူရို့မာ ထိုစစ်ပွဲအား ဆန့်ကျင်သော သဖောထားများ ပေါ်ပေါက်လာစီခရေ။ <ref>[http://www.vwam.com/vets/tet/tet.html "Tet Offensive"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160806015346/http://www.vwam.com/vets/tet/tet.html |date=6 August 2016 }}. Vets With A Mission. Retrieved 10 October 2012. "...NLF/NVA troops and commandos attacked virtually every major town and city in South Vietnam as well as most of the important American bases and airfields...In Saigon, nineteen VC commandos blew their way through the outer walls of the US Embassy..."</ref><ref>{{cite web|url=http://www2.vcdh.virginia.edu/HIUS316/mbase/docs/hue.html|title=The Massacre at Hue|work=TIME|date=31 October 1969|accessdate=12 July 2013|archivedate=8 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150308220933/http://www2.vcdh.virginia.edu/HIUS316/mbase/docs/hue.html}}</ref> ထိုးစစ် အတွင်းမှာ ကွန်မြူနစ်တပ်တိက ဟူးမြို့မာ အရပ်သား ၃,၀၀၀ ကျော်လှောက်ကို သတ်ဖြတ်ခရေ။ <ref>{{cite book|last=Turner|first=Robert F.|title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development|url=https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe|year=1975|publisher=Hoover Institution Publications|isbn=978-0817964313|p=[https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe/page/251 251]}}</ref>အကျအဆုံးများပြားခြင်း၊ ပြည်မားမာ ဆန့်ကျင်မှုတိ မြင့်တက်လာခြင်း နန့် နိုင်ငံတကာမှ ရှုံ့ချမှုတိ တိုးပွားလာခြင်း ရို့ကြောင့် အမေရိကန်ရို့စွာ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းမာ မြီပြင်တိုက်ခိုက်ရီးတပ်တိအား ပြန်ပနာရုပ်သိမ်းခရေ။ ထိုအဖြစ်အပျက်မှ တောင်ဗီယက်နမ်အား အားကောင်းလာစီရန်နန့် တိုင်းစီရန် လုပ်ဆောင်ခြင်းကိစ္စ ယှူရေမှုကို ညွှန်ပြခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Vietnamisation|title=Vietnamization|publisher=The Free Dictionary|accessdate=12 July 2013}}</ref> ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၂၇ ရက် ပါရီငြိမ်းချမ်းရီး စာချုပ် အရ အမေရိကန် တိုက်ခိုက်ရီးတပ်များ ၁၉၇၃ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ ၂၉ ရက် နောက်ဆုံးထားပနာ ရုပ်သိမ်းရန် သဘောတူခရေ။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ မြောက်ဗီယက်နမ်မှ ဖုလောင် ပြည်နယ်ကို သိမ်းယူပနာ အပြည့်အဝ ထိုးစစ် စတင်ခဲ့ကာ ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်မာ ဆိုင်းဂုံမြို့ အား သိမ်းပိုက်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/learning/general/specials/saigon/introduction_full.html|title=Saigon's Finale|work=New York Times|date=13 October 1999|accessdate=14 July 2013}}</ref> မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့ စစ်ရီးအရ ကျူးကျော်ချိန်ခါ တောင်ဗီယက်နမ်အား ယာယီအစိုးရမှ တနားချေတဗွေချေမျှ အုပ်ချုပ်ခရေ။ ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂ ရက်မာ မြောက်ဗီယက်နမ် နန့် တောင်ဗီယက်နမ်ရို့ ပေါင်းစည်းလို့ ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် တည်ထောင်ခရေ။ <ref name="Robbers 1021">{{cite book |last=Robbers |first=Gerhard |title=Encyclopedia of world constitutions |url=https://books.google.com/books?id=M3A-xgf1yM4C&pg=PA1021 |accessdate=1 July 2011 |date=30 January 2007 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-8160-6078-8 |page=1021}}</ref> စစ်ပွဲကြောင့် ဗီယက်နမ်အား အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစီခပြီးကေ စုစုပေါင်း သီဆုံးမှုကို ၈၀၀,၀၀၀ နန့် ၃.၁ သန်းကြား ဟိဖို့ဟု လှောက်မှန်း ရရေ။ <ref name="Hirschman">{{cite journal|url=http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100620194237/http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf|archivedate=20 June 2010|last=Hirschman|first=Charles|title=Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate|journal=Population and Development Review|year=1995|jstor=2137774|volume=21|issue=4|pages=783–812|doi=10.2307/2137774|last2=Preston|first2=Samuel|last3=Vu Manh Loi|archive-date=20 June 2010|access-date=4 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620194237/http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf |access-date=4 February 2017 |archive-date=20 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620194237/http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf }}</ref><ref name="afp1995">{{cite news |title=20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate |first=Philip |last=Shenon |url=http://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html |date=23 April 1995 |newspaper=The New York Times |accessdate=24 February 2011 }}</ref><ref name="AP">Associated Press (3 April 1995). "Vietnam Says 1.1 Million Died Fighting For North."</ref> ===၁၉၇၆ မှ အဂု ပြန်ပနာ ပေါင်းစည်းခြင်း နန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး=== [[File:Ho Chi Minh Mausoleum 2006.jpg|thumb|left|[[ဟနွိုင်းမြို့]] ဟိ ဟိုချီမင်း၏ ဂူဗိမာန်]] စစ်ပွဲအပြီး လဲဒွမ် အစိုးရ၏ လက်ထက်မာ အမေရိကန် တနည်း ဆိုင်းဂုံ အစိုးရ နန့် ပူးပေါင်းသော တောင်ဗီယက်နမ်သားတိကို အနောက်နိုင်ငံတိက စိုးရိမ်ထား ပိုင် အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်းမျိုး မဟိခဲ့ပါ၊၊<ref>{{cite book|title=RAND in Southeast Asia: A History of the Vietnam War Era|last=Elliot|first=Duong Van Mai|publisher=RAND Corporation|year=2010|isbn=9780833047540|pages=499, 512–513|chapter=The End of the War}}</ref> ယကေလေ့သော့ တောင်ဗီယက်နမ်သား ၃၀၀,၀၀၀ ကျော်ကို ပြန်ပနာပြုပျင်သင်ကြားရီး အကျိုင်းစခန်းတိသို့ ပို့ခပြီး အများစုကတော့ခါ အလုပ်ကြမ်းတိကို အားဒမ ခိုင်းစီခံရယား ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု နန့် ရောဂါဘယ တိနန့် ရှိဆိုင်ကတ်ရရေ။ <ref>{{cite web|last1=Sagan|first1=Ginetta|last2=Denney|first2=Stephen|url=https://www.ocf.berkeley.edu/~sdenney/Vietnam-Reeducation-Camps-1982|title=Re-education in Unliberated Vietnam: Loneliness, Suffering and Death|work=The Indochina Newsletter|date=October–November 1982|accessdate=2016-09-01}}</ref>အစိုးရမှ လယ်ယာမြီများ နန့် စက်ရုံတိကို စုပေါင်းပိုင်ဆိုင်ရေ စနစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ခရေ။ <ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1314&dat=19770628&id=XjxOAAAAIBAJ&sjid=1-0DAAAAIBAJ&pg=6918,5104561|title=Vietnam Outlines Collectivization Goal|newspaper=The Spokesman-Review|publisher=Google News Archive|date=28 June 1977|accessdate=20 July 2013}}</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် စီးပွားရီး မတိုင်းမှုတိ ဖြစ်ခပြီးကေ ဂဏန်း ၃ လုံး အထိ ငွီကြေး ဖောင်းပွခြင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ နိုင်ငံပြန်ပနာတည်ဆောက်ရီး အတွက် ကြိုးပမ်းမှုတိကို ကြာစီခရေ။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် စစ်တပ်သည် ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခပြီး ဗီယက်နမ် နယ်စပ်ဟိ ရွာတိကို တိုက်ခိုက်ဗျာယ် ဟိရေ ခမာနီ အစိုးရကို ဖြုတ်ချဖို့အတွက် ဖြစ်တေ။ <ref>[http://countrystudies.us/cambodia/33.htm Cambodia – The Fall of Democratic Kampuchea]. U.S. Library of Congress. Retrieved 9 July 2013.</ref> ထိုစစ်ပွဲမာ ဗီယက်နမ်ရို့ အောင်ပွဲခံခပြီးကေ ၁၉၈၉ ခုနှစ် အထိ ကမ္ဘောဒီးယားကို အုပ်ချုပ်ရေ အစိုးရ တရပ်ကို တင်မြှောက်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2009/06/preah-vihear.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804092239/http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2009/06/preah-vihear.html|archivedate=4 August 2009|title=Photographer Showcases Legendary Khmer Temple Preah Vihear|work=National Geographic|accessdate=12 July 2010|date=23 June 2009}}</ref> ယင်းပိုင်ပြုလုပ်ခြင်းက တရုတ်ရို့နန့် ဆက်ဆံရီးကို ပျက်ပြားစီခပြီး တရုတ်ရို့က ၁၉၇၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် မြောက်ပိုင်းကို တအောင့်ချေလောက် ကျူးကျော် ဝင်ရောက်ခရေ။ <ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/prc-vietnam.htm Chinese Invasion of Vietnam – February 1979]. GlobalSecurity.org. Updated 2011. Retrieved 6 October 2012.</ref>ထိုပဋိပက္ခကြောင့် ဗီယက်နမ်ရို့ အနေနန့် ဆိုဗီယက်ပါးက စီးပွားရီးနန့် စစ်ရီး အကူအညီများထက်မာ ပိုပြီးကေ မှီခိုခရရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဆဋ္ဌမ အကြိမ်မြောက် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ညီလာခံမာ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး လိုလားသူ နိုင်ငံရီးသမားတိက အငှားသားာင့် အစိုးရ ဟောင်းကို ဖြုတ်ချပနာ ဂေါင်းဆောင်မှု အသစ်ကို တင်မြှောက်ခရေ။ <ref name="Stowe">Stowe, Judy (28 April 1998). "Obituary: Nguyen Van Linh". ''The Independent'' (London). p. 20.</ref><ref name="Ackland">Ackland, Len (20 March 1988). "Long after U.S. war, Vietnam is still a mess". ''St. Petersburg Times'' (Florida). Page 2-D.</ref> ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး သမားတိကို အသက် ၇၁ နှစ် အရွယ်ဟိ ငုယင်ဗန်လင်း မှ ဦးဆောင်ခပြီးကေ ယင်းမာ ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူး အသစ် ဖြစ်လာခရေ။ <ref name="Stowe"/><ref name="Ackland"/> လင်း နန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး သမားတိစွာ ဒွိုင်းမွိုင် (ပြန်ပနာပြုပျင်ခြင်း) ဟု နာမည်ရရေ လွတ်လပ်သော စျီးကွက် ဖြစ်ပေါ်လှာစီရေေးအတွက် ဆက်တိုက် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိကို လုပ်ဆောင်ခကတ်ပြီးကေ ဗဟိုမှ ချုပ်ထိန်းသော စီးပွားရီး စနစ်မှ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို အခြီခံသော စျီးကွက်စီးပွားရီး စနစ်ကို ပြောင်းလဲရင် ဂရုတစိုက် စီမံခန့်ခွဲခကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>Murray, Geoffrey (1997). ''Vietnam: Dawn of a New Market''. New York: St. Martin's Press. p. 24–25. ISBN 0-312-17392-X.</ref><ref name="Loan">{{cite news |author=Hoang Thi Bich Loan |date=18 April 2007 |url=http://www.tapchicongsan.org.vn/details_e.asp?Object=29152838&News_ID=18459436 |title=Consistently pursuing the socialist orientation in developing the market economy in Vietnam |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510005305/http://www.tapchicongsan.org.vn/details_e.asp?Object=29152838&News_ID=18459436 |archivedate=10 May 2011 |work=Communist Review|publisher=TạpchíCộngsản.org.vn}}</ref> ဒွိုင်းမွိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးဖြင့် နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ကို မပြောင်းလဲကေလေ့ အစိုးရမှ လယ်ယာမြီနန့် စက်ရုံတိအား ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှုကို အားပီးခြင်း၊ စီးပွားရီး မူဝါဒများ ဖြေလျှော့ပီးခြင်း နန့် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်မှုတိကို အားပီးခြင်း ရို့ကို ပြုလုပ်ခကေလေ့ မဟာဗျူဟာမြောက်သော စီးပွားရီးလုပ်ငန်းတိကို ဆက်ပနာချုပ်ကိုင် ထားခရေ။ <ref name="Loan"/> ယပြီးနောက်မာ ဗီယက်နမ် စီးပွားရီးမာ လယ်ယာနန့် စက်မှု ထုတ်ကုန်များ၊ ဆောက်လုပ်ရီးလုပ်ငန်းများ၊ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချခြင်း နန့် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိ တိုးတက်ပါလတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ယင်းပိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိက ဝင်ငွီကွာဟမှု နန့် ကျား/မ ခွဲခြားမှုကို ပိုပြီးကေ မြင့်မားလာစီခရေ။<ref name="sciencedirect.com">[http://natureconservancyblog.blogspot.com/2015/02/palace-supreme-harmony.html Palace of Supreme Harmony in Hue (Vietnam)] {{Cite journal | last1 = Wagstaff | first1 = A. | last2 = Van Doorslaer | first2 = E. | last3 = Watanabe | first3 = N. | title = On decomposing the causes of health sector inequalities with an application to malnutrition inequalities in Vietnam | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-econometrics_2003-01_112_1/page/207 | doi = 10.1016/S0304-4076(02)00161-6 | journal = Journal of Econometrics | volume = 112 | pages = 207 | year = 2003 | pmid = | pmc = }}</ref><ref name="jstor.org">{{Cite journal | last1 = Goodkind | first1 = D. | title = Rising Gender Inequality in Vietnam Since Reunification | url = https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_fall-1995_68_3/page/342 | journal = Pacific Affairs | volume = 68 | issue = 3 | pages = 342–359 | doi = 10.2307/2761129 | year = 1995 | pmid = | pmc = | jstor = 2761129 }}</ref><ref name="ideas.repec.org">{{cite web|author=Gallup, John Luke |url=https://ideas.repec.org/p/wbk/wbrwps/2896.html |title=The wage labor market and inequality in Viet Nam in the 1990s |publisher=Ideas.repec.org |year=2002 |accessdate=7 November 2010}}</ref> == နိုင်ငံရီးနန့် အစိုးရ == [[File:Presidential Palace Hanoi 388606781 40a24f0ceb.jpg|thumb|right|ဟနွိုင်းမြို့ဟိ သမ္မတနန်းတော်၊ အယင်က ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား ဘုရင်ခံချုပ်၏ နန်းတော်ဖြစ်ခရေ။]] [[File:Secretary Kerry Addresses Vietnamese Communist Party Secretary General Trong (11403201556).jpg|thumb|right|ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ငုယင်ဖူထယောင်းကို အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရီးဝန်ကြီး ဂျွန်ကယ်ရီ နန့် တတူ ဟနွိုင်းမာ တွိရစဉ်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်]]{{Further information|ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ}} ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျူးဘားနိုင်ငံ]]နန့် [[လောနိုင်ငံ]]ရို့နန့်အတူ ကမ္ဘာထက်မာ ကွန်မြူနစ် စနစ် ကျင့်သုံးသော တပါတီ ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမာ တခု အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ လက်ဟိ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ကွန်မြူနစ်ပါတီကသာ အစိုးရ၊ နိုင်ငံရီး နန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းရို့၏ အစိတ်အပိုင်း အားလုံးမာ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ဗျာယ် ဟိရေ။ [[ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]၏ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူးသည် စီမံခန့်ခွဲရီး နန့် အုပ်ချုပ်ရီး တာဝန် မကန်မဝှန်ကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ဗျာယ် ဟိပြီးး ပါတီ၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ဖွဲ့စည်းမှုဆိုင်ရာ အလုပ်၊ နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ရာထူး ခန့်အပ်မှု အလုပ်များ အပြင် မူဝါဒ ချမှတ်မှုတိကို ချုပ်ကိုင်ထားရေ။ ကွန်မြူနစ် ပါတီနန့် ပတ်သက်ဆက်နွယ်နိန်ရေ တနည်း ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ထောက်ခံသော နိုင်ငံရီး အဖွဲ့အစည်းတိရာလျှင် ဗီယက်နမ် ရွီးကောက်ပွဲမာ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်နိုင်ခွင့် ဟိရေ။ ထိုအဖွဲ့အစည်းများမာ ဗီယက်နမ် အဖမြီ တပ်ဦး၊ အလုပ်သမားနန့် ကုန်သည် သမဂ္ဂပါတီများ ပါဝင်ရေ။ နိုင်ငံတော် အနေနန့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကို ယုံကြည်ချက် အဖြစ် စွဲကိုင်ထားရေ ဆိုကေလည်း ယင်းရို့၏ စီးပွားရီး ပေါ်လစီတိမာ အရင်းရှင်စနစ်ဖက်သို ပိုပြီးကေ တိမ်းညွှတ်လာဗျာယ် ဟိရေ။ <ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1592581,00.html |title=The Spoils of Capitalism |work=Time |location=New York |date=22 February 2007 |accessdate=19 May 2010 |author=Johnson, Kay |archivedate=24 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130824185440/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1592581,00.html }}</ref> အီကော်နောမစ် မဂ္ဂဇင်းမှ ဗီယက်နမ်၏ ဦးဆောင်မှုကို "အရင်းရှင် စိတ် ထက်သန်သော ကွန်မြူနစ်များ" ဟု သမုတ်ခရေ။<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/specialreports/displaystory.cfm?story_id=E1_TTDQTVQR|title=A bit of everything: Vietnam's quest for role models|date=24 April 2008|accessdate=19 May 2010|work=The Economist |location =London}} {{Subscription}}</ref> ===ဥပဒေပြုရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်မာ နိုင်ငံတော်အဆင့် လွှတ်တော် တခုတည်း ဟိပြီးး အမတ် ၄၉၈ ဦး ပါဝင်ရေ။ လွှတ်တော်အား လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌမှ ဦးဆောင်လို့ လွှတ်တော်သည် အုပ်ချုပ်ရီး နန့် တရားစီရင်ရီး ကဏ္ဍ နှစ်ရပ်ရေ အထက်မာဟိရေ။ အစိုးရ ဝန်ကြီးတိအားလုံး ကို လွှတ်တော်အမတ်တိထဲက ရွီးချယ် ခန့်အပ် ကတ်တေ။ ===အုပ်ချုပ်ရီး=== {{Further information|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ}}[[File:Парад в честь 70-летия Великой Победы - 18.jpg|thumb|right|ဗီယက်နမ် သမ္မတဟောင်း ထရွန်းတန်ဆန်းအား ယင်းဧ့ ဇနီး နန့် တတူ ၂၀၁၅ ခုနှစ် မော်စကို အောင်ပွဲနိ စစ်ရီးပြ အခမ်းအနားမာ တွိရစဉ်၊ ၂၀၁၅ မေလ ၉ ရက်]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် သမ္မတသည် အဆောင်အယောင် တခု အဖြစ်ဟိနိန်ရေ နိုင်ငံတော် ဥသျှောင် ဖြစ်ပြီးကေ နာမည်ခံ ကာကွယ်ရီးဦးစီးချုပ်လည်း ဖြစ်ရေအပြင် နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရီးနန့် လုံခြုံရီး ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်တေ။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့၏ ဂေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီးကေ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ၃ ဦး ၊ ဝန်ကြီးဌာန နန့် ကော်မသျှင် ၂၆ ခုရို့၏ အကြီးအကဲတိနန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ရေ။ ===တရားစီရင်ရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ တရားလွှတ်တော်ချုပ်ကို တရားလူကြီးချုပ် တဦးမှ ဦးဆောင်ပြီး အယူခံလွှာတင်သွင်းနှိုင်ရေ အမြင့်ဆုံး တရားရုံးဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သော့ နိုင်ငံတော်လွှတ်တော်ကို ၏ မီးခွန်းထုတ်မှုကို ဖြေကြားပီးရရေ။ ပြည်သူ့တရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ အောက်မာ ပြည်နယ်အဆင့် မြူနီစီပါယ်ဒေသအဆင့် တရားရုံးများ နန့် ဒေသခံ တရားရုံး မကန်မဝှန် ဟိရေ။ စစ်ခုံရုံးသည် နိုင်ငံတော် လုံခြုံရီးနန့် ပတ်သတ်သီာ ကိစ္စရပ်များမာ အထူး တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်သည် အမျိုးမျိုးသော ပြစ်မှုတိအတွက် သီဒဏ်ပီးခြင်းကို လုပ်ဆောင်နီတုန်းဖြစ်ပြီးကေ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလမာ သီဒဏ်ကျခံနိန်ရသော အကျိုင်းသား ၇၀၀ ခန့်မျှ ဟိရေ။ <ref>{{cite news|title=UN urged to act on Vietnam over death penalty|url=http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/un-urged-to-act-on-vietnam-over-death-penalty/2014/02/11/de74e9f8-938d-11e3-9e13-770265cf4962_story.html|accessdate=12 February 2014|newspaper=The Washington Post|date=12 February 2014|archivedate=12 February 2014|archiveurl=https:///20140212151404/http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/un-urged-to-act-on-vietnam-over-death-penalty/2014/02/11/de74e9f8-938d-11e3-9e13-770265cf4962_story.html}}</ref> === တပ်မတော် === [[File:Quân đội duyệt binh ở Trường Sa.JPG|thumb|right|ဗီယက်နမ်တပ်တိကို ပိုင်ဆိုင်မှု စကားအက်နိန်ရေ စပရက်ထလီကျွန်းများထက်မာ တွိရစဉ် ၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]] ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့မာ ဗီယက်နမ်ပြည်သူ့တပ်မတော်၊ ဗီယက်နမ် ရဲတပ်ဖွဲ့ နန့် ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့စစ် တပ်ဖွဲ့ရို့ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ တပ်မတော်သည် ဗီယက်နမ်ဟိ အမြဲတမ်း စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတိ၏ တရားဝင် နာမည် ဖြစ်ပြီးကေ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ကြည်းတပ်၊ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ ရီတပ်၊ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ လီတပ် ၊ ဗီယက်နမ် နယ်ခြားကာကွယ်ရီးတပ် နန့် ဗီယက်နမ် ကမ်းခြီစောင့်တပ် ဆိုပနာ ထပ်မံ ခွဲခြာထားရေ။ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့တပ်မတော်မာ အမြဲတမ်း စစ်သားအင်အား ၄၅၀,၀၀၀ ခန့် ဟိပြီးး အရန်တပ်များပါ ပါဝင်ပါက စုစုပေါင်းအင်အားသည် ၅၀၀,၀၀၀ အထိ ဟိနှိုင်ရေ။ <ref>{{cite book| title=The Military Balance 2010| url=https://archive.org/details/militarybalance0000inte_f0f9| author1=International Institute for Strategic Studies| authorlink1=International Institute for Strategic Studies| author2=Hackett, James (ed.)| date=3 February 2010| publisher=Routledge| location=London| isbn=1-85743-557-5| ref=IISS2010}}</ref>၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်၏ စစ်ရီးအသုံးစရိတ် စုစုပေါင်းသည် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂.၄၈ ဘီလီယံ ခန့် ဟိပြီးး ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဂျီဒီပီ၏ ၂.၅% လှောက်နန့် ညီမျှရေ။<ref>[http://milexdata.sipri.org/ The SIPRI Military Expenditure Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123190846/http://milexdata.sipri.org/ |date=23 January 2016 }}. Retrieved 3 May 2012.</ref> ===နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရီး=== ဗီယက်နမ်၏ သမိုင်းကြောင်း တလျှောက်မာ အဓိက နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရီးမာ ယင်းဧ့ အကြီးဆုံးအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံနန့် တချိန်က နယ်ချဲ့ အုပ်စိုးသူ ဖြစ်ခဖူးသော တရုတ်နိုင်ငံနန့် ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်၏ အချုပ်အခြာ အာဏာဆိုင်ရာ မူတိနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခြင်းနန့် ဆိုင်ရေ သန္ဒိဋ္ဌာန်တိကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အထဲ စာပီအမြောက်အမြားမာ ကမ္ဗည်းထက် မော်ကွန်းတင်ထားခရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ဆိုရကေ ၁၁ ရာစု မျိုးချစ်ကဗျာ ဖြစ်ရေ "တောင်ပိုင်းနိုင်ငံ၏ တောင်တန်းနန့်မြစ်များ" ကဗျာ နန့် ၁၄၂၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရီးကြေညာစာတမ်းရို့မာ တွိနှိုင်ရေ။ တရုတ်နန့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရို့စွာ တရားဝင်အားဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရီးရနီကတ်ကေလေ့ နယ်နိမိတ် စကားအက်မှု နန့် ဆိုင်ရေ တင်းမာမှု နိုင်ငံနှစ်ခု အကြားမာ အထင်အရှား ဟိနီရေ။<ref>{{cite web|url=http://nationalinterest.org/commentary/escalating-tensions-the-south-china-sea-7414|title=Escalating Tensions in the South China Sea|work=The National Interest|date=10 September 2012}}</ref> လက်ဟိ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီနန့် ဆိုင်ရေ လုပ်ငန်းစဉ် ကြေညာချက်မာ "လွတ်လပ်ရီး၊ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးရီး၊ ငြိမ်းချမ်းရီး၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရီး နန့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးရို့ အတွက် တသမတ်တည်းဟိရေ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီကို အကောင်အထည်ပေါ်ရန်၊ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးမာ ပွင့်လင်းမြင်ရာမှု၊ အမျိုးမျိုးအစားစား ကွဲပြားမှု နန့် နိုင်ငံအတိနန့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ရို့ ဖြစ်စီဖို့ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီ ဖြစ်စီရန်၊ နိုင်ငံတကာ စီးပွားရီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမာ ကြိုတင်ဖန်တီးသူ တနည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်သူ ဖြစ်ရန် နန့် အရာကဏ္ဍများမာလည်း တက်ကြွစာ ပါဝင်သူ ဖြစ်စီရန် " ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ <ref name=HereWe/>ဆက်လက်ပြီးကေ ကြေညာထားရေမာ "ဗီယက်နမ်သည် နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းဟိ နိုင်ငံအားလုံး၏ မိတ်ဆွီ နန့် အားကိုးရရေ မိတ်ဖက်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာ နန့် ဒေသမား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိမာ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ပြီးကေ ဟိရေ။" ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။<ref name=HereWe>{{cite web | url=http://www.mofa.gov.vn/en/cs_doingoai/ | title=Vietnam Foreign Policy | publisher=Ministry of Foreign Affairs | accessdate=25 February 2009 | archive-date=18 January 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090118165608/http://www.mofa.gov.vn/en/cs_doingoai/ }}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ ဗီယက်နမ်သည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၂ နိုင်ငံနန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး ဟိပြီးး ၁၉၉၅ ခုနှစ်မာမှ ဆက်ဆံရီး ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်ရေ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုစွာလေ့ တနိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv |publisher=Ministry of Foreign Affairs |title=List of countries which maintain diplomatic relations with the Socialist Republic of Vietnam |date=December 2007 |accessdate=25 February 2009 |archive-date=16 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116143650/http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/ }}</ref><ref>{{cite web|url=http://vietnam.usembassy.gov/relations.html|title=US-Vietnamese Relations|accessdate=8 December 2009|publisher=US Embassy|archivedate=9 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091209220514/http://vietnam.usembassy.gov/relations.html}}</ref> ဗီယက်နမ်သည် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း ၆၃ ခု၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ ယင်းရို့မာ [[ကုလသမဂ္ဂ]]၊ [[အာဆီယံ]]၊ [[ဘက်မလိုက်နိုင်ငံများအသင်း]]၊ ဖရန်ကိုဖုန်းနီအဖွဲ့ နန့် [[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီးအဖွဲ့]] ရို့ ပါဝင်ရေ။ ယင်းအပြင် အစိုးရ မဟုတ်ရေ အဖွဲ့အစည်း ၆၅၀ ကျော်နန့်လည်း ဆက်ဆံရီးဟိရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/ctc_quocte |title=Vietnam and International Organizations |accessdate=25 February 2009 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |archive-date=26 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726035213/http://www.mofa.gov.vn/en/ctc_quocte/ }}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလမာ အမေရိကန် သမ္မတ [[အိုဘားမား]] မှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအား သီစီနိုင်လောက်သော လက်နက်များ ရောင်းချခြင်း အပါအဝင် လက်နက်တင်ပို့မှု ပိတ်ပင်ခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခခြင်းနန့် ဗီယက်နမ်နန့် ဆက်ဆံရီးကို ပိုပြီးကေ ပုံမှန် ဖြစ်စီခရေ။<ref>{{cite news|page= |newspaper=Reuters |date=March 23, 2016|title=U.S. Lifts arms ban on old foe Vietnam as regional tensions simmer|author=Matt Spetalnick |accessdate=March 23, 2016|url=http://www.reuters.com/article/us-vietnam-obama-idUSKCN0YD050}}</ref> ===အုပ်ချုပ်ရီး ဒေသများ=== ဗီယက်နမ် နိုင်ငံအား ပြည်နယ် ၅၈ ခုဖြင့် ပိုင်းခြား ထားရေ။ ယင်းအပြင် ပြည်နယ်ရို့နန့် အုပ်ချုပ်ရီး အဆင့် တူညီရေ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် ၅ ခု လည်း ဟိရေ။ <br/> [[ဖိုင်:Vietnam location map coloured.svg|center|880x880px]] {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" class="unsortable" | ! rowspan="2" |နာမည် ! colspan="2" |နာမည် (ဗီယက်နမ်) ! rowspan="2" |မြို့တော် ! rowspan="2" |လူဦးရွီ (၂၀၂၅) ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km<sup>2</sup>) ! rowspan="2" |လူဦးရွီသိပ်သည်းမှု |- !'''ခေတ်ပေါ်''' !'''ရိုးရာ''' |- ! colspan="8" |မြူနီစီပါယ်အုပ်ချုပ်ရီးမြို့ကြီးများ (၆) မြို့ |- |၁ |[[ဟနွိုင်းမြို့]] |Hà Nội |河內 |[[ဟွမ်‌ကီးအန်းခရိုင်]] |8.807.523 |3.359,84 | |- |၂ |[[ဟိုချီမင်းမြို့]] |Hồ Chí Minh |胡志明 |[[ဆိုင်္ဂုန်ခရိုင်]] |14.002.598 |6.772,59 | |- |၃ |[[ဒါနန့်မြို့]] |Đà Nẵng |沱囊 |[[ဟိုင့်‌ကျုံခရိုင်]] |3.065.628 |11.859,59 | |- |၄ |[[ဟိုင့်‌ဖောင်မြို့]] |Hải Phòng |海防 |[[ဟုန်ဘန်ခရိုင်]] |4.664.124 |3.194,72 | |- |၅ |[[ကန္ထားမြို့]] |Cần Thơ |芹苴 |[[နင်းကီအောင်ခရိုင်]] |4.199.824 |6.360,83 | |- |၆ |[[ဟွေးမြို့]] |Huế |化 |[[ထွမ်ဟွားခရိုင်]] |1.865.270 |13.795,50 | |- ! colspan="8" |'''ပြည်နယ်''' |- |၁ |[[ကောင်းဘန်ပြည်နယ်|ကောင်းဘန်]] |Cao Bằng |高平 |[[ထွတ်ဖန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |573.119 | style="text-align:right;" |6.700,39 | style="text-align:right;" | |- |၂ |[[လောင်ကိုင်းပြည်နယ်|လောင်ကိုင်း]] |Lào Cai |牢該 |[[ဒေအန်ဘိုင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.778.785 | style="text-align:right;" |13.256,92 | |- |၃ |[[ရှန်လာပြည်နယ်|ရှန်လာ]] |Sơn La |山羅 |[[ကျီအန်ကိုင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.404.587 | style="text-align:right;" |14.108,89 | |- |၄ |[[လိုင်ကျုံပြည်နယ်|လိုင်ကျုံ]] |Lai Châu |莱州 |[[သံဖောင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |512.601 | style="text-align:right;" |9.068,73 | |- |၅ |[[လံရှန်းပြည်နယ်|လံရှန်း]] |Lạng Sơn |諒山 |[[လူအန်ဗန်ချီခရိုင်]] | style="text-align:right;" |881.384 | style="text-align:right;" |8.310,18 | |- |၆ |[[သွီအန်ကွမ်‌ပြည်နယ်|သွီအန်ကွမ်‌]] |Tuyên Quang |宣光 |[[မင်စွမ်‌ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.865.270 | style="text-align:right;" |13.795,50 | |- |၇ |[[ထိုင်းငွီအန်ပြည်နယ်|ထိုင်းငွီအန်]] |Thái Nguyên |太原 |[[ဖန်းဒင်ဖွန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.799.489 | style="text-align:right;" |8.375,21 | |- |၈ |[[ဒျန်ဘျန်းပြည်နယ်|ဒျန်ဘျန်း]] |Điện Biên |奠邊 |[[ဒျန်ဘျန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |673.091 | style="text-align:right;" |9.539,93 | |- |၉ |[[ဖူး‌ထော်ပြည်နယ်|ဖူး‌ထော်]] |Phú Thọ |富壽 |[[ဗျတ်ချီခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.022.638 | style="text-align:right;" |9.361,38 | |- |၁၀ |[[ဘတ်နင်ပြည်နယ်|ဘတ်နင်]] |Bắc Ninh |北寧 | | style="text-align:right;" |3.619.433 | style="text-align:right;" |4.718,60 | |- |၁၁ |[[ကွမ့်နင်ပြည်နယ်|ကွမ့်နင်]] |Quảng Ninh |廣寧 |[[ဟာလောင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.497.447 | style="text-align:right;" |6.207,95 | style="text-align:right;" | |- |၁၂ |[[ဟွန်‌ဒေအန်ပြည်နယ်|ဟွန်‌ဒေအန်]] |Hưng Yên |興安 |[[ဖိုးဟျန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.567.943 | style="text-align:right;" |2.514,81 | style="text-align:right;" | |- |၁၃ |[[နင်းဘင်ပြည်နယ်|နင်းဘင်]] |Ninh Bình |寧平 |[[ဟွာလူခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.412.264 | style="text-align:right;" |3.942,62 | style="text-align:right;" | |- |၁၄ |[[ထိုင်ဟွားပြည်နယ်|ထိုင်ဟွား]] |Thanh Hóa |清化 |[[ဟတ်ထိုင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.324.783 | style="text-align:right;" |11.114,71 | style="text-align:right;" | |- |၁၅ |[[ငေအန်းပြည်နယ်|ငေအန်း]] |Nghệ An |藝安 |[[ချူအမ္ဗင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.831.694 | style="text-align:right;" |16.486,50 | style="text-align:right;" | |- |၁၆ |[[ဟာသင့်ပြည်နယ်|ဟာသင့်]] |Hà Tĩnh |河靜 |[[ထိုင်စိန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.622.901 | style="text-align:right;" |5.994,45 | style="text-align:right;" | |- |၁၇ |[[ကွမ့်ချီပြည်နယ်|ကွမ့်ချီ]] |Quảng Trị |廣治 |[[ဒုံဟိုင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.870.845 | style="text-align:right;" |12.700 | style="text-align:right;" | |- |၁၈ |[[ကွမ့်ငိုင့်ပြည်နယ်|ကွမ့်ငိုင့်]] |Quảng Ngãi |廣義 |[[ကမ့်ထိုင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |2.161.755 | style="text-align:right;" |14.832,55 | style="text-align:right;" | |- |၁၉ |[[ဇာလိုင်ပြည်နယ်|ဇာလိုင်]] |Gia Lai |嘉萊 |[[ကွီညံခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.583.693 | style="text-align:right;" |21.576,93 | style="text-align:right;" | |- |၂၀ |[[ဒတ်လတ်ပြည်နယ်|ဒတ်လတ်]] |Đắk Lắk |得刻 |[[ဘူအမ္မထုအတ်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.346.853 | style="text-align:right;" |18.096,40 | style="text-align:right;" | |- |၂၁ |[[ခိုင်းဟွာပြည်နယ်|ခိုင်းဟွာ]] |Khánh Hòa |慶和 |[[ညာချန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |2.243.554 | style="text-align:right;" |8.555,86 | style="text-align:right;" | |- |၂၂ |[[လမ်းဒုံပြည်နယ်|လမ်းဒုံ]] |Lâm Đồng |林垌 |[[ဒာလတ်စွမ်‌ဟူအန်ခရိုင်|စွမ်‌ဟူအန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.872.999 | style="text-align:right;" |24.233,07 | style="text-align:right;" | |- |၂၃ |[[သိန္နင်ပြည်နယ်|သိန္နင်]] |Tây Ninh |西寧 |[[လောင်အန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.254.170 | style="text-align:right;" |8.536,44 | style="text-align:right;" | |- |၂၄ |[[ဒုံနိုင်းပြည်နယ်|ဒုံနိုင်း]] |Đồng Nai |垌𬸼 |[[ချန်းဘျန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.491.408 | style="text-align:right;" |12.737,18 | style="text-align:right;" | |- |၂၅ |[[ဒုန္ထတ်‌ပြည်နယ်|ဒုန္ထတ်‌]] |Đồng Tháp |垌塔 |[[မိထေါ်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.370.046 | style="text-align:right;" |5.938,64 | style="text-align:right;" | |- |၂၆ |[[အန်ဇန်ပြည်နယ်|အန်ဇန်]] |An Giang |安江 |[[ရိုက်ဇားခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.952.238 | style="text-align:right;" |9.888,91 | style="text-align:right;" | |- |၂၇ |[[ဗင့်လောင်ပြည်နယ်|ဗင့်လောင်]] |Vĩnh Long |永龍 |[[လောင်ကျုံခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.257.581 | style="text-align:right;" |6.296,20 | style="text-align:right;" | |- |၂၈ |[[ကာမောင်းပြည်နယ်|ကာမောင်း]] |Cà Mau |鎶䋃 |[[သိန်းထိုင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |2.606.672 | style="text-align:right;" |7.942,39 | style="text-align:right;" | |} == ပထဝီဝင်== [[File:Vietnam Topography.png|thumbnail|right|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မြီမျက်နှာသွင်ပြင်ပြ မြီပုံ]] [[File:Vietnam map of Köppen climate classification.svg|thumb|ကော့ပင် ရာသီဥတု မျိုးကွဲတိကို ပြထားရေ ဗီယက်နမ် မြီပုံ]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် အရှိ အင်ဒိုချိုင်းနားမော် ထက်မာ တည်ဟိပြီး မြောက်လတ္တီကျု ၈° နန့် ၂၄° ကြား၊ အရှိလီာင်ဂျီကျု ၁၀၂° နန့် ၁၁၀°ကြားမာ တည်ဟိရေ။ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းမာ ၁၂၇,၈၈၁ စတုရန်းမိုင် (၃၃၁,၂၁၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ခန့်မျှ ဟိသဖြင့်<ref name=IndexMundi2011>[http://www.indexmundi.com/vietnam/geography_profile.html "Vietnam – Geography"]. Index Mundi. 12 July 2011. Retrieved 19 December 2011.</ref> [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]၏ အရွယ်အစားနီးပါး ဟိရေ။ နိုင်ငံ ကုန်းမြီ နယ်နိမိတ်၏ အရှည်စုစုပေါင်းမာ ၂,၈၈၃ မိုင် (၄,၆၃၉ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားပြီး ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းမာ ၂,၁၄၀ မိုင် (၃,၄၄၄ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားရေ။ <ref name=IndexMundi2011/>နိုင်ငံ၏ အကျိုင်းမြောင်းဆုံးနီရာမာ အလယ်ပိုင်း ကွမ်ဘင်းပြည်နယ်မာ ဟိပြီးး ၃၁မိုင် (၅၀ ကီလိုမီတာ) လှောက်ရာ ဟိကေလေ့ နိုင်ငံ၏ မြောင်ပိုင်းမာမူ ၃၇၀မိုင် (၆၀၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားရေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မြီပြင်မာ တောင်ကုန်းများပြားပြီး သစ်တောထူထပ်ကာ မြီပြန့်မာ ၂၀% ထက် မကျီာ်ပါ၊၊ တောင်ကုန်းတိမာ နိုင်ငံကုန်းမြီ ဧရိယာ၏ ၄၀% မျှ ဟိပြီးး အပူပိုင်း သစ်တောတိမာ နိုင်ငံကုန်းမြီ ဧရိယာ၏ ၄၂% မျှ ဟိရေ။ နိုင်ငံ၏မြောက်ပိုင်းမာ ကုန်းမြင့်တိရာ အများစု ဟိပြီးး မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ တည်ဟိရာ ဒေသလည်း ဖြစ်တေ။ လောင်ကိုင်းပြည်နယ်မာ ဟိရေ ဖန်စီပန်းတောင်ကာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်ပြီးကေ ၁၀,၃၁၂ ပေ (၃,၁၄၃ မီတာ) မျှ မြင့်မားရေ။ ဗီယက်နမ် တောင်ပိုင်းမာ ကမ်းရိုးတန်း မြေနိမ့် ဒေသများ၊ အန်နာမိုက်တောင်တန်းဟိ တောင်ကုန်းတိနန့် ကျယ်ပြောသော သစ်တောများ ဟိရေ။ ဗဆော့မြေ အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီးကေ အတန်အသင့် ညီညာသော ကုန်းမြီမြင့် ၅ ခု ပါဝင်ရေ ကုန်းမြင့်ဒေသသည် နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးနှိုင်ရေမြေ၏ ၁၆% နန့် သစ်တောမြေ၏ ၂၂% မျှ ဟိရေ။ တောင်ဗီယက်နမ်ဟိ မြေအများစုကတော့ခါ အာဟာရဓာတ် အတော်နည်းပါးစွာကို တွိရရေ။ တြိဂံပုံစံဟိပြီးး ၅,၇၉၂ စတုရန်းမိုင် (၁၅,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ဟိရေ မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသည် <ref>{{cite news |url=http://xttm.agroviet.gov.vn/en/newsletter/2005/September.asp |work=Agroviet Newsletter |date=September 2005 |title=Agricultural advanced technologies in Red river delta, Viet Nam these days |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080221184058/http://xttm.agroviet.gov.vn/en/newsletter/2005/September.asp |archivedate=21 February 2008}}</ref> မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသထက် ပိုပြီးကေ ငယ်ရေ်လည်း ပိုပြီးကေ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီး လူဦးရွီလည်း ပိုပြီးကေ သိပ်သည်းရေ။ အယင်က တုန်ကင်ဂျိုင်တာလောင်၏ လမ်းဝဖြစ်ခသော မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသည် နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ အထဲ တင်ကျန်နီခရေ နုန်းမြေ အနည်တိနန့် ပြည့်ဝဗျာယ် ဟိရေ။ ၁၅,၄၄၄ စတုရန်းမိုင် (၄၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းသော မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသသည် ဇာနီရာတွင် မှ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင်ထက် ၁၀ပေ (၃ မီတာ) ထက် ပိုပြီးကေ မမြင့်ပါ၊၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသအထဲ မြစ်တိနန့် တူးမြောင်းများ ဟိုကပင်မှ ဖြတ်လျှက် တည်ဟိပြီး ယင်းရို့မှ အနည်မကန်မဝှန်ကို ပို့ချသဖြင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသသည် တနှစ်လျှင် ပင်လယ်မားသို့ ၁၉၇ ပေ မှ ၂၆၃ပေ (၆၀ မီတာ မှ ၈၀ မီတာ) အထိ ဆန့်ထွက်ဗျာယ် ဟိရေ။ ===မြင်ကွင်းကျယ်=== [[File:HaLongBayBIG.jpg|thumb|centre|750px|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွီခံ ဒေသတခု ဖြစ်ရေ ဟလောင်ပင်လယ်အော်၏ မြင်ကွင်းကျယ်]] ===ရာသီဥတု=== [[File:Mai Chau - Haus im Reisfeld, Palmen.jpg|thumb|စွတ်သော အပူလျော့ပိုင်း ရာသီဥတု ဟိရေ ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း မိုင်ချောဒိစတြိတ်မှ ကျေးရွာတခု]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအများစုသည် အပူပိုင်းရာသီဥတုဟိပြီးး ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း (ဟနွိုင်းအပါအဝင်) သည် အပူပိုင်းဒေသရာသီဥတုဟိရေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ လတ္တီကျု မကန်မဝှန် ဟိပြီးး မြီမျက်နှာသွင်ပြင်မာ အနိမ့်အမြင့် မတူညီသဖြင့် ရာသီဥတုမှ တနီရာနန့် တနီရာ သိသာစွာ ကွဲပြားခြားနားရေ။ နိုဗန်ဘာလမှ ဧပြီလ အထိ ဟိရေ ဆောင်းရာသီ တနည်း ခြောက်သွိသော ရာသီမာ မုတ်သုံလီရေ အရှိမြောက်ဘက်ဟိ တရုတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ တုန်ကင်ဂျိုင်တာလောင်ကို ဖြတ်သန်းတိုက်ခိုက်ပြီး ရေငွီ့တိကို သိသိသာသာ သယ်ဆောင်လာလေ့ ဟိရေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် နိုင်ငံ၏ နီရာအများစုကတော့ခါ မိုးခါသား တနည်း နွီရာသီ နန့် နှိုင်းနိူင်းမှရာ ခြောက်သွိရေလို့ ထင်ရရေ။ နှစ်စိုင် ပျမ်းမျှ အပူချိန်မာ မြီပြန့်ဒေသများမာ တောင်ကုန်းဒေသတိထက် ပိုပြီးကေ မြင့်မားပြီး တောင်ပိုင်းမာ မြောက်ပိုင်းထက် ပိုပြီးကေ မြင့်မားရေ။ တောင်ပိုင်း မြီပြန့်ဒေသများ ဖြစ်ရေ ဟိုချီမင်းစီးတီး တဝိုက် နန့် မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရို့မာ အပူချိန် ကွာဟမှု နည်းပါးပြီး တနှစ်တာလုံး ၂၁° ဆဲလ်စီးယပ်စ် မှ ၂၈° ဆဲလ်စီးယပ်စ် အထဲသာ ဟိရေ။ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကို မြောက်ပိုင်း တောင်ကုန်းများ နန့် ကုန်းမြင့်ဒေသများမာ ပိုပြီးကေ သိပိုပြီး ဒီဇန်ဘာ နန့် ဂျန်နဝါရီ လမာ ၅° ဆဲလ်စီးယပ်စ် မှ ဂျူလိုင် နန့် သြဂတ်လရို့မာ ၃၇° ဆဲလ်စီးယပ်စ် အထိ ဟိရေ။ ===ဂေဟစနစ် နန့် ဇီဝမျိုးကွဲများ=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ် သဘာဝ နီရာ နှစ်ခု ဟိပြီးး ဟလောင် ပင်လယ်အော် နန့် ဖောင်းနကီဘန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ယင်းအပြင် ဇီဝထု ထိန်းသိမ်းရီး နီရာ ခြောက်ခု ဟိပြီးး ယင်းရို့မာ ကန်ဂျောင် လမုတော၊ ကက်တရန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ ကတ်ဗာ့ အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အူမင်းသျောင် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ နန့် အနောက်ငဲ့အန်းဒေသရို့ ဖြစ်တေ။ [[File:Pseudoryx nghetinhensis.PNG|thumb|ဗီယက်နမ်၏ မျိုးရင်းသတ္တဝါဖြစ်ရေ ကမ္ဘာ့အယှားပါးဆုံး နို့တိုက်သတ္တဝါဖြစ်ရေ ဆယ်အိုလာကောင်]] ဗီယက်နမ်သည် အင်ဒိုမလာယာ ဂေဟဇုံ အထဲ ကျရောက်ရေ။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် အမျိုးသား ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ဟိအခြီအနီ အစီအစာခံစာအရ <ref name=Repeated>{{cite web |url=http://www.nea.gov.vn/HTMT_ddsh05.htm |title=Báo cáo Hiện trạng môi trường quốc gia 2005 |language=Vietnamese |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090223065322/http://www.nea.gov.vn/HTMT_ddsh05.htm |archivedate=23 February 2009}}</ref> ဗီယက်နမ်သည် ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ဇီဝမျိုးကွဲ မြင့်မားစွာကွဲပြားသော နိုင်ငံ ၂၅ နိုင်ငံမာ တနိုင်ငံ အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ဇီဝမျိုးကွဲ များပြားစွာ ဟိရေ နိုင်ငံ စာရင်းမာ အဆင့် ၁၆ ဟိပြီးး ကမ္ဘာပေါ်ဟိ မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၁၆% ခန့် နီထိုင်ရေ။ ဒေသရင်းမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၅,၉၈၆ ခုကို စစ်ဆီးတွိဟိပြီး ယင်းရို့အထဲမှ ၁၀% မာ ဇာတိရင်းဖြစ် မျိုးစိတ်များ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဒေသရင်း တိရစ္ဆာန်များမာ နီမာတိုဒါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၀၇ မျိုး၊ အော်လီဂိုချယ်တာ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀ မျိုး၊ အက်ကရီနာ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၄၅ မျိုး၊ စပရင်းတေးမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၁၃ မျိုး၊ အင်းဆက် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၇၇၅၀ မျိုး၊ တွားလားသတ္တဝါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၆၀ မျိုး၊ ကုန်းနီရေနီသတ္တဝါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၂၀မျိုး ၊ ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၈၄၀မျိုး နန့် နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၁၀ မျိုးရို့ ဟိကတ်ယား ယင်းရို့ထဲက ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀၀ နန့် နို့တိုက်သတ္တဝါ ၇၈မျိုး ရို့မာ ဇာတိရင်းဖြစ် မျိုးစိတ်များ ဖြစ်တေ။<ref name=Repeated/> ယင်းအပြင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ ရီချို မိုက်ခရိုအယ်လဂျီ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁,၄၃၈ မျိုး ဟိပြီးး မိုက်ခရိုအယ်လဂျီ မျိုးစိတ်အားလုံးရို့၏ ၉.၆% ဖြစ်ကာ ရီနီ ကြောရိုးမဲ့ သတ္တဝါ ၇၉၄မျိုး နန့် ပင်လယ်ငါးမျိုးစိတ်ပေါင်း ၂,၄၅၈ မျိုးရို့လေ့ နီထိုင်ကတ်ရေ။ <ref name=Repeated/> ပရုန်းနရုန်းနှစ်များ အတွင်းမှာ ဗီယက်နမ်ဟိ ဇာတိရင်းဖြစ်မျိုးစိတ်များ ထဲက မျိုးစု ၁၃ခု၊ မျိုးစိတ် ၂၂၂ ခု၊ တက်ဆာ ၃၀ခုရို့ကို အသစ်ထပ်မံ ဖော်ထုတ်ထားရေ။ <ref name=Repeated/> နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ်သစ် ၆ မျိုးမာ ဆယ်အိုလာကောင်၊ မန့်ဂျပ်ကောင်ကြီး၊ တုန်ကင်နခေါင်းတိုမျိုးက် ရို့ပါဝင်ပြီး ငှက်မျိုးစိတ်သစ်မာ မျိုးသုဉ်းမည်ကို စိုးရိမ်ရရေ အက်ဒဝပ်ရစ်ငှက်လည်း ပါဝင်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=253|title=Edwards's Pheasant (Lophura edwardsi)|publisher=BirdLife International|accessdate=1 September 2012}}</ref> ၁၉၈၀ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းများမာ ကက်တရန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်အထဲ ဂျာဗားကြံ့စိကေချေကို တွိရကေလေ့ ထိုမျိုးစိတ်၏ နောက်ဆုံးအကောင်ကို ၂၀၁၀ ခုနှစ်က တယောက်တလီမှ သတ်ဖြတ်ခကြောင်း သိရရေ။ <ref>{{Cite news |title = Javan rhino 'now extinct in Vietnam' |author= Kinver, Mark |work= BBC News |date= 25 October 2011 |accessdate=25 October 2011 |url= http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15430787 }}</ref> စိုက်ပျိုးရီးဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ မျိုးကွဲများ အနေနန့် ကြည့်မေစန်ဆိုခကေ ဗီယက်နမ်သည် ကမ္ဘာပေါ်ဟိ မျိုးယဉ် ဗဟိုဌာန ၁၂ ခုမာ တခု အပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ် အမျိုးသား မျိုးယဉ် ဗီဇ ဘဏ်မာ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၁၅ ခု၏ မျိုးယဉ် ၁၂,၃၀၀ ခုအား ထိန်းသိမ်းထားရေ။<ref name=Repeated/> ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ ၂၀၀၄ ခုနှစ် တနှစ်ထဲမာ ဇီဝမျိုးကွဲများ ထိန်းသိမ်းရီးအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၉.၀၇ သန်း အသုံးပြုခပြီး ထိန်းသိမ်းရေ ဒေသ ၁၂၆ ခုကို ထူထောင်ခဲ့ကာ ယင်းရို့ထဲမာ အမျိုးသားဥယျာဉ် ၂၈ ခုလည်း ပါဝင်ရေ။<ref name=Repeated/> {{Clear}} == စီးပွားရီး == [[File:LANDMARK72.jpg|thumb|left|ဟနွိုင်းဟိ ကီးနောင်ဟနွိုင်း လန်းမတ်တာဝါ၊ ဗီယက်နမ်ဟိ အမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦး]] ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းပြည်မားထုတ်ကုန်၏ လက်ဟိတန်ဖိုးမာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၃၈ ဘီလီယံ အထိ တိုးတက်လားခဗျား လူတဦးချင်း အနေနန့် တွက်ကြည့်မည် ဆိုခကေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၅၂၇ အထိ ဟိရေ။ <ref name=imf2> {{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=73&pr.y=7&sy=2014&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=582&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=World Economic Outlook: Vietnam |publisher=International Monetary Fund |date=October 2013 |accessdate=14 February 2017}}</ref> ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ဂိုးမန်းဆက်ချ် ကုမ္ပဏီမှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီးသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်မာ စုစုပေါင်းပြည်မားထုတ်ကုန် လက်ဟိတန်ဖိုး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၃၆ ဘီလီယံ ဒေါ်လာ နန့် လူတဦးချင်း အနေနန့် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄,၃၅၇ ဒေါ်လာ မျှ ဟိလှာယား ကမ္ဘာ့အဆင့် နံပါတ် ၂၁ ဖြစ်လိမ့်မေဟု လှောက်မှန်းထားရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.fwa.org/pdf/Vietnam_posttrip_article.pdf|title=The Vietnamese Stock Market|publisher=Financial Women's Association of New York|accessdate=7 May 2010|archivedate=5 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181005111807/https://www.fwa.org/pdf/Vietnam_posttrip_article.pdf}}</ref> ဗီယက်နမ်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်မာ ဒေါ်လာတန်ဖိုးအစစ်ဖြင့် တွက်ကြည့်မည် ဆိုခကေ တနှစ်လျှင် ၁၀% တိုးတက်မှုနှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရီး နောက်ထွက်နှိုင်ငံတိထဲမာ တိုးတက်မှု အပြင်းဆုံး နိုင်ငံတနိုင်ငံ ဖြစ်လှာဖို့လို့ ပရိုက်စ်ဝါးတားဟောက်စ်ကူးပါး၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ လှောက်မှန်းထားရေ။<ref>{{cite press release |url=http://www.pwc.com/vn/en/releases2008/vietnam-may-be-fastest-growing-emerging-economy.jhtml |title=Vietnam may be fastest growing emerging economy |date=12 March 2008 |publisher=PricewaterhouseCoopers |accessdate=20 October 2011}}</ref> ဗီယက်နမ်၏ စုစုပေါင်းပြည်မား ထုတ်ကုန် တန်ဖိုးသည် ၂၀၅၀ ခုနှစ်မာ မာ နော်ဝေ၊ စင်ကာပူ နန့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံရို့ကို ကျော်တက်လားဖို့လို့ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဟောင်ကောင်-ရှန်ဟိုင်း ဘဏ်ကော်ပိုရီးယှင်း အဖွဲ့မှ ဟောကိန်း ထုတ်ထားရေ။<ref>[http://www.tuoitrenews.vn/cmlink/tuoitrenews/business/vietnam-to-be-listed-top-economies-by-2050-hsbc-1.58480 "Vietnam to be listed among top economies by 2050: HSBC"]. ''Tuổi Trẻ News''. 14 January 2012. Retrieved 18 April 2012. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120116170035/http://www.tuoitrenews.vn/cmlink/tuoitrenews/business/vietnam-to-be-listed-top-economies-by-2050-hsbc-1.58480 |date=16 January 2012 }}</ref> ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် သမိုင်းကြောင်းတလျှောက်မာ စပါးစိုက်ပျိုးမှုကို အခြီခံသော စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး အဓိကပြုလုပ်ရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းတခု ဖြစ်ခရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အလူမီနီယမ် ထုတ်လုပ်ရာမာ အရေးကြီးသော ကုန်ကြမ်းတမျိုးဖြစ်ရေ ဗောက်ဆိုက်တူးဖော်ရီး လုပ်ငန်းလည်း ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်၏ စီးပွားရီးကို အဓိက ပုံဖော်ကပင်ာ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဗဟိုကော်မတီနန့် အမျိုးသား ကွန်ဂရက်တိ၏ စုံညီအစည်းအဝေးတိက ချမှတ်သော ငါးနှစ်စီမံကိန်းတိ ဖြစ်တေ။ [[File:Floating Market - Can Tho - Vietnam.JPG|thumb|right|မဲခေါင်မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ်ဒေသဟိ ရေပေါ်ဈီး]] လယ်ယာများ၊ စက်ရုံများ နန့် ငွီကြေး အရင်းအနှီးတိကို စုပေါင်းလုပ်ကိုင်ခြင်းစွာ ဗဟိုပြုစီမံမှု၏ အစိတ်အပိုင်း တခုဖြစ်ပြီးကေ လူသန်းပေါင်းများစွာရို့သည် အစိုးရ၏ အစီအစိုင်များမာ လုပ်ကိုင်ခကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် စီးပွားရီးသည် စွမ်းရည်မပြည့်ဝမှု တိနန့် ခြစားမှုတိ၊ အရည်အသွီး ညံ့ဖျင်းမှုတိနန့် အပြည့်အဝ မထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်းတိနန့် ပြည့်နှက်နီခရေ။ ယင်းအပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နန့် ဥရောပနိုင်ငံ အများစုမှ ပြုလုပ်ရေ စစ်အပြီး ကုန်သွယ်ရီး ထီးမှုတိ၏ ဒဏ်ကိုလေ့ ခံခကတ်ရရေ။ ၁၉၈၀ ခုနှစ် တိ၏ နှောင်းပိုင်းမာ ဗီယက်နမ်၏ အဓိက ကုန်သွယ်ဖက်များ ဖြစ်ကတ်သော ဆိုဗီယက်အုပ်စု အင်အားလျော့နည်းလာခြင်းကြောင့် ထိုပြဿနာတိကို ပိုပြီးကေ ဆိုးရွားလားလီရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဆဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အမျိုးသားကွန်ဂရက်မာ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို အခြီခံသော စျီးကွက်စီးပွားရီး ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုကို ဒွိုင်းမွိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး အစီအစိုင်၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် စတင် မိတ်ဆက်ခရေ။ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ ကုန်သွယ်ရီး နန့် စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီးရို့မာ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှုကို အားပီးခရေ။<ref>[http://ssrn.com/abstract=1442384 Vuong, Quan-Hoang; Tran, Tri-Dung (2009). "The cultural dimensions of the Vietnamese private entrepreneurship"]. ''Icfai Journal of Entrepreneurship Development'', Vol. VI, Nos. 3 & 4 (September & December 2009), pp. 54–78. Icfai University Press via SSRN. Retrieved 4 October 2012.</ref> ယင်းပိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကြောင့် ဗီယက်နမ်၏ စုစုပေါင်း ပြည်မားထုတ်ကုန်မာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်အထဲ နှစ်စိုင် ၈% ခန့် တိုးတက် ပါလတ်တေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ နှောင်းပိုင်းဟိ ကမ္ဘာ့စီးပွားရီး ကျဆင်းမှုမှာပင် စီးပွားရီး တိုးတက်မှုကို ဆက်ပနာ အားကောင်းနီခပြီးကေ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ၆.၈% မျှ ဟိခရေ။ ယကေလေ့သော့ ၂၀၁၀ ဒီဇန်ဘာလမာ ဗီယက်နမ်၏ ငွီကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းမာ ၁၁.၈% ခန့် ဟိဖို့ဟု လှောက်မှန်းခရေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာပင် ဗီယက်နမ်ဒေါင်ငွီကြေး၏ တန်ဖိုးကို ၃ ကြိမ်မျှ လျှော့ချခရရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.vietfinancenews.com/2010/12/vietnam-2010-growth-fastest-in-three.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110104115530/http://www.vietfinancenews.com/2010/12/vietnam-2010-growth-fastest-in-three.html |archivedate=4 January 2011 |title=Vietnam 2010 growth fastest in three years – Vietnam Banking Finance News |publisher=Vietfinancenews.com |date=29 December 2010 |accessdate=6 August 2011}}</ref> [[File:Rice fields near Sapa, Viêt Nam.jpg|thumb|left|ဆာပါးဟိ စပါးခင်းများ]] ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ လုပ်ငန်းနန့် ဟိုင်းတက်ခ် လုပ်ငန်း ရို့မာ နိုင်ငံစီးပွားရီး၏ ကြီးမားရေ အစိတ်အပိုင်း နန့် အကကောင်းလျင်ဆုံး တိုးတက်သော အစိတ်အပိုင်း တခု ဖြစ်လာခရေ။ ဗီယက်နမ်သည် ရီနံလုပ်ငန်းမာ နောက်ကျမှ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သော နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်ကေလေ့ ဂုချိန်ခါ အရှိတောင်အာသျှမာ တတိယ အကြီးဆုံး ရီနံထုတ်လုပ်ရေ နိုင်ငံ ဖြစ်လှာခပြီးကေ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ တစ်နိကေ ရီနံစည်ပေါင်း ၃၁၈,၀၀၀ စည် (၅၆,၀၀၀ ကုဗမီတာ) မျှ ထုတ်လုပ်နိုင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=VM|title=Vietnam|publisher=United States Energy Information Administration|year=2011|accessdate=6 November 2012}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်သည် အာသျှ-ပစိဖိတ် ဒေသမာ အဋ္ဌမမြောက် အများဆုံး ရီနံစိမ်း ထုတ်လုပ်ရေ နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်ခရေ။ <ref>Fong-Sam, Yolanda (August 2012) [http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2010/myb3-2010-vn.pdf "Vietnam"] in ''2010 Minerals Yearbook''. USGS. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130302030501/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2010/myb3-2010-vn.pdf |date=2 March 2013 }}</ref> ယင်းဧ့ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နိုင်ငံပိုင်ပင် ဗီယက်နမ်သည် ငါးနှစ်တာ အတွက် ဗဟိုမှ ရီးဆွဲသော စီမံကိန်းတိကို ဆက်ပနာ အသုံးချဆဲ ဖြစ်တေ။ တစ်နိကေ ဝင်ငွီ တဒေါ်လာထက်နည်းသော လူဦးရွီကို ရွီတွက်သော အလွန်အကျွံ ဖွဲရာကျမှုသည် ဗီယက်နမ်မာ သိသာစွာ လျော့ကျ လာခပြီး တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နန့် ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံတိထက် ဆင်းရဲမှုနှုန်း လျော့နည်း လီရေ။ <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html Economy of Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211129/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html |date=24 December 2018 }}. CIA World Factbook. Updated 21 September 2012. Retrieved 4 October 2012.</ref> ယင်းပိုင် ဆင်းရဲမှုနှုန်း လျော့ကျရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမာ လူနီမှု စနစ်ကို မြှင့်တင်ရန်နန့် စီးပွားရီးမညီမျှမှုတိ တိုးပွားလာခြင်းကို ဟန့်တားရန် ရည်ရွယ်သော မျှတရေ စီးပွားရီး ပေါ်လစီတိကြောင့် ဖြစ်တေ။ ထိုပေါ်လစီများမာ ဒွိုင်မွိုင် အစီအစိုင်၏ အစမာ ပြုလုပ်ခသော မြေတိကို အမောင်နှမျှ ခွဲဝီပေးခြင်း၊ ဆင်းရဲသော ဝီးလံခေါင်ဖျား ဒေသများမာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်း နန့် ပညာရီးနန့် ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှုရို့တွက် အထောက်အပံ့ပေးခြင်း စရေ ပေါ်လစီများ ပါဝင်ရေ။ <ref name=ODI1/> နိုင်ငံတကာ ငွီကြေးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်၏ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမာ ၄.၄၆% လှောက်ရာ ဟိရေ။<ref name=imf2/> ===ကုန်သွယ်ရီး=== [[File:Saigon Trade Center vươn mình trong nắng.jpg|thumb|right|ဒွိုင်းမွိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး အပြီးမာ ဟိုချီမင်းစီးတီးမာ ဦးစွာတည်ဆောက်ခရေ မိုးမျှော်တိုက်တိထဲက တခုဖြစ်ရေ ဆိုင်းဂုံထရိတ်စင်တာ]] ၂၀၀၀ ခုနှစ်တိ၏ အစောပိုင်းမှ အစပြုပနာ ဗီယက်နမ်သည် ကုန်သွယ်ရီးဆိုင်ရာ လျှော့ပေါ့မှုတိကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခပြီး တဖက်မှ အချို့ စီးပွားရီး ကဏ္ဍများမာ နိုင်ငံတကာ စျီးကွက်သို့ ဖွင့်လှစ်ပီးခပိုင် အချို့ ကဏ္ဍတိအား ဆက်ပနာ ထိန်းသိမ်းခခြင်းအားဖြင့် နှစ်လမ်းလား နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခရေ။ <ref name=ODI1>{{cite web |author= Vandemoortele, Milo |author2= Bird, Kate |year= 2010 |url= http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5057&title=viet-nams-progress-economic-growth-poverty-reduction-impressive-improvements |title= Viet Nam's Progress on Economic Growth and Poverty Reduction: Impressive improvements |location= London |publisher= Overseas Development Institute |accessdate= 11 February 2017 |archivedate= 14 May 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110514200140/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5057&title=viet-nams-progress-economic-growth-poverty-reduction-impressive-improvements }}</ref><ref name=ODI3>{{cite web |author=Vandemoortele, Milo |year=2010 |url=http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4751&title=millennium-development-goals-equity-development |title=The MDG fundamentals: improving equity for development |location=London |publisher=Overseas Development Institute |accessdate=11 February 2017 |archivedate=15 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100515181557/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4751&title=millennium-development-goals-equity-development }}</ref>၂၀၀၆ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လမာ ဗီယက်နမ်သည် ယင်းရို့၏ ဉာဏမူပိုင်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ ဥပဒေတိကို ထရစ်ပ် သဘောတူညီချက် နန့်အညီ ပြင်ဆင်ခပြီးကေ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၁၁ ရက်မာ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီးအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်လာခရေ။ ဗီယက်နမ်သည် ဂုချိန်ခါမာ အာသျှ၏ အပွင့်လင့်ဆုံး စီးပွားရီးစနစ်ဟိရေ နိုင်ငံများမာ တခုအပါအဝင် ဖြစ်နီဗျာယ်း အလားအပြန် ကုန်သွယ်မှု တန်ဖိုးမာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မာ ဂျီဒီပီ၏ ၁၆၀% မျှ ဟိနီသဖြင့် တချိန်တည်းမာဟိရေ တရုတ်၏ အချိုးထက် နှစ်ဆများ များနိန်ပြီးကေ အိန္ဒိယ၏ အချိုးထက် ၄ ဆ မျှ တိနီရေ။<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/11/13/8393174/index.htm Vietnam Vrooooom: Asia's second-fastest-growing economy takes the global stage.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030154458/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/11/13/8393174/index.htm |date=30 October 2013 }} CNN Money. 13 November 2006.</ref> ဗီယက်နမ်၏ အဓိက ကုန်သွယ်ဖက် နိုင်ငံများမာ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ဩစတြေးလျ၊ အာဆီယံ နိုင်ငံများ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နန့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ် အကောက်ခွန်ဌာန၏ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ အစီအစာခံစာအရ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ပထမ နှစ်တဝက်မာ နိုင်ငံတကာ ကုန်ပစ္စည်းတိကုန်သွယ်မှုကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၂၄ ဘီယံ အထိ ဟိပြီးး ၂၀၁၂ ခုနှစ် ထိုအချိန်ကာလနန့် နိုင်းနိူင်းပါက ၁၅.၇% မျှ ပိုပြီးကေ မြင့်မားစွာကို တွိရရေ။ မိုဘိုင်းဖုန်း နန့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းတိကို အမြောက်အမြား တင်ပို့မှု တင်သွင်းမှု ပြုလုပ်ပြီးကေ သဘာဝ အရင်းအမြစ် စျီးကွက်မာ အမြင့်ဆုံးတင်ပို့မှုကို ရီနံစိမ်း ဖြစ်ပြီးကေ တစ်ချိန်တည်းမာပင် သံ နန့် စတီးလ် တိကို အများဆုံးတင်သွင်းခစွာကို တွိရရေ။ အမေရိကန်သည် ဗီယက်နမ်၏ တင်ပို့မှု အမြောက်အမြားကို ဝယ်ယူသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ တင်သွင်းမှု အများဆုံးမာ တရုတ်ကုန်ပစ္စည်းများ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|title=Developments and trends of Vietnam international merchandise trade in June and the first half of 2013|url=http://www.customs.gov.vn/English/Lists/News/ViewDetails.aspx?ID=195|work=Vietnam Customs|publisher=General Department of Vietnam Customs|accessdate=31 July 2013|date=23 July 2013|archive-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111213559/http://www.customs.gov.vn/English/Lists/News/ViewDetails.aspx?ID=195}}</ref> မြီယာပြုပျင် ပြောင်းလဲရီး ပြုလုပ်ခြင်း၏ ရလဒ် အဖြစ် ဗီယက်နမ်သည် စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး ဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်တိကို အဓိက တင်ပို့ရောင်းချသော နိုင်ငံ ဖြစ်လာခရေ။ ဂုချိန်ခါ ကမ္ဘာထက်မာ သီဟိုဠ်စိ အများဆုံး တင်ပို့သော နိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ ကော်ဖီ ဒုတိယအများဆုံး တင်ပို့ရေ နိုင်ငံ ဖြစ်လာရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/magazine-25811724|title=How Vietnam became a coffee giant - BBC News|author=|date=|work=bbc.com}}</ref>ဗီယက်နမ်သည် နှစ်ရှည်ပင် စိုက်ပျိုးရန် အတွက် ၆.၉၃% မျှသော မြီကို အသုံးပြုထားသဖြင့် မဲခေါင် ဒေသကြီးမာ သုံးစွဲမှု အချိုး အများဆုံး ဖြစ်တေ။ တခြားသော အဓိက ပို့ကုန်များမာ လက်ဖက်၊ ရာဘာ နန့် ရီထွက်ပစ္စည်းများ ပါဝင်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ဂျီဒီပီမာ ပါဝင်ရေ စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး ၏ အဝီမာ ပရုန်းနရုန်း ဆယ်စုနှစ်များ အထဲ ကျဆင်းလှာခပြီးကေ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မာ ၄၂% မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မာ ၂၀% အထိ ကျဆင်းလှာခဲ့ကာ စီးပွားရီး၏ အရာကဏ္ဍတိမာ ပိုပြီးကေတိုးတက်ပါလတ်တေ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်သည် ဥရောပသမဂ္ဂ နန့် ကုန်သွယ်ရီး လွတ်လပ်ခွင့် အတွက် ညှိနှိုင်းခပြီးကေ ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ဂျီအက်စ်ပီ စနစ်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ရရန် ကြိုးစားခရေ။ ထိုစနစ်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ရရေ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိစွာ ဥရောပစျီးကွက် အထဲ ကုန်ပစ္စည်းတိကို အခွန်နှုန်း သက်သာစွာဖြင့် တင်ပို့ခွင့် ရဟိကတ်တေ။ <ref name="EUfta">{{cite news|title=Vietnam-EU free trade agreement set to fire|url=http://www.vietnamtribune.com/index.php/sid/222099915/scat/fc849e836694179b/ht/Vietnam-EU-free-trade-agreement-set-to-fire|accessdate=19 May 2014|publisher=''Vietnam Tribune''|archivedate=19 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140519224620/http://www.vietnamtribune.com/index.php/sid/222099915/scat/fc849e836694179b/ht/Vietnam-EU-free-trade-agreement-set-to-fire}}</ref> ===သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ=== [[File:TOPIO 3.jpg|thumb|left|လူပုံစံ တိုပီယို ၃.၀ စက်ရုပ်]] ဗီယက်နမ် ပညာသျှင်တိသည် ဘုရင်ခေတ်မှ အစပြုပနာ မကန်မဝှန်သော ပညာရပ်နယ်ပယ်များမာ တိုးတက်စီရန် ကြံဆောင်ခကတ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် လူမှုရီးသိပ္ပံ ပညာရပ်တိနန့် လူသားဆိုင်ရာ ပညာရပ်များမာ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်မာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု သမိုင်းပညာရပ်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာသော သမိုင်းကြောင်း ဟိရေ။ ၁၃ ရာစုမာ နန်းစွန့်ခသော ဧကရာဇ် ထရန်နန်တောင်သည် ဘုန်းကြီးတိကို ဦးဆောင်လို့ ဒဿနိကဗေဒ၏ ဘာသာရပ်ခွဲတခု ဖြစ်ရေ ထရပ်လမ်ဇန် ဘာသာရပ်ကို တိုးတက်စီရန် ကြိုးစားခကတ်တေ။ ပေါင်းနှုတ်မြှောက်စား နန့် ဂျီဩမေတြီ ပညာရပ်တိကို ၁၅ ရာစုကနိန် စတင်ပနာ ဗီယက်နမ်မာ လူအမ်သာဗင်း၏ ဖတ်စာအုပ်ထက်မာ အခြီခံပနာ သင်ကြားခကတ်တေ။ လူအမ်သာဗင်းသည် ဗီယက်နမ်အား သုည နန့် စတင်မိတ်ဆက်ပီးခပြီးကေ မာ့ခ်ဟျန်တချ်မှ အနှုတ်ကိန်းတိကို မသိကိန်း၊ လျှို့ဝှက်ကိန်း နန့် ဝှက်ကိန်းတိကို မိတ်ဆက်ပီးခကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဗီယက်နမ် ပညာသျှင်တိသည် စွယ်စုံကျမ်း မကန်မဝှန်ကို ရီးသား ထုတ် ဝေခရေ။ မျက်မှောက်ခေတ်မာ ဗီယက်နမ် သိပ္ပံပညာသျှင်ရို့သည် ပညာရပ် နယ်ပယ်အမျိုးမျိုးမာ ထင်ရှားသော ပံ့ပိုးမှုတိ ပြုလုပ်ခကတ်ယား အထူးအနိန်နန့် သင်္ချာဘာသာရပ် မာ ဖြစ်တေ။ ဟွမ်းတေသည် အသုံးချ သင်္ချာ ဘာသာရပ်ဟိ ဂလိုဇာ အော့ပတီမိုက်ဇေးရှင်း ဘာသာရပ်ခွဲကို ၂၀ ရာစုမာ စတင်ဖော်ထုတ်ခသူ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်သည် လက်ဟိမာ ပြည်မားဖြစ် အာကာသ စူးစမ်းလီ့လာရီး အစီအစိုင်ကို ဆောင်ရွက်နိန်ပြီးကေ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း၆၀၀ တန်ဖိုးဟိရေ ဗီယက်နမ် အာကာသ ဗဟိုဌာနကို ဆောက်လုပ်ဖို့ စီစိုင် ဆောင်ရွက်နိန်ရေ။<ref>[http://www.asianscientist.com/topnews/vietnam-build-us600m-national-space-center-by-2018/ "Vietnam To Build US$600m National Space Center By 2018"]. Asian Scientist, 22 November 2011. Retrieved 27 November 2011.</ref> ဗီယက်နမ်သည် စက်ရုပ်များ တီထွင်ထုတ်လုပ်ခြင်းမာလည်း ထင်ရှားသော တိုးတက်မှုတိ ဟိပြီးး တိုပီယို လူပုံစံ စက်ရုပ်မာ နမူနာ တခု ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite news |url=http://www.diginfo.tv/2007/12/05/07-0601-d.php |title=Nano technology &#124; Computer &#124; Robot &#124; TOSY TOPIO – Table Tennis Playing Robot |work=DigInfo News |location=Tokyo |date=5 December 2007 |accessdate=12 February 2017 |archivedate=21 May 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090521023057/http://www.diginfo.tv/2007/12/05/07-0601-d.php }}</ref>၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ အတွက် ဗီယက်နမ်၏ နိုင်ငံတော် အသုံးစရိတ်မာ ဂျီဒီပီ၏ ၀.၄၅% လှောက်ဟိရေ။<ref>[http://vietnamnews.vnagency.com.vn/Economy/206910/tech-science-spending-too-low.html "Tech, science spending too low"]. VietNam News, 21 December 2010. Retrieved 30 April 2012.</ref> {{Clear}} ===သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ လက်ဟိ သယ်ယူပိုဆောင်ရီး ကွန်ယက်၏ မူလအစမာ ပြင်သစ်ရို့ အုပ်ချုပ်စဉ်က ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းတိကို သယ်ယူပို့ဆောင်ရန် အတွက် တည်ဆောက်ခခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲအပြီးမာ ခေတ်မီဖို့အတွက် အကြီးအကျယ် ပြင်ဆင်ခရေ။ ====လီကြောင်းပို့ဆောင်ရီး==== [[File:Tan Son Nhat International Airport.jpg|thumb|right|ဟိုချီမင်းစီးတီး ဟိ[[တန်ဆွန်းညက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလီဆိပ်]]မာ ဗီယက်နမ်ဟိ အလုပ်အများဆုံး လီဆိပ်တခုဖြစ်တေ။]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ အများပြည်သူသုံး အဓိက လီဆိပ် ၂၁ ခုဟိပြီးး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ် ၃ ခု ဟိရေ။ ယင်းရို့မာ ဟနွိုင်းမြို့ဟိ နွိုင်းဘိုင်လီဆိပ်၊ ဒါနန်းဟိ ဒါနည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ် နန့် ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ [[တန်ဆွန်းညက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလီဆိပ်]] ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ တန်ဆွန်းညက်သည် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးလီဆိပ်တခု ဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာခရီးသည်တိ၏ ၇၅% ကို လက်ခံ ပို့ဆောင်ပေးဗျာယ် ဟိရေ။ နိုင်ငံတော်မှ သဘောတူထားရေ အစီအစိုင်အရ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလီဆိပ် ၁၀ ခု အထိ ဟိလာမည် ဖြစ်တေ။ ထိုလီဆိပ်များမာ ဗင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ဖူးဘိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ကမ်ရန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ဖူးကောက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ကက်ဘီ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ကန်သိုး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ် နန့် လောင်သမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်ရို့ ပါဝင်ရေ။ အစီအစိုင်ထဲမာ ပါဝင်ရေ လောင်သမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်သည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်မာ အပြည့်အဝ တည်ဆောက်ပြီးစီးပါက တနှစ်လျှင် ခရီးသည် သန်း ၁၀၀ ကို ဝန်ဆောင်မှုပီးနှိုင်မည် ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ် လီကြောင်းလိုင်းသည် နိုင်ငံတော်ပိုင် လီကြောင်းလိုင်း ဖြစ်ပြီးကေ ခရီးသည်တင် လီယာဉ် ၆၉ စင်းမျှ ဟိပြီးး <ref name="fleet">{{cite web| title = Vietnam Airlines Details and Fleet History | publisher = PlaneSpotters.net | date = 1 April 2010 | url = http://www.planespotters.net/Airline/Vietnam-Airlines | accessdate =1 April 2010}}</ref><ref>{{cite web | title = Fleet Information | publisher = Vietnam Airlines | url = http://vietnamairlines.com.vn/wps/portal/en/site/flight_info/fleet_information/!ut/p/c5/fY1RC4IwFEZ_UdybWturjHSFbmSMdC-xQoYwXQ8R-O_beqkXvffx8J0DGsJP5j1Y8xr8ZBy0oPc3VuY8IxUiMkYxIbzKUqW2iLvAuz9e1nURuKKkOYgvX1-fQFvn76FzjeVlEyXrPJYix4XLEQT3Yw8daPKzSCVJsDRnkSYSJSJ0rrfmMcNzbOfLcVN8ALBLRCU!/dl3/d3/L0lJSklna21BL0lKakFBQ3lBQkVSQ0pBISEvNEZHZ3NvMFZ2emE5SUFnIS83X0NHQUg0N0wwME9VTzcwMjdSUU4zMk8wTzAwL0FsX19fNTI!/?WCM_PORTLET=PC_7_CGAH47L00OUO7027RQN32O0O00_WCM&WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/en/site/flight_info/fleet_information/ | accessdate = 30 June 2011 | archivedate = 4 October 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111004121039/http://vietnamairlines.com.vn/wps/portal/en/site/flight_info/fleet_information/!ut/p/c5/fY1RC4IwFEZ_UdybWturjHSFbmSMdC-xQoYwXQ8R-O_beqkXvffx8J0DGsJP5j1Y8xr8ZBy0oPc3VuY8IxUiMkYxIbzKUqW2iLvAuz9e1nURuKKkOYgvX1-fQFvn76FzjeVlEyXrPJYix4XLEQT3Yw8daPKzSCVJsDRnkSYSJSJ0rrfmMcNzbOfLcVN8ALBLRCU!/dl3/d3/L0lJSklna21BL0lKakFBQ3lBQkVSQ0pBISEvNEZHZ3NvMFZ2emE5SUFnIS83X0NHQUg0N0wwME9VTzcwMjdSUU4zMk8wTzAwL0FsX19fNTI!/?WCM_PORTLET=PC_7_CGAH47L00OUO7027RQN32O0O00_WCM&WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2Fen%2Fsite%2Fflight_info%2Ffleet_information%2F }}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ်မာ လီယာဉ် ၁၅၀ စင်း အထိ တိုးမြှင့်ရန် စီစိုင်ထားရေ။ ဗီယက်နမ်မာ ဟိရေ အရာ ပုဂ္ဂလိက လီကြောင်းလိုင်းတိမာ အဲယားမဲခေါင်၊ ဂျက်စတား ပစိဖတ် လီကြောင်းလိုင်း၊ ဗက်စကို နန့် ဗီယက်ဂျက်အဲယား ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ====ကုန်းကြောင်းပို့ဆောင်ရီး==== [[File:Cao toc Cau Gie Ninh Binh.JPG|thumb|right|ကောင်ဂီ နန့် နင်းဗင်းမြို့ရို့ကို ဆက်သွယ်ထားရေ တောင်မြောက် အပြင်းလမ်း၏ တစိတ်တဒီသ]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ လမ်းများမာ ဗဟိုမာ စီမံခန့်ခွဲသော နိုင်ငံတော်အဆင့်လမ်းများ၊ ပြည်နယ်တိက စီမံခန့်ခွဲသော ပြည်နယ်အဆင့်လမ်းများ၊ ခရိုင်မှ စီမံခန့်ခွဲသော ခရိုင်အဆင့် လမ်းများ၊ မြို့တော်နန့် မြို့တိက စီမံခန့်ခွဲသော မြို့ပြလမ်းများ နန့် ကွန်မြူးမှ စီမံခန့်ခွဲသော ကွန်မြူးအဆင့်လမ်းများရို့ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ်ဟိ မြို့ပြဧရိယာများမာ စက်သီးများ၊ စက်တပ် စကူစွာတိ၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ်တိစွာ လူသုံးများရေ ယာဉ်များ အဖြစ် ဟိနီဆဲဖြစ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် မြို့ကြီးများမာ မော်တော်ယာဉ် ပိုင်ဆိုင်မှုကို မြင့်တက်လာဗျာယ် ဟိရေ။ ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီတိက ပြေးဆွဲသော အများပြည်သူသုံး ဘတ်စ်ကားတိသည် လူအများစုမှ ခရီးဝီးလားရာမာ အဓိက သုံးစွဲဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ ယာဉ်အန္တရာယ် လမ်းအန္တရာယ်မာ ဗီယက်နမ်မာ အလွန်ဆိုးရွားသော ပြဿနာတရပ်ဖြစ်ပြီးကေ နိစိုင် ပျမ်းမျှ လူ ၃၀ ခန့် ယာဉ်မတော်တဆမှုဖြင့် သီဆုံးကတ်တေ။ <ref>[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=622&ItemID=11314 Social and economic situation, 8 months of 2011]. General Statistics Office of Vietnam. Retrieved 1 September 2011.</ref> ဟနွိုင်းမြို့နန့် ဟိုချီမင်းစီးတီးမြို့များမာ ယာဉ်ကြောကြပ်တည်းမှုကို ဆိုးရွားလာရေ ပြဿနာတခု ဖြစ်ပြီးကေ မြို့တော်တိ၏ လမ်းတိအား မော်တော်ယာဉ်သုံးစွဲမှု မြင့်တက်လာခြင်းနန့် ကာမိစီရန် အပြင်းအထန် ကြိုးပမ်းဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ ====ရထားပို့ဆောင်ရီး==== [[File:My Son railway tracks.jpg|thumb|left|မိုင်ဆွန်နံဘေးဟိ ရထားလမ်းတခု]] ဗီယက်နမ်၏ အဓိက နိုင်ငံမား ရထားလမ်းမာ ဟိုချီမင်းစီးတီး နန့် ဟနွိုင်းမြို့ကို ချိတ်ဆက်ထားရေ ပြန်ပနာပေါင်းစည်းခြင်း အပြင်းရထားလမ်း ဖြစ်ပြီးကေ အရှည် ကီလိုမီတာ ၂,၀၀၀ ခန့်မျှ ဟိရေ။ ဟနွိုင်းမြို့မှ တဆင့် အရှိမြောက်ဘက်၊ မြောက်ဘက် နန့် အနောက်ဘက်ကို ဆက်သွယ်ထားရေ ရထားလမ်းများ ဟိကတ်တေ။ အရှိဖက်သို့ လားရေ ရထားလမ်းမာ ဟနွိုင်းမြို့မာ ဟလောင်ပင်လယ်အော်သို့ ဆက်သွယ်ထားပြီးသား မြောက်ဘက်ကို လားရေ ရထားလမ်းမာ ဟနွိုင်းမှ ထိုင်းငုရင်သို့ ဆက်သွယ်ထားကာ အရှိမြောက်လိုင်းမာ ဟနွိုင်းမြို့မှ လောင်ကိုင်းသို့ ဆက်သွယ်ထားရေ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ နန့် ဂျပန်နိုင်ငံရို့စွာ ဂျပန်နည်းပညာကို အသုံးပြုထားရေ အပြင်းရထားလမ်း ဆောက်လုပ်ဖို့ သဘောတူ လက်မှတ်ရီးထိုးခကတ်ပြီးကေ ဗီယက်နမ် အိန်ဂျန်နီယာ အမြောက်အမြားကို ဂျပန်သို့ စီလွှတ်လို့ အပြင်းရထားတိအတွက် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ခြင်းနန့် ပြုပျင်ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ငန်းတိကို သင်ယူစီခရေ။ ထိုရထားလမ်းမာ ၁,၆၃၀ ကီလိုမီတာလှောက် ရှည်လျားသော အပြင်းရထားလမ်း ဖြစ်လှာမည်ဖြစ်ပြီးကေ <ref>{{Cite news| title=High-speed train planned for Vietnam – Business – International Herald Tribune| newspaper=The New York Times| date=6 February 2007| url=http://www.nytimes.com/2007/02/06/business/worldbusiness/06iht-vietrail.4489612.html| accessdate=9 July 2010}}</ref> စုစုပေါင်း ဘူတာရုံ ၂၆ ခု ဟိဖို့ဖြစ်ကာ ဟနွိုင်းမြို့ နန့် ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ သူသျမ် ဘူစွာရို့လည်း ပါဝင်မည် ဖြစ်တေ။ <ref>{{Cite news| title=Vietnam to build high-speed rail |newspaper=The Sydney Morning Herald| date=13 November 2009| url=http://www.smh.com.au/travel/vietnam-to-build-highspeed-rail-20081113-62bd.html| accessdate=9 July 2010}}</ref> ဂျပန်ဟိ ရှင်းကန်းဆင်ခေါ် ကျည်ဆန်ရထား နည်းပညာ ကို အသုံးပြုမည် ဖြစ်ပြီးကေ ထိုရထားလမ်းမာ အပြင်းဆုံး တနာရီ မိုင် ၂၂၀ (၃၆၀ ကီလိုမီတာ) မျှ မြန်သော ရထားများ လားလာနှိုင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မာ ဟနွိုင်းမှ ဗင်း၊ နာထရန်နန့် ဟိုချီမင်း စီးတီးသို့ စတင်ဖောက်လုပ်မည် ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ် အတွင်းမှာ ဗင်းနန့် နာထရန် အကြား ရထားလမ်း နန့် ဟနွိုင်းမြို့နန့် မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များ ဖြစ်ကတ်သော လောင်ကိုင်း နန့် လန်ဆွန်းရို့သို့ ဆက်သွယ်သော ရထားလမ်းတိကို စတင်ဆောက်လုပ်မည် ဖြစ်တေ။ ====ရီကြောင်းပို့ဆောင်ရီး==== ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံတခု ဖြစ်ရေ ဗီယက်နမ်မာ အဓိက ပင်လယ်ဆိပ်ခုံ မကန်မဝှန် ဟိပြီးး ယင်းရို့မာ ကမ်ရန်း၊ ဒါနန်း၊ ဟိုင်ဖုန်း၊ ဟိုချီမင်းစီးတီး၊ ဟောင်ဂိုင်း၊ ကွီးနွန်၊ ဗန်ထော နန့် နာထရန် ရို့ ပါဝင်ရေ။ ကုန်းမား ပိုကျသော အပိုင်းမာ ဗီယက်နမ်ဟိ မြောက်မြားလှသော မြစ်တိစွာ ကျေးလက်ဒေသ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးမာ အခရာသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နီပြီး ၁၁,၀၀၀ မိုင် (၁၇,၇၀၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ဟိရေ ကူးသန်းလားလာနှိုင်ရေ ရီလမ်းမာ ဖယ်ရီများ၊ ဝမ်းပြားရေယာဉ်များ နန့် ကုရို့သင်္ဘောများ လားလာဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ <ref>[http://www.indexmundi.com/vietnam/waterways.html Index Mundi]. January 2012. Retrieved 25 April 2012.</ref><ref>[http://www.travelblog.org/Photos/4708303 "Water taxi in Ca Mau city, Vietnam"]. TravelBlog. 27 January 2010. Retrieved 25 April 2012.</ref> ယင်းအပြင် မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ နန့် မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရို့စွာ ဗီယက်နမ်၏ လူမှုရီးနန့် စီးပွားရီးကိစ္စရပ်များ အတွက် အလွန်အရေးပါဒေသများ ဖြစ်ကတ်တေ။ နိုင်ငံ၏ လူဦးရွီ အများစုကတော့ခါ ထိုမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများ တလျှောက် တနည်း မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသတိ၏ နံဘေးအနားမာ နီထိုင်ဗျာယ် ဟိကတ်ယား အဓိက မြို့ကြီးများ ဖြစ်ကတ်သော ဟိုချီမင်းစီးတီးမြို့ နန့် ဟနွိုင်းမြို့ရို့စွာ မဲခေါင် နန့် မြစ်နီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသများ နံဘေးမာ တည်ဟိကတ်တေ။ တောင်တရုတ်ပင်လယ် အတွင်းမှာမူ ဗီယက်နမ်သည် လက်ဟိ တရုတ်နိုင်ငံနန့် အရာ နံဘေးအနားဟိ နိုင်ငံများ နန့် ကာလရှည်ကြာ ပိုင်ဆိုင်မှု စကားအက် နိန်ရေ စပရက်ထလီကျွန်းများ ၏ အများစုကို ထိန်းချုပ်ထားရေ။<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/spratly-claims.htm "Territorial claims in the Spratly and Paracel Islands"]. GlobalSecurity.org. 2011. Retrieved 3 February 2013.</ref> ===ရီပီးဝေမှုနန့် သန့်ယှင်းရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ရီပီးဝေမှုနန့် သန့်ယှင်းရီးမာ အောင်မြင်မှုတိ ဟိပိုင် ခေါ်တောင်းမှုတိလည်း ဟိနီရေ။ အောင်မြင်မှုတိထဲမာ ၁၉၉၀ ခုနှစ် နန့် ၂၀၁၀ ခုနှစ် များအထဲ ရီပီးဝေမှုနန့် ရှင်းသန့်သော ရေရဟိမှု သိသိသာသာ တိုးတက်လာခပြီး ရေမီစွာတိကို နီရာအမြောက်အမြားမာ တပ်ဆင်နှိုင်ခကာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ စပြီးကေ ရေဆိုးသန့်စင်ရီး လုပ်ငန်းများမာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပိုပြီးကေ များပါလတ်တေ။ ခေါ်တောင်းမှုတိမာမူ ရီထုညစ်ညမ်းမှုတိ မကန်မဝှန် ဟိနီခြင်း၊ ဝန်ဆောင်မှု ညံ့ဖျင်းခြင်း နန့် ကျေးလက်ဒေသများမာ တိုးတက်လာရေ ရီသန့်စင်ရီး လုပ်ငန်းများ မလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ ကျေးလက်ဒေသဟိ ရေစနစ်ကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းမှု ပြုလုပ်ရာမာ ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ မြို့ပြ ရီသန့်စင်ရီးမာ သုံးစွဲထားသလောက် ငွီကြေး အလုံအလောက် ပြန်ပနာ မရဟိခြင်း၊ ဗီယက်နမ်၏ စီးပွားရီးတိုးတက်လာရေနန့် အမျှ အလှူရှင်တိက လှူဒါန်းငွီအစား ချီးငွီအသွင်သို့ ပြောင်းလဲကြသဖြင့် နိုင်ငံခြား အထောက်အပံ့များ နန့် ချီးငွီများ လျော့နည်းလာခြင်း ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ အစိုးရမှ ရေခွန် ကောက်ခံရငွီမှ ကုန်ကျစရိတ်တိကို ကာမိရန် လုပ်ဆောင်ခြင်း နန့် ပြည်နယ်အဆင့်မာ အလိုအလျောက် ရီပီးဝေမှု စနစ်တိကို ဆောင်ရွက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခရေ။ ယကေလေ့သော့ ပေါ်လစီများ တစိတ်တပိုင်းသာ အောင်မြင်ခရေ။ ရေခွန်မာ စျီးနည်းမြဲသာ ဟိနီယား အချို့ သုံးစွဲမှုတိမာ ခွင့်ပြုထားရေ အလုပ်ထက်ပိုပြီးကေ အရာ အလုပ်များကို လုပ်ဆောင်ဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ == လူဦးရွီပြန့်နှံ့နီထိုင်မှု == [[File:Hmong women at Coc Ly market, Sapa, Vietnam.jpg|thumb|upright|ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း ဆာပါးဟိ မိုက်လူမျိုး အမျိုးသမီးတဦး]] ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ၏ လူဦးရွီမာ ၉၀.၇ သန်းခန့် ဟိရေ။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် နှစ်နိုင်ငံ ပေါင်းစည်းပြီး လူဦးရွီမာ ၅၂.၇ သန်းလှောက်ရာ ဟိသဖြင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ် လူဦးရွီစာရင်းနန့် နှိုင်းနိူင်းပါက သိသိသာသာ တိုးပွားပါလတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/vietnam/34.htm |title=Vietnam – population |publisher=Countrystudies.us|accessdate=11 April 2011}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ၏ လှောက်မှန်းခြေ လူဦးရွီမာ ၉၀.၃ သန်း ဖြစ်တေ။ <ref name=imf2/> ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း သန္ဓေအောင်နှုန်းမာ အမျိုးသမီး တဦးလျှင် အချေ ၁.၈ ယောက်လှောက် ဖြစ်ပြီးကေ <ref name="Wold Bank TFR">{{cite web|title=Fertility rate, total (births per woman)|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN|website=World Bank|publisher=World Bank|accessdate=12 March 2015}}</ref> ယင်းပိုင် ဖြစ်ရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းမာ အစိုးရ၏ သားဆက်ခြား စီမံကိန်း နန့် အချေ ၂ ယောက် သာယူရဖို့ ပေါ်လစီရို့ကြောင့် ဖြစ်တေ။ ===လူမျိုးကွဲများ=== ၂၀၀၉ ခုနှစ် လူဦးရွီစာရင်းအရ ဗီယက်လူမျိုး တနည်း ကင်လူမျိုး တိမာ ၇၃.၆ သန်းမျှ ဟိပြီးး လူဦးရွီ၏ ၈၅.၈% မျှ ဖြစ်တေ။ ကင်လူမျိုး တိစွာ နုန်းမြေပို့ချရာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနန့် နိုင်ငံ၏ ကမ်းရိုးတန်း လွင်ပြင်များမာ အများဆုံး စုစည်း နီထိုင်ကတ်ရေ။ များရေအားဖြင့် လူမှုရီးနန့် လူမျိုးအားဖြင့် တူညီကတ်တေ ကင်လူမျိုးတိမာ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရီး နန့် စီးပွားရီး ထက်မာ သိသာစွာ ဩဇာ သက်ရောက်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ လူမျိုးစုပေါင်း ၅၄ မျိုး နီထိုင်ပြီး ယင်းရို့မာ မိုက်လူမျိုး၊ ဒေါင်းလူမျိုး၊ တေလူမျိုး၊ ထိုင်းလူမျိုး နန့် နောင်းလူမျိုးများ ပါဝင်ကတ်တေ။ ကင်လူမျိုးတိနန့် အမျိုးအလွန်နီးစပ်သော မြွမ် လူမျိုးတိမာ ဗီယက်နမ်၏ ၃ပုံ ၂ ပုံမျှ ဟိရေ ကုန်းမြင့်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲမရောက်ခင်က အလယ်ပိုင်းကုန်းမြင့်မာ လူမျိုးစု ၄၀ ကျော် ပါဝင်ရေ ဒီဂါးလူမျိုးတိရာ နီထိုင်ကတ်တေ်လည်း ငိုဒင်းဒျမ်၏ တောင်ဗီယက်နမ် အစိုးရမှ ကင်တိကို ရှီးဦးလူမျိုးများ နီထိုင်ရာ ဒေသမာ ပြောင်းရွိနီထိုင်စီရန် အစီအစိုင် ပြုလုပ်ခရေ။ <ref>[http://www.mhro.org/montangards-history/under-south-vietnam-rule "Under South Vietnam Rule"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006164804/http://www.mhro.org/montangards-history/under-south-vietnam-rule |date=6 October 2012 }}. MHRO.org. 2010. Retrieved 21 April 2012.</ref> တရုတ်လူမျိုး ဖြစ်ရေ ဟွာလူမျိုး တိနန့် ခမာခရွမ် လူမျိုးတိမာ မြေနိမ့်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ၁၉၇၈ နန့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထဲ တရုတ်-ဗီယက်နမ် ဆက်ဆံရီး ဆိုးရွားလာရေ အခါမှ ဟွာလူမျိုး ၄၅၀,၀၀၀ ကျော် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာလားခကတ်တေ။<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4130.htm Vietnam (08/08)]. U.S. Department of State. Retrieved 12 February 2013.</ref> {{ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ အကြီးဆုံး မြို့ကြီးများ}} ===ဘာသာစကားတိ=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား နန့် အမျိုးသား ဘာသာစကားမာ ဗီယက်နမ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီးကေ တက်ကျသံ ဟိရေ မွန်-ခမာ ဘာသာစကား ဖြစ်ကာ လူဦးရွီ၏ အများစုမှ ပြောဆိုကတ်ရေ။ သမိုင်းကြောင်း အရ ဗီယက်နမ်လူမျိုးရို့စွာ တရုတ်စကားလုံးတိကို အသုံးပြုပနာ စာရီးခဲ့ကတ်တေ။ ၁၃ ရာစုသို့ ရောက်သော အခါမှ ဗီယက်နမ်ရို့စွာ ချူးနွမ်ဟု ခေါ်သော ကိုယ်ပိုင် အက္ခရာတိကို တီထွင် အသုံးပြုခကတ်တေ။ ရိုးရာဇာတ်လမ်း တပုဒ် ဖြစ်ရေ ငုယင်ဒူး ရီးသားရေ ကယူးပုံပြင်မာ ချူးနွမ်အက္ခရာကို အသုံးပြုပနာ ရီးသားခရေ။ စကားပြောရာမာ သုံးသော အိန်းဂလိချ်စာလုံး အသုံးပြုထားရေ ကွတ်ငူ အက္ခရာကိုမူ ယေစွိ အလက်ဇန်ဒရေ ဒီ ရုတ်ဒ် နန့် တခြားသော ကက်သလစ် သာသနာပြု အဖွဲ့ တချို့မှ မှ ၁၇ ရာစုမာ တီထွင်ခရေ။ ဗီယက်နမ်ဟိ လူနည်းစု လူမျိုးတိမာ ဘာသာစကား အမျိုးစုံကို ပြောဆိုကတ်ပြီး ယင်းရို့မာ တေ စကား၊ မွမ် စကား၊ ချမ် စကား၊ ခမာ စကား၊ တရုတ်စကား၊ နန်းစကား နန့် မိုက်စကား ရို့ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ် အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့် ဒေသဟိ မွန်တက်ခနတ်ဒ် လူမျိုးတိမာလေ့ အသုံးများသော ဘာသာစကား တချို့ ကို အသုံးပြု ပြောဆိုကတ်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.montagnard-foundation.org/faq.html|title=Frequently Asked Questions|publisher=Montagnard Foundation|date=12 August 2007|accessdate=18 July 2013|archivedate=4 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104212658/http://www.montagnard-foundation.org/faq.html}}</ref> မြို့ကြီးများမာ လက်ဟန်ခြေဟန်နန့် သုံးသော ဗီယက်နမ်စကား တချို့ကိုလေ့ တီထွင်ခကတ်တေ။ ကိုလိုနီစနစ်၏ အမွီတခု အနေနန့် ပညာတတ် ဗီယက်နမ် တချို့သည် ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အသုံးပြု ပြောဆိုကတ်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် လူကြီးပိုင်းများ နန့် အယင် တောင်ဗီယက်နမ်မာ ပညာသင်ယူခကြသူတိကလည်း အသုံးပြုကတ်တေ။ ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အုပ်ချုပ်ရီး ၊ ပညာရီးနန့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးရို့မာလည်း အသုံးပြုကတ်တေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုရေ ဖရန်ကိုဖုန်းနီ အဖွဲ့၏ တင်းပြည့်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဟိနီဆဲဖြစ်ပြီးကေ ပညာရီးမာလည်း ပြင်သစ်ဘာသာနန့် ပတ်သက်ရေ စိတ်ပါမှုတိ ပြန်ပနာရှင်သန်လာဗျာယ် ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.senat.fr/rap/r97-001/r97-001.html|title=Annexe au procès-verbal de la séance du 1er octobre 1997|publisher=French Senate|date=1 October 1997|accessdate=25 July 2013|language=French}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Role of English in Vietnam's Foreign Language Policy: A Brief History |url=http://www.englishaustralia.com.au/index.cgi?E=hcatfuncs&PT=sl&X=getdoc&Lev1=pub_c07_07&Lev2=c06_thinh |accessdate=19 February 2017 |archivedate=31 August 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070831165148/http://www.englishaustralia.com.au/index.cgi?E=hcatfuncs&PT=sl&X=getdoc&Lev1=pub_c07_07&Lev2=c06_thinh }}</ref>[[စစ်အီးတိုက်ပွဲ]]ကာလ အထဲက ဆိုဗီယက်အုပ်စုနန့် အဆက်အဆံဟိရေ ဗီယက်နမ် မိသားစု တချို့မာ ရုရှားဘာသာစကား နန့် တချို့ မိသားစု စိကေချေမာ ဂျာမန်ဘာသာ၊ ချက်ဘာသာ နန့် ပိုလန်ဘာသာ ရို့ကို နားလည်တတ်ကျွမ်းကတ်တေ။ <ref name=29PDF>{{cite web|url=http://www.ijhssnet.com/journals/Vol_2_No_23_December_2012/29.pdf|title=How English Has Displaced Russian and Other Foreign Languages in Vietnam Since "Doi Moi"|author=Ngan Nguyen|work=International Journal of Humanities and Social Science|date=December 2012|format=PDF|accessdate=18 July 2013}}</ref> ပရုန်းနရုန်း နှစ်များမာ ဗီယက်နမ်နန့် အနောက်နိုင်ငံများ ဆက်ဆံမှု ပိုပြီးကေများပြား လာသဖြင့် အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားမာ ဒုတိယ ဘာသာစကားအဖြစ် ရီပန်းစားပါလတ်တေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားကို သင်ယူခြင်းကာ ကျောင်းအများစုမာ မသင်မနီရ ဖြစ်လှာခပြီးကေ တချို့ကျောင်းတိမာ ပြင်သစ်ဘာသာစကား နန့် တတူ သင်ကြားရပြီးကေ ကျောင်းမကန်မဝှန်မာ ပြင်သစ်ဘာသာအစား အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားကို အစားထိုး သင်ကြားလာကတ်တေ။<ref name=29PDF/><ref>[http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1121703274255/1439264-1153425508901/Education_Vietnam_Development.pdf Education in Vietnam], The World Bank</ref> ဗီယက်နမ် နန့် အရာအရှိအာသျှ နိုင်ငံတိ၏ ဆက်ဆံရီးမာ ပိုပြီးကေအားကောင်းလာသဖြင့် ဂျပန်ဘာသာစကား နန့် ကိုရီးယား ဘာသာစကားရို့လေ့ ပိုပြီးကေ ရီပန်းစားလာဗျာယ် ဟိရေ။ === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{Pie chart |caption = ဗီယက်နမ်ဟိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတိ (၂၀၁၄)<ref name="2014data">Home Office: ''[https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/389940/CIG.Vietnam.Religious_Minority_Groups.v1.0.pdf Country Information and Guidance — Vietnam: Religious minority groups]''. December 2014. Quoting United Nations' [http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=14914&LangID=E "Press Statement on the visit to the Socialist Republic of Viet Nam by the Special Rapporteur on freedom of religion or belief"]. Hanoi, Viet Nam 31 July 2014. [http://www.ohchr.org/Documents/Issues/Religion/StatementVietnameseVersion31July2014.pdf Vietnamese]. Quote, p. 8: "[...] According to the official statistics presented by the Government, the overall number of followers of recognized religions is about 24 million out of a population of almost 90 million. Formally recognized religious communities include 11 million Buddhists, 6.2 million Catholics, 1.4 million Protestants, 4.4 million Cao Dai followers, 1.3 million Hoa Hao Buddhists as well as 75,000 Muslims, 7000 Baha’ís, 1500 Hindus and others. The official number of places of worship comprises 26,387 pagodas, temples, churches and other religious facilities. [...] While the majority of Vietnamese do not belong to one of the officially recognized religious communities, they may nonetheless – occasionally or regularly – practise certain traditional rituals, usually referred to in Viet Nam under the term "belief". Many of those traditional rituals express veneration of ancestors. [...]"</ref> |label1 = ဗီယက်နမ် ရိုးရာဘာသာ သို့ ဘာသာမဲ့ |value1 = 73.2 |color1 = #C00000 |label2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |value2 = 12.2 |color2 = Gold |label3 = ကက်သလစ် |value3 = 6.8 |color3 = DarkOrchid |label4 = ကောင်းဒါအယူဝါဒ |value4 = 4.8 |color4 = DeepPink |label5 = ပရိုတက်စတင့် |value5 = 1.5 |color5 = DodgerBlue |label6 = ဟွာဟောင်အယူဝါဒ |value6 = 1.4 |color6 = Tomato |label7 = အရာ |value7 = 0.1 |color7 = GreenYellow }} [[File:Chua Mot Cot.jpg|thumb|right|ဟနွိုင်းဟိ သမိုင်းဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန်တခု ဖြစ်ရေ ဝမ်းပေလာ ဘုရား]] ပြူးသုတေသနဌာန၏ လိလာသုံးသပ်ချက်အရ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ၄၅.၃% မျှသော ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသားရို့မာ ဗီယက်နမ်ရိုးရာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတိကို ကိုးကွယ်ကတ်ယား၊ ၁၆.၄% မာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ၈.၂% မာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ ၀.၄% မာ အရာဘာသာ နန့် ၂၉.၆% မာ ဘာသာမဲ့များ ဖြစ်ကတ်တေ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ရက် ဗီယက်နမ် အထွေထွေ စာရင်းအင်းရုံး၏ အစီအစာခံစာအရ ၆.၈သန်း (သို့ လူဦးရွီ၏ ၇.၉% မာ) ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကတ်ယား၊ ၅.၇ သန်း (၆.၆%) မာ ကက်သလစ် အယူဝါဒ၊ ၁.၄သန်း (၁.၇%) မာ ဟွာဟောင် အယူဝါဒ၊ ၀.၈သန်း (၀.၉%) မာ ကောင်ဒါအယူဝါဒ နန့် ၀.၇ သန်း (၀.၉%) မာ ပရိုတက်စတင့် အယူဝါဒ ကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ စုစုပေါင်းအားဖြင့် ၁၅,၆၅၁,၄၆၇ ဦးမျှသော ဗီယက်နမ် (၁၈.၂%) မာ ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာကို တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ထားကတ်တေ။<ref>{{cite web|title=The 2009 Vietnam Population and Housing Census: Completed Results|url=http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724|publisher=General Statistics Office of Vietnam: Central Population and Housing Census Steering Committee|page=281|date=June 2010|accessdate=12 March 2012|archivedate=18 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131018040824/http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် လူဦးရွီ စာရင်း အရ လူဦးရွီ ၁၀ သန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.vietnamembassy-usa.org/learn_about_vietnam/culture/beliefs_and_religions/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210021240/http://www.vietnamembassy-usa.org/learn_about_vietnam/culture/beliefs_and_religions/|archivedate=10 February 2010 |title= Beliefs and religions |publisher=Embassy of Vietnam |accessdate=28 April 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html |title=CIA World Factbook- Vietnam |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=6 August 2011 |archivedate=24 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211129/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html }}</ref> ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသား အများစုကတော့ခါ ဘိုးဘွားတိကို တတဖဲ့ချေဖြင့် ကန်တော့လေ့ ဟိကတ်တေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အစီအစာခံစာအရ ၈၁% မျှသော ဗီယက်နမ်ရို့မာ ဘုရားသခင်ကို မယုံကြည်ကတ်လီ။<ref name="zuckerman">[http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/Ath-Chap-under-7000.pdf Zuckerman, Phil. "Atheism: Contemporary Rates and Patterns" (PDF), from the ''Cambridge Companion to Atheism'' (2007), edited by Michael Martin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612114443/http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/Ath-Chap-under-7000.pdf |date=12 June 2009 }}. University of Cambridge Press. Retrieved 23 May 2012.</ref> လူဦးရွီ၏ ၈% မာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကတ်ပြီး စုစုပေါင်း အနေနန့် ရိုမန်ကက်သလစ် ၆ သန်းလှောက်နန့် ပရိုတက်စတင့် ၁ သန်းနီးပါးမျှ ဟိရေ။ ပေါ်တူဂီနန့် ဒတ်ချ်ကုန်စွာတိက ၁၆ ရာစု နန့် ၁၇ ရာစု နှစ်များ အထဲ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအား ခရစ်ယာန် ဘာသာ နန့် စတင်မိတ်ဆက်ပီးခပြီးကေ ၁၉ ရာစု နန့် ၂၀ ရာစုမာ ပြင်သစ်သာသနာပြုတိက ထပ်မံပနာ ဖြန့်ဖြူးခရေ။ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲအထဲက အမေရိကန် ပရိုတက်စတင့် သာသနာပြုတိက သာသနာပြုခမှု စိကေချေလှောက် ဟိပြီးး အထူးအနိန်နန့် တောင်ဗီယက်နမ်ဟိ မွန်တက်ဂ်နတ်မာ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်ဟိ အကြီးဆုံး ပရိုတက်စတင့် ဘုရားကျောင်းတိမာ ဗီယက်နမ် ဧဝံဂေလိ အသင်းတော် နန့် မွန်တက်ဂ်နတ် ဧဝံဂေလိ အသင်းတော်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် ပရိုတက်စတင့်တိ၏ ၃ ပုံ ၂ပုံမာ လူနည်းစု လူမျိုးများ ဖြစ်ကတ်တေဟု အစီအစာခံစာတိ အရ သိရရေ။<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/vietnams-christians-persecuted-as-state-sees-hidden-enemy-543805.html |title=Vietnam's Christians persecuted as state sees hidden enemy |work=The Independent |location=London |date=15 October 2004 |author=Jordan, Sandra |accessdate=20 February 2017 |archivedate=10 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010192931/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/vietnams-christians-persecuted-as-state-sees-hidden-enemy-543805.html }}</ref> ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ နည်းပါးကေလေ့ ပရိုတက်စတင့် အယူဝါဒမာ နိုင်ငံ၏ အပြင်းဆုံး ပြန့်ပွားနိန်ရေ အယူဝါဒ ဖြစ်ပြီးကေ အယင် ဆယ်စုနှစ် အထဲ ပွားများမှုနှုန်းမာ ၆၀၀% မျှ ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71363.htm|title=Vietnam|author=|date=|work=state.gov}}</ref> [[File:CaoDaiMain.jpg|thumb|left|တေနင်းမြို့ဟိ အဓိက ကောင်းဒါ ဘုရားကျောင်း]] ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ ရိုမန်ကက်သလစ် အယူဝါဒထက်မာ မယုံသင်္ကာမှု များပြားရေလို့ အတိက ရှုမြင်ကတ်တေ။ ယင်းပိုင် မယုံကြည်ရခြင်း၏ ဇာစ်မြစ်မာ ၁၉ ရာစု အထဲက ကက်သလစ် ဘာသာဝင် တချို့က ပြင်သစ်ကိုလိုနီ နယ်ချဲ့တိနန့် ပူးပေါင်းပနာ နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ရာမာ ပူးပေါင်းပါဝင်ခခြင်း နန့် ပြင်သစ်ရို့မှ ၁၈၃၃ ခုနှစ် လီဗန်ခွိုင် ပုန်ကန်မှု အထဲ ကက်သလစ် ဘုရင်ကို ခန့်အပ်ရန် ကြိုးစားရာမာ ကူညီခခြင်းရို့ကြောင့် ဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်း၏ ကွန်မြူနစ် စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သော အတွေးအခေါ်ကြောင့်လည်း ဗီယက်နမ် အစိုးရ၏ ရန်သူ ဖြစ်စီခရေ။ ဗာတီကန် ဘုရားကျောင်းကို ဗီယက်နမ်မာ တရားဝင် ပိတ်ပင်ထားပြီးသား အစိုးရမှ ထိန်းခြုပ်ထားရေ ကက်သလစ် အဖွဲ့အစည်းတိကိုရာ ခွင့်ပြုထားရေ။ ယကေလေ့သော့ ဗာတီကန်မှ ဗီယက်နမ်နန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး စတင်ရန် ပရုန်းနရုန်းနှစ်များမာ ကြိုးပမ်းဗျာယ် ဟိရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.asianews.it/news-en/Holy-See-and-Vietnam-discuss-opening-of-diplomatic-relations-24083.html|title=Holy See and Vietnam discuss opening of diplomatic relations|publisher=AsiaNews.it|date=27 February 2012|accessdate=16 May 2012}}</ref> လူနည်းစု ကိုးကွယ်သော ဘာသာတရားတိလေ့ ဗီယက်နမ်မာ ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်၏ ဒေသခံ ရိုးရာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ဖြစ်ရေ ကောင်းဒါ အယူဝါဒကို ကိုးကွယ်သူတိ သိသာထင်ရှားသော အရွီအတွက် ဟိပြီးး ထိုဘာသာမာ ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်း၏ ပုံစံကို ယူပနာ တည်ဆောက်ဖွဲ့စည်းထားရေ။။ ဆွန်နီ နန့် ချမ်ဘာနီ အစ္စလာမ် ဘာသာရို့အား ချမ် တိုင်းရင်းသားရို့မှ ကိုးကွယ်ကတ်ယား အနောက်တောင်ပိုင်းမာလည်း အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သော တိုင်းရင်းသားတိ ဟိရေ။ စုစုပေါင်းအနိန်နန့် ဗီယက်နမ်မာ မွတ်စလင် ဘာသာဝင် ၇၀,၀၀၀ မျှ ဟိပြီးး ဟိန္ဒူဘာသာဝင် ၅၀,၀၀၀ မျှ ဟိကာ ဘာဟိုင်း ဘာသာဝင်တိလေ့ ဟိကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ ဘာသာရီး လွတ်လပ်ခွင့်တိကို ပိတ်ပင်သည်ဆိုရေ ယိုးစွပ်ချက်တိကို ငြင်းပယ်ခရေ။ ဘာသာရီးနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ နိုင်ငံတော်၏ တရားဝင် ရပ်တည်ချက်မာ နိုင်ငံသားတိုင်းရေ ကိုယ်ရို့ ယုံကြည်ရာကို လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့် ဟိပြီးး ဘာသာတရား အားလုံးသည် ဥပဒေ ရှိနှစ်မှာ အမောင်နှမျှ ဖြစ်တေ ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web |url=http://moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7818 |title=No: 21/2004/PL-UBTVQH11 Ordinance on Beliefs and Religions |publisher=Ministry of Justice |date=29 June 2004 |accessdate=21 September 2011 |archive-date=18 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218104411/http://moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7818 }}</ref> ယကေလေ့သော့ အမှန်ကမာ အစိုးရမှ ခွင့်ပြုရေ ဘာသာရီး အဖွဲ့အစည်းတိကိုရာ ခွင့်ပြုရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် တောင်ဗီယက်နမ်မှ တည်ထောင်သော ယူနီဖိုင်း ဗီယက်နမ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းမာ ကွန်မြူနစ် အစိုးရမှ ခွင့်ပြုရေ အဖွဲ့အစည်းကို မျက်နှာသာပီးလိုရေတွက်နန့် ပိတ်ပင်ဟန့်တားခြင်း ခံခရရေ။ <ref>[https://www.hrw.org/reports/1995/Vietnam.htm "Vietnam: The Suppression of the Unified Buddhist Church"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308132625/https://www.hrw.org/reports/1995/Vietnam.htm |date=8 March 2021 }}. Human Rights Watch. March 1995. Retrieved 17 December 2011.</ref> ===ပညာရီး=== [[File:Nhà điều hành Đại học Quốc Gia TPHCM.jpg|thumb|right|ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ ဗီယက်နမ်အမျိုးသား တက္ကသိုလ်]] ဗီယက်နမ်မာ အစိုးရမှ စီမံခန့်ခွဲသော ကျောင်းတိ၊ ကောလိပ်များ၊ တက္ကသိုလ်များ များပြားစွာဟိပြီးး ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းတိ နန့် ပုဂ္ဂလိက တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်ဆိုင်ရေ ကျောင်းတိလည်း များပြားလာရေ။ ဗီယက်နမ်၏ အထွေထွေ ပညာရီးကို ၅ ပိုင်း ပိုင်းခြား နှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ မူကြို၊ မူလတန်း၊ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်း နန့် တက္ကသိုလ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးမာ စာတတ်မြောက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် အတွက် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျောင်းတိကို အမြောက်အမြား ဆောက်လုပ်ခပြီး စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ ၉၀.၃% မျှ ဟိရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/vietnam_statistics.html |title=At a glance: Viet Nam – Statistics |publisher=UNICEF |accessdate=7 November 2010 |archivedate=15 November 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071115042015/http://www.unicef.org/infobycountry/vietnam_statistics.html }}</ref> လူအများ ပစဖျားမာ ရီပန်းစားသော တက္ကသိုလ်တိမာ ဟနွိုင်းနန့် ဟိုချီမင်း စီးတီးရို့မာ ဟိရေ။ အကြီးအကျယ် ဝဋ်ဆိုက်နိန်ရေ ဗီယက်နမ်၏ ပညာရီးစနစ်ကို ပြုပျင်ရန် အတွက် အစိုးရမှ အားလုံးပေါင်းစည်း လုပ်ဆောင်သော ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိကို လုပ်ဆောင်ဗျာယ် ဟိရေ။ ပညာရီးစနစ်မာ အခမဲ့ မဟုတ်သဖြင့် တချို့ ဆင်းရဲသော မိသားစုတိမာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းနန့် ပုဂ္ဂလိက ထောက်ပံ့မှုရို့မပါဘဲနန့် သားသမီးရို့၏ ကျောင်းလခမားကို ပီးနှိုင်ရန် အခက်အခဲ ဟိနီကတ်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ကျောင်းတက်ရောက်မှုနှုန်းမာ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးအဆင့်မာ ပါဝင်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.NENR|title=School enrollment, primary (% net)|publisher=World Bank|year=2012|accessdate=9 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SE.SEC.PROG.ZS|title=Progression to secondary school (%)|publisher=World Bank|year=2012|accessdate=9 July 2013}}</ref> ၂၀၀၀ ပြည်နှစ်များမာ ကောလိပ်နန့် တက္ကသိုလ်များ သိသာထင်ယှားစွာ များပြားလာခဲပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်မာ ၁၇၈ ခုလောက် ဟိရာမာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မာ ၂၅၅ ခု အထိ ဖြစ်လာခရေ။ ===ကျန်းမာရီး=== [[File:Vinmec-IMG 0074-08032012.jpg|thumb|left|ဟနွိုင်းဟိ ဗင်းမက် နိုင်ငံတကာ ဆီးရုံ]] ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသားတိ၏ တနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမာ အမျိုးသမီးတိအတွက် ၇၆ နှစ် ဖြစ်ပြီးကေ အမျိုးသားတိအတွက် ၇၂ နှစ် ဖြစ်တေ။ <ref name="Economist-World-Factbook">{{Cite book|title=Pocket World in Figures|url=https://archive.org/details/pocketworld200800lond|publisher=The Economist|year=2009|isbn=978-1-84668-123-3}}</ref> ပေါက်စသျှေ သီဆုံးမှုနှုန်းမာ မွီးဖွားမှု ၁,၀၀၀ မာ ၁ ၂ယောက်လှောက် ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN|title=Mortality rate, infant (per 1,000 live births)|year=2008|accessdate=13 September 2010|publisher=World Bank}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံလူဦးရွီ၏ ၈၅% မာ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာရေ ရေအရင်းအမြစ်တိကို ရဟိ သုံးစွဲနှိုင်လာခကတ်တေ။ <ref name="Economist-World-Factbook" /> ယကေလေ့သော့ ကျေးလက်ပြည်နယ်များမာ အာဟာရ ချို့တဲ့မှုကို သိသာစွာဟိနီဆဲ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://plan-international.org/where-we-work/asia/vietnam/what-we-do/our-successes/tackling-child-malnutrition-in-rural-vietnam/|title=Tackling child malnutrition in rural Vietnam|publisher=Plan Vietnam|year=2008|accessdate=9 July 2013|archivedate=11 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150111204140/http://plan-international.org/where-we-work/asia/vietnam/what-we-do/our-successes/tackling-child-malnutrition-in-rural-vietnam/}}</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ်မာ ကျန်းမာရီး ကို အစိုးရ၏ သုံးစွဲမှုကို ဗီယက်နမ် စုစုပေါင်းပြည်မားထုတ်ကုန်၏ ၀.၉% မျှ သာဟိပြီးး အစိုးရမှ ကျန်းမာရီး အသုံးစရိတ်၏ ၂၀%မျှကိုသာ အထောက်အပံ့ ပီးနှိုင်ခရေ။<ref name=cp>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Vietnam.pdf Vietnam country profile (PDF)]. Library of Congress Federal Research Division. December 2005. Retrieved 9 July 2013. ''This article incorporates text from this source, which is in the public domain.''</ref> ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ မြောက်ဗီယက်နမ်မှ ရွာငယ်ဇနပုဒ်များ အထိ ရောက်ဟိရေ ပြည်သူ့ကျန်းမာရီး စနစ်ကို စတင်တည်ထောင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.thecrimson.com/article/1972/12/13/med-school-professor-praises-north-vietnams/|title=Med School Professor Praises North Vietnam's Medical Care|work=The Harvard Crimson|date=13 December 1972|accessdate=31 January 2013}}</ref> ၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုင်ငံ ၂ ခု ပေါင်းစည်းပြီးကေ တနိုင်ငံလုံး ပါဝင်ရေ ကျန်းမာရီး ဝန်ဆောင်မှုကို စတင်ခရေ။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တိ၏ နှောင်းပိုင်းမာ ဘတ်ဂျက် အကန့်အသတ်ဟိခြင်း၊ ပြည်နယ်အဆင့်သို့ တာဝန်ယူမှု လွှဲပြောင်းခြင်း နန့် အခကြီးငွီ စတင်ကောက်ခံခြင်း ရို့ကြောင့် ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှု အရည်အသွီးမာ အဆင့်တခုသို့ နိမ့်ကျလားခရေ။ ဘဏ္ဍာငွီ ပံ့ပိုးမှု မလောက်ငှခြင်းကြောင့် သူနာပြုများ၊ သားဖွားဆရာမများ နန့် ဆီးရုံညောင်စောင်း အရွီအတွက်များ ကျဆင်းလားခီရေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ အစီအစာခံစာအရ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ ဆီးရုံညောင်စောင်း ၂၅၀,၀၀၀ လှောက်ရာ ဟိသဖြင့် လူဦးရွီ ၁၀,၀၀၀ အတွက် ၁၄.၈ ညောင်စောင်းမျှ ဖြစ်တေ။<ref name=cp/> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တိ၏ အစောပိုင်းမှ စပြီးကေ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် [[သန္နိပါတ်]] တိုက်ဖျက်ရီးမာ သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှု ဟိခပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါမှ ပိုပြီးကေကောင်းမွန်သော ငှက်ဖျား တိုက်ဖျက်ရီး ဆီးများ နန့် ကုသမှုတိကို စတင်မိတ်ဆက်ပြီးကေနောက် ငှက်ဖျားကြောင့် သီဆုံးမှုကို ၁၉၉၀နှစ်များ နန့် နှိုင်းနိူင်းပါက ၅% လှောက်ရာ ဟိလီရေ။ ယကေလေ့သော့ [[သနရုပ်]] ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းမာ မြင့်တက်ဗျာယ် ဟိပြီးး ၂၀၀၄ ခုနှစ် မေလမာ တရက်လျှင် တီဘီကြောင့် သီဆုံးသူ ၅၇ ဦးခန့်မျှ ဟိရေ။ ကာကွယ်ဆီးထိုး အစီအစိုင်တိကို ပိုပြီးကေကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း၊တကိုယ်ရေ သန့်ယှင်းရီး ပိုပြီးကေကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း နန့် နိုင်ငံခြား အထောက်အပံ့တိကြောင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ သနရုပ် ဖြစ်ပွားမှု နန့် နှစ်စိုင် သနရုပ် အသစ် ဖြစ်ပွားမှုရို့ကို သိသာစွာ လျှော့ချနိုင်ခရေ။<ref name=cp/> ၂၀၀၅ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလမာ ဗီယက်နမ်မာ [[အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုး]] ဟိသူ ၁၀၁,၂၉၁ ဦးမျှ ဟိပြီးး ၁၆,၅၂၈ ဦးမာ [[အေအိုင်ဒီအက်စ်]] အဆင့်သို့ ရောက်ဟိလားခဗျား ၉,၅၅၄ ဦးမာ သီဆုံးခရေ။ ယကေလေ့သော့ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ပေါ့စတဇ် ဟိရေသူတိမာ ထိုစာရင်းထက် ပိုပြီးကေ မြင့်မားရေလို့ လှောက်မှန်းရရေ။ ပျမ်းမျှအားဖြင့် တစ်နိကေ ရောဂါဖြစ်ပွားသူ အသစ် ၄၀မှ ၅၀ ဦးလှောက်အထိ ဟိရေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ လူဦးရွီ၏ ၀.၅% မာ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ရောဂါပိုး ဟိနီရေလို့ လှောက်မှန်းရယား ထိုစာရင်းမာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အထိ ထိုအတိုင်း ဟိနီဆဲ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SH.DYN.AIDS.ZS|title=Prevalence of HIV, total (% of population ages 15–49)|publisher=World Bank |year=2007|accessdate=13 September 2010}}</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဂျုန်လမာ ဗီယက်နမ်သည် တကမ္ဘာလုံးအတွက် အေအိုင်ဒီအက်စ် တိုက်ဖျက်ရီး အစီအစိုင် အသုံးစရိတ် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၅ ဘီလီယံ၏ တစိတ်တပိုင်းကို ရဟိဖို့ဖြစ်ကြောင်းအမေရိကန်နိုင်ငံမှ ကြေညာခရေ။<ref name=cp/> == ယိုင်ကျေးမှု == [[File:Ópera, Ciudad Ho Chi Minh, Vietnam, 2013-08-14, DD 02.JPG|thumb|right|ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ မြူနီစီပါယ် ဇာတ်ရုံ]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ယိုင်ကျေးမှုသည် ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေ စီးပွားရီး ထက်မာ အခြီပြုရေ ရှီးခေတ် ဒေသရင်း ဒေါင်ဆမ် ယိုင်ကျေးမှုမှ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာခခြင်း ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံတော် ယိုင်ကျေးမှု၏ တချို့အစိတ်အပိုင်းတိမာ တရုတ်ယိုင်ကျေးမှုမာ မြစ်ဖျားခံပြီး ရိုးရာနိုင်ငံရီးစနစ် နန့် အတွေးအခေါ်ရို့မာ ကွန်ဖြူးရှပ်အယူဝါဒ နန့် တာအိုအယူဝါဒရို့မှ အစိတ်အပိုင်းတိကို ယူငင်သုံးစွဲထားရေ။ ဗီယက်နမ် လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် လန် ဟုခေါ်သော မျိုးရိုးစဉ်ဆက် ကျေးရွာတိ ထက်မာ အခြီပြုတည်ဆောက်ထားပြီးသား ဗီယက်နမ် လူမျိုးအားလုံးရို့စွာ လ ထက်မာ အခြီပြုရေ ပက္ခဒိန်၏ သုံးလပိုင်း ဆယ်ရက်နိမာ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ဆိုင်ရာ စုပေါင်း နှစ်ပတ်လည်ပွဲကို ဆင်နွှဲကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://publicholiday.org/calendar/gio-to-hung-vuong/|title=Gio To Hung Vuong 2013|publisher=PublicHoliday.org|accessdate=12 February 2013|archivedate=3 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130303043737/http://publicholiday.org/calendar/gio-to-hung-vuong/}}</ref> ရွှိပြောင်းနီထိုင်လာသူတိ ဖြစ်ကတ်သော ကန်တုံ၊ စွာကား၊ ဟောက်ကျန့် နန့် ဟိုင်နန်ရို့၏ ယိုင်ကျေးမှုတိကိုလည်း တွိရပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်ရေ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် စွံသော ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဆက်စပ်ယှက်နွယ်ဗျာယ် ဟိရေ။ ပရုန်းနရုန်း ရာစုနှစ်များမာ အနောက်တိုင်း ယိုင်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုတိကို တွိမြင်ရယား အထူးအနိန်နန့် ပြင်သစ် နန့် အမေရိကန် ယိုင်ကျေးမှုရို့ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်၏ ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုမာ လူသားဆန်မှု နန့် သဟဇာတဖြစ်မှု ရို့ကို အလီးအနက် ထားကတ်ယား မိသားစု နန့် အသိုင်းအဝိုင်းရို့၏ တန်ဖိုးကို အလွန်ပင် စောင့်ထိန်းကတ်တေ။ ဗီယက်နမ်မာ အဓိက ယိုင်ကျေးမှု ပြယုဂ်တချို့ကို အလီးအမြတ် ပြုကတ်ယား ယင်းရို့မာ မိကျောင်းနန့် မြွီပုံရို့မှ ပေါင်းစပ်ဆင်းသက်လာရေ ဗီယက်နမ် နဂါး၊ ဗီယက်နမ်၏ အမျိုးသား ဖခင် မြင့်မြတ်သော နဂါး အဖြစ် ပုံဖော်ကြရေ လတ်လောင်ကွမ်း၊ ဗီယက်နမ်၏ အမျိုးသား မိခင်ကို တက်စားပြုရေ မြင့်မြတ်သော လတ် ငှက် နန့် အရာ ထင်ရှားသော ပြယုဂ်တခုမာ အော်ကို နတ်သမီး ရို့ ဖြစ်ကတ်ကာ လိပ်နန့် မြင်းပုံရို့ကိုလည်း အလီးအမြတ် ပြုကတ်တေ။<ref>[http://www.vietnam-holidays.co.uk/aboutvietnam/ranimism.htm "Animism in Vietnam's culture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618015211/http://www.vietnam-holidays.co.uk/aboutvietnam/ranimism.htm |date=18 June 2012 }}. Vietnam-Holidays.co.uk. Retrieved 1 October 2012.</ref> ခေတ်သစ် အချိန်အခါမှ ဗီယက်နမ်၏ ယိုင်ကျေးမှုမာ အစိုးရမှ ထိန်းခြုပ်ထားရေ မီဒီယာတိနန့် ယိုင်ကျေးမှု အစီအစိုင်တိက အလွန်အကျွံ လွှမ်းမိုးခြင်း ခံရရေ။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိအောင်ပင် နိုင်ငံခြားမှ ယိုင်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးခြင်း အထူးအနိန်နန့် အနောက်နိုင်ငံတိက အခြီတည်သော ယိုင်ကျေးမှုတိကို ယှောင်ကြဉ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တိက စပြီးကေ ဗီယက်နမ်သည် အရှိတောင်အာသျှ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကန် ယိုင်ကျေးမှု နန့် မီဒီယာရို့နန့် များစွာ ထိတွိပါလတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://vovworld.vn/en-US/Culture/Vietnams-cultural-integration-seen-by-researchers/123534.vov|title=Vietnam's cultural integration seen by researchers|publisher=Voice of Vietnam|date=7 December 2012|accessdate=24 December 2012}}</ref> ===မီဒီယာ=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မီဒီယာကဏ္ဍကို အစိုးရမှ ၂၀၀၄ ခုနှစ် ထုတ်ဝီခြင်း ဥပဒေဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားရေ။<ref>{{cite web|title=Law on Publication (No. 30/2004/QH11 of 3 December 2004)|url=http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7315|publisher=Ministry of Justice|accessdate=21 September 2011|archivedate=18 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111218104027/http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7315}}</ref> ယေဘုယျအနိန်နန့် လက်ခံထားကတ်တေမာ ဗီယက်နမ်၏ မီဒီယာကဏ္ဍကို အစိုးရမှ တရားဝင် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အာဘော်နန့် ညီယောင် ထိန်းချုပ်ထားရေဟု ဖြစ်ကေလေ့ အချို့ သတင်းစာတိမာ မကျီနပ်ချက်တိကို ဖော်ထုတ်ရီးသားလေ့ ဟိရေ။<ref>{{cite news |url= http://www.economist.com/world/asia/displaystory.cfm?story_id=12940221 |title= Muting the Messengers: Vietnam's Press Under Pressure |work=The Economist |location =London |date=15 January 2009 |accessdate=17 January 2009}}</ref> ဗီယက်နမ် အသံမာ အစိုးရမှ တရားဝင် ထုတ်ရွှင့်သော လေဒီအို အသံရွှင့်လုပ်ငန်းဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာသို့ အရာတိုင်းပြည်များမာ ငှားရမ်းထားရေ အသံရွှင့်စက်တိက တဆင့် လှိုင်းတိုဖြင့် ရွှင့်ထုတ်ပနာ ယင်းဧ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်ကလည်း ထုတ်ရွှင့်ရေ။ [[ဗီယက်နမ် ရုပ်မြင်သံကြား]]သည် နိုင်ငံတော်ပိုင်း ရုပ်သံထုတ်ရွှင့်ရီး ကုမ္ပဏီ ဖြစ်တေ။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် အိန်တာနက် သုံးစွဲမှုကို ဥပဒေကြောင်းအရ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နည်းပညာအားဖြင့် ပင်ဖြစ်ဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ကန့်သတ်မှုတိ ပြုလုပ်ပါလတ်တေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဖြစ်လှာသော အိန်တာနက် ထီးမှုတိကို ဝါးဖြင့် လုပ်ထားရေ ဖိုင်းယားဝေါလ်ဟု ရည်ညွှန်းသုံးစွဲကတ်တေ။<ref>{{cite journal|author=Wilkey, Robert N|url=http://www.jcil.org/journal/articles/160.html|title=Vietnam's Antitrust Legislation and Subscription to E-ASEAN: An End to the Bamboo Firewall Over Internet Regulation?|journal=John Marshall Journal of Computer and Information Law|volume=20|year=2002|issue=4|archive-date=19 July 2012|access-date=20 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719190536/http://www.jcil.org/journal/articles/160.html|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.jcil.org/journal/articles/160.html |access-date=20 February 2017 |archive-date=19 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719190536/http://www.jcil.org/journal/articles/160.html }}</ref> စုပေါင်းလုပ်ကိုင်ကတ်တေ ပရော့ဂျက် ဖြစ်ရေ အိုးပင်းနက် အစ်နစ်ရှေးတမှ ဗီယက်နမ်၏ အွန်လိုင်း နိုင်ငံရီး ဆင်ဆာဖြတ်မှုကို ကျယ်ပြန့်သော အဆင့်ဟု သတ်မှတ် ထားပြီးသား<ref name="oni-research">{{cite web|url=http://opennet.net/research/profiles/vietnam|author=OpenNet Initiative|title=Country Profile: Vietnam|date=9 May 2007|accessdate=15 July 2008}}</ref> နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့မှ ဗီယက်နမ်မာ တကမ္ဘာလုံးဟိ အိန်တာနက်၏ ရန်သူ ၁၅ ဦး ထဲက တဦး အဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။<ref name="rsf">{{cite web |url=http://en.rsf.org/internet-enemie-vietnam,39763.html |author=Reporters Without Borders |title=Internet Enemies: Vietnam |accessdate=15 July 2008 |archivedate=17 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110317075418/http://en.rsf.org/internet-enemie-vietnam,39763.html }}</ref> ဗီယက်နမ် အစိုးရမှ နိုင်ငံတော်အား ညစ်ညမ်းသော အရာတိနန့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဇောင်းပီးဖော်ပြသော အရာတိက အိန်တာနက်အား ထီးခြင်းနန့် ကာကွယ်ရန် ကြိုးစားရေဟု ဆိုကေလည်း နိုင်ငံရီးအနိန်နန့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ဘာသာရီးအားဖြင့် ပင်ဖြစ်ဖြစ် ထိရှလွယ်သော ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်တိကိုလည်း ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်မပြုဘဲ တားမြစ်ထားရေ။<ref>{{cite news|url=http://cyber.law.harvard.edu/newsroom/opennet_vietnam|title=OpenNet Initiative Vietnam Report: University Research Team Finds an Increase in Internet Censorship in Vietnam|publisher=Berkman Center for Internet & Society at Harvard University|date=5 August 2006|accessdate=15 July 2008}}</ref> ===ဂီတ=== [[File:Vietnamese musical instrument Dan bau 2.jpg|thumb|left|ဗီယက်နမ် ကြိုးတချောင်းတပ် ဒန်ဘော ဒုံမင်း တူရိယာ]] ဗီယက်နမ် ရိုးရာဂီတသည် နိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းဒေသ နန့် မြောက်ပိုင်းဒေသရို့မာ ကွဲပြားခြားနားရေ။ မြောက်ပိုင်း ဂန္ထဝင် ဂီတသည် ရှီးအကျဆုံး ဂီတအမျိုးအစား ဖြစ်ပြီးကေ ရိုးရာအားဖြင့် ပိုပြီးကေ ခမ်းနားရေ။ ဗီယက်နမ် ဂန္ထဝင်ဂီတ၏ ဇာစ်မြစ်ကို လိုက်မည် ဆိုခကေ ၁၃ ရာစု အထဲ မွန်ဂိုရို့၏ ကျူးကျော်မှုမာ စတင်မည် ဖြစ်ပြီးကေ ယင်းခါက ဗီယက်နမ်ရို့မှ တရုတ်အော်ပရာ အကအဖွဲ့ တစ်တိုင်သားအား ဖမ်းဆီးခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.bookrags.com/research/operavietnam-ema-04/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070710194323/http://www.bookrags.com/research/operavietnam-ema-04/|archivedate=10 July 2007|title=Opera—Vietnam|work=Encyclopedia of Modern Asia| via=BookRags.com|year=2006|accessdate=11 August 2012}}</ref> သမိုင်းကြောင်း တလျှောက်မာ ဗီယက်နမ်ရို့၏ ဂီတမာ တရုတ်ဂီတမှ အဓိက အစိတ်အပိုင်းအနေနန့် များစွာ ရိုက်ခတ်မှု ဟိပြီးး ကိုရီးယား၊ မွန်ဂိုးလီးယား နန့် ဂျပန်ရို့၏ ရိုတ်ခတ်မှုတိလည်း ဟိရေ။<ref>{{cite encyclopedia | encyclopedia = Encyclopædia Britannica Online | title = Southeast Asian arts Vietnam | url = http://original.britannica.com/eb/article-29500/Southeast-Asian-arts | publisher = Encyclopædia Britannica | date = 23 July 2008 | page = 36 }}</ref> နာညတ် ဂီတသည် တော်ဝင်နန်းသုံးဂီတတိထဲက စွံသော ဂီတတခုဖြစ်ပြီးကေ ချောင် ဂီတသည် ယေဘုယျအနိန်နန့် ဂီတဇာတ်ရုံများမာ သုံးသော သရော်ရေ ဂီတတမျိုး ဖြစ်ကာ ဆန်း တနည်း ဟတ်ဆန်းဂီတသည် ဗီယက်နမ် ရိုးရာ ဂီတတခု ဖြစ်တေ။ ကွမ်ဟို ဂီတမာ ဟာဘတ်ဒေသ (မာနင်း နန့် ဘတ်ရန်ပြည်နယ် နှစ်ခုပေါင်း) နန့် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ တဝှမ်းလုံးမာ စွံရေ။ ဟတ်ချောဗန်း တနည်း ဟတ်ဗန်းဂီတမာမူ ပွဲလမ်းသဘင် ကျင်းပချိန်မာ နတ်တိကို နှိုးဆော်ရန် အတွက် သုံးသော ဂီတအမျိုးအစား ဖြစ်တေ။ နတ်ဒန်တော့ကိုင်ဗျန်း သည် ဗီယက်နမ် ရိုးရာဂီတ၏ ခေတ်သစ်ပုံစံဖြစ်ပြီးကေ ၁၉၅၀ ခုနှစ်များမာ ပေါ်ထွက်လှာခရေ။ ကာထရူး ဂီတစွာလေ့ စွံသော ရိုးရာ ဂီတတမျိုး ဖြစ်တေ။ ဟို ဂီတမာ ကွမ်းဟိုဂီတ၏ တောင်ပိုင်း စတိုင်လ်ဟု မယူဆနိုင်ပါ၊၊ ရိုးရာတူရိယာများ မကန်မဝှန် ဟိပြီးး ယင်းရို့မာ ဒန်ဘောဟု ခေါ်သော ကြိုးတချောင်းတပ် ဒုံမင်း၊ ဒန်ဂေါဟု ခေါ်သော ကြိုးနှစ်ချောင်းတပ် အုန်းမုတ်ခွက် တယော နန့် ဒန်ငုယက်ဟု ခေါ်သော ကြိုးနှစ်ချောင်းတပ် လက်ကွက်ပါဝင်ရေ ဗျပ်စောင်းရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ===စာပီ=== [[File:Hanoi Temple of Litterature.jpeg|thumb|ဟနွိုင်းဟိ စာပီကျောင်းတော်]] ဗီယက်နမ်စာပီမာ ရာစုနှစ်နန့် ချီသော သမိုင်းကြောင်းဟိရေ။ ဗီယက်နမ် ရိုးရာစာပီမာ ကြွယ်ဝသော ယိုင်ကျေးမှုများဟိပြီးး ၆ ပိုဒ်မှ ၈ ပိုဒ်အထဲဟိရေ ကာဒေါင်ဟု ခေါ်ရေ ကဗျာပုံစံကို အခြီခံထားကာ ကျေးရွာဟိ ဘိုးဘွားများ နန့် သူရဲကောင်းများ အကြောင်းကို အဓိကထား ရီးသားလေ့ ဟိရေ။.<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/Sunday/Features/201033/Folk-poetry-preservation-a-labour-of-love.html|title=Folk poetry preservation a labour of love|work=VietNam News|date=29 June 2010|accessdate=12 February 2013|archivedate=21 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140421000534/http://vietnamnews.vn/Sunday/Features/201033/Folk-poetry-preservation-a-labour-of-love.html}}</ref> ပေထက် အက္ခရာတင်သော စာပီတိကို ၁၀ ရာစုနှစ် ငိုမင်းဆက်ပနာထက်မှ စတင်တွိဟိရယား ထင်ရှားသော ရှီးခေတ်စာဆိုတော်တိမာ ငုယင်ထရိုင်၊ ထရန်ဟန်းဒေါင်၊ ငုယင်ဒူး နန့် ငုယင်ဒင်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ အချို့ စာပီအမျိုးအစားတိမာ ပြဇာတ်ကရာမာ အရေးပါသော အပိုင်းမှ ပါဝင်ဗျယ်ဒေး ဥပမာအနိန်နန့် အမျိုးသမီး တဦးတည်း သီဆိုဖျော်ဖြီသော ကထရူး ဟုခေါ်သော ဖျော်ဖြီမှုတိမာ အသုံးပြုကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.indochinatravelplan.com/vietnamese-traditional-music/8886-hat-ca-tru|title=Vietnamese Traditional Music: Hat Ca Tru|publisher=Indochina Travel Plan|year=2012|accessdate=10 March 2013|archivedate=15 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130815232833/http://www.indochinatravelplan.com/vietnamese-traditional-music/8886-hat-ca-tru}}</ref> တောင်ဒန် ပိုင်ယှောင် ကဗျာသမဂ္ဂတိကိုလည်း ဗီယက်နမ်မာ ဖွဲ့စည်းကတ်တေ။ ပရုန်းနရုန်းခေတ်မာ ဗီယက်နမ်စာပီတိကို အနောက်တိုင်း စတိုင်လ်တိက လွှမ်းမိုးခြင်း ခံရယား ပထမဆုံး စာပီပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး လှုပ်ယှားမှု ဖြစ်ရေ သိုမွိုင်သညည် ၁၉၃၂ ခုနှစ်မာ စတင်ပေါ်ထွက်လှာခရေ။<ref>{{cite web|url=http://thehuuvandan.org/vietpoet.html|title=Vietnamese Poetry|publisher=Le Cercle Littéraire – Thế Hữu Văn Đàn – The Literary Forum|date=21 June 2008|accessdate=12 February 2013|archivedate=25 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130225165206/http://thehuuvandan.org/vietpoet.html}}</ref> ===ပွဲတော်များ=== [[File:Hoa mai.jpg|right|thumb|ရိုးရာ တက် နှစ်သစ်ကူးပွဲ အပင်]] ဗီယက်နမ်မာ လဆန်း လဆုတ် ပက္ခဒိန်ပေါ် အခြီပြုရေ ပွဲတော် အမြောက် အများဟိပြီးး အရီးအပါဆုံးမာ တက် နှစ်သစ်ကူးပွဲ ဖြစ်တေ။ ရိုးရာ ဗီယက်နမ် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပွဲမာ ရီပန်းစားပြီး နိုင်ငံရပ်ခြားမာ လားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်နိန်ရေ ဗီယက်နမ် လူမျိုးတိပင် အနောက်နိုင်ငံများမာ ဆင်နွှဲလေ့ ဟိကတ်တေ။ ===ခရီးလား လုပ်ငန်း=== [[File:PhoCoHoiAn.jpg||thumb|left|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ် စာရင်းဝင် နီရာဖြစ်ရေ ဟွိုင်အန်း ရှီးဟောင်းမြို့]] ဗီယက်နမ်သည် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တိကစပြီးကေ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးလားများ လာရောက်လည်ပတ်ရေ အဓိက နီရာတနီရာ ဖြစ်လှာခပြီးကေ အစိုးရနန့် ပုဂ္ဂလိကရို့၏ သိသာထင်ရှားသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိကြောင့် ဖြစ်ကာ အဓိကကတော့ခါ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသများမာ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url=http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=2&mode=detail&document_id=153358 |title=Quyết định số 2473/QĐ - TTG của Thủ tướng Chính phủ : Phê duyệt "Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030" |publisher=Cổng Thông tin điện tử Chính phủ |date=31 Dec 2011 |access-date=21 February 2017 |archive-date=8 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708231539/http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=2&mode=detail&document_id=153358 }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် တနှစ်တည်းမှာပင် ဗီယက်နမ်သို့ နိုင်ငံတကာမှာ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးလား ၃.၇၇ သန်းခန့် လာရောက် လည်ပတ်ခရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.vietnamtourism.com/e_pages/news/index.asp?loai=2&uid=11723 |title=Vietnamtourism |publisher=Vietnamtourism |accessdate=7 November 2010 |archivedate=13 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513084216/http://www.vietnamtourism.com/e_pages/news/index.asp?loai=2&uid=11723 }}</ref> စွံ ရီပန်းစားသော ကမ္ဘာလှည့် ခရီးလား လုပ်ငန်း နီရာတိမာ အယင် ဘုရင်နန်းစိုင်ရာ ဟူး ရွှီမြို့တော်၊ ကမ္ဘာ့အမွီခံ နီရာများဖြစ်ရေ ဖောင်းနကီဘန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ ဟွိုင်အန်း နန့် မိုင်ဆွန်၊ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသဖြစ်ရေ နာထရန်၊ ဟလောင်ပင်လယ်အော်ဟိ လှိုဏ်ဂူများ နန့် စကျင်ကျောက် တောင်ကုန်းများရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ များစွာသော ခရီးလားလုပ်ငန်း စီမံကိန်းတိမာ တည်ဆောက်ဆဲ ဖြစ်ပြီးကေ ဥပမာအနိန်နန့် အရှိတောင် အာသျှမာ သဘာဝ မဟုတ်ဘဲ တည်ဆောက်ထားရေ အကြီးဆုံး ပင်လယ်ဖြစ်ရေ ဗန်ယောင်း ခရီးလားများ လည်ပတ်စရာ နီရာ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url=http://www.lookatvietnam.com/2009/01/southeast-asias-largest-artificial-sea-inaugurated-in-binh-duong.html |title=Southeast Asia's largest artificial sea inaugurated in Binh Duong |website=Look At Vietnam |date=19 January 2009 |accessdate=7 November 2010 |archivedate=11 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511053258/http://www.lookatvietnam.com/2009/01/southeast-asias-largest-artificial-sea-inaugurated-in-binh-duong.html }}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလ ၁၄ ရက်မာ အမေရိကန် ပေါ့ပ်တေးဂီတ ကြယ်ပွင့် မိုက်ကယ်ဂျက်ဆန် ၏ ဖခင် ဂျိုးဂျက်ဆန်မှ အရှိတောင်အာသျှမာ အကြီးဆုံး ဖျော်ဖြီရီး အဆောက်အဦး ဖြစ်လှာဖို့ ကြယ်ငါးပွင့် ဟိုရေ နန့် အပန်းဖြီစခန်း ဖြစ်ရေ ဟက်ပီးလန်း အား အုတ်မြစ်ချ ဖွင့်လှစ်ပွဲသို့ တက်ရောက် ချီးမြှင့်ခရေ။ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂ သန်းတန်သော ထို စီမံကိန်းမာ နှစ်စိုင် ခရီးလား ၁၄ သန်းကို တာဝန်ယူ ဧည့်ခံနှိုင်ဖို့ ဖြစ်ပြီးကေ ဟိုချီမင်းစီးတီး နံဘေးဟိ လောင်အန်းပြည်နယ်မာ တည်ဟိရေ။ ထိုအဆောက်အဦးမာ ၂၀၁၄ မာ ပြီးစီးဖို့လို့ လှောက်မှန်းရရေ။<ref>{{cite news| url=http://www.thestar.com/entertainment/music/article/938374--joe-jackson-invests-in-vietnam-theme-park | location=Toronto | work=The Star | title=Joe Jackson invests in Vietnam theme park | date=14 February 2011}}</ref> ===အဝတ်အထည်=== ပွဲတက်ဝတ်စုံဖြစ်ရေ အောင်းယိုင် ကို မင်္ဂလာ ဧည့်ခံပွဲ နန့် ဘာသာရီး ပွဲလမ်းသဘင်များမာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ တဝှမ်းဟိ အထက်တန်းကျောင်း မကန်မဝှန်မာ ကလိန့်မေသျှေများ အနေနန့် အဖြူရောင် အောင်းယိုင်ကို ယူနီဖောင်း အဖြစ် ဝတ်ဆင်ကတ်ရရေ။ အယင်က အောင်းယိုင်ကို ကျားမ နှစ်မျိုးစလုံး ဝတ်စားခကတ်ကေလေ့ ဒေနိခေတ်မာ အမျိုးသမီးတိရာ သီးသန့် ဝတ်ဆင်ကတ်ယား အမျိုးသားတိမာမူ ရိုးရာ မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ ပိုင်ယှောင် အခမ်းအနားများမာသာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။<ref>[http://www.activetravelvietnam.com/culture_customs/vietnamese_ao_dai.html "Ao Dai (Long Dress)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026185826/http://www.activetravelvietnam.com/culture_customs/vietnamese_ao_dai.html |date=26 October 2006 }}. Active Travel Vietnam. Retrieved 2 January 2012.</ref> တခြားသော ဗီယက်နမ် ရိုးရာ အဝတ်အစားများမာ လေးပိုင်းစပ် အမျိုးသမီး ဝတ်စုံဖြစ်ရေ "အောင်းတူသန်"၊ အောင်းတူသန်ကို ၅ ပိုင်းစပ် ပုံစံဖြစ်ရေ အောင်းငူ ရို့ကို မြောက်ပိုင်းဒေသများမာ အများအားဖြင့် ဝတ်ဆင်ကတ်ယား အရာ ရိုးရာ အဝတ်အစားတိမာ "ယမ်" ဟုခေါ်သော အထဲခံ နန့် "အောင်းဘားဘာ" ဟုခေါ်သော ကျေးလက်ဒေသမာ အလုပ်လုပ်ရာမာ ကျားမ နှစ်ဦးစလုံး ဝတ်ဆင်ရေ ဝတ်ရုံရှည်၊ <ref>Erik Harms (2011). ''Saigon's Edge: On the Margins of Ho Chi Minh City''. p.56: "She then left the room to change out of her áo Ba Ba into her everyday home clothes, which did not look like peasant clothes at all. In Hóc Môn, traders who sell goods in the city don "peasant clothing" for their trips to the city and change back".</ref> အစိုးရ ဧည့်ခံပွဲများမာ ဝတ်ဆင်သော ဘရိုကိတ် ပွဲတက်ဝတ်စုံ အင်္ကျီရှည် နန့် သမက်တက်မာ သမက်သျှင် ဝတ်ဆင်သော "အောင်းသဲ" အစဟိစွာရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ရိုးရာ ဂေါင်းဆောင်းများမာ "နွန်လား" ဟုခေါ်ရေ ဗီယက်နမ် မက္ကလာ နန့် မီးအုပ်ဆောင်းနန့် တူစွာ "နွန်ကွိုင်သိုး" ရို့လေ့ ပါဝင်ရေ။ === အားကဇပ် === ဗိုဗီနမ် နန့် ဘင်းဒင်း ကိုယ်ခံပညာရို့ကို ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ အဝှမ်းမာ ကစပ်ကတ်ပြီး<ref>{{cite web|url=http://talkvietnam.com/2012/07/binh-dinh-to-host-intl-vovinam-festival/#.UKZAX4c3aYE|title=Binh Dinh to host Int'l Vovinam festival|publisher=TalkVietnam.com|date=6 July 2012|accessdate=16 November 2012|archive-date=27 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827080758/https://www.talkvietnam.com/2012/07/binh-dinh-to-host-intl-vovinam-festival/#.UKZAX4c3aYE}}</ref> ဘောလုံးကစပ်ခြင်းကာ နိုင်ငံအထဲ ရီပန်း အစားဆုံး အဖွဲ့လိုက် ကစပ်နည်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.saigonnezumi.com/2012/08/02/soccer-is-very-popular-in-vietnam/|title=Soccer is very popular in Vietnam|publisher=SaigonNezumi.com|date=2 August 2012|accessdate=16 November 2012|archivedate=2 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121102234125/http://www.saigonnezumi.com/2012/08/02/soccer-is-very-popular-in-vietnam/}}</ref> ဗီယက်နမ် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ အာဆီယံ ဘောလုံး ချန်ပီယံ ဖလားကို ရယူနိုင်ခရေ။ တခြားသော အနောက်တိုင်း အားကဇပ်နည်းများ ဖြစ်ရေ ကြက်တောင်၊ တင်းနစ်၊ ချွေးခံဘော၊ စားပွဲတင်တင်းနစ် နန့် စစ်တုရင်ရို့မာလည်း စွံသော ကစပ်နည်းများ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်သည် နွီရာသီ အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲမာ ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စတင် ပါဝင်ခပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ အနေနန့် ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခရေ။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံ နှစ်ခြမ်းကွဲပြီးကေ တောင်ဗီယက်နမ်မှရာ အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲမာ ပါဝင်ခပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်နန့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်ရို့မာ အားကဇပ်သမားများ စီလွှတ် နိူင်းပြိုင်စီခရေ။ ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် နှစ်နိုင်ငံ ပေါင်းစည်းပြီးကေမာ ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံအနေနန့် နိူင်းပြိုင်ခပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစပြီးကေ နွီရာသီ အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲတော်တိုင်းမာ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်ခရေ။ လက်ဟိ ဗီယက်နမ် အိုလံပစ် ကော်မတီအား ၁၉၇၆ ခုနှစ်မာ စတင်ဖွဲ့စည်းခပြီးကေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ် ကော်မတီ (အိုင်အိုစီ) မှ ၁၉၇၉ မာ တရားဝင် အသိအမှတ် ပြုခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.olympic.org/vietnam|title=Vietnam|publisher=Olympic.org|accessdate=19 April 2013}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် အထိ ဗီယက်နမ်သည် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် အားကဇပ်မာ ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခဖူးခြင်း မဟိပါ။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်သည် ဘရာဇီးနိုင်ငံ ရိုင်ယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့မာ ကျင်းပသော နွီရာသီ အိုလံပစ်အားကဇပ်ပွဲမာ ပထမဆုံးသော ရွှီတံဆိပ်ကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခရေ။<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/olympics/rio-2016-vietnam-wins-first-ever-olympic-gold-medal-a7177771.html|title=The country that just won its first ever Olympic gold - and what the athlete will get in return|date=2016-08-07|newspaper=The Independent|language=en-GB|access-date=2016-10-06}}</ref> ===ဟင်းလျာများ=== [[File:Pho in Ho Chi Minh City by joshua.jpg|thumb|ဗီယက်နမ်၏ စွံသော အစားအစာတခု ဖြစ်ရေ ဖို ခေါက်ဆွဲ]] ဗီယက်နမ်၏ ဟင်းလျာတိစွာ အခြီခံ ရသာ ၅ ပါးရို့၏ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြီခံထားရေ။ ယင်းရို့မာ အစပ် (သတ္တု) ၊ အချိုင် (သစ်သား) ၊ အခါး (မီး) ၊ အငံ (ရေ) နန့် အချို (မြီကြီး) ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref>[http://www.asianinfo.org/asianinfo/vietnam/pro-food.htm Vietnamese Food]. Asianinfo.org. Retrieved 3 February 2013.</ref> အများအားဖြင့် ပါဝင်ရေ အမေတိမာ ငံပြာရည်၊ ပုဇွန်ငါးပိ၊ ပဲငံပြာရည်၊ ဆန်၊ လတ်ဆတ်သော ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင်များ၊ သစ်သီးများ နန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် ချက်နည်းပြုတ်နည်းများမာ စပါးလင်၊ ဂျင်း၊ ပူဒီနာ၊ ဗီယက်နမ် ပူဒီနာ၊ နံနံပင်ရှည်၊ ဆိုင်းဂုံ သစ်ကြမ်းပိုးခေါက်၊ ငှက်မျက်စိ ငရုတ်သီး၊ သံပရာသီး နန့် နှုန်းရွက်ရို့ကို အသုံးပြုကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url = http://www.wokme.com/ingredients/vietnamese.htm | work = WokMe | year = 2011 |title = Vietnamese Ingredients | accessdate = 2 December 2011}}</ref>ဗီယက်နမ် ရိုးရာ ချက်နည်းပြုတ်နည်းသည် လတ်ဆတ်သော အမေတိကို အသုံးပြုခြင်း၊ ဗားကို အနည်းငယ်ရာ အသုံးပြုခြင်း၊ ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင်များ နန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တိအား အားထား ချက်ပြုတ်ခြင်းရို့ကြောင့် ဗီယက်နမ် ဟင်းလျာတိစွာ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ကျန်းမာရီးနန့် အညီညွတ်ဆုံး ဟင်းလျာများမာ တမျိုး အပါအဝင် ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news | author = Corapi, Annie | work = CNN Health | url = http://www.cnn.com/2010/HEALTH/08/25/healthiest.ethnic.cuisines/index.html | year = 2011 | accessdate = 3 December 2011 | title = The 10 healthiest ethnic cuisines}}</ref> မြောက်ဗီယက်နမ်ဟိ ဒေသခံ အစားအသီာက်တိမာ တောင်ပိုင်းအစားအသီာက်တိထက် ပိုပြီးကေ အစပ်နည်းပြီး မြောက်ဗီယက်နမ်ဟိ အီးမြရေ ရာသီဥတုကြောင့် ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင် အစပ်များ ထုတ်လုပ်ဖို့နန့် ရဟိရန် ခက်ခဲပြီး အစပ်အရသာ ရဟိရန် ငရုတ်သီးအစား ငရုတ်ကောင်းမှုန့်နာမည်းကို အသုံးပြုကတ်တေ။ ဝက်သား၊ အမဲသားနန့် ကြက်သားရို့အား အယင်က အနည်းငယ်ရာ အသုံးပြုကတ်ယား ဟင်းလျာများမာ ရီချိုငါးတိ နန့် အခွံမာရေနီသတ္တဝါများ ဖြစ်ကတ်သော ဂဏန်း နန့် ခရုရို့ကို အဓိကထား ချက်ပြုတ်ကတ်တေ။ ငံပြာရည်၊ ပဲငံပြာရည်၊ ပုဇွန်ငံပြာရည်နန့် သံပရာသီးရို့မာ အဓိက အရသာအဖြစ် ထည့်သွင်းချက်ပြုတ်ထားရေ အမေများ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်၏ အထိမ်းအမှတ် အစားအသီာက်များ ဖြစ်ကတ်သော ဘွန်ရူး (အသားပါရေ ကြာဇံပြုတ်) နန့် ဘန်ကွမ်းရို့မာ မြောက်ပိုင်းမာ စတင်ပေါ်ပေါက်လာယား ရွှိပြောင်းနီထိုင်သူတိက အလယ်ပိုင်း နန့် တောင်ပိုင်းသို့ သယ်ဆောင်လာခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web | url = http://www.saveur.com/article/Travels/Heaven-in-a-Bowl#errors | author = Nguyen, Andrea | title = Heaven in a Bowl: The Original Pho | accessdate = 28 December 2011 | date = 13 March 2011}}</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] == မှတ်ချက်တိ == {{notelist}} {{Reflist|group=n}} == ကိုးကား == {{Reflist|24em}} ==ပြင်ပလင့်တိ== {{commonscat|Vietnam}} *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1243338.stm Vietnam profile] from BBC News *[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/vietnam.htm Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003000923/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/vietnam.htm |date=3 October 2012 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' *[http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English Portal of the Government of Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528045736/http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English |date=28 May 2012 }} *[http://www.cpv.org.vn/cpv/ Communist Party of Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101115125835/http://www.cpv.org.vn/cpv/ |date=15 November 2010 }} – official website (in Vietnamese) *[http://quochoi.vn/en-US/Pages/default.aspx National Assembly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208000519/http://quochoi.vn/en-US/Pages/default.aspx |date=8 December 2015 }} – the Vietnamese legislative body *[http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=491 General Statistics Office] *[http://www.mofa.gov.vn/en/ Ministry of Foreign Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091020032719/http://www.mofa.gov.vn/en/ |date=20 October 2009 }} *[https://web.archive.org/web/20081210074101/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-v/vietnam.html Chief of State and Cabinet Members] {{ASEAN}} {{အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ}} [[Category:ကွန်မြူနစ် နိုင်ငံတိ]] [[Category:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|*]] [[Category:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံတိ]] [[Category:အရှိတောင်အာသျှဟိ နိုင်ငံတိ]] [[Category:အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] 3lrv6nf7lzwms4xjpdofl9f8u725xds 21292 21291 2026-09-22T08:16:05Z Tejoebārsa 137 21292 wikitext text/x-wiki {{coord|16|N|108|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း = {{native name|vi|Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa<br>Việt Nam}} | ပုံ_အလံ = Flag of Vietnam.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Vietnam.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{native phrase|vi|Độc lập – Tự do – Hạnh phúc|paren=omit}}<br> "လွတ်လပ်ရီး - လွတ်မြောက်ရီး - သုခ" | englishmotto = "Independence – Liberty – Happiness" | နိုင်ငံတော်တေးခြင်း = {{lang|vi|[[Tiến Quân Ca]]}}<br />"ချီတက်နီသော စစ်သားတော်တိ၏ တေးခြင်း"{{parabr}}{{center|[[File:Quoc ca Viet Nam.ogg]]}} | ပုံ_နီရာ = {{Switcher|[[File:Vietnam (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးမာ ပြဖို့|[[File:Location Vietnam ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|အာဆီယံမာ ပြဖို့|default=1}} | map_caption = {{map caption|location_color=အစိမ်း|region=[[အာဆီယံ]]|region_color=မီးခိုးရင့်|legend=Location Vietnam ASEAN.svg}} | မြို့တော် = [[ဟနွိုင်းမြို့]] | coordinates = {{coord|21|2|N|105|51|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = [[ဟိုချီမင်းစီးတီး|ဟိုချီးမင်​ မြို့ကြီး]]<br />{{coord|10|48|N|106|39|E|type:city}} | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | languages_type = အမျိုးသားဘာသာစကား | languages = [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]]{{#tag:ref|The Constitution of the Socialist Republic of Vietnam states that Vietnamese language is the "national language", rather than the "official language"; Vietnamese is the only language used in official documents and legal proceedings ''[[de facto]]''.<ref>{{cite web|url=https://vietnamnews.vn/politics-laws/250222/the-constitution-of-the-socialist-republic-of-viet-nam.html#pKxAv0j1eAlwxQq9.97|title=The Constitution of the Socialist Republic of Vietnam|publisher=Vietnam News Agency|date=15 January 2014|access-date=13 June 2019|accessdate=30 October 2021|archivedate=1 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190501011011/https://vietnamnews.vn/politics-laws/250222/the-constitution-of-the-socialist-republic-of-viet-nam.html#pKxAv0j1eAlwxQq9.97}}</ref>|group="n"}} | ethnic_groups = {{vunblist | ၈၅.၃၂% [[ဗီယက်လူမျိုး]] | ၁၄.၆၈% [[:en:List of ethnic groups in Vietnam|အရာ]]{{sfn|General Statistics Office of Vietnam|2019}}}} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၉ | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |၇၃..၇% [[ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒ|ဘာသာမဲ့]] / [[:en:Vietnamese folk religion|ရိုးရာ]] |၁၄.၉% [[:en:Buddhism in Vietnam|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |၈.၅% [[:en:Christianity in Vietnam|ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |၁.၅% [[:en:Hoahaoism|Hoahaoism]] |၁.၂% [[:en:Caodaism|Caodaism]] |၀.၂% [[:en:Religion in Vietnam|အရာ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/vietnam/|title=2019 Report on International Religious Freedom: Vietnam|website=[[U.S. Department of State]]}}</ref>}} | religion_year = ၂၀၁၉ | demonym = [[:en:Vietnamese people|Vietnamese]] | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Marxism–Leninism|မက်စ်-လီနင်ဝါဒ]] [[:en:One-party state|တပါတီ]] [[:en:Socialist state|ဆိုရှယ်လစ်]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]]<!-- The Constitution of Vietnam states that the country is a "socialist republic". This is often regarded as being interchangeable with "communist state" by Western scholars, but legally and officially speaking it is not. --> | leader_title1 = [[:en:General Secretary of the Communist Party of Vietnam|ပါတီအထွေထွေအတွင်းရီးမှူး]] {{efn| နိုင်ငံတော်သမ္မတစွာ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဖြစ်ကေလေ့၊ အာဏာအဟိဆုံးသော နိုင်ငံရီးရာထူးမာ နိုင်ငံတော်သမ္မတ မဟုတ်ဘဲ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူး ဖြစ်တေ။ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူးသည် ဗီယက်နမ်၏ အမြင့်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ရေအဖွဲ့တိဖြစ်ရေ ပေါလစ်ဗျူရိုနန့် အတွင်းရီးမှူးချုပ်အဖွဲ့ကို ထိန်းချုပ်သဖြင့် ရာထူးလက်ဟိဖြစ်သူစွာ ဗီယက်နမ်၏ ဂေါင်းဆောင် ဖြစ်တေ။}}နန့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = Tô Lâm | leader_title3 = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name3 = Lê Minh Hưng | leader_title4 = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name4 = Trần Thanh Mẫn | legislature = [[အမျိုးသားလွှတ်တော် (ဗီယက်နမ်)|အမျိုးသားလွှတ်တော်]] | sovereignty_type = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း|တည်ထောင်ခြင်း]] | sovereignty_note = | established_event1 = [[:en:Ngô dynasty|ပထမ ဧကရာဇ်မင်းဆက်]] | established_date1 = ၉၃၉ | established_event2 = [[French Colonial Empire|ပြင်သစ်]]ပါးက [[:en:Proclamation of Independence of the Democratic Republic of Vietnam|လွတ်လပ်ရီးကြေညာခြင်း]] | established_date2 = ၁၉၄၅ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၂ ရက် | established_event3 = [[:en:1954 Geneva Conference|ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်]] | established_date3 = ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂၁ ရက် | established_event4 = [[:en:Fall of Saigon|ဆိုင်ဂုံမြို့ ကျဆုံးခြင်း]] | established_date4 = ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက် | established_event5 = ပြန်ပနာပေါင်းစည်းခြင်း | established_date5 = ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂ ရက် | established_event6 = [[:en:Constitution of the Socialist Republic of Vietnam|လက်ဟိဖွဲ့စည်းပုံ]] | established_date6 = ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလ ၂၈ ရက်{{#tag:ref|In effect since 1 January 2014.{{sfn|Constitution of Vietnam|2014}}|group="n"}} | area_km2 = ၃၃၁,၆၉၉ | ဧရိယာအဆင့် = ၆၆ | area_sq_mi = ၁၂၈,၀၆၉ | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၆.၃၈ | population_census = ၉၆,၂၀၈,၉၈၄{{sfn|General Statistics Office of Vietnam|2019}} | population_census_year = ၂၀၁၉ | population_census_rank = ၁၅ | population_density_km2 = ၂၉၅.၀ | population_density_sq_mi = ၇၅၂ | population_density_rank = ၂၉ | GDP_PPP = {{increase}} $၁,၀၄၇.၃၁၈ ဘီလီယံ{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_PPP_year = ၂၀၂၀ | GDP_PPP_rank = ၂၃ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၁၀,၇၅၅{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၀၆ | GDP_nominal = {{increase}} $၃၄၀.၆၀၂ ဘီလီယံ{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_nominal_year = ၂၀၂၀ | GDP_nominal_rank = ၃၅ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၃,၄၉၈{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၁၅ | Gini = ၃၅.၇ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၈ | Gini_change = decrease | Gini_ref = {{sfn|World Bank|2018c}} | Gini_rank = | HDI = ၀.၇၀၄<!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite book |title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene |date=15 December 2020 |publisher= [[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစိုင်]]|isbn=978-9-211-26442-5 |pages=343–346 |website=hdr.undp.org |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |access-date=15 December 2020 |archive-date=15 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |url-status=live }}</ref> | HDI_rank = ၁၁၇ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွီ = [[ဗီယက်နမ် ဒေါင်|ဒေါင်]] (₫) | currency_code = VND | time_zone = [[UTC+07:00|ဗီယက်နမ် စံ‌တော်ချိန်]] | utc_offset = +07:00 | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | date_format = dd/mm/yyyy | electricity = [[Mains electricity by country|220 V – 50 Hz]] | drives_on = ညာ | calling_code = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ ‌တေလီဖုန်းနံပါတ်တိ|+၈၄]] | cctld = [[.vn]] | today = | အထိမ်းအမှတ်တိ = ကြာပန်း,လယ်သမား​ဆောင်းခ​မောက် | linking_name = ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ }} '''ဗီယက်နမ်''' ({{lang-en|Vietnam}}; {{IPAc-en|ˌ|v|iː|ə|t|ˈ|n|aː|m|audio=En-us-Vietnam.ogg}}; {{Lang-vi|Việt Nam}}) သို့ ရုံးသုံးနာမည်အနိန်နန့် ''ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ''စွာ အရှိတောင်အာသျှမာ ဟိပြီးး အင်ဒိုချိုင်းနားမော်၏ အရှိဖက်စွန်းမာ တည်ဟိရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူဦးရွီ ၉၇.၈ သန်း ဟိသဖြင့် ကမ္ဘာထက်မာ ၁၆ ခုမြောက် လူဦးရွီ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ အာသျှမာ အဋ္ဌမမြောက် လူဦးရွီ အများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်တေ။ မြောက်ဖက်မာ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဖက်မာ [[လောနိုင်ငံ]]၊ အနောက်တောင်ဖက်မာ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]နန့် အရှိတောင်ဖက်မာ [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]]နန့် ခြားနားထားရေ [[တောင်တရုတ်ပင်လယ်]]ရို့က ဝိုင်းရံထားရေ။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် တောင်ဗီယက်နမ် နန့် မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့ ပေါင်းစည်းပြီးကေ မြို့တော်မာ [[ဟနွိုင်းမြို့]] ဖြစ်လာခရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ တရုတ်မင်းဆက်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ဘီစီ ၁၁၁ ခုနှစ်မှ အေဒီ ၉၃၉ ခုနှစ် အထိ နှစ်ပေါင်းထောင်ကျော်လှောက်နီခရရေ။ လွတ်လပ်သော ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို ဘတ်ဒမ်မြစ် တိုက်ပွဲမာ အောင်ပွဲခံပြီးကေ အေဒီ ၉၃၉ ခုနှစ်မာ တည်ထောင်ခရေ။ ဗီယက်နမ် တော်ဝင်မင်းဆက် ပေါင်းများစွာရို့စွာ အရှိတောင်အာသျှ အထဲပိုင်းအထိ ပထဝီအနိန်အထားနန့် နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာ ဖြန့်ကျက်မှုရို့နန့် ကြွယ်ဝချမ်းသာခကတ်စွာမာ ၁၉ရာစုအလယ်ပိုင်း ပြင်သစ်ရို့၏ ကိုလိုနီအဖြစ် သိမ်းပိုက်ခြင်းမခံရမီ အချိန်အထိဖြစ်တေ။ ၁၉၄၀ ခုနှစ်တိမာ ဂျပန်ရို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ပြီးကေ ဗီယက်နမ်ရို့စွာ ပြင်သစ်ရို့အား ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲမှစပြီးကေ တိုက်ခိုက်ခပြီးကေ နောက်ဆုံး ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ ပြင်သစ်ရို့အား ဗီယက်နမ်မြီပေါ်က အပြီးတိုင် မောင်းထုတ်နိုင်ခရေ။ ယပြီးနောက်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ တောင်ဗီယက်နမ် နန့် မြောက်ဗီယက်နမ် ဆိုရေ နိုင်ငံရီး အရ ပြိုင်ဘက်တိဖြစ်ရေ နိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံ အဖြစ် နှစ်ခြမ်းကွဲခရေ။ ထိုနှစ်ဖက်ရို့၏ ပဋိပက္ခတိစွာ [[ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ]]မာ အင်အားပြင်ထန်ပါလတ်တေ။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်မာ မြောက်ဗီယက်နမ်မှ အနိုင်ရပြီး စစ်ပွဲပြီးဆုံးခရေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ ကွန်မြူနစ် အစိုးရ လက်အောက်မာ ပေါင်းစည်းလားခကေလေ့ ဖွဲရာကျပြီး နိုင်ငံရီး အရ အထီးကျန် ဖြစ်နီခရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မာ အစိုးရမှ စီးပွားရီး နန့် နိုင်ငံရီး ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခပြီး ယင်းကနိန်စပြီးကေ ဗီယက်နမ်စွာ ကမ္ဘာ့စီးပွားရီး နန့် စတင်ပေါင်းစည်းခြင်း လမ်းစထက်တို့ ရောက်ဟိခရေ။<ref name="BBC2004">{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3752682.stm | publisher=BBC News | title=Vietnam's new-look economy | date=18 October 2004| accessdate=21 November 2015}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါမှ နိုင်ငံအားလုံးနန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး တည်ဆောက်နိုင်ခရေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီး မာ ကမ္ဘာထက်မာ တိုးတက်မှုနှုန်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံတိမာ ပါဝင်လှာခရေ။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ အဓိက စီးပွားရီး နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံထဲမာ ကမ္ဘာထက်မာ တိုးတက်မှုနှုန်း အဖော်ဆောင်နိုင်ဆုံး နိုင်ငံအဖြစ် ထိပ်ဆုံးမှ ရပ်တည်ခရေ။<ref>{{cite web|last=Weisenthal|first= Joe |url=http://www.businessinsider.com/willem-buiter-3g-countries-2011-2?slop=1 |title=3G Countries |publisher=Business Insider |date=22 February 2011 |accessdate=6 August 2011}}</ref> ယင်းရို့၏ အောင်မြင်ရေ စီးပွားရီး ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကြောင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီး အဖွဲ့သို့ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ ဝင်ရောက်နိုင်ခရေ။ ယင်းအပြင် နိုင်ငံတကာ ဖရန်ကိုဖုန်းနီ နိုင်ငံတိမာ ပါဝင်ခဖူးသော သမိုင်းကြောင်းလည်း ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ တပါတီ စနစ် ကျင့်သုံးပြီးကေ ကွန်မြူနစ် စနစ်ကို လက်ခံကျင့်သုံးသော နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမာ တနိုင်ငံ အဖြစ် ကျန်ဟိနီဆဲ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်စွာ အလယ်အလတ်အဆင့် ဝင်ငွီနိမ့်သော စီးပွားရီးဟိရေ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတခု ဖြစ်တေ။ အဂတိလိုက်စားမှု၊ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာပြဿနာတိနန့် လူ့အခွင့်အရီးမှတ်တမ်း အားနည်းမှုတိ မြင့်မားစွာဟိရေ။ ယင်းရေ[[အရှိတောင်အာသျှနိုင်ငံတိအသင်း|အာဆီယံ]] (ASEAN)၊ အေပက် (APEC)၊ ဘက်မလိုက်လှုပ်ယှားမှု (Non-Aligned Movement)၊ အိုအိုင်အက်ဖ် (OIF) နန့် ဒဗလျူတီအို (WTO) အပါအဝင် နိုင်ငံတကာနန့် အစိုးရအချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေ အဖွဲ့အစည်းတိ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်တေ။ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရီးကောင်စီမာ နှစ်ကြိမ်လုံးလုံး အလှည့်ကျအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ယူခရေ။ == နာမည်ရင်းမြစ် == ''ဗီယက်နမ်''ဆိုရေနာမည်မာ ''နမ်ဗီယက်''ဆိုရေ နာမည်မှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ထိုစကားလုံးအား ၂ရာစုမာ အုပ်စိုးခရေ ''ထရူးမင်းဆက်''လက်ထက်မှ စတင် သုံးနှုန်းခရေ။<ref name="Woods38">{{harvnb|Woods|2002|page=38}}</ref> ဗီယက်ဆိုရေ စကားလုံးမာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနန့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရို့မာ နီထိုင်ရေ ဘက်ရှ်ဗီယက် ဆိုရေ လူမျိုးစု၏ နာမည်အတိုဖြစ်တေ။<ref name="Yue-Hashimoto">{{harvnb|Yue-Hashimoto|1972|page=1}}</ref> ဗီယက်နမ်ဆိုရေ စကားလုံးအား ၁၆ ရာစုနှစ်က ကဗျာတပုဒ်မာ စတင်သုံးနှုန်းထားရေကို တွိရရေ။ ယင်းအပြင် ၁၆ ရာစုနန့် ၁၇ ရာစု အထဲ ထွင်းထုခသော ကျောက်စာတိုင် ၁၂ တိုင်မာလည်း သုံးနှုန်းထားရေကို တွိရရေ။ ယင်းအပြင် ၁၅၅၈ ခုနှစ်က စတင်တည်ထားခသော ဟိုင်ဖုန်းမြို့မှ ဘောင်လန်ဘုရားမာလည်း တွိရရေ။ ၁၈၀၂ ခုနှစ်မာ ငုယင်ဖွတ်အန်း မှ ငုယင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခပြီးကေ တည်ထောင်ပြီး ဒုတိယမြောက်နှစ်မာ [[ချင်မင်းဆက်]] ဧကရာဇ် ကျားချင် မှ ယင်းအား နမ်ဗီယက်/နမ်ယူး ဘုရင် အဖြစ် သတ်မှတ်ပီးဖို့ ပန်ကြားခရေ။ ယကေလေ့သော့ ချင်မင်းဆက် အရာဟိတိက နမ်ဗီယက်/နမ်ယူး ဆိုရေ နာမည်မာ တရုတ်နိုင်ငံမှ ကွမ်းဟိပြည်နယ် နန့် [[ကွမ်တုန်းပြည်နယ်]] တိလေ့ ပါဝင်ဗျယ် ငုယင်ဖွတ်အန်း၏ ဒေသမာ အယင်က ကျောင်းရှီဒေသဖြစ်ရေ အန်နမ် ဒေသရာကေ ဖြစ်သဖြင့် နမ်ဗီယက်/နမ်ယူး ဘုရင် အဖြစ် မသတ်မှတ် နှိုင်ကြောင်း ထောက်ပြ ပြောဆိုခပြီးကေ ထို့အတွက် ယင်းရို့၏ နိုင်ငံအား ယူးနန်/ ဗီယက်နမ်ဟု သတ်မှတ် ပီးခရေ။<ref>《嘉庆重修一统志》卷五五三</ref> ၁၈၀၄ ခုနှစ် မှ ၁၈၁၃ ခုနှစ် အတွင်းမာ ကျားလုံ ဧကရာဇ်မှ ထိုနာမည်အား တရားဝင် သုံးစွဲခရေ။ ထိုနာမည်အား ၂၀ရာစု အစောပိုင်းမာ ဖန်ဗွိုင်းချောင် ရီးသားသော ဗီယက်နမ်၏ ပျောက်ဆုံးနိန်ရေ သမိုင်းကြောင်း စာအုပ်မာ ပြန်ပနာဖော်ထုတ်ခပြီးကေ နောက်ပိုင်းမာ ဗီယက်နမ် မျိုးချစ် ပါတီမှ ဆက်ပနာသုံးစွဲခရေ။<ref name="Tonnesson117">{{harvnb|Tonnesson|Antlov|1996|page=117}}</ref> ၁၉၄၅ ခုနှစ် အထိ နိုင်ငံ၏ နာမည်ကို အန်နမ် ဟု သုံးစွဲခပြီးကေ ဟူးမြို့ဟိ တော်ဝင်အစိုးရနန့် ဟနွိုင်းဟိ ဗီကုန်းဖြီင်း အစိုးရ ၂ ရပ်စလုံးမှ ထို အချိန်မှစပြီးကေ ဗီယက်နမ်ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲခကတ်တေ။<ref name="autogenerated1">{{harvnb|Tonnesson|Antlov|1996|page=126}}</ref> == သမိုင်း == ===သမိုင်းမတင်မီခေတ် နန့် ရှီးခေတ်သမိုင်း=== [[File:Trong dong Dong Son Guimet.jpg|thumb|left|ဒေါင်ဆမ် သံစည်၊ ဘီစီ ၈၀၀ ခုနှစ်]] ရှီးဟောင်းသုတေသန တူးဖော်မှုတိ အရ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ [[ကျောက်ခေတ်လယ်]]မှ အစပြုပနာ လူရို့နီထိုင်သော အထောက်အထားတိ တွိဟိရရေ။ လန်ဆွန်းပြည်နယ် နန့် ငဲ့အန်း ပြည်နယ်ရို့ဟိ ဂူတိ အတွင်းမာ ဘီစီ ၅၀၀,၀၀၀ လှောက်မှ ဟိုမိုအီရပ်တပ်စ် ရို့၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းတိကို တွိဟိခရရေ။ <ref>[http://voices.yahoo.com/the-human-migration-homo-erectus-ice-age-3357450.html "The Human Migration: ''Homo erectus'' and the Ice Age"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112203432/http://voices.yahoo.com/the-human-migration-homo-erectus-ice-age-3357450.html |date=12 November 2012 }}. Yahoo!. 27 May 2009. Retrieved 24 January 2013.</ref> အရှိတောင်အာသျှမာ ရှီးအကျဆုံး ဟိုမိုဆီးပီးယန်း (လူ) ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းအား ပလိုင်စတိုဆင်း ခေတ်လယ်မာ တွိဟိရပြီး သွားအပိုင်းအစတိကို သန်အွမ် နန့် ဟန်းဟမ် မှ တွိဟိခရရေ။ <ref>Kha and Bao, 1967; Kha, 1975; Kha, 1976; Long et al., 1977; Cuong, 1985; Ciochon and Olsen, 1986; Olsen and Ciochon, 1990.</ref> ပလိုင်စတိုဆင်း ခေတ်နှောင်းမှ ဟိုမိုဆီးပီးယန်းရို့၏ သွားတိကိုမူ ဒေါင်ကန်ဒေသမာ တွိဟိရပြီးကေ <ref name=Cuong1986>Cuong, 1986.</ref> ဟိုပိုင်ဆင်းခေတ်ဦးမှ သွားတိကိုမူ မိုင်ဒဒျူး <ref name=Cuong1986/>၊ လန်ဂေါင်း <ref>Colani, 1927.</ref> နန့် ကွမ် ဒေသရို့မာ တွိဟိရရေ။ <ref>Demeter, 2000.</ref> ဘီစီ ၁၀၀၀ ခုနှစ်ခန့်မာ မားမြစ် နန့် မြစ်နီမြစ်ရို့၏ ရီလွှမ်းလွင်ပြင် ဒေသတိ အထဲ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးမှု နန့် ကြီးသွန်းမှု ထွန်းကားလာရာမှ ဒေါင်ဆမ် ယိုင်ကျေးမှု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် ပါလတ်တေ။ ဒေါင်ဆမ်ရို့၏ စည် မာ ထင်ရှားသော အမှတ်အသား တခု ဖြစ်တေ။ ယင်းချိန်မာ အစောပိုင်း ဗီယက်နမ် ပြည်ထောင်တိ ဖြစ်ရေ ဗန်းလန်ပြည် နန့် အောလပ်စ် ပြည်ရို့ စတင်ပေါ်ထွန်းလာခပြီး ယင်းရို့ ယိုင်ကျေးမှု၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ပင်လယ်ပိုင်း အရှိတောင်အာသျှ အပါအဝင် တခြားသော အရှိတောင်အာသျှ ဒေသတိသို့ ဘီစီ ပထမ ထောင်စုနှစ် အထဲ ပျံ့နှံ့ ရောက်ဟိလားခီရေ။<ref>[http://www.littlevietnamtours.com.vn/about_vietnam/vietnam_culture/dong_son_culture.php "Dong Son culture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426081801/http://www.littlevietnamtours.com.vn/about_vietnam/vietnam_culture/dong_son_culture.php |date=26 April 2013 }}. LittleVietnamTours.com.vn. Retrieved 28 January 2013.</ref><ref>Nola Cooke, Tana Li, James Anderson (2011). ''The Tongking Gulf Through History''. p.46: "Nishimura actually suggested the Đông Sơn phase belonged in the late metal age, and some other Japanese scholars argued that, contrary to the conventional belief that the Han invasion ended Đông Sơn culture, Đông Sơn artifacts, ..."</ref><ref>Vietnam Fine Arts Museum (2000). "... the bronze cylindrical jars, drums, Weapons and tools which were sophistically carved and belonged to the World famous Đông Sơn culture dating from thousands of years; the Sculptures in the round, the ornamental architectural Sculptures ..."</ref> ===ဗီယက်နမ် ဘုရင်ခေတ်=== ဗီယက်နမ် နိုင်ငံမာ ဗန်းလန် ဟု သိကတ်တေ ဟုန်ဘုရင်ရို့၏ ဟုန်ဘန်းမင်းဆက်ရေ ဗီယက်နမ်ရို့၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုနှိုင်ရေ။ ဘီစီ ၂၅၇ ခုနှစ်မာ နောက်ဆုံး ဟုန်ဘုရင်အား သပ်ဖန် မှ အနိုင်ယူခပြီး လပ်စ်ဗီယက် နန့် အောဗီယက်လူမျိုးရို့ကို ပူးပေါင်းကာ အောလပ်စ်နိုင်ငံ အဖြစ် ထူထောင်ခကာ အန်းဒုန်ဗွန်းဆိုရေ ဘွဲ့နာမည်ကို ခံယူခရေ။ ဘီစီ ၂၀၇ ခုနှစ်မာ တရုတ် စစ်ဗိုလ်ချုပ် ကျောင်တျို မှ အန်းဒုန်းဗွန်းအား အနိုင်ရခပြီးကေ အောလပ်စ်နိုင်ငံအား နန်ယူးဒေသအထဲ သွတ်သွင်းခရေ။ ယကေလေ့သော့ ဘီစီ ၁၁၁ ခုနှစ် ဟန်-နန်ယူးစစ်ပွဲ အပြီးမာ နန်ယူးစွာ တရုတ်ဟန်မင်းဆက်၏ အင်ပါယာ အတွင်းကို သွတ်သွင်း ခံခရရေ။ [[File:Vietnam territorial expansion (900–1760 AD).gif|thumb|190px|တောင်ပိုင်း (နန်းတျန်) အား အောင်မြင်မှုကို ပြသော ဗီယက်နမ် မြီပုံ ၁၀၆၉-၁၇၅၇ {{legend|#ffdd00|၉၀၀}} {{legend|#ffff88|၁၁၀၀}} {{legend|#bbff88|၁၄၇၅}} {{legend|#66ff66|၁၆၅၀}} {{legend|#bbbbff|၁၇၆၀}} ]] နောင် နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ အတွင်းမှာ အဂု ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းသည် တရုတ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မာသာ ဟိနိန်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://asia.msu.edu/seasia/Vietnam/History/chinesecolonization.html|title=Chinese Colonization (200BC – 938AD)|publisher=Asia.msu.edu|accessdate=28 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070825192025/http://www.asia.msu.edu/seasia/Vietnam/History/chinesecolonization.html|archivedate=25 August 2007}}</ref> အစောပိုင်း လွတ်မြောက်ရီး လှုပ်ယှားမှုများ ဖြစ်ရေ ထရွန်းညီအစ်ကိုတိ၏ လှုပ်ယှားမှု နန့် လေဒီထရူးရို့၏ လှုပ်ယှားမှုတိမာ တဒင်္ဂရာကေ အောင်မြင်ခကေလေ့ ဗန်ရွှန်းဟု နာမည်မာသော အစောပိုင်း လိုင်မင်းဆက်မာမူ အေဒီ ၅၄၄ ခုနှစ်မှ ၆၀၂ ခုနှစ်အထိ လွတ်လပ်စွာ တည်ဟိနိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.easyrider.vn/contents.php?ids=144|title=Country's Official Name|publisher=Easy Riders Vietnam|accessdate=18 July 2013|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109220805/http://www.easyrider.vn/contents.php?ids=144}}</ref> ၁၀ ရာစု အစောပိုင်းမာမူ ခွပ်မိသားစု ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မာ ကိုင်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ရဟိခကေလေ့ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံအဖြစ် မရဟိခပါ၊၊ အေဒီ ၉၃၈ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် ပဒေသရာဇ် ငိုကူရင် သည် တရုတ် တောင်ပိုင်းဗန်းပြည်နယ်၏ တပ်တိကို ဗတ်ဒန်းမြစ်တိုက်ပွဲမာ အနိုင်တိုက်ခပြီး တရုတ်ရို့၏ အုပ်စိုးမှု အောက်မာ နှစ်ပေါင်း တထောင်ကျော် နီထိုင်ခရမှ လွတ်လပ်ရီး အပြည့်အဝ ရဟိခရေ။ <ref>{{cite news |url=http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=04SUN220106 |title=Spears offer insight into early military strategy |publisher=Viet Nam News |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304011202/http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=04SUN220106 |archivedate=4 March 2009 |date=22 January 2006}}</ref> နိုင်ငံ၏ နာမည်အား ဒိုင်းဗီယက် (မဟာ ဗီယက်) ဟု ပြောင်းလဲ မှည့်ခေါ်ခပြီး လိုင်မင်းဆက် နန့် ထရန်မင်းဆက်ရို့၏ အောက်မာ ရွှီရောင်လွှမ်းသော နိရက် တိကို ဖြတ်သန်းနိုင်ခရေ။ ထရန်မင်းဆက်၏ အုပ်စိုးမှု အောက်မာ ဒိုင်းဗီယက်ရို့စွာ မွန်ဂိုရို့၏ ကျူးကျော်မှု သုံးကတ်ိမ်ကို တွန်းလှန်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/vietnam/9.htm |title=The Trần Dynasty and the Defeat of the Mongols |publisher=Countrystudies.us |accessdate=28 April 2010}}</ref> ယင့်အတောအတွင်းမာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာခပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်လာခရေ။ ဟိုးမင်းဆက် ပြုတ်ကျခသော ၁၄၀၆-၇ ခုနှစ် မင်း-ဟိုး စစ်ပွဲ နောက်ပိုင်းမာ ဗီယက်နမ်ရို့စွာ တအောင့်ချေလောက် လွတ်လပ်ရီး ဆုံးရှုံးခပြီး တရုတ် မင် မင်းဆက်၏ အုပ်စိုးမှုကို ခံခရကေလည်း လဲ မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခသူ လဲလွိုင်မှ ဗီယက်နမ် လွတ်လပ်ရီးကို ပြန်ပနာ ရယူခရေ။ ဗီယက်နမ်မင်းဆက်တိစွာ ၁၅ ရာစု လဲ မင်းဆက် လက်ထက်မာ အထွဋ်အထိပ်သသို့ ရောက်ဟိခပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် လဲဧကရာဇ် လဲသန်တောင် (၁၄၆၀-၁၄၉၇)၏ လက်ထက်မာ ဖြစ်တေ။ ၁၁ ရာစုနန့် ၁၈ ရာစု ကြားမာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် နမ်တျန် (တောင်ပိုင်းသို့ချဲ့ထွင်ခြင်း) နာမည်ရရေ အစီအစိုင်ဖြင့် တောင်ပိုင်းသို့ ချဲ့ထွင်ခပြီးကေ <ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/vietnam/11.htm |title=The Lê Dynasty and Southward Expansion |publisher=Countrystudies.us|accessdate=28 April 2010}}</ref> နောက်ဆုံးမှာ ချန်ပါပြည် နန့် ခမာ အင်ပိုင်ယာ၏ တစိတ်တပိုင်းကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web |url=http://www.ancientworlds.net/aw/Article/549713 |title=The Kingdom of Champa |publisher=Ancientworlds.net |accessdate=28 April 2010 |archive-date=11 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511081540/http://www.ancientworlds.net/aw/Article/549713 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cpamedia.com/history/cham_survivors/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100110131508/http://www.cpamedia.com/history/cham_survivors/ |archivedate=10 January 2010 |title=The Chams: Survivors of a Lost Civilisation |publisher=Cpamedia.com |accessdate=28 April 2010}}</ref> ၁၆ ရာစု နောက်ပိုင်းမာ လူထု အုံကြွမှုတိ နန့် တနားတခါ ဖြစ်ပွားသော နိုင်ငံရီး ပဋိပက္ခမားက ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို လွှမ်းခြုံထားခရေ။ ပထမပိုင်းမာ တရုတ်ရို့ ထောက်ခံသော မက် မင်းဆက်က လဲ မင်းဆက်၏ အာဏာကို ခေါ်တောင်းခရေ။ မက် မင်းဆက် အား နှိမ်နှင်းပြီးကေ လဲ မင်းဆက်ကို နာမည်အနိန်နန့် ပြန်ပနာ အသက်သွင်းခကေလေ့ အာဏာမာ မြောက်ပိုင်းဟိ ထရင်း ပဒေသရာဇ်များ နန့် တောင်ပိုင်းဟိ ငုယင် ပဒေသရာဇ် ရို့ပါးမာ ကွဲပြားစွာ ဟိနိန်ခရေ။ ယင်းရို့စွာ နှစ် ၄၀ ကျော်လှောက် ပြည်မားစစ် အဖြစ် တိုက်ခိုက်နီခပြီးကေ ၁၆၇၀ ခုနှစ်များမာ တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရီး သဘောတူညီချက် ရဟိခရေ။ ထို အချိန်အထဲ ငုယင်ရို့စွာ ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်းကို မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသကို ချဲ့ထွင်ခပြီးကေ အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့် နန့် ခမာရို့၏ မြေတိကို မဲခေါင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ အထဲ သွတ်သွင်းခရေ။ နိုင်ငံအထဲ ကွဲပြားနီမှုတိစွာ တေးရွှန်း ညီ၀ကိုတိက မင်းဆက် အသစ်ကို တည်ထောင်ပြီးကေ အပိုင်စားပီလားလီရေ။ ယကေလေ့သော့ ယင်းရို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ကြာရှည်မခံခပါ၊၊ ယင်းရို့အား ငုယင် ပဒေသရာဇ်ရို့၏ အကပ်အသပ်ဖြစ်ရေ ငုယင်အန်း မှ ပြင်သစ်ရို့၏ အကူအညီနန့် အနိုင်ယူ ခရေ။<ref>[https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA723&dq=Puymanel&lr=&sig=ACfU3U0QtLHIsVz76dH6VpFbsBYgm8FA8Q ''Colonialism'' by Melvin Eugene Page and Penny M. Sonnenburg] via Google Books. p.723. Retrieved 24 October 2012.</ref> ငုယင်အန်းစွာ ဗီယက်နမ်ကို ပေါင်းစည်းခပြီးကေ ငုယင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခကာ ဂျားလောင်း နာမည်ဖြင့် အုပ်စိုးခရေ။ ===၁၈၆၂-၁၉၄၅ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား=== [[File:Indochine française (1913).jpg|thumb|left|၁၉၁၃ ခုနှစ် ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား]] ပြင်သစ်ရို့မှ ကက်သလစ် စစ်သွီးကြွရို့၏ အကူအညီနန့် ၁၈၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၈၅ ခုနှစ် အထဲ ရဟိခရေ ဆက်တိုက် စစ်ရီး အောင်မြင်မှုတိကြောင့် ဗီယက်နမ်ရို့၏ လွတ်လပ်ရီး ယုတ်လျော့ပါလတ်တေ။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်မာ တောင်ပိုင်း သုံးပုံ တပုံသည် ပြင်သစ်ရို့၏ ကိုလိုနီ ဖြစ်ရေ ကိုချင်ချိုင်းနား ဖြစ်လာခရေ။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါမှ တနိုင်ငံလုံးသည် ပြင်သစ်လက်အောက်ကို ကျရောက်ခပြီး ဗီယက်နမ် အလယ်ပိုင်းနန့် မြောက်ပိုင်းရို့ကို အန်နမ် အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြီ နန့် တွန်ကင် အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြီဆိုပနာ ပြင်သစ် အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြီ နှစ်ခု အဖြစ် ခွဲခြာထားခရေ။ ယင်းဗီယက်နမ် နယ်မြီ ၃ ခု ရို့အား ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား ပြည်ထောင်စု အဖြစ် ၁၈၈၇ ခုနှစ်မာ တရားဝင် ပေါင်းစည်းခရေ။ ပြင်သစ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်မှုစွာ ဗီယက်နမ် လူ့အဖွဲ့အစည်း အထဲ ထင်ရှားရေ နိုင်ငံရီး နန့် ယိုင်ကျေးမှုအပြောင်းအလဲတိကို ဖြစ် ပေါ်စီခရေ။ အနောက်တိုင်းပုံစံ ခေတ်မီ ပညာရီးစနစ်ကို ဖော်ဆောင်ခပြီးကေ ရိုမန်ကက်သလစ် ဘာသာကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဖြန့်ဖြူးခရေ။ အင်ဒိုချိုင်းနားမာ လာရောက် နီထိုင်ကတ်တေ ပြင်သစ် အများစုကတော့ခါ ကိုချင်ချိုင်းနားမာ စုစည်းနီခပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် ဆိုင်းဂုံ ဒေသမာ ဖြစ်တေ။ <ref>[http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/docrepository/FrenchAlgeria.pdf "French Counterrevolutionary Struggles: Indochina and Algeria" (PDF)]{{Dead link|date=December 2020 }}. United States Military Academy. 1968. Retrieved 6 July 2013.</ref> ဆယ်စုနှစ် တခုမျှ ပြင်သစ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ပုန်ကန်ခသော ဘုရင့် သစ္စာခံရို့၏ ခန်ဗူအန်း လှုပ်ယှားမှုမာ ၁၈၉၀ ခုနှစ်တိမာ ကျရှုံးခရေ။ ထိုအတော အတွင်းမာ ခန်ဗူအန်း ပြောက်ကျား ရို့စွာ ဗီယက်နမ် ခရစ်ယာန် လူဦးရွီ၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံ ခန့်မျှကို သတ်ဖြတ် ခရေ။ <ref>Fourniau, Annam–Tonkin, pp. 39–77</ref> ဆီးရွက်ကြီး၊ မဲနယ်၊ လက်ဖက် နန့် ကော်ဖီ တင်ပို့မှုရို့ကို တိုးမြှင့်ဖို့ အတွက် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရီးကို မြှင့်တင်ခကေလေ့ ပြင်သစ်ရို့စွာ ဗီယက်နမ်ရို့ တောင်းဆိုရေ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်မှုနန့် လူထုအခွင့်အရီးတိကို လျစ်လျူရှုထားခရေ။ အမျိုးသားရီးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရီး လှုပ်ယှားမှုတိ မကြာခင်မာ ပေါ်ပေါက်လာခပြီး လွတ်လပ်ရီးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ရေ တနည်း တောင်းဆိုရေ ဖန်ဘိုချော၊ ဖန်ချူထရင်း၊ ဖန်ဒင်ဖုံ၊ ဧကရာဇ် ဟမ်ငိ နန့် [[ဟိုချီမင်း]] အစဟိရေ ဂေါင်းဆောင်တိ ပေါ်ထွက်လှာခရေ။ ယကေလေ့သော့ ၁၉၃၀ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် မျိုးချစ်ပါတီ၏ ယန်ဘိုင်း သူပုန်ထမှုအား ပြင်သစ်ရို့က အလွယ်ချေ နှိမ်နင်း နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.executedtoday.com/2013/06/17/1930-13-viet-nam-quoc-dan-dang-cadres-for-the-yen-bai-mutiny/|title=1930: 13 Viet Nam Quoc Dan Dang cadres, for the Yen Bai mutiny|publisher=ExecutedToday.com|date=17 June 2013|accessdate=6 July 2013|archive-date=29 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129215246/http://www.executedtoday.com/2013/06/17/1930-13-viet-nam-quoc-dan-dang-cadres-for-the-yen-bai-mutiny/}}</ref> ပြင်သစ်ရို့စွာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်တေ အထိ ယင်းရို့၏ ကိုလိုနီ နယ်မြီတိကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားနှိုင်ခကေလေ့ ပစိဖိတ်စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားကပင် အစပြုပနာ ဂျပန်ရို့စွာ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားအား ၁၉၄၀ မာ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခရေ။ ယင်းအချိန်မှစပြီးကေ ဂျပန် အင်ပိုင်ယာအား ၏ တပ်တိကို ဗီယက်နမ်မာ တပ်စွဲခွင့် ပီးခရယား ဂျပန်ရို့မှ ဗီရှီပြင်သစ် ထောက်ခံသူရို့အား ယင်းရို့၏ ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်ရီးကို ဆက်ပနာလုပ်ဆောင်ခွင့် ပီးခရေ။ ဂျပန်ရို့စွာ ယင်းရို့၏ စစ်ဆင်ရီးတိကို ထောက်ပံ့ဖို့အတွက် ဗီယက်နမ်ရို့၏ သဘာဝ အရင်းအမြစ်တိကို အသုံးချခပြီး တဆတ်ဆတ်နန့် ၁၉၄၅ခုနှစ် မာ့ခ်ျလမာ တနိုင်ငံလုံးကို လုံးဝ သိမ်းပိုက်ခကာ ၁၉၄၅ခုနှစ်မာ လူ ၂ သန်းကျော် သီဆုံးစီခသော ဗီယက်နမ် ဒုဗ္ဘိက္ခန္တာရကပ် ဆိုက်ရောက်စီခရေ။<ref name="Hirschman"/> ===၁၉၄၆-၅၄ ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲ=== [[File:First Indochina War map 1954 de.svg|thumb|right|၁၉၅၄ ခုနှစ် အဆုံးပိုင်း ပထမအင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲ အခြီအနီ<br />Legend:<br />{{Legend|#ff6a00|ဗီကုန်းဖြီင်းရို့ ထိန်းခြုပ်ထားရေ ဒေသတိ}} {{Legend|#800080|ပြင်သစ်ရို့ ထိန်းခြုပ်ထားရေ ဒေသတိ}} {{Legend|#00000|ဗီကုန်းဖြီင်း ပြောက်ကျားရို့ တပ်စွဲထားရေ/တိုက်ခိုက်နိန်ရေ နီရာတိ}}]] ၁၉၄၁ ခုနှစ်မာ မာ့က်ခ်စ်ဝါဒ-လီနင်ဝါဒ စွဲကိုင်ထားရေ တော်လှန်ရီးဂေါင်းဆောင် ဟိုချီမင်း၏ ဦးဆောင်မှု ဖြင့် ဗီကုန်းဖြီင်းဟု ခေါ်သော ကွန်မြူနစ် နန့် အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရီး လှုပ်ယှားမှု ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ဟိုချီမင်းသည် ဗီယက်နမ်အား ပြင်သစ်ရို့ပါးမှ လွတ်လပ်ရီး ရဖို့နန့် ဂျပန်ရို့၏ ကျူးကျော်မှု အဆုံးသတ်ဖို့ ဦးတည် လှုပ်ရှားခရေ။ ဂျပန်ရို့ စစ်ယှုံးပြီး ဗီယက်နမ်ဟိ ယင်းရို့၏ ရုပ်သေးအစိုးရ ၁၉၄၅ ခုနှစ် သြဂတ်လမာ ပြုတ်ကျပြီးကေ ဗီကုန်းဖြီင်းရို့စွာ ဟနွိုင်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်လို့ ယာယီအစိုးရ အဖြစ် စတ်တင်ဘာလ ၂ ရက်နိမာ လွတ်လပ်ရီး ကြေညာခရေ။ ထိုနှစ် အတွင်းမာကပင် ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ယာယီအစိုးရအဖွဲ့မှ ပြင်သစ် အရှိဖျားစူးစမ်းရှာဖွေရီးတပ်ဖွဲ့အား ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရီးကို ပြန်ပနာ အသက်သွင်းဖို့ စီလွှတ်ခသဖြင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမာ ဗီကုန်းဖြီင်းရို့မှ ပြင်သစ်ရို့အား ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရီးဖြင့် စတင်တိုက်ခိုက်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://parallelnarratives.com/vietnam-notebook-the-first-indochina-war-early-years-1946-1950/|title=Vietnam Notebook: First Indochina War, Early Years (1946–1950)|publisher=Parallel Narratives|accessdate=25 July 2013}}</ref> ထို့အတွက် ဖြစ်ပေါ်လှာသော ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနားစစ်သား ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ အထိ ကြာမြင့်ခရေ။<ref>[http://coombs.anu.edu.au/%7Evern/van_kien/declar.html Declaration of Independence, Democratic Republic of Vietnam (2 September 1945)]. Vietnam Documents. Retrieved 15 October 2012.</ref> ပြင်သစ်နန့် ယင်းရို့၏ ဗီယက်နမ် သစ္စာခံရို့အား ၁၉၅၄ ဒျန်ဗျန်ဖူး တိုက်ပွဲမာ အနိုင်ရခပြီးကေနောက်ပိုင်းမာ ကျင်းပသော ဂျီနီဗာ ကွန်ဖရင့်မာ ဟိုချီမင်းသည် အသာစီးရရေ အခြီအနီမှ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရီး အတွက် ဆွေးနွေးနိုင်ခရေ။ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်အရ ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်ရီးကို အဆုံးသတ်ခပြီးကေ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားအား ဖျက်သိမ်းခကာ ယင်းကနိန် တဆင့် ပြင်သစ် သစ္စာခံတပ်နန့် ကွန်မြူနစ်ရို့အား မြောက်လတ္တီကျု ၁၇ ဒီဂရီမာ စစ်ပွဲကင်းမဲ့ဇုံ အဖြစ် နှစ်ပိုင်း ပိုင်းခြာထားခရေ။ ယင်းပိုင် ခွဲခြမ်းပြီးကေ မြောက်ပိုင်းမာ ဟိုချီမင်း၏ ဗီယက်နမ် ဒီမိုကရက်တ သမ္မတနိုင်ငံ နန့် တောင်ပိုင်းမာ ဘောင်ဒိုင်းဧကရာဇ်၏ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ ဆိုပနာ နိုင်ငံ ၂ ခု ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ရက် ၃၀၀ အထဲ လွတ်လပ်စွာ ရွှိပြောင်းခွင့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သဖြင့် ၁ သန်းနီးပါးလှောက်ဟိရေ အထူးအနိန်နန့် ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖြစ်ရေ မြောက်ပိုင်းသားတိ ကွန်မြူနစ်ရို့၏ ဖိနှိပ်ခံရဖို့ကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် တောင်ပိုင်းသို့ ရွှိပြောင်းခကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://econlog.econlib.org/archives/2012/07/vietnams_300_da.html|title=Vietnam's 300 Days of Open Borders: Operation Passage to Freedom|publisher=Library of Economics and Liberty|date=3 July 2012|accessdate=12 July 2013}}</ref> ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်အရ ဗီယက်နမ်အား ၂ ပိုင်းကန့်ခြင်းကာ အမြဲတမ်းအတွက် မရည်ရွယ်ဘဲ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ရွီးကောက်ပွဲ အပြီးမာ ပြန်ပနာပေါင်းစည်းရန် သဘောတူထားခရေ။ <ref name="ClemsonEdu">{{cite web|url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/viet4.html|title=The Geneva Accords|author=Moïse, Edwin |publisher=Clemson University|date=4 November 1998|accessdate=12 July 2013}}</ref>ယကေလေ့သော့ ၁၉၅၅ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ငိုဒင်းဒရိန် မှ ယင်းနန့် ညီအစ်ကို တော်စပ်သူ ငိုဒင်းနူ ဦးစီးကျင်းပသော မသမာရေ ဆန္ဒခံယူပွဲဖြင့် ဘောင်ဒိုင်းအား ဖြုတ်ချခပြီး ကိုယ့်ဘာသာ ဗီယက်နမ် သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတ အဖြစ် ကြေညာခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/viet5.html|title=The Aftermath of Geneva, 1954–1961|author=Moïse, Edwin |publisher=Clemson University|date=4 November 1998|accessdate=12 July 2013}}</ref> ===၁၉၅၄-၇၅ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ=== {{Main|ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ}} [[File:Defoliation agent spraying.jpg|thumb|left|၁၉၆၉ခုနှစ် အမေရိကန် ဟယ်လီကော်ပတာ တစင်းမှ မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာ ရွက်ကြွီဆီး (လိမ္မော်ရောင် အေးဂျင့် ဖြစ်နှိုင်ရေ) ဖျန်းနီစိုင်)]] ဟနွိုင်းအစိုးရကို ထောက်ခံသော ဗီယက်ကောင်းရို့က ၁၉၅၀ ခုနှစ်တိ၏ နှောင်းပိုင်းမာ ဒျမ် အစိုးရကို ဖြုတ်ချဖို့ အတွက် ပြောက်ကျားစစ်ကို စတင် ဆင်နွှဲခရေ။ <ref name="USvietAnalysis">''The United States in Vietnam – An Analysis in Depth of America's Involvement in Vietnam''. George McTurnin Kahin and John W. Lewis (1967). Delta Books.</ref> ၁၉၅၃ မှ ၁၉၅၆ အထဲ မြောက်ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ လယ်ယာမြီ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိကို ဆောင်ရွက်ခပြီးကေ ယင်းရို့မာ မြီငှားခ လျှော့ချရီး နန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးရို့ ပါဝင်ကာ ယင်းအတွက်ကြောင့် ထင်ရှားသိသာသော နိုင်ငံရီး ဖိနှိပ်မှုတိ ဖြစ်ပေါ်စီခရေ။ လယ်ယာမြီ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး ကာလအထဲ မြောက်ဗီယက်နမ် မျက်မြင်သက်သီရို့၏ အဆိုအရ ကျေးရွာနိန် လူဦးရွီ ၁၆၀ မာ တယောက်လှောက် အသတ်ခံခရပြီး တနိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ဖို့ ဆိုခကေ လူ ၁၀၀,၀၀၀ ခန့် အထိ သတ်ဖြတ်ခံခရရေဟု မှန်းဆနှိုင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ထို စစ်ဆင်ရီးမာ မြစ်နီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာ အများဆုံး ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် ပညာသျှင်အများစုက အနည်းဆုံး ၅၀,၀၀၀ ခန့်မျှ အသတ်ခံရဖို့ဟု လက်ခံခကတ်တေ။ <ref>{{cite book|last=Turner|first=Robert F.|title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development|url=https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe|year=1975|publisher=Hoover Institution Publications|isbn=978-0817964313|p=[https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe/page/143 143]}}</ref><ref>cf. Gittinger, J. Price, [http://www.jstor.org/discover/10.2307/3024603?uid=3739656&uid=2134&uid=367529391&uid=2&uid=70&uid=3&uid=367529381&uid=3739256&uid=60&sid=21101618662091 "Communist Land Policy in Viet Nam"], ''Far Eastern Survey'', Vol. 29, No. 8, 1957, p. 118.</ref><ref>{{cite book|last=Courtois|first=Stephane et al.|title=The Black Book of Communism|url=https://archive.org/details/blackbookofcommu0000unse|publisher=Harvard University Press|year=1997|isbn=978-0-674-07608-2|page=[https://archive.org/details/blackbookofcommu0000unse/page/569 569]}}</ref><ref>Dommen, Arthur J. (2001), ''The Indochinese Experience of the French and the Americans'', Indiana University Press, p. 340, gives a lower estimate of 32,000 executions.</ref> ယကေလေ့သော့ ဗီယက်နမ် နန့် ဟန်ဂေရီရို့၏ ကန့်သတ်စာရွက်စာတမ်းတိကို ကန့်သတ် အဆင့်မှ အတိသို့ ထုတ်ပြန်ရေ အခါမှမူ သတ်ဖြတ်မှုတိမာ ထိုအချိန်က သတင်းရခရေ အရွီအတွက်ထက် အလွန်ပင် နည်းပါးဗျာယ် ဟိပြီးး ၁၃,၅၀၀ ကျော်လှောက် ဟိဖို့ဟု လှောက်မှန်း ရရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html|title=Newly released documents on the land reform|work=Vietnam Studies Group|accessdate=2016-07-15|quote='''Vu Tuong''': There is no reason to expect, and no evidence that I have seen to demonstrate, that the actual executions were less than planned; in fact the executions perhaps exceeded the plan if we consider two following factors. First, this decree was issued in 1953 for the rent and interest reduction campaign that preceded the far more radical land redistribution and party rectification campaigns (or waves) that followed during 1954-1956. Second, the decree was meant to apply to free areas (under the control of the Viet Minh government), not to the areas under French control that would be liberated in 1954-1955 and that would experience a far more violent struggle. Thus the number of 13,500 executed people seems to be a low-end estimate of the real number. This is corroborated by Edwin Moise in his recent paper "Land Reform in North Vietnam, 1953-1956" presented at the 18th Annual Conference on SE Asian Studies, Center for SE Asian Studies, University of California, Berkeley (February 2001). In this paper Moise (7-9) modified his earlier estimate in his 1983 book (which was 5,000) and accepted an estimate close to 15,000 executions. Moise made the case based on Hungarian reports provided by Balazs, but the document I cited above offers more direct evidence for his revised estimate. This document also suggests that the total number should be adjusted up some more, taking into consideration the later radical phase of the campaign, the unauthorized killings at the local level, and the suicides following arrest and torture (the central government bore less direct responsibility for these cases, however).|archivedate=20 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html}} cf. {{cite journal|last=Szalontai|first=Balazs|title=Political and Economic Crisis in North Vietnam, 1955–56|journal=Cold War History|volume=5|number=4|date=November 2005|pages=395–426}} cf. {{cite book|last=Vu|first=Tuong|url=https://books.google.com/books?id=uZbr9iD1HZ8C&q=15%2C000#v=snippet&q=15%2C000&f=false|title=Paths to Development in Asia: South Korea, Vietnam, China, and Indonesia|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9781139489010|p=103}}</ref> တောင်ပိုင်းမာမူ ဒျမ်အစိုးရမှ မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့၏ အဖျက်အမှောင့် လုပ်စွာတိ (၁၉၅၆ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် အရာဟိ ၄၅၀ ကျော်ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း အပါအဝင်) ကို တန်ပြန်ရေ အနေနန့် ကွန်မြူနစ်ဟု သံသယဟိသူ သောင်းဂဏန်းမျှကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းပြီး နိုင်ငံရီး ပြုပျင်သင်ကြားရီး အကျိုင်းစခန်းတိသို့ ပို့ခရေ။ ထိုအစီအစိုင်မာ ရက်စက်သော လုပ်စွာဖြစ်ပြီးကေ ကွန်မြူနစ် မဟုတ်သူ မကန်မဝှန် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်း ခံခရကေလည်း နိုင်ငံအထဲဟိ ကွန်မြူနစ်ရို့၏ လှုပ်ယှားမှုတိကို ယင့်အတောအတွင်း ဟန့်တားနိုင်ခရေ။ ထိုအစီအစိုင် အထဲ လူ ၂,၁၄၈ ဦးမျှ သီဆုံးခရရေဟု မြောက်ဗီယက်နမ်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်ကြေညာခရေ။<ref>{{cite book|last=Turner|first=Robert F.|title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development|url=https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe|year=1975|publisher=Hoover Institution Publications|isbn=978-0817964313|pp=[https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe/page/174 174]–178}}</ref> ၁၉၆၀ နန့် ၁၉၆၂ ရို့မာ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနန့် မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့ ကြား ဆိုဗီကုန်း စစ်ရီး အထောက်အပံ့တိ ဆက်ပနာ ပီးအပ်လားဖို့ သဘောတူ စာချုပ်တိကို လက်မှတ်ရီးထိုးခရေ။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်မာ ဒျမ်အစိုးရအား မကျီနပ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ရို့မှ ဆန္ဒပြမှု အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်ခပြီး ထိုအရီးအခင်းကို အစိုးရမှ အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းခရေ။ <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=qh5lffww-KsC&pg=PA1351&lpg=PA1351&dq=xa+loi+pagoda+raids#v=onepage&q=xa%20loi%20pagoda%20raids&f=false|title=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History|editor=Spencer C. Tucker|publisher=ABC-CLIO via Google Books|year=2011|accessdate=14 July 2013|isbn=9781851099610}}</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် ဒျမ်အစိုးရနန့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရို့ကြား ဆက်ဆံရီး ပျက်ပြားခရကာ နောက်ဆုံး ၁၉၆၃ ခုနှစ်မာ အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခပြီးကေ ဒျမ်နန့် နူရို့မာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခရရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB101/|title=JFK and the Diem Coup|publisher=National Security Archive|date=5 November 2003|accessdate=12 July 2013}}</ref> ဒျမ်အစိုးရ နောက်ပိုင်းမာ ၁၉၆၅ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်း လီတပ်ဦးစီးချုပ် ငုယင် ကောင်ကီးနန့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ငုယင်ဗန်သျူး ရို့ အာဏာရယူချိန် အထိ တဒါဇင် ကျော်လှောက်ဟိရေ စစ်အစိုးရ အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်ခရေ။ သျူးက ကီးအား ကွက်ကျော်ရိုက်ခကာ ၁၉၆၇ ခုနှစ် နန့် ၁၉၇၁ ခုနှစ် မဲလိမ်မဲခိုးသော ရွီးကောက်ပွဲတိနန့် ယင်းဧ့ အာဏာ ကိုင်စွဲမှုကို ပိုပြီးကေနနောင်းအောင် ပြုလုပ်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-ky-ticket-wins-national-election|title=This Day in History (Sep 3, 1967): Thieu-Ky ticket wins national election|publisher=History.com|accessdate=26 November 2012}}</ref> ယင်းပိုင် နိုင်ငံရီး မတိုင်းမှုတိအထဲ ကွန်မြူနစ်ရို့ နီရာယူလာနိုင်ခရေ။ တောင်ဗီယက်နမ်မာ ကွန်မြူနစ်ရို့၏ ထမှုကို နှိမ်နင်းရာမာ အကူအညီပီးဖို့ အတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ စစ်ရီး အကြံပီးတိကို စတင်တိုးမြှင့် ကူညီ ခရေ။ ယင်းပိုင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု အတွက် အမေရိကန် မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ် တွန်ကင် ဂျိုင်တာလောင် အဖြစ်အပျက်ကို အကြောင်းပြခရေ။ အမေရိကန်တပ်တိစွာ ၁၉၆၅ မှစပြီးကေ မြီပြင်စစ်ပွဲတိမာ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခပြီးကေ အမြင့်ဆုံး အခြီအနီမာ တပ်သား ၅၀၀,၀၀၀ မျှ ဟိခရေ။ <ref>{{cite web |url=http://www.seasite.niu.edu/crossroads/cneher/cn.vietnamwar.htm |title=Vietnam War |publisher=Seasite.niu.edu |accessdate=28 April 2010 |archive-date=7 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107011840/http://www.seasite.niu.edu/crossroads/cneher/cn.vietnamwar.htm }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20061006233048/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=513 "The War's Costs"]. DigitalHistory.uh.edu. 2006. Retrieved 25 February 2014.</ref>အမေရိကန်ရို့က ဝေဟင်မှ ဗုံးတိ ဆက်တိုက်ကြဲချခြင်း ကန်ပိမ်းတိကိုလည်း လုပ်ဆောင်ခရေ။ ယင်းအချိန်အထဲ တရုတ်နန့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုရို့မှ မြောက်ဗီယက်နမ်အား သိသာထင်ရှားသော လက်နက် အကူအညီတိ ပီးခပြီး စစ်ရီးအကြံပီး ၁၅,၀၀၀ ဦးမျှလည်း အကူအညီ ပီးခရေ။ <ref>{{cite web|title=Soviet Aid to North Vietnam|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/vietnam/hist-2nd-indochina-ussr.htm|publisher=GlobalSecurity.org|accessdate=12 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.militaryhistoryonline.com/20thcentury/articles/chinesesupport.aspx|title=Chinese Support for North Vietnam during the Vietnam War: The Decisive Edge|publisher=Military History Online|year=2008|accessdate=17 April 2013|archive-date=13 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213214134/http://www.militaryhistoryonline.com/20thcentury/articles/chinesesupport.aspx}}</ref> ကွန်မြူနစ်တပ်တိစွာ ဗီယက်ကောင်းရို့အား [[လောနိုင်ငံ]] ကို ဖြတ်လားသော ဟိုချီမင်းလမ်းကြောင်းမှ တဆင့် ထောက်ပံ့ရီးပစ္စည်းတိ သယ်ယူ ပို့ဆောင်ပီးခရေ။ <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/travel/2011/jul/28/ho-chi-minh-trail-motorbike|title=Riding Vietnam's Ho Chi Minh Trail|work=The Guardian|date=28 July 2011|accessdate=12 July 2013}}</ref> ကွန်မြူနစ်ရို့က ၁၉၆၈ ခုနှစ် တက်တ် ထိုးစစ်အထဲ တောင်ဗီယက်နမ်ဟိ ပစ်မှတ်တိကို တိုက်ခိုက်ခရေ။ ထိုထိုးစစ်မာ စစ်ရီး အရ ယှုံးနိမ့်ခကေလေ့ အမေရိကန် အစိုးရကို ထိတ်လန့်တုန်လှုပ် စီခပြီး အမေရိကန် ပြည်သူရို့မာ ထိုစစ်ပွဲအား ဆန့်ကျင်သော သဖောထားတိ ပေါ်ပေါက်လာစီခရေ။ <ref>[http://www.vwam.com/vets/tet/tet.html "Tet Offensive"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160806015346/http://www.vwam.com/vets/tet/tet.html |date=6 August 2016 }}. Vets With A Mission. Retrieved 10 October 2012. "...NLF/NVA troops and commandos attacked virtually every major town and city in South Vietnam as well as most of the important American bases and airfields...In Saigon, nineteen VC commandos blew their way through the outer walls of the US Embassy..."</ref><ref>{{cite web|url=http://www2.vcdh.virginia.edu/HIUS316/mbase/docs/hue.html|title=The Massacre at Hue|work=TIME|date=31 October 1969|accessdate=12 July 2013|archivedate=8 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150308220933/http://www2.vcdh.virginia.edu/HIUS316/mbase/docs/hue.html}}</ref> ထိုးစစ် အတွင်းမာ ကွန်မြူနစ်တပ်တိက ဟူးမြို့မာ အရပ်သား ၃,၀၀၀ ကျော်လှောက်ကို သတ်ဖြတ်ခရေ။ <ref>{{cite book|last=Turner|first=Robert F.|title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development|url=https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe|year=1975|publisher=Hoover Institution Publications|isbn=978-0817964313|p=[https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe/page/251 251]}}</ref>အကျအဆုံးများပြားခြင်း၊ ပြည်မားမာ ဆန့်ကျင်မှုတိ မြင့်တက်လာခြင်း နန့် နိုင်ငံတကာမှ ရှုံ့ချမှုတိ တိုးပွားလာခြင်း ရို့ကြောင့် အမေရိကန်ရို့စွာ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းမာ မြီပြင်တိုက်ခိုက်ရီးတပ်တိအား ပြန်ပနာရုပ်သိမ်းခရေ။ ထိုအဖြစ်အပျက်မှ တောင်ဗီယက်နမ်အား အားကောင်းလာစီဖို့နန့် တိုင်းစီရန် လုပ်ဆောင်ခြင်းကိစ္စ ယှူရေမှုကို ညွှန်ပြခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Vietnamisation|title=Vietnamization|publisher=The Free Dictionary|accessdate=12 July 2013}}</ref> ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၂၇ ရက် ပါရီငြိမ်းချမ်းရီး စာချုပ် အရ အမေရိကန် တိုက်ခိုက်ရီးတပ်တိ ၁၉၇၃ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ ၂၉ ရက် နောက်ဆုံးထားပနာ ရုပ်သိမ်းဖို့ သဘောတူခရေ။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ မြောက်ဗီယက်နမ်မှ ဖုလောင် ပြည်နယ်ကို သိမ်းယူပနာ အပြည့်အဝ ထိုးစစ် စတင်ခဲ့ကာ ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်မာ ဆိုင်းဂုံမြို့ အား သိမ်းပိုက်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/learning/general/specials/saigon/introduction_full.html|title=Saigon's Finale|work=New York Times|date=13 October 1999|accessdate=14 July 2013}}</ref> မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့ စစ်ရီးအရ ကျူးကျော်ချိန်ခါ တောင်ဗီယက်နမ်အား ယာယီအစိုးရမှ တနားချေတဗွေချေမျှ အုပ်ချုပ်ခရေ။ ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂ ရက်မာ မြောက်ဗီယက်နမ် နန့် တောင်ဗီယက်နမ်ရို့ ပေါင်းစည်းလို့ ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် တည်ထောင်ခရေ။ <ref name="Robbers 1021">{{cite book |last=Robbers |first=Gerhard |title=Encyclopedia of world constitutions |url=https://books.google.com/books?id=M3A-xgf1yM4C&pg=PA1021 |accessdate=1 July 2011 |date=30 January 2007 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-8160-6078-8 |page=1021}}</ref> စစ်ပွဲကြောင့် ဗီယက်နမ်အား အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစီခပြီးကေ စုစုပေါင်း သီဆုံးမှုကို ၈၀၀,၀၀၀ နန့် ၃.၁ သန်းကြား ဟိဖို့ဟု လှောက်မှန်း ရရေ။ <ref name="Hirschman">{{cite journal|url=http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100620194237/http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf|archivedate=20 June 2010|last=Hirschman|first=Charles|title=Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate|journal=Population and Development Review|year=1995|jstor=2137774|volume=21|issue=4|pages=783–812|doi=10.2307/2137774|last2=Preston|first2=Samuel|last3=Vu Manh Loi|archive-date=20 June 2010|access-date=4 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620194237/http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf |access-date=4 February 2017 |archive-date=20 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620194237/http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf }}</ref><ref name="afp1995">{{cite news |title=20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate |first=Philip |last=Shenon |url=http://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html |date=23 April 1995 |newspaper=The New York Times |accessdate=24 February 2011 }}</ref><ref name="AP">Associated Press (3 April 1995). "Vietnam Says 1.1 Million Died Fighting For North."</ref> ===၁၉၇၆ မှ အဂု ပြန်ပနာ ပေါင်းစည်းခြင်း နန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး=== [[File:Ho Chi Minh Mausoleum 2006.jpg|thumb|left|[[ဟနွိုင်းမြို့]] ဟိ ဟိုချီမင်း၏ ဂူဗိမာန်]] စစ်ပွဲအပြီး လဲဒွမ် အစိုးရ၏ လက်ထက်မာ အမေရိကန် တနည်း ဆိုင်းဂုံ အစိုးရ နန့် ပူးပေါင်းသော တောင်ဗီယက်နမ်သားတိကို အနောက်နိုင်ငံတိက စိုးရိမ်ထား ပိုင် အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်းမျိုး မဟိခဲ့ပါ၊၊<ref>{{cite book|title=RAND in Southeast Asia: A History of the Vietnam War Era|last=Elliot|first=Duong Van Mai|publisher=RAND Corporation|year=2010|isbn=9780833047540|pages=499, 512–513|chapter=The End of the War}}</ref> ယကေလေ့သော့ တောင်ဗီယက်နမ်သား ၃၀၀,၀၀၀ ကျော်ကို ပြန်ပနာပြုပျင်သင်ကြားရီး အကျိုင်းစခန်းတိသို့ ပို့ခပြီး အများစုကတော့ခါ အလုပ်ကြမ်းတိကို အားဒမ ခိုင်းစီခံရယား ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု နန့် ရောဂါဘယ တိနန့် ရင်ဆိုင်ကတ်ရရေ။ <ref>{{cite web|last1=Sagan|first1=Ginetta|last2=Denney|first2=Stephen|url=https://www.ocf.berkeley.edu/~sdenney/Vietnam-Reeducation-Camps-1982|title=Re-education in Unliberated Vietnam: Loneliness, Suffering and Death|work=The Indochina Newsletter|date=October–November 1982|accessdate=2016-09-01}}</ref>အစိုးရမှ လယ်ယာမြီတိ နန့် စက်ရုံတိကို စုပေါင်းပိုင်ဆိုင်ရေ စနစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ခရေ။ <ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1314&dat=19770628&id=XjxOAAAAIBAJ&sjid=1-0DAAAAIBAJ&pg=6918,5104561|title=Vietnam Outlines Collectivization Goal|newspaper=The Spokesman-Review|publisher=Google News Archive|date=28 June 1977|accessdate=20 July 2013}}</ref> ယင်းအတွက်ကြောင့် စီးပွားရီး မတိုင်းမှုတိ ဖြစ်ခပြီးကေ ဂဏန်း ၃ လုံး အထိ ငွီကြီး ဖောင်းပွခြင်း ဖြစ်ပွားခကာ နိုင်ငံပြန်ပနာတည်ဆောက်ရီး အတွက် ကြိုးပမ်းမှုတိကို ကြာစီခရေ။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် စစ်တပ်စွာ ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခပြီး ဗီယက်နမ် နယ်စပ်ဟိ ရွာတိကို တိုက်ခိုက်ဗျာယ် ဟိရေ ခမာနီ အစိုးရကို ဖြုတ်ချဖို့အတွက် ဖြစ်တေ။ <ref>[http://countrystudies.us/cambodia/33.htm Cambodia – The Fall of Democratic Kampuchea]. U.S. Library of Congress. Retrieved 9 July 2013.</ref> ထိုစစ်ပွဲမာ ဗီယက်နမ်ရို့ အောင်ပွဲခံခပြီးကေ ၁၉၈၉ ခုနှစ် အထိ ကမ္ဘောဒီးယားကို အုပ်ချုပ်ရေ အစိုးရ တရပ်ကို တင်မြှောက်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2009/06/preah-vihear.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804092239/http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2009/06/preah-vihear.html|archivedate=4 August 2009|title=Photographer Showcases Legendary Khmer Temple Preah Vihear|work=National Geographic|accessdate=12 July 2010|date=23 June 2009}}</ref> ယင်းပိုင်ပြုလုပ်ခြင်းက တရုတ်ရို့နန့် ဆက်ဆံရီးကို ပျက်ပြားစီခပြီး တရုတ်ရို့က ၁၉၇၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် မြောက်ပိုင်းကို တအောင့်ချေလောက် ကျူးကျော် ဝင်ရောက်ခရေ။ <ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/prc-vietnam.htm Chinese Invasion of Vietnam – February 1979]. GlobalSecurity.org. Updated 2011. Retrieved 6 October 2012.</ref>ထိုပဋိပက္ခကြောင့် ဗီယက်နမ်ရို့ အနေနန့် ဆိုဗီယက်ပါးက စီးပွားရီးနန့် စစ်ရီး အကူအညီတိထက်မာ ပိုပြီးကေ မှီခိုခရရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဆဋ္ဌမ အကြိမ်မြောက် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ညီလာခံမာ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး လိုလားသူ နိုင်ငံရီးသမားတိက အလိုက်သင့် အစိုးရ ဟောင်းကို ဖြုတ်ချပနာ ဂေါင်းဆောင်မှု အသစ်ကို တင်မြှောက်ခရေ။ <ref name="Stowe">Stowe, Judy (28 April 1998). "Obituary: Nguyen Van Linh". ''The Independent'' (London). p. 20.</ref><ref name="Ackland">Ackland, Len (20 March 1988). "Long after U.S. war, Vietnam is still a mess". ''St. Petersburg Times'' (Florida). Page 2-D.</ref> ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး သမားတိကို အသက် ၇၁ နှစ် အရွယ်ဟိ ငုယင်ဗန်လင်း မှ ဦးဆောင်ခပြီးကေ ယင်းမာ ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူး အသစ် ဖြစ်လာခရေ။ <ref name="Stowe"/><ref name="Ackland"/> လင်း နန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး သမားတိစွာ ဒွိုင်းမွိုင် (ပြန်ပနာပြုပျင်ခြင်း) ဟု နာမည်ရရေ လွတ်လပ်သော စျီးကွက် ဖြစ်ပေါ်လှာစီရေးအတွက် ဆက်တိုက် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရေးတိကို လုပ်ဆောင်ခကတ်ပြီးကေ ဗဟိုမှ ချုပ်ထိန်းသော စီးပွားရီး စနစ်မှ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို အခြီခံသော စျီးကွက်စီးပွားရီး စနစ်ကို ပြောင်းလဲကာ ဂရုတစိုက် စီမံခန့်ခွဲခကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>Murray, Geoffrey (1997). ''Vietnam: Dawn of a New Market''. New York: St. Martin's Press. p. 24–25. ISBN 0-312-17392-X.</ref><ref name="Loan">{{cite news |author=Hoang Thi Bich Loan |date=18 April 2007 |url=http://www.tapchicongsan.org.vn/details_e.asp?Object=29152838&News_ID=18459436 |title=Consistently pursuing the socialist orientation in developing the market economy in Vietnam |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510005305/http://www.tapchicongsan.org.vn/details_e.asp?Object=29152838&News_ID=18459436 |archivedate=10 May 2011 |work=Communist Review|publisher=TạpchíCộngsản.org.vn}}</ref> ဒွိုင်းမွိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးဖြင့် နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ကို မပြောင်းလဲကေလေ့ အစိုးရမှ လယ်ယာမြီနန့် စက်ရုံတိအား ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှုကို အားပီးခြင်း၊ စီးပွားရီး မူဝါဒများ ဖြေလျှော့ပီးခြင်း နန့် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်မှုတိကို အားပီးခြင်း ရို့ကို ပြုလုပ်ခကေလေ့ မဟာဗျူဟာမြောက်သော စီးပွားရီးလုပ်ငန်းတိကို ဆက်ပနာချုပ်ကိုင် ထားခရေ။ <ref name="Loan"/> ယပြီးနောက်မာ ဗီယက်နမ် စီးပွားရီးမာ လယ်ယာနန့် စက်မှု ထုတ်ကုန်တိ၊ ဆောက်လုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိ၊ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချခြင်း နန့် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိ တိုးတက်ပါလတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ယင်းပိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိက ဝင်ငွီကွာဟမှု နန့် ကျား/မ ခွဲခြားမှုကို ပိုပြီးကေ မြင့်မားလာစီခရေ။<ref name="sciencedirect.com">[http://natureconservancyblog.blogspot.com/2015/02/palace-supreme-harmony.html Palace of Supreme Harmony in Hue (Vietnam)] {{Cite journal | last1 = Wagstaff | first1 = A. | last2 = Van Doorslaer | first2 = E. | last3 = Watanabe | first3 = N. | title = On decomposing the causes of health sector inequalities with an application to malnutrition inequalities in Vietnam | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-econometrics_2003-01_112_1/page/207 | doi = 10.1016/S0304-4076(02)00161-6 | journal = Journal of Econometrics | volume = 112 | pages = 207 | year = 2003 | pmid = | pmc = }}</ref><ref name="jstor.org">{{Cite journal | last1 = Goodkind | first1 = D. | title = Rising Gender Inequality in Vietnam Since Reunification | url = https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_fall-1995_68_3/page/342 | journal = Pacific Affairs | volume = 68 | issue = 3 | pages = 342–359 | doi = 10.2307/2761129 | year = 1995 | pmid = | pmc = | jstor = 2761129 }}</ref><ref name="ideas.repec.org">{{cite web|author=Gallup, John Luke |url=https://ideas.repec.org/p/wbk/wbrwps/2896.html |title=The wage labor market and inequality in Viet Nam in the 1990s |publisher=Ideas.repec.org |year=2002 |accessdate=7 November 2010}}</ref> == နိုင်ငံရီးနန့် အစိုးရ == [[File:Presidential Palace Hanoi 388606781 40a24f0ceb.jpg|thumb|right|ဟနွိုင်းမြို့ဟိ သမ္မတနန်းတော်၊ အယင်က ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား ဘုရင်ခံချုပ်၏ နန်းတော်ဖြစ်ခရေ။]] [[File:Secretary Kerry Addresses Vietnamese Communist Party Secretary General Trong (11403201556).jpg|thumb|right|ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ငုယင်ဖူထယောင်းကို အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရီးဝန်ကြီး ဂျွန်ကယ်ရီ နန့် တတူ ဟနွိုင်းမာ တွိရစိုင်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်]]{{Further information|ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ}} ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျူးဘားနိုင်ငံ]]နန့် [[လောနိုင်ငံ]]ရို့နန့်အတူ ကမ္ဘာထက်မာ ကွန်မြူနစ် စနစ် ကျင့်သုံးသော တပါတီ ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမာ တခု အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ လက်ဟိ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ကွန်မြူနစ်ပါတီကသာ အစိုးရ၊ နိုင်ငံရီး နန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းရို့၏ အစိတ်အပိုင်း အားလုံးမာ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ဗျာယ် ဟိရေ။ [[ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]၏ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူးသည် စီမံခန့်ခွဲရီး နန့် အုပ်ချုပ်ရီး တာဝန် မကန်မဝှန်ကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ဗျာယ် ဟိပြီးး ပါတီ၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ဖွဲ့စည်းမှုဆိုင်ရာ အလုပ်၊ နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ရာထူး ခန့်အပ်မှု အလုပ်များ အပြင် မူဝါဒ ချမှတ်မှုတိကို ချုပ်ကိုင်ထားရေ။ ကွန်မြူနစ် ပါတီနန့် ပတ်သက်ဆက်နွယ်နိန်ရေ တနည်း ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ထောက်ခံသော နိုင်ငံရီး အဖွဲ့အစည်းတိရာလျှင် ဗီယက်နမ် ရွီးကောက်ပွဲမာ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်နိုင်ခွင့် ဟိရေ။ ယင်းအဖွဲ့အစည်းတိမာ ဗီယက်နမ် အဖမြီ တပ်ဦး၊ အလုပ်သမားနန့် ကုန်သည် သမဂ္ဂပါတီတိ ပါဝင်ရေ။ နိုင်ငံတော် အနေနန့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကို ယုံကြည်ချက် အဖြစ် စွဲကိုင်ထားရေ ဆိုကေလည်း ယင်းရို့၏ စီးပွားရီး ပေါ်လစီတိမာ အရင်းရှင်စနစ်ဖက်သို ပိုပြီးကေ တိမ်းညွှတ်လာဗျာယ် ဟိရေ။ <ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1592581,00.html |title=The Spoils of Capitalism |work=Time |location=New York |date=22 February 2007 |accessdate=19 May 2010 |author=Johnson, Kay |archivedate=24 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130824185440/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1592581,00.html }}</ref> အီကော်နောမစ် မဂ္ဂဇင်းမှ ဗီယက်နမ်၏ ဦးဆောင်မှုကို "အရင်းရှင် စိတ် ထက်သန်သော ကွန်မြူနစ်များ" ဟု သမုတ်ခရေ။<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/specialreports/displaystory.cfm?story_id=E1_TTDQTVQR|title=A bit of everything: Vietnam's quest for role models|date=24 April 2008|accessdate=19 May 2010|work=The Economist |location =London}} {{Subscription}}</ref> ===ဥပဒေပြုရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်မာ နိုင်ငံတော်အဆင့် လွှတ်တော် တခုတည်း ဟိပြီးး အမတ် ၄၉၈ ဦး ပါဝင်ရေ။ လွှတ်တော်အား လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌမှ ဦးဆောင်လို့ လွှတ်တော်သည် အုပ်ချုပ်ရီး နန့် တရားစီရင်ရီး ကဏ္ဍ နှစ်ရပ်ရေ အထက်မာဟိရေ။ အစိုးရ ဝန်ကြီးတိအားလုံး ကို လွှတ်တော်အမတ်တိထဲက ရွီးချယ် ခန့်အပ် ကတ်တေ။ ===အုပ်ချုပ်ရီး=== {{Further information|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ}}[[File:Парад в честь 70-летия Великой Победы - 18.jpg|thumb|right|ဗီယက်နမ် သမ္မတဟောင်း ထရွန်းတန်ဆန်းအား ယင်းဧ့ ဇနီး နန့် တတူ ၂၀၁၅ ခုနှစ် မော်စကို အောင်ပွဲနိ စစ်ရီးပြ အခမ်းအနားမာ တွိရစဉ်၊ ၂၀၁၅ မေလ ၉ ရက်]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် သမ္မတစွာ အဆောင်အယောင် တခု အဖြစ်ဟိနိန်ရေ နိုင်ငံတော် ဥသျှောင် ဖြစ်ပြီးကေ နာမည်ခံ ကာကွယ်ရီးဦးစီးချုပ်လည်း ဖြစ်ရေအပြင် နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရီးနန့် လုံခြုံရီး ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်တေ။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့၏ ဂေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီးကေ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ၃ ဦး ၊ ဝန်ကြီးဌာန နန့် ကော်မသျှင် ၂၆ ခုရို့၏ အကြီးအကဲတိနန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ရေ။ ===တရားစီရင်ရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ တရားလွှတ်တော်ချုပ်ကို တရားလူကြီးချုပ် တဦးမှ ဦးဆောင်ပြီး အယူခံလွှာတင်သွင်းနှိုင်ရေ အမြင့်ဆုံး တရားရုံးဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သော့ နိုင်ငံတော်လွှတ်တော်ကို ၏ မီးခွန်းထုတ်မှုကို ဖြေကြားပီးရရေ။ ပြည်သူ့တရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ အောက်မာ ပြည်နယ်အဆင့် မြူနီစီပါယ်ဒေသအဆင့် တရားရုံးများ နန့် ဒေသခံ တရားရုံး မကန်မဝှန် ဟိရေ။ စစ်ခုံရုံးစွာ နိုင်ငံတော် လုံခြုံရီးနန့် ပတ်သတ်တေ ကိစ္စရပ်တိမာ အထူး တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ အမျိုးမျိုးသော ပြစ်မှုတိအတွက် သီဒဏ်ပီးခြင်းကို လုပ်ဆောင်နီတုန်းဖြစ်ပြီးကေ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလမာ သီဒဏ်ကျခံနိန်ရသော အကျိုင်းသား ၇၀၀ ခန့်မျှ ဟိရေ။ <ref>{{cite news|title=UN urged to act on Vietnam over death penalty|url=http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/un-urged-to-act-on-vietnam-over-death-penalty/2014/02/11/de74e9f8-938d-11e3-9e13-770265cf4962_story.html|accessdate=12 February 2014|newspaper=The Washington Post|date=12 February 2014|archivedate=12 February 2014|archiveurl=https:///20140212151404/http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/un-urged-to-act-on-vietnam-over-death-penalty/2014/02/11/de74e9f8-938d-11e3-9e13-770265cf4962_story.html}}</ref> === တပ်မတော် === [[File:Quân đội duyệt binh ở Trường Sa.JPG|thumb|right|ဗီယက်နမ်တပ်တိကို ပိုင်ဆိုင်မှု စကားအက်နိန်ရေ စပရက်ထလီကျွန်းများထက်မာ တွိရစဉ် ၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]] ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့မာ ဗီယက်နမ်ပြည်သူ့တပ်မတော်၊ ဗီယက်နမ် ရဲတပ်ဖွဲ့ နန့် ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့စစ် တပ်ဖွဲ့ရို့ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ တပ်မတော်စွာ ဗီယက်နမ်ဟိ အမြဲတမ်း စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတိ၏ တရားဝင် နာမည် ဖြစ်ပြီးကေ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ကြည်းတပ်၊ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ ရီတပ်၊ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ လီတပ် ၊ ဗီယက်နမ် နယ်ခြားကာကွယ်ရီးတပ် နန့် ဗီယက်နမ် ကမ်းခြီစောင့်တပ် ဆိုပနာ ထပ်မံ ခွဲခြာထားရေ။ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့တပ်မတော်မာ အမြဲတမ်း စစ်သားအင်အား ၄၅၀,၀၀၀ ခန့် ဟိပြီးး အရန်တပ်တိပါ ပါဝင်ပါက စုစုပေါင်းအင်အားသည် ၅၀၀,၀၀၀ အထိ ဟိနှိုင်ရေ။ <ref>{{cite book| title=The Military Balance 2010| url=https://archive.org/details/militarybalance0000inte_f0f9| author1=International Institute for Strategic Studies| authorlink1=International Institute for Strategic Studies| author2=Hackett, James (ed.)| date=3 February 2010| publisher=Routledge| location=London| isbn=1-85743-557-5| ref=IISS2010}}</ref>၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်၏ စစ်ရီးအသုံးစရိတ် စုစုပေါင်းစွာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂.၄၈ ဘီလီယံ ခန့် ဟိပြီးး ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဂျီဒီပီ၏ ၂.၅% လှောက်နန့် ညီမျှရေ။<ref>[http://milexdata.sipri.org/ The SIPRI Military Expenditure Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123190846/http://milexdata.sipri.org/ |date=23 January 2016 }}. Retrieved 3 May 2012.</ref> ===နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရီး=== ဗီယက်နမ်၏ သမိုင်းကြောင်း တလျှောက်မာ အဓိက နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရီးမာ ယင်းဧ့ အကြီးဆုံးအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံနန့် တချိန်က နယ်ချဲ့ အုပ်စိုးသူ ဖြစ်ခဖူးသော တရုတ်နိုင်ငံနန့် ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်၏ အချုပ်အခြာ အာဏာဆိုင်ရာ မူတိနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခြင်းနန့် ဆိုင်ရေ သန္ဒိဋ္ဌာန်တိကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အထဲ စာပီအမြောက်အမြားမာ ကမ္ဗည်းထက် မော်ကွန်းတင်ထားခရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ဆိုရကေ ၁၁ ရာစု မျိုးချစ်ကဗျာ ဖြစ်ရေ "တောင်ပိုင်းနိုင်ငံ၏ တောင်တန်းနန့်မြစ်များ" ကဗျာ နန့် ၁၄၂၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရီးကြေညာစာတမ်းရို့မာ တွိနှိုင်ရေ။ တရုတ်နန့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရို့စွာ တရားဝင်အားဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရီးရနီကတ်ကေလေ့ နယ်နိမိတ် စကားအက်မှု နန့် ဆိုင်ရေ တင်းမာမှု နိုင်ငံနှစ်ခု အကြားမာ အထင်အရှား ဟိနီရေ။<ref>{{cite web|url=http://nationalinterest.org/commentary/escalating-tensions-the-south-china-sea-7414|title=Escalating Tensions in the South China Sea|work=The National Interest|date=10 September 2012}}</ref> လက်ဟိ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီနန့် ဆိုင်ရေ လုပ်ငန်းစဉ် ကြေညာချက်မာ "လွတ်လပ်ရီး၊ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးရီး၊ ငြိမ်းချမ်းရီး၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရီး နန့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးရို့ အတွက် တသမတ်တည်းဟိရေ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီကို အကောင်အထည်ပေါ်ဖို့၊ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးမာ ပွင့်လင်းမြင်ရာမှု၊ အမျိုးမျိုးအစားစား ကွဲပြားမှု နန့် နိုင်ငံအတိနန့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ရို့ ဖြစ်စီဖို့ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီ ဖြစ်စီဖို့၊ နိုင်ငံတကာ စီးပွားရီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမာ ကြိုတင်ဖန်တီးသူ တနည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်သူ ဖြစ်ဖို့ နန့် အရာကဏ္ဍများမာလည်း တက်ကြွစာ ပါဝင်သူ ဖြစ်စီဖို့ " ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ <ref name=HereWe/>ဆက်လက်ပြီးကေ ကြေညာထားရေမာ "ဗီယက်နမ်စွာ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းဟိ နိုင်ငံအားလုံး၏ မိတ်ဆွီ နန့် အားကိုးရရေ မိတ်ဖက်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာ နန့် ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိမာ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ပြီးကေ ဟိရေ။" ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။<ref name=HereWe>{{cite web | url=http://www.mofa.gov.vn/en/cs_doingoai/ | title=Vietnam Foreign Policy | publisher=Ministry of Foreign Affairs | accessdate=25 February 2009 | archive-date=18 January 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090118165608/http://www.mofa.gov.vn/en/cs_doingoai/ }}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ ဗီယက်နမ်သည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၂ နိုင်ငံနန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး ဟိပြီးး ၁၉၉၅ ခုနှစ်မာမှ ဆက်ဆံရီး ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်ရေ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုစွာလေ့ တနိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv |publisher=Ministry of Foreign Affairs |title=List of countries which maintain diplomatic relations with the Socialist Republic of Vietnam |date=December 2007 |accessdate=25 February 2009 |archive-date=16 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116143650/http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/ }}</ref><ref>{{cite web|url=http://vietnam.usembassy.gov/relations.html|title=US-Vietnamese Relations|accessdate=8 December 2009|publisher=US Embassy|archivedate=9 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091209220514/http://vietnam.usembassy.gov/relations.html}}</ref> ဗီယက်နမ်သည် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း ၆၃ ခု၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ ယင်းရို့မာ [[ကုလသမဂ္ဂ]]၊ [[အာဆီယံ]]၊ [[ဘက်မလိုက်နိုင်ငံတိအသင်း]]၊ ဖရန်ကိုဖုန်းနီအဖွဲ့ နန့် [[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီးအဖွဲ့]] ရို့ ပါဝင်ရေ။ ယင်းအပြင် အစိုးရ မဟုတ်ရေ အဖွဲ့အစည်း ၆၅၀ ကျော်နန့်လည်း ဆက်ဆံရီးဟိရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/ctc_quocte |title=Vietnam and International Organizations |accessdate=25 February 2009 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |archive-date=26 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726035213/http://www.mofa.gov.vn/en/ctc_quocte/ }}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလမာ အမေရိကန် သမ္မတ [[အိုဘားမား]] မှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအား သီစီနိုင်လောက်သော လက်နက်တိ ရောင်းချခြင်း အပါအဝင် လက်နက်တင်ပို့မှု ပိတ်ပင်ခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခခြင်းနန့် ဗီယက်နမ်နန့် ဆက်ဆံရီးကို ပိုပြီးကေ ပုံမှန် ဖြစ်စီခရေ။<ref>{{cite news|page= |newspaper=Reuters |date=March 23, 2016|title=U.S. Lifts arms ban on old foe Vietnam as regional tensions simmer|author=Matt Spetalnick |accessdate=March 23, 2016|url=http://www.reuters.com/article/us-vietnam-obama-idUSKCN0YD050}}</ref> ===အုပ်ချုပ်ရီး ဒေသတိ=== ဗီယက်နမ် နိုင်ငံအား ပြည်နယ် ၅၈ ခုဖြင့် ပိုင်းခြား ထားရေ။ ယင်းအပြင် ပြည်နယ်ရို့နန့် အုပ်ချုပ်ရီး အဆင့် တူညီရေ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် ၅ ခု လည်း ဟိရေ။ <br/> [[ဖိုင်:Vietnam location map coloured.svg|center|880x880px]] {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" class="unsortable" | ! rowspan="2" |နာမည် ! colspan="2" |နာမည် (ဗီယက်နမ်) ! rowspan="2" |မြို့တော် ! rowspan="2" |လူဦးရွီ (၂၀၂၅) ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km<sup>2</sup>) ! rowspan="2" |လူဦးရွီသိပ်သည်းမှု |- !'''ခေတ်ပေါ်''' !'''ရိုးရာ''' |- ! colspan="8" |မြူနီစီပါယ်အုပ်ချုပ်ရီးမြို့ကြီးများ (၆) မြို့ |- |၁ |[[ဟနွိုင်းမြို့]] |Hà Nội |河內 |[[ဟွမ်‌ကီးအန်းခရိုင်]] |8.807.523 |3.359,84 | |- |၂ |[[ဟိုချီမင်းမြို့]] |Hồ Chí Minh |胡志明 |[[ဆိုင်္ဂုန်ခရိုင်]] |14.002.598 |6.772,59 | |- |၃ |[[ဒါနန့်မြို့]] |Đà Nẵng |沱囊 |[[ဟိုင့်‌ကျုံခရိုင်]] |3.065.628 |11.859,59 | |- |၄ |[[ဟိုင့်‌ဖောင်မြို့]] |Hải Phòng |海防 |[[ဟုန်ဘန်ခရိုင်]] |4.664.124 |3.194,72 | |- |၅ |[[ကန္ထားမြို့]] |Cần Thơ |芹苴 |[[နင်းကီအောင်ခရိုင်]] |4.199.824 |6.360,83 | |- |၆ |[[ဟွေးမြို့]] |Huế |化 |[[ထွမ်ဟွားခရိုင်]] |1.865.270 |13.795,50 | |- ! colspan="8" |'''ပြည်နယ်''' |- |၁ |[[ကောင်းဘန်ပြည်နယ်|ကောင်းဘန်]] |Cao Bằng |高平 |[[ထွတ်ဖန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |573.119 | style="text-align:right;" |6.700,39 | style="text-align:right;" | |- |၂ |[[လောင်ကိုင်းပြည်နယ်|လောင်ကိုင်း]] |Lào Cai |牢該 |[[ဒေအန်ဘိုင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.778.785 | style="text-align:right;" |13.256,92 | |- |၃ |[[ရှန်လာပြည်နယ်|ရှန်လာ]] |Sơn La |山羅 |[[ကျီအန်ကိုင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.404.587 | style="text-align:right;" |14.108,89 | |- |၄ |[[လိုင်ကျုံပြည်နယ်|လိုင်ကျုံ]] |Lai Châu |莱州 |[[သံဖောင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |512.601 | style="text-align:right;" |9.068,73 | |- |၅ |[[လံရှန်းပြည်နယ်|လံရှန်း]] |Lạng Sơn |諒山 |[[လူအန်ဗန်ချီခရိုင်]] | style="text-align:right;" |881.384 | style="text-align:right;" |8.310,18 | |- |၆ |[[သွီအန်ကွမ်‌ပြည်နယ်|သွီအန်ကွမ်‌]] |Tuyên Quang |宣光 |[[မင်စွမ်‌ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.865.270 | style="text-align:right;" |13.795,50 | |- |၇ |[[ထိုင်းငွီအန်ပြည်နယ်|ထိုင်းငွီအန်]] |Thái Nguyên |太原 |[[ဖန်းဒင်ဖွန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.799.489 | style="text-align:right;" |8.375,21 | |- |၈ |[[ဒျန်ဘျန်းပြည်နယ်|ဒျန်ဘျန်း]] |Điện Biên |奠邊 |[[ဒျန်ဘျန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |673.091 | style="text-align:right;" |9.539,93 | |- |၉ |[[ဖူး‌ထော်ပြည်နယ်|ဖူး‌ထော်]] |Phú Thọ |富壽 |[[ဗျတ်ချီခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.022.638 | style="text-align:right;" |9.361,38 | |- |၁၀ |[[ဘတ်နင်ပြည်နယ်|ဘတ်နင်]] |Bắc Ninh |北寧 | | style="text-align:right;" |3.619.433 | style="text-align:right;" |4.718,60 | |- |၁၁ |[[ကွမ့်နင်ပြည်နယ်|ကွမ့်နင်]] |Quảng Ninh |廣寧 |[[ဟာလောင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.497.447 | style="text-align:right;" |6.207,95 | style="text-align:right;" | |- |၁၂ |[[ဟွန်‌ဒေအန်ပြည်နယ်|ဟွန်‌ဒေအန်]] |Hưng Yên |興安 |[[ဖိုးဟျန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.567.943 | style="text-align:right;" |2.514,81 | style="text-align:right;" | |- |၁၃ |[[နင်းဘင်ပြည်နယ်|နင်းဘင်]] |Ninh Bình |寧平 |[[ဟွာလူခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.412.264 | style="text-align:right;" |3.942,62 | style="text-align:right;" | |- |၁၄ |[[ထိုင်ဟွားပြည်နယ်|ထိုင်ဟွား]] |Thanh Hóa |清化 |[[ဟတ်ထိုင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.324.783 | style="text-align:right;" |11.114,71 | style="text-align:right;" | |- |၁၅ |[[ငေအန်းပြည်နယ်|ငေအန်း]] |Nghệ An |藝安 |[[ချူအမ္ဗင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.831.694 | style="text-align:right;" |16.486,50 | style="text-align:right;" | |- |၁၆ |[[ဟာသင့်ပြည်နယ်|ဟာသင့်]] |Hà Tĩnh |河靜 |[[ထိုင်စိန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.622.901 | style="text-align:right;" |5.994,45 | style="text-align:right;" | |- |၁၇ |[[ကွမ့်ချီပြည်နယ်|ကွမ့်ချီ]] |Quảng Trị |廣治 |[[ဒုံဟိုင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.870.845 | style="text-align:right;" |12.700 | style="text-align:right;" | |- |၁၈ |[[ကွမ့်ငိုင့်ပြည်နယ်|ကွမ့်ငိုင့်]] |Quảng Ngãi |廣義 |[[ကမ့်ထိုင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |2.161.755 | style="text-align:right;" |14.832,55 | style="text-align:right;" | |- |၁၉ |[[ဇာလိုင်ပြည်နယ်|ဇာလိုင်]] |Gia Lai |嘉萊 |[[ကွီညံခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.583.693 | style="text-align:right;" |21.576,93 | style="text-align:right;" | |- |၂၀ |[[ဒတ်လတ်ပြည်နယ်|ဒတ်လတ်]] |Đắk Lắk |得刻 |[[ဘူအမ္မထုအတ်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.346.853 | style="text-align:right;" |18.096,40 | style="text-align:right;" | |- |၂၁ |[[ခိုင်းဟွာပြည်နယ်|ခိုင်းဟွာ]] |Khánh Hòa |慶和 |[[ညာချန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |2.243.554 | style="text-align:right;" |8.555,86 | style="text-align:right;" | |- |၂၂ |[[လမ်းဒုံပြည်နယ်|လမ်းဒုံ]] |Lâm Đồng |林垌 |[[ဒာလတ်စွမ်‌ဟူအန်ခရိုင်|စွမ်‌ဟူအန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.872.999 | style="text-align:right;" |24.233,07 | style="text-align:right;" | |- |၂၃ |[[သိန္နင်ပြည်နယ်|သိန္နင်]] |Tây Ninh |西寧 |[[လောင်အန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.254.170 | style="text-align:right;" |8.536,44 | style="text-align:right;" | |- |၂၄ |[[ဒုံနိုင်းပြည်နယ်|ဒုံနိုင်း]] |Đồng Nai |垌𬸼 |[[ချန်းဘျန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.491.408 | style="text-align:right;" |12.737,18 | style="text-align:right;" | |- |၂၅ |[[ဒုန္ထတ်‌ပြည်နယ်|ဒုန္ထတ်‌]] |Đồng Tháp |垌塔 |[[မိထေါ်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.370.046 | style="text-align:right;" |5.938,64 | style="text-align:right;" | |- |၂၆ |[[အန်ဇန်ပြည်နယ်|အန်ဇန်]] |An Giang |安江 |[[ရိုက်ဇားခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.952.238 | style="text-align:right;" |9.888,91 | style="text-align:right;" | |- |၂၇ |[[ဗင့်လောင်ပြည်နယ်|ဗင့်လောင်]] |Vĩnh Long |永龍 |[[လောင်ကျုံခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.257.581 | style="text-align:right;" |6.296,20 | style="text-align:right;" | |- |၂၈ |[[ကာမောင်းပြည်နယ်|ကာမောင်း]] |Cà Mau |鎶䋃 |[[သိန်းထိုင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |2.606.672 | style="text-align:right;" |7.942,39 | style="text-align:right;" | |} == ပထဝီဝင်== [[File:Vietnam Topography.png|thumbnail|right|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မြီမျက်နှာသွင်ပြင်ပြ မြီပုံ]] [[File:Vietnam map of Köppen climate classification.svg|thumb|ကော့ပင် ရာသီဥတု မျိုးကွဲတိကို ပြထားရေ ဗီယက်နမ် မြီပုံ]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် အရှိ အင်ဒိုချိုင်းနားမော် ထက်မာ တည်ဟိပြီး မြောက်လတ္တီကျု ၈° နန့် ၂၄° ကြား၊ အရှိလောင်ဂျီကျု ၁၀၂° နန့် ၁၁၀°ကြားမာ တည်ဟိရေ။ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းမာ ၁၂၇,၈၈၁ စတုရန်းမိုင် (၃၃၁,၂၁၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ခန့်မျှ ဟိသဖြင့်<ref name=IndexMundi2011>[http://www.indexmundi.com/vietnam/geography_profile.html "Vietnam – Geography"]. Index Mundi. 12 July 2011. Retrieved 19 December 2011.</ref> [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]၏ အရွယ်အစားနီးပါး ဟိရေ။ နိုင်ငံ ကုန်းမြီ နယ်နိမိတ်၏ အရှည်စုစုပေါင်းမာ ၂,၈၈၃ မိုင် (၄,၆၃၉ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားပြီး ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းမာ ၂,၁၄၀ မိုင် (၃,၄၄၄ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားရေ။ <ref name=IndexMundi2011/>နိုင်ငံ၏ အကျိုင်းမြောင်းဆုံးနီရာမာ အလယ်ပိုင်း ကွမ်ဘင်းပြည်နယ်မာ ဟိပြီးး ၃၁မိုင် (၅၀ ကီလိုမီတာ) လှောက်ရာ ဟိကေလေ့ နိုင်ငံ၏ မြောင်ပိုင်းမာမူ ၃၇၀မိုင် (၆၀၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားရေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မြီပြင်မာ တောင်ကုန်းများပြားပြီး သစ်တောထူထပ်ကာ မြီပြန့်မာ ၂၀% ထက် မကျော်ပါ၊၊ တောင်ကုန်းတိမာ နိုင်ငံကုန်းမြီ ဧရိယာ၏ ၄၀% မျှ ဟိပြီးး အပူပိုင်း သစ်တောတိမာ နိုင်ငံကုန်းမြီ ဧရိယာ၏ ၄၂% မျှ ဟိရေ။ နိုင်ငံ၏မြောက်ပိုင်းမာ ကုန်းမြင့်တိရာ အများစု ဟိပြီးး မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ တည်ဟိရာ ဒေသလည်း ဖြစ်တေ။ လောင်ကိုင်းပြည်နယ်မာ ဟိရေ ဖန်စီပန်းတောင်ကာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်ပြီးကေ ၁၀,၃၁၂ ပေ (၃,၁၄၃ မီတာ) မျှ မြင့်မားရေ။ ဗီယက်နမ် တောင်ပိုင်းမာ ကမ်းရိုးတန်း မြီနိမ့် ဒေသများ၊ အန်နာမိုက်တောင်တန်းဟိ တောင်ကုန်းတိနန့် ကျယ်ပြောသော သစ်တောတိ ဟိရေ။ ဗဆော့မြေ အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီးကေ အတန်အသင့် ညီညာသော ကုန်းမြီမြင့် ၅ ခု ပါဝင်ရေ ကုန်းမြင့်ဒေသစွာ နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးနှိုင်‌ရေမြီ၏ ၁၆% နန့် သစ်တောမြီ၏ ၂၂% မျှ ဟိရေ။ တောင်ဗီယက်နမ်ဟိ မြီအများစုကတော့ခါ အာဟာရဓာတ် အတော်နည်းပါးစွာကို တွိရရေ။ တြိဂံပုံစံဟိပြီးး ၅,၇၉၂ စတုရန်းမိုင် (၁၅,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ဟိရေ မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသစွာ <ref>{{cite news |url=http://xttm.agroviet.gov.vn/en/newsletter/2005/September.asp |work=Agroviet Newsletter |date=September 2005 |title=Agricultural advanced technologies in Red river delta, Viet Nam these days |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080221184058/http://xttm.agroviet.gov.vn/en/newsletter/2005/September.asp |archivedate=21 February 2008}}</ref> မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသထက် ပိုပြီးကေ ငယ်ကေလည်း ပိုပြီးကေ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီး လူဦးရွီလည်း ပိုပြီးကေ သိပ်သည်းရေ။ အယင်က တုန်ကင်ဂျိုင်တာလောင်၏ လမ်းဝဖြစ်ခသော မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသစွာ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ အထဲ တင်ကျန်နီခရေ နုန်းမြေ အနည်တိနန့် ပြည့်ဝဗျာယ် ဟိရေ။ ၁၅,၄၄၄ စတုရန်းမိုင် (၄၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းသော မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသစွာ ဇာနီရာတွင် မှ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင်ထက် ၁၀ပေ (၃ မီတာ) ထက် ပိုပြီးကေ မမြင့်ပါ၊၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသအထဲ မြစ်တိနန့် တူးမြောင်းတိ ဟိုကပင်မှ ဖြတ်လျှက် တည်ဟိပြီး ယင်းရို့မှ အနည်မကန်မဝှန်ကို ပို့ချသဖြင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသသည် တနှစ်လျှင် ပင်လယ်တွင်းသို့ ၁၉၇ ပေ မှ ၂၆၃ပေ (၆၀ မီတာ မှ ၈၀ မီတာ) အထိ ဆန့်ထွက်ဗျာယ် ဟိရေ။ ===မြင်ကွင်းကျယ်=== [[File:HaLongBayBIG.jpg|thumb|centre|750px|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွီခံ ဒေသတခု ဖြစ်ရေ ဟလောင်ပင်လယ်အော်၏ မြင်ကွင်းကျယ်]] ===ရာသီဥတု=== [[File:Mai Chau - Haus im Reisfeld, Palmen.jpg|thumb|စွတ်သော အပူလျော့ပိုင်း ရာသီဥတု ဟိရေ ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း မိုင်ချောဒိစတြိတ်မှ ကျေးရွာတခု]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအများစုစွာ အပူပိုင်းရာသီဥတုဟိပြီးး ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း (ဟနွိုင်းအပါအဝင်) သည် အပူပိုင်းဒေသရာသီဥတုဟိရေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ လတ္တီကျု မကန်မဝှန် ဟိပြီးး မြီမျက်နှာသွင်ပြင်မာ အနိမ့်အမြင့် မတူညီသဖြင့် ရာသီဥတုမှ တနီရာနန့် တနီရာ သိသာစွာ ကွဲပြားခြားနားရေ။ နိုဗန်ဘာလမှ ဧပြီလ အထိ ဟိရေ ဆောင်းရာသီ တနည်း ခြောက်သွိသော ရာသီမာ မုတ်သုံလီစွာ အရှိမြောက်ဘက်ဟိ တရုတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ တုန်ကင်ဂျိုင်တာလောင်ကို ဖြတ်သန်းတိုက်ခိုက်ပြီး ရီငွီ့တိကို သိသိသာသာ သယ်ဆောင်လာလေ့ ဟိရေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် နိုင်ငံ၏ နီရာအများစုကတော့ခါ မိုးခါသား တနည်း နွီရာသီ နန့် နှိုင်းနိူင်းမှရာ ခြောက်သွိရေလို့ ထင်ရရေ။ နှစ်စိုင် ပျမ်းမျှ အပူချိန်မာ မြီပြန့်ဒေသတိမာ တောင်ကုန်းဒေသတိထက် ပိုပြီးကေ မြင့်မားပြီး တောင်ပိုင်းမာ မြောက်ပိုင်းထက် ပိုပြီးကေ မြင့်မားရေ။ တောင်ပိုင်း မြီပြန့်ဒေသတိ ဖြစ်ရေ ဟိုချီမင်းစီးတီး တဝိုက် နန့် မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရို့မာ အပူချိန် ကွာဟမှု နည်းပါးပြီး တနှစ်တာလုံး ၂၁° ဆဲလ်စီးယပ်စ် မှ ၂၈° ဆဲလ်စီးယပ်စ် အထဲသာ ဟိရေ။ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကို မြောက်ပိုင်း တောင်ကုန်းတိ နန့် ကုန်းမြင့်ဒေသတိမာ ပိုပြီးကေ သိပိုပြီး ဒီဇန်ဘာ နန့် ဂျန်နဝါရီ လမာ ၅° ဆဲလ်စီးယပ်စ် မှ ဂျူလိုင် နန့် သြဂတ်လရို့မာ ၃၇° ဆဲလ်စီးယပ်စ် အထိ ဟိရေ။ ===ဂေဟစနစ် နန့် ဇီဝမျိုးကွဲတိ=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ် သဘာဝ နီရာ နှစ်ခု ဟိပြီးး ဟလောင် ပင်လယ်အော် နန့် ဖောင်းနကီဘန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ယင်းအပြင် ဇီဝထု ထိန်းသိမ်းရီး နီရာ ခြောက်ခု ဟိပြီးး ယင်းရို့မာ ကန်ဂျောင် လမုတော၊ ကက်တရန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ ကတ်ဗာ့ အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အူမင်းသျောင် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ နန့် အနောက်ငဲ့အန်းဒေသရို့ ဖြစ်တေ။ [[File:Pseudoryx nghetinhensis.PNG|thumb|ဗီယက်နမ်၏ မျိုးရင်းသတ္တဝါဖြစ်ရေ ကမ္ဘာ့အယှားပါးဆုံး နို့တိုက်သတ္တဝါဖြစ်ရေ ဆယ်အိုလာကောင်]] ဗီယက်နမ်စွာ အင်ဒိုမလာယာ ဂေဟဇုံ အထဲ ကျရောက်ရေ။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် အမျိုးသား ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ဟိအခြီအနီ အစီအစာခံစာအရ <ref name=Repeated>{{cite web |url=http://www.nea.gov.vn/HTMT_ddsh05.htm |title=Báo cáo Hiện trạng môi trường quốc gia 2005 |language=Vietnamese |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090223065322/http://www.nea.gov.vn/HTMT_ddsh05.htm |archivedate=23 February 2009}}</ref> ဗီယက်နမ်သည် ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ဇီဝမျိုးကွဲ မြင့်မားစွာကွဲပြားသော နိုင်ငံ ၂၅ နိုင်ငံမာ တနိုင်ငံ အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ဇီဝမျိုးကွဲ များပြားစွာ ဟိရေ နိုင်ငံ စာရင်းမာ အဆင့် ၁၆ ဟိပြီးး ကမ္ဘာပေါ်ဟိ မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၁၆% ခန့် နီထိုင်ရေ။ ဒေသရင်းမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၅,၉၈၆ ခုကို စစ်ဆီးတွိဟိပြီး ယင်းရို့အထဲမှ ၁၀% မာ ဇာတိရင်းဖြစ် မျိုးစိတ်များ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဒေသရင်း တိရစ္ဆာန်များမာ နီမာတိုဒါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၀၇ မျိုး၊ အော်လီဂိုချယ်တာ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀ မျိုး၊ အက်ကရီနာ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၄၅ မျိုး၊ စပရင်းတေးမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၁၃ မျိုး၊ အင်းဆက် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၇၇၅၀ မျိုး၊ တွားလားသတ္တဝါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၆၀ မျိုး၊ ကုန်းနီရေနီသတ္တဝါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၂၀မျိုး ၊ ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၈၄၀မျိုး နန့် နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၁၀ မျိုးရို့ ဟိကတ်ယား ယင်းရို့ထဲက ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀၀ နန့် နို့တိုက်သတ္တဝါ ၇၈မျိုး ရို့မာ ဇာတိရင်းဖြစ် မျိုးစိတ်တိ ဖြစ်တေ။<ref name=Repeated/> ယင်းအပြင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ ရီချို မိုက်ခရိုအယ်လဂျီ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁,၄၃၈ မျိုး ဟိပြီးး မိုက်ခရိုအယ်လဂျီ မျိုးစိတ်အားလုံးရို့၏ ၉.၆% ဖြစ်ကာ ရီနီ ကြောရိုးမဲ့ သတ္တဝါ ၇၉၄မျိုး နန့် ပင်လယ်ငါးမျိုးစိတ်ပေါင်း ၂,၄၅၈ မျိုးရို့လေ့ နီထိုင်ကတ်ရေ။ <ref name=Repeated/> ပရုန်းနရုန်းနှစ်တိ အတွင်းမာ ဗီယက်နမ်ဟိ ဇာတိရင်းဖြစ်မျိုးစိတ်တိ ထဲက မျိုးစု ၁၃ခု၊ မျိုးစိတ် ၂၂၂ ခု၊ တက်ဆာ ၃၀ခုရို့ကို အသစ်ထပ်မံ ဖော်ထုတ်ထားရေ။ <ref name=Repeated/> နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ်သစ် ၆ မျိုးမာ ဆယ်အိုလာကောင်၊ မန့်ဂျပ်ကောင်ကြီး၊ တုန်ကင်နခေါင်းတိုမျိုးက် ရို့ပါဝင်ပြီး ငှက်မျိုးစိတ်သစ်မာ မျိုးသုဉ်းမည်ကို စိုးရိမ်ရရေ အက်ဒဝပ်ရစ်ငှက်လည်း ပါဝင်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=253|title=Edwards's Pheasant (Lophura edwardsi)|publisher=BirdLife International|accessdate=1 September 2012}}</ref> ၁၉၈၀ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းများမာ ကက်တရန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်အထဲ ဂျာဗားကြံ့စိကေချေကို တွိရကေလေ့ ထိုမျိုးစိတ်၏ နောက်ဆုံးအကောင်ကို ၂၀၁၀ ခုနှစ်က တယောက်တလီမှ သတ်ဖြတ်ခကြောင်း သိရရေ။ <ref>{{Cite news |title = Javan rhino 'now extinct in Vietnam' |author= Kinver, Mark |work= BBC News |date= 25 October 2011 |accessdate=25 October 2011 |url= http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15430787 }}</ref> စိုက်ပျိုးရီးဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ မျိုးကွဲတိ အနိန်နန့် ကြည့်ဖို့ဆိုခကေ ဗီယက်နမ်စွာ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ မျိုးယဉ် ဗဟိုဌာန ၁၂ ခုမာ တခု အပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ် အမျိုးသား မျိုးယဉ် ဗီဇ ဘဏ်မာ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၁၅ ခု၏ မျိုးယဉ် ၁၂,၃၀၀ ခုအား ထိန်းသိမ်းထားရေ။<ref name=Repeated/> ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ ၂၀၀၄ ခုနှစ် တနှစ်ထဲမာ ဇီဝမျိုးကွဲများ ထိန်းသိမ်းရီးအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၉.၀၇ သန်း အသုံးပြုခပြီး ထိန်းသိမ်းရေ ဒေသ ၁၂၆ ခုကို ထူထောင်ခဲ့ကာ ယင်းရို့ထဲမာ အမျိုးသားဥယျာဉ် ၂၈ ခုလည်း ပါဝင်ရေ။<ref name=Repeated/> {{Clear}} == စီးပွားရီး == [[File:LANDMARK72.jpg|thumb|left|ဟနွိုင်းက ကီးနောင်ဟနွိုင်း လန်းမတ်တာဝါ၊ ဗီယက်နမ်ဟိ အမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦး]] ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းပြည်မားထုတ်ကုန်၏ လက်ဟိတန်ဖိုးမာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၃၈ ဘီလီယံ အထိ တိုးတက်လားခပြီး လူတဦးချင်း အနေနန့် တွက်ကြည့်ဖို့ ဆိုခကေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၅၂၇ အထိ ဟိရေ။ <ref name=imf2> {{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=73&pr.y=7&sy=2014&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=582&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=World Economic Outlook: Vietnam |publisher=International Monetary Fund |date=October 2013 |accessdate=14 February 2017}}</ref> ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ဂိုးမန်းဆက်ချ် ကုမ္ပဏီမှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီးသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်မာ စုစုပေါင်းပြည်မားထုတ်ကုန် လက်ဟိတန်ဖိုး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၃၆ ဘီလီယံ ဒေါ်လာ နန့် လူတဦးချင်း အနေနန့် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄,၃၅၇ ဒေါ်လာ မျှ ဟိလှာယား ကမ္ဘာ့အဆင့် နံပါတ် ၂၁ ဖြစ်လီဖို့လို့ မှန်းထားရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.fwa.org/pdf/Vietnam_posttrip_article.pdf|title=The Vietnamese Stock Market|publisher=Financial Women's Association of New York|accessdate=7 May 2010|archivedate=5 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181005111807/https://www.fwa.org/pdf/Vietnam_posttrip_article.pdf}}</ref> ဗီယက်နမ်စွာ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မာ ဒေါ်လာတန်ဖိုးအစစ်ဖြင့် တွက်ကြည့်မည် ဆိုခကေ တနှစ်လျှင် ၁၀% တိုးတက်မှုနှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရီး နောက်ထွက်နှိုင်ငံတိထဲမာ တိုးတက်မှု အပြင်းဆုံး နိုင်ငံတနိုင်ငံ ဖြစ်လှာဖို့လို့ ပရိုက်စ်ဝါးတားဟောက်စ်ကူးပါး၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ လှောက်မှန်းထားရေ။<ref>{{cite press release |url=http://www.pwc.com/vn/en/releases2008/vietnam-may-be-fastest-growing-emerging-economy.jhtml |title=Vietnam may be fastest growing emerging economy |date=12 March 2008 |publisher=PricewaterhouseCoopers |accessdate=20 October 2011}}</ref> ဗီယက်နမ်၏ စုစုပေါင်းပြည်မား ထုတ်ကုန် တန်ဖိုးစွာ ၂၀၅၀ ခုနှစ်မာ မာ နော်ဝေ၊ စင်ကာပူ နန့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံရို့ကို ကျော်တက်လားဖို့လို့ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဟောင်ကောင်-ရှန်ဟိုင်း ဘဏ်ကော်ပိုရီးယှင်း အဖွဲ့မှ ဟောကိန်း ထုတ်ထားရေ။<ref>[http://www.tuoitrenews.vn/cmlink/tuoitrenews/business/vietnam-to-be-listed-top-economies-by-2050-hsbc-1.58480 "Vietnam to be listed among top economies by 2050: HSBC"]. ''Tuổi Trẻ News''. 14 January 2012. Retrieved 18 April 2012. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120116170035/http://www.tuoitrenews.vn/cmlink/tuoitrenews/business/vietnam-to-be-listed-top-economies-by-2050-hsbc-1.58480 |date=16 January 2012 }}</ref> ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ သမိုင်းကြောင်းတလျှောက်မာ စပါးစိုက်ပျိုးမှုကို အခြီခံသော စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး အဓိကပြုလုပ်ရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းတခု ဖြစ်ခရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အလူမီနီယမ် ထုတ်လုပ်ရာမာ အရေးကြီးသော ကုန်ကြမ်းတမျိုးဖြစ်ရေ ဗောက်ဆိုက်တူးဖော်ရီး လုပ်ငန်းလည်း ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်၏ စီးပွားရီးကို အဓိက ပုံဖော်ကပင်ာ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဗဟိုကော်မတီနန့် အမျိုးသား ကွန်ဂရက်တိ၏ စုံညီအစည်းအဝေးတိက ချမှတ်သော ငါးနှစ်စီမံကိန်းတိ ဖြစ်တေ။ [[File:Floating Market - Can Tho - Vietnam.JPG|thumb|right|မဲခေါင်မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ်ဒေသဟိ ရီပေါ်ဈီး]] လယ်ယာများ၊ စက်ရုံတိ နန့် ငွီကြေး အရင်းအနှီးတိကို စုပေါင်းလုပ်ကိုင်ခြင်းစွာ ဗဟိုပြုစီမံမှု၏ အစိတ်အပိုင်း တခုဖြစ်ပြီးကေ လူသန်းပေါင်းများစွာရို့စွာ အစိုးရ၏ အစီအစိုင်တိမာ လုပ်ကိုင်ခကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် စီးပွားရီးစွာ စွမ်းရည်မပြည့်ဝမှု တိနန့် ခြစားမှုတိ၊ အရည်အသွီး ညံ့ဖျင်းမှုတိနန့် အပြည့်အဝ မထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်းတိနန့် ပြည့်နှက်နီခရေ။ ယင်းအပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နန့် ဥရောပနိုင်ငံ အများစုမှ ပြုလုပ်ရေ စစ်အပြီး ကုန်သွယ်ရီး ထီးမှုတိ၏ ဒဏ်ကိုလေ့ ခံခကတ်ရရေ။ ၁၉၈၀ ခုနှစ် တိ၏ နှောင်းပိုင်းမာ ဗီယက်နမ်၏ အဓိက ကုန်သွယ်ဖက်များ ဖြစ်ကတ်တေ ဆိုဗီယက်အုပ်စု အင်အားလျော့နည်းလာခြင်းကြောင့် ယင်းပြဿနာတိကို ပိုပြီးကေ ဆိုးရွားလားလီရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဆဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အမျိုးသားကွန်ဂရက်မာ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို အခြီခံသော စျီးကွက်စီးပွားရီး ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုကို ဒွိုင်းမွိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး အစီအစိုင်၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် စတင် မိတ်ဆက်ခရေ။ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ ကုန်သွယ်ရီး နန့် စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီးရို့မာ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှုကို အားပီးခရေ။<ref>[http://ssrn.com/abstract=1442384 Vuong, Quan-Hoang; Tran, Tri-Dung (2009). "The cultural dimensions of the Vietnamese private entrepreneurship"]. ''Icfai Journal of Entrepreneurship Development'', Vol. VI, Nos. 3 & 4 (September & December 2009), pp. 54–78. Icfai University Press via SSRN. Retrieved 4 October 2012.</ref> ယင်းပိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကြောင့် ဗီယက်နမ်၏ စုစုပေါင်း ပြည်မားထုတ်ကုန်မာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်အထဲ နှစ်စိုင် ၈% ခန့် တိုးတက် ပါလတ်တေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ နှောင်းပိုင်းဟိ ကမ္ဘာ့စီးပွားရီး ကျဆင်းမှုမှာပင် စီးပွားရီး တိုးတက်မှုကို ဆက်ပနာ အားကောင်းနီခပြီးကေ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ၆.၈% မျှ ဟိခရေ။ ယကေလေ့သော့ ၂၀၁၀ ဒီဇန်ဘာလမာ ဗီယက်နမ်၏ ငွီကြီးဖောင်းပွမှုနှုန်းမာ ၁၁.၈% ခန့် ဟိဖို့ဟု ခန့်မှန်းခရေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာပင် ဗီယက်နမ်ဒေါင်ငွီကြီး၏ တန်ဖိုးကို ၃ ကြိမ်မျှ လျှော့ချခရရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.vietfinancenews.com/2010/12/vietnam-2010-growth-fastest-in-three.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110104115530/http://www.vietfinancenews.com/2010/12/vietnam-2010-growth-fastest-in-three.html |archivedate=4 January 2011 |title=Vietnam 2010 growth fastest in three years – Vietnam Banking Finance News |publisher=Vietfinancenews.com |date=29 December 2010 |accessdate=6 August 2011}}</ref> [[File:Rice fields near Sapa, Viêt Nam.jpg|thumb|left|ဆာပါးက စပါးခင်းတိ]] ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ လုပ်ငန်းနန့် ဟိုင်းတက်ခ် လုပ်ငန်း ရို့မာ နိုင်ငံစီးပွားရီး၏ ကြီးမားရေ အစိတ်အပိုင်း နန့် အကကောင်းလျင်ဆုံး တိုးတက်သော အစိတ်အပိုင်း တခု ဖြစ်လာခရေ။ ဗီယက်နမ်သည် ရီနံလုပ်ငန်းမာ နောက်ကျမှ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သော နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်ကေလေ့ ဂုချိန်ခါ အရှိတောင်အာသျှမာ တတိယ အကြီးဆုံး ရီနံထုတ်လုပ်ရေ နိုင်ငံ ဖြစ်လှာခပြီးကေ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ တစ်နိကေ ရီနံစည်ပေါင်း ၃၁၈,၀၀၀ စည် (၅၆,၀၀၀ ကုဗမီတာ) မျှ ထုတ်လုပ်နိုင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=VM|title=Vietnam|publisher=United States Energy Information Administration|year=2011|accessdate=6 November 2012}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်သည် အာသျှ-ပစိဖိတ် ဒေသမာ အဋ္ဌမမြောက် အများဆုံး ရီနံစိမ်း ထုတ်လုပ်ရေ နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်ခရေ။ <ref>Fong-Sam, Yolanda (August 2012) [http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2010/myb3-2010-vn.pdf "Vietnam"] in ''2010 Minerals Yearbook''. USGS. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130302030501/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2010/myb3-2010-vn.pdf |date=2 March 2013 }}</ref> ယင်းဧ့ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နိုင်ငံပိုင်ပင် ဗီယက်နမ်စွာ ငါးနှစ်တာ အတွက် ဗဟိုမှ ရီးဆွဲသော စီမံကိန်းတိကို ဆက်ပနာ အသုံးချဆဲ ဖြစ်တေ။ တစ်နိကေ ဝင်ငွီ တဒေါ်လာထက်နည်းသော လူဦးရွီကို ရွီတွက်သော အလွန်အကျွံ ဖွဲရာကျမှုသည် ဗီယက်နမ်မာ သိသာစွာ လျော့ကျ လာခပြီး တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နန့် ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံတိထက် ဆင်းရဲမှုနှုန်း လျော့နည်း လီရေ။ <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html Economy of Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211129/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html |date=24 December 2018 }}. CIA World Factbook. Updated 21 September 2012. Retrieved 4 October 2012.</ref> ယင်းပိုင် ဆင်းရဲမှုနှုန်း လျော့ကျရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမာ လူနီမှု စနစ်ကို မြှင့်တင်ရန်နန့် စီးပွားရီးမညီမျှမှုတိ တိုးပွားလာခြင်းကို ဟန့်တားရန် ရည်ရွယ်သော မျှတရေ စီးပွားရီး ပေါ်လစီတိကြောင့် ဖြစ်တေ။ ထိုပေါ်လစီတိမာ ဒွိုင်မွိုင် အစီအစိုင်၏ အစမာ ပြုလုပ်ခသော မြေတိကို အညီအမျှ ခွဲဝီပီးခြင်း၊ ဆင်းရဲသော ဝီးလံခေါင်ဖျား ဒေသတိမာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်း နန့် ပညာရီးနန့် ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှုရို့တွက် အထောက်အပံ့ပီးခြင်း စရေ ပေါ်လစီတိ ပါဝင်ရေ။ <ref name=ODI1/> နိုင်ငံတကာ ငွီကြီးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်၏ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမာ ၄.၄၆% လှောက်ရာ ဟိရေ။<ref name=imf2/> ===ကုန်သွယ်ရီး=== [[File:Saigon Trade Center vươn mình trong nắng.jpg|thumb|right|ဒွိုင်းမွိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး အပြီးမာ ဟိုချီမင်းစီးတီးမာ ဦးစွာတည်ဆောက်ခရေ မိုးမျှော်တိုက်တိထဲက တခုဖြစ်ရေ ဆိုင်းဂုံထရိတ်စင်တာ]] ၂၀၀၀ ခုနှစ်တိ၏ အစောပိုင်းမှ အစပြုပနာ ဗီယက်နမ်စွာ ကုန်သွယ်ရီးဆိုင်ရာ လျှော့ပေါ့မှုတိကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခပြီး တဖက်မှ အချို့ စီးပွားရီး ကဏ္ဍများမာ နိုင်ငံတကာ စျီးကွက်သို့ ဖွင့်လှစ်ပီးခပိုင် အချို့ ကဏ္ဍတိအား ဆက်ပနာ ထိန်းသိမ်းခခြင်းအားဖြင့် နှစ်လမ်းလား နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခရေ။ <ref name=ODI1>{{cite web |author= Vandemoortele, Milo |author2= Bird, Kate |year= 2010 |url= http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5057&title=viet-nams-progress-economic-growth-poverty-reduction-impressive-improvements |title= Viet Nam's Progress on Economic Growth and Poverty Reduction: Impressive improvements |location= London |publisher= Overseas Development Institute |accessdate= 11 February 2017 |archivedate= 14 May 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110514200140/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5057&title=viet-nams-progress-economic-growth-poverty-reduction-impressive-improvements }}</ref><ref name=ODI3>{{cite web |author=Vandemoortele, Milo |year=2010 |url=http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4751&title=millennium-development-goals-equity-development |title=The MDG fundamentals: improving equity for development |location=London |publisher=Overseas Development Institute |accessdate=11 February 2017 |archivedate=15 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100515181557/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4751&title=millennium-development-goals-equity-development }}</ref>၂၀၀၆ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လမာ ဗီယက်နမ်သည် ယင်းရို့၏ ဉာဏမူပိုင်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ ဥပဒေတိကို ထရစ်ပ် သဘောတူညီချက် နန့်အညီ ပြင်ဆင်ခပြီးကေ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၁၁ ရက်မာ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီးအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်လာခရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ ဂုချိန်ခါမာ အာသျှ၏ အပွင့်လင့်ဆုံး စီးပွားရီးစနစ်ဟိရေ နိုင်ငံများမာ တခုအပါအဝင် ဖြစ်နီဗျာယ် အလားအပြန် ကုန်သွယ်မှု တန်ဖိုးမာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မာ ဂျီဒီပီ၏ ၁၆၀% မျှ ဟိနီသဖြင့် တချိန်တည်းမာဟိရေ တရုတ်၏ အချိုးထက် နှစ်ဆ များနိန်ပြီးကေ အိန္ဒိယ၏ အချိုးထက် ၄ ဆ မျှ တိုးနီရေ။<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/11/13/8393174/index.htm Vietnam Vrooooom: Asia's second-fastest-growing economy takes the global stage.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030154458/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/11/13/8393174/index.htm |date=30 October 2013 }} CNN Money. 13 November 2006.</ref> ဗီယက်နမ်၏ အဓိက ကုန်သွယ်ဖက် နိုင်ငံတိမာ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ဩစတြေးလျ၊ အာဆီယံ နိုင်ငံတိ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နန့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံတိ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ် အကောက်ခွန်ဌာန၏ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ အစီအစာခံစာအရ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ပထမ နှစ်တဝက်မာ နိုင်ငံတကာ ကုန်ပစ္စည်းတိကုန်သွယ်မှုကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၂၄ ဘီယံ အထိ ဟိပြီးး ၂၀၁၂ ခုနှစ် ထိုအချိန်ကာလနန့် နိုင်းနိူင်းပါက ၁၅.၇% မျှ ပိုပြီးကေ မြင့်မားစွာကို တွိရရေ။ မိုဘိုင်းဖုန်း နန့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းတိကို အမြောက်အမြား တင်ပို့မှု တင်သွင်းမှု ပြုလုပ်ပြီးကေ သဘာဝ အရင်းအမြစ် စျီးကွက်မာ အမြင့်ဆုံးတင်ပို့မှုကို ရီနံစိမ်း ဖြစ်ပြီးကေ တစ်ချိန်တည်းမာပင် သံ နန့် စတီးလ် တိကို အများဆုံးတင်သွင်းခစွာကို တွိရရေ။ အမေရိကန်စွာ ဗီယက်နမ်၏ တင်ပို့မှု အမြောက်အမြားကို ဝယ်ယူသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ တင်သွင်းမှု အများဆုံးမာ တရုတ်ကုန်ပစ္စည်းတိ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|title=Developments and trends of Vietnam international merchandise trade in June and the first half of 2013|url=http://www.customs.gov.vn/English/Lists/News/ViewDetails.aspx?ID=195|work=Vietnam Customs|publisher=General Department of Vietnam Customs|accessdate=31 July 2013|date=23 July 2013|archive-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111213559/http://www.customs.gov.vn/English/Lists/News/ViewDetails.aspx?ID=195}}</ref> မြီယာပြုပျင် ပြောင်းလဲရီး ပြုလုပ်ခြင်း၏ ရလဒ် အဖြစ် ဗီယက်နမ်စွာ စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး ဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်တိကို အဓိက တင်ပို့ရောင်းချသော နိုင်ငံ ဖြစ်လာခရေ။ ဂုချိန်ခါ ကမ္ဘာထက်မာ သီဟိုဠ်စိ အများဆုံး တင်ပို့ရေ နိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ ကော်ဖီ ဒုတိယအများဆုံး တင်ပို့ရေ နိုင်ငံ ဖြစ်လာရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/magazine-25811724|title=How Vietnam became a coffee giant - BBC News|author=|date=|work=bbc.com}}</ref>ဗီယက်နမ်စွာ နှစ်ရှည်ပင် စိုက်ပျိုးဖို့ အတွက် ၆.၉၃% မျှသော မြီကို အသုံးပြုထားသဖြင့် မဲခေါင် ဒေသကြီးမာ သုံးစွဲမှု အချိုး အများဆုံး ဖြစ်တေ။ တခြားသော အဓိက ပို့ကုန်များမာ လက်ဖက်၊ ရာဘာ နန့် ရီထွက်ပစ္စည်းတိ ပါဝင်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ဂျီဒီပီမာ ပါဝင်ရေ စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး ၏ အဝီမာ ပရုန်းနရုန်း ဆယ်စုနှစ်တိ အထဲ ကျဆင်းလှာခပြီးကေ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မာ ၄၂% မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မာ ၂၀% အထိ ကျဆင်းလှာခဲ့ကာ စီးပွားရီး၏ အရာကဏ္ဍတိမာ ပိုပြီးကေတိုးတက်ပါလတ်တေ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်စွာ ဥရောပသမဂ္ဂ နန့် ကုန်သွယ်ရီး လွတ်လပ်ခွင့် အတွက် ညှိနှိုင်းခပြီးကေ ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ဂျီအက်စ်ပီ စနစ်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ရရန် ကြိုးစားခရေ။ ထိုစနစ်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ရရေ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိစွာ ဥရောပစျီးကွက် အထဲ ကုန်ပစ္စည်းတိကို အခွန်နှုန်း သက်သာစွာဖြင့် တင်ပို့ခွင့် ရဟိကတ်တေ။ <ref name="EUfta">{{cite news|title=Vietnam-EU free trade agreement set to fire|url=http://www.vietnamtribune.com/index.php/sid/222099915/scat/fc849e836694179b/ht/Vietnam-EU-free-trade-agreement-set-to-fire|accessdate=19 May 2014|publisher=''Vietnam Tribune''|archivedate=19 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140519224620/http://www.vietnamtribune.com/index.php/sid/222099915/scat/fc849e836694179b/ht/Vietnam-EU-free-trade-agreement-set-to-fire}}</ref> ===သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ=== [[File:TOPIO 3.jpg|thumb|left|လူပုံစံ တိုပီယို ၃.၀ စက်ရုပ်]] ဗီယက်နမ် ပညာသျှင်တိသည် ဘုရင်ခေတ်မှ အစပြုပနာ မကန်မဝှန်သော ပညာရပ်နယ်ပယ်များမာ တိုးတက်စီဖို့ ကြံဆောင်ခကတ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် လူမှုရီးသိပ္ပံ ပညာရပ်တိနန့် လူသားဆိုင်ရာ ပညာရပ်တိ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်မာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု သမိုင်းပညာရပ်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာသော သမိုင်းကြောင်း ဟိရေ။ ၁၃ ရာစုမာ နန်းစွန့်ခသော ဧကရာဇ် ထရန်နန်တောင်သည် ဘုန်းကြီးတိကို ဦးဆောင်လို့ ဒဿနိကဗေဒ၏ ဘာသာရပ်ခွဲတခု ဖြစ်ရေ ထရပ်လမ်ဇန် ဘာသာရပ်ကို တိုးတက်စီဖို့ ကြိုးစားခကတ်တေ။ ပေါင်းနှုတ်မြှောက်စား နန့် ဂျီဩမေတြီ ပညာရပ်တိကို ၁၅ ရာစုကနိန် စတင်ပနာ ဗီယက်နမ်မာ လူအမ်သာဗင်း၏ ဖတ်စာအုပ်ထက်မာ အခြီခံပနာ သင်ကြားခကတ်တေ။ လူအမ်သာဗင်းသည် ဗီယက်နမ်အား သုည နန့် စတင်မိတ်ဆက်ပီးခပြီးကေ မာ့ခ်ဟျန်တချ်မှ အနှုတ်ကိန်းတိကို မသိကိန်း၊ လျှို့ဝှက်ကိန်း နန့် ဝှက်ကိန်းတိကို မိတ်ဆက်ပီးခကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဗီယက်နမ် ပညာသျှင်တိစွာ စွယ်စုံကျမ်း မကန်မဝှန်ကို ရီးသား ထုတ်ဝီခရေ။ မျက်မှောက်ခေတ်မာ ဗီယက်နမ် သိပ္ပံပညာသျှင်ရို့စွာ ပညာရပ် နယ်ပယ်အမျိုးမျိုးမာ ထင်ရှားရေ ပံ့ပိုးမှုတိ ပြုလုပ်ခကတ်ပြီး အထူးအနိန်နန့် သင်္ချာဘာသာရပ် ဖြစ်တေ။ ဟွမ်းတေစွာ အသုံးချ သင်္ချာ ဘာသာရပ်ဟိ ဂလိုဇာ အော့ပတီမိုက်ဇေးရှင်း ဘာသာရပ်ခွဲကို ၂၀ ရာစုမာ စတင်ဖော်ထုတ်ခသူ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်စွာ လက်ဟိမာ ပြည်တွင်းဖြစ် အာကာသ စူးစမ်းလီ့လာရီး အစီအစိုင်ကို ဆောင်ရွက်နိန်ပြီးကေ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း၆၀၀ တန်ဖိုးဟိရေ ဗီယက်နမ် အာကာသ ဗဟိုဌာနကို ဆောက်လုပ်ဖို့ စီစိုင် ဆောင်ရွက်နိန်ရေ။<ref>[http://www.asianscientist.com/topnews/vietnam-build-us600m-national-space-center-by-2018/ "Vietnam To Build US$600m National Space Center By 2018"]. Asian Scientist, 22 November 2011. Retrieved 27 November 2011.</ref> ဗီယက်နမ်စွာ စက်ရုပ်တိ တီထွင်ထုတ်လုပ်ခြင်းမာလည်း ထင်ရှားရေ တိုးတက်မှုတိ ဟိပြီးး တိုပီယို လူပုံစံ စက်ရုပ်မာ နမူနာ တခု ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite news |url=http://www.diginfo.tv/2007/12/05/07-0601-d.php |title=Nano technology &#124; Computer &#124; Robot &#124; TOSY TOPIO – Table Tennis Playing Robot |work=DigInfo News |location=Tokyo |date=5 December 2007 |accessdate=12 February 2017 |archivedate=21 May 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090521023057/http://www.diginfo.tv/2007/12/05/07-0601-d.php }}</ref>၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ အတွက် ဗီယက်နမ်၏ နိုင်ငံတော် အသုံးစရိတ်မာ ဂျီဒီပီ၏ ၀.၄၅% လှောက်ဟိရေ။<ref>[http://vietnamnews.vnagency.com.vn/Economy/206910/tech-science-spending-too-low.html "Tech, science spending too low"]. VietNam News, 21 December 2010. Retrieved 30 April 2012.</ref> {{Clear}} ===သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ လက်ဟိ သယ်ယူပိုဆောင်ရီး ကွန်ယက်၏ မူလအစမာ ပြင်သစ်ရို့ အုပ်ချုပ်စဉ်က ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းတိကို သယ်ယူပို့ဆောင်ဖို့ အတွက် တည်ဆောက်ခခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲအပြီးမာ ခေတ်မီဖို့အတွက် အကြီးအကျယ် ပြင်ဆင်ခရေ။ ====လီကြောင်းပို့ဆောင်ရီး==== [[File:Tan Son Nhat International Airport.jpg|thumb|right|ဟိုချီမင်းစီးတီး ဟိ[[တန်ဆွန်းညက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလီဆိပ်]]မာ ဗီယက်နမ်ဟိ အလုပ်အများဆုံး လီဆိပ်တခုဖြစ်တေ။]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ အများပြည်သူသုံး အဓိက လီဆိပ် ၂၁ ခုဟိပြီးး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ် ၃ ခု ဟိရေ။ ယင်းရို့မာ ဟနွိုင်းမြို့ဟိ နွိုင်းဘိုင်လီဆိပ်၊ ဒါနန်းဟိ ဒါနည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ် နန့် ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ [[တန်ဆွန်းညက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလီဆိပ်]] ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ တန်ဆွန်းညက်သည် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးလီဆိပ်တခု ဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာခရီးသည်တိ၏ ၇၅% ကို လက်ခံ ပို့ဆောင်ပေးဗျာယ် ဟိရေ။ နိုင်ငံတော်မှ သဘောတူထားရေ အစီအစိုင်အရ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလီဆိပ် ၁၀ ခု အထိ ဟိလာမည် ဖြစ်တေ။ ထိုလီဆိပ်များမာ ဗင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ဖူးဘိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ကမ်ရန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ဖူးကောက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ကက်ဘီ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ကန်သိုး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ် နန့် လောင်သမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်ရို့ ပါဝင်ရေ။ အစီအစိုင်ထဲမာ ပါဝင်ရေ လောင်သမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်စွာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မာ အပြည့်အဝ တည်ဆောက်ပြီးစီးပါက တနှစ်လျှင် ခရီးသည် သန်း ၁၀၀ ကို ဝန်ဆောင်မှုပီးနှိုင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ် လီကြောင်းလိုင်းစွာ နိုင်ငံတော်ပိုင် လီကြောင်းလိုင်း ဖြစ်ပြီးကေ ခရီးသည်တင် လီယာဉ် ၆၉ စင်းမျှ ဟိပြီး <ref name="fleet">{{cite web| title = Vietnam Airlines Details and Fleet History | publisher = PlaneSpotters.net | date = 1 April 2010 | url = http://www.planespotters.net/Airline/Vietnam-Airlines | accessdate =1 April 2010}}</ref><ref>{{cite web | title = Fleet Information | publisher = Vietnam Airlines | url = http://vietnamairlines.com.vn/wps/portal/en/site/flight_info/fleet_information/!ut/p/c5/fY1RC4IwFEZ_UdybWturjHSFbmSMdC-xQoYwXQ8R-O_beqkXvffx8J0DGsJP5j1Y8xr8ZBy0oPc3VuY8IxUiMkYxIbzKUqW2iLvAuz9e1nURuKKkOYgvX1-fQFvn76FzjeVlEyXrPJYix4XLEQT3Yw8daPKzSCVJsDRnkSYSJSJ0rrfmMcNzbOfLcVN8ALBLRCU!/dl3/d3/L0lJSklna21BL0lKakFBQ3lBQkVSQ0pBISEvNEZHZ3NvMFZ2emE5SUFnIS83X0NHQUg0N0wwME9VTzcwMjdSUU4zMk8wTzAwL0FsX19fNTI!/?WCM_PORTLET=PC_7_CGAH47L00OUO7027RQN32O0O00_WCM&WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/en/site/flight_info/fleet_information/ | accessdate = 30 June 2011 | archivedate = 4 October 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111004121039/http://vietnamairlines.com.vn/wps/portal/en/site/flight_info/fleet_information/!ut/p/c5/fY1RC4IwFEZ_UdybWturjHSFbmSMdC-xQoYwXQ8R-O_beqkXvffx8J0DGsJP5j1Y8xr8ZBy0oPc3VuY8IxUiMkYxIbzKUqW2iLvAuz9e1nURuKKkOYgvX1-fQFvn76FzjeVlEyXrPJYix4XLEQT3Yw8daPKzSCVJsDRnkSYSJSJ0rrfmMcNzbOfLcVN8ALBLRCU!/dl3/d3/L0lJSklna21BL0lKakFBQ3lBQkVSQ0pBISEvNEZHZ3NvMFZ2emE5SUFnIS83X0NHQUg0N0wwME9VTzcwMjdSUU4zMk8wTzAwL0FsX19fNTI!/?WCM_PORTLET=PC_7_CGAH47L00OUO7027RQN32O0O00_WCM&WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2Fen%2Fsite%2Fflight_info%2Ffleet_information%2F }}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ်မာ လီယာဉ် ၁၅၀ စင်း အထိ တိုးမြှင့်ဖို့ စီစိုင်ထားရေ။ ဗီယက်နမ်မာ ဟိရေ အရာ ပုဂ္ဂလိက လီကြောင်းလိုင်းတိမာ အဲယားမဲခေါင်၊ ဂျက်စတား ပစိဖတ် လီကြောင်းလိုင်း၊ ဗက်စကို နန့် ဗီယက်ဂျက်အဲယား ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ====ကုန်းကြောင်းပို့ဆောင်ရီး==== [[File:Cao toc Cau Gie Ninh Binh.JPG|thumb|right|ကောင်ဂီ နန့် နင်းဗင်းမြို့ရို့ကို ဆက်သွယ်ထားရေ တောင်မြောက် အပြင်းလမ်း၏ တစိတ်တဒေသ]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ လမ်းတိမာ ဗဟိုမာ စီမံခန့်ခွဲသော နိုင်ငံတော်အဆင့်လမ်းတိ၊ ပြည်နယ်တိက စီမံခန့်ခွဲသော ပြည်နယ်အဆင့်လမ်းတိ၊ ခရိုင်မှ စီမံခန့်ခွဲသော ခရိုင်အဆင့် လမ်းတိ၊ မြို့တော်နန့် မြို့တိက စီမံခန့်ခွဲသော မြို့ပြလမ်းများ နန့် ကွန်မြူးမှ စီမံခန့်ခွဲသော ကွန်မြူးအဆင့်လမ်းးရို့တိ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ်ဟိ မြို့ပြဧရိယာတိမာ စက်သီးများ၊ စက်တပ် စကူစွာတိ၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ်တိစွာ လူသုံးများရေ ယာဉ်များ အဖြစ် ဟိနီဆဲဖြစ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် မြို့ကြီးများမာ မော်တော်ယာဉ် ပိုင်ဆိုင်မှုကို မြင့်တက်လာဗျာယ် ဟိရေ။ ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီတိက ဗြီးဆွဲသော အများပြည်သူသုံး ဘတ်စ်ကားတိစွာ လူအများစုမှ ခရီးဝီးလားရာမာ အဓိက သုံးစွဲဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ ယာဉ်အန္တရာယ် လမ်းအန္တရာယ်မာ ဗီယက်နမ်မာ အလွန်ဆိုးရွားသော ပြဿနာတရပ်ဖြစ်ပြီးကေ နိစိုင် ပျမ်းမျှ လူ ၃၀ ခန့် ယာဉ်မတော်တဆမှုဖြင့် သီဆုံးကတ်တေ။ <ref>[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=622&ItemID=11314 Social and economic situation, 8 months of 2011]. General Statistics Office of Vietnam. Retrieved 1 September 2011.</ref> ဟနွိုင်းမြို့နန့် ဟိုချီမင်းစီးတီးမြို့တိမာ ယာဉ်ကြောကြပ်တည်းမှုကို ဆိုးရွားလာရေ ပြဿနာတခု ဖြစ်ပြီးကေ မြို့တော်တိ၏ လမ်းတိအား မော်တော်ယာဉ်သုံးစွဲမှု မြင့်တက်လာခြင်းနန့် ကာမိစီဖို့ အပြင်းအထန် ကြိုးပမ်းဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ ====ရထားပို့ဆောင်ရီး==== [[File:My Son railway tracks.jpg|thumb|left|မိုင်ဆွန်နံဘေးဟိ ရထားလမ်းတခု]] ဗီယက်နမ်၏ အဓိက နိုင်ငံမား ရထားလမ်းမာ ဟိုချီမင်းစီးတီး နန့် ဟနွိုင်းမြို့ကို ချိတ်ဆက်ထားရေ ပြန်ပနာပေါင်းစည်းခြင်း အပြင်းရထားလမ်း ဖြစ်ပြီးကေ အရှည် ကီလိုမီတာ ၂,၀၀၀ ခန့်မျှ ဟိရေ။ ဟနွိုင်းမြို့မှ တဆင့် အရှိမြောက်ဘက်၊ မြောက်ဘက် နန့် အနောက်ဘက်ကို ဆက်သွယ်ထားရေ ရထားလမ်းများ ဟိကတ်တေ။ အရှိဖက်သို့ လားရေ ရထားလမ်းမာ ဟနွိုင်းမြို့မာ ဟလောင်ပင်လယ်အော်သို့ ဆက်သွယ်ထားပြီးသား မြောက်ဘက်ကို လားရေ ရထားလမ်းမာ ဟနွိုင်းမှ ထိုင်းငုရင်သို့ ဆက်သွယ်ထားကာ အရှိမြောက်လိုင်းမာ ဟနွိုင်းမြို့မှ လောင်ကိုင်းသို့ ဆက်သွယ်ထားရေ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ နန့် ဂျပန်နိုင်ငံရို့စွာ ဂျပန်နည်းပညာကို အသုံးပြုထားရေ အပြင်းရထားလမ်း ဆောက်လုပ်ဖို့ သဘောတူ လက်မှတ်ရီးထိုးခကတ်ပြီးကေ ဗီယက်နမ် အိန်ဂျန်နီယာ အမြောက်အမြားကို ဂျပန်သို့ စီလွှတ်လို့ အပြင်းရထားတိအတွက် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ခြင်းနန့် ပြုပျင်ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ငန်းတိကို သင်ယူစီခရေ။ ထိုရထားလမ်းမာ ၁,၆၃၀ ကီလိုမီတာလှောက် ရှည်လျားသော အပြင်းရထားလမ်း ဖြစ်လှာဖို့ဖြစ်ပြီးကေ <ref>{{Cite news| title=High-speed train planned for Vietnam – Business – International Herald Tribune| newspaper=The New York Times| date=6 February 2007| url=http://www.nytimes.com/2007/02/06/business/worldbusiness/06iht-vietrail.4489612.html| accessdate=9 July 2010}}</ref> စုစုပေါင်း ဘူတာရုံ ၂၆ ခု ဟိဖို့ဖြစ်ကာ ဟနွိုင်းမြို့ နန့် ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ သူသျမ် ဘူစွာရို့လည်း ပါဝင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ <ref>{{Cite news| title=Vietnam to build high-speed rail |newspaper=The Sydney Morning Herald| date=13 November 2009| url=http://www.smh.com.au/travel/vietnam-to-build-highspeed-rail-20081113-62bd.html| accessdate=9 July 2010}}</ref> ဂျပန်ဟိ ရှင်းကန်းဆင်ခေါ် ကျည်ဆန်ရထား နည်းပညာ ကို အသုံးပြုမည် ဖြစ်ပြီးကေ ထိုရထားလမ်းမာ အပြင်းဆုံး တနာရီ မိုင် ၂၂၀ (၃၆၀ ကီလိုမီတာ) မျှ မြန်သော ရထားများ လားလာနှိုင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မာ ဟနွိုင်းမှ ဗင်း၊ နာထရန်နန့် ဟိုချီမင်း စီးတီးသို့ စတင်ဖောက်လုပ်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ် အတွင်းမှာ ဗင်းနန့် နာထရန် အကြား ရထားလမ်း နန့် ဟနွိုင်းမြို့နန့် မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များ ဖြစ်ကတ်သော လောင်ကိုင်း နန့် လန်ဆွန်းရို့သို့ ဆက်သွယ်သော ရထားလမ်းတိကို စတင်ဆောက်လုပ်မည် ဖြစ်တေ။ ====ရီကြောင်းပို့ဆောင်ရီး==== ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံတခု ဖြစ်ရေ ဗီယက်နမ်မာ အဓိက ပင်လယ်ဆိပ်ခုံ မကန်မဝှန် ဟိပြီးး ယင်းရို့မာ ကမ်ရန်း၊ ဒါနန်း၊ ဟိုင်ဖုန်း၊ ဟိုချီမင်းစီးတီး၊ ဟောင်ဂိုင်း၊ ကွီးနွန်၊ ဗန်ထော နန့် နာထရန် ရို့ ပါဝင်ရေ။ ကုန်းမား ပိုကျသော အပိုင်းမာ ဗီယက်နမ်ဟိ မြောက်မြားလှသော မြစ်တိစွာ ကျေးလက်ဒေသ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးမာ အခရာသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နီပြီး ၁၁,၀၀၀ မိုင် (၁၇,၇၀၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ဟိရေ ကူးသန်းလားလာနှိုင်ရေ ရီလမ်းမာ ဖယ်ရီများ၊ ဝမ်းပြားရေယာဉ်များ နန့် ကုရို့သင်္ဘောများ လားလာဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ <ref>[http://www.indexmundi.com/vietnam/waterways.html Index Mundi]. January 2012. Retrieved 25 April 2012.</ref><ref>[http://www.travelblog.org/Photos/4708303 "Water taxi in Ca Mau city, Vietnam"]. TravelBlog. 27 January 2010. Retrieved 25 April 2012.</ref> ယင်းအပြင် မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ နန့် မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရို့စွာ ဗီယက်နမ်၏ လူမှုရီးနန့် စီးပွားရီးကိစ္စရပ်များ အတွက် အလွန်အရေးပါဒေသများ ဖြစ်ကတ်တေ။ နိုင်ငံ၏ လူဦးရွီ အများစုကတော့ခါ ထိုမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများ တလျှောက် တနည်း မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသတိ၏ နံဘေးအနားမာ နီထိုင်ဗျာယ် ဟိကတ်ယား အဓိက မြို့ကြီးများ ဖြစ်ကတ်သော ဟိုချီမင်းစီးတီးမြို့ နန့် ဟနွိုင်းမြို့ရို့စွာ မဲခေါင် နန့် မြစ်နီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသများ နံဘေးမာ တည်ဟိကတ်တေ။ တောင်တရုတ်ပင်လယ် အတွင်းမှာမူ ဗီယက်နမ်သည် လက်ဟိ တရုတ်နိုင်ငံနန့် အရာ နံဘေးအနားဟိ နိုင်ငံများ နန့် ကာလရှည်ကြာ ပိုင်ဆိုင်မှု စကားအက် နိန်ရေ စပရက်ထလီကျွန်းတိ၏ အများစုကို ထိန်းချုပ်ထားရေ။<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/spratly-claims.htm "Territorial claims in the Spratly and Paracel Islands"]. GlobalSecurity.org. 2011. Retrieved 3 February 2013.</ref> ===ရီပီးဝီမှုနန့် သန့်ယှင်းရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ရီပီးဝေမှုနန့် သန့်ယှင်းရီးမာ အောင်မြင်မှုတိ ဟိပိုင် ခေါ်တောင်းမှုတိလည်း ဟိနီရေ။ အောင်မြင်မှုတိထဲမာ ၁၉၉၀ ခုနှစ် နန့် ၂၀၁၀ ခုနှစ် များအထဲ ရီပီးဝေမှုနန့် ရှင်းသန့်သော ရေရဟိမှု သိသိသာသာ တိုးတက်လာခပြီး ရေမီစွာတိကို နီရာအမြောက်အမြားမာ တပ်ဆင်နှိုင်ခကာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ စပြီးကေ ရေဆိုးသန့်စင်ရီး လုပ်ငန်းများမာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပိုပြီးကေ များပါလတ်တေ။ ခေါ်တောင်းမှုတိမာမူ ရီထုညစ်ညမ်းမှုတိ မကန်မဝှန် ဟိနီခြင်း၊ ဝန်ဆောင်မှု ညံ့ဖျင်းခြင်း နန့် ကျေးလက်ဒေသများမာ တိုးတက်လာရေ ရီသန့်စင်ရီး လုပ်ငန်းများ မလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ ကျေးလက်ဒေသဟိ ရေစနစ်ကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းမှု ပြုလုပ်ရာမာ ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ မြို့ပြ ရီသန့်စင်ရီးမာ သုံးစွဲထားသလောက် ငွီကြေး အလုံအလောက် ပြန်ပနာ မရဟိခြင်း၊ ဗီယက်နမ်၏ စီးပွားရီးတိုးတက်လာရေနန့် အမျှ အလှူရှင်တိက လှူဒါန်းငွီအစား ချီးငွီအသွင်သို့ ပြောင်းလဲကြသဖြင့် နိုင်ငံခြား အထောက်အပံ့များ နန့် ချီးငွီများ လျော့နည်းလာခြင်း ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ အစိုးရမှ ရေခွန် ကောက်ခံရငွီမှ ကုန်ကျစရိတ်တိကို ကာမိရန် လုပ်ဆောင်ခြင်း နန့် ပြည်နယ်အဆင့်မာ အလိုအလျောက် ရီပီးဝေမှု စနစ်တိကို ဆောင်ရွက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခရေ။ ယကေလေ့သော့ ပေါ်လစီများ တစိတ်တပိုင်းသာ အောင်မြင်ခရေ။ ရေခွန်မာ စျီးနည်းမြဲသာ ဟိနီယား အချို့ သုံးစွဲမှုတိမာ ခွင့်ပြုထားရေ အလုပ်ထက်ပိုပြီးကေ အရာ အလုပ်များကို လုပ်ဆောင်ဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ == လူဦးရွီပြန့်နှံ့နီထိုင်မှု == [[File:Hmong women at Coc Ly market, Sapa, Vietnam.jpg|thumb|upright|ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း ဆာပါးဟိ မိုက်လူမျိုး အမျိုးသမီးတဦး]] ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ၏ လူဦးရွီမာ ၉၀.၇ သန်းခန့် ဟိရေ။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် နှစ်နိုင်ငံ ပေါင်းစည်းပြီး လူဦးရွီမာ ၅၂.၇ သန်းလှောက်ရာ ဟိသဖြင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ် လူဦးရွီစာရင်းနန့် နှိုင်းနိူင်းပါက သိသိသာသာ တိုးပွားပါလတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/vietnam/34.htm |title=Vietnam – population |publisher=Countrystudies.us|accessdate=11 April 2011}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ၏ လှောက်မှန်းခြေ လူဦးရွီမာ ၉၀.၃ သန်း ဖြစ်တေ။ <ref name=imf2/> ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း သန္ဓေအောင်နှုန်းမာ အမျိုးသမီး တဦးလျှင် အချေ ၁.၈ ယောက်လှောက် ဖြစ်ပြီးကေ <ref name="Wold Bank TFR">{{cite web|title=Fertility rate, total (births per woman)|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN|website=World Bank|publisher=World Bank|accessdate=12 March 2015}}</ref> ယင်းပိုင် ဖြစ်ရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းမာ အစိုးရ၏ သားဆက်ခြား စီမံကိန်း နန့် အချေ ၂ ယောက် သာယူရဖို့ ပေါ်လစီရို့ကြောင့် ဖြစ်တေ။ ===လူမျိုးကွဲများ=== ၂၀၀၉ ခုနှစ် လူဦးရွီစာရင်းအရ ဗီယက်လူမျိုး တနည်း ကင်လူမျိုး တိမာ ၇၃.၆ သန်းမျှ ဟိပြီးး လူဦးရွီ၏ ၈၅.၈% မျှ ဖြစ်တေ။ ကင်လူမျိုး တိစွာ နုန်းမြေပို့ချရာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနန့် နိုင်ငံ၏ ကမ်းရိုးတန်း လွင်ပြင်များမာ အများဆုံး စုစည်း နီထိုင်ကတ်ရေ။ များရေအားဖြင့် လူမှုရီးနန့် လူမျိုးအားဖြင့် တူညီကတ်တေ ကင်လူမျိုးတိမာ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရီး နန့် စီးပွားရီး ထက်မာ သိသာစွာ ဩဇာ သက်ရောက်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ လူမျိုးစုပေါင်း ၅၄ မျိုး နီထိုင်ပြီး ယင်းရို့မာ မိုက်လူမျိုး၊ ဒေါင်းလူမျိုး၊ တေလူမျိုး၊ ထိုင်းလူမျိုး နန့် နောင်းလူမျိုးများ ပါဝင်ကတ်တေ။ ကင်လူမျိုးတိနန့် အမျိုးအလွန်နီးစပ်သော မြွမ် လူမျိုးတိမာ ဗီယက်နမ်၏ ၃ပုံ ၂ ပုံမျှ ဟိရေ ကုန်းမြင့်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲမရောက်ခင်က အလယ်ပိုင်းကုန်းမြင့်မာ လူမျိုးစု ၄၀ ကျော် ပါဝင်ရေ ဒီဂါးလူမျိုးတိရာ နီထိုင်ကတ်တေ်လည်း ငိုဒင်းဒျမ်၏ တောင်ဗီယက်နမ် အစိုးရမှ ကင်တိကို ရှီးဦးလူမျိုးများ နီထိုင်ရာ ဒေသမာ ပြောင်းရွိနီထိုင်စီရန် အစီအစိုင် ပြုလုပ်ခရေ။ <ref>[http://www.mhro.org/montangards-history/under-south-vietnam-rule "Under South Vietnam Rule"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006164804/http://www.mhro.org/montangards-history/under-south-vietnam-rule |date=6 October 2012 }}. MHRO.org. 2010. Retrieved 21 April 2012.</ref> တရုတ်လူမျိုး ဖြစ်ရေ ဟွာလူမျိုး တိနန့် ခမာခရွမ် လူမျိုးတိမာ မြေနိမ့်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ၁၉၇၈ နန့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထဲ တရုတ်-ဗီယက်နမ် ဆက်ဆံရီး ဆိုးရွားလာရေ အခါမှ ဟွာလူမျိုး ၄၅၀,၀၀၀ ကျော် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာလားခကတ်တေ။<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4130.htm Vietnam (08/08)]. U.S. Department of State. Retrieved 12 February 2013.</ref> {{ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ အကြီးဆုံး မြို့ကြီးများ}} ===ဘာသာစကားတိ=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား နန့် အမျိုးသား ဘာသာစကားမာ ဗီယက်နမ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီးကေ တက်ကျသံ ဟိရေ မွန်-ခမာ ဘာသာစကား ဖြစ်ကာ လူဦးရွီ၏ အများစုမှ ပြောဆိုကတ်ရေ။ သမိုင်းကြောင်း အရ ဗီယက်နမ်လူမျိုးရို့စွာ တရုတ်စကားလုံးတိကို အသုံးပြုပနာ စာရီးခဲ့ကတ်တေ။ ၁၃ ရာစုသို့ ရောက်သော အခါမှ ဗီယက်နမ်ရို့စွာ ချူးနွမ်ဟု ခေါ်သော ကိုယ်ပိုင် အက္ခရာတိကို တီထွင် အသုံးပြုခကတ်တေ။ ရိုးရာဇာတ်လမ်း တပုဒ် ဖြစ်ရေ ငုယင်ဒူး ရီးသားရေ ကယူးပုံပြင်မာ ချူးနွမ်အက္ခရာကို အသုံးပြုပနာ ရီးသားခရေ။ စကားပြောရာမာ သုံးသော အိန်းဂလိချ်စာလုံး အသုံးပြုထားရေ ကွတ်ငူ အက္ခရာကိုမူ ယေစွိ အလက်ဇန်ဒရေ ဒီ ရုတ်ဒ် နန့် တခြားသော ကက်သလစ် သာသနာပြု အဖွဲ့ တချို့မှ မှ ၁၇ ရာစုမာ တီထွင်ခရေ။ ဗီယက်နမ်ဟိ လူနည်းစု လူမျိုးတိမာ ဘာသာစကား အမျိုးစုံကို ပြောဆိုကတ်ပြီး ယင်းရို့မာ တေ စကား၊ မွမ် စကား၊ ချမ် စကား၊ ခမာ စကား၊ တရုတ်စကား၊ နန်းစကား နန့် မိုက်စကား ရို့ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ် အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့် ဒေသဟိ မွန်တက်ခနတ်ဒ် လူမျိုးတိမာလေ့ အသုံးများသော ဘာသာစကား တချို့ ကို အသုံးပြု ပြောဆိုကတ်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.montagnard-foundation.org/faq.html|title=Frequently Asked Questions|publisher=Montagnard Foundation|date=12 August 2007|accessdate=18 July 2013|archivedate=4 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104212658/http://www.montagnard-foundation.org/faq.html}}</ref> မြို့ကြီးများမာ လက်ဟန်ခြေဟန်နန့် သုံးသော ဗီယက်နမ်စကား တချို့ကိုလေ့ တီထွင်ခကတ်တေ။ ကိုလိုနီစနစ်၏ အမွီတခု အနေနန့် ပညာတတ် ဗီယက်နမ် တချို့သည် ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အသုံးပြု ပြောဆိုကတ်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် လူကြီးပိုင်းများ နန့် အယင် တောင်ဗီယက်နမ်မာ ပညာသင်ယူခကြသူတိကလည်း အသုံးပြုကတ်တေ။ ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အုပ်ချုပ်ရီး ၊ ပညာရီးနန့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးရို့မာလည်း အသုံးပြုကတ်တေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုရေ ဖရန်ကိုဖုန်းနီ အဖွဲ့၏ တင်းပြည့်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဟိနီဆဲဖြစ်ပြီးကေ ပညာရီးမာလည်း ပြင်သစ်ဘာသာနန့် ပတ်သက်ရေ စိတ်ပါမှုတိ ပြန်ပနာရှင်သန်လာဗျာယ် ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.senat.fr/rap/r97-001/r97-001.html|title=Annexe au procès-verbal de la séance du 1er octobre 1997|publisher=French Senate|date=1 October 1997|accessdate=25 July 2013|language=French}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Role of English in Vietnam's Foreign Language Policy: A Brief History |url=http://www.englishaustralia.com.au/index.cgi?E=hcatfuncs&PT=sl&X=getdoc&Lev1=pub_c07_07&Lev2=c06_thinh |accessdate=19 February 2017 |archivedate=31 August 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070831165148/http://www.englishaustralia.com.au/index.cgi?E=hcatfuncs&PT=sl&X=getdoc&Lev1=pub_c07_07&Lev2=c06_thinh }}</ref>[[စစ်အီးတိုက်ပွဲ]]ကာလ အထဲက ဆိုဗီယက်အုပ်စုနန့် အဆက်အဆံဟိရေ ဗီယက်နမ် မိသားစု တချို့မာ ရုရှားဘာသာစကား နန့် တချို့ မိသားစု စိကေချေမာ ဂျာမန်ဘာသာ၊ ချက်ဘာသာ နန့် ပိုလန်ဘာသာ ရို့ကို နားလည်တတ်ကျွမ်းကတ်တေ။ <ref name=29PDF>{{cite web|url=http://www.ijhssnet.com/journals/Vol_2_No_23_December_2012/29.pdf|title=How English Has Displaced Russian and Other Foreign Languages in Vietnam Since "Doi Moi"|author=Ngan Nguyen|work=International Journal of Humanities and Social Science|date=December 2012|format=PDF|accessdate=18 July 2013}}</ref> ပရုန်းနရုန်း နှစ်များမာ ဗီယက်နမ်နန့် အနောက်နိုင်ငံများ ဆက်ဆံမှု ပိုပြီးကေများပြား လာသဖြင့် အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားမာ ဒုတိယ ဘာသာစကားအဖြစ် ရီပန်းစားပါလတ်တေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားကို သင်ယူခြင်းကာ ကျောင်းအများစုမာ မသင်မနီရ ဖြစ်လှာခပြီးကေ တချို့ကျောင်းတိမာ ပြင်သစ်ဘာသာစကား နန့် တတူ သင်ကြားရပြီးကေ ကျောင်းမကန်မဝှန်မာ ပြင်သစ်ဘာသာအစား အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားကို အစားထိုး သင်ကြားလာကတ်တေ။<ref name=29PDF/><ref>[http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1121703274255/1439264-1153425508901/Education_Vietnam_Development.pdf Education in Vietnam], The World Bank</ref> ဗီယက်နမ် နန့် အရာအရှိအာသျှ နိုင်ငံတိ၏ ဆက်ဆံရီးမာ ပိုပြီးကေအားကောင်းလာသဖြင့် ဂျပန်ဘာသာစကား နန့် ကိုရီးယား ဘာသာစကားရို့လေ့ ပိုပြီးကေ ရီပန်းစားလာဗျာယ် ဟိရေ။ === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{Pie chart |caption = ဗီယက်နမ်ဟိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတိ (၂၀၁၄)<ref name="2014data">Home Office: ''[https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/389940/CIG.Vietnam.Religious_Minority_Groups.v1.0.pdf Country Information and Guidance — Vietnam: Religious minority groups]''. December 2014. Quoting United Nations' [http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=14914&LangID=E "Press Statement on the visit to the Socialist Republic of Viet Nam by the Special Rapporteur on freedom of religion or belief"]. Hanoi, Viet Nam 31 July 2014. [http://www.ohchr.org/Documents/Issues/Religion/StatementVietnameseVersion31July2014.pdf Vietnamese]. Quote, p. 8: "[...] According to the official statistics presented by the Government, the overall number of followers of recognized religions is about 24 million out of a population of almost 90 million. Formally recognized religious communities include 11 million Buddhists, 6.2 million Catholics, 1.4 million Protestants, 4.4 million Cao Dai followers, 1.3 million Hoa Hao Buddhists as well as 75,000 Muslims, 7000 Baha’ís, 1500 Hindus and others. The official number of places of worship comprises 26,387 pagodas, temples, churches and other religious facilities. [...] While the majority of Vietnamese do not belong to one of the officially recognized religious communities, they may nonetheless – occasionally or regularly – practise certain traditional rituals, usually referred to in Viet Nam under the term "belief". Many of those traditional rituals express veneration of ancestors. [...]"</ref> |label1 = ဗီယက်နမ် ရိုးရာဘာသာ သို့ ဘာသာမဲ့ |value1 = 73.2 |color1 = #C00000 |label2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |value2 = 12.2 |color2 = Gold |label3 = ကက်သလစ် |value3 = 6.8 |color3 = DarkOrchid |label4 = ကောင်းဒါအယူဝါဒ |value4 = 4.8 |color4 = DeepPink |label5 = ပရိုတက်စတင့် |value5 = 1.5 |color5 = DodgerBlue |label6 = ဟွာဟောင်အယူဝါဒ |value6 = 1.4 |color6 = Tomato |label7 = အရာ |value7 = 0.1 |color7 = GreenYellow }} [[File:Chua Mot Cot.jpg|thumb|right|ဟနွိုင်းဟိ သမိုင်းဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန်တခု ဖြစ်ရေ ဝမ်းပေလာ ဘုရား]] ပြူးသုတေသနဌာန၏ လိလာသုံးသပ်ချက်အရ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ၄၅.၃% မျှသော ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသားရို့မာ ဗီယက်နမ်ရိုးရာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတိကို ကိုးကွယ်ကတ်ယား၊ ၁၆.၄% မာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ၈.၂% မာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ ၀.၄% မာ အရာဘာသာ နန့် ၂၉.၆% မာ ဘာသာမဲ့များ ဖြစ်ကတ်တေ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ရက် ဗီယက်နမ် အထွေထွေ စာရင်းအင်းရုံး၏ အစီအစာခံစာအရ ၆.၈သန်း (သို့ လူဦးရွီ၏ ၇.၉% မာ) ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကတ်ယား၊ ၅.၇ သန်း (၆.၆%) မာ ကက်သလစ် အယူဝါဒ၊ ၁.၄သန်း (၁.၇%) မာ ဟွာဟောင် အယူဝါဒ၊ ၀.၈သန်း (၀.၉%) မာ ကောင်ဒါအယူဝါဒ နန့် ၀.၇ သန်း (၀.၉%) မာ ပရိုတက်စတင့် အယူဝါဒ ကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ စုစုပေါင်းအားဖြင့် ၁၅,၆၅၁,၄၆၇ ဦးမျှသော ဗီယက်နမ် (၁၈.၂%) မာ ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာကို တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ထားကတ်တေ။<ref>{{cite web|title=The 2009 Vietnam Population and Housing Census: Completed Results|url=http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724|publisher=General Statistics Office of Vietnam: Central Population and Housing Census Steering Committee|page=281|date=June 2010|accessdate=12 March 2012|archivedate=18 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131018040824/http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် လူဦးရွီ စာရင်း အရ လူဦးရွီ ၁၀ သန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.vietnamembassy-usa.org/learn_about_vietnam/culture/beliefs_and_religions/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210021240/http://www.vietnamembassy-usa.org/learn_about_vietnam/culture/beliefs_and_religions/|archivedate=10 February 2010 |title= Beliefs and religions |publisher=Embassy of Vietnam |accessdate=28 April 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html |title=CIA World Factbook- Vietnam |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=6 August 2011 |archivedate=24 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211129/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html }}</ref> ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသား အများစုကတော့ခါ ဘိုးဘွားတိကို တတဖဲ့ချေဖြင့် ကန်တော့လေ့ ဟိကတ်တေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အစီအစာခံစာအရ ၈၁% မျှသော ဗီယက်နမ်ရို့မာ ဘုရားသခင်ကို မယုံကြည်ကတ်လီ။<ref name="zuckerman">[http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/Ath-Chap-under-7000.pdf Zuckerman, Phil. "Atheism: Contemporary Rates and Patterns" (PDF), from the ''Cambridge Companion to Atheism'' (2007), edited by Michael Martin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612114443/http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/Ath-Chap-under-7000.pdf |date=12 June 2009 }}. University of Cambridge Press. Retrieved 23 May 2012.</ref> လူဦးရွီ၏ ၈% မာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကတ်ပြီး စုစုပေါင်း အနေနန့် ရိုမန်ကက်သလစ် ၆ သန်းလှောက်နန့် ပရိုတက်စတင့် ၁ သန်းနီးပါးမျှ ဟိရေ။ ပေါ်တူဂီနန့် ဒတ်ချ်ကုန်စွာတိက ၁၆ ရာစု နန့် ၁၇ ရာစု နှစ်များ အထဲ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအား ခရစ်ယာန် ဘာသာ နန့် စတင်မိတ်ဆက်ပီးခပြီးကေ ၁၉ ရာစု နန့် ၂၀ ရာစုမာ ပြင်သစ်သာသနာပြုတိက ထပ်မံပနာ ဖြန့်ဖြူးခရေ။ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲအထဲက အမေရိကန် ပရိုတက်စတင့် သာသနာပြုတိက သာသနာပြုခမှု စိကေချေလှောက် ဟိပြီးး အထူးအနိန်နန့် တောင်ဗီယက်နမ်ဟိ မွန်တက်ဂ်နတ်မာ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်ဟိ အကြီးဆုံး ပရိုတက်စတင့် ဘုရားကျောင်းတိမာ ဗီယက်နမ် ဧဝံဂေလိ အသင်းတော် နန့် မွန်တက်ဂ်နတ် ဧဝံဂေလိ အသင်းတော်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် ပရိုတက်စတင့်တိ၏ ၃ ပုံ ၂ပုံမာ လူနည်းစု လူမျိုးများ ဖြစ်ကတ်တေဟု အစီအစာခံစာတိ အရ သိရရေ။<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/vietnams-christians-persecuted-as-state-sees-hidden-enemy-543805.html |title=Vietnam's Christians persecuted as state sees hidden enemy |work=The Independent |location=London |date=15 October 2004 |author=Jordan, Sandra |accessdate=20 February 2017 |archivedate=10 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010192931/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/vietnams-christians-persecuted-as-state-sees-hidden-enemy-543805.html }}</ref> ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ နည်းပါးကေလေ့ ပရိုတက်စတင့် အယူဝါဒမာ နိုင်ငံ၏ အပြင်းဆုံး ပြန့်ပွားနိန်ရေ အယူဝါဒ ဖြစ်ပြီးကေ အယင် ဆယ်စုနှစ် အထဲ ပွားများမှုနှုန်းမာ ၆၀၀% မျှ ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71363.htm|title=Vietnam|author=|date=|work=state.gov}}</ref> [[File:CaoDaiMain.jpg|thumb|left|တေနင်းမြို့ဟိ အဓိက ကောင်းဒါ ဘုရားကျောင်း]] ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ ရိုမန်ကက်သလစ် အယူဝါဒထက်မာ မယုံသင်္ကာမှု များပြားရေလို့ အတိက ရှုမြင်ကတ်တေ။ ယင်းပိုင် မယုံကြည်ရခြင်း၏ ဇာစ်မြစ်မာ ၁၉ ရာစု အထဲက ကက်သလစ် ဘာသာဝင် တချို့က ပြင်သစ်ကိုလိုနီ နယ်ချဲ့တိနန့် ပူးပေါင်းပနာ နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ရာမာ ပူးပေါင်းပါဝင်ခခြင်း နန့် ပြင်သစ်ရို့မှ ၁၈၃၃ ခုနှစ် လီဗန်ခွိုင် ပုန်ကန်မှု အထဲ ကက်သလစ် ဘုရင်ကို ခန့်အပ်ရန် ကြိုးစားရာမာ ကူညီခခြင်းရို့ကြောင့် ဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်း၏ ကွန်မြူနစ် စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သော အတွေးအခေါ်ကြောင့်လည်း ဗီယက်နမ် အစိုးရ၏ ရန်သူ ဖြစ်စီခရေ။ ဗာတီကန် ဘုရားကျောင်းကို ဗီယက်နမ်မာ တရားဝင် ပိတ်ပင်ထားပြီးသား အစိုးရမှ ထိန်းခြုပ်ထားရေ ကက်သလစ် အဖွဲ့အစည်းတိကိုရာ ခွင့်ပြုထားရေ။ ယကေလေ့သော့ ဗာတီကန်မှ ဗီယက်နမ်နန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး စတင်ရန် ပရုန်းနရုန်းနှစ်များမာ ကြိုးပမ်းဗျာယ် ဟိရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.asianews.it/news-en/Holy-See-and-Vietnam-discuss-opening-of-diplomatic-relations-24083.html|title=Holy See and Vietnam discuss opening of diplomatic relations|publisher=AsiaNews.it|date=27 February 2012|accessdate=16 May 2012}}</ref> လူနည်းစု ကိုးကွယ်သော ဘာသာတရားတိလေ့ ဗီယက်နမ်မာ ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်၏ ဒေသခံ ရိုးရာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ဖြစ်ရေ ကောင်းဒါ အယူဝါဒကို ကိုးကွယ်သူတိ သိသာထင်ရှားသော အရွီအတွက် ဟိပြီးး ထိုဘာသာမာ ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်း၏ ပုံစံကို ယူပနာ တည်ဆောက်ဖွဲ့စည်းထားရေ။။ ဆွန်နီ နန့် ချမ်ဘာနီ အစ္စလာမ် ဘာသာရို့အား ချမ် တိုင်းရင်းသားရို့မှ ကိုးကွယ်ကတ်ယား အနောက်တောင်ပိုင်းမာလည်း အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သော တိုင်းရင်းသားတိ ဟိရေ။ စုစုပေါင်းအနိန်နန့် ဗီယက်နမ်မာ မွတ်စလင် ဘာသာဝင် ၇၀,၀၀၀ မျှ ဟိပြီးး ဟိန္ဒူဘာသာဝင် ၅၀,၀၀၀ မျှ ဟိကာ ဘာဟိုင်း ဘာသာဝင်တိလေ့ ဟိကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ ဘာသာရီး လွတ်လပ်ခွင့်တိကို ပိတ်ပင်သည်ဆိုရေ ယိုးစွပ်ချက်တိကို ငြင်းပယ်ခရေ။ ဘာသာရီးနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ နိုင်ငံတော်၏ တရားဝင် ရပ်တည်ချက်မာ နိုင်ငံသားတိုင်းရေ ကိုယ်ရို့ ယုံကြည်ရာကို လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့် ဟိပြီးး ဘာသာတရား အားလုံးသည် ဥပဒေ ရှိနှစ်မှာ အမောင်နှမျှ ဖြစ်တေ ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web |url=http://moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7818 |title=No: 21/2004/PL-UBTVQH11 Ordinance on Beliefs and Religions |publisher=Ministry of Justice |date=29 June 2004 |accessdate=21 September 2011 |archive-date=18 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218104411/http://moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7818 }}</ref> ယကေလေ့သော့ အမှန်ကမာ အစိုးရမှ ခွင့်ပြုရေ ဘာသာရီး အဖွဲ့အစည်းတိကိုရာ ခွင့်ပြုရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် တောင်ဗီယက်နမ်မှ တည်ထောင်သော ယူနီဖိုင်း ဗီယက်နမ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းမာ ကွန်မြူနစ် အစိုးရမှ ခွင့်ပြုရေ အဖွဲ့အစည်းကို မျက်နှာသာပီးလိုရေတွက်နန့် ပိတ်ပင်ဟန့်တားခြင်း ခံခရရေ။ <ref>[https://www.hrw.org/reports/1995/Vietnam.htm "Vietnam: The Suppression of the Unified Buddhist Church"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308132625/https://www.hrw.org/reports/1995/Vietnam.htm |date=8 March 2021 }}. Human Rights Watch. March 1995. Retrieved 17 December 2011.</ref> ===ပညာရီး=== [[File:Nhà điều hành Đại học Quốc Gia TPHCM.jpg|thumb|right|ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ ဗီယက်နမ်အမျိုးသား တက္ကသိုလ်]] ဗီယက်နမ်မာ အစိုးရမှ စီမံခန့်ခွဲသော ကျောင်းတိ၊ ကောလိပ်များ၊ တက္ကသိုလ်များ များပြားစွာဟိပြီးး ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းတိ နန့် ပုဂ္ဂလိက တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်ဆိုင်ရေ ကျောင်းတိလည်း များပြားလာရေ။ ဗီယက်နမ်၏ အထွေထွေ ပညာရီးကို ၅ ပိုင်း ပိုင်းခြား နှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ မူကြို၊ မူလတန်း၊ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်း နန့် တက္ကသိုလ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးမာ စာတတ်မြောက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် အတွက် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျောင်းတိကို အမြောက်အမြား ဆောက်လုပ်ခပြီး စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ ၉၀.၃% မျှ ဟိရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/vietnam_statistics.html |title=At a glance: Viet Nam – Statistics |publisher=UNICEF |accessdate=7 November 2010 |archivedate=15 November 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071115042015/http://www.unicef.org/infobycountry/vietnam_statistics.html }}</ref> လူအများ ပစဖျားမာ ရီပန်းစားသော တက္ကသိုလ်တိမာ ဟနွိုင်းနန့် ဟိုချီမင်း စီးတီးရို့မာ ဟိရေ။ အကြီးအကျယ် ဝဋ်ဆိုက်နိန်ရေ ဗီယက်နမ်၏ ပညာရီးစနစ်ကို ပြုပျင်ရန် အတွက် အစိုးရမှ အားလုံးပေါင်းစည်း လုပ်ဆောင်သော ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိကို လုပ်ဆောင်ဗျာယ် ဟိရေ။ ပညာရီးစနစ်မာ အခမဲ့ မဟုတ်သဖြင့် တချို့ ဆင်းရဲသော မိသားစုတိမာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းနန့် ပုဂ္ဂလိက ထောက်ပံ့မှုရို့မပါဘဲနန့် သားသမီးရို့၏ ကျောင်းလခမားကို ပီးနှိုင်ရန် အခက်အခဲ ဟိနီကတ်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ကျောင်းတက်ရောက်မှုနှုန်းမာ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးအဆင့်မာ ပါဝင်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.NENR|title=School enrollment, primary (% net)|publisher=World Bank|year=2012|accessdate=9 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SE.SEC.PROG.ZS|title=Progression to secondary school (%)|publisher=World Bank|year=2012|accessdate=9 July 2013}}</ref> ၂၀၀၀ ပြည်နှစ်များမာ ကောလိပ်နန့် တက္ကသိုလ်များ သိသာထင်ယှားစွာ များပြားလာခဲပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်မာ ၁၇၈ ခုလောက် ဟိရာမာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မာ ၂၅၅ ခု အထိ ဖြစ်လာခရေ။ ===ကျန်းမာရီး=== [[File:Vinmec-IMG 0074-08032012.jpg|thumb|left|ဟနွိုင်းဟိ ဗင်းမက် နိုင်ငံတကာ ဆီးရုံ]] ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသားတိ၏ တနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမာ အမျိုးသမီးတိအတွက် ၇၆ နှစ် ဖြစ်ပြီးကေ အမျိုးသားတိအတွက် ၇၂ နှစ် ဖြစ်တေ။ <ref name="Economist-World-Factbook">{{Cite book|title=Pocket World in Figures|url=https://archive.org/details/pocketworld200800lond|publisher=The Economist|year=2009|isbn=978-1-84668-123-3}}</ref> ပေါက်စသျှေ သီဆုံးမှုနှုန်းမာ မွီးဖွားမှု ၁,၀၀၀ မာ ၁ ၂ယောက်လှောက် ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN|title=Mortality rate, infant (per 1,000 live births)|year=2008|accessdate=13 September 2010|publisher=World Bank}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံလူဦးရွီ၏ ၈၅% မာ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာရေ ရေအရင်းအမြစ်တိကို ရဟိ သုံးစွဲနှိုင်လာခကတ်တေ။ <ref name="Economist-World-Factbook" /> ယကေလေ့သော့ ကျေးလက်ပြည်နယ်များမာ အာဟာရ ချို့တဲ့မှုကို သိသာစွာဟိနီဆဲ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://plan-international.org/where-we-work/asia/vietnam/what-we-do/our-successes/tackling-child-malnutrition-in-rural-vietnam/|title=Tackling child malnutrition in rural Vietnam|publisher=Plan Vietnam|year=2008|accessdate=9 July 2013|archivedate=11 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150111204140/http://plan-international.org/where-we-work/asia/vietnam/what-we-do/our-successes/tackling-child-malnutrition-in-rural-vietnam/}}</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ်မာ ကျန်းမာရီး ကို အစိုးရ၏ သုံးစွဲမှုကို ဗီယက်နမ် စုစုပေါင်းပြည်မားထုတ်ကုန်၏ ၀.၉% မျှ သာဟိပြီးး အစိုးရမှ ကျန်းမာရီး အသုံးစရိတ်၏ ၂၀%မျှကိုသာ အထောက်အပံ့ ပီးနှိုင်ခရေ။<ref name=cp>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Vietnam.pdf Vietnam country profile (PDF)]. Library of Congress Federal Research Division. December 2005. Retrieved 9 July 2013. ''This article incorporates text from this source, which is in the public domain.''</ref> ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ မြောက်ဗီယက်နမ်မှ ရွာငယ်ဇနပုဒ်များ အထိ ရောက်ဟိရေ ပြည်သူ့ကျန်းမာရီး စနစ်ကို စတင်တည်ထောင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.thecrimson.com/article/1972/12/13/med-school-professor-praises-north-vietnams/|title=Med School Professor Praises North Vietnam's Medical Care|work=The Harvard Crimson|date=13 December 1972|accessdate=31 January 2013}}</ref> ၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုင်ငံ ၂ ခု ပေါင်းစည်းပြီးကေ တနိုင်ငံလုံး ပါဝင်ရေ ကျန်းမာရီး ဝန်ဆောင်မှုကို စတင်ခရေ။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တိ၏ နှောင်းပိုင်းမာ ဘတ်ဂျက် အကန့်အသတ်ဟိခြင်း၊ ပြည်နယ်အဆင့်သို့ တာဝန်ယူမှု လွှဲပြောင်းခြင်း နန့် အခကြီးငွီ စတင်ကောက်ခံခြင်း ရို့ကြောင့် ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှု အရည်အသွီးမာ အဆင့်တခုသို့ နိမ့်ကျလားခရေ။ ဘဏ္ဍာငွီ ပံ့ပိုးမှု မလောက်ငှခြင်းကြောင့် သူနာပြုများ၊ သားဖွားဆရာမများ နန့် ဆီးရုံညောင်စောင်း အရွီအတွက်များ ကျဆင်းလားခီရေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ အစီအစာခံစာအရ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ ဆီးရုံညောင်စောင်း ၂၅၀,၀၀၀ လှောက်ရာ ဟိသဖြင့် လူဦးရွီ ၁၀,၀၀၀ အတွက် ၁၄.၈ ညောင်စောင်းမျှ ဖြစ်တေ။<ref name=cp/> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တိ၏ အစောပိုင်းမှ စပြီးကေ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် [[သန္နိပါတ်]] တိုက်ဖျက်ရီးမာ သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှု ဟိခပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါမှ ပိုပြီးကေကောင်းမွန်သော ငှက်ဖျား တိုက်ဖျက်ရီး ဆီးများ နန့် ကုသမှုတိကို စတင်မိတ်ဆက်ပြီးကေနောက် ငှက်ဖျားကြောင့် သီဆုံးမှုကို ၁၉၉၀နှစ်များ နန့် နှိုင်းနိူင်းပါက ၅% လှောက်ရာ ဟိလီရေ။ ယကေလေ့သော့ [[သနရုပ်]] ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းမာ မြင့်တက်ဗျာယ် ဟိပြီးး ၂၀၀၄ ခုနှစ် မေလမာ တရက်လျှင် တီဘီကြောင့် သီဆုံးသူ ၅၇ ဦးခန့်မျှ ဟိရေ။ ကာကွယ်ဆီးထိုး အစီအစိုင်တိကို ပိုပြီးကေကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း၊တကိုယ်ရေ သန့်ယှင်းရီး ပိုပြီးကေကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း နန့် နိုင်ငံခြား အထောက်အပံ့တိကြောင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ သနရုပ် ဖြစ်ပွားမှု နန့် နှစ်စိုင် သနရုပ် အသစ် ဖြစ်ပွားမှုရို့ကို သိသာစွာ လျှော့ချနိုင်ခရေ။<ref name=cp/> ၂၀၀၅ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလမာ ဗီယက်နမ်မာ [[အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုး]] ဟိသူ ၁၀၁,၂၉၁ ဦးမျှ ဟိပြီးး ၁၆,၅၂၈ ဦးမာ [[အေအိုင်ဒီအက်စ်]] အဆင့်သို့ ရောက်ဟိလားခဗျား ၉,၅၅၄ ဦးမာ သီဆုံးခရေ။ ယကေလေ့သော့ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ပေါ့စတဇ် ဟိရေသူတိမာ ထိုစာရင်းထက် ပိုပြီးကေ မြင့်မားရေလို့ လှောက်မှန်းရရေ။ ပျမ်းမျှအားဖြင့် တစ်နိကေ ရောဂါဖြစ်ပွားသူ အသစ် ၄၀မှ ၅၀ ဦးလှောက်အထိ ဟိရေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ လူဦးရွီ၏ ၀.၅% မာ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ရောဂါပိုး ဟိနီရေလို့ လှောက်မှန်းရယား ထိုစာရင်းမာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အထိ ထိုအတိုင်း ဟိနီဆဲ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SH.DYN.AIDS.ZS|title=Prevalence of HIV, total (% of population ages 15–49)|publisher=World Bank |year=2007|accessdate=13 September 2010}}</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဂျုန်လမာ ဗီယက်နမ်သည် တကမ္ဘာလုံးအတွက် အေအိုင်ဒီအက်စ် တိုက်ဖျက်ရီး အစီအစိုင် အသုံးစရိတ် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၅ ဘီလီယံ၏ တစိတ်တပိုင်းကို ရဟိဖို့ဖြစ်ကြောင်းအမေရိကန်နိုင်ငံမှ ကြေညာခရေ။<ref name=cp/> == ယိုင်ကျေးမှု == [[File:Ópera, Ciudad Ho Chi Minh, Vietnam, 2013-08-14, DD 02.JPG|thumb|right|ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ မြူနီစီပါယ် ဇာတ်ရုံ]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ယိုင်ကျေးမှုသည် ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေ စီးပွားရီး ထက်မာ အခြီပြုရေ ရှီးခေတ် ဒေသရင်း ဒေါင်ဆမ် ယိုင်ကျေးမှုမှ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာခခြင်း ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံတော် ယိုင်ကျေးမှု၏ တချို့အစိတ်အပိုင်းတိမာ တရုတ်ယိုင်ကျေးမှုမာ မြစ်ဖျားခံပြီး ရိုးရာနိုင်ငံရီးစနစ် နန့် အတွေးအခေါ်ရို့မာ ကွန်ဖြူးရှပ်အယူဝါဒ နန့် တာအိုအယူဝါဒရို့မှ အစိတ်အပိုင်းတိကို ယူငင်သုံးစွဲထားရေ။ ဗီယက်နမ် လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် လန် ဟုခေါ်သော မျိုးရိုးစဉ်ဆက် ကျေးရွာတိ ထက်မာ အခြီပြုတည်ဆောက်ထားပြီးသား ဗီယက်နမ် လူမျိုးအားလုံးရို့စွာ လ ထက်မာ အခြီပြုရေ ပက္ခဒိန်၏ သုံးလပိုင်း ဆယ်ရက်နိမာ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ဆိုင်ရာ စုပေါင်း နှစ်ပတ်လည်ပွဲကို ဆင်နွှဲကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://publicholiday.org/calendar/gio-to-hung-vuong/|title=Gio To Hung Vuong 2013|publisher=PublicHoliday.org|accessdate=12 February 2013|archivedate=3 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130303043737/http://publicholiday.org/calendar/gio-to-hung-vuong/}}</ref> ရွှိပြောင်းနီထိုင်လာသူတိ ဖြစ်ကတ်သော ကန်တုံ၊ စွာကား၊ ဟောက်ကျန့် နန့် ဟိုင်နန်ရို့၏ ယိုင်ကျေးမှုတိကိုလည်း တွိရပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်ရေ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် စွံသော ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဆက်စပ်ယှက်နွယ်ဗျာယ် ဟိရေ။ ပရုန်းနရုန်း ရာစုနှစ်များမာ အနောက်တိုင်း ယိုင်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုတိကို တွိမြင်ရယား အထူးအနိန်နန့် ပြင်သစ် နန့် အမေရိကန် ယိုင်ကျေးမှုရို့ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်၏ ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုမာ လူသားဆန်မှု နန့် သဟဇာတဖြစ်မှု ရို့ကို အလီးအနက် ထားကတ်ယား မိသားစု နန့် အသိုင်းအဝိုင်းရို့၏ တန်ဖိုးကို အလွန်ပင် စောင့်ထိန်းကတ်တေ။ ဗီယက်နမ်မာ အဓိက ယိုင်ကျေးမှု ပြယုဂ်တချို့ကို အလီးအမြတ် ပြုကတ်ယား ယင်းရို့မာ မိကျောင်းနန့် မြွီပုံရို့မှ ပေါင်းစပ်ဆင်းသက်လာရေ ဗီယက်နမ် နဂါး၊ ဗီယက်နမ်၏ အမျိုးသား ဖခင် မြင့်မြတ်သော နဂါး အဖြစ် ပုံဖော်ကြရေ လတ်လောင်ကွမ်း၊ ဗီယက်နမ်၏ အမျိုးသား မိခင်ကို တက်စားပြုရေ မြင့်မြတ်သော လတ် ငှက် နန့် အရာ ထင်ရှားသော ပြယုဂ်တခုမာ အော်ကို နတ်သမီး ရို့ ဖြစ်ကတ်ကာ လိပ်နန့် မြင်းပုံရို့ကိုလည်း အလီးအမြတ် ပြုကတ်တေ။<ref>[http://www.vietnam-holidays.co.uk/aboutvietnam/ranimism.htm "Animism in Vietnam's culture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618015211/http://www.vietnam-holidays.co.uk/aboutvietnam/ranimism.htm |date=18 June 2012 }}. Vietnam-Holidays.co.uk. Retrieved 1 October 2012.</ref> ခေတ်သစ် အချိန်အခါမှ ဗီယက်နမ်၏ ယိုင်ကျေးမှုမာ အစိုးရမှ ထိန်းခြုပ်ထားရေ မီဒီယာတိနန့် ယိုင်ကျေးမှု အစီအစိုင်တိက အလွန်အကျွံ လွှမ်းမိုးခြင်း ခံရရေ။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိအောင်ပင် နိုင်ငံခြားမှ ယိုင်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးခြင်း အထူးအနိန်နန့် အနောက်နိုင်ငံတိက အခြီတည်သော ယိုင်ကျေးမှုတိကို ယှောင်ကြဉ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တိက စပြီးကေ ဗီယက်နမ်သည် အရှိတောင်အာသျှ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကန် ယိုင်ကျေးမှု နန့် မီဒီယာရို့နန့် များစွာ ထိတွိပါလတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://vovworld.vn/en-US/Culture/Vietnams-cultural-integration-seen-by-researchers/123534.vov|title=Vietnam's cultural integration seen by researchers|publisher=Voice of Vietnam|date=7 December 2012|accessdate=24 December 2012}}</ref> ===မီဒီယာ=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မီဒီယာကဏ္ဍကို အစိုးရမှ ၂၀၀၄ ခုနှစ် ထုတ်ဝီခြင်း ဥပဒေဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားရေ။<ref>{{cite web|title=Law on Publication (No. 30/2004/QH11 of 3 December 2004)|url=http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7315|publisher=Ministry of Justice|accessdate=21 September 2011|archivedate=18 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111218104027/http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7315}}</ref> ယေဘုယျအနိန်နန့် လက်ခံထားကတ်တေမာ ဗီယက်နမ်၏ မီဒီယာကဏ္ဍကို အစိုးရမှ တရားဝင် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အာဘော်နန့် ညီယောင် ထိန်းချုပ်ထားရေဟု ဖြစ်ကေလေ့ အချို့ သတင်းစာတိမာ မကျီနပ်ချက်တိကို ဖော်ထုတ်ရီးသားလေ့ ဟိရေ။<ref>{{cite news |url= http://www.economist.com/world/asia/displaystory.cfm?story_id=12940221 |title= Muting the Messengers: Vietnam's Press Under Pressure |work=The Economist |location =London |date=15 January 2009 |accessdate=17 January 2009}}</ref> ဗီယက်နမ် အသံမာ အစိုးရမှ တရားဝင် ထုတ်ရွှင့်သော လေဒီအို အသံရွှင့်လုပ်ငန်းဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာသို့ အရာတိုင်းပြည်များမာ ငှားရမ်းထားရေ အသံရွှင့်စက်တိက တဆင့် လှိုင်းတိုဖြင့် ရွှင့်ထုတ်ပနာ ယင်းဧ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်ကလည်း ထုတ်ရွှင့်ရေ။ [[ဗီယက်နမ် ရုပ်မြင်သံကြား]]သည် နိုင်ငံတော်ပိုင်း ရုပ်သံထုတ်ရွှင့်ရီး ကုမ္ပဏီ ဖြစ်တေ။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် အိန်တာနက် သုံးစွဲမှုကို ဥပဒေကြောင်းအရ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နည်းပညာအားဖြင့် ပင်ဖြစ်ဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ကန့်သတ်မှုတိ ပြုလုပ်ပါလတ်တေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဖြစ်လှာသော အိန်တာနက် ထီးမှုတိကို ဝါးဖြင့် လုပ်ထားရေ ဖိုင်းယားဝေါလ်ဟု ရည်ညွှန်းသုံးစွဲကတ်တေ။<ref>{{cite journal|author=Wilkey, Robert N|url=http://www.jcil.org/journal/articles/160.html|title=Vietnam's Antitrust Legislation and Subscription to E-ASEAN: An End to the Bamboo Firewall Over Internet Regulation?|journal=John Marshall Journal of Computer and Information Law|volume=20|year=2002|issue=4|archive-date=19 July 2012|access-date=20 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719190536/http://www.jcil.org/journal/articles/160.html|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.jcil.org/journal/articles/160.html |access-date=20 February 2017 |archive-date=19 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719190536/http://www.jcil.org/journal/articles/160.html }}</ref> စုပေါင်းလုပ်ကိုင်ကတ်တေ ပရော့ဂျက် ဖြစ်ရေ အိုးပင်းနက် အစ်နစ်ရှေးတမှ ဗီယက်နမ်၏ အွန်လိုင်း နိုင်ငံရီး ဆင်ဆာဖြတ်မှုကို ကျယ်ပြန့်သော အဆင့်ဟု သတ်မှတ် ထားပြီးသား<ref name="oni-research">{{cite web|url=http://opennet.net/research/profiles/vietnam|author=OpenNet Initiative|title=Country Profile: Vietnam|date=9 May 2007|accessdate=15 July 2008}}</ref> နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့မှ ဗီယက်နမ်မာ တကမ္ဘာလုံးဟိ အိန်တာနက်၏ ရန်သူ ၁၅ ဦး ထဲက တဦး အဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။<ref name="rsf">{{cite web |url=http://en.rsf.org/internet-enemie-vietnam,39763.html |author=Reporters Without Borders |title=Internet Enemies: Vietnam |accessdate=15 July 2008 |archivedate=17 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110317075418/http://en.rsf.org/internet-enemie-vietnam,39763.html }}</ref> ဗီယက်နမ် အစိုးရမှ နိုင်ငံတော်အား ညစ်ညမ်းသော အရာတိနန့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဇောင်းပီးဖော်ပြသော အရာတိက အိန်တာနက်အား ထီးခြင်းနန့် ကာကွယ်ရန် ကြိုးစားရေဟု ဆိုကေလည်း နိုင်ငံရီးအနိန်နန့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ဘာသာရီးအားဖြင့် ပင်ဖြစ်ဖြစ် ထိရှလွယ်သော ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်တိကိုလည်း ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်မပြုဘဲ တားမြစ်ထားရေ။<ref>{{cite news|url=http://cyber.law.harvard.edu/newsroom/opennet_vietnam|title=OpenNet Initiative Vietnam Report: University Research Team Finds an Increase in Internet Censorship in Vietnam|publisher=Berkman Center for Internet & Society at Harvard University|date=5 August 2006|accessdate=15 July 2008}}</ref> ===ဂီတ=== [[File:Vietnamese musical instrument Dan bau 2.jpg|thumb|left|ဗီယက်နမ် ကြိုးတချောင်းတပ် ဒန်ဘော ဒုံမင်း တူရိယာ]] ဗီယက်နမ် ရိုးရာဂီတသည် နိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းဒေသ နန့် မြောက်ပိုင်းဒေသရို့မာ ကွဲပြားခြားနားရေ။ မြောက်ပိုင်း ဂန္ထဝင် ဂီတသည် ရှီးအကျဆုံး ဂီတအမျိုးအစား ဖြစ်ပြီးကေ ရိုးရာအားဖြင့် ပိုပြီးကေ ခမ်းနားရေ။ ဗီယက်နမ် ဂန္ထဝင်ဂီတ၏ ဇာစ်မြစ်ကို လိုက်မည် ဆိုခကေ ၁၃ ရာစု အထဲ မွန်ဂိုရို့၏ ကျူးကျော်မှုမာ စတင်မည် ဖြစ်ပြီးကေ ယင်းခါက ဗီယက်နမ်ရို့မှ တရုတ်အော်ပရာ အကအဖွဲ့ တစ်တိုင်သားအား ဖမ်းဆီးခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.bookrags.com/research/operavietnam-ema-04/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070710194323/http://www.bookrags.com/research/operavietnam-ema-04/|archivedate=10 July 2007|title=Opera—Vietnam|work=Encyclopedia of Modern Asia| via=BookRags.com|year=2006|accessdate=11 August 2012}}</ref> သမိုင်းကြောင်း တလျှောက်မာ ဗီယက်နမ်ရို့၏ ဂီတမာ တရုတ်ဂီတမှ အဓိက အစိတ်အပိုင်းအနေနန့် များစွာ ရိုက်ခတ်မှု ဟိပြီးး ကိုရီးယား၊ မွန်ဂိုးလီးယား နန့် ဂျပန်ရို့၏ ရိုတ်ခတ်မှုတိလည်း ဟိရေ။<ref>{{cite encyclopedia | encyclopedia = Encyclopædia Britannica Online | title = Southeast Asian arts Vietnam | url = http://original.britannica.com/eb/article-29500/Southeast-Asian-arts | publisher = Encyclopædia Britannica | date = 23 July 2008 | page = 36 }}</ref> နာညတ် ဂီတသည် တော်ဝင်နန်းသုံးဂီတတိထဲက စွံသော ဂီတတခုဖြစ်ပြီးကေ ချောင် ဂီတသည် ယေဘုယျအနိန်နန့် ဂီတဇာတ်ရုံများမာ သုံးသော သရော်ရေ ဂီတတမျိုး ဖြစ်ကာ ဆန်း တနည်း ဟတ်ဆန်းဂီတသည် ဗီယက်နမ် ရိုးရာ ဂီတတခု ဖြစ်တေ။ ကွမ်ဟို ဂီတမာ ဟာဘတ်ဒေသ (မာနင်း နန့် ဘတ်ရန်ပြည်နယ် နှစ်ခုပေါင်း) နန့် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ တဝှမ်းလုံးမာ စွံရေ။ ဟတ်ချောဗန်း တနည်း ဟတ်ဗန်းဂီတမာမူ ပွဲလမ်းသဘင် ကျင်းပချိန်မာ နတ်တိကို နှိုးဆော်ရန် အတွက် သုံးသော ဂီတအမျိုးအစား ဖြစ်တေ။ နတ်ဒန်တော့ကိုင်ဗျန်း သည် ဗီယက်နမ် ရိုးရာဂီတ၏ ခေတ်သစ်ပုံစံဖြစ်ပြီးကေ ၁၉၅၀ ခုနှစ်များမာ ပေါ်ထွက်လှာခရေ။ ကာထရူး ဂီတစွာလေ့ စွံသော ရိုးရာ ဂီတတမျိုး ဖြစ်တေ။ ဟို ဂီတမာ ကွမ်းဟိုဂီတ၏ တောင်ပိုင်း စတိုင်လ်ဟု မယူဆနိုင်ပါ၊၊ ရိုးရာတူရိယာများ မကန်မဝှန် ဟိပြီးး ယင်းရို့မာ ဒန်ဘောဟု ခေါ်သော ကြိုးတချောင်းတပ် ဒုံမင်း၊ ဒန်ဂေါဟု ခေါ်သော ကြိုးနှစ်ချောင်းတပ် အုန်းမုတ်ခွက် တယော နန့် ဒန်ငုယက်ဟု ခေါ်သော ကြိုးနှစ်ချောင်းတပ် လက်ကွက်ပါဝင်ရေ ဗျပ်စောင်းရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ===စာပီ=== [[File:Hanoi Temple of Litterature.jpeg|thumb|ဟနွိုင်းဟိ စာပီကျောင်းတော်]] ဗီယက်နမ်စာပီမာ ရာစုနှစ်နန့် ချီသော သမိုင်းကြောင်းဟိရေ။ ဗီယက်နမ် ရိုးရာစာပီမာ ကြွယ်ဝသော ယိုင်ကျေးမှုများဟိပြီးး ၆ ပိုဒ်မှ ၈ ပိုဒ်အထဲဟိရေ ကာဒေါင်ဟု ခေါ်ရေ ကဗျာပုံစံကို အခြီခံထားကာ ကျေးရွာဟိ ဘိုးဘွားများ နန့် သူရဲကောင်းများ အကြောင်းကို အဓိကထား ရီးသားလေ့ ဟိရေ။.<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/Sunday/Features/201033/Folk-poetry-preservation-a-labour-of-love.html|title=Folk poetry preservation a labour of love|work=VietNam News|date=29 June 2010|accessdate=12 February 2013|archivedate=21 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140421000534/http://vietnamnews.vn/Sunday/Features/201033/Folk-poetry-preservation-a-labour-of-love.html}}</ref> ပေထက် အက္ခရာတင်သော စာပီတိကို ၁၀ ရာစုနှစ် ငိုမင်းဆက်ပနာထက်မှ စတင်တွိဟိရယား ထင်ရှားသော ရှီးခေတ်စာဆိုတော်တိမာ ငုယင်ထရိုင်၊ ထရန်ဟန်းဒေါင်၊ ငုယင်ဒူး နန့် ငုယင်ဒင်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ အချို့ စာပီအမျိုးအစားတိမာ ပြဇာတ်ကရာမာ အရေးပါသော အပိုင်းမှ ပါဝင်ဗျယ်ဒေး ဥပမာအနိန်နန့် အမျိုးသမီး တဦးတည်း သီဆိုဖျော်ဖြီသော ကထရူး ဟုခေါ်သော ဖျော်ဖြီမှုတိမာ အသုံးပြုကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.indochinatravelplan.com/vietnamese-traditional-music/8886-hat-ca-tru|title=Vietnamese Traditional Music: Hat Ca Tru|publisher=Indochina Travel Plan|year=2012|accessdate=10 March 2013|archivedate=15 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130815232833/http://www.indochinatravelplan.com/vietnamese-traditional-music/8886-hat-ca-tru}}</ref> တောင်ဒန် ပိုင်ယှောင် ကဗျာသမဂ္ဂတိကိုလည်း ဗီယက်နမ်မာ ဖွဲ့စည်းကတ်တေ။ ပရုန်းနရုန်းခေတ်မာ ဗီယက်နမ်စာပီတိကို အနောက်တိုင်း စတိုင်လ်တိက လွှမ်းမိုးခြင်း ခံရယား ပထမဆုံး စာပီပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး လှုပ်ယှားမှု ဖြစ်ရေ သိုမွိုင်သညည် ၁၉၃၂ ခုနှစ်မာ စတင်ပေါ်ထွက်လှာခရေ။<ref>{{cite web|url=http://thehuuvandan.org/vietpoet.html|title=Vietnamese Poetry|publisher=Le Cercle Littéraire – Thế Hữu Văn Đàn – The Literary Forum|date=21 June 2008|accessdate=12 February 2013|archivedate=25 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130225165206/http://thehuuvandan.org/vietpoet.html}}</ref> ===ပွဲတော်များ=== [[File:Hoa mai.jpg|right|thumb|ရိုးရာ တက် နှစ်သစ်ကူးပွဲ အပင်]] ဗီယက်နမ်မာ လဆန်း လဆုတ် ပက္ခဒိန်ပေါ် အခြီပြုရေ ပွဲတော် အမြောက် အများဟိပြီးး အရီးအပါဆုံးမာ တက် နှစ်သစ်ကူးပွဲ ဖြစ်တေ။ ရိုးရာ ဗီယက်နမ် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပွဲမာ ရီပန်းစားပြီး နိုင်ငံရပ်ခြားမာ လားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်နိန်ရေ ဗီယက်နမ် လူမျိုးတိပင် အနောက်နိုင်ငံများမာ ဆင်နွှဲလေ့ ဟိကတ်တေ။ ===ခရီးလား လုပ်ငန်း=== [[File:PhoCoHoiAn.jpg||thumb|left|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ် စာရင်းဝင် နီရာဖြစ်ရေ ဟွိုင်အန်း ရှီးဟောင်းမြို့]] ဗီယက်နမ်သည် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တိကစပြီးကေ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးလားများ လာရောက်လည်ပတ်ရေ အဓိက နီရာတနီရာ ဖြစ်လှာခပြီးကေ အစိုးရနန့် ပုဂ္ဂလိကရို့၏ သိသာထင်ရှားသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိကြောင့် ဖြစ်ကာ အဓိကကတော့ခါ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသများမာ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url=http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=2&mode=detail&document_id=153358 |title=Quyết định số 2473/QĐ - TTG của Thủ tướng Chính phủ : Phê duyệt "Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030" |publisher=Cổng Thông tin điện tử Chính phủ |date=31 Dec 2011 |access-date=21 February 2017 |archive-date=8 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708231539/http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=2&mode=detail&document_id=153358 }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် တနှစ်တည်းမှာပင် ဗီယက်နမ်သို့ နိုင်ငံတကာမှာ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးလား ၃.၇၇ သန်းခန့် လာရောက် လည်ပတ်ခရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.vietnamtourism.com/e_pages/news/index.asp?loai=2&uid=11723 |title=Vietnamtourism |publisher=Vietnamtourism |accessdate=7 November 2010 |archivedate=13 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513084216/http://www.vietnamtourism.com/e_pages/news/index.asp?loai=2&uid=11723 }}</ref> စွံ ရီပန်းစားသော ကမ္ဘာလှည့် ခရီးလား လုပ်ငန်း နီရာတိမာ အယင် ဘုရင်နန်းစိုင်ရာ ဟူး ရွှီမြို့တော်၊ ကမ္ဘာ့အမွီခံ နီရာများဖြစ်ရေ ဖောင်းနကီဘန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ ဟွိုင်အန်း နန့် မိုင်ဆွန်၊ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသဖြစ်ရေ နာထရန်၊ ဟလောင်ပင်လယ်အော်ဟိ လှိုဏ်ဂူများ နန့် စကျင်ကျောက် တောင်ကုန်းများရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ များစွာသော ခရီးလားလုပ်ငန်း စီမံကိန်းတိမာ တည်ဆောက်ဆဲ ဖြစ်ပြီးကေ ဥပမာအနိန်နန့် အရှိတောင် အာသျှမာ သဘာဝ မဟုတ်ဘဲ တည်ဆောက်ထားရေ အကြီးဆုံး ပင်လယ်ဖြစ်ရေ ဗန်ယောင်း ခရီးလားများ လည်ပတ်စရာ နီရာ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url=http://www.lookatvietnam.com/2009/01/southeast-asias-largest-artificial-sea-inaugurated-in-binh-duong.html |title=Southeast Asia's largest artificial sea inaugurated in Binh Duong |website=Look At Vietnam |date=19 January 2009 |accessdate=7 November 2010 |archivedate=11 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511053258/http://www.lookatvietnam.com/2009/01/southeast-asias-largest-artificial-sea-inaugurated-in-binh-duong.html }}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလ ၁၄ ရက်မာ အမေရိကန် ပေါ့ပ်တေးဂီတ ကြယ်ပွင့် မိုက်ကယ်ဂျက်ဆန် ၏ ဖခင် ဂျိုးဂျက်ဆန်မှ အရှိတောင်အာသျှမာ အကြီးဆုံး ဖျော်ဖြီရီး အဆောက်အဦး ဖြစ်လှာဖို့ ကြယ်ငါးပွင့် ဟိုရေ နန့် အပန်းဖြီစခန်း ဖြစ်ရေ ဟက်ပီးလန်း အား အုတ်မြစ်ချ ဖွင့်လှစ်ပွဲသို့ တက်ရောက် ချီးမြှင့်ခရေ။ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂ သန်းတန်သော ထို စီမံကိန်းမာ နှစ်စိုင် ခရီးလား ၁၄ သန်းကို တာဝန်ယူ ဧည့်ခံနှိုင်ဖို့ ဖြစ်ပြီးကေ ဟိုချီမင်းစီးတီး နံဘေးဟိ လောင်အန်းပြည်နယ်မာ တည်ဟိရေ။ ထိုအဆောက်အဦးမာ ၂၀၁၄ မာ ပြီးစီးဖို့လို့ လှောက်မှန်းရရေ။<ref>{{cite news| url=http://www.thestar.com/entertainment/music/article/938374--joe-jackson-invests-in-vietnam-theme-park | location=Toronto | work=The Star | title=Joe Jackson invests in Vietnam theme park | date=14 February 2011}}</ref> ===အဝတ်အထည်=== ပွဲတက်ဝတ်စုံဖြစ်ရေ အောင်းယိုင် ကို မင်္ဂလာ ဧည့်ခံပွဲ နန့် ဘာသာရီး ပွဲလမ်းသဘင်များမာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ တဝှမ်းဟိ အထက်တန်းကျောင်း မကန်မဝှန်မာ ကလိန့်မေသျှေများ အနေနန့် အဖြူရောင် အောင်းယိုင်ကို ယူနီဖောင်း အဖြစ် ဝတ်ဆင်ကတ်ရရေ။ အယင်က အောင်းယိုင်ကို ကျားမ နှစ်မျိုးစလုံး ဝတ်စားခကတ်ကေလေ့ ဒေနိခေတ်မာ အမျိုးသမီးတိရာ သီးသန့် ဝတ်ဆင်ကတ်ယား အမျိုးသားတိမာမူ ရိုးရာ မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ ပိုင်ယှောင် အခမ်းအနားများမာသာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။<ref>[http://www.activetravelvietnam.com/culture_customs/vietnamese_ao_dai.html "Ao Dai (Long Dress)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026185826/http://www.activetravelvietnam.com/culture_customs/vietnamese_ao_dai.html |date=26 October 2006 }}. Active Travel Vietnam. Retrieved 2 January 2012.</ref> တခြားသော ဗီယက်နမ် ရိုးရာ အဝတ်အစားများမာ လေးပိုင်းစပ် အမျိုးသမီး ဝတ်စုံဖြစ်ရေ "အောင်းတူသန်"၊ အောင်းတူသန်ကို ၅ ပိုင်းစပ် ပုံစံဖြစ်ရေ အောင်းငူ ရို့ကို မြောက်ပိုင်းဒေသများမာ အများအားဖြင့် ဝတ်ဆင်ကတ်ယား အရာ ရိုးရာ အဝတ်အစားတိမာ "ယမ်" ဟုခေါ်သော အထဲခံ နန့် "အောင်းဘားဘာ" ဟုခေါ်သော ကျေးလက်ဒေသမာ အလုပ်လုပ်ရာမာ ကျားမ နှစ်ဦးစလုံး ဝတ်ဆင်ရေ ဝတ်ရုံရှည်၊ <ref>Erik Harms (2011). ''Saigon's Edge: On the Margins of Ho Chi Minh City''. p.56: "She then left the room to change out of her áo Ba Ba into her everyday home clothes, which did not look like peasant clothes at all. In Hóc Môn, traders who sell goods in the city don "peasant clothing" for their trips to the city and change back".</ref> အစိုးရ ဧည့်ခံပွဲများမာ ဝတ်ဆင်သော ဘရိုကိတ် ပွဲတက်ဝတ်စုံ အင်္ကျီရှည် နန့် သမက်တက်မာ သမက်သျှင် ဝတ်ဆင်သော "အောင်းသဲ" အစဟိစွာရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ရိုးရာ ဂေါင်းဆောင်းများမာ "နွန်လား" ဟုခေါ်ရေ ဗီယက်နမ် မက္ကလာ နန့် မီးအုပ်ဆောင်းနန့် တူစွာ "နွန်ကွိုင်သိုး" ရို့လေ့ ပါဝင်ရေ။ === အားကဇပ် === ဗိုဗီနမ် နန့် ဘင်းဒင်း ကိုယ်ခံပညာရို့ကို ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ အဝှမ်းမာ ကစပ်ကတ်ပြီး<ref>{{cite web|url=http://talkvietnam.com/2012/07/binh-dinh-to-host-intl-vovinam-festival/#.UKZAX4c3aYE|title=Binh Dinh to host Int'l Vovinam festival|publisher=TalkVietnam.com|date=6 July 2012|accessdate=16 November 2012|archive-date=27 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827080758/https://www.talkvietnam.com/2012/07/binh-dinh-to-host-intl-vovinam-festival/#.UKZAX4c3aYE}}</ref> ဘောလုံးကစပ်ခြင်းကာ နိုင်ငံအထဲ ရီပန်း အစားဆုံး အဖွဲ့လိုက် ကစပ်နည်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.saigonnezumi.com/2012/08/02/soccer-is-very-popular-in-vietnam/|title=Soccer is very popular in Vietnam|publisher=SaigonNezumi.com|date=2 August 2012|accessdate=16 November 2012|archivedate=2 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121102234125/http://www.saigonnezumi.com/2012/08/02/soccer-is-very-popular-in-vietnam/}}</ref> ဗီယက်နမ် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ အာဆီယံ ဘောလုံး ချန်ပီယံ ဖလားကို ရယူနိုင်ခရေ။ တခြားသော အနောက်တိုင်း အားကဇပ်နည်းများ ဖြစ်ရေ ကြက်တောင်၊ တင်းနစ်၊ ချွေးခံဘော၊ စားပွဲတင်တင်းနစ် နန့် စစ်တုရင်ရို့မာလည်း စွံသော ကစပ်နည်းများ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်သည် နွီရာသီ အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲမာ ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စတင် ပါဝင်ခပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ အနေနန့် ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခရေ။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံ နှစ်ခြမ်းကွဲပြီးကေ တောင်ဗီယက်နမ်မှရာ အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲမာ ပါဝင်ခပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်နန့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်ရို့မာ အားကဇပ်သမားများ စီလွှတ် နိူင်းပြိုင်စီခရေ။ ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် နှစ်နိုင်ငံ ပေါင်းစည်းပြီးကေမာ ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံအနေနန့် နိူင်းပြိုင်ခပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစပြီးကေ နွီရာသီ အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲတော်တိုင်းမာ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်ခရေ။ လက်ဟိ ဗီယက်နမ် အိုလံပစ် ကော်မတီအား ၁၉၇၆ ခုနှစ်မာ စတင်ဖွဲ့စည်းခပြီးကေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ် ကော်မတီ (အိုင်အိုစီ) မှ ၁၉၇၉ မာ တရားဝင် အသိအမှတ် ပြုခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.olympic.org/vietnam|title=Vietnam|publisher=Olympic.org|accessdate=19 April 2013}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် အထိ ဗီယက်နမ်သည် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် အားကဇပ်မာ ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခဖူးခြင်း မဟိပါ။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်သည် ဘရာဇီးနိုင်ငံ ရိုင်ယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့မာ ကျင်းပသော နွီရာသီ အိုလံပစ်အားကဇပ်ပွဲမာ ပထမဆုံးသော ရွှီတံဆိပ်ကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခရေ။<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/olympics/rio-2016-vietnam-wins-first-ever-olympic-gold-medal-a7177771.html|title=The country that just won its first ever Olympic gold - and what the athlete will get in return|date=2016-08-07|newspaper=The Independent|language=en-GB|access-date=2016-10-06}}</ref> ===ဟင်းလျာများ=== [[File:Pho in Ho Chi Minh City by joshua.jpg|thumb|ဗီယက်နမ်၏ စွံသော အစားအစာတခု ဖြစ်ရေ ဖို ခေါက်ဆွဲ]] ဗီယက်နမ်၏ ဟင်းလျာတိစွာ အခြီခံ ရသာ ၅ ပါးရို့၏ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြီခံထားရေ။ ယင်းရို့မာ အစပ် (သတ္တု) ၊ အချိုင် (သစ်သား) ၊ အခါး (မီး) ၊ အငံ (ရေ) နန့် အချို (မြီကြီး) ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref>[http://www.asianinfo.org/asianinfo/vietnam/pro-food.htm Vietnamese Food]. Asianinfo.org. Retrieved 3 February 2013.</ref> အများအားဖြင့် ပါဝင်ရေ အမေတိမာ ငံပြာရည်၊ ပုဇွန်ငါးပိ၊ ပဲငံပြာရည်၊ ဆန်၊ လတ်ဆတ်သော ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင်များ၊ သစ်သီးများ နန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် ချက်နည်းပြုတ်နည်းများမာ စပါးလင်၊ ဂျင်း၊ ပူဒီနာ၊ ဗီယက်နမ် ပူဒီနာ၊ နံနံပင်ရှည်၊ ဆိုင်းဂုံ သစ်ကြမ်းပိုးခေါက်၊ ငှက်မျက်စိ ငရုတ်သီး၊ သံပရာသီး နန့် နှုန်းရွက်ရို့ကို အသုံးပြုကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url = http://www.wokme.com/ingredients/vietnamese.htm | work = WokMe | year = 2011 |title = Vietnamese Ingredients | accessdate = 2 December 2011}}</ref>ဗီယက်နမ် ရိုးရာ ချက်နည်းပြုတ်နည်းသည် လတ်ဆတ်သော အမေတိကို အသုံးပြုခြင်း၊ ဗားကို အနည်းငယ်ရာ အသုံးပြုခြင်း၊ ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင်များ နန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တိအား အားထား ချက်ပြုတ်ခြင်းရို့ကြောင့် ဗီယက်နမ် ဟင်းလျာတိစွာ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ကျန်းမာရီးနန့် အညီညွတ်ဆုံး ဟင်းလျာများမာ တမျိုး အပါအဝင် ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news | author = Corapi, Annie | work = CNN Health | url = http://www.cnn.com/2010/HEALTH/08/25/healthiest.ethnic.cuisines/index.html | year = 2011 | accessdate = 3 December 2011 | title = The 10 healthiest ethnic cuisines}}</ref> မြောက်ဗီယက်နမ်ဟိ ဒေသခံ အစားအသီာက်တိမာ တောင်ပိုင်းအစားအသီာက်တိထက် ပိုပြီးကေ အစပ်နည်းပြီး မြောက်ဗီယက်နမ်ဟိ အီးမြရေ ရာသီဥတုကြောင့် ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင် အစပ်များ ထုတ်လုပ်ဖို့နန့် ရဟိရန် ခက်ခဲပြီး အစပ်အရသာ ရဟိရန် ငရုတ်သီးအစား ငရုတ်ကောင်းမှုန့်နာမည်းကို အသုံးပြုကတ်တေ။ ဝက်သား၊ အမဲသားနန့် ကြက်သားရို့အား အယင်က အနည်းငယ်ရာ အသုံးပြုကတ်ယား ဟင်းလျာများမာ ရီချိုငါးတိ နန့် အခွံမာရေနီသတ္တဝါများ ဖြစ်ကတ်သော ဂဏန်း နန့် ခရုရို့ကို အဓိကထား ချက်ပြုတ်ကတ်တေ။ ငံပြာရည်၊ ပဲငံပြာရည်၊ ပုဇွန်ငံပြာရည်နန့် သံပရာသီးရို့မာ အဓိက အရသာအဖြစ် ထည့်သွင်းချက်ပြုတ်ထားရေ အမေများ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်၏ အထိမ်းအမှတ် အစားအသီာက်များ ဖြစ်ကတ်သော ဘွန်ရူး (အသားပါရေ ကြာဇံပြုတ်) နန့် ဘန်ကွမ်းရို့မာ မြောက်ပိုင်းမာ စတင်ပေါ်ပေါက်လာယား ရွှိပြောင်းနီထိုင်သူတိက အလယ်ပိုင်း နန့် တောင်ပိုင်းသို့ သယ်ဆောင်လာခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web | url = http://www.saveur.com/article/Travels/Heaven-in-a-Bowl#errors | author = Nguyen, Andrea | title = Heaven in a Bowl: The Original Pho | accessdate = 28 December 2011 | date = 13 March 2011}}</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] == မှတ်ချက်တိ == {{notelist}} {{Reflist|group=n}} == ကိုးကား == {{Reflist|24em}} ==ပြင်ပလင့်တိ== {{commonscat|Vietnam}} *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1243338.stm Vietnam profile] from BBC News *[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/vietnam.htm Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003000923/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/vietnam.htm |date=3 October 2012 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' *[http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English Portal of the Government of Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528045736/http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English |date=28 May 2012 }} *[http://www.cpv.org.vn/cpv/ Communist Party of Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101115125835/http://www.cpv.org.vn/cpv/ |date=15 November 2010 }} – official website (in Vietnamese) *[http://quochoi.vn/en-US/Pages/default.aspx National Assembly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208000519/http://quochoi.vn/en-US/Pages/default.aspx |date=8 December 2015 }} – the Vietnamese legislative body *[http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=491 General Statistics Office] *[http://www.mofa.gov.vn/en/ Ministry of Foreign Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091020032719/http://www.mofa.gov.vn/en/ |date=20 October 2009 }} *[https://web.archive.org/web/20081210074101/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-v/vietnam.html Chief of State and Cabinet Members] {{ASEAN}} {{အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ}} [[Category:ကွန်မြူနစ် နိုင်ငံတိ]] [[Category:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|*]] [[Category:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံတိ]] [[Category:အရှိတောင်အာသျှဟိ နိုင်ငံတိ]] [[Category:အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] 09oth09cu8ax4u5zvcm7ksc1o0q3i8y