ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5893 21293 21292 2026-09-22T12:45:15Z Tejoebārsa 137 /* လူဦးရွီပြန့်နှံ့နီထိုင်မှု */ 21293 wikitext text/x-wiki {{coord|16|N|108|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း = {{native name|vi|Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa<br>Việt Nam}} | ပုံ_အလံ = Flag of Vietnam.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Vietnam.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{native phrase|vi|Độc lập – Tự do – Hạnh phúc|paren=omit}}<br> "လွတ်လပ်ရီး - လွတ်မြောက်ရီး - သုခ" | englishmotto = "Independence – Liberty – Happiness" | နိုင်ငံတော်တေးခြင်း = {{lang|vi|[[Tiến Quân Ca]]}}<br />"ချီတက်နီသော စစ်သားတော်တိ၏ တေးခြင်း"{{parabr}}{{center|[[File:Quoc ca Viet Nam.ogg]]}} | ပုံ_နီရာ = {{Switcher|[[File:Vietnam (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးမာ ပြဖို့|[[File:Location Vietnam ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|အာဆီယံမာ ပြဖို့|default=1}} | map_caption = {{map caption|location_color=အစိမ်း|region=[[အာဆီယံ]]|region_color=မီးခိုးရင့်|legend=Location Vietnam ASEAN.svg}} | မြို့တော် = [[ဟနွိုင်းမြို့]] | coordinates = {{coord|21|2|N|105|51|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = [[ဟိုချီမင်းစီးတီး|ဟိုချီးမင်​ မြို့ကြီး]]<br />{{coord|10|48|N|106|39|E|type:city}} | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | languages_type = အမျိုးသားဘာသာစကား | languages = [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]]{{#tag:ref|The Constitution of the Socialist Republic of Vietnam states that Vietnamese language is the "national language", rather than the "official language"; Vietnamese is the only language used in official documents and legal proceedings ''[[de facto]]''.<ref>{{cite web|url=https://vietnamnews.vn/politics-laws/250222/the-constitution-of-the-socialist-republic-of-viet-nam.html#pKxAv0j1eAlwxQq9.97|title=The Constitution of the Socialist Republic of Vietnam|publisher=Vietnam News Agency|date=15 January 2014|access-date=13 June 2019|accessdate=30 October 2021|archivedate=1 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190501011011/https://vietnamnews.vn/politics-laws/250222/the-constitution-of-the-socialist-republic-of-viet-nam.html#pKxAv0j1eAlwxQq9.97}}</ref>|group="n"}} | ethnic_groups = {{vunblist | ၈၅.၃၂% [[ဗီယက်လူမျိုး]] | ၁၄.၆၈% [[:en:List of ethnic groups in Vietnam|အရာ]]{{sfn|General Statistics Office of Vietnam|2019}}}} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၉ | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |၇၃..၇% [[ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒ|ဘာသာမဲ့]] / [[:en:Vietnamese folk religion|ရိုးရာ]] |၁၄.၉% [[:en:Buddhism in Vietnam|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |၈.၅% [[:en:Christianity in Vietnam|ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |၁.၅% [[:en:Hoahaoism|Hoahaoism]] |၁.၂% [[:en:Caodaism|Caodaism]] |၀.၂% [[:en:Religion in Vietnam|အရာ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/vietnam/|title=2019 Report on International Religious Freedom: Vietnam|website=[[U.S. Department of State]]}}</ref>}} | religion_year = ၂၀၁၉ | demonym = [[:en:Vietnamese people|Vietnamese]] | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Marxism–Leninism|မက်စ်-လီနင်ဝါဒ]] [[:en:One-party state|တပါတီ]] [[:en:Socialist state|ဆိုရှယ်လစ်]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]]<!-- The Constitution of Vietnam states that the country is a "socialist republic". This is often regarded as being interchangeable with "communist state" by Western scholars, but legally and officially speaking it is not. --> | leader_title1 = [[:en:General Secretary of the Communist Party of Vietnam|ပါတီအထွေထွေအတွင်းရီးမှူး]] {{efn| နိုင်ငံတော်သမ္မတစွာ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဖြစ်ကေလေ့၊ အာဏာအဟိဆုံးသော နိုင်ငံရီးရာထူးမာ နိုင်ငံတော်သမ္မတ မဟုတ်ဘဲ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူး ဖြစ်တေ။ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူးသည် ဗီယက်နမ်၏ အမြင့်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ရေအဖွဲ့တိဖြစ်ရေ ပေါလစ်ဗျူရိုနန့် အတွင်းရီးမှူးချုပ်အဖွဲ့ကို ထိန်းချုပ်သဖြင့် ရာထူးလက်ဟိဖြစ်သူစွာ ဗီယက်နမ်၏ ဂေါင်းဆောင် ဖြစ်တေ။}}နန့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = Tô Lâm | leader_title3 = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name3 = Lê Minh Hưng | leader_title4 = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name4 = Trần Thanh Mẫn | legislature = [[အမျိုးသားလွှတ်တော် (ဗီယက်နမ်)|အမျိုးသားလွှတ်တော်]] | sovereignty_type = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း|တည်ထောင်ခြင်း]] | sovereignty_note = | established_event1 = [[:en:Ngô dynasty|ပထမ ဧကရာဇ်မင်းဆက်]] | established_date1 = ၉၃၉ | established_event2 = [[French Colonial Empire|ပြင်သစ်]]ပါးက [[:en:Proclamation of Independence of the Democratic Republic of Vietnam|လွတ်လပ်ရီးကြေညာခြင်း]] | established_date2 = ၁၉၄၅ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၂ ရက် | established_event3 = [[:en:1954 Geneva Conference|ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်]] | established_date3 = ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂၁ ရက် | established_event4 = [[:en:Fall of Saigon|ဆိုင်ဂုံမြို့ ကျဆုံးခြင်း]] | established_date4 = ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက် | established_event5 = ပြန်ပနာပေါင်းစည်းခြင်း | established_date5 = ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂ ရက် | established_event6 = [[:en:Constitution of the Socialist Republic of Vietnam|လက်ဟိဖွဲ့စည်းပုံ]] | established_date6 = ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလ ၂၈ ရက်{{#tag:ref|In effect since 1 January 2014.{{sfn|Constitution of Vietnam|2014}}|group="n"}} | area_km2 = ၃၃၁,၆၉၉ | ဧရိယာအဆင့် = ၆၆ | area_sq_mi = ၁၂၈,၀၆၉ | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၆.၃၈ | population_census = ၉၆,၂၀၈,၉၈၄{{sfn|General Statistics Office of Vietnam|2019}} | population_census_year = ၂၀၁၉ | population_census_rank = ၁၅ | population_density_km2 = ၂၉၅.၀ | population_density_sq_mi = ၇၅၂ | population_density_rank = ၂၉ | GDP_PPP = {{increase}} $၁,၀၄၇.၃၁၈ ဘီလီယံ{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_PPP_year = ၂၀၂၀ | GDP_PPP_rank = ၂၃ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၁၀,၇၅၅{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၀၆ | GDP_nominal = {{increase}} $၃၄၀.၆၀၂ ဘီလီယံ{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_nominal_year = ၂၀၂၀ | GDP_nominal_rank = ၃၅ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၃,၄၉၈{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၁၅ | Gini = ၃၅.၇ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၈ | Gini_change = decrease | Gini_ref = {{sfn|World Bank|2018c}} | Gini_rank = | HDI = ၀.၇၀၄<!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite book |title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene |date=15 December 2020 |publisher= [[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစိုင်]]|isbn=978-9-211-26442-5 |pages=343–346 |website=hdr.undp.org |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |access-date=15 December 2020 |archive-date=15 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |url-status=live }}</ref> | HDI_rank = ၁၁၇ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွီ = [[ဗီယက်နမ် ဒေါင်|ဒေါင်]] (₫) | currency_code = VND | time_zone = [[UTC+07:00|ဗီယက်နမ် စံ‌တော်ချိန်]] | utc_offset = +07:00 | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | date_format = dd/mm/yyyy | electricity = [[Mains electricity by country|220 V – 50 Hz]] | drives_on = ညာ | calling_code = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ ‌တေလီဖုန်းနံပါတ်တိ|+၈၄]] | cctld = [[.vn]] | today = | အထိမ်းအမှတ်တိ = ကြာပန်း,လယ်သမား​ဆောင်းခ​မောက် | linking_name = ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ }} '''ဗီယက်နမ်''' ({{lang-en|Vietnam}}; {{IPAc-en|ˌ|v|iː|ə|t|ˈ|n|aː|m|audio=En-us-Vietnam.ogg}}; {{Lang-vi|Việt Nam}}) သို့ ရုံးသုံးနာမည်အနိန်နန့် ''ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ''စွာ အရှိတောင်အာသျှမာ ဟိပြီးး အင်ဒိုချိုင်းနားမော်၏ အရှိဖက်စွန်းမာ တည်ဟိရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူဦးရွီ ၉၇.၈ သန်း ဟိသဖြင့် ကမ္ဘာထက်မာ ၁၆ ခုမြောက် လူဦးရွီ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ အာသျှမာ အဋ္ဌမမြောက် လူဦးရွီ အများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်တေ။ မြောက်ဖက်မာ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဖက်မာ [[လောနိုင်ငံ]]၊ အနောက်တောင်ဖက်မာ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]နန့် အရှိတောင်ဖက်မာ [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]]နန့် ခြားနားထားရေ [[တောင်တရုတ်ပင်လယ်]]ရို့က ဝိုင်းရံထားရေ။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် တောင်ဗီယက်နမ် နန့် မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့ ပေါင်းစည်းပြီးကေ မြို့တော်မာ [[ဟနွိုင်းမြို့]] ဖြစ်လာခရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ တရုတ်မင်းဆက်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ဘီစီ ၁၁၁ ခုနှစ်မှ အေဒီ ၉၃၉ ခုနှစ် အထိ နှစ်ပေါင်းထောင်ကျော်လှောက်နီခရရေ။ လွတ်လပ်သော ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို ဘတ်ဒမ်မြစ် တိုက်ပွဲမာ အောင်ပွဲခံပြီးကေ အေဒီ ၉၃၉ ခုနှစ်မာ တည်ထောင်ခရေ။ ဗီယက်နမ် တော်ဝင်မင်းဆက် ပေါင်းများစွာရို့စွာ အရှိတောင်အာသျှ အထဲပိုင်းအထိ ပထဝီအနိန်အထားနန့် နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာ ဖြန့်ကျက်မှုရို့နန့် ကြွယ်ဝချမ်းသာခကတ်စွာမာ ၁၉ရာစုအလယ်ပိုင်း ပြင်သစ်ရို့၏ ကိုလိုနီအဖြစ် သိမ်းပိုက်ခြင်းမခံရမီ အချိန်အထိဖြစ်တေ။ ၁၉၄၀ ခုနှစ်တိမာ ဂျပန်ရို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ပြီးကေ ဗီယက်နမ်ရို့စွာ ပြင်သစ်ရို့အား ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲမှစပြီးကေ တိုက်ခိုက်ခပြီးကေ နောက်ဆုံး ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ ပြင်သစ်ရို့အား ဗီယက်နမ်မြီပေါ်က အပြီးတိုင် မောင်းထုတ်နိုင်ခရေ။ ယပြီးနောက်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ တောင်ဗီယက်နမ် နန့် မြောက်ဗီယက်နမ် ဆိုရေ နိုင်ငံရီး အရ ပြိုင်ဘက်တိဖြစ်ရေ နိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံ အဖြစ် နှစ်ခြမ်းကွဲခရေ။ ထိုနှစ်ဖက်ရို့၏ ပဋိပက္ခတိစွာ [[ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ]]မာ အင်အားပြင်ထန်ပါလတ်တေ။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်မာ မြောက်ဗီယက်နမ်မှ အနိုင်ရပြီး စစ်ပွဲပြီးဆုံးခရေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ ကွန်မြူနစ် အစိုးရ လက်အောက်မာ ပေါင်းစည်းလားခကေလေ့ ဖွဲရာကျပြီး နိုင်ငံရီး အရ အထီးကျန် ဖြစ်နီခရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မာ အစိုးရမှ စီးပွားရီး နန့် နိုင်ငံရီး ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခပြီး ယင်းကနိန်စပြီးကေ ဗီယက်နမ်စွာ ကမ္ဘာ့စီးပွားရီး နန့် စတင်ပေါင်းစည်းခြင်း လမ်းစထက်တို့ ရောက်ဟိခရေ။<ref name="BBC2004">{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3752682.stm | publisher=BBC News | title=Vietnam's new-look economy | date=18 October 2004| accessdate=21 November 2015}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါမှ နိုင်ငံအားလုံးနန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး တည်ဆောက်နိုင်ခရေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီး မာ ကမ္ဘာထက်မာ တိုးတက်မှုနှုန်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံတိမာ ပါဝင်လှာခရေ။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ အဓိက စီးပွားရီး နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံထဲမာ ကမ္ဘာထက်မာ တိုးတက်မှုနှုန်း အဖော်ဆောင်နိုင်ဆုံး နိုင်ငံအဖြစ် ထိပ်ဆုံးမှ ရပ်တည်ခရေ။<ref>{{cite web|last=Weisenthal|first= Joe |url=http://www.businessinsider.com/willem-buiter-3g-countries-2011-2?slop=1 |title=3G Countries |publisher=Business Insider |date=22 February 2011 |accessdate=6 August 2011}}</ref> ယင်းရို့၏ အောင်မြင်ရေ စီးပွားရီး ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကြောင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီး အဖွဲ့သို့ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ ဝင်ရောက်နိုင်ခရေ။ ယင်းအပြင် နိုင်ငံတကာ ဖရန်ကိုဖုန်းနီ နိုင်ငံတိမာ ပါဝင်ခဖူးသော သမိုင်းကြောင်းလည်း ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ တပါတီ စနစ် ကျင့်သုံးပြီးကေ ကွန်မြူနစ် စနစ်ကို လက်ခံကျင့်သုံးသော နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမာ တနိုင်ငံ အဖြစ် ကျန်ဟိနီဆဲ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်စွာ အလယ်အလတ်အဆင့် ဝင်ငွီနိမ့်သော စီးပွားရီးဟိရေ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတခု ဖြစ်တေ။ အဂတိလိုက်စားမှု၊ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာပြဿနာတိနန့် လူ့အခွင့်အရီးမှတ်တမ်း အားနည်းမှုတိ မြင့်မားစွာဟိရေ။ ယင်းရေ[[အရှိတောင်အာသျှနိုင်ငံတိအသင်း|အာဆီယံ]] (ASEAN)၊ အေပက် (APEC)၊ ဘက်မလိုက်လှုပ်ယှားမှု (Non-Aligned Movement)၊ အိုအိုင်အက်ဖ် (OIF) နန့် ဒဗလျူတီအို (WTO) အပါအဝင် နိုင်ငံတကာနန့် အစိုးရအချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေ အဖွဲ့အစည်းတိ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်တေ။ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရီးကောင်စီမာ နှစ်ကြိမ်လုံးလုံး အလှည့်ကျအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ယူခရေ။ == နာမည်ရင်းမြစ် == ''ဗီယက်နမ်''ဆိုရေနာမည်မာ ''နမ်ဗီယက်''ဆိုရေ နာမည်မှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ထိုစကားလုံးအား ၂ရာစုမာ အုပ်စိုးခရေ ''ထရူးမင်းဆက်''လက်ထက်မှ စတင် သုံးနှုန်းခရေ။<ref name="Woods38">{{harvnb|Woods|2002|page=38}}</ref> ဗီယက်ဆိုရေ စကားလုံးမာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနန့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရို့မာ နီထိုင်ရေ ဘက်ရှ်ဗီယက် ဆိုရေ လူမျိုးစု၏ နာမည်အတိုဖြစ်တေ။<ref name="Yue-Hashimoto">{{harvnb|Yue-Hashimoto|1972|page=1}}</ref> ဗီယက်နမ်ဆိုရေ စကားလုံးအား ၁၆ ရာစုနှစ်က ကဗျာတပုဒ်မာ စတင်သုံးနှုန်းထားရေကို တွိရရေ။ ယင်းအပြင် ၁၆ ရာစုနန့် ၁၇ ရာစု အထဲ ထွင်းထုခသော ကျောက်စာတိုင် ၁၂ တိုင်မာလည်း သုံးနှုန်းထားရေကို တွိရရေ။ ယင်းအပြင် ၁၅၅၈ ခုနှစ်က စတင်တည်ထားခသော ဟိုင်ဖုန်းမြို့မှ ဘောင်လန်ဘုရားမာလည်း တွိရရေ။ ၁၈၀၂ ခုနှစ်မာ ငုယင်ဖွတ်အန်း မှ ငုယင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခပြီးကေ တည်ထောင်ပြီး ဒုတိယမြောက်နှစ်မာ [[ချင်မင်းဆက်]] ဧကရာဇ် ကျားချင် မှ ယင်းအား နမ်ဗီယက်/နမ်ယူး ဘုရင် အဖြစ် သတ်မှတ်ပီးဖို့ ပန်ကြားခရေ။ ယကေလေ့သော့ ချင်မင်းဆက် အရာဟိတိက နမ်ဗီယက်/နမ်ယူး ဆိုရေ နာမည်မာ တရုတ်နိုင်ငံမှ ကွမ်းဟိပြည်နယ် နန့် [[ကွမ်တုန်းပြည်နယ်]] တိလေ့ ပါဝင်ဗျယ် ငုယင်ဖွတ်အန်း၏ ဒေသမာ အယင်က ကျောင်းရှီဒေသဖြစ်ရေ အန်နမ် ဒေသရာကေ ဖြစ်သဖြင့် နမ်ဗီယက်/နမ်ယူး ဘုရင် အဖြစ် မသတ်မှတ် နှိုင်ကြောင်း ထောက်ပြ ပြောဆိုခပြီးကေ ထို့အတွက် ယင်းရို့၏ နိုင်ငံအား ယူးနန်/ ဗီယက်နမ်ဟု သတ်မှတ် ပီးခရေ။<ref>《嘉庆重修一统志》卷五五三</ref> ၁၈၀၄ ခုနှစ် မှ ၁၈၁၃ ခုနှစ် အတွင်းမာ ကျားလုံ ဧကရာဇ်မှ ထိုနာမည်အား တရားဝင် သုံးစွဲခရေ။ ထိုနာမည်အား ၂၀ရာစု အစောပိုင်းမာ ဖန်ဗွိုင်းချောင် ရီးသားသော ဗီယက်နမ်၏ ပျောက်ဆုံးနိန်ရေ သမိုင်းကြောင်း စာအုပ်မာ ပြန်ပနာဖော်ထုတ်ခပြီးကေ နောက်ပိုင်းမာ ဗီယက်နမ် မျိုးချစ် ပါတီမှ ဆက်ပနာသုံးစွဲခရေ။<ref name="Tonnesson117">{{harvnb|Tonnesson|Antlov|1996|page=117}}</ref> ၁၉၄၅ ခုနှစ် အထိ နိုင်ငံ၏ နာမည်ကို အန်နမ် ဟု သုံးစွဲခပြီးကေ ဟူးမြို့ဟိ တော်ဝင်အစိုးရနန့် ဟနွိုင်းဟိ ဗီကုန်းဖြီင်း အစိုးရ ၂ ရပ်စလုံးမှ ထို အချိန်မှစပြီးကေ ဗီယက်နမ်ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲခကတ်တေ။<ref name="autogenerated1">{{harvnb|Tonnesson|Antlov|1996|page=126}}</ref> == သမိုင်း == ===သမိုင်းမတင်မီခေတ် နန့် ရှီးခေတ်သမိုင်း=== [[File:Trong dong Dong Son Guimet.jpg|thumb|left|ဒေါင်ဆမ် သံစည်၊ ဘီစီ ၈၀၀ ခုနှစ်]] ရှီးဟောင်းသုတေသန တူးဖော်မှုတိ အရ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ [[ကျောက်ခေတ်လယ်]]မှ အစပြုပနာ လူရို့နီထိုင်သော အထောက်အထားတိ တွိဟိရရေ။ လန်ဆွန်းပြည်နယ် နန့် ငဲ့အန်း ပြည်နယ်ရို့ဟိ ဂူတိ အတွင်းမာ ဘီစီ ၅၀၀,၀၀၀ လှောက်မှ ဟိုမိုအီရပ်တပ်စ် ရို့၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းတိကို တွိဟိခရရေ။ <ref>[http://voices.yahoo.com/the-human-migration-homo-erectus-ice-age-3357450.html "The Human Migration: ''Homo erectus'' and the Ice Age"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112203432/http://voices.yahoo.com/the-human-migration-homo-erectus-ice-age-3357450.html |date=12 November 2012 }}. Yahoo!. 27 May 2009. Retrieved 24 January 2013.</ref> အရှိတောင်အာသျှမာ ရှီးအကျဆုံး ဟိုမိုဆီးပီးယန်း (လူ) ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းအား ပလိုင်စတိုဆင်း ခေတ်လယ်မာ တွိဟိရပြီး သွားအပိုင်းအစတိကို သန်အွမ် နန့် ဟန်းဟမ် မှ တွိဟိခရရေ။ <ref>Kha and Bao, 1967; Kha, 1975; Kha, 1976; Long et al., 1977; Cuong, 1985; Ciochon and Olsen, 1986; Olsen and Ciochon, 1990.</ref> ပလိုင်စတိုဆင်း ခေတ်နှောင်းမှ ဟိုမိုဆီးပီးယန်းရို့၏ သွားတိကိုမူ ဒေါင်ကန်ဒေသမာ တွိဟိရပြီးကေ <ref name=Cuong1986>Cuong, 1986.</ref> ဟိုပိုင်ဆင်းခေတ်ဦးမှ သွားတိကိုမူ မိုင်ဒဒျူး <ref name=Cuong1986/>၊ လန်ဂေါင်း <ref>Colani, 1927.</ref> နန့် ကွမ် ဒေသရို့မာ တွိဟိရရေ။ <ref>Demeter, 2000.</ref> ဘီစီ ၁၀၀၀ ခုနှစ်ခန့်မာ မားမြစ် နန့် မြစ်နီမြစ်ရို့၏ ရီလွှမ်းလွင်ပြင် ဒေသတိ အထဲ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးမှု နန့် ကြီးသွန်းမှု ထွန်းကားလာရာမှ ဒေါင်ဆမ် ယိုင်ကျေးမှု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် ပါလတ်တေ။ ဒေါင်ဆမ်ရို့၏ စည် မာ ထင်ရှားသော အမှတ်အသား တခု ဖြစ်တေ။ ယင်းချိန်မာ အစောပိုင်း ဗီယက်နမ် ပြည်ထောင်တိ ဖြစ်ရေ ဗန်းလန်ပြည် နန့် အောလပ်စ် ပြည်ရို့ စတင်ပေါ်ထွန်းလာခပြီး ယင်းရို့ ယိုင်ကျေးမှု၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ပင်လယ်ပိုင်း အရှိတောင်အာသျှ အပါအဝင် တခြားသော အရှိတောင်အာသျှ ဒေသတိသို့ ဘီစီ ပထမ ထောင်စုနှစ် အထဲ ပျံ့နှံ့ ရောက်ဟိလားခီရေ။<ref>[http://www.littlevietnamtours.com.vn/about_vietnam/vietnam_culture/dong_son_culture.php "Dong Son culture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426081801/http://www.littlevietnamtours.com.vn/about_vietnam/vietnam_culture/dong_son_culture.php |date=26 April 2013 }}. LittleVietnamTours.com.vn. Retrieved 28 January 2013.</ref><ref>Nola Cooke, Tana Li, James Anderson (2011). ''The Tongking Gulf Through History''. p.46: "Nishimura actually suggested the Đông Sơn phase belonged in the late metal age, and some other Japanese scholars argued that, contrary to the conventional belief that the Han invasion ended Đông Sơn culture, Đông Sơn artifacts, ..."</ref><ref>Vietnam Fine Arts Museum (2000). "... the bronze cylindrical jars, drums, Weapons and tools which were sophistically carved and belonged to the World famous Đông Sơn culture dating from thousands of years; the Sculptures in the round, the ornamental architectural Sculptures ..."</ref> ===ဗီယက်နမ် ဘုရင်ခေတ်=== ဗီယက်နမ် နိုင်ငံမာ ဗန်းလန် ဟု သိကတ်တေ ဟုန်ဘုရင်ရို့၏ ဟုန်ဘန်းမင်းဆက်ရေ ဗီယက်နမ်ရို့၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုနှိုင်ရေ။ ဘီစီ ၂၅၇ ခုနှစ်မာ နောက်ဆုံး ဟုန်ဘုရင်အား သပ်ဖန် မှ အနိုင်ယူခပြီး လပ်စ်ဗီယက် နန့် အောဗီယက်လူမျိုးရို့ကို ပူးပေါင်းကာ အောလပ်စ်နိုင်ငံ အဖြစ် ထူထောင်ခကာ အန်းဒုန်ဗွန်းဆိုရေ ဘွဲ့နာမည်ကို ခံယူခရေ။ ဘီစီ ၂၀၇ ခုနှစ်မာ တရုတ် စစ်ဗိုလ်ချုပ် ကျောင်တျို မှ အန်းဒုန်းဗွန်းအား အနိုင်ရခပြီးကေ အောလပ်စ်နိုင်ငံအား နန်ယူးဒေသအထဲ သွတ်သွင်းခရေ။ ယကေလေ့သော့ ဘီစီ ၁၁၁ ခုနှစ် ဟန်-နန်ယူးစစ်ပွဲ အပြီးမာ နန်ယူးစွာ တရုတ်ဟန်မင်းဆက်၏ အင်ပါယာ အတွင်းကို သွတ်သွင်း ခံခရရေ။ [[File:Vietnam territorial expansion (900–1760 AD).gif|thumb|190px|တောင်ပိုင်း (နန်းတျန်) အား အောင်မြင်မှုကို ပြသော ဗီယက်နမ် မြီပုံ ၁၀၆၉-၁၇၅၇ {{legend|#ffdd00|၉၀၀}} {{legend|#ffff88|၁၁၀၀}} {{legend|#bbff88|၁၄၇၅}} {{legend|#66ff66|၁၆၅၀}} {{legend|#bbbbff|၁၇၆၀}} ]] နောင် နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ အတွင်းမှာ အဂု ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းသည် တရုတ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မာသာ ဟိနိန်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://asia.msu.edu/seasia/Vietnam/History/chinesecolonization.html|title=Chinese Colonization (200BC – 938AD)|publisher=Asia.msu.edu|accessdate=28 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070825192025/http://www.asia.msu.edu/seasia/Vietnam/History/chinesecolonization.html|archivedate=25 August 2007}}</ref> အစောပိုင်း လွတ်မြောက်ရီး လှုပ်ယှားမှုများ ဖြစ်ရေ ထရွန်းညီအစ်ကိုတိ၏ လှုပ်ယှားမှု နန့် လေဒီထရူးရို့၏ လှုပ်ယှားမှုတိမာ တဒင်္ဂရာကေ အောင်မြင်ခကေလေ့ ဗန်ရွှန်းဟု နာမည်မာသော အစောပိုင်း လိုင်မင်းဆက်မာမူ အေဒီ ၅၄၄ ခုနှစ်မှ ၆၀၂ ခုနှစ်အထိ လွတ်လပ်စွာ တည်ဟိနိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.easyrider.vn/contents.php?ids=144|title=Country's Official Name|publisher=Easy Riders Vietnam|accessdate=18 July 2013|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109220805/http://www.easyrider.vn/contents.php?ids=144}}</ref> ၁၀ ရာစု အစောပိုင်းမာမူ ခွပ်မိသားစု ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မာ ကိုင်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ရဟိခကေလေ့ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံအဖြစ် မရဟိခပါ၊၊ အေဒီ ၉၃၈ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် ပဒေသရာဇ် ငိုကူရင် သည် တရုတ် တောင်ပိုင်းဗန်းပြည်နယ်၏ တပ်တိကို ဗတ်ဒန်းမြစ်တိုက်ပွဲမာ အနိုင်တိုက်ခပြီး တရုတ်ရို့၏ အုပ်စိုးမှု အောက်မာ နှစ်ပေါင်း တထောင်ကျော် နီထိုင်ခရမှ လွတ်လပ်ရီး အပြည့်အဝ ရဟိခရေ။ <ref>{{cite news |url=http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=04SUN220106 |title=Spears offer insight into early military strategy |publisher=Viet Nam News |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304011202/http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=04SUN220106 |archivedate=4 March 2009 |date=22 January 2006}}</ref> နိုင်ငံ၏ နာမည်အား ဒိုင်းဗီယက် (မဟာ ဗီယက်) ဟု ပြောင်းလဲ မှည့်ခေါ်ခပြီး လိုင်မင်းဆက် နန့် ထရန်မင်းဆက်ရို့၏ အောက်မာ ရွှီရောင်လွှမ်းသော နိရက် တိကို ဖြတ်သန်းနိုင်ခရေ။ ထရန်မင်းဆက်၏ အုပ်စိုးမှု အောက်မာ ဒိုင်းဗီယက်ရို့စွာ မွန်ဂိုရို့၏ ကျူးကျော်မှု သုံးကတ်ိမ်ကို တွန်းလှန်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/vietnam/9.htm |title=The Trần Dynasty and the Defeat of the Mongols |publisher=Countrystudies.us |accessdate=28 April 2010}}</ref> ယင့်အတောအတွင်းမာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာခပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်လာခရေ။ ဟိုးမင်းဆက် ပြုတ်ကျခသော ၁၄၀၆-၇ ခုနှစ် မင်း-ဟိုး စစ်ပွဲ နောက်ပိုင်းမာ ဗီယက်နမ်ရို့စွာ တအောင့်ချေလောက် လွတ်လပ်ရီး ဆုံးရှုံးခပြီး တရုတ် မင် မင်းဆက်၏ အုပ်စိုးမှုကို ခံခရကေလည်း လဲ မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခသူ လဲလွိုင်မှ ဗီယက်နမ် လွတ်လပ်ရီးကို ပြန်ပနာ ရယူခရေ။ ဗီယက်နမ်မင်းဆက်တိစွာ ၁၅ ရာစု လဲ မင်းဆက် လက်ထက်မာ အထွဋ်အထိပ်သသို့ ရောက်ဟိခပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် လဲဧကရာဇ် လဲသန်တောင် (၁၄၆၀-၁၄၉၇)၏ လက်ထက်မာ ဖြစ်တေ။ ၁၁ ရာစုနန့် ၁၈ ရာစု ကြားမာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် နမ်တျန် (တောင်ပိုင်းသို့ချဲ့ထွင်ခြင်း) နာမည်ရရေ အစီအစိုင်ဖြင့် တောင်ပိုင်းသို့ ချဲ့ထွင်ခပြီးကေ <ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/vietnam/11.htm |title=The Lê Dynasty and Southward Expansion |publisher=Countrystudies.us|accessdate=28 April 2010}}</ref> နောက်ဆုံးမှာ ချန်ပါပြည် နန့် ခမာ အင်ပိုင်ယာ၏ တစိတ်တပိုင်းကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web |url=http://www.ancientworlds.net/aw/Article/549713 |title=The Kingdom of Champa |publisher=Ancientworlds.net |accessdate=28 April 2010 |archive-date=11 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511081540/http://www.ancientworlds.net/aw/Article/549713 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cpamedia.com/history/cham_survivors/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100110131508/http://www.cpamedia.com/history/cham_survivors/ |archivedate=10 January 2010 |title=The Chams: Survivors of a Lost Civilisation |publisher=Cpamedia.com |accessdate=28 April 2010}}</ref> ၁၆ ရာစု နောက်ပိုင်းမာ လူထု အုံကြွမှုတိ နန့် တနားတခါ ဖြစ်ပွားသော နိုင်ငံရီး ပဋိပက္ခမားက ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို လွှမ်းခြုံထားခရေ။ ပထမပိုင်းမာ တရုတ်ရို့ ထောက်ခံသော မက် မင်းဆက်က လဲ မင်းဆက်၏ အာဏာကို ခေါ်တောင်းခရေ။ မက် မင်းဆက် အား နှိမ်နှင်းပြီးကေ လဲ မင်းဆက်ကို နာမည်အနိန်နန့် ပြန်ပနာ အသက်သွင်းခကေလေ့ အာဏာမာ မြောက်ပိုင်းဟိ ထရင်း ပဒေသရာဇ်များ နန့် တောင်ပိုင်းဟိ ငုယင် ပဒေသရာဇ် ရို့ပါးမာ ကွဲပြားစွာ ဟိနိန်ခရေ။ ယင်းရို့စွာ နှစ် ၄၀ ကျော်လှောက် ပြည်မားစစ် အဖြစ် တိုက်ခိုက်နီခပြီးကေ ၁၆၇၀ ခုနှစ်များမာ တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရီး သဘောတူညီချက် ရဟိခရေ။ ထို အချိန်အထဲ ငုယင်ရို့စွာ ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်းကို မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသကို ချဲ့ထွင်ခပြီးကေ အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့် နန့် ခမာရို့၏ မြေတိကို မဲခေါင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ အထဲ သွတ်သွင်းခရေ။ နိုင်ငံအထဲ ကွဲပြားနီမှုတိစွာ တေးရွှန်း ညီ၀ကိုတိက မင်းဆက် အသစ်ကို တည်ထောင်ပြီးကေ အပိုင်စားပီလားလီရေ။ ယကေလေ့သော့ ယင်းရို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ကြာရှည်မခံခပါ၊၊ ယင်းရို့အား ငုယင် ပဒေသရာဇ်ရို့၏ အကပ်အသပ်ဖြစ်ရေ ငုယင်အန်း မှ ပြင်သစ်ရို့၏ အကူအညီနန့် အနိုင်ယူ ခရေ။<ref>[https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA723&dq=Puymanel&lr=&sig=ACfU3U0QtLHIsVz76dH6VpFbsBYgm8FA8Q ''Colonialism'' by Melvin Eugene Page and Penny M. Sonnenburg] via Google Books. p.723. Retrieved 24 October 2012.</ref> ငုယင်အန်းစွာ ဗီယက်နမ်ကို ပေါင်းစည်းခပြီးကေ ငုယင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခကာ ဂျားလောင်း နာမည်ဖြင့် အုပ်စိုးခရေ။ ===၁၈၆၂-၁၉၄၅ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား=== [[File:Indochine française (1913).jpg|thumb|left|၁၉၁၃ ခုနှစ် ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား]] ပြင်သစ်ရို့မှ ကက်သလစ် စစ်သွီးကြွရို့၏ အကူအညီနန့် ၁၈၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၈၅ ခုနှစ် အထဲ ရဟိခရေ ဆက်တိုက် စစ်ရီး အောင်မြင်မှုတိကြောင့် ဗီယက်နမ်ရို့၏ လွတ်လပ်ရီး ယုတ်လျော့ပါလတ်တေ။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်မာ တောင်ပိုင်း သုံးပုံ တပုံသည် ပြင်သစ်ရို့၏ ကိုလိုနီ ဖြစ်ရေ ကိုချင်ချိုင်းနား ဖြစ်လာခရေ။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါမှ တနိုင်ငံလုံးသည် ပြင်သစ်လက်အောက်ကို ကျရောက်ခပြီး ဗီယက်နမ် အလယ်ပိုင်းနန့် မြောက်ပိုင်းရို့ကို အန်နမ် အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြီ နန့် တွန်ကင် အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြီဆိုပနာ ပြင်သစ် အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြီ နှစ်ခု အဖြစ် ခွဲခြာထားခရေ။ ယင်းဗီယက်နမ် နယ်မြီ ၃ ခု ရို့အား ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား ပြည်ထောင်စု အဖြစ် ၁၈၈၇ ခုနှစ်မာ တရားဝင် ပေါင်းစည်းခရေ။ ပြင်သစ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်မှုစွာ ဗီယက်နမ် လူ့အဖွဲ့အစည်း အထဲ ထင်ရှားရေ နိုင်ငံရီး နန့် ယိုင်ကျေးမှုအပြောင်းအလဲတိကို ဖြစ် ပေါ်စီခရေ။ အနောက်တိုင်းပုံစံ ခေတ်မီ ပညာရီးစနစ်ကို ဖော်ဆောင်ခပြီးကေ ရိုမန်ကက်သလစ် ဘာသာကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဖြန့်ဖြူးခရေ။ အင်ဒိုချိုင်းနားမာ လာရောက် နီထိုင်ကတ်တေ ပြင်သစ် အများစုကတော့ခါ ကိုချင်ချိုင်းနားမာ စုစည်းနီခပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် ဆိုင်းဂုံ ဒေသမာ ဖြစ်တေ။ <ref>[http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/docrepository/FrenchAlgeria.pdf "French Counterrevolutionary Struggles: Indochina and Algeria" (PDF)]{{Dead link|date=December 2020 }}. United States Military Academy. 1968. Retrieved 6 July 2013.</ref> ဆယ်စုနှစ် တခုမျှ ပြင်သစ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ပုန်ကန်ခသော ဘုရင့် သစ္စာခံရို့၏ ခန်ဗူအန်း လှုပ်ယှားမှုမာ ၁၈၉၀ ခုနှစ်တိမာ ကျရှုံးခရေ။ ထိုအတော အတွင်းမာ ခန်ဗူအန်း ပြောက်ကျား ရို့စွာ ဗီယက်နမ် ခရစ်ယာန် လူဦးရွီ၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံ ခန့်မျှကို သတ်ဖြတ် ခရေ။ <ref>Fourniau, Annam–Tonkin, pp. 39–77</ref> ဆီးရွက်ကြီး၊ မဲနယ်၊ လက်ဖက် နန့် ကော်ဖီ တင်ပို့မှုရို့ကို တိုးမြှင့်ဖို့ အတွက် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရီးကို မြှင့်တင်ခကေလေ့ ပြင်သစ်ရို့စွာ ဗီယက်နမ်ရို့ တောင်းဆိုရေ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်မှုနန့် လူထုအခွင့်အရီးတိကို လျစ်လျူရှုထားခရေ။ အမျိုးသားရီးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရီး လှုပ်ယှားမှုတိ မကြာခင်မာ ပေါ်ပေါက်လာခပြီး လွတ်လပ်ရီးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ရေ တနည်း တောင်းဆိုရေ ဖန်ဘိုချော၊ ဖန်ချူထရင်း၊ ဖန်ဒင်ဖုံ၊ ဧကရာဇ် ဟမ်ငိ နန့် [[ဟိုချီမင်း]] အစဟိရေ ဂေါင်းဆောင်တိ ပေါ်ထွက်လှာခရေ။ ယကေလေ့သော့ ၁၉၃၀ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် မျိုးချစ်ပါတီ၏ ယန်ဘိုင်း သူပုန်ထမှုအား ပြင်သစ်ရို့က အလွယ်ချေ နှိမ်နင်း နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.executedtoday.com/2013/06/17/1930-13-viet-nam-quoc-dan-dang-cadres-for-the-yen-bai-mutiny/|title=1930: 13 Viet Nam Quoc Dan Dang cadres, for the Yen Bai mutiny|publisher=ExecutedToday.com|date=17 June 2013|accessdate=6 July 2013|archive-date=29 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129215246/http://www.executedtoday.com/2013/06/17/1930-13-viet-nam-quoc-dan-dang-cadres-for-the-yen-bai-mutiny/}}</ref> ပြင်သစ်ရို့စွာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်တေ အထိ ယင်းရို့၏ ကိုလိုနီ နယ်မြီတိကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားနှိုင်ခကေလေ့ ပစိဖိတ်စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားကပင် အစပြုပနာ ဂျပန်ရို့စွာ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားအား ၁၉၄၀ မာ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခရေ။ ယင်းအချိန်မှစပြီးကေ ဂျပန် အင်ပိုင်ယာအား ၏ တပ်တိကို ဗီယက်နမ်မာ တပ်စွဲခွင့် ပီးခရယား ဂျပန်ရို့မှ ဗီရှီပြင်သစ် ထောက်ခံသူရို့အား ယင်းရို့၏ ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်ရီးကို ဆက်ပနာလုပ်ဆောင်ခွင့် ပီးခရေ။ ဂျပန်ရို့စွာ ယင်းရို့၏ စစ်ဆင်ရီးတိကို ထောက်ပံ့ဖို့အတွက် ဗီယက်နမ်ရို့၏ သဘာဝ အရင်းအမြစ်တိကို အသုံးချခပြီး တဆတ်ဆတ်နန့် ၁၉၄၅ခုနှစ် မာ့ခ်ျလမာ တနိုင်ငံလုံးကို လုံးဝ သိမ်းပိုက်ခကာ ၁၉၄၅ခုနှစ်မာ လူ ၂ သန်းကျော် သီဆုံးစီခသော ဗီယက်နမ် ဒုဗ္ဘိက္ခန္တာရကပ် ဆိုက်ရောက်စီခရေ။<ref name="Hirschman"/> ===၁၉၄၆-၅၄ ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲ=== [[File:First Indochina War map 1954 de.svg|thumb|right|၁၉၅၄ ခုနှစ် အဆုံးပိုင်း ပထမအင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲ အခြီအနီ<br />Legend:<br />{{Legend|#ff6a00|ဗီကုန်းဖြီင်းရို့ ထိန်းခြုပ်ထားရေ ဒေသတိ}} {{Legend|#800080|ပြင်သစ်ရို့ ထိန်းခြုပ်ထားရေ ဒေသတိ}} {{Legend|#00000|ဗီကုန်းဖြီင်း ပြောက်ကျားရို့ တပ်စွဲထားရေ/တိုက်ခိုက်နိန်ရေ နီရာတိ}}]] ၁၉၄၁ ခုနှစ်မာ မာ့က်ခ်စ်ဝါဒ-လီနင်ဝါဒ စွဲကိုင်ထားရေ တော်လှန်ရီးဂေါင်းဆောင် ဟိုချီမင်း၏ ဦးဆောင်မှု ဖြင့် ဗီကုန်းဖြီင်းဟု ခေါ်သော ကွန်မြူနစ် နန့် အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရီး လှုပ်ယှားမှု ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ဟိုချီမင်းသည် ဗီယက်နမ်အား ပြင်သစ်ရို့ပါးမှ လွတ်လပ်ရီး ရဖို့နန့် ဂျပန်ရို့၏ ကျူးကျော်မှု အဆုံးသတ်ဖို့ ဦးတည် လှုပ်ရှားခရေ။ ဂျပန်ရို့ စစ်ယှုံးပြီး ဗီယက်နမ်ဟိ ယင်းရို့၏ ရုပ်သေးအစိုးရ ၁၉၄၅ ခုနှစ် သြဂတ်လမာ ပြုတ်ကျပြီးကေ ဗီကုန်းဖြီင်းရို့စွာ ဟနွိုင်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်လို့ ယာယီအစိုးရ အဖြစ် စတ်တင်ဘာလ ၂ ရက်နိမာ လွတ်လပ်ရီး ကြေညာခရေ။ ထိုနှစ် အတွင်းမာကပင် ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ယာယီအစိုးရအဖွဲ့မှ ပြင်သစ် အရှိဖျားစူးစမ်းရှာဖွေရီးတပ်ဖွဲ့အား ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရီးကို ပြန်ပနာ အသက်သွင်းဖို့ စီလွှတ်ခသဖြင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမာ ဗီကုန်းဖြီင်းရို့မှ ပြင်သစ်ရို့အား ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရီးဖြင့် စတင်တိုက်ခိုက်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://parallelnarratives.com/vietnam-notebook-the-first-indochina-war-early-years-1946-1950/|title=Vietnam Notebook: First Indochina War, Early Years (1946–1950)|publisher=Parallel Narratives|accessdate=25 July 2013}}</ref> ထို့အတွက် ဖြစ်ပေါ်လှာသော ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနားစစ်သား ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ အထိ ကြာမြင့်ခရေ။<ref>[http://coombs.anu.edu.au/%7Evern/van_kien/declar.html Declaration of Independence, Democratic Republic of Vietnam (2 September 1945)]. Vietnam Documents. Retrieved 15 October 2012.</ref> ပြင်သစ်နန့် ယင်းရို့၏ ဗီယက်နမ် သစ္စာခံရို့အား ၁၉၅၄ ဒျန်ဗျန်ဖူး တိုက်ပွဲမာ အနိုင်ရခပြီးကေနောက်ပိုင်းမာ ကျင်းပသော ဂျီနီဗာ ကွန်ဖရင့်မာ ဟိုချီမင်းသည် အသာစီးရရေ အခြီအနီမှ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရီး အတွက် ဆွေးနွေးနိုင်ခရေ။ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်အရ ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်ရီးကို အဆုံးသတ်ခပြီးကေ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားအား ဖျက်သိမ်းခကာ ယင်းကနိန် တဆင့် ပြင်သစ် သစ္စာခံတပ်နန့် ကွန်မြူနစ်ရို့အား မြောက်လတ္တီကျု ၁၇ ဒီဂရီမာ စစ်ပွဲကင်းမဲ့ဇုံ အဖြစ် နှစ်ပိုင်း ပိုင်းခြာထားခရေ။ ယင်းပိုင် ခွဲခြမ်းပြီးကေ မြောက်ပိုင်းမာ ဟိုချီမင်း၏ ဗီယက်နမ် ဒီမိုကရက်တ သမ္မတနိုင်ငံ နန့် တောင်ပိုင်းမာ ဘောင်ဒိုင်းဧကရာဇ်၏ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ ဆိုပနာ နိုင်ငံ ၂ ခု ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ရက် ၃၀၀ အထဲ လွတ်လပ်စွာ ရွှိပြောင်းခွင့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သဖြင့် ၁ သန်းနီးပါးလှောက်ဟိရေ အထူးအနိန်နန့် ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖြစ်ရေ မြောက်ပိုင်းသားတိ ကွန်မြူနစ်ရို့၏ ဖိနှိပ်ခံရဖို့ကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် တောင်ပိုင်းသို့ ရွှိပြောင်းခကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://econlog.econlib.org/archives/2012/07/vietnams_300_da.html|title=Vietnam's 300 Days of Open Borders: Operation Passage to Freedom|publisher=Library of Economics and Liberty|date=3 July 2012|accessdate=12 July 2013}}</ref> ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်အရ ဗီယက်နမ်အား ၂ ပိုင်းကန့်ခြင်းကာ အမြဲတမ်းအတွက် မရည်ရွယ်ဘဲ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ရွီးကောက်ပွဲ အပြီးမာ ပြန်ပနာပေါင်းစည်းရန် သဘောတူထားခရေ။ <ref name="ClemsonEdu">{{cite web|url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/viet4.html|title=The Geneva Accords|author=Moïse, Edwin |publisher=Clemson University|date=4 November 1998|accessdate=12 July 2013}}</ref>ယကေလေ့သော့ ၁၉၅၅ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ငိုဒင်းဒရိန် မှ ယင်းနန့် ညီအစ်ကို တော်စပ်သူ ငိုဒင်းနူ ဦးစီးကျင်းပသော မသမာရေ ဆန္ဒခံယူပွဲဖြင့် ဘောင်ဒိုင်းအား ဖြုတ်ချခပြီး ကိုယ့်ဘာသာ ဗီယက်နမ် သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတ အဖြစ် ကြေညာခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/viet5.html|title=The Aftermath of Geneva, 1954–1961|author=Moïse, Edwin |publisher=Clemson University|date=4 November 1998|accessdate=12 July 2013}}</ref> ===၁၉၅၄-၇၅ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ=== {{Main|ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ}} [[File:Defoliation agent spraying.jpg|thumb|left|၁၉၆၉ခုနှစ် အမေရိကန် ဟယ်လီကော်ပတာ တစင်းမှ မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာ ရွက်ကြွီဆီး (လိမ္မော်ရောင် အေးဂျင့် ဖြစ်နှိုင်ရေ) ဖျန်းနီစိုင်)]] ဟနွိုင်းအစိုးရကို ထောက်ခံသော ဗီယက်ကောင်းရို့က ၁၉၅၀ ခုနှစ်တိ၏ နှောင်းပိုင်းမာ ဒျမ် အစိုးရကို ဖြုတ်ချဖို့ အတွက် ပြောက်ကျားစစ်ကို စတင် ဆင်နွှဲခရေ။ <ref name="USvietAnalysis">''The United States in Vietnam – An Analysis in Depth of America's Involvement in Vietnam''. George McTurnin Kahin and John W. Lewis (1967). Delta Books.</ref> ၁၉၅၃ မှ ၁၉၅၆ အထဲ မြောက်ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ လယ်ယာမြီ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိကို ဆောင်ရွက်ခပြီးကေ ယင်းရို့မာ မြီငှားခ လျှော့ချရီး နန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးရို့ ပါဝင်ကာ ယင်းအတွက်ကြောင့် ထင်ရှားသိသာသော နိုင်ငံရီး ဖိနှိပ်မှုတိ ဖြစ်ပေါ်စီခရေ။ လယ်ယာမြီ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး ကာလအထဲ မြောက်ဗီယက်နမ် မျက်မြင်သက်သီရို့၏ အဆိုအရ ကျေးရွာနိန် လူဦးရွီ ၁၆၀ မာ တယောက်လှောက် အသတ်ခံခရပြီး တနိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ဖို့ ဆိုခကေ လူ ၁၀၀,၀၀၀ ခန့် အထိ သတ်ဖြတ်ခံခရရေဟု မှန်းဆနှိုင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ထို စစ်ဆင်ရီးမာ မြစ်နီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာ အများဆုံး ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် ပညာသျှင်အများစုက အနည်းဆုံး ၅၀,၀၀၀ ခန့်မျှ အသတ်ခံရဖို့ဟု လက်ခံခကတ်တေ။ <ref>{{cite book|last=Turner|first=Robert F.|title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development|url=https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe|year=1975|publisher=Hoover Institution Publications|isbn=978-0817964313|p=[https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe/page/143 143]}}</ref><ref>cf. Gittinger, J. Price, [http://www.jstor.org/discover/10.2307/3024603?uid=3739656&uid=2134&uid=367529391&uid=2&uid=70&uid=3&uid=367529381&uid=3739256&uid=60&sid=21101618662091 "Communist Land Policy in Viet Nam"], ''Far Eastern Survey'', Vol. 29, No. 8, 1957, p. 118.</ref><ref>{{cite book|last=Courtois|first=Stephane et al.|title=The Black Book of Communism|url=https://archive.org/details/blackbookofcommu0000unse|publisher=Harvard University Press|year=1997|isbn=978-0-674-07608-2|page=[https://archive.org/details/blackbookofcommu0000unse/page/569 569]}}</ref><ref>Dommen, Arthur J. (2001), ''The Indochinese Experience of the French and the Americans'', Indiana University Press, p. 340, gives a lower estimate of 32,000 executions.</ref> ယကေလေ့သော့ ဗီယက်နမ် နန့် ဟန်ဂေရီရို့၏ ကန့်သတ်စာရွက်စာတမ်းတိကို ကန့်သတ် အဆင့်မှ အတိသို့ ထုတ်ပြန်ရေ အခါမှမူ သတ်ဖြတ်မှုတိမာ ထိုအချိန်က သတင်းရခရေ အရွီအတွက်ထက် အလွန်ပင် နည်းပါးဗျာယ် ဟိပြီးး ၁၃,၅၀၀ ကျော်လှောက် ဟိဖို့ဟု လှောက်မှန်း ရရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html|title=Newly released documents on the land reform|work=Vietnam Studies Group|accessdate=2016-07-15|quote='''Vu Tuong''': There is no reason to expect, and no evidence that I have seen to demonstrate, that the actual executions were less than planned; in fact the executions perhaps exceeded the plan if we consider two following factors. First, this decree was issued in 1953 for the rent and interest reduction campaign that preceded the far more radical land redistribution and party rectification campaigns (or waves) that followed during 1954-1956. Second, the decree was meant to apply to free areas (under the control of the Viet Minh government), not to the areas under French control that would be liberated in 1954-1955 and that would experience a far more violent struggle. Thus the number of 13,500 executed people seems to be a low-end estimate of the real number. This is corroborated by Edwin Moise in his recent paper "Land Reform in North Vietnam, 1953-1956" presented at the 18th Annual Conference on SE Asian Studies, Center for SE Asian Studies, University of California, Berkeley (February 2001). In this paper Moise (7-9) modified his earlier estimate in his 1983 book (which was 5,000) and accepted an estimate close to 15,000 executions. Moise made the case based on Hungarian reports provided by Balazs, but the document I cited above offers more direct evidence for his revised estimate. This document also suggests that the total number should be adjusted up some more, taking into consideration the later radical phase of the campaign, the unauthorized killings at the local level, and the suicides following arrest and torture (the central government bore less direct responsibility for these cases, however).|archivedate=20 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html}} cf. {{cite journal|last=Szalontai|first=Balazs|title=Political and Economic Crisis in North Vietnam, 1955–56|journal=Cold War History|volume=5|number=4|date=November 2005|pages=395–426}} cf. {{cite book|last=Vu|first=Tuong|url=https://books.google.com/books?id=uZbr9iD1HZ8C&q=15%2C000#v=snippet&q=15%2C000&f=false|title=Paths to Development in Asia: South Korea, Vietnam, China, and Indonesia|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9781139489010|p=103}}</ref> တောင်ပိုင်းမာမူ ဒျမ်အစိုးရမှ မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့၏ အဖျက်အမှောင့် လုပ်စွာတိ (၁၉၅၆ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် အရာဟိ ၄၅၀ ကျော်ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း အပါအဝင်) ကို တန်ပြန်ရေ အနေနန့် ကွန်မြူနစ်ဟု သံသယဟိသူ သောင်းဂဏန်းမျှကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းပြီး နိုင်ငံရီး ပြုပျင်သင်ကြားရီး အကျိုင်းစခန်းတိသို့ ပို့ခရေ။ ထိုအစီအစိုင်မာ ရက်စက်သော လုပ်စွာဖြစ်ပြီးကေ ကွန်မြူနစ် မဟုတ်သူ မကန်မဝှန် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်း ခံခရကေလည်း နိုင်ငံအထဲဟိ ကွန်မြူနစ်ရို့၏ လှုပ်ယှားမှုတိကို ယင့်အတောအတွင်း ဟန့်တားနိုင်ခရေ။ ထိုအစီအစိုင် အထဲ လူ ၂,၁၄၈ ဦးမျှ သီဆုံးခရရေဟု မြောက်ဗီယက်နမ်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်ကြေညာခရေ။<ref>{{cite book|last=Turner|first=Robert F.|title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development|url=https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe|year=1975|publisher=Hoover Institution Publications|isbn=978-0817964313|pp=[https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe/page/174 174]–178}}</ref> ၁၉၆၀ နန့် ၁၉၆၂ ရို့မာ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနန့် မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့ ကြား ဆိုဗီကုန်း စစ်ရီး အထောက်အပံ့တိ ဆက်ပနာ ပီးအပ်လားဖို့ သဘောတူ စာချုပ်တိကို လက်မှတ်ရီးထိုးခရေ။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်မာ ဒျမ်အစိုးရအား မကျီနပ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ရို့မှ ဆန္ဒပြမှု အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်ခပြီး ထိုအရီးအခင်းကို အစိုးရမှ အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းခရေ။ <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=qh5lffww-KsC&pg=PA1351&lpg=PA1351&dq=xa+loi+pagoda+raids#v=onepage&q=xa%20loi%20pagoda%20raids&f=false|title=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History|editor=Spencer C. Tucker|publisher=ABC-CLIO via Google Books|year=2011|accessdate=14 July 2013|isbn=9781851099610}}</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် ဒျမ်အစိုးရနန့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရို့ကြား ဆက်ဆံရီး ပျက်ပြားခရကာ နောက်ဆုံး ၁၉၆၃ ခုနှစ်မာ အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခပြီးကေ ဒျမ်နန့် နူရို့မာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခရရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB101/|title=JFK and the Diem Coup|publisher=National Security Archive|date=5 November 2003|accessdate=12 July 2013}}</ref> ဒျမ်အစိုးရ နောက်ပိုင်းမာ ၁၉၆၅ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်း လီတပ်ဦးစီးချုပ် ငုယင် ကောင်ကီးနန့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ငုယင်ဗန်သျူး ရို့ အာဏာရယူချိန် အထိ တဒါဇင် ကျော်လှောက်ဟိရေ စစ်အစိုးရ အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်ခရေ။ သျူးက ကီးအား ကွက်ကျော်ရိုက်ခကာ ၁၉၆၇ ခုနှစ် နန့် ၁၉၇၁ ခုနှစ် မဲလိမ်မဲခိုးသော ရွီးကောက်ပွဲတိနန့် ယင်းဧ့ အာဏာ ကိုင်စွဲမှုကို ပိုပြီးကေနနောင်းအောင် ပြုလုပ်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-ky-ticket-wins-national-election|title=This Day in History (Sep 3, 1967): Thieu-Ky ticket wins national election|publisher=History.com|accessdate=26 November 2012}}</ref> ယင်းပိုင် နိုင်ငံရီး မတိုင်းမှုတိအထဲ ကွန်မြူနစ်ရို့ နီရာယူလာနိုင်ခရေ။ တောင်ဗီယက်နမ်မာ ကွန်မြူနစ်ရို့၏ ထမှုကို နှိမ်နင်းရာမာ အကူအညီပီးဖို့ အတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ စစ်ရီး အကြံပီးတိကို စတင်တိုးမြှင့် ကူညီ ခရေ။ ယင်းပိုင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု အတွက် အမေရိကန် မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ် တွန်ကင် ဂျိုင်တာလောင် အဖြစ်အပျက်ကို အကြောင်းပြခရေ။ အမေရိကန်တပ်တိစွာ ၁၉၆၅ မှစပြီးကေ မြီပြင်စစ်ပွဲတိမာ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခပြီးကေ အမြင့်ဆုံး အခြီအနီမာ တပ်သား ၅၀၀,၀၀၀ မျှ ဟိခရေ။ <ref>{{cite web |url=http://www.seasite.niu.edu/crossroads/cneher/cn.vietnamwar.htm |title=Vietnam War |publisher=Seasite.niu.edu |accessdate=28 April 2010 |archive-date=7 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107011840/http://www.seasite.niu.edu/crossroads/cneher/cn.vietnamwar.htm }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20061006233048/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=513 "The War's Costs"]. DigitalHistory.uh.edu. 2006. Retrieved 25 February 2014.</ref>အမေရိကန်ရို့က ဝေဟင်မှ ဗုံးတိ ဆက်တိုက်ကြဲချခြင်း ကန်ပိမ်းတိကိုလည်း လုပ်ဆောင်ခရေ။ ယင်းအချိန်အထဲ တရုတ်နန့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုရို့မှ မြောက်ဗီယက်နမ်အား သိသာထင်ရှားသော လက်နက် အကူအညီတိ ပီးခပြီး စစ်ရီးအကြံပီး ၁၅,၀၀၀ ဦးမျှလည်း အကူအညီ ပီးခရေ။ <ref>{{cite web|title=Soviet Aid to North Vietnam|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/vietnam/hist-2nd-indochina-ussr.htm|publisher=GlobalSecurity.org|accessdate=12 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.militaryhistoryonline.com/20thcentury/articles/chinesesupport.aspx|title=Chinese Support for North Vietnam during the Vietnam War: The Decisive Edge|publisher=Military History Online|year=2008|accessdate=17 April 2013|archive-date=13 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213214134/http://www.militaryhistoryonline.com/20thcentury/articles/chinesesupport.aspx}}</ref> ကွန်မြူနစ်တပ်တိစွာ ဗီယက်ကောင်းရို့အား [[လောနိုင်ငံ]] ကို ဖြတ်လားသော ဟိုချီမင်းလမ်းကြောင်းမှ တဆင့် ထောက်ပံ့ရီးပစ္စည်းတိ သယ်ယူ ပို့ဆောင်ပီးခရေ။ <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/travel/2011/jul/28/ho-chi-minh-trail-motorbike|title=Riding Vietnam's Ho Chi Minh Trail|work=The Guardian|date=28 July 2011|accessdate=12 July 2013}}</ref> ကွန်မြူနစ်ရို့က ၁၉၆၈ ခုနှစ် တက်တ် ထိုးစစ်အထဲ တောင်ဗီယက်နမ်ဟိ ပစ်မှတ်တိကို တိုက်ခိုက်ခရေ။ ထိုထိုးစစ်မာ စစ်ရီး အရ ယှုံးနိမ့်ခကေလေ့ အမေရိကန် အစိုးရကို ထိတ်လန့်တုန်လှုပ် စီခပြီး အမေရိကန် ပြည်သူရို့မာ ထိုစစ်ပွဲအား ဆန့်ကျင်သော သဖောထားတိ ပေါ်ပေါက်လာစီခရေ။ <ref>[http://www.vwam.com/vets/tet/tet.html "Tet Offensive"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160806015346/http://www.vwam.com/vets/tet/tet.html |date=6 August 2016 }}. Vets With A Mission. Retrieved 10 October 2012. "...NLF/NVA troops and commandos attacked virtually every major town and city in South Vietnam as well as most of the important American bases and airfields...In Saigon, nineteen VC commandos blew their way through the outer walls of the US Embassy..."</ref><ref>{{cite web|url=http://www2.vcdh.virginia.edu/HIUS316/mbase/docs/hue.html|title=The Massacre at Hue|work=TIME|date=31 October 1969|accessdate=12 July 2013|archivedate=8 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150308220933/http://www2.vcdh.virginia.edu/HIUS316/mbase/docs/hue.html}}</ref> ထိုးစစ် အတွင်းမာ ကွန်မြူနစ်တပ်တိက ဟူးမြို့မာ အရပ်သား ၃,၀၀၀ ကျော်လှောက်ကို သတ်ဖြတ်ခရေ။ <ref>{{cite book|last=Turner|first=Robert F.|title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development|url=https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe|year=1975|publisher=Hoover Institution Publications|isbn=978-0817964313|p=[https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe/page/251 251]}}</ref>အကျအဆုံးများပြားခြင်း၊ ပြည်မားမာ ဆန့်ကျင်မှုတိ မြင့်တက်လာခြင်း နန့် နိုင်ငံတကာမှ ရှုံ့ချမှုတိ တိုးပွားလာခြင်း ရို့ကြောင့် အမေရိကန်ရို့စွာ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းမာ မြီပြင်တိုက်ခိုက်ရီးတပ်တိအား ပြန်ပနာရုပ်သိမ်းခရေ။ ထိုအဖြစ်အပျက်မှ တောင်ဗီယက်နမ်အား အားကောင်းလာစီဖို့နန့် တိုင်းစီရန် လုပ်ဆောင်ခြင်းကိစ္စ ယှူရေမှုကို ညွှန်ပြခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Vietnamisation|title=Vietnamization|publisher=The Free Dictionary|accessdate=12 July 2013}}</ref> ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၂၇ ရက် ပါရီငြိမ်းချမ်းရီး စာချုပ် အရ အမေရိကန် တိုက်ခိုက်ရီးတပ်တိ ၁၉၇၃ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ ၂၉ ရက် နောက်ဆုံးထားပနာ ရုပ်သိမ်းဖို့ သဘောတူခရေ။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ မြောက်ဗီယက်နမ်မှ ဖုလောင် ပြည်နယ်ကို သိမ်းယူပနာ အပြည့်အဝ ထိုးစစ် စတင်ခဲ့ကာ ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်မာ ဆိုင်းဂုံမြို့ အား သိမ်းပိုက်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/learning/general/specials/saigon/introduction_full.html|title=Saigon's Finale|work=New York Times|date=13 October 1999|accessdate=14 July 2013}}</ref> မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့ စစ်ရီးအရ ကျူးကျော်ချိန်ခါ တောင်ဗီယက်နမ်အား ယာယီအစိုးရမှ တနားချေတဗွေချေမျှ အုပ်ချုပ်ခရေ။ ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂ ရက်မာ မြောက်ဗီယက်နမ် နန့် တောင်ဗီယက်နမ်ရို့ ပေါင်းစည်းလို့ ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် တည်ထောင်ခရေ။ <ref name="Robbers 1021">{{cite book |last=Robbers |first=Gerhard |title=Encyclopedia of world constitutions |url=https://books.google.com/books?id=M3A-xgf1yM4C&pg=PA1021 |accessdate=1 July 2011 |date=30 January 2007 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-8160-6078-8 |page=1021}}</ref> စစ်ပွဲကြောင့် ဗီယက်နမ်အား အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစီခပြီးကေ စုစုပေါင်း သီဆုံးမှုကို ၈၀၀,၀၀၀ နန့် ၃.၁ သန်းကြား ဟိဖို့ဟု လှောက်မှန်း ရရေ။ <ref name="Hirschman">{{cite journal|url=http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100620194237/http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf|archivedate=20 June 2010|last=Hirschman|first=Charles|title=Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate|journal=Population and Development Review|year=1995|jstor=2137774|volume=21|issue=4|pages=783–812|doi=10.2307/2137774|last2=Preston|first2=Samuel|last3=Vu Manh Loi|archive-date=20 June 2010|access-date=4 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620194237/http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf |access-date=4 February 2017 |archive-date=20 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620194237/http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf }}</ref><ref name="afp1995">{{cite news |title=20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate |first=Philip |last=Shenon |url=http://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html |date=23 April 1995 |newspaper=The New York Times |accessdate=24 February 2011 }}</ref><ref name="AP">Associated Press (3 April 1995). "Vietnam Says 1.1 Million Died Fighting For North."</ref> ===၁၉၇၆ မှ အဂု ပြန်ပနာ ပေါင်းစည်းခြင်း နန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး=== [[File:Ho Chi Minh Mausoleum 2006.jpg|thumb|left|[[ဟနွိုင်းမြို့]] ဟိ ဟိုချီမင်း၏ ဂူဗိမာန်]] စစ်ပွဲအပြီး လဲဒွမ် အစိုးရ၏ လက်ထက်မာ အမေရိကန် တနည်း ဆိုင်းဂုံ အစိုးရ နန့် ပူးပေါင်းသော တောင်ဗီယက်နမ်သားတိကို အနောက်နိုင်ငံတိက စိုးရိမ်ထား ပိုင် အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်းမျိုး မဟိခဲ့ပါ၊၊<ref>{{cite book|title=RAND in Southeast Asia: A History of the Vietnam War Era|last=Elliot|first=Duong Van Mai|publisher=RAND Corporation|year=2010|isbn=9780833047540|pages=499, 512–513|chapter=The End of the War}}</ref> ယကေလေ့သော့ တောင်ဗီယက်နမ်သား ၃၀၀,၀၀၀ ကျော်ကို ပြန်ပနာပြုပျင်သင်ကြားရီး အကျိုင်းစခန်းတိသို့ ပို့ခပြီး အများစုကတော့ခါ အလုပ်ကြမ်းတိကို အားဒမ ခိုင်းစီခံရယား ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု နန့် ရောဂါဘယ တိနန့် ရင်ဆိုင်ကတ်ရရေ။ <ref>{{cite web|last1=Sagan|first1=Ginetta|last2=Denney|first2=Stephen|url=https://www.ocf.berkeley.edu/~sdenney/Vietnam-Reeducation-Camps-1982|title=Re-education in Unliberated Vietnam: Loneliness, Suffering and Death|work=The Indochina Newsletter|date=October–November 1982|accessdate=2016-09-01}}</ref>အစိုးရမှ လယ်ယာမြီတိ နန့် စက်ရုံတိကို စုပေါင်းပိုင်ဆိုင်ရေ စနစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ခရေ။ <ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1314&dat=19770628&id=XjxOAAAAIBAJ&sjid=1-0DAAAAIBAJ&pg=6918,5104561|title=Vietnam Outlines Collectivization Goal|newspaper=The Spokesman-Review|publisher=Google News Archive|date=28 June 1977|accessdate=20 July 2013}}</ref> ယင်းအတွက်ကြောင့် စီးပွားရီး မတိုင်းမှုတိ ဖြစ်ခပြီးကေ ဂဏန်း ၃ လုံး အထိ ငွီကြီး ဖောင်းပွခြင်း ဖြစ်ပွားခကာ နိုင်ငံပြန်ပနာတည်ဆောက်ရီး အတွက် ကြိုးပမ်းမှုတိကို ကြာစီခရေ။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် စစ်တပ်စွာ ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခပြီး ဗီယက်နမ် နယ်စပ်ဟိ ရွာတိကို တိုက်ခိုက်ဗျာယ် ဟိရေ ခမာနီ အစိုးရကို ဖြုတ်ချဖို့အတွက် ဖြစ်တေ။ <ref>[http://countrystudies.us/cambodia/33.htm Cambodia – The Fall of Democratic Kampuchea]. U.S. Library of Congress. Retrieved 9 July 2013.</ref> ထိုစစ်ပွဲမာ ဗီယက်နမ်ရို့ အောင်ပွဲခံခပြီးကေ ၁၉၈၉ ခုနှစ် အထိ ကမ္ဘောဒီးယားကို အုပ်ချုပ်ရေ အစိုးရ တရပ်ကို တင်မြှောက်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2009/06/preah-vihear.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804092239/http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2009/06/preah-vihear.html|archivedate=4 August 2009|title=Photographer Showcases Legendary Khmer Temple Preah Vihear|work=National Geographic|accessdate=12 July 2010|date=23 June 2009}}</ref> ယင်းပိုင်ပြုလုပ်ခြင်းက တရုတ်ရို့နန့် ဆက်ဆံရီးကို ပျက်ပြားစီခပြီး တရုတ်ရို့က ၁၉၇၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် မြောက်ပိုင်းကို တအောင့်ချေလောက် ကျူးကျော် ဝင်ရောက်ခရေ။ <ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/prc-vietnam.htm Chinese Invasion of Vietnam – February 1979]. GlobalSecurity.org. Updated 2011. Retrieved 6 October 2012.</ref>ထိုပဋိပက္ခကြောင့် ဗီယက်နမ်ရို့ အနေနန့် ဆိုဗီယက်ပါးက စီးပွားရီးနန့် စစ်ရီး အကူအညီတိထက်မာ ပိုပြီးကေ မှီခိုခရရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဆဋ္ဌမ အကြိမ်မြောက် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ညီလာခံမာ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး လိုလားသူ နိုင်ငံရီးသမားတိက အလိုက်သင့် အစိုးရ ဟောင်းကို ဖြုတ်ချပနာ ဂေါင်းဆောင်မှု အသစ်ကို တင်မြှောက်ခရေ။ <ref name="Stowe">Stowe, Judy (28 April 1998). "Obituary: Nguyen Van Linh". ''The Independent'' (London). p. 20.</ref><ref name="Ackland">Ackland, Len (20 March 1988). "Long after U.S. war, Vietnam is still a mess". ''St. Petersburg Times'' (Florida). Page 2-D.</ref> ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး သမားတိကို အသက် ၇၁ နှစ် အရွယ်ဟိ ငုယင်ဗန်လင်း မှ ဦးဆောင်ခပြီးကေ ယင်းမာ ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူး အသစ် ဖြစ်လာခရေ။ <ref name="Stowe"/><ref name="Ackland"/> လင်း နန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး သမားတိစွာ ဒွိုင်းမွိုင် (ပြန်ပနာပြုပျင်ခြင်း) ဟု နာမည်ရရေ လွတ်လပ်သော စျီးကွက် ဖြစ်ပေါ်လှာစီရေးအတွက် ဆက်တိုက် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရေးတိကို လုပ်ဆောင်ခကတ်ပြီးကေ ဗဟိုမှ ချုပ်ထိန်းသော စီးပွားရီး စနစ်မှ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို အခြီခံသော စျီးကွက်စီးပွားရီး စနစ်ကို ပြောင်းလဲကာ ဂရုတစိုက် စီမံခန့်ခွဲခကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>Murray, Geoffrey (1997). ''Vietnam: Dawn of a New Market''. New York: St. Martin's Press. p. 24–25. ISBN 0-312-17392-X.</ref><ref name="Loan">{{cite news |author=Hoang Thi Bich Loan |date=18 April 2007 |url=http://www.tapchicongsan.org.vn/details_e.asp?Object=29152838&News_ID=18459436 |title=Consistently pursuing the socialist orientation in developing the market economy in Vietnam |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510005305/http://www.tapchicongsan.org.vn/details_e.asp?Object=29152838&News_ID=18459436 |archivedate=10 May 2011 |work=Communist Review|publisher=TạpchíCộngsản.org.vn}}</ref> ဒွိုင်းမွိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးဖြင့် နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ကို မပြောင်းလဲကေလေ့ အစိုးရမှ လယ်ယာမြီနန့် စက်ရုံတိအား ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှုကို အားပီးခြင်း၊ စီးပွားရီး မူဝါဒများ ဖြေလျှော့ပီးခြင်း နန့် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်မှုတိကို အားပီးခြင်း ရို့ကို ပြုလုပ်ခကေလေ့ မဟာဗျူဟာမြောက်သော စီးပွားရီးလုပ်ငန်းတိကို ဆက်ပနာချုပ်ကိုင် ထားခရေ။ <ref name="Loan"/> ယပြီးနောက်မာ ဗီယက်နမ် စီးပွားရီးမာ လယ်ယာနန့် စက်မှု ထုတ်ကုန်တိ၊ ဆောက်လုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိ၊ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချခြင်း နန့် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိ တိုးတက်ပါလတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ယင်းပိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိက ဝင်ငွီကွာဟမှု နန့် ကျား/မ ခွဲခြားမှုကို ပိုပြီးကေ မြင့်မားလာစီခရေ။<ref name="sciencedirect.com">[http://natureconservancyblog.blogspot.com/2015/02/palace-supreme-harmony.html Palace of Supreme Harmony in Hue (Vietnam)] {{Cite journal | last1 = Wagstaff | first1 = A. | last2 = Van Doorslaer | first2 = E. | last3 = Watanabe | first3 = N. | title = On decomposing the causes of health sector inequalities with an application to malnutrition inequalities in Vietnam | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-econometrics_2003-01_112_1/page/207 | doi = 10.1016/S0304-4076(02)00161-6 | journal = Journal of Econometrics | volume = 112 | pages = 207 | year = 2003 | pmid = | pmc = }}</ref><ref name="jstor.org">{{Cite journal | last1 = Goodkind | first1 = D. | title = Rising Gender Inequality in Vietnam Since Reunification | url = https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_fall-1995_68_3/page/342 | journal = Pacific Affairs | volume = 68 | issue = 3 | pages = 342–359 | doi = 10.2307/2761129 | year = 1995 | pmid = | pmc = | jstor = 2761129 }}</ref><ref name="ideas.repec.org">{{cite web|author=Gallup, John Luke |url=https://ideas.repec.org/p/wbk/wbrwps/2896.html |title=The wage labor market and inequality in Viet Nam in the 1990s |publisher=Ideas.repec.org |year=2002 |accessdate=7 November 2010}}</ref> == နိုင်ငံရီးနန့် အစိုးရ == [[File:Presidential Palace Hanoi 388606781 40a24f0ceb.jpg|thumb|right|ဟနွိုင်းမြို့ဟိ သမ္မတနန်းတော်၊ အယင်က ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား ဘုရင်ခံချုပ်၏ နန်းတော်ဖြစ်ခရေ။]] [[File:Secretary Kerry Addresses Vietnamese Communist Party Secretary General Trong (11403201556).jpg|thumb|right|ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ငုယင်ဖူထယောင်းကို အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရီးဝန်ကြီး ဂျွန်ကယ်ရီ နန့် တတူ ဟနွိုင်းမာ တွိရစိုင်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်]]{{Further information|ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ}} ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျူးဘားနိုင်ငံ]]နန့် [[လောနိုင်ငံ]]ရို့နန့်အတူ ကမ္ဘာထက်မာ ကွန်မြူနစ် စနစ် ကျင့်သုံးသော တပါတီ ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမာ တခု အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ လက်ဟိ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ကွန်မြူနစ်ပါတီကသာ အစိုးရ၊ နိုင်ငံရီး နန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းရို့၏ အစိတ်အပိုင်း အားလုံးမာ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ဗျာယ် ဟိရေ။ [[ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]၏ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူးသည် စီမံခန့်ခွဲရီး နန့် အုပ်ချုပ်ရီး တာဝန် မကန်မဝှန်ကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ဗျာယ် ဟိပြီးး ပါတီ၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ဖွဲ့စည်းမှုဆိုင်ရာ အလုပ်၊ နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ရာထူး ခန့်အပ်မှု အလုပ်များ အပြင် မူဝါဒ ချမှတ်မှုတိကို ချုပ်ကိုင်ထားရေ။ ကွန်မြူနစ် ပါတီနန့် ပတ်သက်ဆက်နွယ်နိန်ရေ တနည်း ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ထောက်ခံသော နိုင်ငံရီး အဖွဲ့အစည်းတိရာလျှင် ဗီယက်နမ် ရွီးကောက်ပွဲမာ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်နိုင်ခွင့် ဟိရေ။ ယင်းအဖွဲ့အစည်းတိမာ ဗီယက်နမ် အဖမြီ တပ်ဦး၊ အလုပ်သမားနန့် ကုန်သည် သမဂ္ဂပါတီတိ ပါဝင်ရေ။ နိုင်ငံတော် အနေနန့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကို ယုံကြည်ချက် အဖြစ် စွဲကိုင်ထားရေ ဆိုကေလည်း ယင်းရို့၏ စီးပွားရီး ပေါ်လစီတိမာ အရင်းရှင်စနစ်ဖက်သို ပိုပြီးကေ တိမ်းညွှတ်လာဗျာယ် ဟိရေ။ <ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1592581,00.html |title=The Spoils of Capitalism |work=Time |location=New York |date=22 February 2007 |accessdate=19 May 2010 |author=Johnson, Kay |archivedate=24 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130824185440/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1592581,00.html }}</ref> အီကော်နောမစ် မဂ္ဂဇင်းမှ ဗီယက်နမ်၏ ဦးဆောင်မှုကို "အရင်းရှင် စိတ် ထက်သန်သော ကွန်မြူနစ်များ" ဟု သမုတ်ခရေ။<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/specialreports/displaystory.cfm?story_id=E1_TTDQTVQR|title=A bit of everything: Vietnam's quest for role models|date=24 April 2008|accessdate=19 May 2010|work=The Economist |location =London}} {{Subscription}}</ref> ===ဥပဒေပြုရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်မာ နိုင်ငံတော်အဆင့် လွှတ်တော် တခုတည်း ဟိပြီးး အမတ် ၄၉၈ ဦး ပါဝင်ရေ။ လွှတ်တော်အား လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌမှ ဦးဆောင်လို့ လွှတ်တော်သည် အုပ်ချုပ်ရီး နန့် တရားစီရင်ရီး ကဏ္ဍ နှစ်ရပ်ရေ အထက်မာဟိရေ။ အစိုးရ ဝန်ကြီးတိအားလုံး ကို လွှတ်တော်အမတ်တိထဲက ရွီးချယ် ခန့်အပ် ကတ်တေ။ ===အုပ်ချုပ်ရီး=== {{Further information|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ}}[[File:Парад в честь 70-летия Великой Победы - 18.jpg|thumb|right|ဗီယက်နမ် သမ္မတဟောင်း ထရွန်းတန်ဆန်းအား ယင်းဧ့ ဇနီး နန့် တတူ ၂၀၁၅ ခုနှစ် မော်စကို အောင်ပွဲနိ စစ်ရီးပြ အခမ်းအနားမာ တွိရစဉ်၊ ၂၀၁၅ မေလ ၉ ရက်]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် သမ္မတစွာ အဆောင်အယောင် တခု အဖြစ်ဟိနိန်ရေ နိုင်ငံတော် ဥသျှောင် ဖြစ်ပြီးကေ နာမည်ခံ ကာကွယ်ရီးဦးစီးချုပ်လည်း ဖြစ်ရေအပြင် နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရီးနန့် လုံခြုံရီး ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်တေ။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့၏ ဂေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီးကေ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ၃ ဦး ၊ ဝန်ကြီးဌာန နန့် ကော်မသျှင် ၂၆ ခုရို့၏ အကြီးအကဲတိနန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ရေ။ ===တရားစီရင်ရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ တရားလွှတ်တော်ချုပ်ကို တရားလူကြီးချုပ် တဦးမှ ဦးဆောင်ပြီး အယူခံလွှာတင်သွင်းနှိုင်ရေ အမြင့်ဆုံး တရားရုံးဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သော့ နိုင်ငံတော်လွှတ်တော်ကို ၏ မီးခွန်းထုတ်မှုကို ဖြေကြားပီးရရေ။ ပြည်သူ့တရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ အောက်မာ ပြည်နယ်အဆင့် မြူနီစီပါယ်ဒေသအဆင့် တရားရုံးများ နန့် ဒေသခံ တရားရုံး မကန်မဝှန် ဟိရေ။ စစ်ခုံရုံးစွာ နိုင်ငံတော် လုံခြုံရီးနန့် ပတ်သတ်တေ ကိစ္စရပ်တိမာ အထူး တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ အမျိုးမျိုးသော ပြစ်မှုတိအတွက် သီဒဏ်ပီးခြင်းကို လုပ်ဆောင်နီတုန်းဖြစ်ပြီးကေ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလမာ သီဒဏ်ကျခံနိန်ရသော အကျိုင်းသား ၇၀၀ ခန့်မျှ ဟိရေ။ <ref>{{cite news|title=UN urged to act on Vietnam over death penalty|url=http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/un-urged-to-act-on-vietnam-over-death-penalty/2014/02/11/de74e9f8-938d-11e3-9e13-770265cf4962_story.html|accessdate=12 February 2014|newspaper=The Washington Post|date=12 February 2014|archivedate=12 February 2014|archiveurl=https:///20140212151404/http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/un-urged-to-act-on-vietnam-over-death-penalty/2014/02/11/de74e9f8-938d-11e3-9e13-770265cf4962_story.html}}</ref> === တပ်မတော် === [[File:Quân đội duyệt binh ở Trường Sa.JPG|thumb|right|ဗီယက်နမ်တပ်တိကို ပိုင်ဆိုင်မှု စကားအက်နိန်ရေ စပရက်ထလီကျွန်းများထက်မာ တွိရစဉ် ၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]] ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့မာ ဗီယက်နမ်ပြည်သူ့တပ်မတော်၊ ဗီယက်နမ် ရဲတပ်ဖွဲ့ နန့် ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့စစ် တပ်ဖွဲ့ရို့ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ တပ်မတော်စွာ ဗီယက်နမ်ဟိ အမြဲတမ်း စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတိ၏ တရားဝင် နာမည် ဖြစ်ပြီးကေ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ကြည်းတပ်၊ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ ရီတပ်၊ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ လီတပ် ၊ ဗီယက်နမ် နယ်ခြားကာကွယ်ရီးတပ် နန့် ဗီယက်နမ် ကမ်းခြီစောင့်တပ် ဆိုပနာ ထပ်မံ ခွဲခြာထားရေ။ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့တပ်မတော်မာ အမြဲတမ်း စစ်သားအင်အား ၄၅၀,၀၀၀ ခန့် ဟိပြီးး အရန်တပ်တိပါ ပါဝင်ပါက စုစုပေါင်းအင်အားသည် ၅၀၀,၀၀၀ အထိ ဟိနှိုင်ရေ။ <ref>{{cite book| title=The Military Balance 2010| url=https://archive.org/details/militarybalance0000inte_f0f9| author1=International Institute for Strategic Studies| authorlink1=International Institute for Strategic Studies| author2=Hackett, James (ed.)| date=3 February 2010| publisher=Routledge| location=London| isbn=1-85743-557-5| ref=IISS2010}}</ref>၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်၏ စစ်ရီးအသုံးစရိတ် စုစုပေါင်းစွာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂.၄၈ ဘီလီယံ ခန့် ဟိပြီးး ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဂျီဒီပီ၏ ၂.၅% လှောက်နန့် ညီမျှရေ။<ref>[http://milexdata.sipri.org/ The SIPRI Military Expenditure Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123190846/http://milexdata.sipri.org/ |date=23 January 2016 }}. Retrieved 3 May 2012.</ref> ===နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရီး=== ဗီယက်နမ်၏ သမိုင်းကြောင်း တလျှောက်မာ အဓိက နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရီးမာ ယင်းဧ့ အကြီးဆုံးအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံနန့် တချိန်က နယ်ချဲ့ အုပ်စိုးသူ ဖြစ်ခဖူးသော တရုတ်နိုင်ငံနန့် ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်၏ အချုပ်အခြာ အာဏာဆိုင်ရာ မူတိနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခြင်းနန့် ဆိုင်ရေ သန္ဒိဋ္ဌာန်တိကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အထဲ စာပီအမြောက်အမြားမာ ကမ္ဗည်းထက် မော်ကွန်းတင်ထားခရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ဆိုရကေ ၁၁ ရာစု မျိုးချစ်ကဗျာ ဖြစ်ရေ "တောင်ပိုင်းနိုင်ငံ၏ တောင်တန်းနန့်မြစ်များ" ကဗျာ နန့် ၁၄၂၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရီးကြေညာစာတမ်းရို့မာ တွိနှိုင်ရေ။ တရုတ်နန့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရို့စွာ တရားဝင်အားဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရီးရနီကတ်ကေလေ့ နယ်နိမိတ် စကားအက်မှု နန့် ဆိုင်ရေ တင်းမာမှု နိုင်ငံနှစ်ခု အကြားမာ အထင်အရှား ဟိနီရေ။<ref>{{cite web|url=http://nationalinterest.org/commentary/escalating-tensions-the-south-china-sea-7414|title=Escalating Tensions in the South China Sea|work=The National Interest|date=10 September 2012}}</ref> လက်ဟိ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီနန့် ဆိုင်ရေ လုပ်ငန်းစဉ် ကြေညာချက်မာ "လွတ်လပ်ရီး၊ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးရီး၊ ငြိမ်းချမ်းရီး၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရီး နန့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးရို့ အတွက် တသမတ်တည်းဟိရေ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီကို အကောင်အထည်ပေါ်ဖို့၊ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးမာ ပွင့်လင်းမြင်ရာမှု၊ အမျိုးမျိုးအစားစား ကွဲပြားမှု နန့် နိုင်ငံအတိနန့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ရို့ ဖြစ်စီဖို့ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီ ဖြစ်စီဖို့၊ နိုင်ငံတကာ စီးပွားရီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမာ ကြိုတင်ဖန်တီးသူ တနည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်သူ ဖြစ်ဖို့ နန့် အရာကဏ္ဍများမာလည်း တက်ကြွစာ ပါဝင်သူ ဖြစ်စီဖို့ " ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ <ref name=HereWe/>ဆက်လက်ပြီးကေ ကြေညာထားရေမာ "ဗီယက်နမ်စွာ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းဟိ နိုင်ငံအားလုံး၏ မိတ်ဆွီ နန့် အားကိုးရရေ မိတ်ဖက်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာ နန့် ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိမာ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ပြီးကေ ဟိရေ။" ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။<ref name=HereWe>{{cite web | url=http://www.mofa.gov.vn/en/cs_doingoai/ | title=Vietnam Foreign Policy | publisher=Ministry of Foreign Affairs | accessdate=25 February 2009 | archive-date=18 January 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090118165608/http://www.mofa.gov.vn/en/cs_doingoai/ }}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ ဗီယက်နမ်သည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၂ နိုင်ငံနန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး ဟိပြီးး ၁၉၉၅ ခုနှစ်မာမှ ဆက်ဆံရီး ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်ရေ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုစွာလေ့ တနိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv |publisher=Ministry of Foreign Affairs |title=List of countries which maintain diplomatic relations with the Socialist Republic of Vietnam |date=December 2007 |accessdate=25 February 2009 |archive-date=16 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116143650/http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/ }}</ref><ref>{{cite web|url=http://vietnam.usembassy.gov/relations.html|title=US-Vietnamese Relations|accessdate=8 December 2009|publisher=US Embassy|archivedate=9 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091209220514/http://vietnam.usembassy.gov/relations.html}}</ref> ဗီယက်နမ်သည် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း ၆၃ ခု၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ ယင်းရို့မာ [[ကုလသမဂ္ဂ]]၊ [[အာဆီယံ]]၊ [[ဘက်မလိုက်နိုင်ငံတိအသင်း]]၊ ဖရန်ကိုဖုန်းနီအဖွဲ့ နန့် [[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီးအဖွဲ့]] ရို့ ပါဝင်ရေ။ ယင်းအပြင် အစိုးရ မဟုတ်ရေ အဖွဲ့အစည်း ၆၅၀ ကျော်နန့်လည်း ဆက်ဆံရီးဟိရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/ctc_quocte |title=Vietnam and International Organizations |accessdate=25 February 2009 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |archive-date=26 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726035213/http://www.mofa.gov.vn/en/ctc_quocte/ }}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလမာ အမေရိကန် သမ္မတ [[အိုဘားမား]] မှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအား သီစီနိုင်လောက်သော လက်နက်တိ ရောင်းချခြင်း အပါအဝင် လက်နက်တင်ပို့မှု ပိတ်ပင်ခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခခြင်းနန့် ဗီယက်နမ်နန့် ဆက်ဆံရီးကို ပိုပြီးကေ ပုံမှန် ဖြစ်စီခရေ။<ref>{{cite news|page= |newspaper=Reuters |date=March 23, 2016|title=U.S. Lifts arms ban on old foe Vietnam as regional tensions simmer|author=Matt Spetalnick |accessdate=March 23, 2016|url=http://www.reuters.com/article/us-vietnam-obama-idUSKCN0YD050}}</ref> ===အုပ်ချုပ်ရီး ဒေသတိ=== ဗီယက်နမ် နိုင်ငံအား ပြည်နယ် ၅၈ ခုဖြင့် ပိုင်းခြား ထားရေ။ ယင်းအပြင် ပြည်နယ်ရို့နန့် အုပ်ချုပ်ရီး အဆင့် တူညီရေ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် ၅ ခု လည်း ဟိရေ။ <br/> [[ဖိုင်:Vietnam location map coloured.svg|center|880x880px]] {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" class="unsortable" | ! rowspan="2" |နာမည် ! colspan="2" |နာမည် (ဗီယက်နမ်) ! rowspan="2" |မြို့တော် ! rowspan="2" |လူဦးရွီ (၂၀၂၅) ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရွီသိပ်သည်းမှု |- !'''ခေတ်ပေါ်''' !'''ရိုးရာ''' |- ! colspan="8" |မြူနီစီပါယ်အုပ်ချုပ်ရီးမြို့ကြီးများ (၆) မြို့ |- |၁ |[[ဟနွိုင်းမြို့]] |Hà Nội |河內 |[[ဟွမ်‌ကီးအန်းခရိုင်]] |8.807.523 |3.359,84 | |- |၂ |[[ဟိုချီမင်းမြို့]] |Hồ Chí Minh |胡志明 |[[ဆိုင်္ဂုန်ခရိုင်]] |14.002.598 |6.772,59 | |- |၃ |[[ဒါနန့်မြို့]] |Đà Nẵng |沱囊 |[[ဟိုင့်‌ကျုံခရိုင်]] |3.065.628 |11.859,59 | |- |၄ |[[ဟိုင့်‌ဖောင်မြို့]] |Hải Phòng |海防 |[[ဟုန်ဘန်ခရိုင်]] |4.664.124 |3.194,72 | |- |၅ |[[ကန္ထားမြို့]] |Cần Thơ |芹苴 |[[နင်းကီအောင်ခရိုင်]] |4.199.824 |6.360,83 | |- |၆ |[[ဟွေးမြို့]] |Huế |化 |[[ထွမ်ဟွားခရိုင်]] |1.865.270 |13.795,50 | |- ! colspan="8" |'''ပြည်နယ်''' |- |၁ |[[ကောင်းဘန်ပြည်နယ်|ကောင်းဘန်]] |Cao Bằng |高平 |[[ထွတ်ဖန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |573.119 | style="text-align:right;" |6.700,39 | style="text-align:right;" | |- |၂ |[[လောင်ကိုင်းပြည်နယ်|လောင်ကိုင်း]] |Lào Cai |牢該 |[[ဒေအန်ဘိုင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.778.785 | style="text-align:right;" |13.256,92 | |- |၃ |[[ရှန်လာပြည်နယ်|ရှန်လာ]] |Sơn La |山羅 |[[ကျီအန်ကိုင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.404.587 | style="text-align:right;" |14.108,89 | |- |၄ |[[လိုင်ကျုံပြည်နယ်|လိုင်ကျုံ]] |Lai Châu |莱州 |[[သံဖောင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |512.601 | style="text-align:right;" |9.068,73 | |- |၅ |[[လံရှန်းပြည်နယ်|လံရှန်း]] |Lạng Sơn |諒山 |[[လူအန်ဗန်ချီခရိုင်]] | style="text-align:right;" |881.384 | style="text-align:right;" |8.310,18 | |- |၆ |[[သွီအန်ကွမ်‌ပြည်နယ်|သွီအန်ကွမ်‌]] |Tuyên Quang |宣光 |[[မင်စွမ်‌ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.865.270 | style="text-align:right;" |13.795,50 | |- |၇ |[[ထိုင်းငွီအန်ပြည်နယ်|ထိုင်းငွီအန်]] |Thái Nguyên |太原 |[[ဖန်းဒင်ဖွန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.799.489 | style="text-align:right;" |8.375,21 | |- |၈ |[[ဒျန်ဘျန်းပြည်နယ်|ဒျန်ဘျန်း]] |Điện Biên |奠邊 |[[ဒျန်ဘျန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |673.091 | style="text-align:right;" |9.539,93 | |- |၉ |[[ဖူး‌ထော်ပြည်နယ်|ဖူး‌ထော်]] |Phú Thọ |富壽 |[[ဗျတ်ချီခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.022.638 | style="text-align:right;" |9.361,38 | |- |၁၀ |[[ဘတ်နင်ပြည်နယ်|ဘတ်နင်]] |Bắc Ninh |北寧 | | style="text-align:right;" |3.619.433 | style="text-align:right;" |4.718,60 | |- |၁၁ |[[ကွမ့်နင်ပြည်နယ်|ကွမ့်နင်]] |Quảng Ninh |廣寧 |[[ဟာလောင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.497.447 | style="text-align:right;" |6.207,95 | style="text-align:right;" | |- |၁၂ |[[ဟွန်‌ဒေအန်ပြည်နယ်|ဟွန်‌ဒေအန်]] |Hưng Yên |興安 |[[ဖိုးဟျန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.567.943 | style="text-align:right;" |2.514,81 | style="text-align:right;" | |- |၁၃ |[[နင်းဘင်ပြည်နယ်|နင်းဘင်]] |Ninh Bình |寧平 |[[ဟွာလူခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.412.264 | style="text-align:right;" |3.942,62 | style="text-align:right;" | |- |၁၄ |[[ထိုင်ဟွားပြည်နယ်|ထိုင်ဟွား]] |Thanh Hóa |清化 |[[ဟတ်ထိုင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.324.783 | style="text-align:right;" |11.114,71 | style="text-align:right;" | |- |၁၅ |[[ငေအန်းပြည်နယ်|ငေအန်း]] |Nghệ An |藝安 |[[ချူအမ္ဗင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.831.694 | style="text-align:right;" |16.486,50 | style="text-align:right;" | |- |၁၆ |[[ဟာသင့်ပြည်နယ်|ဟာသင့်]] |Hà Tĩnh |河靜 |[[ထိုင်စိန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.622.901 | style="text-align:right;" |5.994,45 | style="text-align:right;" | |- |၁၇ |[[ကွမ့်ချီပြည်နယ်|ကွမ့်ချီ]] |Quảng Trị |廣治 |[[ဒုံဟိုင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.870.845 | style="text-align:right;" |12.700 | style="text-align:right;" | |- |၁၈ |[[ကွမ့်ငိုင့်ပြည်နယ်|ကွမ့်ငိုင့်]] |Quảng Ngãi |廣義 |[[ကမ့်ထိုင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |2.161.755 | style="text-align:right;" |14.832,55 | style="text-align:right;" | |- |၁၉ |[[ဇာလိုင်ပြည်နယ်|ဇာလိုင်]] |Gia Lai |嘉萊 |[[ကွီညံခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.583.693 | style="text-align:right;" |21.576,93 | style="text-align:right;" | |- |၂၀ |[[ဒတ်လတ်ပြည်နယ်|ဒတ်လတ်]] |Đắk Lắk |得刻 |[[ဘူအမ္မထုအတ်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.346.853 | style="text-align:right;" |18.096,40 | style="text-align:right;" | |- |၂၁ |[[ခိုင်းဟွာပြည်နယ်|ခိုင်းဟွာ]] |Khánh Hòa |慶和 |[[ညာချန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |2.243.554 | style="text-align:right;" |8.555,86 | style="text-align:right;" | |- |၂၂ |[[လမ်းဒုံပြည်နယ်|လမ်းဒုံ]] |Lâm Đồng |林垌 |[[ဒာလတ်စွမ်‌ဟူအန်ခရိုင်|စွမ်‌ဟူအန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.872.999 | style="text-align:right;" |24.233,07 | style="text-align:right;" | |- |၂၃ |[[သိန္နင်ပြည်နယ်|သိန္နင်]] |Tây Ninh |西寧 |[[လောင်အန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.254.170 | style="text-align:right;" |8.536,44 | style="text-align:right;" | |- |၂၄ |[[ဒုံနိုင်းပြည်နယ်|ဒုံနိုင်း]] |Đồng Nai |垌𬸼 |[[ချန်းဘျန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.491.408 | style="text-align:right;" |12.737,18 | style="text-align:right;" | |- |၂၅ |[[ဒုန္ထတ်‌ပြည်နယ်|ဒုန္ထတ်‌]] |Đồng Tháp |垌塔 |[[မိထေါ်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.370.046 | style="text-align:right;" |5.938,64 | style="text-align:right;" | |- |၂၆ |[[အန်ဇန်ပြည်နယ်|အန်ဇန်]] |An Giang |安江 |[[ရိုက်ဇားခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.952.238 | style="text-align:right;" |9.888,91 | style="text-align:right;" | |- |၂၇ |[[ဗင့်လောင်ပြည်နယ်|ဗင့်လောင်]] |Vĩnh Long |永龍 |[[လောင်ကျုံခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.257.581 | style="text-align:right;" |6.296,20 | style="text-align:right;" | |- |၂၈ |[[ကာမောင်းပြည်နယ်|ကာမောင်း]] |Cà Mau |鎶䋃 |[[သိန်းထိုင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |2.606.672 | style="text-align:right;" |7.942,39 | style="text-align:right;" | |} == ပထဝီဝင်== [[File:Vietnam Topography.png|thumbnail|right|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မြီမျက်နှာသွင်ပြင်ပြ မြီပုံ]] [[File:Vietnam map of Köppen climate classification.svg|thumb|ကော့ပင် ရာသီဥတု မျိုးကွဲတိကို ပြထားရေ ဗီယက်နမ် မြီပုံ]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် အရှိ အင်ဒိုချိုင်းနားမော် ထက်မာ တည်ဟိပြီး မြောက်လတ္တီကျု ၈° နန့် ၂၄° ကြား၊ အရှိလောင်ဂျီကျု ၁၀၂° နန့် ၁၁၀°ကြားမာ တည်ဟိရေ။ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းမာ ၁၂၇,၈၈၁ စတုရန်းမိုင် (၃၃၁,၂၁၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ခန့်မျှ ဟိသဖြင့်<ref name=IndexMundi2011>[http://www.indexmundi.com/vietnam/geography_profile.html "Vietnam – Geography"]. Index Mundi. 12 July 2011. Retrieved 19 December 2011.</ref> [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]၏ အရွယ်အစားနီးပါး ဟိရေ။ နိုင်ငံ ကုန်းမြီ နယ်နိမိတ်၏ အရှည်စုစုပေါင်းမာ ၂,၈၈၃ မိုင် (၄,၆၃၉ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားပြီး ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းမာ ၂,၁၄၀ မိုင် (၃,၄၄၄ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားရေ။ <ref name=IndexMundi2011/>နိုင်ငံ၏ အကျိုင်းမြောင်းဆုံးနီရာမာ အလယ်ပိုင်း ကွမ်ဘင်းပြည်နယ်မာ ဟိပြီးး ၃၁မိုင် (၅၀ ကီလိုမီတာ) လှောက်ရာ ဟိကေလေ့ နိုင်ငံ၏ မြောင်ပိုင်းမာမူ ၃၇၀မိုင် (၆၀၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားရေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မြီပြင်မာ တောင်ကုန်းများပြားပြီး သစ်တောထူထပ်ကာ မြီပြန့်မာ ၂၀% ထက် မကျော်ပါ၊၊ တောင်ကုန်းတိမာ နိုင်ငံကုန်းမြီ ဧရိယာ၏ ၄၀% မျှ ဟိပြီးး အပူပိုင်း သစ်တောတိမာ နိုင်ငံကုန်းမြီ ဧရိယာ၏ ၄၂% မျှ ဟိရေ။ နိုင်ငံ၏မြောက်ပိုင်းမာ ကုန်းမြင့်တိရာ အများစု ဟိပြီးး မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ တည်ဟိရာ ဒေသလည်း ဖြစ်တေ။ လောင်ကိုင်းပြည်နယ်မာ ဟိရေ ဖန်စီပန်းတောင်ကာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်ပြီးကေ ၁၀,၃၁၂ ပေ (၃,၁၄၃ မီတာ) မျှ မြင့်မားရေ။ ဗီယက်နမ် တောင်ပိုင်းမာ ကမ်းရိုးတန်း မြီနိမ့် ဒေသများ၊ အန်နာမိုက်တောင်တန်းဟိ တောင်ကုန်းတိနန့် ကျယ်ပြောသော သစ်တောတိ ဟိရေ။ ဗဆော့မြေ အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီးကေ အတန်အသင့် ညီညာသော ကုန်းမြီမြင့် ၅ ခု ပါဝင်ရေ ကုန်းမြင့်ဒေသစွာ နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးနှိုင်‌ရေမြီ၏ ၁၆% နန့် သစ်တောမြီ၏ ၂၂% မျှ ဟိရေ။ တောင်ဗီယက်နမ်ဟိ မြီအများစုကတော့ခါ အာဟာရဓာတ် အတော်နည်းပါးစွာကို တွိရရေ။ တြိဂံပုံစံဟိပြီးး ၅,၇၉၂ စတုရန်းမိုင် (၁၅,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ဟိရေ မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသစွာ <ref>{{cite news |url=http://xttm.agroviet.gov.vn/en/newsletter/2005/September.asp |work=Agroviet Newsletter |date=September 2005 |title=Agricultural advanced technologies in Red river delta, Viet Nam these days |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080221184058/http://xttm.agroviet.gov.vn/en/newsletter/2005/September.asp |archivedate=21 February 2008}}</ref> မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသထက် ပိုပြီးကေ ငယ်ကေလည်း ပိုပြီးကေ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီး လူဦးရွီလည်း ပိုပြီးကေ သိပ်သည်းရေ။ အယင်က တုန်ကင်ဂျိုင်တာလောင်၏ လမ်းဝဖြစ်ခသော မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသစွာ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ အထဲ တင်ကျန်နီခရေ နုန်းမြေ အနည်တိနန့် ပြည့်ဝဗျာယ် ဟိရေ။ ၁၅,၄၄၄ စတုရန်းမိုင် (၄၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းသော မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသစွာ ဇာနီရာတွင် မှ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင်ထက် ၁၀ပေ (၃ မီတာ) ထက် ပိုပြီးကေ မမြင့်ပါ၊၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသအထဲ မြစ်တိနန့် တူးမြောင်းတိ ဟိုကပင်မှ ဖြတ်လျှက် တည်ဟိပြီး ယင်းရို့မှ အနည်မကန်မဝှန်ကို ပို့ချသဖြင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသသည် တနှစ်လျှင် ပင်လယ်တွင်းသို့ ၁၉၇ ပေ မှ ၂၆၃ပေ (၆၀ မီတာ မှ ၈၀ မီတာ) အထိ ဆန့်ထွက်ဗျာယ် ဟိရေ။ ===မြင်ကွင်းကျယ်=== [[File:HaLongBayBIG.jpg|thumb|centre|750px|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွီခံ ဒေသတခု ဖြစ်ရေ ဟလောင်ပင်လယ်အော်၏ မြင်ကွင်းကျယ်]] ===ရာသီဥတု=== [[File:Mai Chau - Haus im Reisfeld, Palmen.jpg|thumb|စွတ်သော အပူလျော့ပိုင်း ရာသီဥတု ဟိရေ ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း မိုင်ချောဒိစတြိတ်မှ ကျေးရွာတခု]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအများစုစွာ အပူပိုင်းရာသီဥတုဟိပြီးး ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း (ဟနွိုင်းအပါအဝင်) သည် အပူပိုင်းဒေသရာသီဥတုဟိရေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ လတ္တီကျု မကန်မဝှန် ဟိပြီးး မြီမျက်နှာသွင်ပြင်မာ အနိမ့်အမြင့် မတူညီသဖြင့် ရာသီဥတုမှ တနီရာနန့် တနီရာ သိသာစွာ ကွဲပြားခြားနားရေ။ နိုဗန်ဘာလမှ ဧပြီလ အထိ ဟိရေ ဆောင်းရာသီ တနည်း ခြောက်သွိသော ရာသီမာ မုတ်သုံလီစွာ အရှိမြောက်ဘက်ဟိ တရုတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ တုန်ကင်ဂျိုင်တာလောင်ကို ဖြတ်သန်းတိုက်ခိုက်ပြီး ရီငွီ့တိကို သိသိသာသာ သယ်ဆောင်လာလေ့ ဟိရေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် နိုင်ငံ၏ နီရာအများစုကတော့ခါ မိုးခါသား တနည်း နွီရာသီ နန့် နှိုင်းနိူင်းမှရာ ခြောက်သွိရေလို့ ထင်ရရေ။ နှစ်စိုင် ပျမ်းမျှ အပူချိန်မာ မြီပြန့်ဒေသတိမာ တောင်ကုန်းဒေသတိထက် ပိုပြီးကေ မြင့်မားပြီး တောင်ပိုင်းမာ မြောက်ပိုင်းထက် ပိုပြီးကေ မြင့်မားရေ။ တောင်ပိုင်း မြီပြန့်ဒေသတိ ဖြစ်ရေ ဟိုချီမင်းစီးတီး တဝိုက် နန့် မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရို့မာ အပူချိန် ကွာဟမှု နည်းပါးပြီး တနှစ်တာလုံး ၂၁° ဆဲလ်စီးယပ်စ် မှ ၂၈° ဆဲလ်စီးယပ်စ် အထဲသာ ဟိရေ။ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကို မြောက်ပိုင်း တောင်ကုန်းတိ နန့် ကုန်းမြင့်ဒေသတိမာ ပိုပြီးကေ သိပိုပြီး ဒီဇန်ဘာ နန့် ဂျန်နဝါရီ လမာ ၅° ဆဲလ်စီးယပ်စ် မှ ဂျူလိုင် နန့် သြဂတ်လရို့မာ ၃၇° ဆဲလ်စီးယပ်စ် အထိ ဟိရေ။ ===ဂေဟစနစ် နန့် ဇီဝမျိုးကွဲတိ=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ် သဘာဝ နီရာ နှစ်ခု ဟိပြီးး ဟလောင် ပင်လယ်အော် နန့် ဖောင်းနကီဘန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ယင်းအပြင် ဇီဝထု ထိန်းသိမ်းရီး နီရာ ခြောက်ခု ဟိပြီးး ယင်းရို့မာ ကန်ဂျောင် လမုတော၊ ကက်တရန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ ကတ်ဗာ့ အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အူမင်းသျောင် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ နန့် အနောက်ငဲ့အန်းဒေသရို့ ဖြစ်တေ။ [[File:Pseudoryx nghetinhensis.PNG|thumb|ဗီယက်နမ်၏ မျိုးရင်းသတ္တဝါဖြစ်ရေ ကမ္ဘာ့အယှားပါးဆုံး နို့တိုက်သတ္တဝါဖြစ်ရေ ဆယ်အိုလာကောင်]] ဗီယက်နမ်စွာ အင်ဒိုမလာယာ ဂေဟဇုံ အထဲ ကျရောက်ရေ။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် အမျိုးသား ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ဟိအခြီအနီ အစီအစာခံစာအရ <ref name=Repeated>{{cite web |url=http://www.nea.gov.vn/HTMT_ddsh05.htm |title=Báo cáo Hiện trạng môi trường quốc gia 2005 |language=Vietnamese |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090223065322/http://www.nea.gov.vn/HTMT_ddsh05.htm |archivedate=23 February 2009}}</ref> ဗီယက်နမ်သည် ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ဇီဝမျိုးကွဲ မြင့်မားစွာကွဲပြားသော နိုင်ငံ ၂၅ နိုင်ငံမာ တနိုင်ငံ အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ဇီဝမျိုးကွဲ များပြားစွာ ဟိရေ နိုင်ငံ စာရင်းမာ အဆင့် ၁၆ ဟိပြီးး ကမ္ဘာပေါ်ဟိ မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၁၆% ခန့် နီထိုင်ရေ။ ဒေသရင်းမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၅,၉၈၆ ခုကို စစ်ဆီးတွိဟိပြီး ယင်းရို့အထဲမှ ၁၀% မာ ဇာတိရင်းဖြစ် မျိုးစိတ်များ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဒေသရင်း တိရစ္ဆာန်များမာ နီမာတိုဒါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၀၇ မျိုး၊ အော်လီဂိုချယ်တာ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀ မျိုး၊ အက်ကရီနာ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၄၅ မျိုး၊ စပရင်းတေးမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၁၃ မျိုး၊ အင်းဆက် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၇၇၅၀ မျိုး၊ တွားလားသတ္တဝါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၆၀ မျိုး၊ ကုန်းနီရေနီသတ္တဝါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၂၀မျိုး ၊ ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၈၄၀မျိုး နန့် နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၁၀ မျိုးရို့ ဟိကတ်ယား ယင်းရို့ထဲက ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀၀ နန့် နို့တိုက်သတ္တဝါ ၇၈မျိုး ရို့မာ ဇာတိရင်းဖြစ် မျိုးစိတ်တိ ဖြစ်တေ။<ref name=Repeated/> ယင်းအပြင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ ရီချို မိုက်ခရိုအယ်လဂျီ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁,၄၃၈ မျိုး ဟိပြီးး မိုက်ခရိုအယ်လဂျီ မျိုးစိတ်အားလုံးရို့၏ ၉.၆% ဖြစ်ကာ ရီနီ ကြောရိုးမဲ့ သတ္တဝါ ၇၉၄မျိုး နန့် ပင်လယ်ငါးမျိုးစိတ်ပေါင်း ၂,၄၅၈ မျိုးရို့လေ့ နီထိုင်ကတ်ရေ။ <ref name=Repeated/> ပရုန်းနရုန်းနှစ်တိ အတွင်းမာ ဗီယက်နမ်ဟိ ဇာတိရင်းဖြစ်မျိုးစိတ်တိ ထဲက မျိုးစု ၁၃ခု၊ မျိုးစိတ် ၂၂၂ ခု၊ တက်ဆာ ၃၀ခုရို့ကို အသစ်ထပ်မံ ဖော်ထုတ်ထားရေ။ <ref name=Repeated/> နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ်သစ် ၆ မျိုးမာ ဆယ်အိုလာကောင်၊ မန့်ဂျပ်ကောင်ကြီး၊ တုန်ကင်နခေါင်းတိုမျိုးက် ရို့ပါဝင်ပြီး ငှက်မျိုးစိတ်သစ်မာ မျိုးသုဉ်းမည်ကို စိုးရိမ်ရရေ အက်ဒဝပ်ရစ်ငှက်လည်း ပါဝင်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=253|title=Edwards's Pheasant (Lophura edwardsi)|publisher=BirdLife International|accessdate=1 September 2012}}</ref> ၁၉၈၀ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းများမာ ကက်တရန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်အထဲ ဂျာဗားကြံ့စိကေချေကို တွိရကေလေ့ ထိုမျိုးစိတ်၏ နောက်ဆုံးအကောင်ကို ၂၀၁၀ ခုနှစ်က တယောက်တလီမှ သတ်ဖြတ်ခကြောင်း သိရရေ။ <ref>{{Cite news |title = Javan rhino 'now extinct in Vietnam' |author= Kinver, Mark |work= BBC News |date= 25 October 2011 |accessdate=25 October 2011 |url= http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15430787 }}</ref> စိုက်ပျိုးရီးဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ မျိုးကွဲတိ အနိန်နန့် ကြည့်ဖို့ဆိုခကေ ဗီယက်နမ်စွာ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ မျိုးယဉ် ဗဟိုဌာန ၁၂ ခုမာ တခု အပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ် အမျိုးသား မျိုးယဉ် ဗီဇ ဘဏ်မာ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၁၅ ခု၏ မျိုးယဉ် ၁၂,၃၀၀ ခုအား ထိန်းသိမ်းထားရေ။<ref name=Repeated/> ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ ၂၀၀၄ ခုနှစ် တနှစ်ထဲမာ ဇီဝမျိုးကွဲများ ထိန်းသိမ်းရီးအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၉.၀၇ သန်း အသုံးပြုခပြီး ထိန်းသိမ်းရေ ဒေသ ၁၂၆ ခုကို ထူထောင်ခဲ့ကာ ယင်းရို့ထဲမာ အမျိုးသားဥယျာဉ် ၂၈ ခုလည်း ပါဝင်ရေ။<ref name=Repeated/> {{Clear}} == စီးပွားရီး == [[File:LANDMARK72.jpg|thumb|left|ဟနွိုင်းက ကီးနောင်ဟနွိုင်း လန်းမတ်တာဝါ၊ ဗီယက်နမ်ဟိ အမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦး]] ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းပြည်မားထုတ်ကုန်၏ လက်ဟိတန်ဖိုးမာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၃၈ ဘီလီယံ အထိ တိုးတက်လားခပြီး လူတဦးချင်း အနေနန့် တွက်ကြည့်ဖို့ ဆိုခကေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၅၂၇ အထိ ဟိရေ။ <ref name=imf2> {{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=73&pr.y=7&sy=2014&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=582&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=World Economic Outlook: Vietnam |publisher=International Monetary Fund |date=October 2013 |accessdate=14 February 2017}}</ref> ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ဂိုးမန်းဆက်ချ် ကုမ္ပဏီမှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီးသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်မာ စုစုပေါင်းပြည်မားထုတ်ကုန် လက်ဟိတန်ဖိုး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၃၆ ဘီလီယံ ဒေါ်လာ နန့် လူတဦးချင်း အနေနန့် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄,၃၅၇ ဒေါ်လာ မျှ ဟိလှာယား ကမ္ဘာ့အဆင့် နံပါတ် ၂၁ ဖြစ်လီဖို့လို့ မှန်းထားရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.fwa.org/pdf/Vietnam_posttrip_article.pdf|title=The Vietnamese Stock Market|publisher=Financial Women's Association of New York|accessdate=7 May 2010|archivedate=5 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181005111807/https://www.fwa.org/pdf/Vietnam_posttrip_article.pdf}}</ref> ဗီယက်နမ်စွာ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မာ ဒေါ်လာတန်ဖိုးအစစ်ဖြင့် တွက်ကြည့်မည် ဆိုခကေ တနှစ်လျှင် ၁၀% တိုးတက်မှုနှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရီး နောက်ထွက်နှိုင်ငံတိထဲမာ တိုးတက်မှု အပြင်းဆုံး နိုင်ငံတနိုင်ငံ ဖြစ်လှာဖို့လို့ ပရိုက်စ်ဝါးတားဟောက်စ်ကူးပါး၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ လှောက်မှန်းထားရေ။<ref>{{cite press release |url=http://www.pwc.com/vn/en/releases2008/vietnam-may-be-fastest-growing-emerging-economy.jhtml |title=Vietnam may be fastest growing emerging economy |date=12 March 2008 |publisher=PricewaterhouseCoopers |accessdate=20 October 2011}}</ref> ဗီယက်နမ်၏ စုစုပေါင်းပြည်မား ထုတ်ကုန် တန်ဖိုးစွာ ၂၀၅၀ ခုနှစ်မာ မာ နော်ဝေ၊ စင်ကာပူ နန့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံရို့ကို ကျော်တက်လားဖို့လို့ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဟောင်ကောင်-ရှန်ဟိုင်း ဘဏ်ကော်ပိုရီးယှင်း အဖွဲ့မှ ဟောကိန်း ထုတ်ထားရေ။<ref>[http://www.tuoitrenews.vn/cmlink/tuoitrenews/business/vietnam-to-be-listed-top-economies-by-2050-hsbc-1.58480 "Vietnam to be listed among top economies by 2050: HSBC"]. ''Tuổi Trẻ News''. 14 January 2012. Retrieved 18 April 2012. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120116170035/http://www.tuoitrenews.vn/cmlink/tuoitrenews/business/vietnam-to-be-listed-top-economies-by-2050-hsbc-1.58480 |date=16 January 2012 }}</ref> ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ သမိုင်းကြောင်းတလျှောက်မာ စပါးစိုက်ပျိုးမှုကို အခြီခံသော စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး အဓိကပြုလုပ်ရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းတခု ဖြစ်ခရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အလူမီနီယမ် ထုတ်လုပ်ရာမာ အရေးကြီးသော ကုန်ကြမ်းတမျိုးဖြစ်ရေ ဗောက်ဆိုက်တူးဖော်ရီး လုပ်ငန်းလည်း ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်၏ စီးပွားရီးကို အဓိက ပုံဖော်ကပင်ာ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဗဟိုကော်မတီနန့် အမျိုးသား ကွန်ဂရက်တိ၏ စုံညီအစည်းအဝေးတိက ချမှတ်သော ငါးနှစ်စီမံကိန်းတိ ဖြစ်တေ။ [[File:Floating Market - Can Tho - Vietnam.JPG|thumb|right|မဲခေါင်မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ်ဒေသဟိ ရီပေါ်ဈီး]] လယ်ယာများ၊ စက်ရုံတိ နန့် ငွီကြေး အရင်းအနှီးတိကို စုပေါင်းလုပ်ကိုင်ခြင်းစွာ ဗဟိုပြုစီမံမှု၏ အစိတ်အပိုင်း တခုဖြစ်ပြီးကေ လူသန်းပေါင်းများစွာရို့စွာ အစိုးရ၏ အစီအစိုင်တိမာ လုပ်ကိုင်ခကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် စီးပွားရီးစွာ စွမ်းရည်မပြည့်ဝမှု တိနန့် ခြစားမှုတိ၊ အရည်အသွီး ညံ့ဖျင်းမှုတိနန့် အပြည့်အဝ မထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်းတိနန့် ပြည့်နှက်နီခရေ။ ယင်းအပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နန့် ဥရောပနိုင်ငံ အများစုမှ ပြုလုပ်ရေ စစ်အပြီး ကုန်သွယ်ရီး ထီးမှုတိ၏ ဒဏ်ကိုလေ့ ခံခကတ်ရရေ။ ၁၉၈၀ ခုနှစ် တိ၏ နှောင်းပိုင်းမာ ဗီယက်နမ်၏ အဓိက ကုန်သွယ်ဖက်များ ဖြစ်ကတ်တေ ဆိုဗီယက်အုပ်စု အင်အားလျော့နည်းလာခြင်းကြောင့် ယင်းပြဿနာတိကို ပိုပြီးကေ ဆိုးရွားလားလီရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဆဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အမျိုးသားကွန်ဂရက်မာ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို အခြီခံသော စျီးကွက်စီးပွားရီး ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုကို ဒွိုင်းမွိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး အစီအစိုင်၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် စတင် မိတ်ဆက်ခရေ။ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ ကုန်သွယ်ရီး နန့် စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီးရို့မာ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှုကို အားပီးခရေ။<ref>[http://ssrn.com/abstract=1442384 Vuong, Quan-Hoang; Tran, Tri-Dung (2009). "The cultural dimensions of the Vietnamese private entrepreneurship"]. ''Icfai Journal of Entrepreneurship Development'', Vol. VI, Nos. 3 & 4 (September & December 2009), pp. 54–78. Icfai University Press via SSRN. Retrieved 4 October 2012.</ref> ယင်းပိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကြောင့် ဗီယက်နမ်၏ စုစုပေါင်း ပြည်မားထုတ်ကုန်မာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်အထဲ နှစ်စိုင် ၈% ခန့် တိုးတက် ပါလတ်တေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ နှောင်းပိုင်းဟိ ကမ္ဘာ့စီးပွားရီး ကျဆင်းမှုမှာပင် စီးပွားရီး တိုးတက်မှုကို ဆက်ပနာ အားကောင်းနီခပြီးကေ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ၆.၈% မျှ ဟိခရေ။ ယကေလေ့သော့ ၂၀၁၀ ဒီဇန်ဘာလမာ ဗီယက်နမ်၏ ငွီကြီးဖောင်းပွမှုနှုန်းမာ ၁၁.၈% ခန့် ဟိဖို့ဟု ခန့်မှန်းခရေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာပင် ဗီယက်နမ်ဒေါင်ငွီကြီး၏ တန်ဖိုးကို ၃ ကြိမ်မျှ လျှော့ချခရရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.vietfinancenews.com/2010/12/vietnam-2010-growth-fastest-in-three.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110104115530/http://www.vietfinancenews.com/2010/12/vietnam-2010-growth-fastest-in-three.html |archivedate=4 January 2011 |title=Vietnam 2010 growth fastest in three years – Vietnam Banking Finance News |publisher=Vietfinancenews.com |date=29 December 2010 |accessdate=6 August 2011}}</ref> [[File:Rice fields near Sapa, Viêt Nam.jpg|thumb|left|ဆာပါးက စပါးခင်းတိ]] ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ လုပ်ငန်းနန့် ဟိုင်းတက်ခ် လုပ်ငန်း ရို့မာ နိုင်ငံစီးပွားရီး၏ ကြီးမားရေ အစိတ်အပိုင်း နန့် အကကောင်းလျင်ဆုံး တိုးတက်သော အစိတ်အပိုင်း တခု ဖြစ်လာခရေ။ ဗီယက်နမ်သည် ရီနံလုပ်ငန်းမာ နောက်ကျမှ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သော နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်ကေလေ့ ဂုချိန်ခါ အရှိတောင်အာသျှမာ တတိယ အကြီးဆုံး ရီနံထုတ်လုပ်ရေ နိုင်ငံ ဖြစ်လှာခပြီးကေ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ တစ်နိကေ ရီနံစည်ပေါင်း ၃၁၈,၀၀၀ စည် (၅၆,၀၀၀ ကုဗမီတာ) မျှ ထုတ်လုပ်နိုင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=VM|title=Vietnam|publisher=United States Energy Information Administration|year=2011|accessdate=6 November 2012}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်သည် အာသျှ-ပစိဖိတ် ဒေသမာ အဋ္ဌမမြောက် အများဆုံး ရီနံစိမ်း ထုတ်လုပ်ရေ နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်ခရေ။ <ref>Fong-Sam, Yolanda (August 2012) [http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2010/myb3-2010-vn.pdf "Vietnam"] in ''2010 Minerals Yearbook''. USGS. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130302030501/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2010/myb3-2010-vn.pdf |date=2 March 2013 }}</ref> ယင်းဧ့ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နိုင်ငံပိုင်ပင် ဗီယက်နမ်စွာ ငါးနှစ်တာ အတွက် ဗဟိုမှ ရီးဆွဲသော စီမံကိန်းတိကို ဆက်ပနာ အသုံးချဆဲ ဖြစ်တေ။ တစ်နိကေ ဝင်ငွီ တဒေါ်လာထက်နည်းသော လူဦးရွီကို ရွီတွက်သော အလွန်အကျွံ ဖွဲရာကျမှုသည် ဗီယက်နမ်မာ သိသာစွာ လျော့ကျ လာခပြီး တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နန့် ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံတိထက် ဆင်းရဲမှုနှုန်း လျော့နည်း လီရေ။ <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html Economy of Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211129/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html |date=24 December 2018 }}. CIA World Factbook. Updated 21 September 2012. Retrieved 4 October 2012.</ref> ယင်းပိုင် ဆင်းရဲမှုနှုန်း လျော့ကျရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမာ လူနီမှု စနစ်ကို မြှင့်တင်ရန်နန့် စီးပွားရီးမညီမျှမှုတိ တိုးပွားလာခြင်းကို ဟန့်တားရန် ရည်ရွယ်သော မျှတရေ စီးပွားရီး ပေါ်လစီတိကြောင့် ဖြစ်တေ။ ထိုပေါ်လစီတိမာ ဒွိုင်မွိုင် အစီအစိုင်၏ အစမာ ပြုလုပ်ခသော မြေတိကို အညီအမျှ ခွဲဝီပီးခြင်း၊ ဆင်းရဲသော ဝီးလံခေါင်ဖျား ဒေသတိမာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်း နန့် ပညာရီးနန့် ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှုရို့တွက် အထောက်အပံ့ပီးခြင်း စရေ ပေါ်လစီတိ ပါဝင်ရေ။ <ref name=ODI1/> နိုင်ငံတကာ ငွီကြီးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်၏ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမာ ၄.၄၆% လှောက်ရာ ဟိရေ။<ref name=imf2/> ===ကုန်သွယ်ရီး=== [[File:Saigon Trade Center vươn mình trong nắng.jpg|thumb|right|ဒွိုင်းမွိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး အပြီးမာ ဟိုချီမင်းစီးတီးမာ ဦးစွာတည်ဆောက်ခရေ မိုးမျှော်တိုက်တိထဲက တခုဖြစ်ရေ ဆိုင်းဂုံထရိတ်စင်တာ]] ၂၀၀၀ ခုနှစ်တိ၏ အစောပိုင်းမှ အစပြုပနာ ဗီယက်နမ်စွာ ကုန်သွယ်ရီးဆိုင်ရာ လျှော့ပေါ့မှုတိကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခပြီး တဖက်မှ အချို့ စီးပွားရီး ကဏ္ဍများမာ နိုင်ငံတကာ စျီးကွက်သို့ ဖွင့်လှစ်ပီးခပိုင် အချို့ ကဏ္ဍတိအား ဆက်ပနာ ထိန်းသိမ်းခခြင်းအားဖြင့် နှစ်လမ်းလား နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခရေ။ <ref name=ODI1>{{cite web |author= Vandemoortele, Milo |author2= Bird, Kate |year= 2010 |url= http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5057&title=viet-nams-progress-economic-growth-poverty-reduction-impressive-improvements |title= Viet Nam's Progress on Economic Growth and Poverty Reduction: Impressive improvements |location= London |publisher= Overseas Development Institute |accessdate= 11 February 2017 |archivedate= 14 May 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110514200140/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5057&title=viet-nams-progress-economic-growth-poverty-reduction-impressive-improvements }}</ref><ref name=ODI3>{{cite web |author=Vandemoortele, Milo |year=2010 |url=http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4751&title=millennium-development-goals-equity-development |title=The MDG fundamentals: improving equity for development |location=London |publisher=Overseas Development Institute |accessdate=11 February 2017 |archivedate=15 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100515181557/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4751&title=millennium-development-goals-equity-development }}</ref>၂၀၀၆ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လမာ ဗီယက်နမ်သည် ယင်းရို့၏ ဉာဏမူပိုင်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ ဥပဒေတိကို ထရစ်ပ် သဘောတူညီချက် နန့်အညီ ပြင်ဆင်ခပြီးကေ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၁၁ ရက်မာ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီးအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်လာခရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ ဂုချိန်ခါမာ အာသျှ၏ အပွင့်လင့်ဆုံး စီးပွားရီးစနစ်ဟိရေ နိုင်ငံများမာ တခုအပါအဝင် ဖြစ်နီဗျာယ် အလားအပြန် ကုန်သွယ်မှု တန်ဖိုးမာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မာ ဂျီဒီပီ၏ ၁၆၀% မျှ ဟိနီသဖြင့် တချိန်တည်းမာဟိရေ တရုတ်၏ အချိုးထက် နှစ်ဆ များနိန်ပြီးကေ အိန္ဒိယ၏ အချိုးထက် ၄ ဆ မျှ တိုးနီရေ။<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/11/13/8393174/index.htm Vietnam Vrooooom: Asia's second-fastest-growing economy takes the global stage.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030154458/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/11/13/8393174/index.htm |date=30 October 2013 }} CNN Money. 13 November 2006.</ref> ဗီယက်နမ်၏ အဓိက ကုန်သွယ်ဖက် နိုင်ငံတိမာ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ဩစတြေးလျ၊ အာဆီယံ နိုင်ငံတိ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နန့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံတိ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ် အကောက်ခွန်ဌာန၏ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ အစီအစာခံစာအရ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ပထမ နှစ်တဝက်မာ နိုင်ငံတကာ ကုန်ပစ္စည်းတိကုန်သွယ်မှုကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၂၄ ဘီယံ အထိ ဟိပြီးး ၂၀၁၂ ခုနှစ် ထိုအချိန်ကာလနန့် နိုင်းနိူင်းပါက ၁၅.၇% မျှ ပိုပြီးကေ မြင့်မားစွာကို တွိရရေ။ မိုဘိုင်းဖုန်း နန့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းတိကို အမြောက်အမြား တင်ပို့မှု တင်သွင်းမှု ပြုလုပ်ပြီးကေ သဘာဝ အရင်းအမြစ် စျီးကွက်မာ အမြင့်ဆုံးတင်ပို့မှုကို ရီနံစိမ်း ဖြစ်ပြီးကေ တစ်ချိန်တည်းမာပင် သံ နန့် စတီးလ် တိကို အများဆုံးတင်သွင်းခစွာကို တွိရရေ။ အမေရိကန်စွာ ဗီယက်နမ်၏ တင်ပို့မှု အမြောက်အမြားကို ဝယ်ယူသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ တင်သွင်းမှု အများဆုံးမာ တရုတ်ကုန်ပစ္စည်းတိ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|title=Developments and trends of Vietnam international merchandise trade in June and the first half of 2013|url=http://www.customs.gov.vn/English/Lists/News/ViewDetails.aspx?ID=195|work=Vietnam Customs|publisher=General Department of Vietnam Customs|accessdate=31 July 2013|date=23 July 2013|archive-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111213559/http://www.customs.gov.vn/English/Lists/News/ViewDetails.aspx?ID=195}}</ref> မြီယာပြုပျင် ပြောင်းလဲရီး ပြုလုပ်ခြင်း၏ ရလဒ် အဖြစ် ဗီယက်နမ်စွာ စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး ဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်တိကို အဓိက တင်ပို့ရောင်းချသော နိုင်ငံ ဖြစ်လာခရေ။ ဂုချိန်ခါ ကမ္ဘာထက်မာ သီဟိုဠ်စိ အများဆုံး တင်ပို့ရေ နိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ ကော်ဖီ ဒုတိယအများဆုံး တင်ပို့ရေ နိုင်ငံ ဖြစ်လာရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/magazine-25811724|title=How Vietnam became a coffee giant - BBC News|author=|date=|work=bbc.com}}</ref>ဗီယက်နမ်စွာ နှစ်ရှည်ပင် စိုက်ပျိုးဖို့ အတွက် ၆.၉၃% မျှသော မြီကို အသုံးပြုထားသဖြင့် မဲခေါင် ဒေသကြီးမာ သုံးစွဲမှု အချိုး အများဆုံး ဖြစ်တေ။ တခြားသော အဓိက ပို့ကုန်များမာ လက်ဖက်၊ ရာဘာ နန့် ရီထွက်ပစ္စည်းတိ ပါဝင်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ဂျီဒီပီမာ ပါဝင်ရေ စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး ၏ အဝီမာ ပရုန်းနရုန်း ဆယ်စုနှစ်တိ အထဲ ကျဆင်းလှာခပြီးကေ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မာ ၄၂% မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မာ ၂၀% အထိ ကျဆင်းလှာခဲ့ကာ စီးပွားရီး၏ အရာကဏ္ဍတိမာ ပိုပြီးကေတိုးတက်ပါလတ်တေ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်စွာ ဥရောပသမဂ္ဂ နန့် ကုန်သွယ်ရီး လွတ်လပ်ခွင့် အတွက် ညှိနှိုင်းခပြီးကေ ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ဂျီအက်စ်ပီ စနစ်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ရရန် ကြိုးစားခရေ။ ထိုစနစ်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ရရေ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိစွာ ဥရောပစျီးကွက် အထဲ ကုန်ပစ္စည်းတိကို အခွန်နှုန်း သက်သာစွာဖြင့် တင်ပို့ခွင့် ရဟိကတ်တေ။ <ref name="EUfta">{{cite news|title=Vietnam-EU free trade agreement set to fire|url=http://www.vietnamtribune.com/index.php/sid/222099915/scat/fc849e836694179b/ht/Vietnam-EU-free-trade-agreement-set-to-fire|accessdate=19 May 2014|publisher=''Vietnam Tribune''|archivedate=19 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140519224620/http://www.vietnamtribune.com/index.php/sid/222099915/scat/fc849e836694179b/ht/Vietnam-EU-free-trade-agreement-set-to-fire}}</ref> ===သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ=== [[File:TOPIO 3.jpg|thumb|left|လူပုံစံ တိုပီယို ၃.၀ စက်ရုပ်]] ဗီယက်နမ် ပညာသျှင်တိသည် ဘုရင်ခေတ်မှ အစပြုပနာ မကန်မဝှန်သော ပညာရပ်နယ်ပယ်များမာ တိုးတက်စီဖို့ ကြံဆောင်ခကတ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် လူမှုရီးသိပ္ပံ ပညာရပ်တိနန့် လူသားဆိုင်ရာ ပညာရပ်တိ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်မာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု သမိုင်းပညာရပ်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာသော သမိုင်းကြောင်း ဟိရေ။ ၁၃ ရာစုမာ နန်းစွန့်ခသော ဧကရာဇ် ထရန်နန်တောင်သည် ဘုန်းကြီးတိကို ဦးဆောင်လို့ ဒဿနိကဗေဒ၏ ဘာသာရပ်ခွဲတခု ဖြစ်ရေ ထရပ်လမ်ဇန် ဘာသာရပ်ကို တိုးတက်စီဖို့ ကြိုးစားခကတ်တေ။ ပေါင်းနှုတ်မြှောက်စား နန့် ဂျီဩမေတြီ ပညာရပ်တိကို ၁၅ ရာစုကနိန် စတင်ပနာ ဗီယက်နမ်မာ လူအမ်သာဗင်း၏ ဖတ်စာအုပ်ထက်မာ အခြီခံပနာ သင်ကြားခကတ်တေ။ လူအမ်သာဗင်းသည် ဗီယက်နမ်အား သုည နန့် စတင်မိတ်ဆက်ပီးခပြီးကေ မာ့ခ်ဟျန်တချ်မှ အနှုတ်ကိန်းတိကို မသိကိန်း၊ လျှို့ဝှက်ကိန်း နန့် ဝှက်ကိန်းတိကို မိတ်ဆက်ပီးခကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဗီယက်နမ် ပညာသျှင်တိစွာ စွယ်စုံကျမ်း မကန်မဝှန်ကို ရီးသား ထုတ်ဝီခရေ။ မျက်မှောက်ခေတ်မာ ဗီယက်နမ် သိပ္ပံပညာသျှင်ရို့စွာ ပညာရပ် နယ်ပယ်အမျိုးမျိုးမာ ထင်ရှားရေ ပံ့ပိုးမှုတိ ပြုလုပ်ခကတ်ပြီး အထူးအနိန်နန့် သင်္ချာဘာသာရပ် ဖြစ်တေ။ ဟွမ်းတေစွာ အသုံးချ သင်္ချာ ဘာသာရပ်ဟိ ဂလိုဇာ အော့ပတီမိုက်ဇေးရှင်း ဘာသာရပ်ခွဲကို ၂၀ ရာစုမာ စတင်ဖော်ထုတ်ခသူ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်စွာ လက်ဟိမာ ပြည်တွင်းဖြစ် အာကာသ စူးစမ်းလီ့လာရီး အစီအစိုင်ကို ဆောင်ရွက်နိန်ပြီးကေ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း၆၀၀ တန်ဖိုးဟိရေ ဗီယက်နမ် အာကာသ ဗဟိုဌာနကို ဆောက်လုပ်ဖို့ စီစိုင် ဆောင်ရွက်နိန်ရေ။<ref>[http://www.asianscientist.com/topnews/vietnam-build-us600m-national-space-center-by-2018/ "Vietnam To Build US$600m National Space Center By 2018"]. Asian Scientist, 22 November 2011. Retrieved 27 November 2011.</ref> ဗီယက်နမ်စွာ စက်ရုပ်တိ တီထွင်ထုတ်လုပ်ခြင်းမာလည်း ထင်ရှားရေ တိုးတက်မှုတိ ဟိပြီးး တိုပီယို လူပုံစံ စက်ရုပ်မာ နမူနာ တခု ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite news |url=http://www.diginfo.tv/2007/12/05/07-0601-d.php |title=Nano technology &#124; Computer &#124; Robot &#124; TOSY TOPIO – Table Tennis Playing Robot |work=DigInfo News |location=Tokyo |date=5 December 2007 |accessdate=12 February 2017 |archivedate=21 May 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090521023057/http://www.diginfo.tv/2007/12/05/07-0601-d.php }}</ref>၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ အတွက် ဗီယက်နမ်၏ နိုင်ငံတော် အသုံးစရိတ်မာ ဂျီဒီပီ၏ ၀.၄၅% လှောက်ဟိရေ။<ref>[http://vietnamnews.vnagency.com.vn/Economy/206910/tech-science-spending-too-low.html "Tech, science spending too low"]. VietNam News, 21 December 2010. Retrieved 30 April 2012.</ref> {{Clear}} ===သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ လက်ဟိ သယ်ယူပိုဆောင်ရီး ကွန်ယက်၏ မူလအစမာ ပြင်သစ်ရို့ အုပ်ချုပ်စဉ်က ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းတိကို သယ်ယူပို့ဆောင်ဖို့ အတွက် တည်ဆောက်ခခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲအပြီးမာ ခေတ်မီဖို့အတွက် အကြီးအကျယ် ပြင်ဆင်ခရေ။ ====လီကြောင်းပို့ဆောင်ရီး==== [[File:Tan Son Nhat International Airport.jpg|thumb|right|ဟိုချီမင်းစီးတီး ဟိ[[တန်ဆွန်းညက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလီဆိပ်]]မာ ဗီယက်နမ်ဟိ အလုပ်အများဆုံး လီဆိပ်တခုဖြစ်တေ။]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ အများပြည်သူသုံး အဓိက လီဆိပ် ၂၁ ခုဟိပြီးး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ် ၃ ခု ဟိရေ။ ယင်းရို့မာ ဟနွိုင်းမြို့ဟိ နွိုင်းဘိုင်လီဆိပ်၊ ဒါနန်းဟိ ဒါနည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ် နန့် ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ [[တန်ဆွန်းညက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလီဆိပ်]] ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ တန်ဆွန်းညက်သည် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးလီဆိပ်တခု ဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာခရီးသည်တိ၏ ၇၅% ကို လက်ခံ ပို့ဆောင်ပေးဗျာယ် ဟိရေ။ နိုင်ငံတော်မှ သဘောတူထားရေ အစီအစိုင်အရ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလီဆိပ် ၁၀ ခု အထိ ဟိလာမည် ဖြစ်တေ။ ထိုလီဆိပ်များမာ ဗင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ဖူးဘိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ကမ်ရန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ဖူးကောက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ကက်ဘီ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ကန်သိုး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ် နန့် လောင်သမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်ရို့ ပါဝင်ရေ။ အစီအစိုင်ထဲမာ ပါဝင်ရေ လောင်သမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်စွာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မာ အပြည့်အဝ တည်ဆောက်ပြီးစီးပါက တနှစ်လျှင် ခရီးသည် သန်း ၁၀၀ ကို ဝန်ဆောင်မှုပီးနှိုင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ် လီကြောင်းလိုင်းစွာ နိုင်ငံတော်ပိုင် လီကြောင်းလိုင်း ဖြစ်ပြီးကေ ခရီးသည်တင် လီယာဉ် ၆၉ စင်းမျှ ဟိပြီး <ref name="fleet">{{cite web| title = Vietnam Airlines Details and Fleet History | publisher = PlaneSpotters.net | date = 1 April 2010 | url = http://www.planespotters.net/Airline/Vietnam-Airlines | accessdate =1 April 2010}}</ref><ref>{{cite web | title = Fleet Information | publisher = Vietnam Airlines | url = http://vietnamairlines.com.vn/wps/portal/en/site/flight_info/fleet_information/!ut/p/c5/fY1RC4IwFEZ_UdybWturjHSFbmSMdC-xQoYwXQ8R-O_beqkXvffx8J0DGsJP5j1Y8xr8ZBy0oPc3VuY8IxUiMkYxIbzKUqW2iLvAuz9e1nURuKKkOYgvX1-fQFvn76FzjeVlEyXrPJYix4XLEQT3Yw8daPKzSCVJsDRnkSYSJSJ0rrfmMcNzbOfLcVN8ALBLRCU!/dl3/d3/L0lJSklna21BL0lKakFBQ3lBQkVSQ0pBISEvNEZHZ3NvMFZ2emE5SUFnIS83X0NHQUg0N0wwME9VTzcwMjdSUU4zMk8wTzAwL0FsX19fNTI!/?WCM_PORTLET=PC_7_CGAH47L00OUO7027RQN32O0O00_WCM&WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/en/site/flight_info/fleet_information/ | accessdate = 30 June 2011 | archivedate = 4 October 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111004121039/http://vietnamairlines.com.vn/wps/portal/en/site/flight_info/fleet_information/!ut/p/c5/fY1RC4IwFEZ_UdybWturjHSFbmSMdC-xQoYwXQ8R-O_beqkXvffx8J0DGsJP5j1Y8xr8ZBy0oPc3VuY8IxUiMkYxIbzKUqW2iLvAuz9e1nURuKKkOYgvX1-fQFvn76FzjeVlEyXrPJYix4XLEQT3Yw8daPKzSCVJsDRnkSYSJSJ0rrfmMcNzbOfLcVN8ALBLRCU!/dl3/d3/L0lJSklna21BL0lKakFBQ3lBQkVSQ0pBISEvNEZHZ3NvMFZ2emE5SUFnIS83X0NHQUg0N0wwME9VTzcwMjdSUU4zMk8wTzAwL0FsX19fNTI!/?WCM_PORTLET=PC_7_CGAH47L00OUO7027RQN32O0O00_WCM&WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2Fen%2Fsite%2Fflight_info%2Ffleet_information%2F }}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ်မာ လီယာဉ် ၁၅၀ စင်း အထိ တိုးမြှင့်ဖို့ စီစိုင်ထားရေ။ ဗီယက်နမ်မာ ဟိရေ အရာ ပုဂ္ဂလိက လီကြောင်းလိုင်းတိမာ အဲယားမဲခေါင်၊ ဂျက်စတား ပစိဖတ် လီကြောင်းလိုင်း၊ ဗက်စကို နန့် ဗီယက်ဂျက်အဲယား ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ====ကုန်းကြောင်းပို့ဆောင်ရီး==== [[File:Cao toc Cau Gie Ninh Binh.JPG|thumb|right|ကောင်ဂီ နန့် နင်းဗင်းမြို့ရို့ကို ဆက်သွယ်ထားရေ တောင်မြောက် အပြင်းလမ်း၏ တစိတ်တဒေသ]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ လမ်းတိမာ ဗဟိုမာ စီမံခန့်ခွဲသော နိုင်ငံတော်အဆင့်လမ်းတိ၊ ပြည်နယ်တိက စီမံခန့်ခွဲသော ပြည်နယ်အဆင့်လမ်းတိ၊ ခရိုင်မှ စီမံခန့်ခွဲသော ခရိုင်အဆင့် လမ်းတိ၊ မြို့တော်နန့် မြို့တိက စီမံခန့်ခွဲသော မြို့ပြလမ်းများ နန့် ကွန်မြူးမှ စီမံခန့်ခွဲသော ကွန်မြူးအဆင့်လမ်းးရို့တိ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ်ဟိ မြို့ပြဧရိယာတိမာ စက်သီးများ၊ စက်တပ် စကူစွာတိ၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ်တိစွာ လူသုံးများရေ ယာဉ်များ အဖြစ် ဟိနီဆဲဖြစ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် မြို့ကြီးများမာ မော်တော်ယာဉ် ပိုင်ဆိုင်မှုကို မြင့်တက်လာဗျာယ် ဟိရေ။ ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီတိက ဗြီးဆွဲသော အများပြည်သူသုံး ဘတ်စ်ကားတိစွာ လူအများစုမှ ခရီးဝီးလားရာမာ အဓိက သုံးစွဲဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ ယာဉ်အန္တရာယ် လမ်းအန္တရာယ်မာ ဗီယက်နမ်မာ အလွန်ဆိုးရွားသော ပြဿနာတရပ်ဖြစ်ပြီးကေ နိစိုင် ပျမ်းမျှ လူ ၃၀ ခန့် ယာဉ်မတော်တဆမှုဖြင့် သီဆုံးကတ်တေ။ <ref>[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=622&ItemID=11314 Social and economic situation, 8 months of 2011]. General Statistics Office of Vietnam. Retrieved 1 September 2011.</ref> ဟနွိုင်းမြို့နန့် ဟိုချီမင်းစီးတီးမြို့တိမာ ယာဉ်ကြောကြပ်တည်းမှုကို ဆိုးရွားလာရေ ပြဿနာတခု ဖြစ်ပြီးကေ မြို့တော်တိ၏ လမ်းတိအား မော်တော်ယာဉ်သုံးစွဲမှု မြင့်တက်လာခြင်းနန့် ကာမိစီဖို့ အပြင်းအထန် ကြိုးပမ်းဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ ====ရထားပို့ဆောင်ရီး==== [[File:My Son railway tracks.jpg|thumb|left|မိုင်ဆွန်နံဘေးဟိ ရထားလမ်းတခု]] ဗီယက်နမ်၏ အဓိက နိုင်ငံမား ရထားလမ်းမာ ဟိုချီမင်းစီးတီး နန့် ဟနွိုင်းမြို့ကို ချိတ်ဆက်ထားရေ ပြန်ပနာပေါင်းစည်းခြင်း အပြင်းရထားလမ်း ဖြစ်ပြီးကေ အရှည် ကီလိုမီတာ ၂,၀၀၀ ခန့်မျှ ဟိရေ။ ဟနွိုင်းမြို့မှ တဆင့် အရှိမြောက်ဘက်၊ မြောက်ဘက် နန့် အနောက်ဘက်ကို ဆက်သွယ်ထားရေ ရထားလမ်းများ ဟိကတ်တေ။ အရှိဖက်သို့ လားရေ ရထားလမ်းမာ ဟနွိုင်းမြို့မာ ဟလောင်ပင်လယ်အော်သို့ ဆက်သွယ်ထားပြီးသား မြောက်ဘက်ကို လားရေ ရထားလမ်းမာ ဟနွိုင်းမှ ထိုင်းငုရင်သို့ ဆက်သွယ်ထားကာ အရှိမြောက်လိုင်းမာ ဟနွိုင်းမြို့မှ လောင်ကိုင်းသို့ ဆက်သွယ်ထားရေ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ နန့် ဂျပန်နိုင်ငံရို့စွာ ဂျပန်နည်းပညာကို အသုံးပြုထားရေ အပြင်းရထားလမ်း ဆောက်လုပ်ဖို့ သဘောတူ လက်မှတ်ရီးထိုးခကတ်ပြီးကေ ဗီယက်နမ် အိန်ဂျန်နီယာ အမြောက်အမြားကို ဂျပန်သို့ စီလွှတ်လို့ အပြင်းရထားတိအတွက် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ခြင်းနန့် ပြုပျင်ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ငန်းတိကို သင်ယူစီခရေ။ ထိုရထားလမ်းမာ ၁,၆၃၀ ကီလိုမီတာလှောက် ရှည်လျားသော အပြင်းရထားလမ်း ဖြစ်လှာဖို့ဖြစ်ပြီးကေ <ref>{{Cite news| title=High-speed train planned for Vietnam – Business – International Herald Tribune| newspaper=The New York Times| date=6 February 2007| url=http://www.nytimes.com/2007/02/06/business/worldbusiness/06iht-vietrail.4489612.html| accessdate=9 July 2010}}</ref> စုစုပေါင်း ဘူတာရုံ ၂၆ ခု ဟိဖို့ဖြစ်ကာ ဟနွိုင်းမြို့ နန့် ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ သူသျမ် ဘူစွာရို့လည်း ပါဝင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ <ref>{{Cite news| title=Vietnam to build high-speed rail |newspaper=The Sydney Morning Herald| date=13 November 2009| url=http://www.smh.com.au/travel/vietnam-to-build-highspeed-rail-20081113-62bd.html| accessdate=9 July 2010}}</ref> ဂျပန်ဟိ ရှင်းကန်းဆင်ခေါ် ကျည်ဆန်ရထား နည်းပညာ ကို အသုံးပြုမည် ဖြစ်ပြီးကေ ထိုရထားလမ်းမာ အပြင်းဆုံး တနာရီ မိုင် ၂၂၀ (၃၆၀ ကီလိုမီတာ) မျှ မြန်သော ရထားများ လားလာနှိုင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မာ ဟနွိုင်းမှ ဗင်း၊ နာထရန်နန့် ဟိုချီမင်း စီးတီးသို့ စတင်ဖောက်လုပ်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ် အတွင်းမှာ ဗင်းနန့် နာထရန် အကြား ရထားလမ်း နန့် ဟနွိုင်းမြို့နန့် မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များ ဖြစ်ကတ်သော လောင်ကိုင်း နန့် လန်ဆွန်းရို့သို့ ဆက်သွယ်သော ရထားလမ်းတိကို စတင်ဆောက်လုပ်မည် ဖြစ်တေ။ ====ရီကြောင်းပို့ဆောင်ရီး==== ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံတခု ဖြစ်ရေ ဗီယက်နမ်မာ အဓိက ပင်လယ်ဆိပ်ခုံ မကန်မဝှန် ဟိပြီးး ယင်းရို့မာ ကမ်ရန်း၊ ဒါနန်း၊ ဟိုင်ဖုန်း၊ ဟိုချီမင်းစီးတီး၊ ဟောင်ဂိုင်း၊ ကွီးနွန်၊ ဗန်ထော နန့် နာထရန် ရို့ ပါဝင်ရေ။ ကုန်းမား ပိုကျသော အပိုင်းမာ ဗီယက်နမ်ဟိ မြောက်မြားလှသော မြစ်တိစွာ ကျေးလက်ဒေသ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးမာ အခရာသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နီပြီး ၁၁,၀၀၀ မိုင် (၁၇,၇၀၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ဟိရေ ကူးသန်းလားလာနှိုင်ရေ ရီလမ်းမာ ဖယ်ရီများ၊ ဝမ်းပြားရေယာဉ်များ နန့် ကုရို့သင်္ဘောများ လားလာဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ <ref>[http://www.indexmundi.com/vietnam/waterways.html Index Mundi]. January 2012. Retrieved 25 April 2012.</ref><ref>[http://www.travelblog.org/Photos/4708303 "Water taxi in Ca Mau city, Vietnam"]. TravelBlog. 27 January 2010. Retrieved 25 April 2012.</ref> ယင်းအပြင် မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ နန့် မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရို့စွာ ဗီယက်နမ်၏ လူမှုရီးနန့် စီးပွားရီးကိစ္စရပ်များ အတွက် အလွန်အရေးပါဒေသများ ဖြစ်ကတ်တေ။ နိုင်ငံ၏ လူဦးရွီ အများစုကတော့ခါ ထိုမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများ တလျှောက် တနည်း မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသတိ၏ နံဘေးအနားမာ နီထိုင်ဗျာယ် ဟိကတ်ယား အဓိက မြို့ကြီးများ ဖြစ်ကတ်သော ဟိုချီမင်းစီးတီးမြို့ နန့် ဟနွိုင်းမြို့ရို့စွာ မဲခေါင် နန့် မြစ်နီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသများ နံဘေးမာ တည်ဟိကတ်တေ။ တောင်တရုတ်ပင်လယ် အတွင်းမှာမူ ဗီယက်နမ်သည် လက်ဟိ တရုတ်နိုင်ငံနန့် အရာ နံဘေးအနားဟိ နိုင်ငံများ နန့် ကာလရှည်ကြာ ပိုင်ဆိုင်မှု စကားအက် နိန်ရေ စပရက်ထလီကျွန်းတိ၏ အများစုကို ထိန်းချုပ်ထားရေ။<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/spratly-claims.htm "Territorial claims in the Spratly and Paracel Islands"]. GlobalSecurity.org. 2011. Retrieved 3 February 2013.</ref> ===ရီပီးဝီမှုနန့် သန့်ယှင်းရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ရီပီးဝေမှုနန့် သန့်ယှင်းရီးမာ အောင်မြင်မှုတိ ဟိပိုင် ခေါ်တောင်းမှုတိလည်း ဟိနီရေ။ အောင်မြင်မှုတိထဲမာ ၁၉၉၀ ခုနှစ် နန့် ၂၀၁၀ ခုနှစ် များအထဲ ရီပီးဝေမှုနန့် ရှင်းသန့်သော ရေရဟိမှု သိသိသာသာ တိုးတက်လာခပြီး ရေမီစွာတိကို နီရာအမြောက်အမြားမာ တပ်ဆင်နှိုင်ခကာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ စပြီးကေ ရေဆိုးသန့်စင်ရီး လုပ်ငန်းများမာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပိုပြီးကေ များပါလတ်တေ။ ခေါ်တောင်းမှုတိမာမူ ရီထုညစ်ညမ်းမှုတိ မကန်မဝှန် ဟိနီခြင်း၊ ဝန်ဆောင်မှု ညံ့ဖျင်းခြင်း နန့် ကျေးလက်ဒေသများမာ တိုးတက်လာရေ ရီသန့်စင်ရီး လုပ်ငန်းများ မလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ ကျေးလက်ဒေသဟိ ရေစနစ်ကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းမှု ပြုလုပ်ရာမာ ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ မြို့ပြ ရီသန့်စင်ရီးမာ သုံးစွဲထားသလောက် ငွီကြေး အလုံအလောက် ပြန်ပနာ မရဟိခြင်း၊ ဗီယက်နမ်၏ စီးပွားရီးတိုးတက်လာရေနန့် အမျှ အလှူရှင်တိက လှူဒါန်းငွီအစား ချီးငွီအသွင်သို့ ပြောင်းလဲကြသဖြင့် နိုင်ငံခြား အထောက်အပံ့များ နန့် ချီးငွီများ လျော့နည်းလာခြင်း ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ အစိုးရမှ ရေခွန် ကောက်ခံရငွီမှ ကုန်ကျစရိတ်တိကို ကာမိရန် လုပ်ဆောင်ခြင်း နန့် ပြည်နယ်အဆင့်မာ အလိုအလျောက် ရီပီးဝေမှု စနစ်တိကို ဆောင်ရွက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခရေ။ ယကေလေ့သော့ ပေါ်လစီများ တစိတ်တပိုင်းသာ အောင်မြင်ခရေ။ ရေခွန်မာ စျီးနည်းမြဲသာ ဟိနီယား အချို့ သုံးစွဲမှုတိမာ ခွင့်ပြုထားရေ အလုပ်ထက်ပိုပြီးကေ အရာ အလုပ်များကို လုပ်ဆောင်ဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ == လူဦးရွီပြန့်နှံ့နီထိုင်မှု == [[File:Hmong women at Coc Ly market, Sapa, Vietnam.jpg|thumb|upright|ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း ဆာပါးဟိ မိုက်လူမျိုး အမျိုးသမီးတဦး]] ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ၏ လူဦးရွီမာ ၉၀.၇ သန်းခန့် ဟိရေ။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် နှစ်နိုင်ငံ ပေါင်းစည်းပြီး လူဦးရွီမာ ၅၂.၇ သန်းလှောက်ရာ ဟိသဖြင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ် လူဦးရွီစာရင်းနန့် နှိုင်းနိူင်းပါက သိသိသာသာ တိုးပွားပါလတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/vietnam/34.htm |title=Vietnam – population |publisher=Countrystudies.us|accessdate=11 April 2011}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ၏ လှောက်မှန်းခြေ လူဦးရွီမာ ၉၀.၃ သန်း ဖြစ်တေ။ <ref name=imf2/> ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း သန္ဓေအောင်နှုန်းမာ အမျိုးသမီး တဦးလျှင် အချေ ၁.၈ ယောက်လှောက် ဖြစ်ပြီးကေ <ref name="Wold Bank TFR">{{cite web|title=Fertility rate, total (births per woman)|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN|website=World Bank|publisher=World Bank|accessdate=12 March 2015}}</ref> ယင်းပိုင် ဖြစ်ရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းမာ အစိုးရ၏ သားဆက်ခြား စီမံကိန်း နန့် အချေ ၂ ယောက် သာယူရဖို့ ပေါ်လစီရို့ကြောင့် ဖြစ်တေ။ ===လူမျိုးကွဲတိ=== ၂၀၀၉ ခုနှစ် လူဦးရွီစာရင်းအရ ဗီယက်လူမျိုး တနည်း ကင်လူမျိုး တိမာ ၇၃.၆ သန်းမျှ ဟိပြီးး လူဦးရွီ၏ ၈၅.၈% မျှ ဖြစ်တေ။ ကင်လူမျိုး တိစွာ နုန်းမြေပို့ချရာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနန့် နိုင်ငံ၏ ကမ်းရိုးတန်း လွင်ပြင်တိမာ အများဆုံး စုစည်း နီထိုင်ကတ်ရေ။ များသောအားဖြင့် လူမှုရီးနန့် လူမျိုးအားဖြင့် တူညီကတ်တေ ကင်လူမျိုးတိမာ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရီး နန့် စီးပွားရီး ထက်မာ သိသာစွာ ဩဇာ သက်ရောက်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ လူမျိုးစုပေါင်း ၅၄ မျိုး နီထိုင်ပြီး ယင်းရို့မာ မိုက်လူမျိုး၊ ဒေါင်းလူမျိုး၊ တေလူမျိုး၊ ထိုင်းလူမျိုး နန့် နောင်းလူမျိုးတိ ပါဝင်ကတ်တေ။ ကင်လူမျိုးတိနန့် အမျိုးအလွန်နီးစပ်သော မြွမ် လူမျိုးတိမာ ဗီယက်နမ်၏ ၃ပုံ ၂ ပုံမျှ ဟိရေ ကုန်းမြင့်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲမရောက်ခင်က အလယ်ပိုင်းကုန်းမြင့်မာ လူမျိုးစု ၄၀ ကျော် ပါဝင်ရေ ဒီဂါးလူမျိုးတိရာ နီထိုင်ကတ်ကေလည်း ငိုဒင်းဒျမ်၏ တောင်ဗီယက်နမ် အစိုးရမှ ကင်တိကို ရှီးဦးလူမျိုးတိ နီထိုင်ရာ ဒေသမာ ပြောင်းရွိနီထိုင်စီဖို့ အစီအစိုင် ပြုလုပ်ခရေ။ <ref>[http://www.mhro.org/montangards-history/under-south-vietnam-rule "Under South Vietnam Rule"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006164804/http://www.mhro.org/montangards-history/under-south-vietnam-rule |date=6 October 2012 }}. MHRO.org. 2010. Retrieved 21 April 2012.</ref> တရုတ်လူမျိုး ဖြစ်ရေ ဟွာလူမျိုး တိနန့် ခမာခရွမ် လူမျိုးတိမာ မြီနိမ့်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ၁၉၇၈ နန့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထဲ တရုတ်-ဗီယက်နမ် ဆက်ဆံရီး ဆိုးရွားလာရေ အခါမှ ဟွာလူမျိုး ၄၅၀,၀၀၀ ကျော် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာလားခကတ်တေ။<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4130.htm Vietnam (08/08)]. U.S. Department of State. Retrieved 12 February 2013.</ref> {{ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ အကြီးဆုံး မြို့ကြီးတိ}} ===ဘာသာစကားတိ=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား နန့် အမျိုးသား ဘာသာစကားမာ ဗီယက်နမ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီးကေ တက်ကျသံ ဟိရေ မွန်-ခမာ ဘာသာစကား ဖြစ်ကာ လူဦးရွီ၏ အများစုမှ ပြောဆိုကတ်ရေ။ သမိုင်းကြောင်း အရ ဗီယက်နမ်လူမျိုးရို့စွာ တရုတ်စကားလုံးတိကို အသုံးပြုပနာ စာရီးခကတ်တေ။ ၁၃ ရာစုသို့ ရောက်သော အခါမှ ဗီယက်နမ်ရို့စွာ ချူးနွမ်ဟု ခေါ်သော ကိုယ်ပိုင် အက္ခရာတိကို တီထွင် အသုံးပြုခကတ်တေ။ ရိုးရာဇာတ်လမ်း တပုဒ် ဖြစ်ရေ ငုယင်ဒူး ရီးသားရေ ကယူးပုံပြင်မာ ချူးနွမ်အက္ခရာကို အသုံးပြုပနာ ရီးသားခရေ။ စကားပြောရာမာ သုံးသော အိန်းဂလိချ်စာလုံး အသုံးပြုထားရေ ကွတ်ငူ အက္ခရာကိုမူ ယေစွိ အလက်ဇန်ဒရေ ဒီ ရုတ်ဒ် နန့် တခြားသော ကက်သလစ် သာသနာပြု အဖွဲ့ တချို့မှ မှ ၁၇ ရာစုမာ တီထွင်ခရေ။ ဗီယက်နမ်ဟိ လူနည်းစု လူမျိုးတိမာ ဘာသာစကား အမျိုးစုံကို ပြောဆိုကတ်ပြီး ယင်းရို့မာ တေ စကား၊ မွမ် စကား၊ ချမ် စကား၊ ခမာ စကား၊ တရုတ်စကား၊ နန်းစကား နန့် မိုက်စကား ရို့ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ် အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့် ဒေသဟိ မွန်တက်ခနတ်ဒ် လူမျိုးတိမာလေ့ အသုံးများသော ဘာသာစကား တချို့ ကို အသုံးပြု ပြောဆိုကတ်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.montagnard-foundation.org/faq.html|title=Frequently Asked Questions|publisher=Montagnard Foundation|date=12 August 2007|accessdate=18 July 2013|archivedate=4 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104212658/http://www.montagnard-foundation.org/faq.html}}</ref> မြို့ကြီးတိမာ လက်ဟန်ခြေဟန်နန့် သုံးသော ဗီယက်နမ်စကား တချို့ကိုလေ့ တီထွင်ခကတ်တေ။ ကိုလိုနီစနစ်၏ အမွီတခု အနေနန့် ပညာတတ် ဗီယက်နမ် တချို့စွာ ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အသုံးပြု ပြောဆိုကတ်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် လူကြီးပိုင်းတိ နန့် အယင် တောင်ဗီယက်နမ်မာ ပညာသင်ယူခကက်တေ သူတိကလည်း အသုံးပြုကတ်တေ။ ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အုပ်ချုပ်ရီး ၊ ပညာရီးနန့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးရို့မာလည်း အသုံးပြုကတ်တေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုရေ ဖရန်ကိုဖုန်းနီ အဖွဲ့၏ တင်းပြည့်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဟိနီဆဲဖြစ်ပြီးကေ ပညာရီးမာလည်း ပြင်သစ်ဘာသာနန့် ပတ်သက်ရေ စိတ်ပါမှုတိ ပြန်ပနာရှင်သန်လာဗျာယ် ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.senat.fr/rap/r97-001/r97-001.html|title=Annexe au procès-verbal de la séance du 1er octobre 1997|publisher=French Senate|date=1 October 1997|accessdate=25 July 2013|language=French}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Role of English in Vietnam's Foreign Language Policy: A Brief History |url=http://www.englishaustralia.com.au/index.cgi?E=hcatfuncs&PT=sl&X=getdoc&Lev1=pub_c07_07&Lev2=c06_thinh |accessdate=19 February 2017 |archivedate=31 August 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070831165148/http://www.englishaustralia.com.au/index.cgi?E=hcatfuncs&PT=sl&X=getdoc&Lev1=pub_c07_07&Lev2=c06_thinh }}</ref>[[စစ်အီးတိုက်ပွဲ]]ကာလ အထဲက ဆိုဗီယက်အုပ်စုနန့် အဆက်အဆံဟိရေ ဗီယက်နမ် မိသားစု တချို့မာ ရုရှားဘာသာစကား နန့် တချို့ မိသားစု စိကေချေမာ ဂျာမန်ဘာသာ၊ ချက်ဘာသာ နန့် ပိုလန်ဘာသာ ရို့ကို နားလည်တတ်ကျွမ်းကတ်တေ။ <ref name=29PDF>{{cite web|url=http://www.ijhssnet.com/journals/Vol_2_No_23_December_2012/29.pdf|title=How English Has Displaced Russian and Other Foreign Languages in Vietnam Since "Doi Moi"|author=Ngan Nguyen|work=International Journal of Humanities and Social Science|date=December 2012|format=PDF|accessdate=18 July 2013}}</ref> ပရုန်းနရုန်း နှစ်တိမာ ဗီယက်နမ်နန့် အနောက်နိုင်ငံတိ ဆက်ဆံမှု ပိုပြီးကေများပြား လာသဖြင့် အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားမာ ဒုတိယ ဘာသာစကားအဖြစ် ရီပန်းစားပါလတ်တေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားကို သင်ယူခြင်းကာ ကျောင်းအများစုမာ မသင်မနီရ ဖြစ်လှာခပြီးကေ တချို့ကျောင်းတိမာ ပြင်သစ်ဘာသာစကား နန့် တတူ သင်ကြားရပြီးကေ ကျောင်းမကန်မဝှန်မာ ပြင်သစ်ဘာသာအစား အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားကို အစားထိုး သင်ကြားလာကတ်တေ။<ref name=29PDF/><ref>[http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1121703274255/1439264-1153425508901/Education_Vietnam_Development.pdf Education in Vietnam], The World Bank</ref> ဗီယက်နမ် နန့် အရာအရှိအာသျှ နိုင်ငံတိ၏ ဆက်ဆံရီးမာ ပိုပြီးကေအားကောင်းလာသဖြင့် ဂျပန်ဘာသာစကား နန့် ကိုရီးယား ဘာသာစကားရို့လေ့ ပိုပြီးကေ ရီပန်းစားလာဗျာယ် ဟိရေ။ === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{Pie chart |caption = ဗီယက်နမ်က ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတိ (၂၀၁၄)<ref name="2014data">Home Office: ''[https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/389940/CIG.Vietnam.Religious_Minority_Groups.v1.0.pdf Country Information and Guidance — Vietnam: Religious minority groups]''. December 2014. Quoting United Nations' [http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=14914&LangID=E "Press Statement on the visit to the Socialist Republic of Viet Nam by the Special Rapporteur on freedom of religion or belief"]. Hanoi, Viet Nam 31 July 2014. [http://www.ohchr.org/Documents/Issues/Religion/StatementVietnameseVersion31July2014.pdf Vietnamese]. Quote, p. 8: "[...] According to the official statistics presented by the Government, the overall number of followers of recognized religions is about 24 million out of a population of almost 90 million. Formally recognized religious communities include 11 million Buddhists, 6.2 million Catholics, 1.4 million Protestants, 4.4 million Cao Dai followers, 1.3 million Hoa Hao Buddhists as well as 75,000 Muslims, 7000 Baha’ís, 1500 Hindus and others. The official number of places of worship comprises 26,387 pagodas, temples, churches and other religious facilities. [...] While the majority of Vietnamese do not belong to one of the officially recognized religious communities, they may nonetheless – occasionally or regularly – practise certain traditional rituals, usually referred to in Viet Nam under the term "belief". Many of those traditional rituals express veneration of ancestors. [...]"</ref> |label1 = ဗီယက်နမ် ရိုးရာဘာသာ သို့ ဘာသာမဲ့ |value1 = 73.2 |color1 = #C00000 |label2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |value2 = 12.2 |color2 = Gold |label3 = ကက်သလစ် |value3 = 6.8 |color3 = DarkOrchid |label4 = ကောင်းဒါအယူဝါဒ |value4 = 4.8 |color4 = DeepPink |label5 = ပရိုတက်စတင့် |value5 = 1.5 |color5 = DodgerBlue |label6 = ဟွာဟောင်အယူဝါဒ |value6 = 1.4 |color6 = Tomato |label7 = အရာ |value7 = 0.1 |color7 = GreenYellow }} [[File:Chua Mot Cot.jpg|thumb|right|ဟနွိုင်းဟိ သမိုင်းဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန်တခု ဖြစ်ရေ ဝမ်းပေလာ ဘုရား]] ပြူးသုတေသနဌာန၏ လိလာသုံးသပ်ချက်အရ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ၄၅.၃% မျှသော ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသားရို့မာ ဗီယက်နမ်ရိုးရာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတိကို ကိုးကွယ်ကတ်ပြီး၊ ၁၆.၄% မာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ၈.၂% မာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ ၀.၄% မာ အရာဘာသာ နန့် ၂၉.၆% မာ ဘာသာမဲ့တိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ရက် ဗီယက်နမ် အထွေထွေ စာရင်းအင်းရုံး၏ အစီအစာခံစာအရ ၆.၈သန်း (သို့ လူဦးရွီ၏ ၇.၉% မာ) ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကတ်ပြီး၊ ၅.၇ သန်း (၆.၆%) မာ ကက်သလစ် အယူဝါဒ၊ ၁.၄သန်း (၁.၇%) မာ ဟွာဟောင် အယူဝါဒ၊ ၀.၈သန်း (၀.၉%) မာ ကောင်ဒါအယူဝါဒ နန့် ၀.၇ သန်း (၀.၉%) မာ ပရိုတက်စတင့် အယူဝါဒ ကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ စုစုပေါင်းအားဖြင့် ၁၅,၆၅၁,၄၆၇ ဦးမျှသော ဗီယက်နမ် (၁၈.၂%) မာ ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာကို တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ထားကတ်တေ။<ref>{{cite web|title=The 2009 Vietnam Population and Housing Census: Completed Results|url=http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724|publisher=General Statistics Office of Vietnam: Central Population and Housing Census Steering Committee|page=281|date=June 2010|accessdate=12 March 2012|archivedate=18 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131018040824/http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် လူဦးရွီ စာရင်း အရ လူဦးရွီ ၁၀ သန်းကျော်စွာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.vietnamembassy-usa.org/learn_about_vietnam/culture/beliefs_and_religions/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210021240/http://www.vietnamembassy-usa.org/learn_about_vietnam/culture/beliefs_and_religions/|archivedate=10 February 2010 |title= Beliefs and religions |publisher=Embassy of Vietnam |accessdate=28 April 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html |title=CIA World Factbook- Vietnam |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=6 August 2011 |archivedate=24 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211129/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html }}</ref> ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသား အများစုကတော့ခါ ဘိုးဘွားတိကို ကန်တော့လိ့ ဟိကတ်တေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အစီအစာခံစာအရ ၈၁% မျှသော ဗီယက်နမ်ရို့မာ ဘုရားသခင်ကို မယုံကြည်ကတ်လီ။<ref name="zuckerman">[http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/Ath-Chap-under-7000.pdf Zuckerman, Phil. "Atheism: Contemporary Rates and Patterns" (PDF), from the ''Cambridge Companion to Atheism'' (2007), edited by Michael Martin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612114443/http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/Ath-Chap-under-7000.pdf |date=12 June 2009 }}. University of Cambridge Press. Retrieved 23 May 2012.</ref> လူဦးရွီ၏ ၈% မာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်တိ ဖြစ်ကတ်ပြီး စုစုပေါင်း အနိန်နန့် ရိုမန်ကက်သလစ် ၆ သန်းလှောက်နန့် ပရိုတက်စတင့် ၁ သန်းနီးပါးမျှ ဟိရေ။ ပေါ်တူဂီနန့် ဒတ်ချ်ကုန်သည်တိက ၁၆ ရာစု နန့် ၁၇ ရာစု နှစ်တိ အထဲ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအား ခရစ်ယာန် ဘာသာ နန့် စတင်မိတ်ဆက်ပီးခပြီးကေ ၁၉ ရာစု နန့် ၂၀ ရာစုမာ ပြင်သစ်သာသနာပြုတိက ထပ်မံပနာ ဖြန့်ဖြူးခရေ။ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲအထဲက အမေရိကန် ပရိုတက်စတင့် သာသနာပြုတိက သာသနာပြုခမှု စိကေချေလှောက် ဟိပြီးး အထူးအနိန်နန့် တောင်ဗီယက်နမ်ဟိ မွန်တက်ဂ်နတ်မာ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်ဟိ အကြီးဆုံး ပရိုတက်စတင့် ဘုရားကျောင်းတိမာ ဗီယက်နမ် ဧဝံဂေလိ အသင်းတော် နန့် မွန်တက်ဂ်နတ် ဧဝံဂေလိ အသင်းတော်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် ပရိုတက်စတင့်တိ၏ ၃ ပုံ ၂ပုံမာ လူနည်းစု လူမျိုးတိ ဖြစ်ကတ်တေဟု အစီအစာခံစာတိ အရ သိရရေ။<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/vietnams-christians-persecuted-as-state-sees-hidden-enemy-543805.html |title=Vietnam's Christians persecuted as state sees hidden enemy |work=The Independent |location=London |date=15 October 2004 |author=Jordan, Sandra |accessdate=20 February 2017 |archivedate=10 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010192931/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/vietnams-christians-persecuted-as-state-sees-hidden-enemy-543805.html }}</ref> ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ နည်းပါးကေလေ့ ပရိုတက်စတင့် အယူဝါဒမာ နိုင်ငံ၏ အပြင်းဆုံး ပြန့်ပွားနိန်ရေ အယူဝါဒ ဖြစ်ပြီးကေ အယင် ဆယ်စုနှစ် အထဲ ပွားများမှုနှုန်းမာ ၆၀၀% မျှ ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71363.htm|title=Vietnam|author=|date=|work=state.gov}}</ref> [[File:CaoDaiMain.jpg|thumb|left|တေနင်းမြို့ဟိ အဓိက ကောင်းဒါ ဘုရားကျောင်း]] ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ ရိုမန်ကက်သလစ် အယူဝါဒထက်မာ မယုံသင်္ကာမှု များပြားရေလို့ အတိက ရှုမြင်ကတ်တေ။ ယင်းပိုင် မယုံကြည်ရခြင်း၏ ဇာစ်မြစ်မာ ၁၉ ရာစု အထဲက ကက်သလစ် ဘာသာဝင် တချို့က ပြင်သစ်ကိုလိုနီ နယ်ချဲ့တိနန့် ပူးပေါင်းပနာ နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ရာမာ ပူးပေါင်းပါဝင်ခခြင်း နန့် ပြင်သစ်ရို့မှ ၁၈၃၃ ခုနှစ် လီဗန်ခွိုင် ပုန်ကန်မှု အထဲ ကက်သလစ် ဘုရင်ကို ခန့်အပ်ဖို့ ကြိုးစားရာမာ ကူညီခခြင်းရို့ကြောင့် ဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်း၏ ကွန်မြူနစ် စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သော အတွေးအခေါ်ကြောင့်လည်း ဗီယက်နမ် အစိုးရ၏ ရန်သူ ဖြစ်စီခရေ။ ဗာတီကန် ဘုရားကျောင်းကို ဗီယက်နမ်မာ တရားဝင် ပိတ်ပင်ထားပြီးသား အစိုးရမှ ထိန်းခြုပ်ထားရေ ကက်သလစ် အဖွဲ့အစည်းတိကိုရာ ခွင့်ပြုထားရေ။ ယကေလေ့သော့ ဗာတီကန်မှ ဗီယက်နမ်နန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး စတင်ဖို့ ပရုန်းနရုန်းနှစ်တိမာ ကြိုးပမ်းဗျာယ် ဟိရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.asianews.it/news-en/Holy-See-and-Vietnam-discuss-opening-of-diplomatic-relations-24083.html|title=Holy See and Vietnam discuss opening of diplomatic relations|publisher=AsiaNews.it|date=27 February 2012|accessdate=16 May 2012}}</ref> လူနည်းစု ကိုးကွယ်သော ဘာသာတရားတိလေ့ ဗီယက်နမ်မာ ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်၏ ဒေသခံ ရိုးရာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ဖြစ်ရေ ကောင်းဒါ အယူဝါဒကို ကိုးကွယ်သူတိ သိသာထင်ရှားသော အရွီအတွက် ဟိပြီး ထိုဘာသာမာ ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်း၏ ပုံစံကို ယူပနာ တည်ဆောက်ဖွဲ့စည်းထားရေ။။ ဆွန်နီ နန့် ချမ်ဘာနီ အစ္စလာမ် ဘာသာရို့အား ချမ် တိုင်းရင်းသားရို့မှ ကိုးကွယ်ကတ်ပြီး အနောက်တောင်ပိုင်းမာလည်း အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သော တိုင်းရင်းသားတိ ဟိရေ။ စုစုပေါင်းအနိန်နန့် ဗီယက်နမ်မာ မွတ်စလင် ဘာသာဝင် ၇၀,၀၀၀ မျှ ဟိပြီးး ဟိန္ဒူဘာသာဝင် ၅၀,၀၀၀ မျှ ဟိကာ ဘာဟိုင်း ဘာသာဝင်တိလေ့ ဟိကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ ဘာသာရီး လွတ်လပ်ခွင့်တိကို ပိတ်ပင်ရေဆိုရေ ယိုးစွပ်ချက်တိကို ငြင်းပယ်ခရေ။ ဘာသာရီးနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ နိုင်ငံတော်၏ တရားဝင် ရပ်တည်ချက်မာ နိုင်ငံသားတိုင်းရေ ကိုယ်ရို့ ယုံကြည်ရာကို လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့် ဟိပြီးး ဘာသာတရား အားလုံးသည် ဥပဒေ ရှိနှစ်မှာ အညီအမျှမျှ ဖြစ်တေ ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web |url=http://moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7818 |title=No: 21/2004/PL-UBTVQH11 Ordinance on Beliefs and Religions |publisher=Ministry of Justice |date=29 June 2004 |accessdate=21 September 2011 |archive-date=18 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218104411/http://moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7818 }}</ref> ယကေလေ့သော့ အမှန်ကမာ အစိုးရမှ ခွင့်ပြုရေ ဘာသာရီး အဖွဲ့အစည်းတိကိုရာ ခွင့်ပြုရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် တောင်ဗီယက်နမ်မှ တည်ထောင်သော ယူနီဖိုင်း ဗီယက်နမ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းမာ ကွန်မြူနစ် အစိုးရမှ ခွင့်ပြုရေ အဖွဲ့အစည်းကို မျက်နှာသာပီးလိုရေတွက်နန့် ပိတ်ပင်ဟန့်တားခြင်း ခံခရရေ။ <ref>[https://www.hrw.org/reports/1995/Vietnam.htm "Vietnam: The Suppression of the Unified Buddhist Church"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308132625/https://www.hrw.org/reports/1995/Vietnam.htm |date=8 March 2021 }}. Human Rights Watch. March 1995. Retrieved 17 December 2011.</ref> ===ပညာရီး=== [[File:Nhà điều hành Đại học Quốc Gia TPHCM.jpg|thumb|right|ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ ဗီယက်နမ်အမျိုးသား တက္ကသိုလ်]] ဗီယက်နမ်မာ အစိုးရမှ စီမံခန့်ခွဲသော ကျောင်းတိ၊ ကောလိပ်တိ၊ တက္ကသိုလ်တိ များပြားစွာဟိပြီးး ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းတိ နန့် ပုဂ္ဂလိက တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်ဆိုင်ရေ ကျောင်းတိလည်း များပြားလာရေ။ ဗီယက်နမ်၏ အထွေထွေ ပညာရီးကို ၅ ပိုင်း ပိုင်းခြား နှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ မူကြို၊ မူလတန်း၊ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်း နန့် တက္ကသိုလ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးမာ စာတတ်မြောက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် အတွက် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျောင်းတိကို အမြောက်အမြား ဆောက်လုပ်ခပြီး စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ ၉၀.၃% မျှ ဟိရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/vietnam_statistics.html |title=At a glance: Viet Nam – Statistics |publisher=UNICEF |accessdate=7 November 2010 |archivedate=15 November 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071115042015/http://www.unicef.org/infobycountry/vietnam_statistics.html }}</ref> လူအများ ပစဖျားမာ ရီပန်းစားသော တက္ကသိုလ်တိမာ ဟနွိုင်းနန့် ဟိုချီမင်း စီးတီးရို့မာ ဟိရေ။ အကြီးအကျယ် ဝဋ်ဆိုက်နိန်ရေ ဗီယက်နမ်၏ ပညာရီးစနစ်ကို ပြုပျင်ဖို့ အတွက် အစိုးရမှ အားလုံးပေါင်းစည်း လုပ်ဆောင်သော ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိကို လုပ်ဆောင်ဗျာယ် ဟိရေ။ ပညာရီးစနစ်မာ အခမဲ့ မဟုတ်သဖြင့် တချို့ ဆင်းရဲသော မိသားစုတိမာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းနန့် ပုဂ္ဂလိက ထောက်ပံ့မှုရို့မပါဘဲနန့် သားသမီးရို့၏ ကျောင်းလခမားကို ပီးနှိုင်ဖို့ အခက်အခဲ ဟိနီကတ်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ကျောင်းတက်ရောက်မှုနှုန်းမာ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးအဆင့်မာ ပါဝင်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.NENR|title=School enrollment, primary (% net)|publisher=World Bank|year=2012|accessdate=9 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SE.SEC.PROG.ZS|title=Progression to secondary school (%)|publisher=World Bank|year=2012|accessdate=9 July 2013}}</ref> ၂၀၀၀ ပြည်နှစ်တိမာ ကောလိပ်နန့် တက္ကသိုလ်တိ သိသာထင်ယှားစွာ များပြားလာခပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်မာ ၁၇၈ ခုလောက် ဟိရာမာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မာ ၂၅၅ ခု အထိ ဖြစ်လာခရေ။ ===ကျန်းမာရီး=== [[File:Vinmec-IMG 0074-08032012.jpg|thumb|left|ဟနွိုင်းဟိ ဗင်းမက် နိုင်ငံတကာ ဆီးရုံ]] ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသားတိ၏ တနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမာ အမျိုးသမီးတိအတွက် ၇၆ နှစ် ဖြစ်ပြီးကေ အမျိုးသားတိအတွက် ၇၂ နှစ် ဖြစ်တေ။ <ref name="Economist-World-Factbook">{{Cite book|title=Pocket World in Figures|url=https://archive.org/details/pocketworld200800lond|publisher=The Economist|year=2009|isbn=978-1-84668-123-3}}</ref> ပေါက်စသျှေ သီဆုံးမှုနှုန်းမာ မွီးဖွားမှု ၁,၀၀၀ မာ ၁ ၂ယောက်လှောက် ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN|title=Mortality rate, infant (per 1,000 live births)|year=2008|accessdate=13 September 2010|publisher=World Bank}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံလူဦးရွီ၏ ၈၅% မာ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာရေ ရေအရင်းအမြစ်တိကို ရဟိ သုံးစွဲနှိုင်လာခကတ်တေ။ <ref name="Economist-World-Factbook" /> ယကေလေ့သော့ ကျေးလက်ပြည်နယ်တိမာ အာဟာရ ချို့တဲ့မှုကို သိသာစွာဟိနီဆဲ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://plan-international.org/where-we-work/asia/vietnam/what-we-do/our-successes/tackling-child-malnutrition-in-rural-vietnam/|title=Tackling child malnutrition in rural Vietnam|publisher=Plan Vietnam|year=2008|accessdate=9 July 2013|archivedate=11 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150111204140/http://plan-international.org/where-we-work/asia/vietnam/what-we-do/our-successes/tackling-child-malnutrition-in-rural-vietnam/}}</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ်မာ ကျန်းမာရီး ကို အစိုးရ၏ သုံးစွဲမှုကို ဗီယက်နမ် စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန်၏ ၀.၉% မျှ သာဟိပြီးး အစိုးရမှ ကျန်းမာရီး အသုံးစရိတ်၏ ၂၀%မျှကိုသာ အထောက်အပံ့ ပီးနှိုင်ခရေ။<ref name=cp>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Vietnam.pdf Vietnam country profile (PDF)]. Library of Congress Federal Research Division. December 2005. Retrieved 9 July 2013. ''This article incorporates text from this source, which is in the public domain.''</ref> ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ မြောက်ဗီယက်နမ်မှ ရွာငယ်ဇနပုဒ်တိ အထိ ရောက်ဟိရေ ပြည်သူ့ကျန်းမာရီး စနစ်ကို စတင်တည်ထောင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.thecrimson.com/article/1972/12/13/med-school-professor-praises-north-vietnams/|title=Med School Professor Praises North Vietnam's Medical Care|work=The Harvard Crimson|date=13 December 1972|accessdate=31 January 2013}}</ref> ၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုင်ငံ ၂ ခု ပေါင်းစည်းပြီးကေ တနိုင်ငံလုံး ပါဝင်ရေ ကျန်းမာရီး ဝန်ဆောင်မှုကို စတင်ခရေ။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တိ၏ နှောင်းပိုင်းမာ ဘတ်ဂျက် အကန့်အသတ်ဟိခြင်း၊ ပြည်နယ်အဆင့်သို့ တာဝန်ယူမှု လွှဲပြောင်းခြင်း နန့် အခကြီးငွီ စတင်ကောက်ခံခြင်း ရို့ကြောင့် ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှု အရည်အသွီးမာ အဆင့်တခုသို့ နိမ့်ကျလားခရေ။ ဘဏ္ဍာငွီ ပံ့ပိုးမှု မလောက်ငှခြင်းကြောင့် သူနာပြုတိ၊ သားဖွားဆရာမတိ နန့် ဆီးရုံညောင်စောင်း အရွီအတွက်တိ ကျဆင်းလားခီရေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ အစီအစာခံစာအရ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ ဆီးရုံညောင်စောင်း ၂၅၀,၀၀၀ လှောက်ရာ ဟိသဖြင့် လူဦးရွီ ၁၀,၀၀၀ အတွက် ၁၄.၈ ညောင်စောင်းမျှ ဖြစ်တေ။<ref name=cp/> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တိ၏ အစောပိုင်းမှ စပြီးကေ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ [[သန္နိပါတ်]] တိုက်ဖျက်ရီးမာ သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှု ဟိခပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါမှ ပိုပြီးကေကောင်းမွန်သော ငှက်ဖျား တိုက်ဖျက်ရီး ဆီးတိ နန့် ကုသမှုတိကို စတင်မိတ်ဆက်ပြီးကေ ငှက်ဖျားကြောင့် သီဆုံးမှုကို ၁၉၉၀နှစ်တိ နန့် ခိုင်းနိူင်းပါက ၅% လှောက်ရာ ဟိလီရေ။ ယကေလေ့သော့ [[သနရုပ်]] ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းမာ မြင့်တက်ဗျာယ် ဟိပြီးး ၂၀၀၄ ခုနှစ် မေလမာ တရက်လျှင် တီဘီကြောင့် သီဆုံးသူ ၅၇ ဦးခန့်မျှ ဟိရေ။ ကာကွယ်ဆီးထိုး အစီအစိုင်တိကို ပိုပြီးကေကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း၊တကိုယ်ရေ သန့်ယှင်းရီး ပိုပြီးကေကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း နန့် နိုင်ငံခြား အထောက်အပံ့တိကြောင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ သနရုပ် ဖြစ်ပွားမှု နန့် နှစ်စိုင် သနရုပ် အသစ် ဖြစ်ပွားမှုရို့ကို သိသာစွာ လျှော့ချနိုင်ခရေ။<ref name=cp/> ၂၀၀၅ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလမာ ဗီယက်နမ်မာ [[အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုး]] ဟိသူ ၁၀၁,၂၉၁ ဦးမျှ ဟိပြီးး ၁၆,၅၂၈ ဦးမာ [[အေအိုင်ဒီအက်စ်]] အဆင့်သို့ ရောက်ဟိလားခပြီး ၉,၅၅၄ ဦးမာ သီဆုံးခရေ။ ယကေလေ့သော့ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ပေါ့စတဇ် ဟိရေသူတိမာ ထိုစာရင်းထက် ပိုပြီးကေ မြင့်မားရေလို့ ခန့်မှန်းရရေ။ ပျမ်းမျှအားဖြင့် တစ်နိကေ ရောဂါဖြစ်ပွားသူ အသစ် ၄၀မှ ၅၀ ဦးလှောက်အထိ ဟိရေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ လူဦးရွီ၏ ၀.၅% မာ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ရောဂါပိုး ဟိနီရေလို့ လှောက်မှန်းရယား ထိုစာရင်းမာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အထိ ထိုအတိုင်း ဟိနီဆဲ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SH.DYN.AIDS.ZS|title=Prevalence of HIV, total (% of population ages 15–49)|publisher=World Bank |year=2007|accessdate=13 September 2010}}</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဂျုန်လမာ ဗီယက်နမ်စွာ တကမ္ဘာလုံးအတွက် အေအိုင်ဒီအက်စ် တိုက်ဖျက်ရီး အစီအစိုင် အသုံးစရိတ် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၅ ဘီလီယံ၏ တစိတ်တပိုင်းကို ရဟိဖို့ဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ကြေညာခရေ။<ref name=cp/> == ယိုင်ကျေးမှု == [[File:Ópera, Ciudad Ho Chi Minh, Vietnam, 2013-08-14, DD 02.JPG|thumb|right|ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ မြူနီစီပါယ် ဇာတ်ရုံ]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ယိုင်ကျေးမှုသည် ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေ စီးပွားရီး ထက်မာ အခြီပြုရေ ရှီးခေတ် ဒေသရင်း ဒေါင်ဆမ် ယိုင်ကျေးမှုမှ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာခခြင်း ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံတော် ယိုင်ကျေးမှု၏ တချို့အစိတ်အပိုင်းတိမာ တရုတ်ယိုင်ကျေးမှုမာ မြစ်ဖျားခံပြီး ရိုးရာနိုင်ငံရီးစနစ် နန့် အတွေးအခေါ်ရို့မာ ကွန်ဖြူးရှပ်အယူဝါဒ နန့် တာအိုအယူဝါဒရို့မှ အစိတ်အပိုင်းတိကို ယူငင်သုံးစွဲထားရေ။ ဗီယက်နမ် လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် လန် ဟုခေါ်သော မျိုးရိုးစဉ်ဆက် ကျေးရွာတိ ထက်မာ အခြီပြုတည်ဆောက်ထားပြီးသား ဗီယက်နမ် လူမျိုးအားလုံးရို့စွာ လ ထက်မာ အခြီပြုရေ ပက္ခဒိန်၏ သုံးလပိုင်း ဆယ်ရက်နိမာ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ဆိုင်ရာ စုပေါင်း နှစ်ပတ်လည်ပွဲကို ဆင်နွှဲကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://publicholiday.org/calendar/gio-to-hung-vuong/|title=Gio To Hung Vuong 2013|publisher=PublicHoliday.org|accessdate=12 February 2013|archivedate=3 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130303043737/http://publicholiday.org/calendar/gio-to-hung-vuong/}}</ref> ရွှိပြောင်းနီထိုင်လာသူတိ ဖြစ်ကတ်သော ကန်တုံ၊ စွာကား၊ ဟောက်ကျန့် နန့် ဟိုင်နန်ရို့၏ ယိုင်ကျေးမှုတိကိုလည်း တွိရပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်ရေ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် စွံသော ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဆက်စပ်ယှက်နွယ်ဗျာယ် ဟိရေ။ ပရုန်းနရုန်း ရာစုနှစ်များမာ အနောက်တိုင်း ယိုင်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုတိကို တွိမြင်ရယား အထူးအနိန်နန့် ပြင်သစ် နန့် အမေရိကန် ယိုင်ကျေးမှုရို့ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်၏ ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုမာ လူသားဆန်မှု နန့် သဟဇာတဖြစ်မှု ရို့ကို အလီးအနက် ထားကတ်ယား မိသားစု နန့် အသိုင်းအဝိုင်းရို့၏ တန်ဖိုးကို အလွန်ပင် စောင့်ထိန်းကတ်တေ။ ဗီယက်နမ်မာ အဓိက ယိုင်ကျေးမှု ပြယုဂ်တချို့ကို အလီးအမြတ် ပြုကတ်ယား ယင်းရို့မာ မိကျောင်းနန့် မြွီပုံရို့မှ ပေါင်းစပ်ဆင်းသက်လာရေ ဗီယက်နမ် နဂါး၊ ဗီယက်နမ်၏ အမျိုးသား ဖခင် မြင့်မြတ်သော နဂါး အဖြစ် ပုံဖော်ကြရေ လတ်လောင်ကွမ်း၊ ဗီယက်နမ်၏ အမျိုးသား မိခင်ကို တက်စားပြုရေ မြင့်မြတ်သော လတ် ငှက် နန့် အရာ ထင်ရှားသော ပြယုဂ်တခုမာ အော်ကို နတ်သမီး ရို့ ဖြစ်ကတ်ကာ လိပ်နန့် မြင်းပုံရို့ကိုလည်း အလီးအမြတ် ပြုကတ်တေ။<ref>[http://www.vietnam-holidays.co.uk/aboutvietnam/ranimism.htm "Animism in Vietnam's culture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618015211/http://www.vietnam-holidays.co.uk/aboutvietnam/ranimism.htm |date=18 June 2012 }}. Vietnam-Holidays.co.uk. Retrieved 1 October 2012.</ref> ခေတ်သစ် အချိန်အခါမှ ဗီယက်နမ်၏ ယိုင်ကျေးမှုမာ အစိုးရမှ ထိန်းခြုပ်ထားရေ မီဒီယာတိနန့် ယိုင်ကျေးမှု အစီအစိုင်တိက အလွန်အကျွံ လွှမ်းမိုးခြင်း ခံရရေ။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိအောင်ပင် နိုင်ငံခြားမှ ယိုင်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးခြင်း အထူးအနိန်နန့် အနောက်နိုင်ငံတိက အခြီတည်သော ယိုင်ကျေးမှုတိကို ယှောင်ကြဉ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တိက စပြီးကေ ဗီယက်နမ်သည် အရှိတောင်အာသျှ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကန် ယိုင်ကျေးမှု နန့် မီဒီယာရို့နန့် များစွာ ထိတွိပါလတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://vovworld.vn/en-US/Culture/Vietnams-cultural-integration-seen-by-researchers/123534.vov|title=Vietnam's cultural integration seen by researchers|publisher=Voice of Vietnam|date=7 December 2012|accessdate=24 December 2012}}</ref> ===မီဒီယာ=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မီဒီယာကဏ္ဍကို အစိုးရမှ ၂၀၀၄ ခုနှစ် ထုတ်ဝီခြင်း ဥပဒေဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားရေ။<ref>{{cite web|title=Law on Publication (No. 30/2004/QH11 of 3 December 2004)|url=http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7315|publisher=Ministry of Justice|accessdate=21 September 2011|archivedate=18 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111218104027/http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7315}}</ref> ယေဘုယျအနိန်နန့် လက်ခံထားကတ်တေမာ ဗီယက်နမ်၏ မီဒီယာကဏ္ဍကို အစိုးရမှ တရားဝင် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အာဘော်နန့် ညီယောင် ထိန်းချုပ်ထားရေဟု ဖြစ်ကေလေ့ အချို့ သတင်းစာတိမာ မကျီနပ်ချက်တိကို ဖော်ထုတ်ရီးသားလေ့ ဟိရေ။<ref>{{cite news |url= http://www.economist.com/world/asia/displaystory.cfm?story_id=12940221 |title= Muting the Messengers: Vietnam's Press Under Pressure |work=The Economist |location =London |date=15 January 2009 |accessdate=17 January 2009}}</ref> ဗီယက်နမ် အသံမာ အစိုးရမှ တရားဝင် ထုတ်ရွှင့်သော လေဒီအို အသံရွှင့်လုပ်ငန်းဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာသို့ အရာတိုင်းပြည်များမာ ငှားရမ်းထားရေ အသံရွှင့်စက်တိက တဆင့် လှိုင်းတိုဖြင့် ရွှင့်ထုတ်ပနာ ယင်းဧ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်ကလည်း ထုတ်ရွှင့်ရေ။ [[ဗီယက်နမ် ရုပ်မြင်သံကြား]]သည် နိုင်ငံတော်ပိုင်း ရုပ်သံထုတ်ရွှင့်ရီး ကုမ္ပဏီ ဖြစ်တေ။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် အိန်တာနက် သုံးစွဲမှုကို ဥပဒေကြောင်းအရ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နည်းပညာအားဖြင့် ပင်ဖြစ်ဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ကန့်သတ်မှုတိ ပြုလုပ်ပါလတ်တေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဖြစ်လှာသော အိန်တာနက် ထီးမှုတိကို ဝါးဖြင့် လုပ်ထားရေ ဖိုင်းယားဝေါလ်ဟု ရည်ညွှန်းသုံးစွဲကတ်တေ။<ref>{{cite journal|author=Wilkey, Robert N|url=http://www.jcil.org/journal/articles/160.html|title=Vietnam's Antitrust Legislation and Subscription to E-ASEAN: An End to the Bamboo Firewall Over Internet Regulation?|journal=John Marshall Journal of Computer and Information Law|volume=20|year=2002|issue=4|archive-date=19 July 2012|access-date=20 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719190536/http://www.jcil.org/journal/articles/160.html|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.jcil.org/journal/articles/160.html |access-date=20 February 2017 |archive-date=19 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719190536/http://www.jcil.org/journal/articles/160.html }}</ref> စုပေါင်းလုပ်ကိုင်ကတ်တေ ပရော့ဂျက် ဖြစ်ရေ အိုးပင်းနက် အစ်နစ်ရှေးတမှ ဗီယက်နမ်၏ အွန်လိုင်း နိုင်ငံရီး ဆင်ဆာဖြတ်မှုကို ကျယ်ပြန့်သော အဆင့်ဟု သတ်မှတ် ထားပြီးသား<ref name="oni-research">{{cite web|url=http://opennet.net/research/profiles/vietnam|author=OpenNet Initiative|title=Country Profile: Vietnam|date=9 May 2007|accessdate=15 July 2008}}</ref> နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့မှ ဗီယက်နမ်မာ တကမ္ဘာလုံးဟိ အိန်တာနက်၏ ရန်သူ ၁၅ ဦး ထဲက တဦး အဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။<ref name="rsf">{{cite web |url=http://en.rsf.org/internet-enemie-vietnam,39763.html |author=Reporters Without Borders |title=Internet Enemies: Vietnam |accessdate=15 July 2008 |archivedate=17 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110317075418/http://en.rsf.org/internet-enemie-vietnam,39763.html }}</ref> ဗီယက်နမ် အစိုးရမှ နိုင်ငံတော်အား ညစ်ညမ်းသော အရာတိနန့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဇောင်းပီးဖော်ပြသော အရာတိက အိန်တာနက်အား ထီးခြင်းနန့် ကာကွယ်ရန် ကြိုးစားရေဟု ဆိုကေလည်း နိုင်ငံရီးအနိန်နန့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ဘာသာရီးအားဖြင့် ပင်ဖြစ်ဖြစ် ထိရှလွယ်သော ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်တိကိုလည်း ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်မပြုဘဲ တားမြစ်ထားရေ။<ref>{{cite news|url=http://cyber.law.harvard.edu/newsroom/opennet_vietnam|title=OpenNet Initiative Vietnam Report: University Research Team Finds an Increase in Internet Censorship in Vietnam|publisher=Berkman Center for Internet & Society at Harvard University|date=5 August 2006|accessdate=15 July 2008}}</ref> ===ဂီတ=== [[File:Vietnamese musical instrument Dan bau 2.jpg|thumb|left|ဗီယက်နမ် ကြိုးတချောင်းတပ် ဒန်ဘော ဒုံမင်း တူရိယာ]] ဗီယက်နမ် ရိုးရာဂီတသည် နိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းဒေသ နန့် မြောက်ပိုင်းဒေသရို့မာ ကွဲပြားခြားနားရေ။ မြောက်ပိုင်း ဂန္ထဝင် ဂီတသည် ရှီးအကျဆုံး ဂီတအမျိုးအစား ဖြစ်ပြီးကေ ရိုးရာအားဖြင့် ပိုပြီးကေ ခမ်းနားရေ။ ဗီယက်နမ် ဂန္ထဝင်ဂီတ၏ ဇာစ်မြစ်ကို လိုက်မည် ဆိုခကေ ၁၃ ရာစု အထဲ မွန်ဂိုရို့၏ ကျူးကျော်မှုမာ စတင်မည် ဖြစ်ပြီးကေ ယင်းခါက ဗီယက်နမ်ရို့မှ တရုတ်အော်ပရာ အကအဖွဲ့ တစ်တိုင်သားအား ဖမ်းဆီးခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.bookrags.com/research/operavietnam-ema-04/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070710194323/http://www.bookrags.com/research/operavietnam-ema-04/|archivedate=10 July 2007|title=Opera—Vietnam|work=Encyclopedia of Modern Asia| via=BookRags.com|year=2006|accessdate=11 August 2012}}</ref> သမိုင်းကြောင်း တလျှောက်မာ ဗီယက်နမ်ရို့၏ ဂီတမာ တရုတ်ဂီတမှ အဓိက အစိတ်အပိုင်းအနေနန့် များစွာ ရိုက်ခတ်မှု ဟိပြီးး ကိုရီးယား၊ မွန်ဂိုးလီးယား နန့် ဂျပန်ရို့၏ ရိုတ်ခတ်မှုတိလည်း ဟိရေ။<ref>{{cite encyclopedia | encyclopedia = Encyclopædia Britannica Online | title = Southeast Asian arts Vietnam | url = http://original.britannica.com/eb/article-29500/Southeast-Asian-arts | publisher = Encyclopædia Britannica | date = 23 July 2008 | page = 36 }}</ref> နာညတ် ဂီတသည် တော်ဝင်နန်းသုံးဂီတတိထဲက စွံသော ဂီတတခုဖြစ်ပြီးကေ ချောင် ဂီတသည် ယေဘုယျအနိန်နန့် ဂီတဇာတ်ရုံများမာ သုံးသော သရော်ရေ ဂီတတမျိုး ဖြစ်ကာ ဆန်း တနည်း ဟတ်ဆန်းဂီတသည် ဗီယက်နမ် ရိုးရာ ဂီတတခု ဖြစ်တေ။ ကွမ်ဟို ဂီတမာ ဟာဘတ်ဒေသ (မာနင်း နန့် ဘတ်ရန်ပြည်နယ် နှစ်ခုပေါင်း) နန့် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ တဝှမ်းလုံးမာ စွံရေ။ ဟတ်ချောဗန်း တနည်း ဟတ်ဗန်းဂီတမာမူ ပွဲလမ်းသဘင် ကျင်းပချိန်မာ နတ်တိကို နှိုးဆော်ရန် အတွက် သုံးသော ဂီတအမျိုးအစား ဖြစ်တေ။ နတ်ဒန်တော့ကိုင်ဗျန်း သည် ဗီယက်နမ် ရိုးရာဂီတ၏ ခေတ်သစ်ပုံစံဖြစ်ပြီးကေ ၁၉၅၀ ခုနှစ်များမာ ပေါ်ထွက်လှာခရေ။ ကာထရူး ဂီတစွာလေ့ စွံသော ရိုးရာ ဂီတတမျိုး ဖြစ်တေ။ ဟို ဂီတမာ ကွမ်းဟိုဂီတ၏ တောင်ပိုင်း စတိုင်လ်ဟု မယူဆနိုင်ပါ၊၊ ရိုးရာတူရိယာများ မကန်မဝှန် ဟိပြီးး ယင်းရို့မာ ဒန်ဘောဟု ခေါ်သော ကြိုးတချောင်းတပ် ဒုံမင်း၊ ဒန်ဂေါဟု ခေါ်သော ကြိုးနှစ်ချောင်းတပ် အုန်းမုတ်ခွက် တယော နန့် ဒန်ငုယက်ဟု ခေါ်သော ကြိုးနှစ်ချောင်းတပ် လက်ကွက်ပါဝင်ရေ ဗျပ်စောင်းရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ===စာပီ=== [[File:Hanoi Temple of Litterature.jpeg|thumb|ဟနွိုင်းဟိ စာပီကျောင်းတော်]] ဗီယက်နမ်စာပီမာ ရာစုနှစ်နန့် ချီသော သမိုင်းကြောင်းဟိရေ။ ဗီယက်နမ် ရိုးရာစာပီမာ ကြွယ်ဝသော ယိုင်ကျေးမှုများဟိပြီးး ၆ ပိုဒ်မှ ၈ ပိုဒ်အထဲဟိရေ ကာဒေါင်ဟု ခေါ်ရေ ကဗျာပုံစံကို အခြီခံထားကာ ကျေးရွာဟိ ဘိုးဘွားများ နန့် သူရဲကောင်းများ အကြောင်းကို အဓိကထား ရီးသားလေ့ ဟိရေ။.<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/Sunday/Features/201033/Folk-poetry-preservation-a-labour-of-love.html|title=Folk poetry preservation a labour of love|work=VietNam News|date=29 June 2010|accessdate=12 February 2013|archivedate=21 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140421000534/http://vietnamnews.vn/Sunday/Features/201033/Folk-poetry-preservation-a-labour-of-love.html}}</ref> ပေထက် အက္ခရာတင်သော စာပီတိကို ၁၀ ရာစုနှစ် ငိုမင်းဆက်ပနာထက်မှ စတင်တွိဟိရယား ထင်ရှားသော ရှီးခေတ်စာဆိုတော်တိမာ ငုယင်ထရိုင်၊ ထရန်ဟန်းဒေါင်၊ ငုယင်ဒူး နန့် ငုယင်ဒင်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ အချို့ စာပီအမျိုးအစားတိမာ ပြဇာတ်ကရာမာ အရေးပါသော အပိုင်းမှ ပါဝင်ဗျယ်ဒေး ဥပမာအနိန်နန့် အမျိုးသမီး တဦးတည်း သီဆိုဖျော်ဖြီသော ကထရူး ဟုခေါ်သော ဖျော်ဖြီမှုတိမာ အသုံးပြုကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.indochinatravelplan.com/vietnamese-traditional-music/8886-hat-ca-tru|title=Vietnamese Traditional Music: Hat Ca Tru|publisher=Indochina Travel Plan|year=2012|accessdate=10 March 2013|archivedate=15 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130815232833/http://www.indochinatravelplan.com/vietnamese-traditional-music/8886-hat-ca-tru}}</ref> တောင်ဒန် ပိုင်ယှောင် ကဗျာသမဂ္ဂတိကိုလည်း ဗီယက်နမ်မာ ဖွဲ့စည်းကတ်တေ။ ပရုန်းနရုန်းခေတ်မာ ဗီယက်နမ်စာပီတိကို အနောက်တိုင်း စတိုင်လ်တိက လွှမ်းမိုးခြင်း ခံရယား ပထမဆုံး စာပီပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး လှုပ်ယှားမှု ဖြစ်ရေ သိုမွိုင်သညည် ၁၉၃၂ ခုနှစ်မာ စတင်ပေါ်ထွက်လှာခရေ။<ref>{{cite web|url=http://thehuuvandan.org/vietpoet.html|title=Vietnamese Poetry|publisher=Le Cercle Littéraire – Thế Hữu Văn Đàn – The Literary Forum|date=21 June 2008|accessdate=12 February 2013|archivedate=25 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130225165206/http://thehuuvandan.org/vietpoet.html}}</ref> ===ပွဲတော်များ=== [[File:Hoa mai.jpg|right|thumb|ရိုးရာ တက် နှစ်သစ်ကူးပွဲ အပင်]] ဗီယက်နမ်မာ လဆန်း လဆုတ် ပက္ခဒိန်ပေါ် အခြီပြုရေ ပွဲတော် အမြောက် အများဟိပြီးး အရီးအပါဆုံးမာ တက် နှစ်သစ်ကူးပွဲ ဖြစ်တေ။ ရိုးရာ ဗီယက်နမ် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပွဲမာ ရီပန်းစားပြီး နိုင်ငံရပ်ခြားမာ လားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်နိန်ရေ ဗီယက်နမ် လူမျိုးတိပင် အနောက်နိုင်ငံများမာ ဆင်နွှဲလေ့ ဟိကတ်တေ။ ===ခရီးလား လုပ်ငန်း=== [[File:PhoCoHoiAn.jpg||thumb|left|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ် စာရင်းဝင် နီရာဖြစ်ရေ ဟွိုင်အန်း ရှီးဟောင်းမြို့]] ဗီယက်နမ်သည် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တိကစပြီးကေ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးလားများ လာရောက်လည်ပတ်ရေ အဓိက နီရာတနီရာ ဖြစ်လှာခပြီးကေ အစိုးရနန့် ပုဂ္ဂလိကရို့၏ သိသာထင်ရှားသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိကြောင့် ဖြစ်ကာ အဓိကကတော့ခါ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသများမာ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url=http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=2&mode=detail&document_id=153358 |title=Quyết định số 2473/QĐ - TTG của Thủ tướng Chính phủ : Phê duyệt "Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030" |publisher=Cổng Thông tin điện tử Chính phủ |date=31 Dec 2011 |access-date=21 February 2017 |archive-date=8 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708231539/http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=2&mode=detail&document_id=153358 }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် တနှစ်တည်းမှာပင် ဗီယက်နမ်သို့ နိုင်ငံတကာမှာ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးလား ၃.၇၇ သန်းခန့် လာရောက် လည်ပတ်ခရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.vietnamtourism.com/e_pages/news/index.asp?loai=2&uid=11723 |title=Vietnamtourism |publisher=Vietnamtourism |accessdate=7 November 2010 |archivedate=13 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513084216/http://www.vietnamtourism.com/e_pages/news/index.asp?loai=2&uid=11723 }}</ref> စွံ ရီပန်းစားသော ကမ္ဘာလှည့် ခရီးလား လုပ်ငန်း နီရာတိမာ အယင် ဘုရင်နန်းစိုင်ရာ ဟူး ရွှီမြို့တော်၊ ကမ္ဘာ့အမွီခံ နီရာများဖြစ်ရေ ဖောင်းနကီဘန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ ဟွိုင်အန်း နန့် မိုင်ဆွန်၊ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသဖြစ်ရေ နာထရန်၊ ဟလောင်ပင်လယ်အော်ဟိ လှိုဏ်ဂူများ နန့် စကျင်ကျောက် တောင်ကုန်းများရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ များစွာသော ခရီးလားလုပ်ငန်း စီမံကိန်းတိမာ တည်ဆောက်ဆဲ ဖြစ်ပြီးကေ ဥပမာအနိန်နန့် အရှိတောင် အာသျှမာ သဘာဝ မဟုတ်ဘဲ တည်ဆောက်ထားရေ အကြီးဆုံး ပင်လယ်ဖြစ်ရေ ဗန်ယောင်း ခရီးလားများ လည်ပတ်စရာ နီရာ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url=http://www.lookatvietnam.com/2009/01/southeast-asias-largest-artificial-sea-inaugurated-in-binh-duong.html |title=Southeast Asia's largest artificial sea inaugurated in Binh Duong |website=Look At Vietnam |date=19 January 2009 |accessdate=7 November 2010 |archivedate=11 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511053258/http://www.lookatvietnam.com/2009/01/southeast-asias-largest-artificial-sea-inaugurated-in-binh-duong.html }}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလ ၁၄ ရက်မာ အမေရိကန် ပေါ့ပ်တေးဂီတ ကြယ်ပွင့် မိုက်ကယ်ဂျက်ဆန် ၏ ဖခင် ဂျိုးဂျက်ဆန်မှ အရှိတောင်အာသျှမာ အကြီးဆုံး ဖျော်ဖြီရီး အဆောက်အဦး ဖြစ်လှာဖို့ ကြယ်ငါးပွင့် ဟိုရေ နန့် အပန်းဖြီစခန်း ဖြစ်ရေ ဟက်ပီးလန်း အား အုတ်မြစ်ချ ဖွင့်လှစ်ပွဲသို့ တက်ရောက် ချီးမြှင့်ခရေ။ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂ သန်းတန်သော ထို စီမံကိန်းမာ နှစ်စိုင် ခရီးလား ၁၄ သန်းကို တာဝန်ယူ ဧည့်ခံနှိုင်ဖို့ ဖြစ်ပြီးကေ ဟိုချီမင်းစီးတီး နံဘေးဟိ လောင်အန်းပြည်နယ်မာ တည်ဟိရေ။ ထိုအဆောက်အဦးမာ ၂၀၁၄ မာ ပြီးစီးဖို့လို့ လှောက်မှန်းရရေ။<ref>{{cite news| url=http://www.thestar.com/entertainment/music/article/938374--joe-jackson-invests-in-vietnam-theme-park | location=Toronto | work=The Star | title=Joe Jackson invests in Vietnam theme park | date=14 February 2011}}</ref> ===အဝတ်အထည်=== ပွဲတက်ဝတ်စုံဖြစ်ရေ အောင်းယိုင် ကို မင်္ဂလာ ဧည့်ခံပွဲ နန့် ဘာသာရီး ပွဲလမ်းသဘင်များမာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ တဝှမ်းဟိ အထက်တန်းကျောင်း မကန်မဝှန်မာ ကလိန့်မေသျှေများ အနေနန့် အဖြူရောင် အောင်းယိုင်ကို ယူနီဖောင်း အဖြစ် ဝတ်ဆင်ကတ်ရရေ။ အယင်က အောင်းယိုင်ကို ကျားမ နှစ်မျိုးစလုံး ဝတ်စားခကတ်ကေလေ့ ဒေနိခေတ်မာ အမျိုးသမီးတိရာ သီးသန့် ဝတ်ဆင်ကတ်ယား အမျိုးသားတိမာမူ ရိုးရာ မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ ပိုင်ယှောင် အခမ်းအနားများမာသာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။<ref>[http://www.activetravelvietnam.com/culture_customs/vietnamese_ao_dai.html "Ao Dai (Long Dress)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026185826/http://www.activetravelvietnam.com/culture_customs/vietnamese_ao_dai.html |date=26 October 2006 }}. Active Travel Vietnam. Retrieved 2 January 2012.</ref> တခြားသော ဗီယက်နမ် ရိုးရာ အဝတ်အစားများမာ လေးပိုင်းစပ် အမျိုးသမီး ဝတ်စုံဖြစ်ရေ "အောင်းတူသန်"၊ အောင်းတူသန်ကို ၅ ပိုင်းစပ် ပုံစံဖြစ်ရေ အောင်းငူ ရို့ကို မြောက်ပိုင်းဒေသများမာ အများအားဖြင့် ဝတ်ဆင်ကတ်ယား အရာ ရိုးရာ အဝတ်အစားတိမာ "ယမ်" ဟုခေါ်သော အထဲခံ နန့် "အောင်းဘားဘာ" ဟုခေါ်သော ကျေးလက်ဒေသမာ အလုပ်လုပ်ရာမာ ကျားမ နှစ်ဦးစလုံး ဝတ်ဆင်ရေ ဝတ်ရုံရှည်၊ <ref>Erik Harms (2011). ''Saigon's Edge: On the Margins of Ho Chi Minh City''. p.56: "She then left the room to change out of her áo Ba Ba into her everyday home clothes, which did not look like peasant clothes at all. In Hóc Môn, traders who sell goods in the city don "peasant clothing" for their trips to the city and change back".</ref> အစိုးရ ဧည့်ခံပွဲများမာ ဝတ်ဆင်သော ဘရိုကိတ် ပွဲတက်ဝတ်စုံ အင်္ကျီရှည် နန့် သမက်တက်မာ သမက်သျှင် ဝတ်ဆင်သော "အောင်းသဲ" အစဟိစွာရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ရိုးရာ ဂေါင်းဆောင်းများမာ "နွန်လား" ဟုခေါ်ရေ ဗီယက်နမ် မက္ကလာ နန့် မီးအုပ်ဆောင်းနန့် တူစွာ "နွန်ကွိုင်သိုး" ရို့လေ့ ပါဝင်ရေ။ === အားကဇပ် === ဗိုဗီနမ် နန့် ဘင်းဒင်း ကိုယ်ခံပညာရို့ကို ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ အဝှမ်းမာ ကစပ်ကတ်ပြီး<ref>{{cite web|url=http://talkvietnam.com/2012/07/binh-dinh-to-host-intl-vovinam-festival/#.UKZAX4c3aYE|title=Binh Dinh to host Int'l Vovinam festival|publisher=TalkVietnam.com|date=6 July 2012|accessdate=16 November 2012|archive-date=27 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827080758/https://www.talkvietnam.com/2012/07/binh-dinh-to-host-intl-vovinam-festival/#.UKZAX4c3aYE}}</ref> ဘောလုံးကစပ်ခြင်းကာ နိုင်ငံအထဲ ရီပန်း အစားဆုံး အဖွဲ့လိုက် ကစပ်နည်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.saigonnezumi.com/2012/08/02/soccer-is-very-popular-in-vietnam/|title=Soccer is very popular in Vietnam|publisher=SaigonNezumi.com|date=2 August 2012|accessdate=16 November 2012|archivedate=2 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121102234125/http://www.saigonnezumi.com/2012/08/02/soccer-is-very-popular-in-vietnam/}}</ref> ဗီယက်နမ် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ အာဆီယံ ဘောလုံး ချန်ပီယံ ဖလားကို ရယူနိုင်ခရေ။ တခြားသော အနောက်တိုင်း အားကဇပ်နည်းများ ဖြစ်ရေ ကြက်တောင်၊ တင်းနစ်၊ ချွေးခံဘော၊ စားပွဲတင်တင်းနစ် နန့် စစ်တုရင်ရို့မာလည်း စွံသော ကစပ်နည်းများ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်သည် နွီရာသီ အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲမာ ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စတင် ပါဝင်ခပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ အနေနန့် ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခရေ။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံ နှစ်ခြမ်းကွဲပြီးကေ တောင်ဗီယက်နမ်မှရာ အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲမာ ပါဝင်ခပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်နန့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်ရို့မာ အားကဇပ်သမားများ စီလွှတ် နိူင်းပြိုင်စီခရေ။ ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် နှစ်နိုင်ငံ ပေါင်းစည်းပြီးကေမာ ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံအနေနန့် နိူင်းပြိုင်ခပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစပြီးကေ နွီရာသီ အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲတော်တိုင်းမာ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်ခရေ။ လက်ဟိ ဗီယက်နမ် အိုလံပစ် ကော်မတီအား ၁၉၇၆ ခုနှစ်မာ စတင်ဖွဲ့စည်းခပြီးကေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ် ကော်မတီ (အိုင်အိုစီ) မှ ၁၉၇၉ မာ တရားဝင် အသိအမှတ် ပြုခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.olympic.org/vietnam|title=Vietnam|publisher=Olympic.org|accessdate=19 April 2013}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် အထိ ဗီယက်နမ်သည် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် အားကဇပ်မာ ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခဖူးခြင်း မဟိပါ။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်သည် ဘရာဇီးနိုင်ငံ ရိုင်ယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့မာ ကျင်းပသော နွီရာသီ အိုလံပစ်အားကဇပ်ပွဲမာ ပထမဆုံးသော ရွှီတံဆိပ်ကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခရေ။<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/olympics/rio-2016-vietnam-wins-first-ever-olympic-gold-medal-a7177771.html|title=The country that just won its first ever Olympic gold - and what the athlete will get in return|date=2016-08-07|newspaper=The Independent|language=en-GB|access-date=2016-10-06}}</ref> ===ဟင်းလျာများ=== [[File:Pho in Ho Chi Minh City by joshua.jpg|thumb|ဗီယက်နမ်၏ စွံသော အစားအစာတခု ဖြစ်ရေ ဖို ခေါက်ဆွဲ]] ဗီယက်နမ်၏ ဟင်းလျာတိစွာ အခြီခံ ရသာ ၅ ပါးရို့၏ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြီခံထားရေ။ ယင်းရို့မာ အစပ် (သတ္တု) ၊ အချိုင် (သစ်သား) ၊ အခါး (မီး) ၊ အငံ (ရေ) နန့် အချို (မြီကြီး) ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref>[http://www.asianinfo.org/asianinfo/vietnam/pro-food.htm Vietnamese Food]. Asianinfo.org. Retrieved 3 February 2013.</ref> အများအားဖြင့် ပါဝင်ရေ အမေတိမာ ငံပြာရည်၊ ပုဇွန်ငါးပိ၊ ပဲငံပြာရည်၊ ဆန်၊ လတ်ဆတ်သော ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင်များ၊ သစ်သီးများ နန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် ချက်နည်းပြုတ်နည်းများမာ စပါးလင်၊ ဂျင်း၊ ပူဒီနာ၊ ဗီယက်နမ် ပူဒီနာ၊ နံနံပင်ရှည်၊ ဆိုင်းဂုံ သစ်ကြမ်းပိုးခေါက်၊ ငှက်မျက်စိ ငရုတ်သီး၊ သံပရာသီး နန့် နှုန်းရွက်ရို့ကို အသုံးပြုကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url = http://www.wokme.com/ingredients/vietnamese.htm | work = WokMe | year = 2011 |title = Vietnamese Ingredients | accessdate = 2 December 2011}}</ref>ဗီယက်နမ် ရိုးရာ ချက်နည်းပြုတ်နည်းသည် လတ်ဆတ်သော အမေတိကို အသုံးပြုခြင်း၊ ဗားကို အနည်းငယ်ရာ အသုံးပြုခြင်း၊ ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင်များ နန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တိအား အားထား ချက်ပြုတ်ခြင်းရို့ကြောင့် ဗီယက်နမ် ဟင်းလျာတိစွာ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ကျန်းမာရီးနန့် အညီညွတ်ဆုံး ဟင်းလျာများမာ တမျိုး အပါအဝင် ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news | author = Corapi, Annie | work = CNN Health | url = http://www.cnn.com/2010/HEALTH/08/25/healthiest.ethnic.cuisines/index.html | year = 2011 | accessdate = 3 December 2011 | title = The 10 healthiest ethnic cuisines}}</ref> မြောက်ဗီယက်နမ်ဟိ ဒေသခံ အစားအသီာက်တိမာ တောင်ပိုင်းအစားအသီာက်တိထက် ပိုပြီးကေ အစပ်နည်းပြီး မြောက်ဗီယက်နမ်ဟိ အီးမြရေ ရာသီဥတုကြောင့် ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင် အစပ်များ ထုတ်လုပ်ဖို့နန့် ရဟိရန် ခက်ခဲပြီး အစပ်အရသာ ရဟိရန် ငရုတ်သီးအစား ငရုတ်ကောင်းမှုန့်နာမည်းကို အသုံးပြုကတ်တေ။ ဝက်သား၊ အမဲသားနန့် ကြက်သားရို့အား အယင်က အနည်းငယ်ရာ အသုံးပြုကတ်ယား ဟင်းလျာများမာ ရီချိုငါးတိ နန့် အခွံမာရေနီသတ္တဝါများ ဖြစ်ကတ်သော ဂဏန်း နန့် ခရုရို့ကို အဓိကထား ချက်ပြုတ်ကတ်တေ။ ငံပြာရည်၊ ပဲငံပြာရည်၊ ပုဇွန်ငံပြာရည်နန့် သံပရာသီးရို့မာ အဓိက အရသာအဖြစ် ထည့်သွင်းချက်ပြုတ်ထားရေ အမေများ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်၏ အထိမ်းအမှတ် အစားအသီာက်များ ဖြစ်ကတ်သော ဘွန်ရူး (အသားပါရေ ကြာဇံပြုတ်) နန့် ဘန်ကွမ်းရို့မာ မြောက်ပိုင်းမာ စတင်ပေါ်ပေါက်လာယား ရွှိပြောင်းနီထိုင်သူတိက အလယ်ပိုင်း နန့် တောင်ပိုင်းသို့ သယ်ဆောင်လာခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web | url = http://www.saveur.com/article/Travels/Heaven-in-a-Bowl#errors | author = Nguyen, Andrea | title = Heaven in a Bowl: The Original Pho | accessdate = 28 December 2011 | date = 13 March 2011}}</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] == မှတ်ချက်တိ == {{notelist}} {{Reflist|group=n}} == ကိုးကား == {{Reflist|24em}} ==ပြင်ပလင့်တိ== {{commonscat|Vietnam}} *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1243338.stm Vietnam profile] from BBC News *[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/vietnam.htm Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003000923/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/vietnam.htm |date=3 October 2012 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' *[http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English Portal of the Government of Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528045736/http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English |date=28 May 2012 }} *[http://www.cpv.org.vn/cpv/ Communist Party of Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101115125835/http://www.cpv.org.vn/cpv/ |date=15 November 2010 }} – official website (in Vietnamese) *[http://quochoi.vn/en-US/Pages/default.aspx National Assembly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208000519/http://quochoi.vn/en-US/Pages/default.aspx |date=8 December 2015 }} – the Vietnamese legislative body *[http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=491 General Statistics Office] *[http://www.mofa.gov.vn/en/ Ministry of Foreign Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091020032719/http://www.mofa.gov.vn/en/ |date=20 October 2009 }} *[https://web.archive.org/web/20081210074101/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-v/vietnam.html Chief of State and Cabinet Members] {{ASEAN}} {{အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ}} [[Category:ကွန်မြူနစ် နိုင်ငံတိ]] [[Category:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|*]] [[Category:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံတိ]] [[Category:အရှိတောင်အာသျှဟိ နိုင်ငံတိ]] [[Category:အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] 5ar15zxf3b0v486r5gxx3pbdtnnj2rl 21294 21293 2026-09-22T13:06:20Z Tejoebārsa 137 /* ယိုင်ကျေးမှု */ 21294 wikitext text/x-wiki {{coord|16|N|108|E|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံနာမည်အပြည့် = ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ | နာမည်_ရင်း = {{native name|vi|Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa<br>Việt Nam}} | ပုံ_အလံ = Flag of Vietnam.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Vietnam.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{native phrase|vi|Độc lập – Tự do – Hạnh phúc|paren=omit}}<br> "လွတ်လပ်ရီး - လွတ်မြောက်ရီး - သုခ" | englishmotto = "Independence – Liberty – Happiness" | နိုင်ငံတော်တေးခြင်း = {{lang|vi|[[Tiến Quân Ca]]}}<br />"ချီတက်နီသော စစ်သားတော်တိ၏ တေးခြင်း"{{parabr}}{{center|[[File:Quoc ca Viet Nam.ogg]]}} | ပုံ_နီရာ = {{Switcher|[[File:Vietnam (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးမာ ပြဖို့|[[File:Location Vietnam ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|အာဆီယံမာ ပြဖို့|default=1}} | map_caption = {{map caption|location_color=အစိမ်း|region=[[အာဆီယံ]]|region_color=မီးခိုးရင့်|legend=Location Vietnam ASEAN.svg}} | မြို့တော် = [[ဟနွိုင်းမြို့]] | coordinates = {{coord|21|2|N|105|51|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = [[ဟိုချီမင်းစီးတီး|ဟိုချီးမင်​ မြို့ကြီး]]<br />{{coord|10|48|N|106|39|E|type:city}} | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | languages_type = အမျိုးသားဘာသာစကား | languages = [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား|ဗီယက်နမ်]]{{#tag:ref|The Constitution of the Socialist Republic of Vietnam states that Vietnamese language is the "national language", rather than the "official language"; Vietnamese is the only language used in official documents and legal proceedings ''[[de facto]]''.<ref>{{cite web|url=https://vietnamnews.vn/politics-laws/250222/the-constitution-of-the-socialist-republic-of-viet-nam.html#pKxAv0j1eAlwxQq9.97|title=The Constitution of the Socialist Republic of Vietnam|publisher=Vietnam News Agency|date=15 January 2014|access-date=13 June 2019|accessdate=30 October 2021|archivedate=1 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190501011011/https://vietnamnews.vn/politics-laws/250222/the-constitution-of-the-socialist-republic-of-viet-nam.html#pKxAv0j1eAlwxQq9.97}}</ref>|group="n"}} | ethnic_groups = {{vunblist | ၈၅.၃၂% [[ဗီယက်လူမျိုး]] | ၁၄.၆၈% [[:en:List of ethnic groups in Vietnam|အရာ]]{{sfn|General Statistics Office of Vietnam|2019}}}} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၉ | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |၇၃..၇% [[ဘာသာမဲ့ အယူဝါဒ|ဘာသာမဲ့]] / [[:en:Vietnamese folk religion|ရိုးရာ]] |၁၄.၉% [[:en:Buddhism in Vietnam|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |၈.၅% [[:en:Christianity in Vietnam|ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |၁.၅% [[:en:Hoahaoism|Hoahaoism]] |၁.၂% [[:en:Caodaism|Caodaism]] |၀.၂% [[:en:Religion in Vietnam|အရာ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/vietnam/|title=2019 Report on International Religious Freedom: Vietnam|website=[[U.S. Department of State]]}}</ref>}} | religion_year = ၂၀၁၉ | demonym = [[:en:Vietnamese people|Vietnamese]] | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[:en:Marxism–Leninism|မက်စ်-လီနင်ဝါဒ]] [[:en:One-party state|တပါတီ]] [[:en:Socialist state|ဆိုရှယ်လစ်]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|သမ္မတနိုင်ငံစနစ်]]<!-- The Constitution of Vietnam states that the country is a "socialist republic". This is often regarded as being interchangeable with "communist state" by Western scholars, but legally and officially speaking it is not. --> | leader_title1 = [[:en:General Secretary of the Communist Party of Vietnam|ပါတီအထွေထွေအတွင်းရီးမှူး]] {{efn| နိုင်ငံတော်သမ္မတစွာ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲဖြစ်ကေလေ့၊ အာဏာအဟိဆုံးသော နိုင်ငံရီးရာထူးမာ နိုင်ငံတော်သမ္မတ မဟုတ်ဘဲ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူး ဖြစ်တေ။ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူးသည် ဗီယက်နမ်၏ အမြင့်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ရေအဖွဲ့တိဖြစ်ရေ ပေါလစ်ဗျူရိုနန့် အတွင်းရီးမှူးချုပ်အဖွဲ့ကို ထိန်းချုပ်သဖြင့် ရာထူးလက်ဟိဖြစ်သူစွာ ဗီယက်နမ်၏ ဂေါင်းဆောင် ဖြစ်တေ။}}နန့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = Tô Lâm | leader_title3 = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name3 = Lê Minh Hưng | leader_title4 = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name4 = Trần Thanh Mẫn | legislature = [[အမျိုးသားလွှတ်တော် (ဗီယက်နမ်)|အမျိုးသားလွှတ်တော်]] | sovereignty_type = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း|တည်ထောင်ခြင်း]] | sovereignty_note = | established_event1 = [[:en:Ngô dynasty|ပထမ ဧကရာဇ်မင်းဆက်]] | established_date1 = ၉၃၉ | established_event2 = [[French Colonial Empire|ပြင်သစ်]]ပါးက [[:en:Proclamation of Independence of the Democratic Republic of Vietnam|လွတ်လပ်ရီးကြေညာခြင်း]] | established_date2 = ၁၉၄၅ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၂ ရက် | established_event3 = [[:en:1954 Geneva Conference|ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်]] | established_date3 = ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂၁ ရက် | established_event4 = [[:en:Fall of Saigon|ဆိုင်ဂုံမြို့ ကျဆုံးခြင်း]] | established_date4 = ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက် | established_event5 = ပြန်ပနာပေါင်းစည်းခြင်း | established_date5 = ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂ ရက် | established_event6 = [[:en:Constitution of the Socialist Republic of Vietnam|လက်ဟိဖွဲ့စည်းပုံ]] | established_date6 = ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလ ၂၈ ရက်{{#tag:ref|In effect since 1 January 2014.{{sfn|Constitution of Vietnam|2014}}|group="n"}} | area_km2 = ၃၃၁,၆၉၉ | ဧရိယာအဆင့် = ၆၆ | area_sq_mi = ၁၂၈,၀၆၉ | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၆.၃၈ | population_census = ၉၆,၂၀၈,၉၈၄{{sfn|General Statistics Office of Vietnam|2019}} | population_census_year = ၂၀၁၉ | population_census_rank = ၁၅ | population_density_km2 = ၂၉၅.၀ | population_density_sq_mi = ၇၅၂ | population_density_rank = ၂၉ | GDP_PPP = {{increase}} $၁,၀၄၇.၃၁၈ ဘီလီယံ{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_PPP_year = ၂၀၂၀ | GDP_PPP_rank = ၂၃ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၁၀,၇၅၅{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၀၆ | GDP_nominal = {{increase}} $၃၄၀.၆၀၂ ဘီလီယံ{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_nominal_year = ၂၀၂၀ | GDP_nominal_rank = ၃၅ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၃,၄၉၈{{sfn|International Monetary Fund}} | GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၁၅ | Gini = ၃၅.၇ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၈ | Gini_change = decrease | Gini_ref = {{sfn|World Bank|2018c}} | Gini_rank = | HDI = ၀.၇၀၄<!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite book |title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene |date=15 December 2020 |publisher= [[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစိုင်]]|isbn=978-9-211-26442-5 |pages=343–346 |website=hdr.undp.org |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |access-date=15 December 2020 |archive-date=15 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |url-status=live }}</ref> | HDI_rank = ၁၁၇ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွီ = [[ဗီယက်နမ် ဒေါင်|ဒေါင်]] (₫) | currency_code = VND | time_zone = [[UTC+07:00|ဗီယက်နမ် စံ‌တော်ချိန်]] | utc_offset = +07:00 | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | date_format = dd/mm/yyyy | electricity = [[Mains electricity by country|220 V – 50 Hz]] | drives_on = ညာ | calling_code = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ ‌တေလီဖုန်းနံပါတ်တိ|+၈၄]] | cctld = [[.vn]] | today = | အထိမ်းအမှတ်တိ = ကြာပန်း,လယ်သမား​ဆောင်းခ​မောက် | linking_name = ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ }} '''ဗီယက်နမ်''' ({{lang-en|Vietnam}}; {{IPAc-en|ˌ|v|iː|ə|t|ˈ|n|aː|m|audio=En-us-Vietnam.ogg}}; {{Lang-vi|Việt Nam}}) သို့ ရုံးသုံးနာမည်အနိန်နန့် ''ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ''စွာ အရှိတောင်အာသျှမာ ဟိပြီးး အင်ဒိုချိုင်းနားမော်၏ အရှိဖက်စွန်းမာ တည်ဟိရေ နိုင်ငံဖြစ်တေ။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူဦးရွီ ၉၇.၈ သန်း ဟိသဖြင့် ကမ္ဘာထက်မာ ၁၆ ခုမြောက် လူဦးရွီ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ အာသျှမာ အဋ္ဌမမြောက် လူဦးရွီ အများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်တေ။ မြောက်ဖက်မာ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်မြောက်ဖက်မာ [[လောနိုင်ငံ]]၊ အနောက်တောင်ဖက်မာ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]နန့် အရှိတောင်ဖက်မာ [[မလေးရှားနိုင်ငံ|မလေးရှား]]နန့် ခြားနားထားရေ [[တောင်တရုတ်ပင်လယ်]]ရို့က ဝိုင်းရံထားရေ။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် တောင်ဗီယက်နမ် နန့် မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့ ပေါင်းစည်းပြီးကေ မြို့တော်မာ [[ဟနွိုင်းမြို့]] ဖြစ်လာခရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ တရုတ်မင်းဆက်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ် ဘီစီ ၁၁၁ ခုနှစ်မှ အေဒီ ၉၃၉ ခုနှစ် အထိ နှစ်ပေါင်းထောင်ကျော်လှောက်နီခရရေ။ လွတ်လပ်သော ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို ဘတ်ဒမ်မြစ် တိုက်ပွဲမာ အောင်ပွဲခံပြီးကေ အေဒီ ၉၃၉ ခုနှစ်မာ တည်ထောင်ခရေ။ ဗီယက်နမ် တော်ဝင်မင်းဆက် ပေါင်းများစွာရို့စွာ အရှိတောင်အာသျှ အထဲပိုင်းအထိ ပထဝီအနိန်အထားနန့် နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာ ဖြန့်ကျက်မှုရို့နန့် ကြွယ်ဝချမ်းသာခကတ်စွာမာ ၁၉ရာစုအလယ်ပိုင်း ပြင်သစ်ရို့၏ ကိုလိုနီအဖြစ် သိမ်းပိုက်ခြင်းမခံရမီ အချိန်အထိဖြစ်တေ။ ၁၉၄၀ ခုနှစ်တိမာ ဂျပန်ရို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ပြီးကေ ဗီယက်နမ်ရို့စွာ ပြင်သစ်ရို့အား ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲမှစပြီးကေ တိုက်ခိုက်ခပြီးကေ နောက်ဆုံး ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ ပြင်သစ်ရို့အား ဗီယက်နမ်မြီပေါ်က အပြီးတိုင် မောင်းထုတ်နိုင်ခရေ။ ယပြီးနောက်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ တောင်ဗီယက်နမ် နန့် မြောက်ဗီယက်နမ် ဆိုရေ နိုင်ငံရီး အရ ပြိုင်ဘက်တိဖြစ်ရေ နိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံ အဖြစ် နှစ်ခြမ်းကွဲခရေ။ ထိုနှစ်ဖက်ရို့၏ ပဋိပက္ခတိစွာ [[ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ]]မာ အင်အားပြင်ထန်ပါလတ်တေ။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်မာ မြောက်ဗီယက်နမ်မှ အနိုင်ရပြီး စစ်ပွဲပြီးဆုံးခရေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ ကွန်မြူနစ် အစိုးရ လက်အောက်မာ ပေါင်းစည်းလားခကေလေ့ ဖွဲရာကျပြီး နိုင်ငံရီး အရ အထီးကျန် ဖြစ်နီခရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မာ အစိုးရမှ စီးပွားရီး နန့် နိုင်ငံရီး ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခပြီး ယင်းကနိန်စပြီးကေ ဗီယက်နမ်စွာ ကမ္ဘာ့စီးပွားရီး နန့် စတင်ပေါင်းစည်းခြင်း လမ်းစထက်တို့ ရောက်ဟိခရေ။<ref name="BBC2004">{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3752682.stm | publisher=BBC News | title=Vietnam's new-look economy | date=18 October 2004| accessdate=21 November 2015}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါမှ နိုင်ငံအားလုံးနန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး တည်ဆောက်နိုင်ခရေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီး မာ ကမ္ဘာထက်မာ တိုးတက်မှုနှုန်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံတိမာ ပါဝင်လှာခရေ။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ အဓိက စီးပွားရီး နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံထဲမာ ကမ္ဘာထက်မာ တိုးတက်မှုနှုန်း အဖော်ဆောင်နိုင်ဆုံး နိုင်ငံအဖြစ် ထိပ်ဆုံးမှ ရပ်တည်ခရေ။<ref>{{cite web|last=Weisenthal|first= Joe |url=http://www.businessinsider.com/willem-buiter-3g-countries-2011-2?slop=1 |title=3G Countries |publisher=Business Insider |date=22 February 2011 |accessdate=6 August 2011}}</ref> ယင်းရို့၏ အောင်မြင်ရေ စီးပွားရီး ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကြောင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီး အဖွဲ့သို့ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ ဝင်ရောက်နိုင်ခရေ။ ယင်းအပြင် နိုင်ငံတကာ ဖရန်ကိုဖုန်းနီ နိုင်ငံတိမာ ပါဝင်ခဖူးသော သမိုင်းကြောင်းလည်း ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ တပါတီ စနစ် ကျင့်သုံးပြီးကေ ကွန်မြူနစ် စနစ်ကို လက်ခံကျင့်သုံးသော နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမာ တနိုင်ငံ အဖြစ် ကျန်ဟိနီဆဲ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်စွာ အလယ်အလတ်အဆင့် ဝင်ငွီနိမ့်သော စီးပွားရီးဟိရေ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတခု ဖြစ်တေ။ အဂတိလိုက်စားမှု၊ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာပြဿနာတိနန့် လူ့အခွင့်အရီးမှတ်တမ်း အားနည်းမှုတိ မြင့်မားစွာဟိရေ။ ယင်းရေ[[အရှိတောင်အာသျှနိုင်ငံတိအသင်း|အာဆီယံ]] (ASEAN)၊ အေပက် (APEC)၊ ဘက်မလိုက်လှုပ်ယှားမှု (Non-Aligned Movement)၊ အိုအိုင်အက်ဖ် (OIF) နန့် ဒဗလျူတီအို (WTO) အပါအဝင် နိုင်ငံတကာနန့် အစိုးရအချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေ အဖွဲ့အစည်းတိ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်တေ။ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရီးကောင်စီမာ နှစ်ကြိမ်လုံးလုံး အလှည့်ကျအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ယူခရေ။ == နာမည်ရင်းမြစ် == ''ဗီယက်နမ်''ဆိုရေနာမည်မာ ''နမ်ဗီယက်''ဆိုရေ နာမည်မှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ထိုစကားလုံးအား ၂ရာစုမာ အုပ်စိုးခရေ ''ထရူးမင်းဆက်''လက်ထက်မှ စတင် သုံးနှုန်းခရေ။<ref name="Woods38">{{harvnb|Woods|2002|page=38}}</ref> ဗီယက်ဆိုရေ စကားလုံးမာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနန့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရို့မာ နီထိုင်ရေ ဘက်ရှ်ဗီယက် ဆိုရေ လူမျိုးစု၏ နာမည်အတိုဖြစ်တေ။<ref name="Yue-Hashimoto">{{harvnb|Yue-Hashimoto|1972|page=1}}</ref> ဗီယက်နမ်ဆိုရေ စကားလုံးအား ၁၆ ရာစုနှစ်က ကဗျာတပုဒ်မာ စတင်သုံးနှုန်းထားရေကို တွိရရေ။ ယင်းအပြင် ၁၆ ရာစုနန့် ၁၇ ရာစု အထဲ ထွင်းထုခသော ကျောက်စာတိုင် ၁၂ တိုင်မာလည်း သုံးနှုန်းထားရေကို တွိရရေ။ ယင်းအပြင် ၁၅၅၈ ခုနှစ်က စတင်တည်ထားခသော ဟိုင်ဖုန်းမြို့မှ ဘောင်လန်ဘုရားမာလည်း တွိရရေ။ ၁၈၀၂ ခုနှစ်မာ ငုယင်ဖွတ်အန်း မှ ငုယင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခပြီးကေ တည်ထောင်ပြီး ဒုတိယမြောက်နှစ်မာ [[ချင်မင်းဆက်]] ဧကရာဇ် ကျားချင် မှ ယင်းအား နမ်ဗီယက်/နမ်ယူး ဘုရင် အဖြစ် သတ်မှတ်ပီးဖို့ ပန်ကြားခရေ။ ယကေလေ့သော့ ချင်မင်းဆက် အရာဟိတိက နမ်ဗီယက်/နမ်ယူး ဆိုရေ နာမည်မာ တရုတ်နိုင်ငံမှ ကွမ်းဟိပြည်နယ် နန့် [[ကွမ်တုန်းပြည်နယ်]] တိလေ့ ပါဝင်ဗျယ် ငုယင်ဖွတ်အန်း၏ ဒေသမာ အယင်က ကျောင်းရှီဒေသဖြစ်ရေ အန်နမ် ဒေသရာကေ ဖြစ်သဖြင့် နမ်ဗီယက်/နမ်ယူး ဘုရင် အဖြစ် မသတ်မှတ် နှိုင်ကြောင်း ထောက်ပြ ပြောဆိုခပြီးကေ ထို့အတွက် ယင်းရို့၏ နိုင်ငံအား ယူးနန်/ ဗီယက်နမ်ဟု သတ်မှတ် ပီးခရေ။<ref>《嘉庆重修一统志》卷五五三</ref> ၁၈၀၄ ခုနှစ် မှ ၁၈၁၃ ခုနှစ် အတွင်းမာ ကျားလုံ ဧကရာဇ်မှ ထိုနာမည်အား တရားဝင် သုံးစွဲခရေ။ ထိုနာမည်အား ၂၀ရာစု အစောပိုင်းမာ ဖန်ဗွိုင်းချောင် ရီးသားသော ဗီယက်နမ်၏ ပျောက်ဆုံးနိန်ရေ သမိုင်းကြောင်း စာအုပ်မာ ပြန်ပနာဖော်ထုတ်ခပြီးကေ နောက်ပိုင်းမာ ဗီယက်နမ် မျိုးချစ် ပါတီမှ ဆက်ပနာသုံးစွဲခရေ။<ref name="Tonnesson117">{{harvnb|Tonnesson|Antlov|1996|page=117}}</ref> ၁၉၄၅ ခုနှစ် အထိ နိုင်ငံ၏ နာမည်ကို အန်နမ် ဟု သုံးစွဲခပြီးကေ ဟူးမြို့ဟိ တော်ဝင်အစိုးရနန့် ဟနွိုင်းဟိ ဗီကုန်းဖြီင်း အစိုးရ ၂ ရပ်စလုံးမှ ထို အချိန်မှစပြီးကေ ဗီယက်နမ်ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲခကတ်တေ။<ref name="autogenerated1">{{harvnb|Tonnesson|Antlov|1996|page=126}}</ref> == သမိုင်း == ===သမိုင်းမတင်မီခေတ် နန့် ရှီးခေတ်သမိုင်း=== [[File:Trong dong Dong Son Guimet.jpg|thumb|left|ဒေါင်ဆမ် သံစည်၊ ဘီစီ ၈၀၀ ခုနှစ်]] ရှီးဟောင်းသုတေသန တူးဖော်မှုတိ အရ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ [[ကျောက်ခေတ်လယ်]]မှ အစပြုပနာ လူရို့နီထိုင်သော အထောက်အထားတိ တွိဟိရရေ။ လန်ဆွန်းပြည်နယ် နန့် ငဲ့အန်း ပြည်နယ်ရို့ဟိ ဂူတိ အတွင်းမာ ဘီစီ ၅၀၀,၀၀၀ လှောက်မှ ဟိုမိုအီရပ်တပ်စ် ရို့၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းတိကို တွိဟိခရရေ။ <ref>[http://voices.yahoo.com/the-human-migration-homo-erectus-ice-age-3357450.html "The Human Migration: ''Homo erectus'' and the Ice Age"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112203432/http://voices.yahoo.com/the-human-migration-homo-erectus-ice-age-3357450.html |date=12 November 2012 }}. Yahoo!. 27 May 2009. Retrieved 24 January 2013.</ref> အရှိတောင်အာသျှမာ ရှီးအကျဆုံး ဟိုမိုဆီးပီးယန်း (လူ) ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းအား ပလိုင်စတိုဆင်း ခေတ်လယ်မာ တွိဟိရပြီး သွားအပိုင်းအစတိကို သန်အွမ် နန့် ဟန်းဟမ် မှ တွိဟိခရရေ။ <ref>Kha and Bao, 1967; Kha, 1975; Kha, 1976; Long et al., 1977; Cuong, 1985; Ciochon and Olsen, 1986; Olsen and Ciochon, 1990.</ref> ပလိုင်စတိုဆင်း ခေတ်နှောင်းမှ ဟိုမိုဆီးပီးယန်းရို့၏ သွားတိကိုမူ ဒေါင်ကန်ဒေသမာ တွိဟိရပြီးကေ <ref name=Cuong1986>Cuong, 1986.</ref> ဟိုပိုင်ဆင်းခေတ်ဦးမှ သွားတိကိုမူ မိုင်ဒဒျူး <ref name=Cuong1986/>၊ လန်ဂေါင်း <ref>Colani, 1927.</ref> နန့် ကွမ် ဒေသရို့မာ တွိဟိရရေ။ <ref>Demeter, 2000.</ref> ဘီစီ ၁၀၀၀ ခုနှစ်ခန့်မာ မားမြစ် နန့် မြစ်နီမြစ်ရို့၏ ရီလွှမ်းလွင်ပြင် ဒေသတိ အထဲ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးမှု နန့် ကြီးသွန်းမှု ထွန်းကားလာရာမှ ဒေါင်ဆမ် ယိုင်ကျေးမှု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် ပါလတ်တေ။ ဒေါင်ဆမ်ရို့၏ စည် မာ ထင်ရှားသော အမှတ်အသား တခု ဖြစ်တေ။ ယင်းချိန်မာ အစောပိုင်း ဗီယက်နမ် ပြည်ထောင်တိ ဖြစ်ရေ ဗန်းလန်ပြည် နန့် အောလပ်စ် ပြည်ရို့ စတင်ပေါ်ထွန်းလာခပြီး ယင်းရို့ ယိုင်ကျေးမှု၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ပင်လယ်ပိုင်း အရှိတောင်အာသျှ အပါအဝင် တခြားသော အရှိတောင်အာသျှ ဒေသတိသို့ ဘီစီ ပထမ ထောင်စုနှစ် အထဲ ပျံ့နှံ့ ရောက်ဟိလားခီရေ။<ref>[http://www.littlevietnamtours.com.vn/about_vietnam/vietnam_culture/dong_son_culture.php "Dong Son culture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426081801/http://www.littlevietnamtours.com.vn/about_vietnam/vietnam_culture/dong_son_culture.php |date=26 April 2013 }}. LittleVietnamTours.com.vn. Retrieved 28 January 2013.</ref><ref>Nola Cooke, Tana Li, James Anderson (2011). ''The Tongking Gulf Through History''. p.46: "Nishimura actually suggested the Đông Sơn phase belonged in the late metal age, and some other Japanese scholars argued that, contrary to the conventional belief that the Han invasion ended Đông Sơn culture, Đông Sơn artifacts, ..."</ref><ref>Vietnam Fine Arts Museum (2000). "... the bronze cylindrical jars, drums, Weapons and tools which were sophistically carved and belonged to the World famous Đông Sơn culture dating from thousands of years; the Sculptures in the round, the ornamental architectural Sculptures ..."</ref> ===ဗီယက်နမ် ဘုရင်ခေတ်=== ဗီယက်နမ် နိုင်ငံမာ ဗန်းလန် ဟု သိကတ်တေ ဟုန်ဘုရင်ရို့၏ ဟုန်ဘန်းမင်းဆက်ရေ ဗီယက်နမ်ရို့၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုနှိုင်ရေ။ ဘီစီ ၂၅၇ ခုနှစ်မာ နောက်ဆုံး ဟုန်ဘုရင်အား သပ်ဖန် မှ အနိုင်ယူခပြီး လပ်စ်ဗီယက် နန့် အောဗီယက်လူမျိုးရို့ကို ပူးပေါင်းကာ အောလပ်စ်နိုင်ငံ အဖြစ် ထူထောင်ခကာ အန်းဒုန်ဗွန်းဆိုရေ ဘွဲ့နာမည်ကို ခံယူခရေ။ ဘီစီ ၂၀၇ ခုနှစ်မာ တရုတ် စစ်ဗိုလ်ချုပ် ကျောင်တျို မှ အန်းဒုန်းဗွန်းအား အနိုင်ရခပြီးကေ အောလပ်စ်နိုင်ငံအား နန်ယူးဒေသအထဲ သွတ်သွင်းခရေ။ ယကေလေ့သော့ ဘီစီ ၁၁၁ ခုနှစ် ဟန်-နန်ယူးစစ်ပွဲ အပြီးမာ နန်ယူးစွာ တရုတ်ဟန်မင်းဆက်၏ အင်ပါယာ အတွင်းကို သွတ်သွင်း ခံခရရေ။ [[File:Vietnam territorial expansion (900–1760 AD).gif|thumb|190px|တောင်ပိုင်း (နန်းတျန်) အား အောင်မြင်မှုကို ပြသော ဗီယက်နမ် မြီပုံ ၁၀၆၉-၁၇၅၇ {{legend|#ffdd00|၉၀၀}} {{legend|#ffff88|၁၁၀၀}} {{legend|#bbff88|၁၄၇၅}} {{legend|#66ff66|၁၆၅၀}} {{legend|#bbbbff|၁၇၆၀}} ]] နောင် နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ အတွင်းမှာ အဂု ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းသည် တရုတ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မာသာ ဟိနိန်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://asia.msu.edu/seasia/Vietnam/History/chinesecolonization.html|title=Chinese Colonization (200BC – 938AD)|publisher=Asia.msu.edu|accessdate=28 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070825192025/http://www.asia.msu.edu/seasia/Vietnam/History/chinesecolonization.html|archivedate=25 August 2007}}</ref> အစောပိုင်း လွတ်မြောက်ရီး လှုပ်ယှားမှုများ ဖြစ်ရေ ထရွန်းညီအစ်ကိုတိ၏ လှုပ်ယှားမှု နန့် လေဒီထရူးရို့၏ လှုပ်ယှားမှုတိမာ တဒင်္ဂရာကေ အောင်မြင်ခကေလေ့ ဗန်ရွှန်းဟု နာမည်မာသော အစောပိုင်း လိုင်မင်းဆက်မာမူ အေဒီ ၅၄၄ ခုနှစ်မှ ၆၀၂ ခုနှစ်အထိ လွတ်လပ်စွာ တည်ဟိနိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.easyrider.vn/contents.php?ids=144|title=Country's Official Name|publisher=Easy Riders Vietnam|accessdate=18 July 2013|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109220805/http://www.easyrider.vn/contents.php?ids=144}}</ref> ၁၀ ရာစု အစောပိုင်းမာမူ ခွပ်မိသားစု ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မာ ကိုင်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ရဟိခကေလေ့ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံအဖြစ် မရဟိခပါ၊၊ အေဒီ ၉၃၈ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် ပဒေသရာဇ် ငိုကူရင် သည် တရုတ် တောင်ပိုင်းဗန်းပြည်နယ်၏ တပ်တိကို ဗတ်ဒန်းမြစ်တိုက်ပွဲမာ အနိုင်တိုက်ခပြီး တရုတ်ရို့၏ အုပ်စိုးမှု အောက်မာ နှစ်ပေါင်း တထောင်ကျော် နီထိုင်ခရမှ လွတ်လပ်ရီး အပြည့်အဝ ရဟိခရေ။ <ref>{{cite news |url=http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=04SUN220106 |title=Spears offer insight into early military strategy |publisher=Viet Nam News |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304011202/http://vietnamnews.vnagency.com.vn/showarticle.php?num=04SUN220106 |archivedate=4 March 2009 |date=22 January 2006}}</ref> နိုင်ငံ၏ နာမည်အား ဒိုင်းဗီယက် (မဟာ ဗီယက်) ဟု ပြောင်းလဲ မှည့်ခေါ်ခပြီး လိုင်မင်းဆက် နန့် ထရန်မင်းဆက်ရို့၏ အောက်မာ ရွှီရောင်လွှမ်းသော နိရက် တိကို ဖြတ်သန်းနိုင်ခရေ။ ထရန်မင်းဆက်၏ အုပ်စိုးမှု အောက်မာ ဒိုင်းဗီယက်ရို့စွာ မွန်ဂိုရို့၏ ကျူးကျော်မှု သုံးကတ်ိမ်ကို တွန်းလှန်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/vietnam/9.htm |title=The Trần Dynasty and the Defeat of the Mongols |publisher=Countrystudies.us |accessdate=28 April 2010}}</ref> ယင့်အတောအတွင်းမာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားလာခပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်လာခရေ။ ဟိုးမင်းဆက် ပြုတ်ကျခသော ၁၄၀၆-၇ ခုနှစ် မင်း-ဟိုး စစ်ပွဲ နောက်ပိုင်းမာ ဗီယက်နမ်ရို့စွာ တအောင့်ချေလောက် လွတ်လပ်ရီး ဆုံးရှုံးခပြီး တရုတ် မင် မင်းဆက်၏ အုပ်စိုးမှုကို ခံခရကေလည်း လဲ မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခသူ လဲလွိုင်မှ ဗီယက်နမ် လွတ်လပ်ရီးကို ပြန်ပနာ ရယူခရေ။ ဗီယက်နမ်မင်းဆက်တိစွာ ၁၅ ရာစု လဲ မင်းဆက် လက်ထက်မာ အထွဋ်အထိပ်သသို့ ရောက်ဟိခပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် လဲဧကရာဇ် လဲသန်တောင် (၁၄၆၀-၁၄၉၇)၏ လက်ထက်မာ ဖြစ်တေ။ ၁၁ ရာစုနန့် ၁၈ ရာစု ကြားမာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် နမ်တျန် (တောင်ပိုင်းသို့ချဲ့ထွင်ခြင်း) နာမည်ရရေ အစီအစိုင်ဖြင့် တောင်ပိုင်းသို့ ချဲ့ထွင်ခပြီးကေ <ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/vietnam/11.htm |title=The Lê Dynasty and Southward Expansion |publisher=Countrystudies.us|accessdate=28 April 2010}}</ref> နောက်ဆုံးမှာ ချန်ပါပြည် နန့် ခမာ အင်ပိုင်ယာ၏ တစိတ်တပိုင်းကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web |url=http://www.ancientworlds.net/aw/Article/549713 |title=The Kingdom of Champa |publisher=Ancientworlds.net |accessdate=28 April 2010 |archive-date=11 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511081540/http://www.ancientworlds.net/aw/Article/549713 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cpamedia.com/history/cham_survivors/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100110131508/http://www.cpamedia.com/history/cham_survivors/ |archivedate=10 January 2010 |title=The Chams: Survivors of a Lost Civilisation |publisher=Cpamedia.com |accessdate=28 April 2010}}</ref> ၁၆ ရာစု နောက်ပိုင်းမာ လူထု အုံကြွမှုတိ နန့် တနားတခါ ဖြစ်ပွားသော နိုင်ငံရီး ပဋိပက္ခမားက ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို လွှမ်းခြုံထားခရေ။ ပထမပိုင်းမာ တရုတ်ရို့ ထောက်ခံသော မက် မင်းဆက်က လဲ မင်းဆက်၏ အာဏာကို ခေါ်တောင်းခရေ။ မက် မင်းဆက် အား နှိမ်နှင်းပြီးကေ လဲ မင်းဆက်ကို နာမည်အနိန်နန့် ပြန်ပနာ အသက်သွင်းခကေလေ့ အာဏာမာ မြောက်ပိုင်းဟိ ထရင်း ပဒေသရာဇ်များ နန့် တောင်ပိုင်းဟိ ငုယင် ပဒေသရာဇ် ရို့ပါးမာ ကွဲပြားစွာ ဟိနိန်ခရေ။ ယင်းရို့စွာ နှစ် ၄၀ ကျော်လှောက် ပြည်မားစစ် အဖြစ် တိုက်ခိုက်နီခပြီးကေ ၁၆၇၀ ခုနှစ်များမာ တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရီး သဘောတူညီချက် ရဟိခရေ။ ထို အချိန်အထဲ ငုယင်ရို့စွာ ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်းကို မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသကို ချဲ့ထွင်ခပြီးကေ အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့် နန့် ခမာရို့၏ မြေတိကို မဲခေါင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ အထဲ သွတ်သွင်းခရေ။ နိုင်ငံအထဲ ကွဲပြားနီမှုတိစွာ တေးရွှန်း ညီ၀ကိုတိက မင်းဆက် အသစ်ကို တည်ထောင်ပြီးကေ အပိုင်စားပီလားလီရေ။ ယကေလေ့သော့ ယင်းရို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ကြာရှည်မခံခပါ၊၊ ယင်းရို့အား ငုယင် ပဒေသရာဇ်ရို့၏ အကပ်အသပ်ဖြစ်ရေ ငုယင်အန်း မှ ပြင်သစ်ရို့၏ အကူအညီနန့် အနိုင်ယူ ခရေ။<ref>[https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA723&dq=Puymanel&lr=&sig=ACfU3U0QtLHIsVz76dH6VpFbsBYgm8FA8Q ''Colonialism'' by Melvin Eugene Page and Penny M. Sonnenburg] via Google Books. p.723. Retrieved 24 October 2012.</ref> ငုယင်အန်းစွာ ဗီယက်နမ်ကို ပေါင်းစည်းခပြီးကေ ငုယင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခကာ ဂျားလောင်း နာမည်ဖြင့် အုပ်စိုးခရေ။ ===၁၈၆၂-၁၉၄၅ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား=== [[File:Indochine française (1913).jpg|thumb|left|၁၉၁၃ ခုနှစ် ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား]] ပြင်သစ်ရို့မှ ကက်သလစ် စစ်သွီးကြွရို့၏ အကူအညီနန့် ၁၈၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၈၅ ခုနှစ် အထဲ ရဟိခရေ ဆက်တိုက် စစ်ရီး အောင်မြင်မှုတိကြောင့် ဗီယက်နမ်ရို့၏ လွတ်လပ်ရီး ယုတ်လျော့ပါလတ်တေ။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်မာ တောင်ပိုင်း သုံးပုံ တပုံသည် ပြင်သစ်ရို့၏ ကိုလိုနီ ဖြစ်ရေ ကိုချင်ချိုင်းနား ဖြစ်လာခရေ။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါမှ တနိုင်ငံလုံးသည် ပြင်သစ်လက်အောက်ကို ကျရောက်ခပြီး ဗီယက်နမ် အလယ်ပိုင်းနန့် မြောက်ပိုင်းရို့ကို အန်နမ် အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြီ နန့် တွန်ကင် အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြီဆိုပနာ ပြင်သစ် အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြီ နှစ်ခု အဖြစ် ခွဲခြာထားခရေ။ ယင်းဗီယက်နမ် နယ်မြီ ၃ ခု ရို့အား ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနား ပြည်ထောင်စု အဖြစ် ၁၈၈၇ ခုနှစ်မာ တရားဝင် ပေါင်းစည်းခရေ။ ပြင်သစ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်မှုစွာ ဗီယက်နမ် လူ့အဖွဲ့အစည်း အထဲ ထင်ရှားရေ နိုင်ငံရီး နန့် ယိုင်ကျေးမှုအပြောင်းအလဲတိကို ဖြစ် ပေါ်စီခရေ။ အနောက်တိုင်းပုံစံ ခေတ်မီ ပညာရီးစနစ်ကို ဖော်ဆောင်ခပြီးကေ ရိုမန်ကက်သလစ် ဘာသာကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဖြန့်ဖြူးခရေ။ အင်ဒိုချိုင်းနားမာ လာရောက် နီထိုင်ကတ်တေ ပြင်သစ် အများစုကတော့ခါ ကိုချင်ချိုင်းနားမာ စုစည်းနီခပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် ဆိုင်းဂုံ ဒေသမာ ဖြစ်တေ။ <ref>[http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/docrepository/FrenchAlgeria.pdf "French Counterrevolutionary Struggles: Indochina and Algeria" (PDF)]{{Dead link|date=December 2020 }}. United States Military Academy. 1968. Retrieved 6 July 2013.</ref> ဆယ်စုနှစ် တခုမျှ ပြင်သစ်ရို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ပုန်ကန်ခသော ဘုရင့် သစ္စာခံရို့၏ ခန်ဗူအန်း လှုပ်ယှားမှုမာ ၁၈၉၀ ခုနှစ်တိမာ ကျရှုံးခရေ။ ထိုအတော အတွင်းမာ ခန်ဗူအန်း ပြောက်ကျား ရို့စွာ ဗီယက်နမ် ခရစ်ယာန် လူဦးရွီ၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံ ခန့်မျှကို သတ်ဖြတ် ခရေ။ <ref>Fourniau, Annam–Tonkin, pp. 39–77</ref> ဆီးရွက်ကြီး၊ မဲနယ်၊ လက်ဖက် နန့် ကော်ဖီ တင်ပို့မှုရို့ကို တိုးမြှင့်ဖို့ အတွက် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရီးကို မြှင့်တင်ခကေလေ့ ပြင်သစ်ရို့စွာ ဗီယက်နမ်ရို့ တောင်းဆိုရေ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်မှုနန့် လူထုအခွင့်အရီးတိကို လျစ်လျူရှုထားခရေ။ အမျိုးသားရီးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရီး လှုပ်ယှားမှုတိ မကြာခင်မာ ပေါ်ပေါက်လာခပြီး လွတ်လပ်ရီးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်ရေ တနည်း တောင်းဆိုရေ ဖန်ဘိုချော၊ ဖန်ချူထရင်း၊ ဖန်ဒင်ဖုံ၊ ဧကရာဇ် ဟမ်ငိ နန့် [[ဟိုချီမင်း]] အစဟိရေ ဂေါင်းဆောင်တိ ပေါ်ထွက်လှာခရေ။ ယကေလေ့သော့ ၁၉၃၀ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် မျိုးချစ်ပါတီ၏ ယန်ဘိုင်း သူပုန်ထမှုအား ပြင်သစ်ရို့က အလွယ်ချေ နှိမ်နင်း နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.executedtoday.com/2013/06/17/1930-13-viet-nam-quoc-dan-dang-cadres-for-the-yen-bai-mutiny/|title=1930: 13 Viet Nam Quoc Dan Dang cadres, for the Yen Bai mutiny|publisher=ExecutedToday.com|date=17 June 2013|accessdate=6 July 2013|archive-date=29 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129215246/http://www.executedtoday.com/2013/06/17/1930-13-viet-nam-quoc-dan-dang-cadres-for-the-yen-bai-mutiny/}}</ref> ပြင်သစ်ရို့စွာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်တေ အထိ ယင်းရို့၏ ကိုလိုနီ နယ်မြီတိကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားနှိုင်ခကေလေ့ ပစိဖိတ်စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားကပင် အစပြုပနာ ဂျပန်ရို့စွာ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားအား ၁၉၄၀ မာ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခရေ။ ယင်းအချိန်မှစပြီးကေ ဂျပန် အင်ပိုင်ယာအား ၏ တပ်တိကို ဗီယက်နမ်မာ တပ်စွဲခွင့် ပီးခရယား ဂျပန်ရို့မှ ဗီရှီပြင်သစ် ထောက်ခံသူရို့အား ယင်းရို့၏ ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်ရီးကို ဆက်ပနာလုပ်ဆောင်ခွင့် ပီးခရေ။ ဂျပန်ရို့စွာ ယင်းရို့၏ စစ်ဆင်ရီးတိကို ထောက်ပံ့ဖို့အတွက် ဗီယက်နမ်ရို့၏ သဘာဝ အရင်းအမြစ်တိကို အသုံးချခပြီး တဆတ်ဆတ်နန့် ၁၉၄၅ခုနှစ် မာ့ခ်ျလမာ တနိုင်ငံလုံးကို လုံးဝ သိမ်းပိုက်ခကာ ၁၉၄၅ခုနှစ်မာ လူ ၂ သန်းကျော် သီဆုံးစီခသော ဗီယက်နမ် ဒုဗ္ဘိက္ခန္တာရကပ် ဆိုက်ရောက်စီခရေ။<ref name="Hirschman"/> ===၁၉၄၆-၅၄ ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲ=== [[File:First Indochina War map 1954 de.svg|thumb|right|၁၉၅၄ ခုနှစ် အဆုံးပိုင်း ပထမအင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲ အခြီအနီ<br />Legend:<br />{{Legend|#ff6a00|ဗီကုန်းဖြီင်းရို့ ထိန်းခြုပ်ထားရေ ဒေသတိ}} {{Legend|#800080|ပြင်သစ်ရို့ ထိန်းခြုပ်ထားရေ ဒေသတိ}} {{Legend|#00000|ဗီကုန်းဖြီင်း ပြောက်ကျားရို့ တပ်စွဲထားရေ/တိုက်ခိုက်နိန်ရေ နီရာတိ}}]] ၁၉၄၁ ခုနှစ်မာ မာ့က်ခ်စ်ဝါဒ-လီနင်ဝါဒ စွဲကိုင်ထားရေ တော်လှန်ရီးဂေါင်းဆောင် ဟိုချီမင်း၏ ဦးဆောင်မှု ဖြင့် ဗီကုန်းဖြီင်းဟု ခေါ်သော ကွန်မြူနစ် နန့် အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရီး လှုပ်ယှားမှု ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ဟိုချီမင်းသည် ဗီယက်နမ်အား ပြင်သစ်ရို့ပါးမှ လွတ်လပ်ရီး ရဖို့နန့် ဂျပန်ရို့၏ ကျူးကျော်မှု အဆုံးသတ်ဖို့ ဦးတည် လှုပ်ရှားခရေ။ ဂျပန်ရို့ စစ်ယှုံးပြီး ဗီယက်နမ်ဟိ ယင်းရို့၏ ရုပ်သေးအစိုးရ ၁၉၄၅ ခုနှစ် သြဂတ်လမာ ပြုတ်ကျပြီးကေ ဗီကုန်းဖြီင်းရို့စွာ ဟနွိုင်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်လို့ ယာယီအစိုးရ အဖြစ် စတ်တင်ဘာလ ၂ ရက်နိမာ လွတ်လပ်ရီး ကြေညာခရေ။ ထိုနှစ် အတွင်းမာကပင် ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ယာယီအစိုးရအဖွဲ့မှ ပြင်သစ် အရှိဖျားစူးစမ်းရှာဖွေရီးတပ်ဖွဲ့အား ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရီးကို ပြန်ပနာ အသက်သွင်းဖို့ စီလွှတ်ခသဖြင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမာ ဗီကုန်းဖြီင်းရို့မှ ပြင်သစ်ရို့အား ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရီးဖြင့် စတင်တိုက်ခိုက်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://parallelnarratives.com/vietnam-notebook-the-first-indochina-war-early-years-1946-1950/|title=Vietnam Notebook: First Indochina War, Early Years (1946–1950)|publisher=Parallel Narratives|accessdate=25 July 2013}}</ref> ထို့အတွက် ဖြစ်ပေါ်လှာသော ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနားစစ်သား ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ အထိ ကြာမြင့်ခရေ။<ref>[http://coombs.anu.edu.au/%7Evern/van_kien/declar.html Declaration of Independence, Democratic Republic of Vietnam (2 September 1945)]. Vietnam Documents. Retrieved 15 October 2012.</ref> ပြင်သစ်နန့် ယင်းရို့၏ ဗီယက်နမ် သစ္စာခံရို့အား ၁၉၅၄ ဒျန်ဗျန်ဖူး တိုက်ပွဲမာ အနိုင်ရခပြီးကေနောက်ပိုင်းမာ ကျင်းပသော ဂျီနီဗာ ကွန်ဖရင့်မာ ဟိုချီမင်းသည် အသာစီးရရေ အခြီအနီမှ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရီး အတွက် ဆွေးနွေးနိုင်ခရေ။ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်အရ ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်ရီးကို အဆုံးသတ်ခပြီးကေ ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားအား ဖျက်သိမ်းခကာ ယင်းကနိန် တဆင့် ပြင်သစ် သစ္စာခံတပ်နန့် ကွန်မြူနစ်ရို့အား မြောက်လတ္တီကျု ၁၇ ဒီဂရီမာ စစ်ပွဲကင်းမဲ့ဇုံ အဖြစ် နှစ်ပိုင်း ပိုင်းခြာထားခရေ။ ယင်းပိုင် ခွဲခြမ်းပြီးကေ မြောက်ပိုင်းမာ ဟိုချီမင်း၏ ဗီယက်နမ် ဒီမိုကရက်တ သမ္မတနိုင်ငံ နန့် တောင်ပိုင်းမာ ဘောင်ဒိုင်းဧကရာဇ်၏ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ ဆိုပနာ နိုင်ငံ ၂ ခု ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ရက် ၃၀၀ အထဲ လွတ်လပ်စွာ ရွှိပြောင်းခွင့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သဖြင့် ၁ သန်းနီးပါးလှောက်ဟိရေ အထူးအနိန်နန့် ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖြစ်ရေ မြောက်ပိုင်းသားတိ ကွန်မြူနစ်ရို့၏ ဖိနှိပ်ခံရဖို့ကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် တောင်ပိုင်းသို့ ရွှိပြောင်းခကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://econlog.econlib.org/archives/2012/07/vietnams_300_da.html|title=Vietnam's 300 Days of Open Borders: Operation Passage to Freedom|publisher=Library of Economics and Liberty|date=3 July 2012|accessdate=12 July 2013}}</ref> ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်အရ ဗီယက်နမ်အား ၂ ပိုင်းကန့်ခြင်းကာ အမြဲတမ်းအတွက် မရည်ရွယ်ဘဲ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ရွီးကောက်ပွဲ အပြီးမာ ပြန်ပနာပေါင်းစည်းရန် သဘောတူထားခရေ။ <ref name="ClemsonEdu">{{cite web|url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/viet4.html|title=The Geneva Accords|author=Moïse, Edwin |publisher=Clemson University|date=4 November 1998|accessdate=12 July 2013}}</ref>ယကေလေ့သော့ ၁၉၅၅ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ငိုဒင်းဒရိန် မှ ယင်းနန့် ညီအစ်ကို တော်စပ်သူ ငိုဒင်းနူ ဦးစီးကျင်းပသော မသမာရေ ဆန္ဒခံယူပွဲဖြင့် ဘောင်ဒိုင်းအား ဖြုတ်ချခပြီး ကိုယ့်ဘာသာ ဗီယက်နမ် သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတ အဖြစ် ကြေညာခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/viet5.html|title=The Aftermath of Geneva, 1954–1961|author=Moïse, Edwin |publisher=Clemson University|date=4 November 1998|accessdate=12 July 2013}}</ref> ===၁၉၅၄-၇၅ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ=== {{Main|ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ}} [[File:Defoliation agent spraying.jpg|thumb|left|၁၉၆၉ခုနှစ် အမေရိကန် ဟယ်လီကော်ပတာ တစင်းမှ မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာ ရွက်ကြွီဆီး (လိမ္မော်ရောင် အေးဂျင့် ဖြစ်နှိုင်ရေ) ဖျန်းနီစိုင်)]] ဟနွိုင်းအစိုးရကို ထောက်ခံသော ဗီယက်ကောင်းရို့က ၁၉၅၀ ခုနှစ်တိ၏ နှောင်းပိုင်းမာ ဒျမ် အစိုးရကို ဖြုတ်ချဖို့ အတွက် ပြောက်ကျားစစ်ကို စတင် ဆင်နွှဲခရေ။ <ref name="USvietAnalysis">''The United States in Vietnam – An Analysis in Depth of America's Involvement in Vietnam''. George McTurnin Kahin and John W. Lewis (1967). Delta Books.</ref> ၁၉၅၃ မှ ၁၉၅၆ အထဲ မြောက်ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ လယ်ယာမြီ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိကို ဆောင်ရွက်ခပြီးကေ ယင်းရို့မာ မြီငှားခ လျှော့ချရီး နန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးရို့ ပါဝင်ကာ ယင်းအတွက်ကြောင့် ထင်ရှားသိသာသော နိုင်ငံရီး ဖိနှိပ်မှုတိ ဖြစ်ပေါ်စီခရေ။ လယ်ယာမြီ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး ကာလအထဲ မြောက်ဗီယက်နမ် မျက်မြင်သက်သီရို့၏ အဆိုအရ ကျေးရွာနိန် လူဦးရွီ ၁၆၀ မာ တယောက်လှောက် အသတ်ခံခရပြီး တနိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ဖို့ ဆိုခကေ လူ ၁၀၀,၀၀၀ ခန့် အထိ သတ်ဖြတ်ခံခရရေဟု မှန်းဆနှိုင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ထို စစ်ဆင်ရီးမာ မြစ်နီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာ အများဆုံး ဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် ပညာသျှင်အများစုက အနည်းဆုံး ၅၀,၀၀၀ ခန့်မျှ အသတ်ခံရဖို့ဟု လက်ခံခကတ်တေ။ <ref>{{cite book|last=Turner|first=Robert F.|title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development|url=https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe|year=1975|publisher=Hoover Institution Publications|isbn=978-0817964313|p=[https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe/page/143 143]}}</ref><ref>cf. Gittinger, J. Price, [http://www.jstor.org/discover/10.2307/3024603?uid=3739656&uid=2134&uid=367529391&uid=2&uid=70&uid=3&uid=367529381&uid=3739256&uid=60&sid=21101618662091 "Communist Land Policy in Viet Nam"], ''Far Eastern Survey'', Vol. 29, No. 8, 1957, p. 118.</ref><ref>{{cite book|last=Courtois|first=Stephane et al.|title=The Black Book of Communism|url=https://archive.org/details/blackbookofcommu0000unse|publisher=Harvard University Press|year=1997|isbn=978-0-674-07608-2|page=[https://archive.org/details/blackbookofcommu0000unse/page/569 569]}}</ref><ref>Dommen, Arthur J. (2001), ''The Indochinese Experience of the French and the Americans'', Indiana University Press, p. 340, gives a lower estimate of 32,000 executions.</ref> ယကေလေ့သော့ ဗီယက်နမ် နန့် ဟန်ဂေရီရို့၏ ကန့်သတ်စာရွက်စာတမ်းတိကို ကန့်သတ် အဆင့်မှ အတိသို့ ထုတ်ပြန်ရေ အခါမှမူ သတ်ဖြတ်မှုတိမာ ထိုအချိန်က သတင်းရခရေ အရွီအတွက်ထက် အလွန်ပင် နည်းပါးဗျာယ် ဟိပြီးး ၁၃,၅၀၀ ကျော်လှောက် ဟိဖို့ဟု လှောက်မှန်း ရရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html|title=Newly released documents on the land reform|work=Vietnam Studies Group|accessdate=2016-07-15|quote='''Vu Tuong''': There is no reason to expect, and no evidence that I have seen to demonstrate, that the actual executions were less than planned; in fact the executions perhaps exceeded the plan if we consider two following factors. First, this decree was issued in 1953 for the rent and interest reduction campaign that preceded the far more radical land redistribution and party rectification campaigns (or waves) that followed during 1954-1956. Second, the decree was meant to apply to free areas (under the control of the Viet Minh government), not to the areas under French control that would be liberated in 1954-1955 and that would experience a far more violent struggle. Thus the number of 13,500 executed people seems to be a low-end estimate of the real number. This is corroborated by Edwin Moise in his recent paper "Land Reform in North Vietnam, 1953-1956" presented at the 18th Annual Conference on SE Asian Studies, Center for SE Asian Studies, University of California, Berkeley (February 2001). In this paper Moise (7-9) modified his earlier estimate in his 1983 book (which was 5,000) and accepted an estimate close to 15,000 executions. Moise made the case based on Hungarian reports provided by Balazs, but the document I cited above offers more direct evidence for his revised estimate. This document also suggests that the total number should be adjusted up some more, taking into consideration the later radical phase of the campaign, the unauthorized killings at the local level, and the suicides following arrest and torture (the central government bore less direct responsibility for these cases, however).|archivedate=20 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html}} cf. {{cite journal|last=Szalontai|first=Balazs|title=Political and Economic Crisis in North Vietnam, 1955–56|journal=Cold War History|volume=5|number=4|date=November 2005|pages=395–426}} cf. {{cite book|last=Vu|first=Tuong|url=https://books.google.com/books?id=uZbr9iD1HZ8C&q=15%2C000#v=snippet&q=15%2C000&f=false|title=Paths to Development in Asia: South Korea, Vietnam, China, and Indonesia|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9781139489010|p=103}}</ref> တောင်ပိုင်းမာမူ ဒျမ်အစိုးရမှ မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့၏ အဖျက်အမှောင့် လုပ်စွာတိ (၁၉၅၆ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် အရာဟိ ၄၅၀ ကျော်ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း အပါအဝင်) ကို တန်ပြန်ရေ အနေနန့် ကွန်မြူနစ်ဟု သံသယဟိသူ သောင်းဂဏန်းမျှကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းပြီး နိုင်ငံရီး ပြုပျင်သင်ကြားရီး အကျိုင်းစခန်းတိသို့ ပို့ခရေ။ ထိုအစီအစိုင်မာ ရက်စက်သော လုပ်စွာဖြစ်ပြီးကေ ကွန်မြူနစ် မဟုတ်သူ မကန်မဝှန် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်း ခံခရကေလည်း နိုင်ငံအထဲဟိ ကွန်မြူနစ်ရို့၏ လှုပ်ယှားမှုတိကို ယင့်အတောအတွင်း ဟန့်တားနိုင်ခရေ။ ထိုအစီအစိုင် အထဲ လူ ၂,၁၄၈ ဦးမျှ သီဆုံးခရရေဟု မြောက်ဗီယက်နမ်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်ကြေညာခရေ။<ref>{{cite book|last=Turner|first=Robert F.|title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development|url=https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe|year=1975|publisher=Hoover Institution Publications|isbn=978-0817964313|pp=[https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe/page/174 174]–178}}</ref> ၁၉၆၀ နန့် ၁၉၆၂ ရို့မာ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနန့် မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့ ကြား ဆိုဗီကုန်း စစ်ရီး အထောက်အပံ့တိ ဆက်ပနာ ပီးအပ်လားဖို့ သဘောတူ စာချုပ်တိကို လက်မှတ်ရီးထိုးခရေ။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်မာ ဒျမ်အစိုးရအား မကျီနပ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ရို့မှ ဆန္ဒပြမှု အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်ခပြီး ထိုအရီးအခင်းကို အစိုးရမှ အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းခရေ။ <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=qh5lffww-KsC&pg=PA1351&lpg=PA1351&dq=xa+loi+pagoda+raids#v=onepage&q=xa%20loi%20pagoda%20raids&f=false|title=The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History|editor=Spencer C. Tucker|publisher=ABC-CLIO via Google Books|year=2011|accessdate=14 July 2013|isbn=9781851099610}}</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် ဒျမ်အစိုးရနန့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရို့ကြား ဆက်ဆံရီး ပျက်ပြားခရကာ နောက်ဆုံး ၁၉၆၃ ခုနှစ်မာ အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခပြီးကေ ဒျမ်နန့် နူရို့မာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခရရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB101/|title=JFK and the Diem Coup|publisher=National Security Archive|date=5 November 2003|accessdate=12 July 2013}}</ref> ဒျမ်အစိုးရ နောက်ပိုင်းမာ ၁၉၆၅ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်း လီတပ်ဦးစီးချုပ် ငုယင် ကောင်ကီးနန့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ငုယင်ဗန်သျူး ရို့ အာဏာရယူချိန် အထိ တဒါဇင် ကျော်လှောက်ဟိရေ စစ်အစိုးရ အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်ခရေ။ သျူးက ကီးအား ကွက်ကျော်ရိုက်ခကာ ၁၉၆၇ ခုနှစ် နန့် ၁၉၇၁ ခုနှစ် မဲလိမ်မဲခိုးသော ရွီးကောက်ပွဲတိနန့် ယင်းဧ့ အာဏာ ကိုင်စွဲမှုကို ပိုပြီးကေနနောင်းအောင် ပြုလုပ်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/thieu-ky-ticket-wins-national-election|title=This Day in History (Sep 3, 1967): Thieu-Ky ticket wins national election|publisher=History.com|accessdate=26 November 2012}}</ref> ယင်းပိုင် နိုင်ငံရီး မတိုင်းမှုတိအထဲ ကွန်မြူနစ်ရို့ နီရာယူလာနိုင်ခရေ။ တောင်ဗီယက်နမ်မာ ကွန်မြူနစ်ရို့၏ ထမှုကို နှိမ်နင်းရာမာ အကူအညီပီးဖို့ အတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ စစ်ရီး အကြံပီးတိကို စတင်တိုးမြှင့် ကူညီ ခရေ။ ယင်းပိုင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု အတွက် အမေရိကန် မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ် တွန်ကင် ဂျိုင်တာလောင် အဖြစ်အပျက်ကို အကြောင်းပြခရေ။ အမေရိကန်တပ်တိစွာ ၁၉၆၅ မှစပြီးကေ မြီပြင်စစ်ပွဲတိမာ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခပြီးကေ အမြင့်ဆုံး အခြီအနီမာ တပ်သား ၅၀၀,၀၀၀ မျှ ဟိခရေ။ <ref>{{cite web |url=http://www.seasite.niu.edu/crossroads/cneher/cn.vietnamwar.htm |title=Vietnam War |publisher=Seasite.niu.edu |accessdate=28 April 2010 |archive-date=7 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107011840/http://www.seasite.niu.edu/crossroads/cneher/cn.vietnamwar.htm }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20061006233048/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display.cfm?HHID=513 "The War's Costs"]. DigitalHistory.uh.edu. 2006. Retrieved 25 February 2014.</ref>အမေရိကန်ရို့က ဝေဟင်မှ ဗုံးတိ ဆက်တိုက်ကြဲချခြင်း ကန်ပိမ်းတိကိုလည်း လုပ်ဆောင်ခရေ။ ယင်းအချိန်အထဲ တရုတ်နန့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုရို့မှ မြောက်ဗီယက်နမ်အား သိသာထင်ရှားသော လက်နက် အကူအညီတိ ပီးခပြီး စစ်ရီးအကြံပီး ၁၅,၀၀၀ ဦးမျှလည်း အကူအညီ ပီးခရေ။ <ref>{{cite web|title=Soviet Aid to North Vietnam|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/vietnam/hist-2nd-indochina-ussr.htm|publisher=GlobalSecurity.org|accessdate=12 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.militaryhistoryonline.com/20thcentury/articles/chinesesupport.aspx|title=Chinese Support for North Vietnam during the Vietnam War: The Decisive Edge|publisher=Military History Online|year=2008|accessdate=17 April 2013|archive-date=13 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213214134/http://www.militaryhistoryonline.com/20thcentury/articles/chinesesupport.aspx}}</ref> ကွန်မြူနစ်တပ်တိစွာ ဗီယက်ကောင်းရို့အား [[လောနိုင်ငံ]] ကို ဖြတ်လားသော ဟိုချီမင်းလမ်းကြောင်းမှ တဆင့် ထောက်ပံ့ရီးပစ္စည်းတိ သယ်ယူ ပို့ဆောင်ပီးခရေ။ <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/travel/2011/jul/28/ho-chi-minh-trail-motorbike|title=Riding Vietnam's Ho Chi Minh Trail|work=The Guardian|date=28 July 2011|accessdate=12 July 2013}}</ref> ကွန်မြူနစ်ရို့က ၁၉၆၈ ခုနှစ် တက်တ် ထိုးစစ်အထဲ တောင်ဗီယက်နမ်ဟိ ပစ်မှတ်တိကို တိုက်ခိုက်ခရေ။ ထိုထိုးစစ်မာ စစ်ရီး အရ ယှုံးနိမ့်ခကေလေ့ အမေရိကန် အစိုးရကို ထိတ်လန့်တုန်လှုပ် စီခပြီး အမေရိကန် ပြည်သူရို့မာ ထိုစစ်ပွဲအား ဆန့်ကျင်သော သဖောထားတိ ပေါ်ပေါက်လာစီခရေ။ <ref>[http://www.vwam.com/vets/tet/tet.html "Tet Offensive"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160806015346/http://www.vwam.com/vets/tet/tet.html |date=6 August 2016 }}. Vets With A Mission. Retrieved 10 October 2012. "...NLF/NVA troops and commandos attacked virtually every major town and city in South Vietnam as well as most of the important American bases and airfields...In Saigon, nineteen VC commandos blew their way through the outer walls of the US Embassy..."</ref><ref>{{cite web|url=http://www2.vcdh.virginia.edu/HIUS316/mbase/docs/hue.html|title=The Massacre at Hue|work=TIME|date=31 October 1969|accessdate=12 July 2013|archivedate=8 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150308220933/http://www2.vcdh.virginia.edu/HIUS316/mbase/docs/hue.html}}</ref> ထိုးစစ် အတွင်းမာ ကွန်မြူနစ်တပ်တိက ဟူးမြို့မာ အရပ်သား ၃,၀၀၀ ကျော်လှောက်ကို သတ်ဖြတ်ခရေ။ <ref>{{cite book|last=Turner|first=Robert F.|title=Vietnamese Communism: Its Origins and Development|url=https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe|year=1975|publisher=Hoover Institution Publications|isbn=978-0817964313|p=[https://archive.org/details/vietnamesecommun0000robe/page/251 251]}}</ref>အကျအဆုံးများပြားခြင်း၊ ပြည်မားမာ ဆန့်ကျင်မှုတိ မြင့်တက်လာခြင်း နန့် နိုင်ငံတကာမှ ရှုံ့ချမှုတိ တိုးပွားလာခြင်း ရို့ကြောင့် အမေရိကန်ရို့စွာ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းမာ မြီပြင်တိုက်ခိုက်ရီးတပ်တိအား ပြန်ပနာရုပ်သိမ်းခရေ။ ထိုအဖြစ်အပျက်မှ တောင်ဗီယက်နမ်အား အားကောင်းလာစီဖို့နန့် တိုင်းစီရန် လုပ်ဆောင်ခြင်းကိစ္စ ယှူရေမှုကို ညွှန်ပြခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Vietnamisation|title=Vietnamization|publisher=The Free Dictionary|accessdate=12 July 2013}}</ref> ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၂၇ ရက် ပါရီငြိမ်းချမ်းရီး စာချုပ် အရ အမေရိကန် တိုက်ခိုက်ရီးတပ်တိ ၁၉၇၃ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ ၂၉ ရက် နောက်ဆုံးထားပနာ ရုပ်သိမ်းဖို့ သဘောတူခရေ။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ မြောက်ဗီယက်နမ်မှ ဖုလောင် ပြည်နယ်ကို သိမ်းယူပနာ အပြည့်အဝ ထိုးစစ် စတင်ခဲ့ကာ ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်မာ ဆိုင်းဂုံမြို့ အား သိမ်းပိုက်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/learning/general/specials/saigon/introduction_full.html|title=Saigon's Finale|work=New York Times|date=13 October 1999|accessdate=14 July 2013}}</ref> မြောက်ဗီယက်နမ်ရို့ စစ်ရီးအရ ကျူးကျော်ချိန်ခါ တောင်ဗီယက်နမ်အား ယာယီအစိုးရမှ တနားချေတဗွေချေမျှ အုပ်ချုပ်ခရေ။ ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၂ ရက်မာ မြောက်ဗီယက်နမ် နန့် တောင်ဗီယက်နမ်ရို့ ပေါင်းစည်းလို့ ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် တည်ထောင်ခရေ။ <ref name="Robbers 1021">{{cite book |last=Robbers |first=Gerhard |title=Encyclopedia of world constitutions |url=https://books.google.com/books?id=M3A-xgf1yM4C&pg=PA1021 |accessdate=1 July 2011 |date=30 January 2007 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-8160-6078-8 |page=1021}}</ref> စစ်ပွဲကြောင့် ဗီယက်နမ်အား အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစီခပြီးကေ စုစုပေါင်း သီဆုံးမှုကို ၈၀၀,၀၀၀ နန့် ၃.၁ သန်းကြား ဟိဖို့ဟု လှောက်မှန်း ရရေ။ <ref name="Hirschman">{{cite journal|url=http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100620194237/http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf|archivedate=20 June 2010|last=Hirschman|first=Charles|title=Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate|journal=Population and Development Review|year=1995|jstor=2137774|volume=21|issue=4|pages=783–812|doi=10.2307/2137774|last2=Preston|first2=Samuel|last3=Vu Manh Loi|archive-date=20 June 2010|access-date=4 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620194237/http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf |access-date=4 February 2017 |archive-date=20 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620194237/http://www.soc.washington.edu/users/brines/vietcasualties.pdf }}</ref><ref name="afp1995">{{cite news |title=20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate |first=Philip |last=Shenon |url=http://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html |date=23 April 1995 |newspaper=The New York Times |accessdate=24 February 2011 }}</ref><ref name="AP">Associated Press (3 April 1995). "Vietnam Says 1.1 Million Died Fighting For North."</ref> ===၁၉၇၆ မှ အဂု ပြန်ပနာ ပေါင်းစည်းခြင်း နန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး=== [[File:Ho Chi Minh Mausoleum 2006.jpg|thumb|left|[[ဟနွိုင်းမြို့]] ဟိ ဟိုချီမင်း၏ ဂူဗိမာန်]] စစ်ပွဲအပြီး လဲဒွမ် အစိုးရ၏ လက်ထက်မာ အမေရိကန် တနည်း ဆိုင်းဂုံ အစိုးရ နန့် ပူးပေါင်းသော တောင်ဗီယက်နမ်သားတိကို အနောက်နိုင်ငံတိက စိုးရိမ်ထား ပိုင် အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်းမျိုး မဟိခဲ့ပါ၊၊<ref>{{cite book|title=RAND in Southeast Asia: A History of the Vietnam War Era|last=Elliot|first=Duong Van Mai|publisher=RAND Corporation|year=2010|isbn=9780833047540|pages=499, 512–513|chapter=The End of the War}}</ref> ယကေလေ့သော့ တောင်ဗီယက်နမ်သား ၃၀၀,၀၀၀ ကျော်ကို ပြန်ပနာပြုပျင်သင်ကြားရီး အကျိုင်းစခန်းတိသို့ ပို့ခပြီး အများစုကတော့ခါ အလုပ်ကြမ်းတိကို အားဒမ ခိုင်းစီခံရယား ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု နန့် ရောဂါဘယ တိနန့် ရင်ဆိုင်ကတ်ရရေ။ <ref>{{cite web|last1=Sagan|first1=Ginetta|last2=Denney|first2=Stephen|url=https://www.ocf.berkeley.edu/~sdenney/Vietnam-Reeducation-Camps-1982|title=Re-education in Unliberated Vietnam: Loneliness, Suffering and Death|work=The Indochina Newsletter|date=October–November 1982|accessdate=2016-09-01}}</ref>အစိုးရမှ လယ်ယာမြီတိ နန့် စက်ရုံတိကို စုပေါင်းပိုင်ဆိုင်ရေ စနစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ခရေ။ <ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1314&dat=19770628&id=XjxOAAAAIBAJ&sjid=1-0DAAAAIBAJ&pg=6918,5104561|title=Vietnam Outlines Collectivization Goal|newspaper=The Spokesman-Review|publisher=Google News Archive|date=28 June 1977|accessdate=20 July 2013}}</ref> ယင်းအတွက်ကြောင့် စီးပွားရီး မတိုင်းမှုတိ ဖြစ်ခပြီးကေ ဂဏန်း ၃ လုံး အထိ ငွီကြီး ဖောင်းပွခြင်း ဖြစ်ပွားခကာ နိုင်ငံပြန်ပနာတည်ဆောက်ရီး အတွက် ကြိုးပမ်းမှုတိကို ကြာစီခရေ။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် စစ်တပ်စွာ ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခပြီး ဗီယက်နမ် နယ်စပ်ဟိ ရွာတိကို တိုက်ခိုက်ဗျာယ် ဟိရေ ခမာနီ အစိုးရကို ဖြုတ်ချဖို့အတွက် ဖြစ်တေ။ <ref>[http://countrystudies.us/cambodia/33.htm Cambodia – The Fall of Democratic Kampuchea]. U.S. Library of Congress. Retrieved 9 July 2013.</ref> ထိုစစ်ပွဲမာ ဗီယက်နမ်ရို့ အောင်ပွဲခံခပြီးကေ ၁၉၈၉ ခုနှစ် အထိ ကမ္ဘောဒီးယားကို အုပ်ချုပ်ရေ အစိုးရ တရပ်ကို တင်မြှောက်နိုင်ခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2009/06/preah-vihear.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804092239/http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2009/06/preah-vihear.html|archivedate=4 August 2009|title=Photographer Showcases Legendary Khmer Temple Preah Vihear|work=National Geographic|accessdate=12 July 2010|date=23 June 2009}}</ref> ယင်းပိုင်ပြုလုပ်ခြင်းက တရုတ်ရို့နန့် ဆက်ဆံရီးကို ပျက်ပြားစီခပြီး တရုတ်ရို့က ၁၉၇၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် မြောက်ပိုင်းကို တအောင့်ချေလောက် ကျူးကျော် ဝင်ရောက်ခရေ။ <ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/prc-vietnam.htm Chinese Invasion of Vietnam – February 1979]. GlobalSecurity.org. Updated 2011. Retrieved 6 October 2012.</ref>ထိုပဋိပက္ခကြောင့် ဗီယက်နမ်ရို့ အနေနန့် ဆိုဗီယက်ပါးက စီးပွားရီးနန့် စစ်ရီး အကူအညီတိထက်မာ ပိုပြီးကေ မှီခိုခရရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဆဋ္ဌမ အကြိမ်မြောက် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ညီလာခံမာ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး လိုလားသူ နိုင်ငံရီးသမားတိက အလိုက်သင့် အစိုးရ ဟောင်းကို ဖြုတ်ချပနာ ဂေါင်းဆောင်မှု အသစ်ကို တင်မြှောက်ခရေ။ <ref name="Stowe">Stowe, Judy (28 April 1998). "Obituary: Nguyen Van Linh". ''The Independent'' (London). p. 20.</ref><ref name="Ackland">Ackland, Len (20 March 1988). "Long after U.S. war, Vietnam is still a mess". ''St. Petersburg Times'' (Florida). Page 2-D.</ref> ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး သမားတိကို အသက် ၇၁ နှစ် အရွယ်ဟိ ငုယင်ဗန်လင်း မှ ဦးဆောင်ခပြီးကေ ယင်းမာ ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူး အသစ် ဖြစ်လာခရေ။ <ref name="Stowe"/><ref name="Ackland"/> လင်း နန့် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး သမားတိစွာ ဒွိုင်းမွိုင် (ပြန်ပနာပြုပျင်ခြင်း) ဟု နာမည်ရရေ လွတ်လပ်သော စျီးကွက် ဖြစ်ပေါ်လှာစီရေးအတွက် ဆက်တိုက် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရေးတိကို လုပ်ဆောင်ခကတ်ပြီးကေ ဗဟိုမှ ချုပ်ထိန်းသော စီးပွားရီး စနစ်မှ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို အခြီခံသော စျီးကွက်စီးပွားရီး စနစ်ကို ပြောင်းလဲကာ ဂရုတစိုက် စီမံခန့်ခွဲခကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>Murray, Geoffrey (1997). ''Vietnam: Dawn of a New Market''. New York: St. Martin's Press. p. 24–25. ISBN 0-312-17392-X.</ref><ref name="Loan">{{cite news |author=Hoang Thi Bich Loan |date=18 April 2007 |url=http://www.tapchicongsan.org.vn/details_e.asp?Object=29152838&News_ID=18459436 |title=Consistently pursuing the socialist orientation in developing the market economy in Vietnam |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510005305/http://www.tapchicongsan.org.vn/details_e.asp?Object=29152838&News_ID=18459436 |archivedate=10 May 2011 |work=Communist Review|publisher=TạpchíCộngsản.org.vn}}</ref> ဒွိုင်းမွိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးဖြင့် နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ကို မပြောင်းလဲကေလေ့ အစိုးရမှ လယ်ယာမြီနန့် စက်ရုံတိအား ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှုကို အားပီးခြင်း၊ စီးပွားရီး မူဝါဒများ ဖြေလျှော့ပီးခြင်း နန့် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်မှုတိကို အားပီးခြင်း ရို့ကို ပြုလုပ်ခကေလေ့ မဟာဗျူဟာမြောက်သော စီးပွားရီးလုပ်ငန်းတိကို ဆက်ပနာချုပ်ကိုင် ထားခရေ။ <ref name="Loan"/> ယပြီးနောက်မာ ဗီယက်နမ် စီးပွားရီးမာ လယ်ယာနန့် စက်မှု ထုတ်ကုန်တိ၊ ဆောက်လုပ်ရီးလုပ်ငန်းတိ၊ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချခြင်း နန့် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိ တိုးတက်ပါလတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ယင်းပိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိက ဝင်ငွီကွာဟမှု နန့် ကျား/မ ခွဲခြားမှုကို ပိုပြီးကေ မြင့်မားလာစီခရေ။<ref name="sciencedirect.com">[http://natureconservancyblog.blogspot.com/2015/02/palace-supreme-harmony.html Palace of Supreme Harmony in Hue (Vietnam)] {{Cite journal | last1 = Wagstaff | first1 = A. | last2 = Van Doorslaer | first2 = E. | last3 = Watanabe | first3 = N. | title = On decomposing the causes of health sector inequalities with an application to malnutrition inequalities in Vietnam | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-econometrics_2003-01_112_1/page/207 | doi = 10.1016/S0304-4076(02)00161-6 | journal = Journal of Econometrics | volume = 112 | pages = 207 | year = 2003 | pmid = | pmc = }}</ref><ref name="jstor.org">{{Cite journal | last1 = Goodkind | first1 = D. | title = Rising Gender Inequality in Vietnam Since Reunification | url = https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_fall-1995_68_3/page/342 | journal = Pacific Affairs | volume = 68 | issue = 3 | pages = 342–359 | doi = 10.2307/2761129 | year = 1995 | pmid = | pmc = | jstor = 2761129 }}</ref><ref name="ideas.repec.org">{{cite web|author=Gallup, John Luke |url=https://ideas.repec.org/p/wbk/wbrwps/2896.html |title=The wage labor market and inequality in Viet Nam in the 1990s |publisher=Ideas.repec.org |year=2002 |accessdate=7 November 2010}}</ref> == နိုင်ငံရီးနန့် အစိုးရ == [[File:Presidential Palace Hanoi 388606781 40a24f0ceb.jpg|thumb|right|ဟနွိုင်းမြို့ဟိ သမ္မတနန်းတော်၊ အယင်က ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား ဘုရင်ခံချုပ်၏ နန်းတော်ဖြစ်ခရေ။]] [[File:Secretary Kerry Addresses Vietnamese Communist Party Secretary General Trong (11403201556).jpg|thumb|right|ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ငုယင်ဖူထယောင်းကို အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရီးဝန်ကြီး ဂျွန်ကယ်ရီ နန့် တတူ ဟနွိုင်းမာ တွိရစိုင်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်]]{{Further information|ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ}} ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျူးဘားနိုင်ငံ]]နန့် [[လောနိုင်ငံ]]ရို့နန့်အတူ ကမ္ဘာထက်မာ ကွန်မြူနစ် စနစ် ကျင့်သုံးသော တပါတီ ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမာ တခု အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ လက်ဟိ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ကွန်မြူနစ်ပါတီကသာ အစိုးရ၊ နိုင်ငံရီး နန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းရို့၏ အစိတ်အပိုင်း အားလုံးမာ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ဗျာယ် ဟိရေ။ [[ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]၏ အထွေထွေအတွင်းရီးမှူးသည် စီမံခန့်ခွဲရီး နန့် အုပ်ချုပ်ရီး တာဝန် မကန်မဝှန်ကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ဗျာယ် ဟိပြီးး ပါတီ၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ဖွဲ့စည်းမှုဆိုင်ရာ အလုပ်၊ နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ရာထူး ခန့်အပ်မှု အလုပ်များ အပြင် မူဝါဒ ချမှတ်မှုတိကို ချုပ်ကိုင်ထားရေ။ ကွန်မြူနစ် ပါတီနန့် ပတ်သက်ဆက်နွယ်နိန်ရေ တနည်း ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ထောက်ခံသော နိုင်ငံရီး အဖွဲ့အစည်းတိရာလျှင် ဗီယက်နမ် ရွီးကောက်ပွဲမာ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်နိုင်ခွင့် ဟိရေ။ ယင်းအဖွဲ့အစည်းတိမာ ဗီယက်နမ် အဖမြီ တပ်ဦး၊ အလုပ်သမားနန့် ကုန်သည် သမဂ္ဂပါတီတိ ပါဝင်ရေ။ နိုင်ငံတော် အနေနန့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကို ယုံကြည်ချက် အဖြစ် စွဲကိုင်ထားရေ ဆိုကေလည်း ယင်းရို့၏ စီးပွားရီး ပေါ်လစီတိမာ အရင်းရှင်စနစ်ဖက်သို ပိုပြီးကေ တိမ်းညွှတ်လာဗျာယ် ဟိရေ။ <ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1592581,00.html |title=The Spoils of Capitalism |work=Time |location=New York |date=22 February 2007 |accessdate=19 May 2010 |author=Johnson, Kay |archivedate=24 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130824185440/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1592581,00.html }}</ref> အီကော်နောမစ် မဂ္ဂဇင်းမှ ဗီယက်နမ်၏ ဦးဆောင်မှုကို "အရင်းရှင် စိတ် ထက်သန်သော ကွန်မြူနစ်များ" ဟု သမုတ်ခရေ။<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/specialreports/displaystory.cfm?story_id=E1_TTDQTVQR|title=A bit of everything: Vietnam's quest for role models|date=24 April 2008|accessdate=19 May 2010|work=The Economist |location =London}} {{Subscription}}</ref> ===ဥပဒေပြုရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်မာ နိုင်ငံတော်အဆင့် လွှတ်တော် တခုတည်း ဟိပြီးး အမတ် ၄၉၈ ဦး ပါဝင်ရေ။ လွှတ်တော်အား လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌမှ ဦးဆောင်လို့ လွှတ်တော်သည် အုပ်ချုပ်ရီး နန့် တရားစီရင်ရီး ကဏ္ဍ နှစ်ရပ်ရေ အထက်မာဟိရေ။ အစိုးရ ဝန်ကြီးတိအားလုံး ကို လွှတ်တော်အမတ်တိထဲက ရွီးချယ် ခန့်အပ် ကတ်တေ။ ===အုပ်ချုပ်ရီး=== {{Further information|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ}}[[File:Парад в честь 70-летия Великой Победы - 18.jpg|thumb|right|ဗီယက်နမ် သမ္မတဟောင်း ထရွန်းတန်ဆန်းအား ယင်းဧ့ ဇနီး နန့် တတူ ၂၀၁၅ ခုနှစ် မော်စကို အောင်ပွဲနိ စစ်ရီးပြ အခမ်းအနားမာ တွိရစဉ်၊ ၂၀၁၅ မေလ ၉ ရက်]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် သမ္မတစွာ အဆောင်အယောင် တခု အဖြစ်ဟိနိန်ရေ နိုင်ငံတော် ဥသျှောင် ဖြစ်ပြီးကေ နာမည်ခံ ကာကွယ်ရီးဦးစီးချုပ်လည်း ဖြစ်ရေအပြင် နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရီးနန့် လုံခြုံရီး ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်တေ။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့၏ ဂေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီးကေ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ၃ ဦး ၊ ဝန်ကြီးဌာန နန့် ကော်မသျှင် ၂၆ ခုရို့၏ အကြီးအကဲတိနန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ရေ။ ===တရားစီရင်ရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ တရားလွှတ်တော်ချုပ်ကို တရားလူကြီးချုပ် တဦးမှ ဦးဆောင်ပြီး အယူခံလွှာတင်သွင်းနှိုင်ရေ အမြင့်ဆုံး တရားရုံးဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သော့ နိုင်ငံတော်လွှတ်တော်ကို ၏ မီးခွန်းထုတ်မှုကို ဖြေကြားပီးရရေ။ ပြည်သူ့တရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ အောက်မာ ပြည်နယ်အဆင့် မြူနီစီပါယ်ဒေသအဆင့် တရားရုံးများ နန့် ဒေသခံ တရားရုံး မကန်မဝှန် ဟိရေ။ စစ်ခုံရုံးစွာ နိုင်ငံတော် လုံခြုံရီးနန့် ပတ်သတ်တေ ကိစ္စရပ်တိမာ အထူး တရားစီရင်ပိုင်ခွင့် ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ အမျိုးမျိုးသော ပြစ်မှုတိအတွက် သီဒဏ်ပီးခြင်းကို လုပ်ဆောင်နီတုန်းဖြစ်ပြီးကေ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလမာ သီဒဏ်ကျခံနိန်ရသော အကျိုင်းသား ၇၀၀ ခန့်မျှ ဟိရေ။ <ref>{{cite news|title=UN urged to act on Vietnam over death penalty|url=http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/un-urged-to-act-on-vietnam-over-death-penalty/2014/02/11/de74e9f8-938d-11e3-9e13-770265cf4962_story.html|accessdate=12 February 2014|newspaper=The Washington Post|date=12 February 2014|archivedate=12 February 2014|archiveurl=https:///20140212151404/http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/un-urged-to-act-on-vietnam-over-death-penalty/2014/02/11/de74e9f8-938d-11e3-9e13-770265cf4962_story.html}}</ref> === တပ်မတော် === [[File:Quân đội duyệt binh ở Trường Sa.JPG|thumb|right|ဗီယက်နမ်တပ်တိကို ပိုင်ဆိုင်မှု စကားအက်နိန်ရေ စပရက်ထလီကျွန်းများထက်မာ တွိရစဉ် ၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]] ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့မာ ဗီယက်နမ်ပြည်သူ့တပ်မတော်၊ ဗီယက်နမ် ရဲတပ်ဖွဲ့ နန့် ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့စစ် တပ်ဖွဲ့ရို့ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ တပ်မတော်စွာ ဗီယက်နမ်ဟိ အမြဲတမ်း စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတိ၏ တရားဝင် နာမည် ဖြစ်ပြီးကေ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ကြည်းတပ်၊ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ ရီတပ်၊ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့ လီတပ် ၊ ဗီယက်နမ် နယ်ခြားကာကွယ်ရီးတပ် နန့် ဗီယက်နမ် ကမ်းခြီစောင့်တပ် ဆိုပနာ ထပ်မံ ခွဲခြာထားရေ။ ဗီယက်နမ် ပြည်သူ့တပ်မတော်မာ အမြဲတမ်း စစ်သားအင်အား ၄၅၀,၀၀၀ ခန့် ဟိပြီးး အရန်တပ်တိပါ ပါဝင်ပါက စုစုပေါင်းအင်အားသည် ၅၀၀,၀၀၀ အထိ ဟိနှိုင်ရေ။ <ref>{{cite book| title=The Military Balance 2010| url=https://archive.org/details/militarybalance0000inte_f0f9| author1=International Institute for Strategic Studies| authorlink1=International Institute for Strategic Studies| author2=Hackett, James (ed.)| date=3 February 2010| publisher=Routledge| location=London| isbn=1-85743-557-5| ref=IISS2010}}</ref>၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်၏ စစ်ရီးအသုံးစရိတ် စုစုပေါင်းစွာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂.၄၈ ဘီလီယံ ခန့် ဟိပြီးး ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဂျီဒီပီ၏ ၂.၅% လှောက်နန့် ညီမျှရေ။<ref>[http://milexdata.sipri.org/ The SIPRI Military Expenditure Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123190846/http://milexdata.sipri.org/ |date=23 January 2016 }}. Retrieved 3 May 2012.</ref> ===နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရီး=== ဗီယက်နမ်၏ သမိုင်းကြောင်း တလျှောက်မာ အဓိက နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရီးမာ ယင်းဧ့ အကြီးဆုံးအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံနန့် တချိန်က နယ်ချဲ့ အုပ်စိုးသူ ဖြစ်ခဖူးသော တရုတ်နိုင်ငံနန့် ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်၏ အချုပ်အခြာ အာဏာဆိုင်ရာ မူတိနန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခြင်းနန့် ဆိုင်ရေ သန္ဒိဋ္ဌာန်တိကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အထဲ စာပီအမြောက်အမြားမာ ကမ္ဗည်းထက် မော်ကွန်းတင်ထားခရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ဆိုရကေ ၁၁ ရာစု မျိုးချစ်ကဗျာ ဖြစ်ရေ "တောင်ပိုင်းနိုင်ငံ၏ တောင်တန်းနန့်မြစ်များ" ကဗျာ နန့် ၁၄၂၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရီးကြေညာစာတမ်းရို့မာ တွိနှိုင်ရေ။ တရုတ်နန့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရို့စွာ တရားဝင်အားဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရီးရနီကတ်ကေလေ့ နယ်နိမိတ် စကားအက်မှု နန့် ဆိုင်ရေ တင်းမာမှု နိုင်ငံနှစ်ခု အကြားမာ အထင်အရှား ဟိနီရေ။<ref>{{cite web|url=http://nationalinterest.org/commentary/escalating-tensions-the-south-china-sea-7414|title=Escalating Tensions in the South China Sea|work=The National Interest|date=10 September 2012}}</ref> လက်ဟိ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီနန့် ဆိုင်ရေ လုပ်ငန်းစဉ် ကြေညာချက်မာ "လွတ်လပ်ရီး၊ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးရီး၊ ငြိမ်းချမ်းရီး၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရီး နန့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးရို့ အတွက် တသမတ်တည်းဟိရေ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီကို အကောင်အထည်ပေါ်ဖို့၊ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရီးမာ ပွင့်လင်းမြင်ရာမှု၊ အမျိုးမျိုးအစားစား ကွဲပြားမှု နန့် နိုင်ငံအတိနန့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ရို့ ဖြစ်စီဖို့ နိုင်ငံခြားရီး ပေါ်လစီ ဖြစ်စီဖို့၊ နိုင်ငံတကာ စီးပွားရီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမာ ကြိုတင်ဖန်တီးသူ တနည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်သူ ဖြစ်ဖို့ နန့် အရာကဏ္ဍများမာလည်း တက်ကြွစာ ပါဝင်သူ ဖြစ်စီဖို့ " ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ <ref name=HereWe/>ဆက်လက်ပြီးကေ ကြေညာထားရေမာ "ဗီယက်နမ်စွာ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းဟိ နိုင်ငံအားလုံး၏ မိတ်ဆွီ နန့် အားကိုးရရေ မိတ်ဖက်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာ နန့် ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတိမာ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ပြီးကေ ဟိရေ။" ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။<ref name=HereWe>{{cite web | url=http://www.mofa.gov.vn/en/cs_doingoai/ | title=Vietnam Foreign Policy | publisher=Ministry of Foreign Affairs | accessdate=25 February 2009 | archive-date=18 January 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090118165608/http://www.mofa.gov.vn/en/cs_doingoai/ }}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလမာ ဗီယက်နမ်သည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၂ နိုင်ငံနန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး ဟိပြီးး ၁၉၉၅ ခုနှစ်မာမှ ဆက်ဆံရီး ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်ရေ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုစွာလေ့ တနိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv |publisher=Ministry of Foreign Affairs |title=List of countries which maintain diplomatic relations with the Socialist Republic of Vietnam |date=December 2007 |accessdate=25 February 2009 |archive-date=16 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116143650/http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/ }}</ref><ref>{{cite web|url=http://vietnam.usembassy.gov/relations.html|title=US-Vietnamese Relations|accessdate=8 December 2009|publisher=US Embassy|archivedate=9 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091209220514/http://vietnam.usembassy.gov/relations.html}}</ref> ဗီယက်နမ်သည် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း ၆၃ ခု၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ ယင်းရို့မာ [[ကုလသမဂ္ဂ]]၊ [[အာဆီယံ]]၊ [[ဘက်မလိုက်နိုင်ငံတိအသင်း]]၊ ဖရန်ကိုဖုန်းနီအဖွဲ့ နန့် [[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီးအဖွဲ့]] ရို့ ပါဝင်ရေ။ ယင်းအပြင် အစိုးရ မဟုတ်ရေ အဖွဲ့အစည်း ၆၅၀ ကျော်နန့်လည်း ဆက်ဆံရီးဟိရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/ctc_quocte |title=Vietnam and International Organizations |accessdate=25 February 2009 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |archive-date=26 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726035213/http://www.mofa.gov.vn/en/ctc_quocte/ }}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလမာ အမေရိကန် သမ္မတ [[အိုဘားမား]] မှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအား သီစီနိုင်လောက်သော လက်နက်တိ ရောင်းချခြင်း အပါအဝင် လက်နက်တင်ပို့မှု ပိတ်ပင်ခြင်းကို ဖျက်သိမ်းခခြင်းနန့် ဗီယက်နမ်နန့် ဆက်ဆံရီးကို ပိုပြီးကေ ပုံမှန် ဖြစ်စီခရေ။<ref>{{cite news|page= |newspaper=Reuters |date=March 23, 2016|title=U.S. Lifts arms ban on old foe Vietnam as regional tensions simmer|author=Matt Spetalnick |accessdate=March 23, 2016|url=http://www.reuters.com/article/us-vietnam-obama-idUSKCN0YD050}}</ref> ===အုပ်ချုပ်ရီး ဒေသတိ=== ဗီယက်နမ် နိုင်ငံအား ပြည်နယ် ၅၈ ခုဖြင့် ပိုင်းခြား ထားရေ။ ယင်းအပြင် ပြည်နယ်ရို့နန့် အုပ်ချုပ်ရီး အဆင့် တူညီရေ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် ၅ ခု လည်း ဟိရေ။ <br/> [[ဖိုင်:Vietnam location map coloured.svg|center|880x880px]] {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" class="unsortable" | ! rowspan="2" |နာမည် ! colspan="2" |နာမည် (ဗီယက်နမ်) ! rowspan="2" |မြို့တော် ! rowspan="2" |လူဦးရွီ (၂၀၂၅) ! rowspan="2" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="2" |လူဦးရွီသိပ်သည်းမှု |- !'''ခေတ်ပေါ်''' !'''ရိုးရာ''' |- ! colspan="8" |မြူနီစီပါယ်အုပ်ချုပ်ရီးမြို့ကြီးများ (၆) မြို့ |- |၁ |[[ဟနွိုင်းမြို့]] |Hà Nội |河內 |[[ဟွမ်‌ကီးအန်းခရိုင်]] |8.807.523 |3.359,84 | |- |၂ |[[ဟိုချီမင်းမြို့]] |Hồ Chí Minh |胡志明 |[[ဆိုင်္ဂုန်ခရိုင်]] |14.002.598 |6.772,59 | |- |၃ |[[ဒါနန့်မြို့]] |Đà Nẵng |沱囊 |[[ဟိုင့်‌ကျုံခရိုင်]] |3.065.628 |11.859,59 | |- |၄ |[[ဟိုင့်‌ဖောင်မြို့]] |Hải Phòng |海防 |[[ဟုန်ဘန်ခရိုင်]] |4.664.124 |3.194,72 | |- |၅ |[[ကန္ထားမြို့]] |Cần Thơ |芹苴 |[[နင်းကီအောင်ခရိုင်]] |4.199.824 |6.360,83 | |- |၆ |[[ဟွေးမြို့]] |Huế |化 |[[ထွမ်ဟွားခရိုင်]] |1.865.270 |13.795,50 | |- ! colspan="8" |'''ပြည်နယ်''' |- |၁ |[[ကောင်းဘန်ပြည်နယ်|ကောင်းဘန်]] |Cao Bằng |高平 |[[ထွတ်ဖန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |573.119 | style="text-align:right;" |6.700,39 | style="text-align:right;" | |- |၂ |[[လောင်ကိုင်းပြည်နယ်|လောင်ကိုင်း]] |Lào Cai |牢該 |[[ဒေအန်ဘိုင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.778.785 | style="text-align:right;" |13.256,92 | |- |၃ |[[ရှန်လာပြည်နယ်|ရှန်လာ]] |Sơn La |山羅 |[[ကျီအန်ကိုင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.404.587 | style="text-align:right;" |14.108,89 | |- |၄ |[[လိုင်ကျုံပြည်နယ်|လိုင်ကျုံ]] |Lai Châu |莱州 |[[သံဖောင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |512.601 | style="text-align:right;" |9.068,73 | |- |၅ |[[လံရှန်းပြည်နယ်|လံရှန်း]] |Lạng Sơn |諒山 |[[လူအန်ဗန်ချီခရိုင်]] | style="text-align:right;" |881.384 | style="text-align:right;" |8.310,18 | |- |၆ |[[သွီအန်ကွမ်‌ပြည်နယ်|သွီအန်ကွမ်‌]] |Tuyên Quang |宣光 |[[မင်စွမ်‌ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.865.270 | style="text-align:right;" |13.795,50 | |- |၇ |[[ထိုင်းငွီအန်ပြည်နယ်|ထိုင်းငွီအန်]] |Thái Nguyên |太原 |[[ဖန်းဒင်ဖွန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.799.489 | style="text-align:right;" |8.375,21 | |- |၈ |[[ဒျန်ဘျန်းပြည်နယ်|ဒျန်ဘျန်း]] |Điện Biên |奠邊 |[[ဒျန်ဘျန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |673.091 | style="text-align:right;" |9.539,93 | |- |၉ |[[ဖူး‌ထော်ပြည်နယ်|ဖူး‌ထော်]] |Phú Thọ |富壽 |[[ဗျတ်ချီခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.022.638 | style="text-align:right;" |9.361,38 | |- |၁၀ |[[ဘတ်နင်ပြည်နယ်|ဘတ်နင်]] |Bắc Ninh |北寧 | | style="text-align:right;" |3.619.433 | style="text-align:right;" |4.718,60 | |- |၁၁ |[[ကွမ့်နင်ပြည်နယ်|ကွမ့်နင်]] |Quảng Ninh |廣寧 |[[ဟာလောင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.497.447 | style="text-align:right;" |6.207,95 | style="text-align:right;" | |- |၁၂ |[[ဟွန်‌ဒေအန်ပြည်နယ်|ဟွန်‌ဒေအန်]] |Hưng Yên |興安 |[[ဖိုးဟျန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.567.943 | style="text-align:right;" |2.514,81 | style="text-align:right;" | |- |၁၃ |[[နင်းဘင်ပြည်နယ်|နင်းဘင်]] |Ninh Bình |寧平 |[[ဟွာလူခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.412.264 | style="text-align:right;" |3.942,62 | style="text-align:right;" | |- |၁၄ |[[ထိုင်ဟွားပြည်နယ်|ထိုင်ဟွား]] |Thanh Hóa |清化 |[[ဟတ်ထိုင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.324.783 | style="text-align:right;" |11.114,71 | style="text-align:right;" | |- |၁၅ |[[ငေအန်းပြည်နယ်|ငေအန်း]] |Nghệ An |藝安 |[[ချူအမ္ဗင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.831.694 | style="text-align:right;" |16.486,50 | style="text-align:right;" | |- |၁၆ |[[ဟာသင့်ပြည်နယ်|ဟာသင့်]] |Hà Tĩnh |河靜 |[[ထိုင်စိန်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.622.901 | style="text-align:right;" |5.994,45 | style="text-align:right;" | |- |၁၇ |[[ကွမ့်ချီပြည်နယ်|ကွမ့်ချီ]] |Quảng Trị |廣治 |[[ဒုံဟိုင်းခရိုင်]] | style="text-align:right;" |1.870.845 | style="text-align:right;" |12.700 | style="text-align:right;" | |- |၁၈ |[[ကွမ့်ငိုင့်ပြည်နယ်|ကွမ့်ငိုင့်]] |Quảng Ngãi |廣義 |[[ကမ့်ထိုင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |2.161.755 | style="text-align:right;" |14.832,55 | style="text-align:right;" | |- |၁၉ |[[ဇာလိုင်ပြည်နယ်|ဇာလိုင်]] |Gia Lai |嘉萊 |[[ကွီညံခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.583.693 | style="text-align:right;" |21.576,93 | style="text-align:right;" | |- |၂၀ |[[ဒတ်လတ်ပြည်နယ်|ဒတ်လတ်]] |Đắk Lắk |得刻 |[[ဘူအမ္မထုအတ်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.346.853 | style="text-align:right;" |18.096,40 | style="text-align:right;" | |- |၂၁ |[[ခိုင်းဟွာပြည်နယ်|ခိုင်းဟွာ]] |Khánh Hòa |慶和 |[[ညာချန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |2.243.554 | style="text-align:right;" |8.555,86 | style="text-align:right;" | |- |၂၂ |[[လမ်းဒုံပြည်နယ်|လမ်းဒုံ]] |Lâm Đồng |林垌 |[[ဒာလတ်စွမ်‌ဟူအန်ခရိုင်|စွမ်‌ဟူအန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.872.999 | style="text-align:right;" |24.233,07 | style="text-align:right;" | |- |၂၃ |[[သိန္နင်ပြည်နယ်|သိန္နင်]] |Tây Ninh |西寧 |[[လောင်အန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |3.254.170 | style="text-align:right;" |8.536,44 | style="text-align:right;" | |- |၂၄ |[[ဒုံနိုင်းပြည်နယ်|ဒုံနိုင်း]] |Đồng Nai |垌𬸼 |[[ချန်းဘျန်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.491.408 | style="text-align:right;" |12.737,18 | style="text-align:right;" | |- |၂၅ |[[ဒုန္ထတ်‌ပြည်နယ်|ဒုန္ထတ်‌]] |Đồng Tháp |垌塔 |[[မိထေါ်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.370.046 | style="text-align:right;" |5.938,64 | style="text-align:right;" | |- |၂၆ |[[အန်ဇန်ပြည်နယ်|အန်ဇန်]] |An Giang |安江 |[[ရိုက်ဇားခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.952.238 | style="text-align:right;" |9.888,91 | style="text-align:right;" | |- |၂၇ |[[ဗင့်လောင်ပြည်နယ်|ဗင့်လောင်]] |Vĩnh Long |永龍 |[[လောင်ကျုံခရိုင်]] | style="text-align:right;" |4.257.581 | style="text-align:right;" |6.296,20 | style="text-align:right;" | |- |၂၈ |[[ကာမောင်းပြည်နယ်|ကာမောင်း]] |Cà Mau |鎶䋃 |[[သိန်းထိုင်ခရိုင်]] | style="text-align:right;" |2.606.672 | style="text-align:right;" |7.942,39 | style="text-align:right;" | |} == ပထဝီဝင်== [[File:Vietnam Topography.png|thumbnail|right|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မြီမျက်နှာသွင်ပြင်ပြ မြီပုံ]] [[File:Vietnam map of Köppen climate classification.svg|thumb|ကော့ပင် ရာသီဥတု မျိုးကွဲတိကို ပြထားရေ ဗီယက်နမ် မြီပုံ]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် အရှိ အင်ဒိုချိုင်းနားမော် ထက်မာ တည်ဟိပြီး မြောက်လတ္တီကျု ၈° နန့် ၂၄° ကြား၊ အရှိလောင်ဂျီကျု ၁၀၂° နန့် ၁၁၀°ကြားမာ တည်ဟိရေ။ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းမာ ၁၂၇,၈၈၁ စတုရန်းမိုင် (၃၃၁,၂၁၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ခန့်မျှ ဟိသဖြင့်<ref name=IndexMundi2011>[http://www.indexmundi.com/vietnam/geography_profile.html "Vietnam – Geography"]. Index Mundi. 12 July 2011. Retrieved 19 December 2011.</ref> [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]၏ အရွယ်အစားနီးပါး ဟိရေ။ နိုင်ငံ ကုန်းမြီ နယ်နိမိတ်၏ အရှည်စုစုပေါင်းမာ ၂,၈၈၃ မိုင် (၄,၆၃၉ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားပြီး ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းမာ ၂,၁၄၀ မိုင် (၃,၄၄၄ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားရေ။ <ref name=IndexMundi2011/>နိုင်ငံ၏ အကျိုင်းမြောင်းဆုံးနီရာမာ အလယ်ပိုင်း ကွမ်ဘင်းပြည်နယ်မာ ဟိပြီးး ၃၁မိုင် (၅၀ ကီလိုမီတာ) လှောက်ရာ ဟိကေလေ့ နိုင်ငံ၏ မြောင်ပိုင်းမာမူ ၃၇၀မိုင် (၆၀၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားရေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မြီပြင်မာ တောင်ကုန်းများပြားပြီး သစ်တောထူထပ်ကာ မြီပြန့်မာ ၂၀% ထက် မကျော်ပါ၊၊ တောင်ကုန်းတိမာ နိုင်ငံကုန်းမြီ ဧရိယာ၏ ၄၀% မျှ ဟိပြီးး အပူပိုင်း သစ်တောတိမာ နိုင်ငံကုန်းမြီ ဧရိယာ၏ ၄၂% မျှ ဟိရေ။ နိုင်ငံ၏မြောက်ပိုင်းမာ ကုန်းမြင့်တိရာ အများစု ဟိပြီးး မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ တည်ဟိရာ ဒေသလည်း ဖြစ်တေ။ လောင်ကိုင်းပြည်နယ်မာ ဟိရေ ဖန်စီပန်းတောင်ကာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်ပြီးကေ ၁၀,၃၁၂ ပေ (၃,၁၄၃ မီတာ) မျှ မြင့်မားရေ။ ဗီယက်နမ် တောင်ပိုင်းမာ ကမ်းရိုးတန်း မြီနိမ့် ဒေသများ၊ အန်နာမိုက်တောင်တန်းဟိ တောင်ကုန်းတိနန့် ကျယ်ပြောသော သစ်တောတိ ဟိရေ။ ဗဆော့မြေ အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီးကေ အတန်အသင့် ညီညာသော ကုန်းမြီမြင့် ၅ ခု ပါဝင်ရေ ကုန်းမြင့်ဒေသစွာ နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးနှိုင်‌ရေမြီ၏ ၁၆% နန့် သစ်တောမြီ၏ ၂၂% မျှ ဟိရေ။ တောင်ဗီယက်နမ်ဟိ မြီအများစုကတော့ခါ အာဟာရဓာတ် အတော်နည်းပါးစွာကို တွိရရေ။ တြိဂံပုံစံဟိပြီးး ၅,၇၉၂ စတုရန်းမိုင် (၁၅,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ဟိရေ မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသစွာ <ref>{{cite news |url=http://xttm.agroviet.gov.vn/en/newsletter/2005/September.asp |work=Agroviet Newsletter |date=September 2005 |title=Agricultural advanced technologies in Red river delta, Viet Nam these days |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080221184058/http://xttm.agroviet.gov.vn/en/newsletter/2005/September.asp |archivedate=21 February 2008}}</ref> မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသထက် ပိုပြီးကေ ငယ်ကေလည်း ပိုပြီးကေ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီး လူဦးရွီလည်း ပိုပြီးကေ သိပ်သည်းရေ။ အယင်က တုန်ကင်ဂျိုင်တာလောင်၏ လမ်းဝဖြစ်ခသော မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသစွာ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ အထဲ တင်ကျန်နီခရေ နုန်းမြေ အနည်တိနန့် ပြည့်ဝဗျာယ် ဟိရေ။ ၁၅,၄၄၄ စတုရန်းမိုင် (၄၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းသော မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသစွာ ဇာနီရာတွင် မှ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင်ထက် ၁၀ပေ (၃ မီတာ) ထက် ပိုပြီးကေ မမြင့်ပါ၊၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသအထဲ မြစ်တိနန့် တူးမြောင်းတိ ဟိုကပင်မှ ဖြတ်လျှက် တည်ဟိပြီး ယင်းရို့မှ အနည်မကန်မဝှန်ကို ပို့ချသဖြင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသသည် တနှစ်လျှင် ပင်လယ်တွင်းသို့ ၁၉၇ ပေ မှ ၂၆၃ပေ (၆၀ မီတာ မှ ၈၀ မီတာ) အထိ ဆန့်ထွက်ဗျာယ် ဟိရေ။ ===မြင်ကွင်းကျယ်=== [[File:HaLongBayBIG.jpg|thumb|centre|750px|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွီခံ ဒေသတခု ဖြစ်ရေ ဟလောင်ပင်လယ်အော်၏ မြင်ကွင်းကျယ်]] ===ရာသီဥတု=== [[File:Mai Chau - Haus im Reisfeld, Palmen.jpg|thumb|စွတ်သော အပူလျော့ပိုင်း ရာသီဥတု ဟိရေ ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း မိုင်ချောဒိစတြိတ်မှ ကျေးရွာတခု]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအများစုစွာ အပူပိုင်းရာသီဥတုဟိပြီးး ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း (ဟနွိုင်းအပါအဝင်) သည် အပူပိုင်းဒေသရာသီဥတုဟိရေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ လတ္တီကျု မကန်မဝှန် ဟိပြီးး မြီမျက်နှာသွင်ပြင်မာ အနိမ့်အမြင့် မတူညီသဖြင့် ရာသီဥတုမှ တနီရာနန့် တနီရာ သိသာစွာ ကွဲပြားခြားနားရေ။ နိုဗန်ဘာလမှ ဧပြီလ အထိ ဟိရေ ဆောင်းရာသီ တနည်း ခြောက်သွိသော ရာသီမာ မုတ်သုံလီစွာ အရှိမြောက်ဘက်ဟိ တရုတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ တုန်ကင်ဂျိုင်တာလောင်ကို ဖြတ်သန်းတိုက်ခိုက်ပြီး ရီငွီ့တိကို သိသိသာသာ သယ်ဆောင်လာလေ့ ဟိရေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် နိုင်ငံ၏ နီရာအများစုကတော့ခါ မိုးခါသား တနည်း နွီရာသီ နန့် နှိုင်းနိူင်းမှရာ ခြောက်သွိရေလို့ ထင်ရရေ။ နှစ်စိုင် ပျမ်းမျှ အပူချိန်မာ မြီပြန့်ဒေသတိမာ တောင်ကုန်းဒေသတိထက် ပိုပြီးကေ မြင့်မားပြီး တောင်ပိုင်းမာ မြောက်ပိုင်းထက် ပိုပြီးကေ မြင့်မားရေ။ တောင်ပိုင်း မြီပြန့်ဒေသတိ ဖြစ်ရေ ဟိုချီမင်းစီးတီး တဝိုက် နန့် မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရို့မာ အပူချိန် ကွာဟမှု နည်းပါးပြီး တနှစ်တာလုံး ၂၁° ဆဲလ်စီးယပ်စ် မှ ၂၈° ဆဲလ်စီးယပ်စ် အထဲသာ ဟိရေ။ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကို မြောက်ပိုင်း တောင်ကုန်းတိ နန့် ကုန်းမြင့်ဒေသတိမာ ပိုပြီးကေ သိပိုပြီး ဒီဇန်ဘာ နန့် ဂျန်နဝါရီ လမာ ၅° ဆဲလ်စီးယပ်စ် မှ ဂျူလိုင် နန့် သြဂတ်လရို့မာ ၃၇° ဆဲလ်စီးယပ်စ် အထိ ဟိရေ။ ===ဂေဟစနစ် နန့် ဇီဝမျိုးကွဲတိ=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ် သဘာဝ နီရာ နှစ်ခု ဟိပြီးး ဟလောင် ပင်လယ်အော် နန့် ဖောင်းနကီဘန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ယင်းအပြင် ဇီဝထု ထိန်းသိမ်းရီး နီရာ ခြောက်ခု ဟိပြီးး ယင်းရို့မာ ကန်ဂျောင် လမုတော၊ ကက်တရန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ ကတ်ဗာ့ အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အူမင်းသျောင် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ နန့် အနောက်ငဲ့အန်းဒေသရို့ ဖြစ်တေ။ [[File:Pseudoryx nghetinhensis.PNG|thumb|ဗီယက်နမ်၏ မျိုးရင်းသတ္တဝါဖြစ်ရေ ကမ္ဘာ့အယှားပါးဆုံး နို့တိုက်သတ္တဝါဖြစ်ရေ ဆယ်အိုလာကောင်]] ဗီယက်နမ်စွာ အင်ဒိုမလာယာ ဂေဟဇုံ အထဲ ကျရောက်ရေ။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် အမျိုးသား ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ လက်ဟိအခြီအနီ အစီအစာခံစာအရ <ref name=Repeated>{{cite web |url=http://www.nea.gov.vn/HTMT_ddsh05.htm |title=Báo cáo Hiện trạng môi trường quốc gia 2005 |language=Vietnamese |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090223065322/http://www.nea.gov.vn/HTMT_ddsh05.htm |archivedate=23 February 2009}}</ref> ဗီယက်နမ်သည် ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ဇီဝမျိုးကွဲ မြင့်မားစွာကွဲပြားသော နိုင်ငံ ၂၅ နိုင်ငံမာ တနိုင်ငံ အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ဇီဝမျိုးကွဲ များပြားစွာ ဟိရေ နိုင်ငံ စာရင်းမာ အဆင့် ၁၆ ဟိပြီးး ကမ္ဘာပေါ်ဟိ မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၁၆% ခန့် နီထိုင်ရေ။ ဒေသရင်းမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၅,၉၈၆ ခုကို စစ်ဆီးတွိဟိပြီး ယင်းရို့အထဲမှ ၁၀% မာ ဇာတိရင်းဖြစ် မျိုးစိတ်များ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဒေသရင်း တိရစ္ဆာန်များမာ နီမာတိုဒါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၀၇ မျိုး၊ အော်လီဂိုချယ်တာ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀ မျိုး၊ အက်ကရီနာ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၄၅ မျိုး၊ စပရင်းတေးမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၁၃ မျိုး၊ အင်းဆက် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၇၇၅၀ မျိုး၊ တွားလားသတ္တဝါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၆၀ မျိုး၊ ကုန်းနီရေနီသတ္တဝါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၂၀မျိုး ၊ ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၈၄၀မျိုး နန့် နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၁၀ မျိုးရို့ ဟိကတ်ယား ယင်းရို့ထဲက ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀၀ နန့် နို့တိုက်သတ္တဝါ ၇၈မျိုး ရို့မာ ဇာတိရင်းဖြစ် မျိုးစိတ်တိ ဖြစ်တေ။<ref name=Repeated/> ယင်းအပြင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ ရီချို မိုက်ခရိုအယ်လဂျီ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁,၄၃၈ မျိုး ဟိပြီးး မိုက်ခရိုအယ်လဂျီ မျိုးစိတ်အားလုံးရို့၏ ၉.၆% ဖြစ်ကာ ရီနီ ကြောရိုးမဲ့ သတ္တဝါ ၇၉၄မျိုး နန့် ပင်လယ်ငါးမျိုးစိတ်ပေါင်း ၂,၄၅၈ မျိုးရို့လေ့ နီထိုင်ကတ်ရေ။ <ref name=Repeated/> ပရုန်းနရုန်းနှစ်တိ အတွင်းမာ ဗီယက်နမ်ဟိ ဇာတိရင်းဖြစ်မျိုးစိတ်တိ ထဲက မျိုးစု ၁၃ခု၊ မျိုးစိတ် ၂၂၂ ခု၊ တက်ဆာ ၃၀ခုရို့ကို အသစ်ထပ်မံ ဖော်ထုတ်ထားရေ။ <ref name=Repeated/> နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ်သစ် ၆ မျိုးမာ ဆယ်အိုလာကောင်၊ မန့်ဂျပ်ကောင်ကြီး၊ တုန်ကင်နခေါင်းတိုမျိုးက် ရို့ပါဝင်ပြီး ငှက်မျိုးစိတ်သစ်မာ မျိုးသုဉ်းမည်ကို စိုးရိမ်ရရေ အက်ဒဝပ်ရစ်ငှက်လည်း ပါဝင်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=253|title=Edwards's Pheasant (Lophura edwardsi)|publisher=BirdLife International|accessdate=1 September 2012}}</ref> ၁၉၈၀ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းများမာ ကက်တရန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်အထဲ ဂျာဗားကြံ့စိကေချေကို တွိရကေလေ့ ထိုမျိုးစိတ်၏ နောက်ဆုံးအကောင်ကို ၂၀၁၀ ခုနှစ်က တယောက်တလီမှ သတ်ဖြတ်ခကြောင်း သိရရေ။ <ref>{{Cite news |title = Javan rhino 'now extinct in Vietnam' |author= Kinver, Mark |work= BBC News |date= 25 October 2011 |accessdate=25 October 2011 |url= http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15430787 }}</ref> စိုက်ပျိုးရီးဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ မျိုးကွဲတိ အနိန်နန့် ကြည့်ဖို့ဆိုခကေ ဗီယက်နမ်စွာ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ မျိုးယဉ် ဗဟိုဌာန ၁၂ ခုမာ တခု အပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ် အမျိုးသား မျိုးယဉ် ဗီဇ ဘဏ်မာ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၁၅ ခု၏ မျိုးယဉ် ၁၂,၃၀၀ ခုအား ထိန်းသိမ်းထားရေ။<ref name=Repeated/> ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ ၂၀၀၄ ခုနှစ် တနှစ်ထဲမာ ဇီဝမျိုးကွဲများ ထိန်းသိမ်းရီးအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၉.၀၇ သန်း အသုံးပြုခပြီး ထိန်းသိမ်းရေ ဒေသ ၁၂၆ ခုကို ထူထောင်ခဲ့ကာ ယင်းရို့ထဲမာ အမျိုးသားဥယျာဉ် ၂၈ ခုလည်း ပါဝင်ရေ။<ref name=Repeated/> {{Clear}} == စီးပွားရီး == [[File:LANDMARK72.jpg|thumb|left|ဟနွိုင်းက ကီးနောင်ဟနွိုင်း လန်းမတ်တာဝါ၊ ဗီယက်နမ်ဟိ အမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦး]] ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းပြည်မားထုတ်ကုန်၏ လက်ဟိတန်ဖိုးမာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၃၈ ဘီလီယံ အထိ တိုးတက်လားခပြီး လူတဦးချင်း အနေနန့် တွက်ကြည့်ဖို့ ဆိုခကေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၅၂၇ အထိ ဟိရေ။ <ref name=imf2> {{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=73&pr.y=7&sy=2014&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=582&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=World Economic Outlook: Vietnam |publisher=International Monetary Fund |date=October 2013 |accessdate=14 February 2017}}</ref> ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ဂိုးမန်းဆက်ချ် ကုမ္ပဏီမှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရီးသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်မာ စုစုပေါင်းပြည်မားထုတ်ကုန် လက်ဟိတန်ဖိုး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၃၆ ဘီလီယံ ဒေါ်လာ နန့် လူတဦးချင်း အနေနန့် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄,၃၅၇ ဒေါ်လာ မျှ ဟိလှာယား ကမ္ဘာ့အဆင့် နံပါတ် ၂၁ ဖြစ်လီဖို့လို့ မှန်းထားရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.fwa.org/pdf/Vietnam_posttrip_article.pdf|title=The Vietnamese Stock Market|publisher=Financial Women's Association of New York|accessdate=7 May 2010|archivedate=5 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181005111807/https://www.fwa.org/pdf/Vietnam_posttrip_article.pdf}}</ref> ဗီယက်နမ်စွာ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မာ ဒေါ်လာတန်ဖိုးအစစ်ဖြင့် တွက်ကြည့်မည် ဆိုခကေ တနှစ်လျှင် ၁၀% တိုးတက်မှုနှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရီး နောက်ထွက်နှိုင်ငံတိထဲမာ တိုးတက်မှု အပြင်းဆုံး နိုင်ငံတနိုင်ငံ ဖြစ်လှာဖို့လို့ ပရိုက်စ်ဝါးတားဟောက်စ်ကူးပါး၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ လှောက်မှန်းထားရေ။<ref>{{cite press release |url=http://www.pwc.com/vn/en/releases2008/vietnam-may-be-fastest-growing-emerging-economy.jhtml |title=Vietnam may be fastest growing emerging economy |date=12 March 2008 |publisher=PricewaterhouseCoopers |accessdate=20 October 2011}}</ref> ဗီယက်နမ်၏ စုစုပေါင်းပြည်မား ထုတ်ကုန် တန်ဖိုးစွာ ၂၀၅၀ ခုနှစ်မာ မာ နော်ဝေ၊ စင်ကာပူ နန့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံရို့ကို ကျော်တက်လားဖို့လို့ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဟောင်ကောင်-ရှန်ဟိုင်း ဘဏ်ကော်ပိုရီးယှင်း အဖွဲ့မှ ဟောကိန်း ထုတ်ထားရေ။<ref>[http://www.tuoitrenews.vn/cmlink/tuoitrenews/business/vietnam-to-be-listed-top-economies-by-2050-hsbc-1.58480 "Vietnam to be listed among top economies by 2050: HSBC"]. ''Tuổi Trẻ News''. 14 January 2012. Retrieved 18 April 2012. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120116170035/http://www.tuoitrenews.vn/cmlink/tuoitrenews/business/vietnam-to-be-listed-top-economies-by-2050-hsbc-1.58480 |date=16 January 2012 }}</ref> ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ သမိုင်းကြောင်းတလျှောက်မာ စပါးစိုက်ပျိုးမှုကို အခြီခံသော စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး အဓိကပြုလုပ်ရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းတခု ဖြစ်ခရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အလူမီနီယမ် ထုတ်လုပ်ရာမာ အရေးကြီးသော ကုန်ကြမ်းတမျိုးဖြစ်ရေ ဗောက်ဆိုက်တူးဖော်ရီး လုပ်ငန်းလည်း ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်၏ စီးပွားရီးကို အဓိက ပုံဖော်ကပင်ာ ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဗဟိုကော်မတီနန့် အမျိုးသား ကွန်ဂရက်တိ၏ စုံညီအစည်းအဝေးတိက ချမှတ်သော ငါးနှစ်စီမံကိန်းတိ ဖြစ်တေ။ [[File:Floating Market - Can Tho - Vietnam.JPG|thumb|right|မဲခေါင်မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ်ဒေသဟိ ရီပေါ်ဈီး]] လယ်ယာများ၊ စက်ရုံတိ နန့် ငွီကြေး အရင်းအနှီးတိကို စုပေါင်းလုပ်ကိုင်ခြင်းစွာ ဗဟိုပြုစီမံမှု၏ အစိတ်အပိုင်း တခုဖြစ်ပြီးကေ လူသန်းပေါင်းများစွာရို့စွာ အစိုးရ၏ အစီအစိုင်တိမာ လုပ်ကိုင်ခကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် စီးပွားရီးစွာ စွမ်းရည်မပြည့်ဝမှု တိနန့် ခြစားမှုတိ၊ အရည်အသွီး ညံ့ဖျင်းမှုတိနန့် အပြည့်အဝ မထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်းတိနန့် ပြည့်နှက်နီခရေ။ ယင်းအပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နန့် ဥရောပနိုင်ငံ အများစုမှ ပြုလုပ်ရေ စစ်အပြီး ကုန်သွယ်ရီး ထီးမှုတိ၏ ဒဏ်ကိုလေ့ ခံခကတ်ရရေ။ ၁၉၈၀ ခုနှစ် တိ၏ နှောင်းပိုင်းမာ ဗီယက်နမ်၏ အဓိက ကုန်သွယ်ဖက်များ ဖြစ်ကတ်တေ ဆိုဗီယက်အုပ်စု အင်အားလျော့နည်းလာခြင်းကြောင့် ယင်းပြဿနာတိကို ပိုပြီးကေ ဆိုးရွားလားလီရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဆဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အမျိုးသားကွန်ဂရက်မာ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို အခြီခံသော စျီးကွက်စီးပွားရီး ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုကို ဒွိုင်းမွိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး အစီအစိုင်၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် စတင် မိတ်ဆက်ခရေ။ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ ကုန်သွယ်ရီး နန့် စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီးရို့မာ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှုကို အားပီးခရေ။<ref>[http://ssrn.com/abstract=1442384 Vuong, Quan-Hoang; Tran, Tri-Dung (2009). "The cultural dimensions of the Vietnamese private entrepreneurship"]. ''Icfai Journal of Entrepreneurship Development'', Vol. VI, Nos. 3 & 4 (September & December 2009), pp. 54–78. Icfai University Press via SSRN. Retrieved 4 October 2012.</ref> ယင်းပိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကြောင့် ဗီယက်နမ်၏ စုစုပေါင်း ပြည်မားထုတ်ကုန်မာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်အထဲ နှစ်စိုင် ၈% ခန့် တိုးတက် ပါလတ်တေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ နှောင်းပိုင်းဟိ ကမ္ဘာ့စီးပွားရီး ကျဆင်းမှုမှာပင် စီးပွားရီး တိုးတက်မှုကို ဆက်ပနာ အားကောင်းနီခပြီးကေ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ၆.၈% မျှ ဟိခရေ။ ယကေလေ့သော့ ၂၀၁၀ ဒီဇန်ဘာလမာ ဗီယက်နမ်၏ ငွီကြီးဖောင်းပွမှုနှုန်းမာ ၁၁.၈% ခန့် ဟိဖို့ဟု ခန့်မှန်းခရေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာပင် ဗီယက်နမ်ဒေါင်ငွီကြီး၏ တန်ဖိုးကို ၃ ကြိမ်မျှ လျှော့ချခရရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.vietfinancenews.com/2010/12/vietnam-2010-growth-fastest-in-three.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110104115530/http://www.vietfinancenews.com/2010/12/vietnam-2010-growth-fastest-in-three.html |archivedate=4 January 2011 |title=Vietnam 2010 growth fastest in three years – Vietnam Banking Finance News |publisher=Vietfinancenews.com |date=29 December 2010 |accessdate=6 August 2011}}</ref> [[File:Rice fields near Sapa, Viêt Nam.jpg|thumb|left|ဆာပါးက စပါးခင်းတိ]] ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ လုပ်ငန်းနန့် ဟိုင်းတက်ခ် လုပ်ငန်း ရို့မာ နိုင်ငံစီးပွားရီး၏ ကြီးမားရေ အစိတ်အပိုင်း နန့် အကကောင်းလျင်ဆုံး တိုးတက်သော အစိတ်အပိုင်း တခု ဖြစ်လာခရေ။ ဗီယက်နမ်သည် ရီနံလုပ်ငန်းမာ နောက်ကျမှ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သော နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်ကေလေ့ ဂုချိန်ခါ အရှိတောင်အာသျှမာ တတိယ အကြီးဆုံး ရီနံထုတ်လုပ်ရေ နိုင်ငံ ဖြစ်လှာခပြီးကေ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မာ တစ်နိကေ ရီနံစည်ပေါင်း ၃၁၈,၀၀၀ စည် (၅၆,၀၀၀ ကုဗမီတာ) မျှ ထုတ်လုပ်နိုင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=VM|title=Vietnam|publisher=United States Energy Information Administration|year=2011|accessdate=6 November 2012}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်သည် အာသျှ-ပစိဖိတ် ဒေသမာ အဋ္ဌမမြောက် အများဆုံး ရီနံစိမ်း ထုတ်လုပ်ရေ နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်ခရေ။ <ref>Fong-Sam, Yolanda (August 2012) [http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2010/myb3-2010-vn.pdf "Vietnam"] in ''2010 Minerals Yearbook''. USGS. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130302030501/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/2010/myb3-2010-vn.pdf |date=2 March 2013 }}</ref> ယင်းဧ့ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နိုင်ငံပိုင်ပင် ဗီယက်နမ်စွာ ငါးနှစ်တာ အတွက် ဗဟိုမှ ရီးဆွဲသော စီမံကိန်းတိကို ဆက်ပနာ အသုံးချဆဲ ဖြစ်တေ။ တစ်နိကေ ဝင်ငွီ တဒေါ်လာထက်နည်းသော လူဦးရွီကို ရွီတွက်သော အလွန်အကျွံ ဖွဲရာကျမှုသည် ဗီယက်နမ်မာ သိသာစွာ လျော့ကျ လာခပြီး တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နန့် ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံတိထက် ဆင်းရဲမှုနှုန်း လျော့နည်း လီရေ။ <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html Economy of Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211129/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html |date=24 December 2018 }}. CIA World Factbook. Updated 21 September 2012. Retrieved 4 October 2012.</ref> ယင်းပိုင် ဆင်းရဲမှုနှုန်း လျော့ကျရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမာ လူနီမှု စနစ်ကို မြှင့်တင်ရန်နန့် စီးပွားရီးမညီမျှမှုတိ တိုးပွားလာခြင်းကို ဟန့်တားရန် ရည်ရွယ်သော မျှတရေ စီးပွားရီး ပေါ်လစီတိကြောင့် ဖြစ်တေ။ ထိုပေါ်လစီတိမာ ဒွိုင်မွိုင် အစီအစိုင်၏ အစမာ ပြုလုပ်ခသော မြေတိကို အညီအမျှ ခွဲဝီပီးခြင်း၊ ဆင်းရဲသော ဝီးလံခေါင်ဖျား ဒေသတိမာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်း နန့် ပညာရီးနန့် ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှုရို့တွက် အထောက်အပံ့ပီးခြင်း စရေ ပေါ်လစီတိ ပါဝင်ရေ။ <ref name=ODI1/> နိုင်ငံတကာ ငွီကြီးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်၏ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမာ ၄.၄၆% လှောက်ရာ ဟိရေ။<ref name=imf2/> ===ကုန်သွယ်ရီး=== [[File:Saigon Trade Center vươn mình trong nắng.jpg|thumb|right|ဒွိုင်းမွိုင် ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး အပြီးမာ ဟိုချီမင်းစီးတီးမာ ဦးစွာတည်ဆောက်ခရေ မိုးမျှော်တိုက်တိထဲက တခုဖြစ်ရေ ဆိုင်းဂုံထရိတ်စင်တာ]] ၂၀၀၀ ခုနှစ်တိ၏ အစောပိုင်းမှ အစပြုပနာ ဗီယက်နမ်စွာ ကုန်သွယ်ရီးဆိုင်ရာ လျှော့ပေါ့မှုတိကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခပြီး တဖက်မှ အချို့ စီးပွားရီး ကဏ္ဍများမာ နိုင်ငံတကာ စျီးကွက်သို့ ဖွင့်လှစ်ပီးခပိုင် အချို့ ကဏ္ဍတိအား ဆက်ပနာ ထိန်းသိမ်းခခြင်းအားဖြင့် နှစ်လမ်းလား နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခရေ။ <ref name=ODI1>{{cite web |author= Vandemoortele, Milo |author2= Bird, Kate |year= 2010 |url= http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5057&title=viet-nams-progress-economic-growth-poverty-reduction-impressive-improvements |title= Viet Nam's Progress on Economic Growth and Poverty Reduction: Impressive improvements |location= London |publisher= Overseas Development Institute |accessdate= 11 February 2017 |archivedate= 14 May 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110514200140/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5057&title=viet-nams-progress-economic-growth-poverty-reduction-impressive-improvements }}</ref><ref name=ODI3>{{cite web |author=Vandemoortele, Milo |year=2010 |url=http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4751&title=millennium-development-goals-equity-development |title=The MDG fundamentals: improving equity for development |location=London |publisher=Overseas Development Institute |accessdate=11 February 2017 |archivedate=15 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100515181557/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4751&title=millennium-development-goals-equity-development }}</ref>၂၀၀၆ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လမာ ဗီယက်နမ်သည် ယင်းရို့၏ ဉာဏမူပိုင်ပစ္စည်းဆိုင်ရာ ဥပဒေတိကို ထရစ်ပ် သဘောတူညီချက် နန့်အညီ ပြင်ဆင်ခပြီးကေ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၁၁ ရက်မာ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီးအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ တနိုင်ငံ ဖြစ်လာခရေ။ ဗီယက်နမ်စွာ ဂုချိန်ခါမာ အာသျှ၏ အပွင့်လင့်ဆုံး စီးပွားရီးစနစ်ဟိရေ နိုင်ငံများမာ တခုအပါအဝင် ဖြစ်နီဗျာယ် အလားအပြန် ကုန်သွယ်မှု တန်ဖိုးမာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မာ ဂျီဒီပီ၏ ၁၆၀% မျှ ဟိနီသဖြင့် တချိန်တည်းမာဟိရေ တရုတ်၏ အချိုးထက် နှစ်ဆ များနိန်ပြီးကေ အိန္ဒိယ၏ အချိုးထက် ၄ ဆ မျှ တိုးနီရေ။<ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/11/13/8393174/index.htm Vietnam Vrooooom: Asia's second-fastest-growing economy takes the global stage.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030154458/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/11/13/8393174/index.htm |date=30 October 2013 }} CNN Money. 13 November 2006.</ref> ဗီယက်နမ်၏ အဓိက ကုန်သွယ်ဖက် နိုင်ငံတိမာ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ဩစတြေးလျ၊ အာဆီယံ နိုင်ငံတိ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နန့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံတိ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ် အကောက်ခွန်ဌာန၏ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ အစီအစာခံစာအရ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ပထမ နှစ်တဝက်မာ နိုင်ငံတကာ ကုန်ပစ္စည်းတိကုန်သွယ်မှုကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၂၄ ဘီယံ အထိ ဟိပြီးး ၂၀၁၂ ခုနှစ် ထိုအချိန်ကာလနန့် နိုင်းနိူင်းပါက ၁၅.၇% မျှ ပိုပြီးကေ မြင့်မားစွာကို တွိရရေ။ မိုဘိုင်းဖုန်း နန့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းတိကို အမြောက်အမြား တင်ပို့မှု တင်သွင်းမှု ပြုလုပ်ပြီးကေ သဘာဝ အရင်းအမြစ် စျီးကွက်မာ အမြင့်ဆုံးတင်ပို့မှုကို ရီနံစိမ်း ဖြစ်ပြီးကေ တစ်ချိန်တည်းမာပင် သံ နန့် စတီးလ် တိကို အများဆုံးတင်သွင်းခစွာကို တွိရရေ။ အမေရိကန်စွာ ဗီယက်နမ်၏ တင်ပို့မှု အမြောက်အမြားကို ဝယ်ယူသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ တင်သွင်းမှု အများဆုံးမာ တရုတ်ကုန်ပစ္စည်းတိ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|title=Developments and trends of Vietnam international merchandise trade in June and the first half of 2013|url=http://www.customs.gov.vn/English/Lists/News/ViewDetails.aspx?ID=195|work=Vietnam Customs|publisher=General Department of Vietnam Customs|accessdate=31 July 2013|date=23 July 2013|archive-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111213559/http://www.customs.gov.vn/English/Lists/News/ViewDetails.aspx?ID=195}}</ref> မြီယာပြုပျင် ပြောင်းလဲရီး ပြုလုပ်ခြင်း၏ ရလဒ် အဖြစ် ဗီယက်နမ်စွာ စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး ဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်တိကို အဓိက တင်ပို့ရောင်းချသော နိုင်ငံ ဖြစ်လာခရေ။ ဂုချိန်ခါ ကမ္ဘာထက်မာ သီဟိုဠ်စိ အများဆုံး တင်ပို့ရေ နိုင်ငံဖြစ်ပြီးကေ ကော်ဖီ ဒုတိယအများဆုံး တင်ပို့ရေ နိုင်ငံ ဖြစ်လာရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/magazine-25811724|title=How Vietnam became a coffee giant - BBC News|author=|date=|work=bbc.com}}</ref>ဗီယက်နမ်စွာ နှစ်ရှည်ပင် စိုက်ပျိုးဖို့ အတွက် ၆.၉၃% မျှသော မြီကို အသုံးပြုထားသဖြင့် မဲခေါင် ဒေသကြီးမာ သုံးစွဲမှု အချိုး အများဆုံး ဖြစ်တေ။ တခြားသော အဓိက ပို့ကုန်များမာ လက်ဖက်၊ ရာဘာ နန့် ရီထွက်ပစ္စည်းတိ ပါဝင်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ဂျီဒီပီမာ ပါဝင်ရေ စိုက်ပျိုးမွီးမြူရီး ၏ အဝီမာ ပရုန်းနရုန်း ဆယ်စုနှစ်တိ အထဲ ကျဆင်းလှာခပြီးကေ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မာ ၄၂% မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မာ ၂၀% အထိ ကျဆင်းလှာခဲ့ကာ စီးပွားရီး၏ အရာကဏ္ဍတိမာ ပိုပြီးကေတိုးတက်ပါလတ်တေ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်စွာ ဥရောပသမဂ္ဂ နန့် ကုန်သွယ်ရီး လွတ်လပ်ခွင့် အတွက် ညှိနှိုင်းခပြီးကေ ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ဂျီအက်စ်ပီ စနစ်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ရရန် ကြိုးစားခရေ။ ထိုစနစ်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ရရေ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိစွာ ဥရောပစျီးကွက် အထဲ ကုန်ပစ္စည်းတိကို အခွန်နှုန်း သက်သာစွာဖြင့် တင်ပို့ခွင့် ရဟိကတ်တေ။ <ref name="EUfta">{{cite news|title=Vietnam-EU free trade agreement set to fire|url=http://www.vietnamtribune.com/index.php/sid/222099915/scat/fc849e836694179b/ht/Vietnam-EU-free-trade-agreement-set-to-fire|accessdate=19 May 2014|publisher=''Vietnam Tribune''|archivedate=19 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140519224620/http://www.vietnamtribune.com/index.php/sid/222099915/scat/fc849e836694179b/ht/Vietnam-EU-free-trade-agreement-set-to-fire}}</ref> ===သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ=== [[File:TOPIO 3.jpg|thumb|left|လူပုံစံ တိုပီယို ၃.၀ စက်ရုပ်]] ဗီယက်နမ် ပညာသျှင်တိသည် ဘုရင်ခေတ်မှ အစပြုပနာ မကန်မဝှန်သော ပညာရပ်နယ်ပယ်များမာ တိုးတက်စီဖို့ ကြံဆောင်ခကတ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် လူမှုရီးသိပ္ပံ ပညာရပ်တိနန့် လူသားဆိုင်ရာ ပညာရပ်တိ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်မာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု သမိုင်းပညာရပ်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာသော သမိုင်းကြောင်း ဟိရေ။ ၁၃ ရာစုမာ နန်းစွန့်ခသော ဧကရာဇ် ထရန်နန်တောင်သည် ဘုန်းကြီးတိကို ဦးဆောင်လို့ ဒဿနိကဗေဒ၏ ဘာသာရပ်ခွဲတခု ဖြစ်ရေ ထရပ်လမ်ဇန် ဘာသာရပ်ကို တိုးတက်စီဖို့ ကြိုးစားခကတ်တေ။ ပေါင်းနှုတ်မြှောက်စား နန့် ဂျီဩမေတြီ ပညာရပ်တိကို ၁၅ ရာစုကနိန် စတင်ပနာ ဗီယက်နမ်မာ လူအမ်သာဗင်း၏ ဖတ်စာအုပ်ထက်မာ အခြီခံပနာ သင်ကြားခကတ်တေ။ လူအမ်သာဗင်းသည် ဗီယက်နမ်အား သုည နန့် စတင်မိတ်ဆက်ပီးခပြီးကေ မာ့ခ်ဟျန်တချ်မှ အနှုတ်ကိန်းတိကို မသိကိန်း၊ လျှို့ဝှက်ကိန်း နန့် ဝှက်ကိန်းတိကို မိတ်ဆက်ပီးခကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဗီယက်နမ် ပညာသျှင်တိစွာ စွယ်စုံကျမ်း မကန်မဝှန်ကို ရီးသား ထုတ်ဝီခရေ။ မျက်မှောက်ခေတ်မာ ဗီယက်နမ် သိပ္ပံပညာသျှင်ရို့စွာ ပညာရပ် နယ်ပယ်အမျိုးမျိုးမာ ထင်ရှားရေ ပံ့ပိုးမှုတိ ပြုလုပ်ခကတ်ပြီး အထူးအနိန်နန့် သင်္ချာဘာသာရပ် ဖြစ်တေ။ ဟွမ်းတေစွာ အသုံးချ သင်္ချာ ဘာသာရပ်ဟိ ဂလိုဇာ အော့ပတီမိုက်ဇေးရှင်း ဘာသာရပ်ခွဲကို ၂၀ ရာစုမာ စတင်ဖော်ထုတ်ခသူ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်စွာ လက်ဟိမာ ပြည်တွင်းဖြစ် အာကာသ စူးစမ်းလီ့လာရီး အစီအစိုင်ကို ဆောင်ရွက်နိန်ပြီးကေ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း၆၀၀ တန်ဖိုးဟိရေ ဗီယက်နမ် အာကာသ ဗဟိုဌာနကို ဆောက်လုပ်ဖို့ စီစိုင် ဆောင်ရွက်နိန်ရေ။<ref>[http://www.asianscientist.com/topnews/vietnam-build-us600m-national-space-center-by-2018/ "Vietnam To Build US$600m National Space Center By 2018"]. Asian Scientist, 22 November 2011. Retrieved 27 November 2011.</ref> ဗီယက်နမ်စွာ စက်ရုပ်တိ တီထွင်ထုတ်လုပ်ခြင်းမာလည်း ထင်ရှားရေ တိုးတက်မှုတိ ဟိပြီးး တိုပီယို လူပုံစံ စက်ရုပ်မာ နမူနာ တခု ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite news |url=http://www.diginfo.tv/2007/12/05/07-0601-d.php |title=Nano technology &#124; Computer &#124; Robot &#124; TOSY TOPIO – Table Tennis Playing Robot |work=DigInfo News |location=Tokyo |date=5 December 2007 |accessdate=12 February 2017 |archivedate=21 May 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090521023057/http://www.diginfo.tv/2007/12/05/07-0601-d.php }}</ref>၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ အတွက် ဗီယက်နမ်၏ နိုင်ငံတော် အသုံးစရိတ်မာ ဂျီဒီပီ၏ ၀.၄၅% လှောက်ဟိရေ။<ref>[http://vietnamnews.vnagency.com.vn/Economy/206910/tech-science-spending-too-low.html "Tech, science spending too low"]. VietNam News, 21 December 2010. Retrieved 30 April 2012.</ref> {{Clear}} ===သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ လက်ဟိ သယ်ယူပိုဆောင်ရီး ကွန်ယက်၏ မူလအစမာ ပြင်သစ်ရို့ အုပ်ချုပ်စဉ်က ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းတိကို သယ်ယူပို့ဆောင်ဖို့ အတွက် တည်ဆောက်ခခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲအပြီးမာ ခေတ်မီဖို့အတွက် အကြီးအကျယ် ပြင်ဆင်ခရေ။ ====လီကြောင်းပို့ဆောင်ရီး==== [[File:Tan Son Nhat International Airport.jpg|thumb|right|ဟိုချီမင်းစီးတီး ဟိ[[တန်ဆွန်းညက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလီဆိပ်]]မာ ဗီယက်နမ်ဟိ အလုပ်အများဆုံး လီဆိပ်တခုဖြစ်တေ။]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ အများပြည်သူသုံး အဓိက လီဆိပ် ၂၁ ခုဟိပြီးး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ် ၃ ခု ဟိရေ။ ယင်းရို့မာ ဟနွိုင်းမြို့ဟိ နွိုင်းဘိုင်လီဆိပ်၊ ဒါနန်းဟိ ဒါနည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ် နန့် ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ [[တန်ဆွန်းညက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလီဆိပ်]] ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ တန်ဆွန်းညက်သည် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးလီဆိပ်တခု ဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာခရီးသည်တိ၏ ၇၅% ကို လက်ခံ ပို့ဆောင်ပေးဗျာယ် ဟိရေ။ နိုင်ငံတော်မှ သဘောတူထားရေ အစီအစိုင်အရ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလီဆိပ် ၁၀ ခု အထိ ဟိလာမည် ဖြစ်တေ။ ထိုလီဆိပ်များမာ ဗင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ဖူးဘိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ကမ်ရန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ဖူးကောက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ကက်ဘီ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်၊ ကန်သိုး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ် နန့် လောင်သမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်ရို့ ပါဝင်ရေ။ အစီအစိုင်ထဲမာ ပါဝင်ရေ လောင်သမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လီဆိပ်စွာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မာ အပြည့်အဝ တည်ဆောက်ပြီးစီးပါက တနှစ်လျှင် ခရီးသည် သန်း ၁၀၀ ကို ဝန်ဆောင်မှုပီးနှိုင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ် လီကြောင်းလိုင်းစွာ နိုင်ငံတော်ပိုင် လီကြောင်းလိုင်း ဖြစ်ပြီးကေ ခရီးသည်တင် လီယာဉ် ၆၉ စင်းမျှ ဟိပြီး <ref name="fleet">{{cite web| title = Vietnam Airlines Details and Fleet History | publisher = PlaneSpotters.net | date = 1 April 2010 | url = http://www.planespotters.net/Airline/Vietnam-Airlines | accessdate =1 April 2010}}</ref><ref>{{cite web | title = Fleet Information | publisher = Vietnam Airlines | url = http://vietnamairlines.com.vn/wps/portal/en/site/flight_info/fleet_information/!ut/p/c5/fY1RC4IwFEZ_UdybWturjHSFbmSMdC-xQoYwXQ8R-O_beqkXvffx8J0DGsJP5j1Y8xr8ZBy0oPc3VuY8IxUiMkYxIbzKUqW2iLvAuz9e1nURuKKkOYgvX1-fQFvn76FzjeVlEyXrPJYix4XLEQT3Yw8daPKzSCVJsDRnkSYSJSJ0rrfmMcNzbOfLcVN8ALBLRCU!/dl3/d3/L0lJSklna21BL0lKakFBQ3lBQkVSQ0pBISEvNEZHZ3NvMFZ2emE5SUFnIS83X0NHQUg0N0wwME9VTzcwMjdSUU4zMk8wTzAwL0FsX19fNTI!/?WCM_PORTLET=PC_7_CGAH47L00OUO7027RQN32O0O00_WCM&WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/en/site/flight_info/fleet_information/ | accessdate = 30 June 2011 | archivedate = 4 October 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111004121039/http://vietnamairlines.com.vn/wps/portal/en/site/flight_info/fleet_information/!ut/p/c5/fY1RC4IwFEZ_UdybWturjHSFbmSMdC-xQoYwXQ8R-O_beqkXvffx8J0DGsJP5j1Y8xr8ZBy0oPc3VuY8IxUiMkYxIbzKUqW2iLvAuz9e1nURuKKkOYgvX1-fQFvn76FzjeVlEyXrPJYix4XLEQT3Yw8daPKzSCVJsDRnkSYSJSJ0rrfmMcNzbOfLcVN8ALBLRCU!/dl3/d3/L0lJSklna21BL0lKakFBQ3lBQkVSQ0pBISEvNEZHZ3NvMFZ2emE5SUFnIS83X0NHQUg0N0wwME9VTzcwMjdSUU4zMk8wTzAwL0FsX19fNTI!/?WCM_PORTLET=PC_7_CGAH47L00OUO7027RQN32O0O00_WCM&WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2Fen%2Fsite%2Fflight_info%2Ffleet_information%2F }}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ်မာ လီယာဉ် ၁၅၀ စင်း အထိ တိုးမြှင့်ဖို့ စီစိုင်ထားရေ။ ဗီယက်နမ်မာ ဟိရေ အရာ ပုဂ္ဂလိက လီကြောင်းလိုင်းတိမာ အဲယားမဲခေါင်၊ ဂျက်စတား ပစိဖတ် လီကြောင်းလိုင်း၊ ဗက်စကို နန့် ဗီယက်ဂျက်အဲယား ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ====ကုန်းကြောင်းပို့ဆောင်ရီး==== [[File:Cao toc Cau Gie Ninh Binh.JPG|thumb|right|ကောင်ဂီ နန့် နင်းဗင်းမြို့ရို့ကို ဆက်သွယ်ထားရေ တောင်မြောက် အပြင်းလမ်း၏ တစိတ်တဒေသ]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ လမ်းတိမာ ဗဟိုမာ စီမံခန့်ခွဲသော နိုင်ငံတော်အဆင့်လမ်းတိ၊ ပြည်နယ်တိက စီမံခန့်ခွဲသော ပြည်နယ်အဆင့်လမ်းတိ၊ ခရိုင်မှ စီမံခန့်ခွဲသော ခရိုင်အဆင့် လမ်းတိ၊ မြို့တော်နန့် မြို့တိက စီမံခန့်ခွဲသော မြို့ပြလမ်းများ နန့် ကွန်မြူးမှ စီမံခန့်ခွဲသော ကွန်မြူးအဆင့်လမ်းးရို့တိ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ်ဟိ မြို့ပြဧရိယာတိမာ စက်သီးများ၊ စက်တပ် စကူစွာတိ၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ်တိစွာ လူသုံးများရေ ယာဉ်များ အဖြစ် ဟိနီဆဲဖြစ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် မြို့ကြီးများမာ မော်တော်ယာဉ် ပိုင်ဆိုင်မှုကို မြင့်တက်လာဗျာယ် ဟိရေ။ ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီတိက ဗြီးဆွဲသော အများပြည်သူသုံး ဘတ်စ်ကားတိစွာ လူအများစုမှ ခရီးဝီးလားရာမာ အဓိက သုံးစွဲဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ ယာဉ်အန္တရာယ် လမ်းအန္တရာယ်မာ ဗီယက်နမ်မာ အလွန်ဆိုးရွားသော ပြဿနာတရပ်ဖြစ်ပြီးကေ နိစိုင် ပျမ်းမျှ လူ ၃၀ ခန့် ယာဉ်မတော်တဆမှုဖြင့် သီဆုံးကတ်တေ။ <ref>[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=622&ItemID=11314 Social and economic situation, 8 months of 2011]. General Statistics Office of Vietnam. Retrieved 1 September 2011.</ref> ဟနွိုင်းမြို့နန့် ဟိုချီမင်းစီးတီးမြို့တိမာ ယာဉ်ကြောကြပ်တည်းမှုကို ဆိုးရွားလာရေ ပြဿနာတခု ဖြစ်ပြီးကေ မြို့တော်တိ၏ လမ်းတိအား မော်တော်ယာဉ်သုံးစွဲမှု မြင့်တက်လာခြင်းနန့် ကာမိစီဖို့ အပြင်းအထန် ကြိုးပမ်းဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ ====ရထားပို့ဆောင်ရီး==== [[File:My Son railway tracks.jpg|thumb|left|မိုင်ဆွန်နံဘေးဟိ ရထားလမ်းတခု]] ဗီယက်နမ်၏ အဓိက နိုင်ငံမား ရထားလမ်းမာ ဟိုချီမင်းစီးတီး နန့် ဟနွိုင်းမြို့ကို ချိတ်ဆက်ထားရေ ပြန်ပနာပေါင်းစည်းခြင်း အပြင်းရထားလမ်း ဖြစ်ပြီးကေ အရှည် ကီလိုမီတာ ၂,၀၀၀ ခန့်မျှ ဟိရေ။ ဟနွိုင်းမြို့မှ တဆင့် အရှိမြောက်ဘက်၊ မြောက်ဘက် နန့် အနောက်ဘက်ကို ဆက်သွယ်ထားရေ ရထားလမ်းများ ဟိကတ်တေ။ အရှိဖက်သို့ လားရေ ရထားလမ်းမာ ဟနွိုင်းမြို့မာ ဟလောင်ပင်လယ်အော်သို့ ဆက်သွယ်ထားပြီးသား မြောက်ဘက်ကို လားရေ ရထားလမ်းမာ ဟနွိုင်းမှ ထိုင်းငုရင်သို့ ဆက်သွယ်ထားကာ အရှိမြောက်လိုင်းမာ ဟနွိုင်းမြို့မှ လောင်ကိုင်းသို့ ဆက်သွယ်ထားရေ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ နန့် ဂျပန်နိုင်ငံရို့စွာ ဂျပန်နည်းပညာကို အသုံးပြုထားရေ အပြင်းရထားလမ်း ဆောက်လုပ်ဖို့ သဘောတူ လက်မှတ်ရီးထိုးခကတ်ပြီးကေ ဗီယက်နမ် အိန်ဂျန်နီယာ အမြောက်အမြားကို ဂျပန်သို့ စီလွှတ်လို့ အပြင်းရထားတိအတွက် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ခြင်းနန့် ပြုပျင်ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ငန်းတိကို သင်ယူစီခရေ။ ထိုရထားလမ်းမာ ၁,၆၃၀ ကီလိုမီတာလှောက် ရှည်လျားသော အပြင်းရထားလမ်း ဖြစ်လှာဖို့ဖြစ်ပြီးကေ <ref>{{Cite news| title=High-speed train planned for Vietnam – Business – International Herald Tribune| newspaper=The New York Times| date=6 February 2007| url=http://www.nytimes.com/2007/02/06/business/worldbusiness/06iht-vietrail.4489612.html| accessdate=9 July 2010}}</ref> စုစုပေါင်း ဘူတာရုံ ၂၆ ခု ဟိဖို့ဖြစ်ကာ ဟနွိုင်းမြို့ နန့် ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ သူသျမ် ဘူစွာရို့လည်း ပါဝင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ <ref>{{Cite news| title=Vietnam to build high-speed rail |newspaper=The Sydney Morning Herald| date=13 November 2009| url=http://www.smh.com.au/travel/vietnam-to-build-highspeed-rail-20081113-62bd.html| accessdate=9 July 2010}}</ref> ဂျပန်ဟိ ရှင်းကန်းဆင်ခေါ် ကျည်ဆန်ရထား နည်းပညာ ကို အသုံးပြုမည် ဖြစ်ပြီးကေ ထိုရထားလမ်းမာ အပြင်းဆုံး တနာရီ မိုင် ၂၂၀ (၃၆၀ ကီလိုမီတာ) မျှ မြန်သော ရထားများ လားလာနှိုင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မာ ဟနွိုင်းမှ ဗင်း၊ နာထရန်နန့် ဟိုချီမင်း စီးတီးသို့ စတင်ဖောက်လုပ်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ် အတွင်းမှာ ဗင်းနန့် နာထရန် အကြား ရထားလမ်း နန့် ဟနွိုင်းမြို့နန့် မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များ ဖြစ်ကတ်သော လောင်ကိုင်း နန့် လန်ဆွန်းရို့သို့ ဆက်သွယ်သော ရထားလမ်းတိကို စတင်ဆောက်လုပ်မည် ဖြစ်တေ။ ====ရီကြောင်းပို့ဆောင်ရီး==== ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံတခု ဖြစ်ရေ ဗီယက်နမ်မာ အဓိက ပင်လယ်ဆိပ်ခုံ မကန်မဝှန် ဟိပြီးး ယင်းရို့မာ ကမ်ရန်း၊ ဒါနန်း၊ ဟိုင်ဖုန်း၊ ဟိုချီမင်းစီးတီး၊ ဟောင်ဂိုင်း၊ ကွီးနွန်၊ ဗန်ထော နန့် နာထရန် ရို့ ပါဝင်ရေ။ ကုန်းမား ပိုကျသော အပိုင်းမာ ဗီယက်နမ်ဟိ မြောက်မြားလှသော မြစ်တိစွာ ကျေးလက်ဒေသ သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးမာ အခရာသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နီပြီး ၁၁,၀၀၀ မိုင် (၁၇,၇၀၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ဟိရေ ကူးသန်းလားလာနှိုင်ရေ ရီလမ်းမာ ဖယ်ရီများ၊ ဝမ်းပြားရေယာဉ်များ နန့် ကုရို့သင်္ဘောများ လားလာဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ <ref>[http://www.indexmundi.com/vietnam/waterways.html Index Mundi]. January 2012. Retrieved 25 April 2012.</ref><ref>[http://www.travelblog.org/Photos/4708303 "Water taxi in Ca Mau city, Vietnam"]. TravelBlog. 27 January 2010. Retrieved 25 April 2012.</ref> ယင်းအပြင် မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ နန့် မြစ်နီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရို့စွာ ဗီယက်နမ်၏ လူမှုရီးနန့် စီးပွားရီးကိစ္စရပ်များ အတွက် အလွန်အရေးပါဒေသများ ဖြစ်ကတ်တေ။ နိုင်ငံ၏ လူဦးရွီ အများစုကတော့ခါ ထိုမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများ တလျှောက် တနည်း မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသတိ၏ နံဘေးအနားမာ နီထိုင်ဗျာယ် ဟိကတ်ယား အဓိက မြို့ကြီးများ ဖြစ်ကတ်သော ဟိုချီမင်းစီးတီးမြို့ နန့် ဟနွိုင်းမြို့ရို့စွာ မဲခေါင် နန့် မြစ်နီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသများ နံဘေးမာ တည်ဟိကတ်တေ။ တောင်တရုတ်ပင်လယ် အတွင်းမှာမူ ဗီယက်နမ်သည် လက်ဟိ တရုတ်နိုင်ငံနန့် အရာ နံဘေးအနားဟိ နိုင်ငံများ နန့် ကာလရှည်ကြာ ပိုင်ဆိုင်မှု စကားအက် နိန်ရေ စပရက်ထလီကျွန်းတိ၏ အများစုကို ထိန်းချုပ်ထားရေ။<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/spratly-claims.htm "Territorial claims in the Spratly and Paracel Islands"]. GlobalSecurity.org. 2011. Retrieved 3 February 2013.</ref> ===ရီပီးဝီမှုနန့် သန့်ယှင်းရီး=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ရီပီးဝေမှုနန့် သန့်ယှင်းရီးမာ အောင်မြင်မှုတိ ဟိပိုင် ခေါ်တောင်းမှုတိလည်း ဟိနီရေ။ အောင်မြင်မှုတိထဲမာ ၁၉၉၀ ခုနှစ် နန့် ၂၀၁၀ ခုနှစ် များအထဲ ရီပီးဝေမှုနန့် ရှင်းသန့်သော ရေရဟိမှု သိသိသာသာ တိုးတက်လာခပြီး ရေမီစွာတိကို နီရာအမြောက်အမြားမာ တပ်ဆင်နှိုင်ခကာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ စပြီးကေ ရေဆိုးသန့်စင်ရီး လုပ်ငန်းများမာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပိုပြီးကေ များပါလတ်တေ။ ခေါ်တောင်းမှုတိမာမူ ရီထုညစ်ညမ်းမှုတိ မကန်မဝှန် ဟိနီခြင်း၊ ဝန်ဆောင်မှု ညံ့ဖျင်းခြင်း နန့် ကျေးလက်ဒေသများမာ တိုးတက်လာရေ ရီသန့်စင်ရီး လုပ်ငန်းများ မလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ ကျေးလက်ဒေသဟိ ရေစနစ်ကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းမှု ပြုလုပ်ရာမာ ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ မြို့ပြ ရီသန့်စင်ရီးမာ သုံးစွဲထားသလောက် ငွီကြေး အလုံအလောက် ပြန်ပနာ မရဟိခြင်း၊ ဗီယက်နမ်၏ စီးပွားရီးတိုးတက်လာရေနန့် အမျှ အလှူရှင်တိက လှူဒါန်းငွီအစား ချီးငွီအသွင်သို့ ပြောင်းလဲကြသဖြင့် နိုင်ငံခြား အထောက်အပံ့များ နန့် ချီးငွီများ လျော့နည်းလာခြင်း ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ အစိုးရမှ ရေခွန် ကောက်ခံရငွီမှ ကုန်ကျစရိတ်တိကို ကာမိရန် လုပ်ဆောင်ခြင်း နန့် ပြည်နယ်အဆင့်မာ အလိုအလျောက် ရီပီးဝေမှု စနစ်တိကို ဆောင်ရွက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခရေ။ ယကေလေ့သော့ ပေါ်လစီများ တစိတ်တပိုင်းသာ အောင်မြင်ခရေ။ ရေခွန်မာ စျီးနည်းမြဲသာ ဟိနီယား အချို့ သုံးစွဲမှုတိမာ ခွင့်ပြုထားရေ အလုပ်ထက်ပိုပြီးကေ အရာ အလုပ်များကို လုပ်ဆောင်ဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ == လူဦးရွီပြန့်နှံ့နီထိုင်မှု == [[File:Hmong women at Coc Ly market, Sapa, Vietnam.jpg|thumb|upright|ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း ဆာပါးဟိ မိုက်လူမျိုး အမျိုးသမီးတဦး]] ၂၀၁၄ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ၏ လူဦးရွီမာ ၉၀.၇ သန်းခန့် ဟိရေ။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ် နှစ်နိုင်ငံ ပေါင်းစည်းပြီး လူဦးရွီမာ ၅၂.၇ သန်းလှောက်ရာ ဟိသဖြင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ် လူဦးရွီစာရင်းနန့် နှိုင်းနိူင်းပါက သိသိသာသာ တိုးပွားပါလတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/vietnam/34.htm |title=Vietnam – population |publisher=Countrystudies.us|accessdate=11 April 2011}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ၏ လှောက်မှန်းခြေ လူဦးရွီမာ ၉၀.၃ သန်း ဖြစ်တေ။ <ref name=imf2/> ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း သန္ဓေအောင်နှုန်းမာ အမျိုးသမီး တဦးလျှင် အချေ ၁.၈ ယောက်လှောက် ဖြစ်ပြီးကေ <ref name="Wold Bank TFR">{{cite web|title=Fertility rate, total (births per woman)|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN|website=World Bank|publisher=World Bank|accessdate=12 March 2015}}</ref> ယင်းပိုင် ဖြစ်ရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းမာ အစိုးရ၏ သားဆက်ခြား စီမံကိန်း နန့် အချေ ၂ ယောက် သာယူရဖို့ ပေါ်လစီရို့ကြောင့် ဖြစ်တေ။ ===လူမျိုးကွဲတိ=== ၂၀၀၉ ခုနှစ် လူဦးရွီစာရင်းအရ ဗီယက်လူမျိုး တနည်း ကင်လူမျိုး တိမာ ၇၃.၆ သန်းမျှ ဟိပြီးး လူဦးရွီ၏ ၈၅.၈% မျှ ဖြစ်တေ။ ကင်လူမျိုး တိစွာ နုန်းမြေပို့ချရာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနန့် နိုင်ငံ၏ ကမ်းရိုးတန်း လွင်ပြင်တိမာ အများဆုံး စုစည်း နီထိုင်ကတ်ရေ။ များသောအားဖြင့် လူမှုရီးနန့် လူမျိုးအားဖြင့် တူညီကတ်တေ ကင်လူမျိုးတိမာ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရီး နန့် စီးပွားရီး ထက်မာ သိသာစွာ ဩဇာ သက်ရောက်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ လူမျိုးစုပေါင်း ၅၄ မျိုး နီထိုင်ပြီး ယင်းရို့မာ မိုက်လူမျိုး၊ ဒေါင်းလူမျိုး၊ တေလူမျိုး၊ ထိုင်းလူမျိုး နန့် နောင်းလူမျိုးတိ ပါဝင်ကတ်တေ။ ကင်လူမျိုးတိနန့် အမျိုးအလွန်နီးစပ်သော မြွမ် လူမျိုးတိမာ ဗီယက်နမ်၏ ၃ပုံ ၂ ပုံမျှ ဟိရေ ကုန်းမြင့်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲမရောက်ခင်က အလယ်ပိုင်းကုန်းမြင့်မာ လူမျိုးစု ၄၀ ကျော် ပါဝင်ရေ ဒီဂါးလူမျိုးတိရာ နီထိုင်ကတ်ကေလည်း ငိုဒင်းဒျမ်၏ တောင်ဗီယက်နမ် အစိုးရမှ ကင်တိကို ရှီးဦးလူမျိုးတိ နီထိုင်ရာ ဒေသမာ ပြောင်းရွိနီထိုင်စီဖို့ အစီအစိုင် ပြုလုပ်ခရေ။ <ref>[http://www.mhro.org/montangards-history/under-south-vietnam-rule "Under South Vietnam Rule"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006164804/http://www.mhro.org/montangards-history/under-south-vietnam-rule |date=6 October 2012 }}. MHRO.org. 2010. Retrieved 21 April 2012.</ref> တရုတ်လူမျိုး ဖြစ်ရေ ဟွာလူမျိုး တိနန့် ခမာခရွမ် လူမျိုးတိမာ မြီနိမ့်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ၁၉၇၈ နန့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထဲ တရုတ်-ဗီယက်နမ် ဆက်ဆံရီး ဆိုးရွားလာရေ အခါမှ ဟွာလူမျိုး ၄၅၀,၀၀၀ ကျော် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာလားခကတ်တေ။<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4130.htm Vietnam (08/08)]. U.S. Department of State. Retrieved 12 February 2013.</ref> {{ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ အကြီးဆုံး မြို့ကြီးတိ}} ===ဘာသာစကားတိ=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား နန့် အမျိုးသား ဘာသာစကားမာ ဗီယက်နမ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီးကေ တက်ကျသံ ဟိရေ မွန်-ခမာ ဘာသာစကား ဖြစ်ကာ လူဦးရွီ၏ အများစုမှ ပြောဆိုကတ်ရေ။ သမိုင်းကြောင်း အရ ဗီယက်နမ်လူမျိုးရို့စွာ တရုတ်စကားလုံးတိကို အသုံးပြုပနာ စာရီးခကတ်တေ။ ၁၃ ရာစုသို့ ရောက်သော အခါမှ ဗီယက်နမ်ရို့စွာ ချူးနွမ်ဟု ခေါ်သော ကိုယ်ပိုင် အက္ခရာတိကို တီထွင် အသုံးပြုခကတ်တေ။ ရိုးရာဇာတ်လမ်း တပုဒ် ဖြစ်ရေ ငုယင်ဒူး ရီးသားရေ ကယူးပုံပြင်မာ ချူးနွမ်အက္ခရာကို အသုံးပြုပနာ ရီးသားခရေ။ စကားပြောရာမာ သုံးသော အိန်းဂလိချ်စာလုံး အသုံးပြုထားရေ ကွတ်ငူ အက္ခရာကိုမူ ယေစွိ အလက်ဇန်ဒရေ ဒီ ရုတ်ဒ် နန့် တခြားသော ကက်သလစ် သာသနာပြု အဖွဲ့ တချို့မှ မှ ၁၇ ရာစုမာ တီထွင်ခရေ။ ဗီယက်နမ်ဟိ လူနည်းစု လူမျိုးတိမာ ဘာသာစကား အမျိုးစုံကို ပြောဆိုကတ်ပြီး ယင်းရို့မာ တေ စကား၊ မွမ် စကား၊ ချမ် စကား၊ ခမာ စကား၊ တရုတ်စကား၊ နန်းစကား နန့် မိုက်စကား ရို့ ပါဝင်ရေ။ ဗီယက်နမ် အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့် ဒေသဟိ မွန်တက်ခနတ်ဒ် လူမျိုးတိမာလေ့ အသုံးများသော ဘာသာစကား တချို့ ကို အသုံးပြု ပြောဆိုကတ်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.montagnard-foundation.org/faq.html|title=Frequently Asked Questions|publisher=Montagnard Foundation|date=12 August 2007|accessdate=18 July 2013|archivedate=4 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104212658/http://www.montagnard-foundation.org/faq.html}}</ref> မြို့ကြီးတိမာ လက်ဟန်ခြေဟန်နန့် သုံးသော ဗီယက်နမ်စကား တချို့ကိုလေ့ တီထွင်ခကတ်တေ။ ကိုလိုနီစနစ်၏ အမွီတခု အနေနန့် ပညာတတ် ဗီယက်နမ် တချို့စွာ ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အသုံးပြု ပြောဆိုကတ်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် လူကြီးပိုင်းတိ နန့် အယင် တောင်ဗီယက်နမ်မာ ပညာသင်ယူခကက်တေ သူတိကလည်း အသုံးပြုကတ်တေ။ ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အုပ်ချုပ်ရီး ၊ ပညာရီးနန့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးရို့မာလည်း အသုံးပြုကတ်တေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အဓိကပြောဆိုရေ ဖရန်ကိုဖုန်းနီ အဖွဲ့၏ တင်းပြည့်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဟိနီဆဲဖြစ်ပြီးကေ ပညာရီးမာလည်း ပြင်သစ်ဘာသာနန့် ပတ်သက်ရေ စိတ်ပါမှုတိ ပြန်ပနာရှင်သန်လာဗျာယ် ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.senat.fr/rap/r97-001/r97-001.html|title=Annexe au procès-verbal de la séance du 1er octobre 1997|publisher=French Senate|date=1 October 1997|accessdate=25 July 2013|language=French}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Role of English in Vietnam's Foreign Language Policy: A Brief History |url=http://www.englishaustralia.com.au/index.cgi?E=hcatfuncs&PT=sl&X=getdoc&Lev1=pub_c07_07&Lev2=c06_thinh |accessdate=19 February 2017 |archivedate=31 August 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070831165148/http://www.englishaustralia.com.au/index.cgi?E=hcatfuncs&PT=sl&X=getdoc&Lev1=pub_c07_07&Lev2=c06_thinh }}</ref>[[စစ်အီးတိုက်ပွဲ]]ကာလ အထဲက ဆိုဗီယက်အုပ်စုနန့် အဆက်အဆံဟိရေ ဗီယက်နမ် မိသားစု တချို့မာ ရုရှားဘာသာစကား နန့် တချို့ မိသားစု စိကေချေမာ ဂျာမန်ဘာသာ၊ ချက်ဘာသာ နန့် ပိုလန်ဘာသာ ရို့ကို နားလည်တတ်ကျွမ်းကတ်တေ။ <ref name=29PDF>{{cite web|url=http://www.ijhssnet.com/journals/Vol_2_No_23_December_2012/29.pdf|title=How English Has Displaced Russian and Other Foreign Languages in Vietnam Since "Doi Moi"|author=Ngan Nguyen|work=International Journal of Humanities and Social Science|date=December 2012|format=PDF|accessdate=18 July 2013}}</ref> ပရုန်းနရုန်း နှစ်တိမာ ဗီယက်နမ်နန့် အနောက်နိုင်ငံတိ ဆက်ဆံမှု ပိုပြီးကေများပြား လာသဖြင့် အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားမာ ဒုတိယ ဘာသာစကားအဖြစ် ရီပန်းစားပါလတ်တေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားကို သင်ယူခြင်းကာ ကျောင်းအများစုမာ မသင်မနီရ ဖြစ်လှာခပြီးကေ တချို့ကျောင်းတိမာ ပြင်သစ်ဘာသာစကား နန့် တတူ သင်ကြားရပြီးကေ ကျောင်းမကန်မဝှန်မာ ပြင်သစ်ဘာသာအစား အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကားကို အစားထိုး သင်ကြားလာကတ်တေ။<ref name=29PDF/><ref>[http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1121703274255/1439264-1153425508901/Education_Vietnam_Development.pdf Education in Vietnam], The World Bank</ref> ဗီယက်နမ် နန့် အရာအရှိအာသျှ နိုင်ငံတိ၏ ဆက်ဆံရီးမာ ပိုပြီးကေအားကောင်းလာသဖြင့် ဂျပန်ဘာသာစကား နန့် ကိုရီးယား ဘာသာစကားရို့လေ့ ပိုပြီးကေ ရီပန်းစားလာဗျာယ် ဟိရေ။ === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{Pie chart |caption = ဗီယက်နမ်က ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတိ (၂၀၁၄)<ref name="2014data">Home Office: ''[https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/389940/CIG.Vietnam.Religious_Minority_Groups.v1.0.pdf Country Information and Guidance — Vietnam: Religious minority groups]''. December 2014. Quoting United Nations' [http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=14914&LangID=E "Press Statement on the visit to the Socialist Republic of Viet Nam by the Special Rapporteur on freedom of religion or belief"]. Hanoi, Viet Nam 31 July 2014. [http://www.ohchr.org/Documents/Issues/Religion/StatementVietnameseVersion31July2014.pdf Vietnamese]. Quote, p. 8: "[...] According to the official statistics presented by the Government, the overall number of followers of recognized religions is about 24 million out of a population of almost 90 million. Formally recognized religious communities include 11 million Buddhists, 6.2 million Catholics, 1.4 million Protestants, 4.4 million Cao Dai followers, 1.3 million Hoa Hao Buddhists as well as 75,000 Muslims, 7000 Baha’ís, 1500 Hindus and others. The official number of places of worship comprises 26,387 pagodas, temples, churches and other religious facilities. [...] While the majority of Vietnamese do not belong to one of the officially recognized religious communities, they may nonetheless – occasionally or regularly – practise certain traditional rituals, usually referred to in Viet Nam under the term "belief". Many of those traditional rituals express veneration of ancestors. [...]"</ref> |label1 = ဗီယက်နမ် ရိုးရာဘာသာ သို့ ဘာသာမဲ့ |value1 = 73.2 |color1 = #C00000 |label2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |value2 = 12.2 |color2 = Gold |label3 = ကက်သလစ် |value3 = 6.8 |color3 = DarkOrchid |label4 = ကောင်းဒါအယူဝါဒ |value4 = 4.8 |color4 = DeepPink |label5 = ပရိုတက်စတင့် |value5 = 1.5 |color5 = DodgerBlue |label6 = ဟွာဟောင်အယူဝါဒ |value6 = 1.4 |color6 = Tomato |label7 = အရာ |value7 = 0.1 |color7 = GreenYellow }} [[File:Chua Mot Cot.jpg|thumb|right|ဟနွိုင်းဟိ သမိုင်းဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းကန်တခု ဖြစ်ရေ ဝမ်းပေလာ ဘုရား]] ပြူးသုတေသနဌာန၏ လိလာသုံးသပ်ချက်အရ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ၄၅.၃% မျှသော ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသားရို့မာ ဗီယက်နမ်ရိုးရာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတိကို ကိုးကွယ်ကတ်ပြီး၊ ၁၆.၄% မာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ၈.၂% မာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ ၀.၄% မာ အရာဘာသာ နန့် ၂၉.၆% မာ ဘာသာမဲ့တိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ရက် ဗီယက်နမ် အထွေထွေ စာရင်းအင်းရုံး၏ အစီအစာခံစာအရ ၆.၈သန်း (သို့ လူဦးရွီ၏ ၇.၉% မာ) ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကတ်ပြီး၊ ၅.၇ သန်း (၆.၆%) မာ ကက်သလစ် အယူဝါဒ၊ ၁.၄သန်း (၁.၇%) မာ ဟွာဟောင် အယူဝါဒ၊ ၀.၈သန်း (၀.၉%) မာ ကောင်ဒါအယူဝါဒ နန့် ၀.၇ သန်း (၀.၉%) မာ ပရိုတက်စတင့် အယူဝါဒ ကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ စုစုပေါင်းအားဖြင့် ၁၅,၆၅၁,၄၆၇ ဦးမျှသော ဗီယက်နမ် (၁၈.၂%) မာ ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာကို တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ထားကတ်တေ။<ref>{{cite web|title=The 2009 Vietnam Population and Housing Census: Completed Results|url=http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724|publisher=General Statistics Office of Vietnam: Central Population and Housing Census Steering Committee|page=281|date=June 2010|accessdate=12 March 2012|archivedate=18 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131018040824/http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် လူဦးရွီ စာရင်း အရ လူဦးရွီ ၁၀ သန်းကျော်စွာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.vietnamembassy-usa.org/learn_about_vietnam/culture/beliefs_and_religions/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210021240/http://www.vietnamembassy-usa.org/learn_about_vietnam/culture/beliefs_and_religions/|archivedate=10 February 2010 |title= Beliefs and religions |publisher=Embassy of Vietnam |accessdate=28 April 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html |title=CIA World Factbook- Vietnam |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=6 August 2011 |archivedate=24 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211129/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vm.html }}</ref> ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသား အများစုကတော့ခါ ဘိုးဘွားတိကို ကန်တော့လိ့ ဟိကတ်တေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အစီအစာခံစာအရ ၈၁% မျှသော ဗီယက်နမ်ရို့မာ ဘုရားသခင်ကို မယုံကြည်ကတ်လီ။<ref name="zuckerman">[http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/Ath-Chap-under-7000.pdf Zuckerman, Phil. "Atheism: Contemporary Rates and Patterns" (PDF), from the ''Cambridge Companion to Atheism'' (2007), edited by Michael Martin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612114443/http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/Ath-Chap-under-7000.pdf |date=12 June 2009 }}. University of Cambridge Press. Retrieved 23 May 2012.</ref> လူဦးရွီ၏ ၈% မာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်တိ ဖြစ်ကတ်ပြီး စုစုပေါင်း အနိန်နန့် ရိုမန်ကက်သလစ် ၆ သန်းလှောက်နန့် ပရိုတက်စတင့် ၁ သန်းနီးပါးမျှ ဟိရေ။ ပေါ်တူဂီနန့် ဒတ်ချ်ကုန်သည်တိက ၁၆ ရာစု နန့် ၁၇ ရာစု နှစ်တိ အထဲ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအား ခရစ်ယာန် ဘာသာ နန့် စတင်မိတ်ဆက်ပီးခပြီးကေ ၁၉ ရာစု နန့် ၂၀ ရာစုမာ ပြင်သစ်သာသနာပြုတိက ထပ်မံပနာ ဖြန့်ဖြူးခရေ။ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲအထဲက အမေရိကန် ပရိုတက်စတင့် သာသနာပြုတိက သာသနာပြုခမှု စိကေချေလှောက် ဟိပြီးး အထူးအနိန်နန့် တောင်ဗီယက်နမ်ဟိ မွန်တက်ဂ်နတ်မာ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်ဟိ အကြီးဆုံး ပရိုတက်စတင့် ဘုရားကျောင်းတိမာ ဗီယက်နမ် ဧဝံဂေလိ အသင်းတော် နန့် မွန်တက်ဂ်နတ် ဧဝံဂေလိ အသင်းတော်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် ပရိုတက်စတင့်တိ၏ ၃ ပုံ ၂ပုံမာ လူနည်းစု လူမျိုးတိ ဖြစ်ကတ်တေဟု အစီအစာခံစာတိ အရ သိရရေ။<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/vietnams-christians-persecuted-as-state-sees-hidden-enemy-543805.html |title=Vietnam's Christians persecuted as state sees hidden enemy |work=The Independent |location=London |date=15 October 2004 |author=Jordan, Sandra |accessdate=20 February 2017 |archivedate=10 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010192931/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/vietnams-christians-persecuted-as-state-sees-hidden-enemy-543805.html }}</ref> ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ နည်းပါးကေလေ့ ပရိုတက်စတင့် အယူဝါဒမာ နိုင်ငံ၏ အပြင်းဆုံး ပြန့်ပွားနိန်ရေ အယူဝါဒ ဖြစ်ပြီးကေ အယင် ဆယ်စုနှစ် အထဲ ပွားများမှုနှုန်းမာ ၆၀၀% မျှ ဟိရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71363.htm|title=Vietnam|author=|date=|work=state.gov}}</ref> [[File:CaoDaiMain.jpg|thumb|left|တေနင်းမြို့ဟိ အဓိက ကောင်းဒါ ဘုရားကျောင်း]] ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ ရိုမန်ကက်သလစ် အယူဝါဒထက်မာ မယုံသင်္ကာမှု များပြားရေလို့ အတိက ရှုမြင်ကတ်တေ။ ယင်းပိုင် မယုံကြည်ရခြင်း၏ ဇာစ်မြစ်မာ ၁၉ ရာစု အထဲက ကက်သလစ် ဘာသာဝင် တချို့က ပြင်သစ်ကိုလိုနီ နယ်ချဲ့တိနန့် ပူးပေါင်းပနာ နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ရာမာ ပူးပေါင်းပါဝင်ခခြင်း နန့် ပြင်သစ်ရို့မှ ၁၈၃၃ ခုနှစ် လီဗန်ခွိုင် ပုန်ကန်မှု အထဲ ကက်သလစ် ဘုရင်ကို ခန့်အပ်ဖို့ ကြိုးစားရာမာ ကူညီခခြင်းရို့ကြောင့် ဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်း၏ ကွန်မြူနစ် စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သော အတွေးအခေါ်ကြောင့်လည်း ဗီယက်နမ် အစိုးရ၏ ရန်သူ ဖြစ်စီခရေ။ ဗာတီကန် ဘုရားကျောင်းကို ဗီယက်နမ်မာ တရားဝင် ပိတ်ပင်ထားပြီးသား အစိုးရမှ ထိန်းခြုပ်ထားရေ ကက်သလစ် အဖွဲ့အစည်းတိကိုရာ ခွင့်ပြုထားရေ။ ယကေလေ့သော့ ဗာတီကန်မှ ဗီယက်နမ်နန့် သံတမန် ဆက်ဆံရီး စတင်ဖို့ ပရုန်းနရုန်းနှစ်တိမာ ကြိုးပမ်းဗျာယ် ဟိရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.asianews.it/news-en/Holy-See-and-Vietnam-discuss-opening-of-diplomatic-relations-24083.html|title=Holy See and Vietnam discuss opening of diplomatic relations|publisher=AsiaNews.it|date=27 February 2012|accessdate=16 May 2012}}</ref> လူနည်းစု ကိုးကွယ်သော ဘာသာတရားတိလေ့ ဗီယက်နမ်မာ ဟိရေ။ ဗီယက်နမ်၏ ဒေသခံ ရိုးရာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ဖြစ်ရေ ကောင်းဒါ အယူဝါဒကို ကိုးကွယ်သူတိ သိသာထင်ရှားသော အရွီအတွက် ဟိပြီး ထိုဘာသာမာ ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်း၏ ပုံစံကို ယူပနာ တည်ဆောက်ဖွဲ့စည်းထားရေ။။ ဆွန်နီ နန့် ချမ်ဘာနီ အစ္စလာမ် ဘာသာရို့အား ချမ် တိုင်းရင်းသားရို့မှ ကိုးကွယ်ကတ်ပြီး အနောက်တောင်ပိုင်းမာလည်း အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သော တိုင်းရင်းသားတိ ဟိရေ။ စုစုပေါင်းအနိန်နန့် ဗီယက်နမ်မာ မွတ်စလင် ဘာသာဝင် ၇၀,၀၀၀ မျှ ဟိပြီးး ဟိန္ဒူဘာသာဝင် ၅၀,၀၀၀ မျှ ဟိကာ ဘာဟိုင်း ဘာသာဝင်တိလေ့ ဟိကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် အစိုးရရေ ဘာသာရီး လွတ်လပ်ခွင့်တိကို ပိတ်ပင်ရေဆိုရေ ယိုးစွပ်ချက်တိကို ငြင်းပယ်ခရေ။ ဘာသာရီးနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ နိုင်ငံတော်၏ တရားဝင် ရပ်တည်ချက်မာ နိုင်ငံသားတိုင်းရေ ကိုယ်ရို့ ယုံကြည်ရာကို လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့် ဟိပြီးး ဘာသာတရား အားလုံးသည် ဥပဒေ ရှိနှစ်မှာ အညီအမျှမျှ ဖြစ်တေ ဆိုပနာ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web |url=http://moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7818 |title=No: 21/2004/PL-UBTVQH11 Ordinance on Beliefs and Religions |publisher=Ministry of Justice |date=29 June 2004 |accessdate=21 September 2011 |archive-date=18 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218104411/http://moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7818 }}</ref> ယကေလေ့သော့ အမှန်ကမာ အစိုးရမှ ခွင့်ပြုရေ ဘာသာရီး အဖွဲ့အစည်းတိကိုရာ ခွင့်ပြုရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် တောင်ဗီယက်နမ်မှ တည်ထောင်သော ယူနီဖိုင်း ဗီယက်နမ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းမာ ကွန်မြူနစ် အစိုးရမှ ခွင့်ပြုရေ အဖွဲ့အစည်းကို မျက်နှာသာပီးလိုရေတွက်နန့် ပိတ်ပင်ဟန့်တားခြင်း ခံခရရေ။ <ref>[https://www.hrw.org/reports/1995/Vietnam.htm "Vietnam: The Suppression of the Unified Buddhist Church"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308132625/https://www.hrw.org/reports/1995/Vietnam.htm |date=8 March 2021 }}. Human Rights Watch. March 1995. Retrieved 17 December 2011.</ref> ===ပညာရီး=== [[File:Nhà điều hành Đại học Quốc Gia TPHCM.jpg|thumb|right|ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ ဗီယက်နမ်အမျိုးသား တက္ကသိုလ်]] ဗီယက်နမ်မာ အစိုးရမှ စီမံခန့်ခွဲသော ကျောင်းတိ၊ ကောလိပ်တိ၊ တက္ကသိုလ်တိ များပြားစွာဟိပြီးး ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းတိ နန့် ပုဂ္ဂလိက တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်ဆိုင်ရေ ကျောင်းတိလည်း များပြားလာရေ။ ဗီယက်နမ်၏ အထွေထွေ ပညာရီးကို ၅ ပိုင်း ပိုင်းခြား နှိုင်ရေ။ ယင်းရို့မာ မူကြို၊ မူလတန်း၊ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်း နန့် တက္ကသိုလ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးမာ စာတတ်မြောက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် အတွက် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျောင်းတိကို အမြောက်အမြား ဆောက်လုပ်ခပြီး စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ ၉၀.၃% မျှ ဟိရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/vietnam_statistics.html |title=At a glance: Viet Nam – Statistics |publisher=UNICEF |accessdate=7 November 2010 |archivedate=15 November 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071115042015/http://www.unicef.org/infobycountry/vietnam_statistics.html }}</ref> လူအများ ပစဖျားမာ ရီပန်းစားသော တက္ကသိုလ်တိမာ ဟနွိုင်းနန့် ဟိုချီမင်း စီးတီးရို့မာ ဟိရေ။ အကြီးအကျယ် ဝဋ်ဆိုက်နိန်ရေ ဗီယက်နမ်၏ ပညာရီးစနစ်ကို ပြုပျင်ဖို့ အတွက် အစိုးရမှ အားလုံးပေါင်းစည်း လုပ်ဆောင်သော ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးတိကို လုပ်ဆောင်ဗျာယ် ဟိရေ။ ပညာရီးစနစ်မာ အခမဲ့ မဟုတ်သဖြင့် တချို့ ဆင်းရဲသော မိသားစုတိမာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းနန့် ပုဂ္ဂလိက ထောက်ပံ့မှုရို့မပါဘဲနန့် သားသမီးရို့၏ ကျောင်းလခမားကို ပီးနှိုင်ဖို့ အခက်အခဲ ဟိနီကတ်ရေ။ ယကေလေ့သော့ ကျောင်းတက်ရောက်မှုနှုန်းမာ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးအဆင့်မာ ပါဝင်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.NENR|title=School enrollment, primary (% net)|publisher=World Bank|year=2012|accessdate=9 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SE.SEC.PROG.ZS|title=Progression to secondary school (%)|publisher=World Bank|year=2012|accessdate=9 July 2013}}</ref> ၂၀၀၀ ပြည်နှစ်တိမာ ကောလိပ်နန့် တက္ကသိုလ်တိ သိသာထင်ယှားစွာ များပြားလာခပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်မာ ၁၇၈ ခုလောက် ဟိရာမာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မာ ၂၅၅ ခု အထိ ဖြစ်လာခရေ။ ===ကျန်းမာရီး=== [[File:Vinmec-IMG 0074-08032012.jpg|thumb|left|ဟနွိုင်းဟိ ဗင်းမက် နိုင်ငံတကာ ဆီးရုံ]] ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသားတိ၏ တနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမာ အမျိုးသမီးတိအတွက် ၇၆ နှစ် ဖြစ်ပြီးကေ အမျိုးသားတိအတွက် ၇၂ နှစ် ဖြစ်တေ။ <ref name="Economist-World-Factbook">{{Cite book|title=Pocket World in Figures|url=https://archive.org/details/pocketworld200800lond|publisher=The Economist|year=2009|isbn=978-1-84668-123-3}}</ref> ပေါက်စသျှေ သီဆုံးမှုနှုန်းမာ မွီးဖွားမှု ၁,၀၀၀ မာ ၁ ၂ယောက်လှောက် ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN|title=Mortality rate, infant (per 1,000 live births)|year=2008|accessdate=13 September 2010|publisher=World Bank}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံလူဦးရွီ၏ ၈၅% မာ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာရေ ရေအရင်းအမြစ်တိကို ရဟိ သုံးစွဲနှိုင်လာခကတ်တေ။ <ref name="Economist-World-Factbook" /> ယကေလေ့သော့ ကျေးလက်ပြည်နယ်တိမာ အာဟာရ ချို့တဲ့မှုကို သိသာစွာဟိနီဆဲ ဖြစ်တေ။ <ref>{{cite web|url=http://plan-international.org/where-we-work/asia/vietnam/what-we-do/our-successes/tackling-child-malnutrition-in-rural-vietnam/|title=Tackling child malnutrition in rural Vietnam|publisher=Plan Vietnam|year=2008|accessdate=9 July 2013|archivedate=11 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150111204140/http://plan-international.org/where-we-work/asia/vietnam/what-we-do/our-successes/tackling-child-malnutrition-in-rural-vietnam/}}</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ်မာ ကျန်းမာရီး ကို အစိုးရ၏ သုံးစွဲမှုကို ဗီယက်နမ် စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန်၏ ၀.၉% မျှ သာဟိပြီးး အစိုးရမှ ကျန်းမာရီး အသုံးစရိတ်၏ ၂၀%မျှကိုသာ အထောက်အပံ့ ပီးနှိုင်ခရေ။<ref name=cp>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Vietnam.pdf Vietnam country profile (PDF)]. Library of Congress Federal Research Division. December 2005. Retrieved 9 July 2013. ''This article incorporates text from this source, which is in the public domain.''</ref> ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ မြောက်ဗီယက်နမ်မှ ရွာငယ်ဇနပုဒ်တိ အထိ ရောက်ဟိရေ ပြည်သူ့ကျန်းမာရီး စနစ်ကို စတင်တည်ထောင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://www.thecrimson.com/article/1972/12/13/med-school-professor-praises-north-vietnams/|title=Med School Professor Praises North Vietnam's Medical Care|work=The Harvard Crimson|date=13 December 1972|accessdate=31 January 2013}}</ref> ၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုင်ငံ ၂ ခု ပေါင်းစည်းပြီးကေ တနိုင်ငံလုံး ပါဝင်ရေ ကျန်းမာရီး ဝန်ဆောင်မှုကို စတင်ခရေ။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တိ၏ နှောင်းပိုင်းမာ ဘတ်ဂျက် အကန့်အသတ်ဟိခြင်း၊ ပြည်နယ်အဆင့်သို့ တာဝန်ယူမှု လွှဲပြောင်းခြင်း နန့် အခကြီးငွီ စတင်ကောက်ခံခြင်း ရို့ကြောင့် ကျန်းမာရီး စောင့်ယှောက်မှု အရည်အသွီးမာ အဆင့်တခုသို့ နိမ့်ကျလားခရေ။ ဘဏ္ဍာငွီ ပံ့ပိုးမှု မလောက်ငှခြင်းကြောင့် သူနာပြုတိ၊ သားဖွားဆရာမတိ နန့် ဆီးရုံညောင်စောင်း အရွီအတွက်တိ ကျဆင်းလားခီရေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ အစီအစာခံစာအရ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ ဆီးရုံညောင်စောင်း ၂၅၀,၀၀၀ လှောက်ရာ ဟိသဖြင့် လူဦးရွီ ၁၀,၀၀၀ အတွက် ၁၄.၈ ညောင်စောင်းမျှ ဖြစ်တေ။<ref name=cp/> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တိ၏ အစောပိုင်းမှ စပြီးကေ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ [[သန္နိပါတ်]] တိုက်ဖျက်ရီးမာ သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှု ဟိခပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါမှ ပိုပြီးကေကောင်းမွန်သော ငှက်ဖျား တိုက်ဖျက်ရီး ဆီးတိ နန့် ကုသမှုတိကို စတင်မိတ်ဆက်ပြီးကေ ငှက်ဖျားကြောင့် သီဆုံးမှုကို ၁၉၉၀နှစ်တိ နန့် ခိုင်းနိူင်းပါက ၅% လှောက်ရာ ဟိလီရေ။ ယကေလေ့သော့ [[သနရုပ်]] ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းမာ မြင့်တက်ဗျာယ် ဟိပြီးး ၂၀၀၄ ခုနှစ် မေလမာ တရက်လျှင် တီဘီကြောင့် သီဆုံးသူ ၅၇ ဦးခန့်မျှ ဟိရေ။ ကာကွယ်ဆီးထိုး အစီအစိုင်တိကို ပိုပြီးကေကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း၊တကိုယ်ရေ သန့်ယှင်းရီး ပိုပြီးကေကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း နန့် နိုင်ငံခြား အထောက်အပံ့တိကြောင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမာ သနရုပ် ဖြစ်ပွားမှု နန့် နှစ်စိုင် သနရုပ် အသစ် ဖြစ်ပွားမှုရို့ကို သိသာစွာ လျှော့ချနိုင်ခရေ။<ref name=cp/> ၂၀၀၅ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလမာ ဗီယက်နမ်မာ [[အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုး]] ဟိသူ ၁၀၁,၂၉၁ ဦးမျှ ဟိပြီးး ၁၆,၅၂၈ ဦးမာ [[အေအိုင်ဒီအက်စ်]] အဆင့်သို့ ရောက်ဟိလားခပြီး ၉,၅၅၄ ဦးမာ သီဆုံးခရေ။ ယကေလေ့သော့ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ပေါ့စတဇ် ဟိရေသူတိမာ ထိုစာရင်းထက် ပိုပြီးကေ မြင့်မားရေလို့ ခန့်မှန်းရရေ။ ပျမ်းမျှအားဖြင့် တစ်နိကေ ရောဂါဖြစ်ပွားသူ အသစ် ၄၀မှ ၅၀ ဦးလှောက်အထိ ဟိရေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ လူဦးရွီ၏ ၀.၅% မာ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ရောဂါပိုး ဟိနီရေလို့ လှောက်မှန်းရယား ထိုစာရင်းမာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အထိ ထိုအတိုင်း ဟိနီဆဲ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SH.DYN.AIDS.ZS|title=Prevalence of HIV, total (% of population ages 15–49)|publisher=World Bank |year=2007|accessdate=13 September 2010}}</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဂျုန်လမာ ဗီယက်နမ်စွာ တကမ္ဘာလုံးအတွက် အေအိုင်ဒီအက်စ် တိုက်ဖျက်ရီး အစီအစိုင် အသုံးစရိတ် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၅ ဘီလီယံ၏ တစိတ်တပိုင်းကို ရဟိဖို့ဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ကြေညာခရေ။<ref name=cp/> == ယိုင်ကျေးမှု == [[File:Ópera, Ciudad Ho Chi Minh, Vietnam, 2013-08-14, DD 02.JPG|thumb|right|ဟိုချီမင်းစီးတီးဟိ မြူနီစီပါယ် ဇာတ်ရုံ]] ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ယိုင်ကျေးမှုစွာ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေ စီးပွားရီး ထက်မာ အခြီပြုရေ ရှီးခေတ် ဒေသရင်း ဒေါင်ဆမ် ယိုင်ကျေးမှုမှ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာခခြင်း ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံတော် ယိုင်ကျေးမှု၏ တချို့အစိတ်အပိုင်းတိမာ တရုတ်ယိုင်ကျေးမှုမာ မြစ်ဖျားခံပြီး ရိုးရာနိုင်ငံရီးစနစ် နန့် အတွေးအခေါ်ရို့မာ ကွန်ဖြူးရှပ်အယူဝါဒ နန့် တာအိုအယူဝါဒရို့မှ အစိတ်အပိုင်းတိကို ယူငင်သုံးစွဲထားရေ။ ဗီယက်နမ် လူ့အဖွဲ့အစည်းစွာ လန် ဟုခေါ်သော မျိုးရိုးစဉ်ဆက် ကျေးရွာတိ ထက်မာ အခြီပြုတည်ဆောက်ထားပြီးသား ဗီယက်နမ် လူမျိုးအားလုံးရို့စွာ လ ထက်မာ အခြီပြုရေ ပက္ခဒိန်၏ သုံးလပိုင်း ဆယ်ရက်နိမာ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ဆိုင်ရာ စုပေါင်း နှစ်ပတ်လည်ပွဲကို ဆင်နွှဲကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://publicholiday.org/calendar/gio-to-hung-vuong/|title=Gio To Hung Vuong 2013|publisher=PublicHoliday.org|accessdate=12 February 2013|archivedate=3 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130303043737/http://publicholiday.org/calendar/gio-to-hung-vuong/}}</ref> ရွှိပြောင်းနီထိုင်လာသူတိ ဖြစ်ကတ်သော ကန်တုံ၊ စွာကား၊ ဟောက်ကျန့် နန့် ဟိုင်နန်ရို့၏ ယိုင်ကျေးမှုတိကိုလည်း တွိရပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်ရေ ဗုဒ္ဓဘာသာစွာ စွံသော ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဆက်စပ်ယှက်နွယ်ဗျာယ် ဟိရေ။ ပရုန်းနရုန်း ရာစုနှစ်တိမာ အနောက်တိုင်း ယိုင်ကျေးမှု၏ လွှမ်းမိုးမှုတိကို တွိမြင်ရပြီး အထူးအနိန်နန့် ပြင်သစ် နန့် အမေရိကန် ယိုင်ကျေးမှုရို့ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်၏ ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုမာ လူသားဆန်မှု နန့် သဟဇာတဖြစ်မှု ရို့ကို အလီးအနက် ထားကတ်ပြီး မိသားစု နန့် အသိုင်းအဝိုင်းရို့၏ တန်ဖိုးကို အလွန်ပင် စောင့်ထိန်းကတ်တေ။ ဗီယက်နမ်မာ အဓိက ယိုင်ကျေးမှု ပြယုဂ်တချို့ကို အလီးအမြတ် ပြုကတ်ပြီး ယင်းရို့မာ မိကျောင်းနန့် မြွီပုံရို့မှ ပေါင်းစပ်ဆင်းသက်လာရေ ဗီယက်နမ် နဂါး၊ ဗီယက်နမ်၏ အမျိုးသား ဖခင် မြင့်မြတ်သော နဂါး အဖြစ် ပုံဖော်ကြရေ လတ်လောင်ကွမ်း၊ ဗီယက်နမ်၏ အမျိုးသား မိခင်ကို တက်စားပြုရေ မြင့်မြတ်သော လတ် ငှက် နန့် အရာ ထင်ရှားသော ပြယုဂ်တခုမာ အော်ကို နတ်သမီး ရို့ ဖြစ်ကတ်ကာ လိပ်နန့် မြင်းပုံရို့ကိုလည်း အလီးအမြတ် ပြုကတ်တေ။<ref>[http://www.vietnam-holidays.co.uk/aboutvietnam/ranimism.htm "Animism in Vietnam's culture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618015211/http://www.vietnam-holidays.co.uk/aboutvietnam/ranimism.htm |date=18 June 2012 }}. Vietnam-Holidays.co.uk. Retrieved 1 October 2012.</ref> ခေတ်သစ် အချိန်အခါမှ ဗီယက်နမ်၏ ယိုင်ကျေးမှုမာ အစိုးရမှ ထိန်းခြုပ်ထားရေ မီဒီယာတိနန့် ယိုင်ကျေးမှု အစီအစိုင်တိက အလွန်အကျွံ လွှမ်းမိုးခြင်း ခံရရေ။ ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိအောင်ပင် နိုင်ငံခြားမှ ယိုင်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးခြင်း အထူးအနိန်နန့် အနောက်နိုင်ငံတိက အခြီတည်သော ယိုင်ကျေးမှုတိကို ယှောင်ကြဉ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တိက စပြီးကေ ဗီယက်နမ်စွာ အရှိတောင်အာသျှ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကန် ယိုင်ကျေးမှု နန့် မီဒီယာရို့နန့် များစွာ ထိတွိပါလတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://vovworld.vn/en-US/Culture/Vietnams-cultural-integration-seen-by-researchers/123534.vov|title=Vietnam's cultural integration seen by researchers|publisher=Voice of Vietnam|date=7 December 2012|accessdate=24 December 2012}}</ref> ===မီဒီယာ=== ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ မီဒီယာကဏ္ဍကို အစိုးရမှ ၂၀၀၄ ခုနှစ် ထုတ်ဝီခြင်း ဥပဒေဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားရေ။<ref>{{cite web|title=Law on Publication (No. 30/2004/QH11 of 3 December 2004)|url=http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7315|publisher=Ministry of Justice|accessdate=21 September 2011|archivedate=18 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111218104027/http://vbqppl.moj.gov.vn/vbpq/en/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=7315}}</ref> ယေဘုယျအနိန်နန့် လက်ခံထားကတ်စွာမာ ဗီယက်နမ်၏ မီဒီယာကဏ္ဍကို အစိုးရမှ တရားဝင် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အာဘော်နန့် ညီယောင် ထိန်းချုပ်ထားရေဟု ဆိုကေလေ့ အချို့ သတင်းစာတိမာ မကျီနပ်ချက်တိကို ဖော်ထုတ်ရီးသားလေ့ ဟိရေ။<ref>{{cite news |url= http://www.economist.com/world/asia/displaystory.cfm?story_id=12940221 |title= Muting the Messengers: Vietnam's Press Under Pressure |work=The Economist |location =London |date=15 January 2009 |accessdate=17 January 2009}}</ref> ဗီယက်နမ် အသံမာ အစိုးရမှ တရားဝင် ထုတ်ရွှင့်သော လေဒီအို အသံရွှင့်လုပ်ငန်းဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံတကာသို့ အရာတိုင်းပြည်တိမာ ငှားရမ်းထားရေ အသံရွှင့်စက်တိက တဆင့် လှိုင်းတိနန့် ရွှင့်ထုတ်ပနာ ယင်းဧ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်ကလည်း ထုတ်ရွှင့်ရေ။ [[ဗီယက်နမ် ရုပ်မြင်သံကြား]]စွာ နိုင်ငံတော်ပိုင်း ရုပ်သံထုတ်ရွှင့်ရီး ကုမ္ပဏီ ဖြစ်တေ။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံစွာ အိန်တာနက် သုံးစွဲမှုကို ဥပဒေကြောင်းအရ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ နည်းပညာအားဖြင့် ပင်ဖြစ်ဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ကန့်သတ်မှုတိ ပြုလုပ်ပါလတ်တေ။ ယင်းအတွက်ကြောင့် ဖြစ်လှာသော အိန်တာနက် ထီးမှုတိကို ဝါးဖြင့် လုပ်ထားရေ ဖိုင်းယားဝေါလ်ဟု ရည်ညွှန်းသုံးစွဲကတ်တေ။<ref>{{cite journal|author=Wilkey, Robert N|url=http://www.jcil.org/journal/articles/160.html|title=Vietnam's Antitrust Legislation and Subscription to E-ASEAN: An End to the Bamboo Firewall Over Internet Regulation?|journal=John Marshall Journal of Computer and Information Law|volume=20|year=2002|issue=4|archive-date=19 July 2012|access-date=20 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719190536/http://www.jcil.org/journal/articles/160.html|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.jcil.org/journal/articles/160.html |access-date=20 February 2017 |archive-date=19 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719190536/http://www.jcil.org/journal/articles/160.html }}</ref> စုပေါင်းလုပ်ကိုင်ကတ်တေ ပရော့ဂျက် ဖြစ်ရေ အိုးပင်းနက် အစ်နစ်ရှေးတမှ ဗီယက်နမ်၏ အွန်လိုင်း နိုင်ငံရီး ဆင်ဆာဖြတ်မှုကို ကျယ်ပြန့်သော အဆင့်ဟု သတ်မှတ် ထားပြီးသား<ref name="oni-research">{{cite web|url=http://opennet.net/research/profiles/vietnam|author=OpenNet Initiative|title=Country Profile: Vietnam|date=9 May 2007|accessdate=15 July 2008}}</ref> နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်တိ အဖွဲ့မှ ဗီယက်နမ်မာ တကမ္ဘာလုံးဟိ အိန်တာနက်၏ ရန်သူ ၁၅ ဦး ထဲက တဦး အဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။<ref name="rsf">{{cite web |url=http://en.rsf.org/internet-enemie-vietnam,39763.html |author=Reporters Without Borders |title=Internet Enemies: Vietnam |accessdate=15 July 2008 |archivedate=17 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110317075418/http://en.rsf.org/internet-enemie-vietnam,39763.html }}</ref> ဗီယက်နမ် အစိုးရမှ နိုင်ငံတော်အား ညစ်ညမ်းသော အရာတိနန့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဇောင်းပီးဖော်ပြသော အရာတိက အိန်တာနက်အား ထီးခြင်းနန့် ကာကွယ်ဖို့ ကြိုးစားရေဟု ဆိုကေလည်း နိုင်ငံရီးအနိန်နန့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ဘာသာရီးအားဖြင့် ပင်ဖြစ်ဖြစ် ထိရှလွယ်သော ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်တိကိုလည်း ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်မပြုဘဲ တားမြစ်ထားရေ။<ref>{{cite news|url=http://cyber.law.harvard.edu/newsroom/opennet_vietnam|title=OpenNet Initiative Vietnam Report: University Research Team Finds an Increase in Internet Censorship in Vietnam|publisher=Berkman Center for Internet & Society at Harvard University|date=5 August 2006|accessdate=15 July 2008}}</ref> ===ဂီတ=== [[File:Vietnamese musical instrument Dan bau 2.jpg|thumb|left|ဗီယက်နမ် ကြိုးတချောင်းတပ် ဒန်ဘော ဒုံမင်း တူရိယာ]] ဗီယက်နမ် ရိုးရာဂီတစွာ နိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းဒေသ နန့် မြောက်ပိုင်းဒေသရို့မာ ကွဲပြားခြားနားရေ။ မြောက်ပိုင်း ဂန္ထဝင် ဂီတစွာ ရှီးအကျဆုံး ဂီတအမျိုးအစား ဖြစ်ပြီးကေ ရိုးရာအားဖြင့် ပိုပြီးကေ ခမ်းနားရေ။ ဗီယက်နမ် ဂန္ထဝင်ဂီတ၏ ဇာစ်မြစ်ကို လိုက်ဖို့ ဆိုခကေ ၁၃ ရာစု အထဲ မွန်ဂိုရို့၏ ကျူးကျော်မှုမာ စတင်ရဖို့ ဖြစ်ပြီးကေ ယင်းခါက ဗီယက်နမ်ရို့မှ တရုတ်အော်ပရာ အကအဖွဲ့ တတိုင်သားအား ဖမ်းဆီးခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.bookrags.com/research/operavietnam-ema-04/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070710194323/http://www.bookrags.com/research/operavietnam-ema-04/|archivedate=10 July 2007|title=Opera—Vietnam|work=Encyclopedia of Modern Asia| via=BookRags.com|year=2006|accessdate=11 August 2012}}</ref> သမိုင်းကြောင်း တလျှောက်မာ ဗီယက်နမ်ရို့၏ ဂီတမာ တရုတ်ဂီတမှ အဓိက အစိတ်အပိုင်းအနိန်နန့် များစွာ ရိုက်ခတ်မှု ဟိပြီးး ကိုရီးယား၊ မွန်ဂိုးလီးယား နန့် ဂျပန်ရို့၏ ရိုတ်ခတ်မှုတိလည်း ဟိရေ။<ref>{{cite encyclopedia | encyclopedia = Encyclopædia Britannica Online | title = Southeast Asian arts Vietnam | url = http://original.britannica.com/eb/article-29500/Southeast-Asian-arts | publisher = Encyclopædia Britannica | date = 23 July 2008 | page = 36 }}</ref> နာညတ် ဂီတစွာ တော်ဝင်နန်းသုံးဂီတတိထဲက စွံသော ဂီတတခုဖြစ်ပြီးကေ ချောင် ဂီတစွာ ယေဘုယျအနိန်နန့် ဂီတဇာတ်ရုံတိမာ သုံးသော သရော်ရေ ဂီတတမျိုး ဖြစ်ကာ ဆန်း တနည်း ဟတ်ဆန်းဂီတစွာ ဗီယက်နမ် ရိုးရာ ဂီတတခု ဖြစ်တေ။ ကွမ်ဟို ဂီတမာ ဟာဘတ်ဒေသ (မာနင်း နန့် ဘတ်ရန်ပြည်နယ် နှစ်ခုပေါင်း) နန့် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ တဝှမ်းလုံးမာ စွံရေ။ ဟတ်ချောဗန်း တနည်း ဟတ်ဗန်းဂီတမာမူ ပွဲလမ်းသဘင် ကျင်းပချိန်မာ နတ်တိကို နှိုးဆော်ဖို့ အတွက် သုံးသော ဂီတအမျိုးအစား ဖြစ်တေ။ နတ်ဒန်တော့ကိုင်ဗျန်းစွာ ဗီယက်နမ် ရိုးရာဂီတ၏ ခေတ်သစ်ပုံစံဖြစ်ပြီးကေ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တိမာ ပေါ်ထွက်လှာခရေ။ ကာထရူး ဂီတစွာလေ့ စွံသော ရိုးရာ ဂီတတမျိုး ဖြစ်တေ။ ဟို ဂီတမာ ကွမ်းဟိုဂီတ၏ တောင်ပိုင်း စတိုင်လ်ဟု မယူဆနိုင်ပါ၊၊ ရိုးရာတူရိယာတိ မကန်မဝှန် ဟိပြီးး ယင်းရို့မာ ဒန်ဘောဟု ခေါ်သော ကြိုးတချောင်းတပ် ဒုံမင်း၊ ဒန်ဂေါဟု ခေါ်သော ကြိုးနှစ်ချောင်းတပ် အုန်းမုတ်ခွက် တယော နန့် ဒန်ငုယက်ဟု ခေါ်သော ကြိုးနှစ်ချောင်းတပ် လက်ကွက်ပါဝင်ရေ ဗျပ်စောင်းရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ===စာပီ=== [[File:Hanoi Temple of Litterature.jpeg|thumb|ဟနွိုင်းဟိ စာပီကျောင်းတော်]] ဗီယက်နမ်စာပီမာ ရာစုနှစ်နန့် ချီသော သမိုင်းကြောင်းဟိရေ။ ဗီယက်နမ် ရိုးရာစာပီမာ ကြွယ်ဝသော ယိုင်ကျေးမှုတိဟိပြီးး ၆ ပိုဒ်မှ ၈ ပိုဒ်အထဲဟိရေ ကာဒေါင်ဟု ခေါ်ရေ ကဗျာပုံစံကို အခြီခံထားကာ ကျေးရွာဟိ ဘိုးဘွားတိ နန့် သူရဲကောင်းတိ အကြောင်းကို အဓိကထား ရီးသားလေ့ ဟိရေ။.<ref>{{cite web|url=http://vietnamnews.vn/Sunday/Features/201033/Folk-poetry-preservation-a-labour-of-love.html|title=Folk poetry preservation a labour of love|work=VietNam News|date=29 June 2010|accessdate=12 February 2013|archivedate=21 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140421000534/http://vietnamnews.vn/Sunday/Features/201033/Folk-poetry-preservation-a-labour-of-love.html}}</ref> ပီထက် အက္ခရာတင်သော စာပီတိကို ၁၀ ရာစုနှစ် ငိုမင်းဆက်ပနာထက်မှ စတင်တွိဟိရပြီး ထင်ရှားသော ရှီးခေတ်စာဆိုတော်တိမာ ငုယင်ထရိုင်၊ ထရန်ဟန်းဒေါင်၊ ငုယင်ဒူး နန့် ငုယင်ဒင်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ အချို့ စာပီအမျိုးအစားတိမာ ပြဇာတ်ကရာမာ အရေးပါသော အပိုင်းမှ ပါဝင်ဗျယ် ဥပမာအနိန်နန့် အမျိုးသမီး တဦးတည်း သီဆိုဖျော်ဖြီသော ကထရူး ဟုခေါ်သော ဖျော်ဖြီမှုတိမာ အသုံးပြုကတ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.indochinatravelplan.com/vietnamese-traditional-music/8886-hat-ca-tru|title=Vietnamese Traditional Music: Hat Ca Tru|publisher=Indochina Travel Plan|year=2012|accessdate=10 March 2013|archivedate=15 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130815232833/http://www.indochinatravelplan.com/vietnamese-traditional-music/8886-hat-ca-tru}}</ref> တောင်ဒန် ပိုင်ယှောင် ကဗျာသမဂ္ဂတိကိုလည်း ဗီယက်နမ်မာ ဖွဲ့စည်းကတ်တေ။ ပရုန်းနရုန်းခေတ်မာ ဗီယက်နမ်စာပီတိကို အနောက်တိုင်း စတိုင်လ်တိက လွှမ်းမိုးခြင်း ခံရပြီး ပထမဆုံး စာပီပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး လှုပ်ယှားမှု ဖြစ်ရေ သိုမွိုင်စွာ ၁၉၃၂ ခုနှစ်မာ စတင်ပေါ်ထွက်လှာခရေ။<ref>{{cite web|url=http://thehuuvandan.org/vietpoet.html|title=Vietnamese Poetry|publisher=Le Cercle Littéraire – Thế Hữu Văn Đàn – The Literary Forum|date=21 June 2008|accessdate=12 February 2013|archivedate=25 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130225165206/http://thehuuvandan.org/vietpoet.html}}</ref> ===ပွဲတော်တိ=== [[File:Hoa mai.jpg|right|thumb|ရိုးရာ တက် နှစ်သစ်ကူးပွဲ အပင်]] ဗီယက်နမ်မာ လဆန်း လဆုတ် ပက္ခဒိန်ပေါ် အခြီပြုရေ ပွဲတော် အမြောက် အများဟိပြီးး အရီးအပါဆုံးမာ တက် နှစ်သစ်ကူးပွဲ ဖြစ်တေ။ ရိုးရာ ဗီယက်နမ် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပွဲမာ ရီပန်းစားပြီး နိုင်ငံရပ်ခြားမာ လားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်နိန်ရေ ဗီယက်နမ် လူမျိုးတိပင် အနောက်နိုင်ငံတိမာ ဆင်နွှဲလိ့ ဟိကတ်တေ။ ===ခရီးလား လုပ်ငန်း=== [[File:PhoCoHoiAn.jpg||thumb|left|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ် စာရင်းဝင် နီရာဖြစ်ရေ ဟွိုင်အန်း ရှီးဟောင်းမြို့]] ဗီယက်နမ်သည် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တိကစပြီးကေ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးလားလူတိ လာရောက်လည်ပတ်ရေ အဓိက နီရာတနီရာ ဖြစ်လှာခပြီးကေ အစိုးရနန့် ပုဂ္ဂလိကရို့၏ သိသာထင်ရှားသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတိကြောင့် ဖြစ်ကာ အဓိကကတော့ခါ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသတိမာ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url=http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=2&mode=detail&document_id=153358 |title=Quyết định số 2473/QĐ - TTG của Thủ tướng Chính phủ : Phê duyệt "Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030" |publisher=Cổng Thông tin điện tử Chính phủ |date=31 Dec 2011 |access-date=21 February 2017 |archive-date=8 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708231539/http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=2&mode=detail&document_id=153358 }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် တနှစ်တည်းမာပင် ဗီယက်နမ်သို့ နိုင်ငံတကာမာ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးလား ၃.၇၇ သန်းခန့် လာရောက် လည်ပတ်ခရေ။<ref>{{cite web |url=http://www.vietnamtourism.com/e_pages/news/index.asp?loai=2&uid=11723 |title=Vietnamtourism |publisher=Vietnamtourism |accessdate=7 November 2010 |archivedate=13 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513084216/http://www.vietnamtourism.com/e_pages/news/index.asp?loai=2&uid=11723 }}</ref> စွံ ရီပန်းစားသော ကမ္ဘာလှည့် ခရီးလား လုပ်ငန်း နီရာတိမာ အယင် ဘုရင်နန်းစိုင်ရာ ဟူး ရွှီမြို့တော်၊ ကမ္ဘာ့အမွီခံ နီရာတိဖြစ်ရေ ဖောင်းနကီဘန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ ဟွိုင်အန်း နန့် မိုင်ဆွန်၊ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသဖြစ်တေ နာထရန်၊ ဟလောင်ပင်လယ်အော်ဟိ လှိုဏ်ဂူတိ နန့် စကျင်ကျောက် တောင်ကုန်းများရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ များစွာသော ခရီးလားလုပ်ငန်း စီမံကိန်းတိမာ တည်ဆောက်ဆဲ ဖြစ်ပြီးကေ ဥပမာအနိန်နန့် အရှိတောင် အာသျှမာ သဘာဝ မဟုတ်ဘဲ တည်ဆောက်ထားရေ အကြီးဆုံး ပင်လယ်ဖြစ်ရေ ဗန်ယောင်း ခရီးလားလူတိ လည်ပတ်စရာ နီရာ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web |url=http://www.lookatvietnam.com/2009/01/southeast-asias-largest-artificial-sea-inaugurated-in-binh-duong.html |title=Southeast Asia's largest artificial sea inaugurated in Binh Duong |website=Look At Vietnam |date=19 January 2009 |accessdate=7 November 2010 |archivedate=11 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511053258/http://www.lookatvietnam.com/2009/01/southeast-asias-largest-artificial-sea-inaugurated-in-binh-duong.html }}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလ ၁၄ ရက်မာ အမေရိကန် ပေါ့ပ်တေးဂီတ ကြယ်ပွင့် မိုက်ကယ်ဂျက်ဆန် ၏ ဖခင် ဂျိုးဂျက်ဆန်မှ အရှိတောင်အာသျှမာ အကြီးဆုံး ဖျော်ဖြီရီး အဆောက်အဦး ဖြစ်လှာဖို့ ကြယ်ငါးပွင့် ဟိုတယ် နန့် အပန်းဖြီစခန်း ဖြစ်ရေ ဟက်ပီးလန်း အား အုတ်မြစ်ချ ဖွင့်လှစ်ပွဲသို့ တက်ရောက် ချီးမြှင့်ခရေ။ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂ သန်းတန်သော ထို စီမံကိန်းမာ နှစ်စိုင် ခရီးလား ၁၄ သန်းကို တာဝန်ယူ ဧည့်ခံနှိုင်ဖို့ ဖြစ်ပြီးကေ ဟိုချီမင်းစီးတီး နံဘေးက လောင်အန်းပြည်နယ်မာ တည်ဟိရေ။ ထိုအဆောက်အဦးမာ ၂၀၁၄ မာ ပြီးစီးဖို့လို့ ခန့်မှန်းရရေ။<ref>{{cite news| url=http://www.thestar.com/entertainment/music/article/938374--joe-jackson-invests-in-vietnam-theme-park | location=Toronto | work=The Star | title=Joe Jackson invests in Vietnam theme park | date=14 February 2011}}</ref> ===အဝတ်အထည်=== ပွဲတက်ဝတ်စုံဖြစ်ရေ အောင်းယိုင် ကို မင်္ဂလာ ဧည့်ခံပွဲ နန့် ဘာသာရီး ပွဲလမ်းသဘင်တိမာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ တဝှမ်းဟိ အထက်တန်းကျောင်း မကန်မဝှန်မာ ကလိန့်မေသျှေတိ အနိန်နန့် အဖြူရောင် အောင်းယိုင်ကို ယူနီဖောင်း အဖြစ် ဝတ်ဆင်ကတ်ရရေ။ အယင်က အောင်းယိုင်ကို ကျားမ နှစ်မျိုးစလုံး ဝတ်စားခကတ်ကေလေ့ ဒေနိခေတ်မာ အမျိုးသမီးတိရာ သီးသန့် ဝတ်ဆင်ကတ်ပြီး အမျိုးသားတိမာမူ ရိုးရာ မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ ပိုင်ယှောင် အခမ်းအနားတိမာရာ ဝတ်ဆင်ကတ်တေ။<ref>[http://www.activetravelvietnam.com/culture_customs/vietnamese_ao_dai.html "Ao Dai (Long Dress)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026185826/http://www.activetravelvietnam.com/culture_customs/vietnamese_ao_dai.html |date=26 October 2006 }}. Active Travel Vietnam. Retrieved 2 January 2012.</ref> တခြားသော ဗီယက်နမ် ရိုးရာ အဝတ်အစားတိမာ လေးပိုင်းစပ် အမျိုးသမီး ဝတ်စုံဖြစ်ရေ "အောင်းတူသန်"၊ အောင်းတူသန်ကို ၅ ပိုင်းစပ် ပုံစံဖြစ်ရေ အောင်းငူ ရို့ကို မြောက်ပိုင်းဒေသတိမာ အများအားဖြင့် ဝတ်ဆင်ကတ်ပြီး အရာ ရိုးရာ အဝတ်အစားတိမာ "ယမ်" ဟုခေါ်သော အထဲခံ နန့် "အောင်းဘားဘာ" ဟုခေါ်သော ကျေးလက်ဒေသမာ အလုပ်လုပ်ရာမာ ကျားမ နှစ်ဦးစလုံး ဝတ်ဆင်ရေ ဝတ်ရုံရှည်၊ <ref>Erik Harms (2011). ''Saigon's Edge: On the Margins of Ho Chi Minh City''. p.56: "She then left the room to change out of her áo Ba Ba into her everyday home clothes, which did not look like peasant clothes at all. In Hóc Môn, traders who sell goods in the city don "peasant clothing" for their trips to the city and change back".</ref> အစိုးရ ဧည့်ခံပွဲတိမာ ဝတ်ဆင်သော ဘရိုကိတ် ပွဲတက်ဝတ်စုံ အင်္ကျီရှည် နန့် သမက်တက်မာ သမက်သျှင် ဝတ်ဆင်သော "အောင်းသဲ" အစဟိစွာရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ရိုးရာ ဂေါင်းဆောင်းတိမာ "နွန်လား" ဟုခေါ်ရေ ဗီယက်နမ် မက္ကလာ နန့် မီးအုပ်ဆောင်းနန့် တူစွာ "နွန်ကွိုင်သိုး" ရို့လေ့ ပါဝင်ရေ။ === အားကဇပ် === ဗိုဗီနမ် နန့် ဘင်းဒင်း ကိုယ်ခံပညာရို့ကို ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ အဝှမ်းမာ ကစပ်ကတ်ပြီး<ref>{{cite web|url=http://talkvietnam.com/2012/07/binh-dinh-to-host-intl-vovinam-festival/#.UKZAX4c3aYE|title=Binh Dinh to host Int'l Vovinam festival|publisher=TalkVietnam.com|date=6 July 2012|accessdate=16 November 2012|archive-date=27 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827080758/https://www.talkvietnam.com/2012/07/binh-dinh-to-host-intl-vovinam-festival/#.UKZAX4c3aYE}}</ref> ဘောလုံးကစပ်ခြင်းက နိုင်ငံအထဲ ရီပန်း အစားဆုံး အဖွဲ့လိုက် ကစပ်နည်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.saigonnezumi.com/2012/08/02/soccer-is-very-popular-in-vietnam/|title=Soccer is very popular in Vietnam|publisher=SaigonNezumi.com|date=2 August 2012|accessdate=16 November 2012|archivedate=2 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121102234125/http://www.saigonnezumi.com/2012/08/02/soccer-is-very-popular-in-vietnam/}}</ref> ဗီယက်နမ် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းစွာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ အာဆီယံ ဘောလုံး ချန်ပီယံ ဖလားကို ရယူနိုင်ခရေ။ တခြားသော အနောက်တိုင်း အားကဇပ်နည်းတိ ဖြစ်ရေ ကြက်တောင်၊ တင်းနစ်၊ ချွေးခံဘော၊ စားပွဲတင်တင်းနစ် နန့် စစ်တုရင်ရို့မာလည်း စွံရေ ကစပ်နည်းတိ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်စွာ နွီရာသီ အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲမာ ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စတင် ပါဝင်ခပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ အနိန်နန့် ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခရေ။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ နိုင်ငံ နှစ်ခြမ်းကွဲပြီးကေ တောင်ဗီယက်နမ်မှရာ အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲမာ ပါဝင်ခပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်နန့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်ရို့မာ အားကဇပ်သမားတိ စီလွှတ် နိူင်းပြိုင်စီခရေ။ ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် နှစ်နိုင်ငံ ပေါင်းစည်းပြီးကေမာ ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံအနေနန့် နိူင်းပြိုင်ခပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစပြီးကေ နွီရာသီ အိုလံပစ် အားကဇပ်ပွဲတော်တိုင်းမာ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်ခရေ။ လက်ဟိ ဗီယက်နမ် အိုလံပစ် ကော်မတီအား ၁၉၇၆ ခုနှစ်မာ စတင်ဖွဲ့စည်းခပြီးကေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ် ကော်မတီ (အိုင်အိုစီ) မှ ၁၉၇၉ မာ တရားဝင် အသိအမှတ် ပြုခရေ။ <ref>{{cite web|url=http://www.olympic.org/vietnam|title=Vietnam|publisher=Olympic.org|accessdate=19 April 2013}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် အထိ ဗီယက်နမ်သည် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် အားကဇပ်မာ ဝင်ရောက်နိူင်းပြိုင်ခဖူးခြင်း မဟိပါ။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မာ ဗီယက်နမ်စွာ ဘရာဇီးနိုင်ငံ ရိုင်ယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့မာ ကျင်းပသော နွီရာသီ အိုလံပစ်အားကဇပ်ပွဲမာ ပထမဆုံးသော ရွှီတံဆိပ်ကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခရေ။<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/olympics/rio-2016-vietnam-wins-first-ever-olympic-gold-medal-a7177771.html|title=The country that just won its first ever Olympic gold - and what the athlete will get in return|date=2016-08-07|newspaper=The Independent|language=en-GB|access-date=2016-10-06}}</ref> ===ဟင်းလျာတိ=== [[File:Pho in Ho Chi Minh City by joshua.jpg|thumb|ဗီယက်နမ်၏ စွံသော အစားအစာတခု ဖြစ်ရေ ဖို ခေါက်ဆွဲ]] ဗီယက်နမ်၏ ဟင်းလျာတိစွာ အခြီခံ ရသာ ၅ ပါးရို့၏ ပေါင်းစပ်မှုကို အခြီခံထားရေ။ ယင်းရို့မာ အစပ် (သတ္တု) ၊ အချိုင် (သစ်သား) ၊ အခါး (မီး) ၊ အငံ (ရီ) နန့် အချို (မြီကြီး) ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref>[http://www.asianinfo.org/asianinfo/vietnam/pro-food.htm Vietnamese Food]. Asianinfo.org. Retrieved 3 February 2013.</ref> အများအားဖြင့် ပါဝင်ရေ အမေတိမာ ငံပြာရည်၊ ပုဇွန်ငါးပိ၊ ပဲငံပြာရည်၊ ဆန်၊ လတ်ဆတ်တေ ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင်တိ၊ သစ်သီးတိ နန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ဗီယက်နမ် ချက်နည်းပြုတ်နည်းတိမာ စပါးလင်၊ ဂျင်း၊ ပူဒီနာ၊ ဗီယက်နမ် ပူဒီနာ၊ နံနံပင်ရှည်၊ ဆိုင်းဂုံ သစ်ကြမ်းပိုးခေါက်၊ ငှက်မျက်စိ ငရုတ်သီး၊ သံပရာသီး နန့် နှုန်းရွက်ရို့ကို အသုံးပြုကတ်တေ။ <ref>{{cite web|url = http://www.wokme.com/ingredients/vietnamese.htm | work = WokMe | year = 2011 |title = Vietnamese Ingredients | accessdate = 2 December 2011}}</ref>ဗီယက်နမ် ရိုးရာ ချက်နည်းပြုတ်နည်းစွာ လတ်ဆတ်သော အမေတိကို အသုံးပြုခြင်း၊ ဗားကို အနည်းငယ်ရာ အသုံးပြုခြင်း၊ ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင်တိ နန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တိအား အားထား ချက်ပြုတ်ခြင်းရို့ကြောင့် ဗီယက်နမ် ဟင်းလျာတိစွာ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ ကျန်းမာရီးနန့် အညီညွတ်ဆုံး ဟင်းလျာတိမာ တမျိုး အပါအဝင် ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news | author = Corapi, Annie | work = CNN Health | url = http://www.cnn.com/2010/HEALTH/08/25/healthiest.ethnic.cuisines/index.html | year = 2011 | accessdate = 3 December 2011 | title = The 10 healthiest ethnic cuisines}}</ref> မြောက်ဗီယက်နမ်ဟိ ဒေသခံ အစားအသောက်တိမာ တောင်ပိုင်းအစားအသောက်တိထက် ပိုပြီးကေ အစပ်နည်းပြီး မြောက်ဗီယက်နမ်ဟိ အီးမြရေ ရာသီဥတုကြောင့် ဟင်းခတ်အမွှီးအကြိုင် အစပ်တိ ထုတ်လုပ်ဖို့နန့် ရဟိဖို့ ခက်ခဲပြီး အစပ်အရသာ ရဟိဖို့ ငရုတ်သီးအစား ငရုတ်ကောင်းမှုန့်ကို အသုံးပြုကတ်တေ။ ဝက်သား၊ အမဲသားနန့် ကြက်သားရို့အား အယင်က အနည်းငယ်ရာ အသုံးပြုကတ်ပြီး ဟင်းလျာတိမာ ရီချိုငါးတိ နန့် အခွံမာ ရီနီသတ္တဝါတိ ဖြစ်ကတ်သော ဂဏန်း နန့် ခရုရို့ကို အဓိကထား ချက်ပြုတ်ကတ်တေ။ ငံပြာရည်၊ ပဲငံပြာရည်၊ ပုဇွန်ငံပြာရည်နန့် သံပရာသီးရို့မာ အဓိက အရသာအဖြစ် ထည့်သွင်းချက်ပြုတ်ထားရေ အမေတိ ဖြစ်တေ။ ဗီယက်နမ်၏ အထိမ်းအမှတ် အစားအသောက်တိ ဖြစ်ကတ်သော ဘွန်ရူး (အသားပါရေ ကြာဇံပြုတ်) နန့် ဘန်ကွမ်းရို့မာ မြောက်ပိုင်းမာ စတင်ပေါ်ပေါက်လာပြီး ရွှိပြောင်းနီထိုင်သူတိက အလယ်ပိုင်း နန့် တောင်ပိုင်းသို့ သယ်ဆောင်လာခခြင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web | url = http://www.saveur.com/article/Travels/Heaven-in-a-Bowl#errors | author = Nguyen, Andrea | title = Heaven in a Bowl: The Original Pho | accessdate = 28 December 2011 | date = 13 March 2011}}</ref> == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ဗီယက်နမ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] == မှတ်ချက်တိ == {{notelist}} {{Reflist|group=n}} == ကိုးကား == {{Reflist|24em}} ==ပြင်ပလင့်တိ== {{commonscat|Vietnam}} *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1243338.stm Vietnam profile] from BBC News *[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/vietnam.htm Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003000923/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/vietnam.htm |date=3 October 2012 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' *[http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English Portal of the Government of Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528045736/http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English |date=28 May 2012 }} *[http://www.cpv.org.vn/cpv/ Communist Party of Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101115125835/http://www.cpv.org.vn/cpv/ |date=15 November 2010 }} – official website (in Vietnamese) *[http://quochoi.vn/en-US/Pages/default.aspx National Assembly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208000519/http://quochoi.vn/en-US/Pages/default.aspx |date=8 December 2015 }} – the Vietnamese legislative body *[http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=491 General Statistics Office] *[http://www.mofa.gov.vn/en/ Ministry of Foreign Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091020032719/http://www.mofa.gov.vn/en/ |date=20 October 2009 }} *[https://web.archive.org/web/20081210074101/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-v/vietnam.html Chief of State and Cabinet Members] {{ASEAN}} {{အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ}} [[Category:ကွန်မြူနစ် နိုင်ငံတိ]] [[Category:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|*]] [[Category:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံတိ]] [[Category:အရှိတောင်အာသျှဟိ နိုင်ငံတိ]] [[Category:အာသျှတိုက်ဟိ နိုင်ငံတိ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတိ]] 3yp9mrzsal585pozyjemi0hrminfsh6 0 5894 21295 2026-09-22T13:23:20Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{retaining title}} {{Infobox software | name = Microsoft Word | logo = Microsoft Office Word (2025–present).svg | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | released = {{Start date and age|1983|10|25}} (as Multi-Tool Word) | latest release version = 1612 (16.0.10730.20043) | latest release date = {{Start date and age|2018|08|22}}<ref name=MSO2016Releases>{{cite w..." 21295 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox software | name = Microsoft Word | logo = Microsoft Office Word (2025–present).svg | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | released = {{Start date and age|1983|10|25}} (as Multi-Tool Word) | latest release version = 1612 (16.0.10730.20043) | latest release date = {{Start date and age|2018|08|22}}<ref name=MSO2016Releases>{{cite web|title=Office 365 client update branch releases |url=https://technet.microsoft.com/en-us/office/mt465751 |website=[[:en:Microsoft TechNet|TechNet]] |publisher=[[Microsoft]] |accessdate=January 12, 2016}}</ref> | programming language = <!--Please do not forget your source for this--> | operating system = {{Plainlist| * [[Windows 10]] * [[Windows 8]] * [[Windows RT]] * [[Windows Server 2012]] * [[Windows Server 2008 R2]] * [[Windows 7]]<ref name="sysreq-std">{{cite web|title=System requirements for Office 2013|url=https://technet.microsoft.com/library/ee624351%28office.15%29.aspx#Overview1|work=[[:en:Microsoft TechNet|TechNet]]|publisher=[[Microsoft]]|accessdate=December 19, 2012|at=Office 2013 for Personal Computers—standard system requirements|date=December 4, 2012}}</ref> }} | platform = [[IA-32]], [[x64]], [[:en:ARM architecture|ARM]] | genre = Word processor | license = Trialware | website = {{URL|https://products.office.com/word}} }} {{Infobox software | name = Microsoft Word for Mac | logo = | screenshot = | caption = | developer = [[Microsoft]] | latest release version = [[:en:Microsoft Office 2016|2016]] (16.14.1) | latest release date = {{Start date and age|2018|06|14}}<ref>{{cite web|url=https://docs.microsoft.com/en-us/officeupdates/update-history-office-for-mac#most-current-packages-for-office-for-mac|title=Update history for Office for Mac}}</ref> | genre = Word processor | license = [[:en:Proprietary software|Proprietary]] software plus services | website = {{URL|https://products.office.com/word}} | latest_preview_version = | latest_preview_date = | operating_system = [[macOS]] }} '''Microsoft Word''' ('''Word''' လို့လေ့ ရိုးယှင်းစွာခေါ်) ‌ရေ စာနန့်ပတ်သက်စွာတိ လုပ်ဆောင်ပီးရေ စနစ်တခုဖြစ်ပြီးကေ [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]]မှ ဖန်တီးထုတ်လုပ်ထားရေ။ ယင်းကို ၁၉၈၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်မာ ပထမဆုံး Multi-Tool Word နာမည်နန့် Xenix systems အတွက် ထုတ်ဝီခရေ။ နောက်ပိုင်းဗားရှင်းတိမာ အခြားသော ပလက်ဖောင်းတိဖြစ်တေ IBM PCsrunning DOS (1983), Apple Macintosh running the Classic Mac OS (1985), AT&T Unix PC(1985), Atari ST (1988), OS/2 (1989),Microsoft Windows (1989), SCO Unix (1994), and macOS (formerly OS X; 2001) ရို့အတွက် ထုတ်ဝီခရေ။ Word ၏ စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ထားရေ ဗားယှင်းစွာ Microsoft Office, Windows RT or the discontinued Microsoft Works suite ရို့၏ standalone product အဖြစ် လိုင်စင်ထားဟိရေ။ Microsoft Word Viewer နန့် Office Online ရို့စွာ Word ၏ freeware editions ဖြစ်ပြီးကေ လုပ်ဆောင်မှုတိကို ကန့်သတ်ထားရေ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်]] {{software-stub}} l4y8ijeuaw8vsc9vgjadv07u8fnk8tc 10 5895 21296 2026-09-22T13:33:39Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{asbox | image = Emoji u1f4bb.svg | pix = | subject = ကွန်ပျူတာနည်းပညာ | qualifier = | category = ကွန်ပျူတာဆောင်းပါးတိုတိ | tempsort = | name = Template:Compu-stub }}<noinclude> </noinclude>" 21296 wikitext text/x-wiki {{asbox | image = Emoji u1f4bb.svg | pix = | subject = ကွန်ပျူတာနည်းပညာ | qualifier = | category = ကွန်ပျူတာဆောင်းပါးတိုတိ | tempsort = | name = Template:Compu-stub }}<noinclude> </noinclude> dh1jfh6e0700bz21lyxiqdmquyrwlpl 10 5896 21297 2026-09-22T13:36:42Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__|$B= {{Infobox | bodyclass = vevent | title = {{#if:{{{title|{{{name|}}}}}}|{{{title|{{{name|}}}}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | titleclass = အကျိုင်းချုပ် | labelstyle = white-space: nowrap; | subheader = {{#if:{{{version_of|{{{version of|}}}}}}|{{{version_of|{{{version of|}}}}}} စက်မောင်းစနစ်၏ ဗားရှင်းတစ်ခု}} | imag..." 21297 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__|$B= {{Infobox | bodyclass = vevent | title = {{#if:{{{title|{{{name|}}}}}}|{{{title|{{{name|}}}}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | titleclass = အကျိုင်းချုပ် | labelstyle = white-space: nowrap; | subheader = {{#if:{{{version_of|{{{version of|}}}}}}|{{{version_of|{{{version of|}}}}}} စက်မောင်းစနစ်၏ ဗားရှင်းတစ်ခု}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|size={{{logo_size|{{{logo size|}}}}}}|sizedefault=250px|alt={{{logo_alt|{{{logo alt|}}}}}}}} | caption = {{{logo_caption|{{{logo caption|}}}}}} | image2 = {{#if:{{{collapsible|}}}|{{hidden begin|title=Screenshot|titlestyle=text-align:center}}}}{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{screenshot|}}}|size={{{screenshot_size|}}}|sizedefault=300px|alt={{{screenshot_alt|}}}}} | caption2 = {{{caption|}}}{{#if:{{{collapsible|}}}|{{hidden end}}}} | label1 = [[ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်မာ|ဖန်တီးသူ]] | data1 = {{{developer|}}} | label2 = [[programming language|ပရိုဂရမ်းမင်းဘာသာစကား]] | data2 = {{{programmed_in|{{{programmed in|{{{prog_language|{{{prog language|}}}}}}}}}}}} | label3 = အိုအက်စ်အဖွဲ့ဝင် | data3 = {{{family|}}} | label4 = လက်ဟိအခြေအနေ | data4 = {{{working_state|{{{working state|}}}}}} | label5 = ရင်းမြစ်အမျိုးအစား | data5 = {{{source_model|{{{source model|}}}}}} | label6 = ကနဦးဖြန့်ချိခြင်း | data6 = {{#if:{{{RTM_date|{{{RTM date|{{{first_release_date|{{{first release date|}}}}}}}}}}}}{{{GA_date|{{{GA date|}}}}}}||{{{released|}}}}} | label7 = အသုံးပြုသူထံသို့<br/>ဖြန့်ချိခြင်း | data7 = {{{RTM_date|{{{RTM date|{{{first_release_date|{{{first release date|}}}}}}}}}}}}{{#if:{{{RTM_url|{{{RTM url|}}}}}}|{{#tag:ref|{{{RTM_url|{{{RTM url|}}}}}}}}}} | label8 = ရဟိနိုင်မှု | data8 = {{{GA_date|{{{GA date|}}}}}}{{#if:{{{GA_url|{{{GA url|}}}}}}|{{#tag:ref|{{{GA_url|{{{GA url|}}}}}}}}}} | label9 = {{#if:{{{discontinued|}}}|နောက်ဆုံးဗားရှင်း|နောက်ဆုံးဖြန့်ချိခြင်း}} | data9 = {{#if:{{{latest release version|{{{latest_release_version|{{{release_version|{{{release version|}}}}}}}}}}}}|{{{latest release version|{{{latest_release_version|{{{release_version|{{{release version|}}}}}}}}}}}} {{#if:{{{latest release date|{{{latest_release_date|{{{release_date|{{{release date|}}}}}}}}}}}}|/ {{{latest release date|{{{latest_release_date|{{{release_date|{{{release date|}}}}}}}}}}}}{{#if:{{{release_url|{{{release url|}}}}}}|{{#tag:ref|{{{release_url|{{{release url|}}}}}}}}}}}}|{{#ifexist:Template:Latest stable software release/{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{PAGENAME}}}}|{{Latest stable software release/{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{PAGENAME}}}}}}}}}} | label10 = နောက်ဆုံးအစမ်းဗားရှင်း | data10 = {{#if:{{{latest preview version|{{{latest_preview_version|{{{preview_version|{{{preview version|}}}}}}}}}}}}|{{{latest preview version|{{{latest_preview_version|{{{preview_version|{{{preview version|}}}}}}}}}}}} {{#if:{{{latest preview date|{{{latest_preview_date|{{{preview_date|{{{preview date|}}}}}}}}}}}}|/ {{{latest preview date|{{{latest_preview_date|{{{preview_date|{{{preview date|}}}}}}}}}}}}{{#if:{{{preview_url|{{{preview url|}}}}}}|{{#tag:ref|{{{preview_url|{{{preview url|}}}}}}}}}}}}|{{#ifexist:Template:Latest preview software release/{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{PAGENAME}}}}|{{Latest preview software release/{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{PAGENAME}}}}}}}}}} | label11 = ဈီးကွက်ပစ်မှတ် | data11 = {{{marketing_target|{{{marketing target|}}}}}} | label12 = ရဟိနိုင်ဖို့<br/>ဘာသာစကားတိ | data12 = {{{language|{{{human_language|{{{human language|}}}}}}}}} | label13 = အဆင့်မြှင့်တင်မှုနည်းလမ်း | data13 = {{{updatemodel|{{{update_model|{{{update model|}}}}}}}}} | label14 = Package manager | data14 = {{{package_manager|{{{package manager|}}}}}} | label15 = ပလက်ဖောင်းတိ | data15 = {{{supported_platforms|{{{supported platforms|}}}}}} | label16 = [[ကာနဲလ် (ကွန်ပျူတာ)|ကာနဲလ်]] အမျိုးအစား | data16 = {{{kernel_type|{{{kernel type|}}}}}} | label17 = Userland | data17 = {{{userland|}}} | label18 = လွှမ်းမိုးနိုင်မှု | data18 = {{{influenced|}}} | label19 = လွှမ်းမိုးခံရမှု | data19 = {{{influenced_by|{{{influenced by|}}}}}} | label20 = Default user interface | data20 = {{{ui|}}} | label21 = [[ဆော့ဖ်ဝဲလိုင်စင်|လိုင်စင်]] | data21 = {{{license|}}} | label22 = အယင်အမျိုးအစား | data22 = {{{preceded_by|{{{preceded by|}}}}}} | label23 = နောက်ထွက်အမျိုးအစား | data23 = {{{succeeded_by|{{{succeeded by|}}}}}} | label24 = ဝက်ဘ်ဆိုဒ် | data24 = {{{website|}}} | header25 = {{#if:{{{support_status|{{{support status|}}}}}}|အထောက်အပံ့ပီးမှု အခြီအနီ}} | data26 = {{{support_status|{{{support status|}}}}}} | header27 = {{#if:{{{other_articles|{{{other articles|}}}}}}|Articles in the series}} | below = {{{other_articles|{{{other articles|}}}}}} | belowstyle = text-align: left }} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> coccr1y6f0lcq1hctg0r9vjhlyyy39o 0 5897 21298 2026-09-22T13:37:34Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox OS version | name = Windows 7 | version of = [[Windows NT]] | logo = Windows 7.svg | screenshot = Windows 7.png | caption = Screenshot of Windows 7 | developer = [[Microsoft]] | source_model = Closed source / Shared source | license = [[Proprietary software|Proprietary]] [[commercial software]] | supported_platforms = [[IA-32]] and [[x86-64]] | kernel_type = Hybrid..." 21298 wikitext text/x-wiki {{Infobox OS version | name = Windows 7 | version of = [[Windows NT]] | logo = Windows 7.svg | screenshot = Windows 7.png | caption = Screenshot of Windows 7 | developer = [[Microsoft]] | source_model = Closed source / Shared source | license = [[Proprietary software|Proprietary]] [[commercial software]] | supported_platforms = [[IA-32]] and [[x86-64]] | kernel_type = Hybrid | updatemodel = [[Windows Update]] | first_release_date = {{Start date and age|2009|07|22}}<ref>{{cite web|last1=LeBlanc|first1=Brandon|title=Windows 7 Has Been Released to Manufacturing|url=https://blogs.windows.com/windowsexperience/2009/07/22/windows-7-has-been-released-to-manufacturing/|website=Windows Experience Blog|publisher=[[Microsoft]]|date=22 July 2009}}</ref> | GA_date = {{Start date and age|2009|10|22}}<ref>{{cite web|last1=LeBlanc|first1=Brandon|title=Windows 7 Arrives Today With New Offers, New PCs, And More!|url=https://blogs.windows.com/windowsexperience/2009/10/22/windows-7-arrives-today-with-new-offers-new-pcs-and-more/|website=Windows Experience Blog|publisher=[[Microsoft]]|date=22 October 2009}}</ref> | release_version = Service Pack 1 (6.1.7601) | release_date = {{Start date and age|2011|2|22}}<ref>{{cite web|url=https://blogs.windows.com/windowsexperience/2011/02/09/announcing-availability-of-windows-7-and-windows-server-2008-r2-sp1/ |title=Announcing Availability of Windows 7 and Windows Server 2008 R2 SP1 | publisher=Microsoft |date=9 February 2011 |first=Brandon |last=LeBlanc}}</ref> | preceded_by = [[Windows Vista]] (2007)<ref name="W7reqs">{{cite web | url = http://www.buzzle.com/articles/windows7-system-requirements.html | work = Buzzle | title = Windows 7 System Requirements | last = Thadani | first = Rahul | date = September 6, 2010 | accessdate = February 27, 2014 | archivedate = 6 July 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170706201237/http://www.buzzle.com/articles/windows7-system-requirements.html }}</ref> | succeeded_by = [[Windows 8]] (2012) | support_status = Mainstream support ended on January 13, 2015.<ref name=sup1>{{cite web |url=http://support.microsoft.com/lifecycle/?c2=14019 |title=Microsoft Support Lifecycle | work=Support | publisher=Microsoft | accessdate=February 20, 2012}}</ref><ref name=sup2>{{cite web |url=http://blogs.windows.com/windows/b/springboard/archive/2013/02/14/windows-7-rtm-end-of-support-is-right-around-the-corner.aspx |title=Windows 7 RTM End Of Support Is Right Around The Corner |work=Springboard Series Blog |publisher=Microsoft |date=February 14, 2013 |accessdate=March 27, 2013 |first=Stephen L |last=Rose |archivedate=2 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502231039/http://blogs.windows.com/windows/b/springboard/archive/2013/02/14/windows-7-rtm-end-of-support-is-right-around-the-corner.aspx }}</ref><br />Extended support ends on January 14, 2020.<ref name=sup1 /><ref name=sup2 /> | other_articles = | date = ၂၀၀၉ ဂျန်နဝါရီ<!-- Approximate date of template insertion for dating hidden maintenance categories. --> }} '''Windows 7''' (codenamed '''Vienna''', အယင် '''Blackcomb'''<ref name="BlackcombVienna">{{cite web |url=http://betanews.com/2006/01/19/blackcomb-renamed-to-vienna/ |title='Blackcomb' Renamed to 'Vienna' |last=Mook |first=Nate |date=2006 |publisher=BetaNews, Inc. |work=BetaNews |accessdate=June 23, 2015}}</ref>) သည် [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]]၏ [[Operating System|ကွန်ပျူတာ လည်ပတ်ရီးစနစ်]]တခုဖြစ်ပြီးကေ Windows NT မိသားစုထဲက တခုဖြစ်တေ။ Windows 7 အား ဂျူလိုင် ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ စတင်ထုတ်လုပ်ခပြီး အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ စတင်ရဟိခရေ။<ref name="bott20090511">{{cite web |url=http://news.microsoft.com/2009/06/02/windows-7-and-windows-server-2008-r2-timelines-shared-at-computex/ |title=Windows 7 and Windows Server 2008 R2 Timelines Shared at Computex |publisher=Microsoft |date=June 2, 2009 |accessdate=June 3, 2009 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090606054157/http://www.microsoft.com/presspass/features/2009/Jun09/06-02SteveGuggenheimer.mspx |archivedate=6 June 2009 |df=mdy }}</ref> မိုက်ခရိုသဲရေ [[Windows Vista]] ၏ အားနည်းချက်တိကို ဖာထေးရေအနိန်နန့် Windows 7 အား အဆင့်မြင့်တင် ထုတ်လုပ်ခခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ၆ လအထဲ မိတ္တူအချပ်ရေ ၁၀၀ [[မီလီယံ]] ရောင်းချခရပြီးကေ ၂၀၁၂ ဂျူလိုင်လမာ အချပ်ရေ ၆၃၀ မီလီယံထိ တိုးပါလတ်တေ။ ၂၀၁၆ ဂျုန်လအရ စျီးကွက်၏ ၄၉.၀၅ ရာခိုင်နှုန်းထိ ရောက်ဟိခပြီး လူသုံးအများဆုံး os တခုအဖြစ် ရပ်တည်ခရေ။<ref>{{cite web|url=https://www.netmarketshare.com/operating-system-market-share.aspx?qprid=10&qpcustomd=0 |title=Operating system market share |publisher=Netmarketshare.com |date= |accessdate=October 15, 2015}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} [[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုး]] {{Compu-stub}} fsiqd1gtu54n59o3uo1g3f9zsq3ut56 21299 21298 2026-09-22T13:38:41Z Tejoebārsa 137 21299 wikitext text/x-wiki {{Infobox OS version | name = Windows 7 | version of = [[Windows NT]] | logo = Windows 7.svg | screenshot = Windows 7.png | caption = Screenshot of Windows 7 | developer = [[Microsoft]] | source_model = Closed source / Shared source | license = [[Proprietary software|Proprietary]] [[commercial software]] | supported_platforms = [[IA-32]] and [[x86-64]] | kernel_type = Hybrid | updatemodel = [[Windows Update]] | first_release_date = {{Start date and age|2009|07|22}}<ref>{{cite web|last1=LeBlanc|first1=Brandon|title=Windows 7 Has Been Released to Manufacturing|url=https://blogs.windows.com/windowsexperience/2009/07/22/windows-7-has-been-released-to-manufacturing/|website=Windows Experience Blog|publisher=[[Microsoft]]|date=22 July 2009}}</ref> | GA_date = {{Start date and age|2009|10|22}}<ref>{{cite web|last1=LeBlanc|first1=Brandon|title=Windows 7 Arrives Today With New Offers, New PCs, And More!|url=https://blogs.windows.com/windowsexperience/2009/10/22/windows-7-arrives-today-with-new-offers-new-pcs-and-more/|website=Windows Experience Blog|publisher=[[Microsoft]]|date=22 October 2009}}</ref> | release_version = Service Pack 1 (6.1.7601) | release_date = {{Start date and age|2011|2|22}}<ref>{{cite web|url=https://blogs.windows.com/windowsexperience/2011/02/09/announcing-availability-of-windows-7-and-windows-server-2008-r2-sp1/ |title=Announcing Availability of Windows 7 and Windows Server 2008 R2 SP1 | publisher=Microsoft |date=9 February 2011 |first=Brandon |last=LeBlanc}}</ref> | preceded_by = [[Windows Vista]] (2007)<ref name="W7reqs">{{cite web | url = http://www.buzzle.com/articles/windows7-system-requirements.html | work = Buzzle | title = Windows 7 System Requirements | last = Thadani | first = Rahul | date = September 6, 2010 | accessdate = February 27, 2014 | archivedate = 6 July 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170706201237/http://www.buzzle.com/articles/windows7-system-requirements.html }}</ref> | succeeded_by = [[Windows 8]] (2012) | support_status = Mainstream support ended on January 13, 2015.<ref name=sup1>{{cite web |url=http://support.microsoft.com/lifecycle/?c2=14019 |title=Microsoft Support Lifecycle | work=Support | publisher=Microsoft | accessdate=February 20, 2012}}</ref><ref name=sup2>{{cite web |url=http://blogs.windows.com/windows/b/springboard/archive/2013/02/14/windows-7-rtm-end-of-support-is-right-around-the-corner.aspx |title=Windows 7 RTM End Of Support Is Right Around The Corner |work=Springboard Series Blog |publisher=Microsoft |date=February 14, 2013 |accessdate=March 27, 2013 |first=Stephen L |last=Rose |archivedate=2 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502231039/http://blogs.windows.com/windows/b/springboard/archive/2013/02/14/windows-7-rtm-end-of-support-is-right-around-the-corner.aspx }}</ref><br />Extended support ends on January 14, 2020.<ref name=sup1 /><ref name=sup2 /> | other_articles = | date = ၂၀၀၉ ဂျန်နဝါရီ<!-- Approximate date of template insertion for dating hidden maintenance categories. --> }} '''Windows 7''' (codenamed '''Vienna''', အယင် '''Blackcomb'''<ref name="BlackcombVienna">{{cite web |url=http://betanews.com/2006/01/19/blackcomb-renamed-to-vienna/ |title='Blackcomb' Renamed to 'Vienna' |last=Mook |first=Nate |date=2006 |publisher=BetaNews, Inc. |work=BetaNews |accessdate=June 23, 2015}}</ref>) စွာ [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]]၏ [[Operating System|ကွန်ပျူတာ လည်ပတ်ရီးစနစ်]]တခုဖြစ်ပြီးကေ Windows NT မိသားစုထဲက တခုဖြစ်တေ။ Windows 7 အား ဂျူလိုင် ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ စတင်ထုတ်လုပ်ခပြီး အောက်တိုဘာ ၂၂၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ စတင်ရဟိခရေ။<ref name="bott20090511">{{cite web |url=http://news.microsoft.com/2009/06/02/windows-7-and-windows-server-2008-r2-timelines-shared-at-computex/ |title=Windows 7 and Windows Server 2008 R2 Timelines Shared at Computex |publisher=Microsoft |date=June 2, 2009 |accessdate=June 3, 2009 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090606054157/http://www.microsoft.com/presspass/features/2009/Jun09/06-02SteveGuggenheimer.mspx |archivedate=6 June 2009 |df=mdy }}</ref> မိုက်ခရိုသဲရေ [[Windows Vista]] ၏ အားနည်းချက်တိကို ဖာထေးရေအနိန်နန့် Windows 7 အား အဆင့်မြင့်တင် ထုတ်လုပ်ခခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ၆ လအထဲ မိတ္တူအချပ်ရွီ ၁၀၀ [[မီလီယံ]] ရောင်းချခရပြီးကေ ၂၀၁၂ ဂျူလိုင်လမာ အချပ်ရွီ ၆၃၀ မီလီယံထိ တိုးပါလတ်တေ။ ၂၀၁၆ ဂျုန်လအရ စျီးကွက်၏ ၄၉.၀၅ ရာခိုင်နှုန်းထိ ရောက်ဟိခပြီး လူသုံးအများဆုံး os တခုအဖြစ် ရပ်တည်ခရေ။<ref>{{cite web|url=https://www.netmarketshare.com/operating-system-market-share.aspx?qprid=10&qpcustomd=0 |title=Operating system market share |publisher=Netmarketshare.com |date= |accessdate=October 15, 2015}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} [[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုး]] {{Compu-stub}} a24hg9pgywgqvb4p98ebt2poszr4nv0 10 5898 21300 2026-09-22T13:48:54Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{asbox | image = Crystal Clear app network.png | pix = 35 | subject = ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက် | qualifier = | category = ကွန်ပျူတာကွန်ရက် ဆောင်းပါးတိုတိ | 2 = | name = Template:Compu-network-stub }} <noinclude> </noinclude>" 21300 wikitext text/x-wiki {{asbox | image = Crystal Clear app network.png | pix = 35 | subject = ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက် | qualifier = | category = ကွန်ပျူတာကွန်ရက် ဆောင်းပါးတိုတိ | 2 = | name = Template:Compu-network-stub }} <noinclude> </noinclude> sikgscguk05s6d9z351ojpzofs8cpf6 0 5899 21301 2026-09-22T13:49:24Z Tejoebārsa 137 Created page with "[[File:Wifi.svg|thumb|upright|Wireless icon]] ကြိုးမဲ့ကွန်ယက် ဆိုစွာမာ ကြိုးမပါရေ ဇာ [[ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်]] ကို မဆို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပြီးကေ အများအားဖြင့် ဆုံချက် တခုမှ အရာတခုသို့ ကြိုးမပါပဲနန့် ဆက်သွယ်..." 21301 wikitext text/x-wiki [[File:Wifi.svg|thumb|upright|Wireless icon]] ကြိုးမဲ့ကွန်ယက် ဆိုစွာမာ ကြိုးမပါရေ ဇာ [[ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်]] ကို မဆို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပြီးကေ အများအားဖြင့် ဆုံချက် တခုမှ အရာတခုသို့ ကြိုးမပါပဲနန့် ဆက်သွယ်ထားရေ ရေလီဖုန်း ကွန်ကုန်းဖြီျားနန့် ဆက်စပ်နိန်ရေ။ ကြိုးမဲ့ ‌တေလီဖုန်းဆက်သွယ်ရီး ကွန်ရက်တိမာ ယေဘူယျအားဖြင့် အဝီးမှ သတင်းအချက်အလက်တိကို ထုတ်ရွှင့်ရေ စနစ် တမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုထားပြီးသား [[လေဒီအိုလှိုင်း]]ပိုင်ယှောင် [[လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း|လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းတိ]]ကို အသုံးပြုထားလိ့ဟိရေ။ [[Category:ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်နည်းပညာ]] [[Category:ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရီး နည်းပညာ]] {{Compu-network-stub}} ahmg8rzwhuknwj8gjt5akihsqin6k2j 10 5900 21302 2026-09-22T13:57:13Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{#invoke:sidebar|sidebar | name = Internet protocol suite | title = [[:en:Internet protocol suite|Internet protocol suite]] | bodyclass = hlist | heading1 = [[:en:Application layer|Application layer]] <!-- PLEASE INCLUDE ONLY OFFICIAL STANDARDS CURRENTLY IN WIDESPEAD USE --> | content1 = * [[:en:Border Gateway Protocol|BGP]] * [[:en:Dynamic Host Configuration Protocol|DHCP]][[DHCPv6|(v6)]] * [[:en:Domain Name System|DNS]] * :en:File Transfer..." 21302 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar | name = Internet protocol suite | title = [[:en:Internet protocol suite|Internet protocol suite]] | bodyclass = hlist | heading1 = [[:en:Application layer|Application layer]] <!-- PLEASE INCLUDE ONLY OFFICIAL STANDARDS CURRENTLY IN WIDESPEAD USE --> | content1 = * [[:en:Border Gateway Protocol|BGP]] * [[:en:Dynamic Host Configuration Protocol|DHCP]][[DHCPv6|(v6)]] * [[:en:Domain Name System|DNS]] * [[:en:File Transfer Protocol|FTP]] * [[:en:Hypertext Transfer Protocol|HTTP]] * [[HTTPS]] * [[:en:Internet Message Access Protocol|IMAP]] * [[:en:Internet Relay Chat|IRC]] * [[:en:Lightweight Directory Access Protocol|LDAP]] * [[:en:Media Gateway Control Protocol|MGCP]] * [[:en:MQTT|MQTT]] * [[:en:Network News Transfer Protocol|NNTP]] * [[:en:Network Time Protocol|NTP]] <!-- OSPF, and the other routing protocols, belong to the application layer. That's what RFC1812, section 7, says. One could include them into the Internet layer, as they inform routing decisions, but that's not the point of view of any RFC --> * [[အိုအက်စ်ပီအက်ဖ်]] * [[:en:Post Office Protocol|POP]] * [[:en:Precision Time Protocol|PTP]] * [[:en:Open Network Computing Remote Procedure Call|ONC/RPC]] * [[:en:Real-time Transport Protocol|RTP]] * [[:en:Real Time Streaming Protocol|RTSP]] * [[:en:Routing Information Protocol|RIP]] * [[:en:Session Initiation Protocol|SIP]] * [[:en:Simple Mail Transfer Protocol|SMTP]] * [[:en:Simple Network Management Protocol|SNMP]] * [[:en:Secure Shell|SSH]] * [[:en:Telnet|Telnet]] * [[:en:Transport Layer Security|TLS/SSL]] * [[:en:XMPP|XMPP]] * [[:ကဏ္ဍ:အသုံးချအလွှာ ပရိုတိုကောတိ|''ပိုပြီးကေ...'']] | heading2 = [[:en:Transport layer|Transport layer]] | content2 = * [[:en:Transmission Control Protocol|TCP]] * [[:en:User Datagram Protocol|UDP]] * [[:en:Datagram Congestion Control Protocol|DCCP]] * [[:en:Stream Control Transmission Protocol|SCTP]] * [[:en:Resource Reservation Protocol|RSVP]] * [[:en:QUIC|QUIC]] * [[:ကဏ္ဍ:သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးအလွှာ ပရိုတိုကောတိ|''ပိုပြီးကေ...'']] | heading3 = [[:en:Internet layer|Internet layer]] | content3 = * [[:en:Internet Protocol|IP]] ** [[:en:IPv4|IPv4]] ** [[:en:IPv6|IPv6]] * [[:en:Internet Control Message Protocol|ICMP]][[:en:Internet Control Message Protocol for IPv6|(v6)]] * [[:en:Neighbor Discovery Protocol|NDP]] * [[:en:Explicit Congestion Notification|ECN]] * [[:en:Internet Group Management Protocol|IGMP]] * [[:en:IPsec|IPsec]] * [[:ကဏ္ဍ:အိန်တာနက်အလွှာ ပရိုတိုကောတိ|''ပိုပြီးကေ...'']] | heading4 = [[:en:Link layer|Link layer]] | content4 = * [[:en:Tunneling protocol|Tunnels]] * [[:en:Point-to-Point Protocol|PPP]] * [[:en:Medium access control|MAC]] * [[:ကဏ္ဍ:ချိတ်ဆက်မှု ပရိုတိုကောများ|''ပိုပြီးကေ...'']] <!-- PLEASE INCLUDE ONLY OFFICIAL STANDARDS CURRENTLY IN WIDESPREAD USE --> }}<noinclude> {{documentation}} <!-- PLACE CATEGORY AND INTERLANG LINKS ON /doc, NOT HERE --> </noinclude> iksa96z2fllrxtj0eftg6tjsmdtu6sn 10 5901 21303 2026-09-22T13:58:37Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Sidebar with collapsible lists | name = OSI မော်ဒယ်လ် | title = <span style="font-size:80%;">[[:en:Abstraction layer|အလွှာ]]အလိုက်</span><br/>[[OSI မော်ဒယ်လ်]] | listclass = hlist | expanded = {{{expanded|{{{selected|{{{1|}}}}}}}}} | list1name = အသုံးချမှုဆိုင်ရာ | list1title = ၇။&nbsp; [[အသုံးချမှု အလွှာ]] <span style="font-size:70%;">(:en:A..." 21303 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible lists | name = OSI မော်ဒယ်လ် | title = <span style="font-size:80%;">[[:en:Abstraction layer|အလွှာ]]အလိုက်</span><br/>[[OSI မော်ဒယ်လ်]] | listclass = hlist | expanded = {{{expanded|{{{selected|{{{1|}}}}}}}}} | list1name = အသုံးချမှုဆိုင်ရာ | list1title = ၇။&nbsp; [[အသုံးချမှု အလွှာ]] <span style="font-size:70%;">([[:en:Application layer|Application layer]])</span> | list1 = *[[:en:Network News Transfer Protocol|NNTP]] *[[:en:Session Initiation Protocol|SIP]] *[[:en:Simple Sensor Interface protocol|SSI]] *[[ဒိုမိန်းနာမည်စနစ်|DNS]] *[[ဖိုင်အလွှဲအပြောင်း ပရိုတိုကော|FTP]] *[[:en:Gopher (protocol)|Gopher]] *[[HTTPS|HTTP]] *[[:en:Network File System|NFS]] *[[:en:Network Time Protocol|NTP]] *[[:en:Short Message Peer-to-Peer|SMPP]] *[[:en:Simple Mail Transfer Protocol|SMTP]] *[[:en:Simple Network Management Protocol|SNMP]] *[[Telnet]] *[[:en:Dynamic Host Configuration Protocol|DHCP]] *[[:en:NETCONF|NETCONF]] *''[[:ကဏ္ဍ:အသုံးချအလွှာ ပရိုတိုကောတိ|ပိုပြီးကေ....]]'' | list2name = တင်ပြမှု | list2title = ၆။&nbsp; [[တင်ပြမှု အလွှာ]] <span style="font-size:70%;">([[:en:Presentation layer|Presentation layer]])</span> | list2 = *[[:en:MIME|MIME]] *[[:en:External Data Representation|XDR]] *[[:en:ASN.1|ASN.1]] *[[:en:ASCII|ASCII]] *[[:en:Pretty Good Privacy|PGP]] | list3name = ပိုင်းခြားကန့်သတ်မှုဆိုင်ရာ | list3title = ၅။&nbsp; [[ပိုင်းခြားကန့်သတ်မှု အလွှာ]] <span style="font-size:70%;">([[:en:Session layer|Session layer]])</span> | list3 = *[[:en:Named pipe|Named pipe]] *[[:en:NetBIOS|NetBIOS]] *[[:en:Session Announcement Protocol|SAP]] *[[:en:Point-to-Point Tunneling Protocol|PPTP]] *[[:en:Real-time Transport Protocol|RTP]] *[[:en:SOCKS|SOCKS]] *X.225<ref>{{Cite web |url=https://www.itu.int/rec/T-REC-X.225-199511-I/en |title=X.225 : Information technology – Open Systems Interconnection – Connection-oriented Session protocol: Protocol specification |access-date=24 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201064044/https://www.itu.int/rec/T-REC-X.225-199511-I/en |archive-date=1 February 2021 |url-status=dead }}</ref> | list4name = သယ်ယူပို့ဆောင်မှု | list4title = ၄။&nbsp; [[သယ်ယူပို့ဆောင်မှု အလွှာ]] <span style="font-size:70%;">([[:en:Transport layer|Transport layer]])</span> | list4 = *[[:en:Transmission Control Protocol|TCP]] *[[:en:User Datagram Protocol|UDP]] *[[:en:Stream Control Transmission Protocol|SCTP]] *[[:en:Datagram Congestion Control Protocol|DCCP]] *[[:en:IPX/SPX|SPX]] | list5name = ကွန်ရက်ဆိုင်ရာ | list5title = ၃။&nbsp; [[ကွန်ရက် အလွှာ]] <span style="font-size:70%;">([[:en:Network layer|Network layer]])</span> | list5 = *[[:en:Internet Protocol|IP]] **[[:en:IPv4|IPv4]] **[[:en:IPv6|IPv6]] *[[:en:Internet Control Message Protocol|ICMP]] *[[:en:IPsec|IPsec]] *[[:en:Internet Group Management Protocol|IGMP]] *[[:en:Internetwork Packet Exchange|IPX]] *[[:en:IS-IS|IS-IS]] *[[:en:AppleTalk|AppleTalk]] *[[:en:X.25|X.25]] *[[:en:Packet Layer Protocol|PLP]] | list6name = အချက်အလက်ဆိုင်ရာ | list6title = ၂။&nbsp; [[အချက်အလက်ချိတ်ဆက်မှု အလွှာ]] <span style="font-size:70%;">([[:en:Data Link layer|Data Link layer]])</span> | list6 = *[[:en:Asynchronous Transfer Mode|ATM]] *[[:en:Address Resolution Protocol|ARP]] *[[:en:Synchronous Data Link Control|SDLC]] *[[:en:High-Level Data Link Control|HDLC]] *[[:en:Serial Line Internet Protocol#CSLIP|CSLIP]] *[[:en:Serial Line Internet Protocol|SLIP]] *[[:en:Generic Framing Procedure|GFP]] *[[:en:Parallel Line Internet Protocol|PLIP]] *[[:en:IEEE 802.2|IEEE 802.2]] *[[:en:Logical link control|LLC]] *[[:en:Medium access control|MAC]] *[[:en:Layer 2 Tunneling Protocol|L2TP]] *[[:en:IEEE 802.3|IEEE 802.3]] *[[:en:Frame Relay|Frame Relay]] *[[:en:G.hn|ITU-T G.hn DLL]] *[[:en:Point-to-Point Protocol|PPP]] *[[:en:X.25|X.25]]&nbsp;[[:en:LAPB|LAPB]] *[[:en:Link Access Procedure for Frame Relay|Q.922 LAPF]] | list7name = ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ | list7title = ၁။&nbsp; [[ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွှာ]] <span style="font-size:70%;">([[:en:Physical layer|Physical layer]])</span> | list7 = *[[:en:RS-232|RS-232]] *[[:en:RS-449|RS-449]] *[[:en:List of ITU-T V-series recommendations|ITU-T V-Series]] *[[:en:I.430|I.430]] *[[:en:I.431|I.431]] *[[:en:Plesiochronous digital hierarchy|PDH]] *[[:en:Synchronous optical networking|SONET/SDH]] *[[:en:Passive optical network|PON]] *[[:en:Optical Transport Network|OTN]] *[[:en:Digital subscriber line|DSL]] *[[:en:IEEE 802.3|IEEE 802.3]] *[[:en:IEEE 802.11|IEEE 802.11]] *[[:en:IEEE 802.15|IEEE 802.15]] *[[:en:IEEE 802.16|IEEE 802.16]] *[[:en:IEEE 1394|IEEE 1394]] *[[:en:G.hn|ITU-T G.hn PHY]] *[[USB]] *[[Bluetooth]] }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> e1ogwwwyfqvpquz5vib9n1qog3rhaxt 0 5902 21304 2026-09-22T13:59:11Z Tejoebārsa 137 Created page with " {{OSIstack}} {{IPstack}} ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်ကို ပုံမှန်ဆိုလို့ဟိကေ ကွန်ယက်ဟုသာ အလွယ်ချေ ခေါ်ဆိုလေ့ ဟိကတ်ယား [[ကွန်ပျူတာ]]နန့် အရာ အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာတိကို ဆက်သွယ်ရီး ချန်နယ်တိနန့် တွဲဆက်..." 21304 wikitext text/x-wiki {{OSIstack}} {{IPstack}} ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်ကို ပုံမှန်ဆိုလို့ဟိကေ ကွန်ယက်ဟုသာ အလွယ်ချေ ခေါ်ဆိုလေ့ ဟိကတ်ယား [[ကွန်ပျူတာ]]နန့် အရာ အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာတိကို ဆက်သွယ်ရီး ချန်နယ်တိနန့် တွဲဆက်ထားခြင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်တေ။ ကွန်ကုန်းဖြီျားသည် အသုံးပြုသူတိအား ဆက်သွယ်ရာမာ လွယ်ကူစီရေေးနန့် အရင်းအမြစ်တိကို ဝီမျှ သုံးစွဲနိုင်စီရေေး အတွက် အကူအညီ ပီးရေ။ '''ကွန်ပျူစွာကွန်ယက်''' တနည်း ဒေတာ ကွန်ယက် ဆိုစွာမာ ကွန်ပျူတာ အချင်းချင်း အချက်အလက်တိ အပြန်အလှန် ဖလှယ်နှိုင်ရေ အဝီး ဆက်သွယ်ရီး ကွန်ယက် တခု ဖြစ်တေ။ ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်မာ ကွန်ယက် ချိတ်ဆက်ထားရေ ကွန်ပျူတာ တိက ကွန်ယက် ဆက်ကြောင်း မာ အချက်အလက်တိကို ဟိုမှ ကပင် ပီးပို့လေ့ ဟိရေ။ ကွန်ယက် အထဲက ပစ္စည်း တခုချင်းစီ ကြားမာ ကြိုး တနည်း ကြိုးမဲ့ ကြားခံနယ် တခု အသုံးပြုပနာ ချိတ်ဆက် ကတ်တေ။ လူသိ အများဆုံး ကွန်ပျူတာ ကွန်ရက်မာ အိန်တာနက် ဖြစ်တေ။ အချက်အလက်တိကို စတင် ထုတ်လွှတ်သော၊ လှည့်ပတ်ပို့ဆောင်ပီးရေ တနည်း အဆုံးသတ်တေ ကွန်ယက် အထဲဟိ ကွန်ပျူတာ ကိရိယာတိကို ကွန်ယက်၏ နုတ်ဒ်တိ (nodes) ဟုခေါ်ရေ။ နုတ်ဒ်တိမာ ဟို့စ် (hosts ) တိ ဖြစ်ရေ ကွန်ပျူတာတိ၊ ဖုန်းတိ၊ ဆာဗာတိအပြင် ကွန်ယက် ချိတ်ဆက်ရာမာ အသုံးပြုရေ ဟတ်ဒ်ဝဲလ်တိလေ့ ပါဝင်ရေ။ ကိရိယာ နှစ်ခုသည် အရာ ကိရိယာတခုနန့် သတင်းအချက်အလက် ဖလှယ်ခြင်း ပြုလုပ်နှိုင်ပါက ထိုကိရိယာနှစ်ခုစွာ တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ထားရေ ဖြစ်စီ၊ မချိတ်ဆက်ထားရေ ဖြစ်စီ ကွန်ယက်ချိတ်ဆက်ထားရေလို့ ခေါ်ဆိုနှိုင်ရေ။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်နည်းပညာ‏‎]] aex8s5jwtelbcjbhx0p6bt1sobm7r6r 10 5903 21305 2026-09-22T14:40:38Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Copy edit |date=__DATE__ |$B= {{ambox | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | name = copy edit | type = style | class = ambox-Copy_edit | image = [[Image:Acap.svg|40x40px|alt=|link=]] | issue = '''ဒေ{{{1|ဆောင်းပါး}}}စွာ သဒ္ဒါ၊ သတ်ပုံ၊ ရီးဟန် အစဟိစွာရို့အတွက် ဝီကီးစံညွှန်းနန့်အ..." 21305 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Copy edit |date=__DATE__ |$B= {{ambox | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | name = copy edit | type = style | class = ambox-Copy_edit | image = [[Image:Acap.svg|40x40px|alt=|link=]] | issue = '''ဒေ{{{1|ဆောင်းပါး}}}စွာ သဒ္ဒါ၊ သတ်ပုံ၊ ရီးဟန် အစဟိစွာရို့အတွက် ဝီကီးစံညွှန်းနန့်အညီ အရီးအသား တီးဖြတ်ပီးဖို့ လိုအပ်နိန်ရေ။''' | fix = <small>သင် [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} တီးဖြတ်] နှိုင်ရေ။ [[Wikipedia:လမ်းညွှန်|လမ်းညွှန်]] ဖတ်ပါ။</small> | cat = အရီးအသား တီးဖြတ်ဖို့ လိုအပ်ရေ ဝီကီးပီးဒီးယား ဆောင်းပါးတိ | date = {{{date|}}} | all = အရီးအသား တီးဖြတ်ဖို့ လိုအပ်ရေ ဆောင်းပါးတိအားလုံး }} }}<noinclude> <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> {{documentation}} </noinclude> 4qf05t6iz92ubumqt3qt8lyfyv0u11j 10 5904 21306 2026-09-22T14:45:55Z Tejoebārsa 137 Created page with "<includeonly> {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px;" |- ! colspan="2" style="text-align:center;" | အစောပိုင်းကွန်ပျူတာ၏ လက္ခဏာတိ |- ! တီထွင်ရေကာလ | {{{period|}}} |- ! နည်းပညာ | {{{technology|}}} |- ! လည်ပတ်မှု | {{{operation|}}} |- ! အချက်အလက်ထည့်သွင်းမှု | {{{input|}}} |-..." 21306 wikitext text/x-wiki <includeonly> {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; width:300px;" |- ! colspan="2" style="text-align:center;" | အစောပိုင်းကွန်ပျူတာ၏ လက္ခဏာတိ |- ! တီထွင်ရေကာလ | {{{period|}}} |- ! နည်းပညာ | {{{technology|}}} |- ! လည်ပတ်မှု | {{{operation|}}} |- ! အချက်အလက်ထည့်သွင်းမှု | {{{input|}}} |- ! အချက်အလက်ထုတ်ယူမှု | {{{output|}}} |- ! မှတ်ဉာဏ် | {{{memory|}}} |- ! ပရိုဂရမ်ရီးသားခြင်း | {{{programming|}}} |- ! အရွယ်အစား | {{{size|}}} |- ! အပြင်းနှုန်း | {{{speed|}}} |- ! ယုံကြည်စိတ်ချရမှု | {{{reliability|}}} |- ! အသုံးပြုမှု | {{{applications|}}} |- ! ထင်ရှားသော နမူနာတိ | {{{examples|}}} |} </includeonly><noinclude> {{Documentation |content= == အသုံးပြုပုံ == ဒေတမ်းပလိပ်သည် အစောပိုင်းကွန်ပျူစွာတိ၏ နည်းပညာဆိုင်ရာ လက္ခဏာတိကို အကျိုင်းချုပ်ဖော်ပြဖို့ အသုံးပြုနှိုင်ရေ။ === Syntax === <pre> {{Early computer characteristics | period = | technology = | operation = | input = | output = | memory = | programming = | size = | speed = | reliability = | applications = | examples = }} </pre> === Parameters === ; period တီထွင်အသုံးပြုခရေ ကာလ။ ; technology အသုံးပြုထားရေ အဓိကနည်းပညာ၊ နမူနာ vacuum tube, relay, transistor စရေ။ ; operation ကွန်ပျူတာ၏ လည်ပတ်ပုံ တနည်း တွက်ချက်မှုပုံစံ။ ; input အချက်အလက်ထည့်သွင်းရန် အသုံးပြုရေ နည်းလမ်း။ ; output ရလဒ်ထုတ်ပီးရေ နည်းလမ်း။ ; memory မှတ်ဉာဏ် တနည်း data storage နည်းပညာ။ ; programming ပရိုဂရမ်ရီးသားဖို့ အသုံးပြုရေ နည်းလမ်း တနည်း programming language။ ; size စက်၏ အရွယ်အစား တနည်း တပ်ဆင်ဖို့လိုအပ်ရေ နီရာ။ ; speed တွက်ချက်မှုအပြင်းနှုန်း။ ; reliability စက်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုနန့် ပြုပျင်ထိန်းသိမ်းမှုဆိုင်ရာ အချက်တိ။ ; applications အဓိကအသုံးပြုရေ နယ်ပယ်တိ။ ; examples ထင်ရှားရေ အစောပိုင်းကွန်ပျူတာတိ၏ နမူနာတိ။ == နမူနာ == <pre> {{Early computer characteristics | period = 1940s–1950s | technology = Vacuum tubes | operation = Electronic digital computation | input = Punched cards and paper tape | output = Punched cards, paper tape, and printouts | memory = Various early electronic or delay-line memories | programming = Machine code and early assembly languages | size = Room-sized | speed = Much faster than electromechanical computers | reliability = Frequent maintenance required | applications = Scientific and military calculations | examples = ENIAC, EDSAC, UNIVAC I }} </pre> [[Category:Computing templates]] [[Category:Computer history]] </noinclude> eq8dsnvcd76crkww9auvmlu2rr4s22j 10 5905 21307 2026-09-22T14:47:54Z Tejoebārsa 137 Created page with "<includeonly>{{#invoke:Footnotes | harvard_citation }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude>" 21307 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Footnotes | harvard_citation }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> j2bg5ou8e9i0iwd8fq4izjdt9fy9a5y 0 5906 21308 2026-09-22T14:49:52Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox|title = ကွန်ပျူတာ |image = <div style="white-space:nowrap;"> [[File:Acer Aspire 8920 Gemstone.jpg|x81px]][[File:Columbia Supercomputer - NASA Advanced Supercomputing Facility.jpg|x81px]][[File:Intertec Superbrain.jpg|x81px]]<br />[[File:2010-01-26-technikkrempel-by-RalfR-05.jpg|x79px]][[File:Thinking Machines Connection Machine CM-5 Frostburg 2.jpg|x79px]]File:G5 supplying Wikipedia via Gigabit at the Lange Nacht der Wissenschaften 2006 in D..." 21308 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title = ကွန်ပျူတာ |image = <div style="white-space:nowrap;"> [[File:Acer Aspire 8920 Gemstone.jpg|x81px]][[File:Columbia Supercomputer - NASA Advanced Supercomputing Facility.jpg|x81px]][[File:Intertec Superbrain.jpg|x81px]]<br />[[File:2010-01-26-technikkrempel-by-RalfR-05.jpg|x79px]][[File:Thinking Machines Connection Machine CM-5 Frostburg 2.jpg|x79px]][[File:G5 supplying Wikipedia via Gigabit at the Lange Nacht der Wissenschaften 2006 in Dresden.JPG|x79px]]<br />[[File:DM IBM S360.jpg|x77px]][[File:Acorn BBC Master Series Microcomputer.jpg|x77px]][[File:Dell PowerEdge Servers.jpg|x77px]]</div> |caption = ခေတ်အဆက်ဆက်မှ ကွန်ပျူစွာတိနန့် ယင်းရို့ကဲ့သို့တွက်ချက်လုပ်ကိုင်ရေ စက်တိ}} '''ကွန်ပျူတာ ({{lang-en|computer}})''' ဆိုစွာမာ ထည့်သွင်းထားရေ [[ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်|ပရိုဂရမ်]] တနည်း အစီအစိုင်တကျ ညွှန်ကြားချက်တိအတိုင်း အချက်အလက်တိကို စီမံခန့်ခွဲပီးရေ ကိရိယာဖြစ်တေ။ ကွန်ပျူတာတိရေ ညွှန်ကြားချက်တိပေါ် မူတည်ပနာ [[ဂဏန်းသင်္ချာ]]နန့်[[ယုတ္တိဗေဒ]] ဆိုင်ရာတွက်ချက်မှုတိကို အစီအစိုင်တကျ အလိုအလျောက် စွမ်းဆောင်နှိုင်ရေ။ ကွန်ပျူစွာတခုမာ အခြီခံအားဖြင့် အချက်အလက်တိကို သိမ်းဆည်းဖို့ မှတ်ဉာဏ်၊ ဂဏန်းသင်္ချာနန့် ယုတ္တိဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုတိ ပြုလုပ်ရေ အစိတ်အပိုင်းတခုနန့် ယင်းပိုင်တွက်ချက်မှုတိကို မှတ်ဉာဏ်အထဲ သိမ်းဆည်းထားရေ ညွှန်ကြားချက်တိအတိုင်း စီစိုင်ကွပ်ကဲပီးရေ အစိတ်အပိုင်းတခု ပါဝင်ရေ။ ကွန်ပျူတာအတွင်းကို အချက်အလက်တိ ထည့်သွင်းဖို့နန့် ကွန်ပျူတာမှ တွက်ချက်ပီးလိုက်သော အချက်အလက်တိကို သိမ်းဆည်းရန် ကွန်ပျူတာ အရံပစ္စည်းတိကို အသုံးပြုရေ။ ကွန်ပျူတာ၏ အတွက်အချက် အစိတ်အပိုင်းရေ အချက်အလက်တိကို ဖတ်ယူ၊ တွက်ချက်၊ သိမ်းဆည်းဖို့ ညွှန်ကြားချက်တိကို အစီအစိုင်တကျ တခုပြီးတခု ဆောင်ရွက်ရေ။ အခြီအနီထိန်း ညွှန်ကြားချက်တိက ထိုညွှန်ကြားချက်တိ၏ ဆောင်ရွက်ပုံ အစီအစိုင်ကို ပြောင်းလဲနှိုင်ရေ။<p>ပထမဆုံးသော အီလက်ထရောနစ် ကွန်ပျူတာတိစွာ ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းက စတင်ပေါ်ထွန်းခဲ့ရေ။ ယင်းရှီးဦးကွန်ပျူတာတိမာ အခန်းတခန်းစာမျှ ကြီးမားပြီး ခေတ်ပေါ်တကိုယ်ရီသုံး ကွန်ပျူတာ (personal computer-PC) ရာပေါင်းများစွာနန့် ညီမျှရေ စွမ်းအားကို သုံးစွဲခရေ။ ဒေနိခေတ်ပေါ် ကွန်ပျူစွာတိမာက ယင်းရှီးဦး ကွန်ပျူတာတိနန့် ခိုင်းနိူင်းပါက အဆ သန်းပေါင်းများစွာ ပိုပြီးကေ တွက်ချက်စွမ်းဆောင်နှိုင်ရေအပြင် အရွယ်အစား ပမာဏလည်း အဆပေါင်းများစွာ ငယ်ရေ။ တချို့ ကွန်ပျူတာတိစွာ အိတ်ဆောင် သယ်ယူလားနိုင်လောက်အောက် ငယ်ပြီး အားဖြည့်သွင်းရာမာလည်း ဓာတ်ခဲအသေးစားတိကိုပင် အသုံးပြုနှိုင်ရေ။ နည်းပညာခေတ်၏ ပြယုဂ်တိဖြစ်ရေ သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဟိရေ တကိုယ်ရီသုံး ကွန်ပျူတာတိကို လူအများစုက ''ကွန်ပျူတာ''ဟု ခြုံငုံမှတ်ယူ ခေါ်ဝေါ်နိန်ကေလည်း အိတ်ဆောင်တေးခြင်းဖွင့်စက်တိကစပြီးကေ တိုက်ခိုက်ရီးလီယာဉ်တိ အထိလည်းကောင်း၊ ကစပ်စရာအရုပ်တိက စတင်ကာ [[စက်ရုပ်]] (Robot) တိ အဆုံးကေလည်းကောင်း ကွန်ပျူတာတိကို ထည့်သွင်းမြုပ်နှံထားစွာကို တွိရရေ။</p> == သမိုင်း == {{copyedit/doc}} [[File:Jacquard.loom.full.view.jpg|thumb|right|Jacquard၏ ပထမဆုံး အစီစိုင်ဖြင့်စီခိုင်းရေ စက်ပစ္စည်းဟုဆိုနှိုင်သော ရက်ကန်းစက်]] အယင်ခေါက်က ကွန်ပျူတာကို နာမည်တခု သတ်မှတ်ရန်အလွန် ခက်ခဲခရေ။ အဂုအချိန်မာ ကွန်ပျူတာကို နာမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် သတ်မှတ်‌ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ။ အစောဆုံးတွက်ချက်မှုပစ္စည်းစွာ အရိုးထွင်းစာပုံစံဖြစ်နှိုင်ခြီဟိပြီး နောက်ပိုင်း မြီဆီဩဇာကောင်းခရေ လခြမ်းဒေသ(အဂု- အီရန်၊အီရတ်၊တူရကီ၊ဆီးရီးယားစရေဒေသတဝိုက်)က မှတ်တမ်းတိမာ အိမ်မွီးတိရစ္ဆာန်တိ၊ မျိုးစိတိ စစွာရို့ကို ရွီတွက်မှတ်တမ်းပြုရာမာသုံးသော ကျုတ်နစ်လုံးချေတိ၊ ကျုတ်နစ်ဒုချွန်ချေတိပါဝင်ကတ်ပြီး ယင်းပစ္စည်းချေတိကို မဖုတ်ရသိမ့်ရေ ဘိတ်ဘူးတိမာအလုံပိတ်ထည့်ထားကတ်တေ။ <ref>According to {{harvnb|Schmandt-Besserat|1981}}, these clay containers contained tokens, the total of which were the count of objects being transferred. The containers thus served as something of a [[bill of lading]] or an accounts book. In order to avoid breaking open the containers, first, clay impressions of the tokens were placed on the outside of the containers, for the count; the shapes of the impressions were abstracted into stylized marks; finally, the abstract marks were systematically used as numerals; these numerals were finally formalized as numbers. Eventually ([http://www.laits.utexas.edu/ghazal/Chap1/dsb/chapter1.html Schmandt-Besserat estimates it took 4000 years] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130084757/http://www.laits.utexas.edu/ghazal/Chap1/dsb/chapter1.html|date=30 January 2012}} ) the marks on the outside of the containers were all that were needed to convey the count, and the clay containers evolved into clay tablets with marks for the count.</ref><ref>{{Citation|first=Eleanor|last=Robson|author-link=Eleanor Robson|year=2008|title=Mathematics in Ancient Iraq|isbn=978-0-691-09182-2}}. p.&nbsp;5: calculi were in use in Iraq for primitive accounting systems as early as 3200–3000 BCE, with commodity-specific counting representation systems. Balanced accounting was in use by 3000–2350 BCE, and a [[sexagesimal number system]] was in use 2350–2000 BCE.</ref> တရုတ်ပြည်ပိုင် အရှိအာသျှမာ ရွီတွက်ရာမာသုံးသော မျိုင်းဖျောင့်တိနန့်လဆွဲခြစ်မှတ်သားခြင်း(ဥပမာ- [[File:Counting rod v1.png]][[File:Counting rod v8.png]], [[File:Counting rod h8.png]][[File:Counting rod v1.png]], [[File:Counting rod h4.png]][[File:Counting rod v5.png]])စွာလေ့ တွက်ချက်မှုသဖော နမူနာတခုဖြစ်တေ။ တွက်ချက်မှုပိုင်းအတွက် မူလအစက ''တွက်ချက်ပီသီး''(Abacus)တိကို အသုံးပြုခရေ။ ပီသီးသည် ပထမဆုံးဂဏန်းပေါင်းစက်ပင်ဖြစ်တေ။ ရိုမန်ပုံစံ ထိုတွက်ချက်ပီသီးစက်မျိုးကို ဘီစီ ၂၄၀၀ခန့်က ဘာဘီလုံခေတ်(Babylonia)မာသုံးသော ပစ္စည်းတိကတဆင့်တီထွင်ခကတ်တေ။ ဂရိပုံစံပီသီးတွက်စက်ကို ဘီစီ ငါးရာစုခန့်<ref>{{cite book | last = Ifrah | first = Georges | year = 2001 | title = The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer | publisher = John Wiley & Sons, Inc. | location = New York, NY | isbn = 978-0-471-39671-0 |page = 15 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}</ref>၊ တရုတ်ပုံစံပီသီးတွက်စက်ကို ဘီစီ နှစ်ရာစုခန့်မာ သုံးခကြောင်း<ref>{{cite book | last = Ifrah | first = Georges | year = 2001 | title = The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quantum Computer | publisher = John Wiley & Sons, Inc. | location = New York, NY | isbn = 978-0-471-39671-0 |page = 17 | url = https://archive.org/details/unset0000unse_w3q2 }}</ref> သက်သီအထောက်အထားတိကတဆင့် သိရရေ။ အလယ်ခေတ်အရောက်မာ ဥရောပ သင်္ချာ နန့် အိန်ဂျန်နီယာ ပညာသျှင် Wilhelm Schickard က ၁၆၂၃ခုနှစ် မာ ပထမဆုံး စက်ပစ္စည်းနန့်တွက်ချက်သောဂဏန်းပေါင်းစက်(Calculators) တခုကို တည်ဆောက်ခရေ။ ယကေလေ့သော့ဂုခေတ်မာ ယင်း ကိရိယာDevice ကို (Calculators) ဟုခေါ်ဆိုလို့ မရတော့ပါ၊၊ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ယင်းကိရိယာစွာ Programme ပါဝင်ခြင်းမဟိရေကြောင့်ဖြစ်တေ။ ၁၈၀၁ ခုနှစ် မာ Joseph Marie Jacquard စွာ Textile ရက်ကန်းစက်ကို အခြီခံပြီး Punched Paper Cards Series ကို အသုံးပြုပြီးကေ သူ၏ ရက်ကန်းစက်ကို အလိုအ‌လျောက် အလုပ်လုပ်စီခရေ။ Jacquard ၏ ရက်ကန်းစက်မှ ရလဒ်စွာ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာစီဖို့အတွက် အကြောင်းရင်း တရပ်ဖြစ်တေ။ ၁၈၃၇ ခုနှစ် မာ Charles Babbage စွာ Programmable Mechanical Computer ကို စတင် Design ရီးဆွဲခရေ။ Analytical Engine လို့နာမည်ပီးခရေ။ ၁၈၉၀ ခုနှစ် အရောက်မာ US Census က Punched Card အတွက် ကြီးမားရေ Scale Automated Data Processing စွမ်းဆောင်ရည်ဟိအောင် Tabulating Machines ကို Herman Hollerith က Designed ရီးဆွဲခရေ။ Computing Tabulating Recording Corporation ( ဂုချိန်ခါ [[:en:IBM|IBM]] ဖြစ်လာရေ ) က ထုတ်လုပ်ခရေ။ ၁၉ ရာစု အားလုံးအရောက်မာ IBMတိစွာ အသုံးဝင်သောအရာတခုဖြစ်လာခရေ။ ယင်းရေ လူရို့အတွက်လိုအပ်ဗျာယ်ဟိ‌နိန်စွာကို သက်သီပြလိုက်ခြင်းဖြစ်တေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ Punched Card, Boolean Algebra], The Vacuum Tube (Thermionic Value) နန့် Teleprinter တိ ပေါ်ပေါက်လာခရေကြောင့်ဖြစ်တေ။ ၂၀ ရာစု အတောအတွင်းမာ သိပ္ပံပဝါရေ များစွာတိုးတက်မှုဟိလာခပြီး [[:en:Analog Computer|Analog Computer]] တိလေ့ တိုးတက်ပေါ်ပေါက်ခရေ။ ယကေလေ့သော့ ယင်း Analog Computer တိစွာ Programmable မဖြစ်ရေအပြင် အဂုခေတ် Digital တိဧ့ တိကျသော စွမ်းဆောင်ရည်တိလေ့ ပါဝင်ခြင်းမဟိသိမ့်ပါ၊၊ {{Early computer characteristics}} == ပရိုဂရမ် == ခေတ်ထက်ကွန်ပျူတာတိနန့် တခြားသော စက်ကိရိယာတိ၏ အဓိကကွာခြားချက်မာ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျူတာတိ၏ ညွှန်ကြားချက်တိကို လိုအပ်ပိုင် ပြောင်းလဲပြင်ဆင် ရီးသားနိုင်ခြင်း ဖြစ်တေ။ တနည်းအနိန်နန့်ဆိုရကေ (ခေတ်ပေါ်)ကွန်ပျူတာတိကို စိတ်ကြိုက် ညွှန်ကြားချက်တိ ပီးပြီးကေ လိုရာကို ဆောင်ရွက်စီနှိုင်ရေ။ ဗွန်နူမန် (von Neumann) တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကို အခြီခံသော ခေတ်ထက်ကွန်ပျူတာ အများစုမာ ကွန်ပျူတာ ညွှန်ကြားချက်တိကို ကွန်ပျူတာ ဘာသာစကားတိသုံးလို့ ရီးသားခိုင်းစီနှိုင်ရေ။ ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်ဆိုစွာမာ အမှန်တော့ခါ ညွှန်ကြားချက်တိ အစုအဝေးကြီးလှောက်ရာ ဖြစ်တေ။ တချို့ပရိုဂရမ်တိမာ ညွှန်ကြားချက် စိကေချေလှောက်သာ ပါဝင်နီနိုင်ပိုင် browser၊ စာစီစာရိုက် စရေပိုင် ပရိုဂရမ်တိမာ ညွှန်ကြားချက်ပေါင်း သန်းချီလို့လည်း ပါဝင်နီနှိုင်ရေ။ ခေတ်ထက်ကွန်ပျူတာတိစွာ စက္ကန့်ပိုင်းလှောက်အချိန်အထဲ ညွှန်ကြားချက်တိ သန်းထောင်ချီလို့ ဆောင်ရွက်တွက်ချက်နှိုင်ဗျာယ် အမှားအယွင်းလည်း မဟိသလောက်ပင် ဖြစ်တေ။ ညွှန်ကြားချက်တိ သန်းပေါင်းများစွာ ပါဟိရေ ပရိုဂရမ် အကြီးစားတိကို ပရိုဂရမ်မာ မြောက်မြားစွာသုံးလို့ နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူကာ ရီးသားရပြီး ဆောင်ရွက်ရဖို့ လုပ်ငန်း၏ ဗလဗွီသတ်မှုပေါ် မူတည်ပနာ အမှားအယွင်းတိ ပါစမြဲပင် ဖြစ်တေ။ === ပရိုဂရမ် တည်ဆောက်ပုံ === {{Main|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်ရီးခြင်း}} ပုံမှန်ဆိုလို့ဟိကေ ကွန်ပျူတာညွှန်ကြားချက်တိမာ ရိုးယှင်းပါရေ။ နမူနာ ဂဏန်းတခုနန့် တခုပေါင်းခြင်း၊ အချက်အလက်တိကို တနီရာမှ တစ်နီရာသို့ ရွှိခြင်း၊ ကွန်ပျူတာနန့် တွဲဖက်သုံးကိရိယာတိကို အချက်ပြခြင်းရို့ ဖြစ်တေ။ ထိုညွှန်ကြားချက်တိကို ကွန်ပျူတာ၏ မှတ်ဉာဏ်မှ ဖတ်ယူပြီး ဖတ်ယူရဟိရေ အစိုင်အတိုင်း အတွက်အချက် အစိတ်အပိုင်းက တခုပြီးတခု ဆောင်ရွက်ရေ။ ယကေလေ့ အထူးညွှန်ကြားချက်တိကို သုံးလို့ ရှိကို ကျော်ပြီးကေလည်းကောင်း၊ နောက်ကို ဆုတ်ပနာလည်းကောင်း ပရိုဂရမ်အထဲဟိ အရာနီရာတိကို ဆောင်ရွက်ဖို့ ခိုင်းစီနှိုင်ရေ။ ယင်းပိုင်သော် ညွှန်ကြားချက်တိကို အဂုန်ညွှန်ကြားချက်တိဟု ခေါ်ရေ။ အဂုန်ညွှန်ကြားချက်တိကို သူ့မတိုင်မှီအရင် ညွှန်ကြားချက်တိကို တွက်ချက်ရဟိထားရေ ရလဒ်တိပေါ်မူတည်ပနာ အခြီအနီအလိုက် ခုန်ကျော်ဖို့လည်း ခိုင်းစီနှိုင်ရေ။ Many computers directly support subroutines by providing a type of jump that "remembers" the location it jumped from and another instruction to return to the instruction following that jump instruction. တနည်းအားဖြင့် ပရိုဂရမ်တိကို တွက်ချက်ဆောင်ရွက်ခြင်းစွာ စာအုပ်တရွီကို ဖတ်စွာနန့် တူစွာ ပုံမှန်ဆိုလို့ဟိကေ စာအုပ်မားဟိ စာလုံး၊ စာကြောင်းတိကို အစီအစိုင်တကျ ဖတ်လေ့ဟိကတ်ကေလေ့ တခါတရီမာ နောက်ကို ပြန်လှန်ဖတ်ခြင်း၊ စိတ်မဝင်စားရေ စာပိုဒ်တိကိုလည်း ကျော်ဖတ်ခြင်းတိကို ပြုလုပ်တတ်ကတ်ရေ။ ယင်းနည်းတူစွာ ကွန်ပျူတာတိစွာလေ့ တခါတရီ ညွှန်ကြားချက်တိကို အခြီအနီပေါ်မူတည်ပနာ ရှိကျော်၊ နောက်ကျော် ထပ်ကာတလဲလဲ ဆောင်ရွက်တတ်ရေ။ ဒေချင့်တိကို ပရိုဂရမ်ဆောင်ရွက်မှု စီးဆင်းပုံ (flow of control) ဟုခေါ်ရေ။ ယင်းပိုင် ခုန်ပြန်ကျော်လွှားပြီး ညွှန်ကြားချက်တိကို ထပ်ကာတလဲလဲ ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းကြောင့် ကွန်ပျူတာတိစွာ လူသားတိ၏ ထိန်းကွပ်မှုမပါပဲနန့် အလိုအလျောက် လုပ်ငန်းဆောင်စွာတိကို ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းဖြစ်တေ။ ဥပမာအနိန်နန့် လူတဦးရေ အိတ်ဆောင်ဂဏန်းတွက်စက်ကို သုံးလို့ ဂဏန်းနှစ်ခု ပေါင်းခြင်းစရေ အခြီခံဂဏန်းသင်္ချာတိကို ခလုပ်တခု၊ နှစ်ခု နှိပ်လို့ လွယ်လင့်တကူ တွက်ချက်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ ၁မှ ၁၀⁠၀၀ကြားတွင်းက ဂဏန်းအားလုံးကို ဂဏန်းတွက်စက်ဖြင့် ပေါင်းလိုကေ ခလုပ်တိကို အကြိမ်ပေါင်းများစွာနှိပ်ဖို့ လိုအပ်ပြီး ခလုပ်တိ မှားယွင်းနှိပ်မိခြင်းတိ ဖြစ်နိုင်ပိုင် အချိန်ကုန်လူပင်ပန်းစရာပင် ဖြစ်တေ။ အခြားတစ်ဖက်မာမူ ကွန်ပျူတာတိကို ယင်းပိုင်ပေါင်းရန်ကို ညွှန်ကြားချက် စိကေချေလှောက်သုံးလို့ လွယ်လင့်တကူ ခိုင်းစီနှိုင်ရေ။ {{-}} mov #0, sum ; sum ကို သုညလို့ သတ်မှတ်ပါ။ mov #1, num ; num ကို တလို့ သတ်မှတ်ပါ။ loop: add num, sum ; num ကို sum ထဲ ပေါင်းထည့်ပါ။ add #1, num ; num ကို တပေါင်းပါ။ cmp num, #1000 ; num နန့် ၁၀⁠၀၀ ကို ခိုင်းနိူင်းပါ။ ble loop ; num <= 1000, 'loop' သို့ နောက်ပြန်လားပါ။ halt ; ပရိုဂရမ်ကို ရပ်ပါ။ အထက်ပါ ပရိုဂရမ်ကို စတင်လိုက်ကေ ကွန်ပျူတာက ထပ်ကာထပ်ကာ ပေါင်းတွက်ရဖို့ အပိုင်းကို လူအကူအညီ ကွပ်ကဲမှု မပါပဲနန့် အလိုအလျောက် တွက်ချက်ပီးပါဖို့။ ယင်းတွက်ချက်မှုရေ အမှားအယွင်းကင်းပိုင် ခေတ်ထက်ကွန်ပျူတာအများစုစွာ ထိုတွက်ချက်မှုကို တစက္ကန့်၏ အပုံတသန်းပုံ တပုံလှောက်အတွင်း ဆောင်ရွက်နှိုင်ပါလိမ့်မေ။<ref>This program was written similarly to those for the [[PDP-11]] [[minicomputer]] and shows some typical things a computer can do. All the text after the semicolons are [[Comment (computer programming)|comments]] for the benefit of human readers. These have no significance to the computer and are ignored. {{harv|Digital Equipment Corporation|1972}}</ref> = အလုပ်လုပ်ပုံတိ = ယေဘုယျသုံးမာ အဓိက လေးမျိုးမာ [[ဂဏန်း သင်္ချာ နန့် လော့ဂျစ် အစိတ်အပိုင်း]] (arithmetic and logic unit)၊ [[ထိန်းချူပ် အစိတ်အပိုင်း]] (control unit)၊ [[မှတ်ဉာဏ်]](Memory Device) နန့် အသွင်း အထုတ် ကိရိယာ (I/O) များရို့ ဖြစ်တေ။ ယင်း အစိတ်အပိုင်း ရို့ကို [[ဝါယာကြိုး]]တိ အတွဲလိုက်ဖြစ်တေ [[ဘတ်စ်]] တိနန့် တွယ်အပ်ထားရေ။ == ထိန်းချုပ် ဌာန == {{main | စီပီယူ}} ထိန်းချုပ် ဌာန (control unit, often called a control system or Central Processing Unit CPU) တနည်း စီပီယူ စွာ ကွန်ပျူတာ၏ အစိတ်အပိုင်း မျိုးစုံကို လမ်းဆောင်ရေ။ ယင်းစွာ [[ပရိုဂရမ်]] ၏ [[ညွှန်ကြားချက်]]တိကို တကြောင်းခြင်း ဖတ်ရှု ပြီး အဓိပ္ပာယ် ပြန်ရေ။ ထိန်းချူပ် ဌာနရေ အဆင့်မြင့်စွာတိမာ ယင်းညွှန်ကြားချက် အစိုင်တိကို မြန်ဆန်စီဖို့အတွက် ခုန်ကျော် ဖတ်ရှု ခြင်း လုပ်နိုင်ရေ။ ထိန်းချုပ်ဌာန ၏ အဓိက မာ [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]]၊ နောက် ညွှန်ကြားချက် ကို ဇာနီရာမှ ဖက်ရှုဖို့စွာကို မှတ်သားထားရေ အထူး လှောင်ရာ [[ရာဂျစ်စတာ]] ရို့ဖြစ်တေ။ [[File:MIPS32_instruction.png‎ | thumb | 400px | [[MIPS architecture]] ၏ ညွှန်ကြားချက် ကို ထိန်းချူပ် ဌာနမှ ဖတ်ရှုပုံ ဖော်ပြသော ပုံကြမ်း]] ထိန်းချုပ် ဌာန၏ အလုပ်တိမာ နောက် စီပီယူတိမာ ကွာခြားနှိုင်ကေလည်း အခြီခံမာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်တေ။ # [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]] ညွှန်ပြသော အခန်းမှ လာဖို့ ညွှန်ကြားချက် (instruction) ကုဒ်ကို ဖတ်ပါ။ # ယင်းညွှန်ကြားချက် ကုဒ်ကို အဓိပ္ပာယ် ပြန်လို့ [[အမိန့်ပီးချက်]] (command) တိ တနည်း အရာစက်တိ၏ အဝင်လှိုင်း (signal) တိ အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပါ။ # ညွှန်ကြားချက် အသစ်ရီးပါ [[ပရိုဂရမ် ကောင်တာ]]ကို တခုမြင့်ပါ။ # ညွှန်ကြားချက် ပါကေ မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) အခန်းတိက အချက်အလက်တိကို ဖတ်ပါ။ များရေအားဖြင့် ယင်းဖက်ရှုရဖို့ အခန်းနံပါတ်ကို ညွှန်ကြားချက် ကုဒ် ထဲမာပင် သိမ်းဆည်းလိဟိရေ။ # ညွှန်ကြားချက် စွာ [[အေအယ်လ်ယူ]] တနည်း အထူးစက်တိက လုပ်ဆောင်ချက်တိ လိုအပ်လျှင် ယင်းစက်အား မောင်းနှင်ပါ။ # အေအယ်လ်ယူမှ အဖြေကို မှတ်ဉာဏ်(Memory Device)တွင်းသို့ ပြန်ပနာသိမ်းဆည်းပါ တနည်း [[ပရင့်တာ]] ပိုင် ပုံနှိပ်စက် တွင်းမာ ထုတ်ပါ။ # အစ အဆင့် (၁) သို့ ပြန်လားပါ။ == ဂဏန်းသင်္ချာ နန့် လော့ဂျစ်ဌာန == {{main | Arithmetic logic unit | အေယ်လ်ယူ}} ဂဏန်း သင်္ချာ နန့် လော့ဂျစ် အစိတ်အပိုင်း (Arithmetic and logic unit, ALU) ခေါ် ''အေအယ်လ်ယူ'' သည် ဂဏန်း သင်္ချာ နန့် လော့ဂျစ် ဆောင်ရွက်မှု အပိုင်း နှစ်ခု ကိုလုပ်ဆောင်ရေ။ ဂဏန်း သင်္ချာ လုပ်ဆောင်မှုမာ ALU သည် အခြီခံတိဖြစ်ရေ [[အပေါင်း]]၊ [[အနုတ်]]၊ [[အမြှောက်]]၊ [[အစား]]၊ [[တြီဂိုနိုမေတြီ]] [[ဖန်ရှင်]]တိ နန့် [[square root]] ရို့ လုပ်ဆောင်ရေ။ အချို့ လုပ်ဆောင်မှု တိမာ [[ကိန်းပြည့်]]တိတိုးတာ လုပ်ဆောင်နှိုင်ပြီး တချို့မာ တိကျမှု လျော့ကျနှိုင်ကေလည်း [[ဒဿမ ကိန်း]] (floating point) မှ [[ကိန်းစစ်]] (real number) တိအထိ လုပ်ဆောင်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့၊ ဇာ မဆို ဇာလောက်ပင် ခက်ခဲရေ အလုပ်ဖြစ်ပါစီ တဆင့်ခြင်း လွယ်ကူသော အဆင့်တိအဖြစ် ပြောင်းလဲစီခြင်းနန့် စွမ်းဆောင်နှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဇာ မဆို ဇာပိုင် ဂဏန်းသင်္ချာပြဿနာမဆို ဖြီယှင်းနှိုင်ပြီး ယင်းဧ့ [[အေယ်လ်ယူ]] က တိုက်ရိုက် ဖြီယှင်းလို့မရပါက အရိပ်ချသောနည်းနန့် ဖြီယှင်းနှိုင်ရေ။ အေယ်လ်ယူရေ ဂဏန်းတိကို နှိုင်းနိူင်းပြီး အဖြေကို လော့ဂျစ်များဖြစ်ရေ [[Logic value|မှားမှန် တန်ဖိုး]] အဖြစ်လည်း အဖြေထုတ်နှိုင်ရေ။ [[Boolean logic|လော့ဂျစ် လုပ်ဆောင်မှုတိ]]မာ [[logical conjunction|AND]]၊ [[logical disjunction|OR]]၊ [[Exclusive disjunction|XOR]] နန့် [[logical negation|NOT]] ရို့ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့စွာ ခက်ခဲသော [[conditional statement|စဉ်းစား ဆင်ခြင်မှုတိ]] နန့် [[Boolean logic|လော့ဂျစ် လုပ်ဆောင်မှုတိ]] အတွက် အသုံးဝင်ရေ။ [[စူပါ ကွန်ပျူတာ]]တိစွာ အေအယ်လ်ယူ များစွာပါယား တစ်ပြိုင်တည်းတည်း များစွာသော ညွှန်ကြားချက်တိကို လုပ်ဆောင်နှိုင်ရေ။ ကွန်ပျူတာမာ [[SIMD]] နန့် [[MIMD]] များပါကေ [[Graphics processing unit|ဂျီပီယူ]] ခေါ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုတိမာ အေယ်လ်ယူက [[Vector (geometric)|ဗက်တာ]] နန့် [[Matrix (mathematics)|မတ်ထရစ်]] ရို့အတွက် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းအဖြစ် ကူညီလုပ်ဆောင်ပီးရေ။ == မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) == {{main | ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်}} [[File:Magnetic core.jpg| thumb | 250px | [[သံလိုက် ချက်မ မီမိုရီ]] မာ ၁၉၆၀ တိအထိ တချိန်က ကျော်ကြားခသော အဓိက ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်(Memory Device) ဖြစ်ပြီးကေ ဂုခေတ်မာ ဆီမီးကွန်ဓာတ်တာ မှတ်ဉာဏ် အဖြစ် ပြောင်းသုံးရေ]] ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ် တခုကို ဂဏန်းတိ ပို့သွင်း တနည်း ဖတ်ရှုနှိုင်ရေ အခန်းငယ် အတန်းတိ အဖြစ် မြင်နှိုင်ရေ။ အခန်းတိုင်းမာ လိပ်စာ (address) တခု ဟိပြီးး ဂဏန်းတလုံးသာ မှတ်ယူနှိုင်ရေ။ ကွန်ပျူတာကို အခန်းနံပါတ် ၁၃၅၇ မာ ဂဏန်း ၁၂၃ ရီးပါလို့လေ့ကောင်း၊ အခန်းနံပါတ် ၁၃၅၇ မှဂဏန်းကို အခန်းနံပါတ် ၂၄၅၆ မှဂဏန်း ဖြင့်ပေါင်းပနာ အခန်းနံပါတ် ၁၅၉၅ သို့ ရီးပါလို့လေ့ကောင်း ညွှန်ကြားနှိုင်ရေ။ ယင်းဂဏန်းမာ လက်တွိအားဖြင့် ဇာကိုမဆို ရည်ညွှန်းနှိုင်ရေ။ ဂဏန်းနံပါတ်တိရာမက ကွန်ပျူတာ [[ညွှန်ကြားချက်]] တိပင် ဂဏန်း အဖြစ် အလွယ်ချေ မှတ်ယူနှိုင်ရေ။ [[စီပီယူ]] အနိန်နန့် ယင်းဂဏန်းမာ ဇာ အကြောင်းဖြစ်တေဟု မခွဲခြားအတွက်နန့် [[ပရိုဂရမ်]]ရီးသူ အနိန်နန့် မှတ်ဉာဏ် ကို ဂဏန်းအဖြစ်ထားပြီးသား စွယ်စုံ သုံးနှိုင်ရေ။ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျုတာ အားလုံးနီးပါးကပင်တ်ဉာဏ်အခန်းတိ၏ သျှစ်ခုပါ ဘစ် ([[bit]]) တိကို ဘိုက် ([[byte]]) ခေါ် အစုအဖြစ် ထားဟိသိမ်းပီးရေ။ ဘိုက် တခုစွာ ၀မှ ၂၅၅ အထိ တနည်း -၁၂၈ မှ +၁၂၇ အထိ ၂၅၆ မျိုး မှတ်ယူနှိုင်ရေ။ ပိုပြီးကေကြီးရေ [[ဂဏန်း]]တိ ကိုမှတ်ယူဖို့ နောက် ဘိုက် တခု ထပ်ယူနှိုင်ရေ။ များသောအားဖြင့် ၂ ခု၊ ၄ ခု တနည်း ၈ ခု ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ အနှုတ် ဂဏန်းတိကို မှတ်ယူဖို့ [[Two's complement]] သင်္ကေတ ကို အသုံးပြုဖို့လိုအပ်ရေ။ ကွန်ပျုတာ တခုစွာ ဇာ အကြောင်းအရာမဆို [[ကိန်း]] ဖြစ်ရာဖော်ပြလို့ရပါက သိမ်းပီးထားနှိုင်ရေ။ ခေတ်ပေါ် ကွန်ပျုတာတိစွာ မီမိုရီ ဘိုက်ပေါင်း ဘီလီရမ် တနည်း ထရီလီရမ် အထိပင် ဟိကတ်တေ။ စီပီယူမာ အထူးပြုလုပ်ထားရေ ပင်မ မီမိုရီထက် များစွာ အယင့်ယင် ရီးဖတ်နှိုင်ရေ [[Processor register|ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီ]] ပါဟိရေ။ များသောအားဖြင့် စီပီယူ အမျိုးအစားပေါ် မှုတည်ပြီးကေ ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီပေါင်း တရာမှ နှစ်ရာ အထိ ပါဟိရေ။ ရီဂျစ်စတာ မီမိုရီကို တနားတခါ အသုံးပြုရေ ဒေတာ တိကို ပင်မ မီမိုရီ သုံးဖို့မလိုပဲနန့် ဖတ်ရှုဖို့ သုံးရေ။ ကွန်ပျုတာ မီမိုရီမာ အဓိက နှစ်မျိုးရို့မာ [[random access memory]] ခေါ် RAM နန့် [[read-only memory]] ခေါ် ROM ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ RAM ကို စီပီယူ အနိန်နန့် လိုအပ်ပိုင် ရီးနိုင်ဖတ်နှိုင်ကေလည်း ROM စွာ အပြီးရီးသွင်းထားပြီးသား စီပီယူ အနိန်နန့် မရီးသားနိုင်ပဲ ဖတ်ရုံသာ ဖတ်နှိုင်ရေ။ များသောအားဖြင့် RAM ဟိ မှတ်သားထားစွာတိကို ကွန်ပျုတာပိတ်စွာနန့် ပျက်လားရေ။ ROM ဟိ မှတ်သားထားစွာတိမာ ဆက်ပနာကျန်ဟိရေ။ ကွန်ပျုတာမာ ROM သည် [[BIOS]] ခေါ် အထူး ပရိုဂရမ် မှ [[စက်မောင်းစနစ်]] ကို [[hard disk drive]] မှ RAM ထက်တို့ တင်ဖို့ ကွန်ပျုတာဖွင့်တိုင်း သုံးရေ။ == အသွင်းအထုတ် ကိရိယာတိ (Input/ Output) == I/O ခေါ် အသွင်း အထုတ် ကိရိယာတိစွာ ပြင်ပ အရာတိနန့် ကွန်ပျူတာ ရို့ သတင်း အချက်အလက် အပြန်အလှန် သယ်ယူရာ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်တေ။ ကွန်ပျူတာ၏ အသွင်း အထုတ် ပြုရာ ကိရိယာ ကို [[peripheral]] ဟု ခေါ်ရေ။ [[တယောက်သုံး ကွန်ပျူတာ]] တခုမာ အသွင်း ကိရိယာတိ ဖြစ်ရေ [[ကီးဘုတ်]]၊ [[မောက်စ်]] နန့် အထုတ် ကိရိယာတိ ဖြစ်ရေ [[မော်နီတာ]]၊ [[ပရင်တာ]] ရို့ ထုံးစံအားဖြင့် ပါရေ။ = အရာ အကြောင်းအရာတိ = == Hardware == Computer ၏ထိတွိကိုင်တွယ်နှိုင်ရေ အစိတ်အပိုင်းတိစွာ [[Computer Hardware]] တိဖြစ်တေ။ == ဆော့ဖ်ဝဲလ် == NissanclaperComputer Hardware တိကိုအလုပ် ခိုင်းစီနှိုင်ဖို့အတွက် စီစိုင်ဖန်တီးထားရေ ညွှန်ကြားချက်တိ (Instructions) အမိန့်များ (Commands) စွာ [[ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်]] များဖြစ်ကတ်တေ။ နမူနာတခုပြရကေ စီဒီချပ်သည် အမာထည်(Hardware) ဖြစ်ပြီးကေ၊ ယင်းစီဒီထဲဟိ တေးခြင်းတိ၊ ရုပ်ရှင်တိစွာ အပျော့ထည်(Software) တိဖြစ်ကတ်တေ။ {| class="wikitable" |+'''[[Computer software]]''' |- | rowspan="7" | [[Operating System]] || [[Unix]]/[[Berkeley Software Distribution|BSD]] || [[UNIX System V]], [[AIX operating system|AIX]], [[HP-UX]], [[Solaris Operating System|Solaris]] ([[SunOS]]), [[IRIX]], [[List of BSD operating systems]] |- | [[GNU]]/[[Linux]] || [[List of Linux distributions]], [[Comparison of Linux distributions]] |- | [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ်|Microsoft Windows]] || [[Windows 95]], [[Windows 98]], [[Windows NT]], [[Windows 2000]], [[Windows XP]], [[Windows Vista]],[[Windows 7]], [[Windows CE]], Windows 8, Windows 10 |- | [[DOS]] || [[86-DOS]] (QDOS), [[PC-DOS]], [[MS-DOS]], [[FreeDOS]] |- | [[Mac OS]] || [[Mac OS|Mac OS classic]], [[Mac OS X]] |- | [[Embedded operating system|Embedded]] and [[Real-time operating system|real-time]] || [[List of operating systems#Embedded|List of embedded operating systems]] |- | Experimental || [[Amoeba distributed operating system|Amoeba]], [[Oberon operating system|Oberon]]/[[Bluebottle OS|Bluebottle]], [[Plan 9 from Bell Labs]] |- | rowspan="2" | [[Library (computing)|Library]] || [[Multimedia]] || [[DirectX]], [[OpenGL]], [[OpenAL]] |- | Programming library || [[C standard library]], [[Standard template library]] |- | rowspan="2" | [[Data (computing)|Data]] || [[Protocol (computing)|Protocol]] || [[TCP/IP]], [[Kermit (protocol)|Kermit]], [[FTP]], [[HTTP]], [[SMTP]] |- | [[File format]] || hr09ht34maq0eqzvich996rbbkodf90 0 5907 21309 2026-09-23T05:08:46Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{retaining title}} {{Infobox software | name = Grammarly | logo = Grammarly logo.svg | author = Alex Shevchenko, Max Lytvyn, and Dmytro Lider<ref name="Kyiv Post">{{cite web|url=https://www.kyivpost.com/technology/grammarly-opens-new-kyiv-office-as-demand-rises-for-english-help.html|title=Grammarly opens new Kyiv office as demand rises for help with English|last=Krasnikov|first=Denys|date=6 July 2018|work=[[Kyiv Post]]|publisher=Businessgroup LLC|access-date=6 September..." 21309 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox software | name = Grammarly | logo = Grammarly logo.svg | author = Alex Shevchenko, Max Lytvyn, and Dmytro Lider<ref name="Kyiv Post">{{cite web|url=https://www.kyivpost.com/technology/grammarly-opens-new-kyiv-office-as-demand-rises-for-english-help.html|title=Grammarly opens new Kyiv office as demand rises for help with English|last=Krasnikov|first=Denys|date=6 July 2018|work=[[Kyiv Post]]|publisher=Businessgroup LLC|access-date=6 September 2019|archive-date=28 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828080640/https://www.kyivpost.com/technology/grammarly-opens-new-kyiv-office-as-demand-rises-for-english-help.html|url-status=live}}</ref><ref name="VentureBeat">{{cite news|url=https://venturebeat.com/2018/09/12/grammarly-brings-its-ai-powered-proofreading-tools-to-google-docs/|title=Grammarly brings its AI-powered proofreading tools to Google Docs|last=Wiggers|first=Kyle|date=12 September 2018|work=[[VentureBeat]]|access-date=6 September 2019|archive-date=9 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190909045709/https://venturebeat.com/2018/09/12/grammarly-brings-its-ai-powered-proofreading-tools-to-google-docs/|url-status=live|accessdate=2 July 2021|archivedate=16 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516222832/https://venturebeat.com/2018/09/12/grammarly-brings-its-ai-powered-proofreading-tools-to-google-docs/}}</ref> | developer = Grammarly, Inc. | released = {{start date and age|2009|7|1|df=yes}}<ref>{{cite web|url=http://whois.domaintools.com/grammarly.com|title=Grammarly.com WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools|work=[[WHOIS]]|access-date=2016-08-27|archive-date=2019-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419204849/http://whois.domaintools.com/grammarly.com|url-status=live}}</ref> | operating system = Windows, macOS, Linux, Android, iOS, World Wide Web | genre = Online [[text editor]], [[browser extension]], and [[mobile app]] with [[grammar checker]], [[spell checker]], and [[plagiarism detection]] | license = [[Proprietary software]] | website = {{URL|https://www.grammarly.com/}} }} '''Grammarly''' စွာ cross-platform cloud-based စာရီးရာမာ အသုံးပြုရေ အကူကိရိယာတခု ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite web|last=Careers|first=Alison Doyle|last2=|first2=|last3=|first3=|title=What Is Grammarly?|url=https://www.thebalancecareers.com/grammarly-proofreading-and-grammar-checker-review-2062231|url-status=live|access-date=2021-05-27|website=The Balance Careers|language=en|archive-date=2021-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228010327/https://www.thebalancecareers.com/grammarly-proofreading-and-grammar-checker-review-2062231}}</ref><ref>{{Cite web|title=Grammarly Inc|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/1508639D:US|access-date=2019-09-06|website=Bloomberg|language=en|archive-date=2019-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012103533/https://www.bloomberg.com/profile/company/1508639D:US|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Grammarly|url=https://www.forbes.com/companies/grammarly/|access-date=2021-05-27|website=Forbes|language=en|archive-date=2019-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112154209/https://www.forbes.com/companies/grammarly/|url-status=live}}</ref> ယင်းစွာက စာလုံးပေါင်း၊ သဒ္ဒါ၊ ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ်၊ ရှင်းလင်းပြတ်သားမှု၊ အချိန်နန့် တပြီးညီ အမှားတိ ပြသပီးခြင်း စစွာရို့ကို လုပ်ဆောင်ပီးရေ။<ref>{{Cite web|title=Grammarly Review|url=https://www.pcmag.com/reviews/grammarly|access-date=2021-05-27|website=PCMAG|language=en|archive-date=2021-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410230836/https://www.pcmag.com/reviews/grammarly|url-status=live}}</ref> AI ကို အသုံးပြုကာ အမှားတိ ပြသခြင်း၊ ပြင်ဆင်ပီးခြင်းတိ လုပ်ဆောင်ရေ။ အသုံးပြုသူတိကိုလည်း စိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင်နှိုင်ယောင် လုပ်ဆောင်ပီးထားရေ။<ref>{{Cite web|last=Lardinois|first=Frederic|date=July 16, 2019|title=Grammarly goes beyond grammar|url=https://techcrunch.com/2019/07/16/grammarly-goes-beyond-grammar/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115235240/https://techcrunch.com/2019/07/16/grammarly-goes-beyond-grammar/|archive-date=January 15, 2021|access-date=June 3, 2021|website=[[Techcrunch]]}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ Alex Shevchenko, Max Lytvyn, and Dmytro Lide ရို့စွာ ဒေဆော့ဝဲကို ထုတ်ဝီခရေ။<ref name=":1">{{Cite web|date=2018-09-12|title=Grammarly brings its AI-powered proofreading tools to Google Docs|url=https://venturebeat.com/2018/09/12/grammarly-brings-its-ai-powered-proofreading-tools-to-google-docs/|access-date=2021-05-27|website=VentureBeat|language=en-US|archive-date=2021-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516222832/https://venturebeat.com/2018/09/12/grammarly-brings-its-ai-powered-proofreading-tools-to-google-docs/|url-status=live}}</ref> ဆော့ဝဲကို ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆန်ဖရန်ဆစ္စကိုမာ ရုံးချုပ်အခြီစိုက်ရေ Grammarly Inc က ထုတ်လုပ်ခရေ။ <ref>{{Cite web|title=Grammarly - Crunchbase Company Profile & Funding|url=https://www.crunchbase.com/organization/grammarly|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304043622/https://www.crunchbase.com/organization/grammarly|archive-date=2021-03-04|access-date=2021-05-27|website=Crunchbase|language=en|accessdate=2 July 2021|archivedate=4 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304043622/https://www.crunchbase.com/organization/grammarly}}</ref>Grammarly Inc စွာ ကိဗ်၊ [[နယူးယောက်မြို့|နယူးယောက်]]နန့် [[ဗန်ကူးဗားမြို့|ဗန်ကူးဗား]]ရို့မာလည်း ရုံးတိဟိပါရေ။<ref name="FastCompany">{{cite news|last=McCracken|first=Harry|date=2019-04-01|title=On its 10th anniversary, Grammarly looks way beyond grammar|language=en|website=Fast Company|url=https://www.fastcompany.com/90327157/on-its-10th-anniversary-grammarly-looks-way-beyond-grammar|url-status=live|access-date=2019-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190909052323/https://www.fastcompany.com/90327157/on-its-10th-anniversary-grammarly-looks-way-beyond-grammar|archive-date=2019-09-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=AI-powered writing assistant Grammarly opens new office in downtown Vancouver {{!}} Venture|url=https://dailyhive.com/vancouver/grammarly-vancouver-office|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914010852/https://dailyhive.com/vancouver/grammarly-vancouver-office|archive-date=2019-09-14|access-date=2019-11-19|website=dailyhive.com|language=en}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ မေလမာ ကုမ္ပဏီသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၁၀ မီလီယံ ကို ပထဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခရေ။<ref>{{Cite web|title=Grammarly raises $110 million for a better spell check|url=https://social.techcrunch.com/2017/05/08/grammarly-raises-110-million-for-a-better-spell-check/|access-date=2021-05-27|website=TechCrunch|language=en-US|archive-date=2021-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527202948/https://techcrunch.com/2017/05/08/grammarly-raises-110-million-for-a-better-spell-check/|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမာ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၀ ကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခလီရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ကုမ္ပဏီ၏ တန်ကြီးစွာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံကျော် ဟိရေ။ <ref>{{Cite web|title=Grammarly raises $90M at over $1B+ valuation for its AI-based grammar and writing tools|url=https://social.techcrunch.com/2019/10/10/grammarly-raises-90m-at-over-1b-valuation-for-its-ai-based-grammar-and-writing-tools/|access-date=2021-05-27|website=TechCrunch|language=en-US|archive-date=2021-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527202910/https://techcrunch.com/2019/10/10/grammarly-raises-90m-at-over-1b-valuation-for-its-ai-based-grammar-and-writing-tools/|url-status=live}}</ref>၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ Grammarly စွာ ဘရောက်ဆာတိအတွက် Extension အဖြစ် အစမ်းဗားရှင်းတိကို ထုတ်ဝီထားရေ။ ယင်းချင့်အပြင် Google Docs အတွက်လေ့ အလုပ်လုပ်ဆောင်ရေ။<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.techspot.com/news/76388-you-can-finally-use-grammarly-within-google-docs.html|title=You can finally use Grammarly within Google Docs|last=Coberly|first=Cohen|date=2018-09-12|website=TechSpot|language=en-US|access-date=2019-04-03|archive-date=2019-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404003542/https://www.techspot.com/news/76388-you-can-finally-use-grammarly-within-google-docs.html|url-status=live}}</ref> ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုပါ== *[[LanguageTool]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{software-stub}} jia3d6iqc1s7te62isqk8lg6imhzyer 0 5908 21310 2026-09-23T05:18:41Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{retaining title}} {{Infobox software | name = LanguageTool | title = LanguageTool | logo = LanguageTool Logo (2018).svg | screenshot = | caption = | developer = Daniel Naber and Marcin Miłkowski | released = {{Start date and age|2005|08|15|df=yes}} | programming language = [[Java (programming language)|Java]] | platform = [[Java SE]] | language count = <!--Number languages in which the user interface appear, NOT the number of languages that can be spell-checked.-->..." 21310 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{Infobox software | name = LanguageTool | title = LanguageTool | logo = LanguageTool Logo (2018).svg | screenshot = | caption = | developer = Daniel Naber and Marcin Miłkowski | released = {{Start date and age|2005|08|15|df=yes}} | programming language = [[Java (programming language)|Java]] | platform = [[Java SE]] | language count = <!--Number languages in which the user interface appear, NOT the number of languages that can be spell-checked.--> | language footnote = | size = {{ubl |'''Desktop app:''' 156 MB<ref>{{Cite web|url=https://languagetool.org/download/|title=Index of /download/|website=languagetool.org}}</ref> |'''n-gram data:''' 8.34 GB<ref>{{Cite web|url=https://languagetool.org/download/ngram-data/|title=Index of /download/ngram-data/|website=languagetool.org}}</ref> }} | language = <!--Languages in which the user interface appear, NOT the languages that can be spell-checked.--> | genre = [[Grammar checker]] | license = [[GNU Lesser General Public License|GNU LGPL]] v2.1+ }} '''LanguageTool''' စွာ သဒ္ဒါစည်းမျှိုင်းတိ စစ်ဆီးပေးရေ အခမဲ့နန့် ပွင့်လင်းရင်းမြစ် ဆော့ဝဲတခု ဖြစ်တေ။ ယင်းကို ဒေါင်းလုပ်ရယူကာ အသုံးပြုနှိုင်ရေ။ LanguageTool ဝဘ်ဆိုက်စွာလေ့ ညီအေးမပရောဂျက်တခုဖြစ်ရေ LanguageTool Plus နန့် ချိတ်ဆက်ထားရေ။ LanguageTool Plus စွာ အိန်းဂလိချ်နန့် ဂျာမန်ဘာသာစကား အမှားတိကို စစ်ဆီးရှာဖွီဖြီယှင်းပီးရေ အလုပ်ကို လုပ်ဆောင်ပီးရေ။ ယင်းဆော့ဝဲကို Daniel Naber က ယင်းဒီပလိုမာစာတမ်းအတွက် ၂၀၀၃ ခုနှစ်မာ စတင်ခရေ။ ယင်းကို Python ဘာသာစကားဖြင့် ရီးသားထားရေ။<ref>{{cite web|url=http://danielnaber.de/languagetool/download/style_and_grammar_checker.pdf|title=A Rule-Based Style and Grammar Checker|author=Daniel Naber|website=Danielnaber.de|access-date=30 June 2018}}</ref> ဂုချိန်ခါ ဘာသာစကား ၃၁ မျိုးကို ထောက်ပံ့ပီးထားရေ။ ဘာသာစကားတခုချင်းစီစွာ မိခင်ဘာသာစကားပြောရေ လုပ်အားပီးကူညီသူတိက တီထွင်ထားခြင်း ဖြစ်တေ။ အမှားတိကို စနည်းနာစစ်ဆီးရေ လုပ်ဆောင်မှုပေါ် အခြီခံကာ စည်းမျှိုင်းတိကို ဖန်တီးကာ စာသားတိကို မှန်မမှန် စစ်ဆီးရေ။<ref>{{cite web|title=Supported languages|url=https://languagetool.org/languages/|date=28 December 2016|access-date=29 December 2016}}</ref> App စွာ free and open-source ဖြစ်ကာ offline အနိန်နန့် အသုံးပြုဖို့ ဒေါင်းလုတ်ပြုလုပ်နှိုင်ရေ။ တချို့ဘာသာစကားတိမာ 'n-gram' ဒေတာကို အသုံးပြုထားရေ။ 'n-gram' ဒေတာဆိုစွာမာ ကြီးမားပြီး စွမ်းရည်လုပ်ဆောင်မှုနန့် I/O speed တိအတွက် လိုအပ်စွာတိကို ထိန်းသိမ်းပီးရေ လုပ်ငန်းတခု ဖြစ်တေ။ ဝဘ်ဘရောက်ဆာကို အသုံးပြုကာ LanguageTool ကို ဝဘ်ဝန်ဆောင်မှုတခုအနိန်နန့် အသုံးပြုနှိုင်ဗျာယ်း ဆာဗာလုပ်ဆောင်မှုဘက်ခြမ်းမာ 'n-grams' ဒေစွာလုပ်ဆောင်မှုကို လုပ်ဆောင်ရေ။ LanguageTool Plus စွာလေ့ n-grams ကို ဖရီမီယံလုပ်ငန်းသုံးအတွက် အစိတ်အပိုင်းတခုအနိန်နန့် အသုံးပြုရေ။ <ref>{{cite web|url=https://languagetool.org/download/ngram-data/ |title=N-Gram Data Download Page |website=languagetool.org |date=2019-03-30 |access-date=2019-03-30}}</ref> LanguageTool ဝဘ်ဝန်ဆောင်မှုကို ဝဘ်ဘရောက်ဖြင့် ဝဘ်အသွင်အပြင်ကတဆင့် အသုံးပြုနှိုင်ရေ။ ယင်းကို Microsoft Office, LibreOffice, Apache OpenOffice, Vim, Emacs, Firefox, Thunderbird, and Google Chrome ရို့မာ client-side plug-ins တခုအဖြစ် အသုံးချနှိုင်ရေ။ ယင်းဧ့ ဝဘ်အပ်စွာလည်း ဝဘ်ဆိုက်တိနန့်တတူတကွ ပူးတွဲကာ လုပ်ဆောင်နှိုင်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://wiki.languagetool.org/integration-on-websites |title=Integration On Websites – LanguageTool Wiki |website=Wiki.languagetool.org |date=2014-04-15 |access-date=2014-05-03}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} m52c9d7z75mk0knzbdp3yg0n113zfe0 10 5909 21311 2026-09-23T05:37:54Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox | bodyclass = vcard | titleclass = fn org | title = {{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} | subheader = {{#if:{{{native_name|}}} |<div class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{if empty|{{{image|}}}|{{{image_name|}}}}}|size={{{image_size|}}} |upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}} |alt={{{image_alt|}}}}} | ca..." 21311 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | titleclass = fn org | title = {{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} | subheader = {{#if:{{{native_name|}}} |<div class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{if empty|{{{image|}}}|{{{image_name|}}}}}|size={{{image_size|}}} |upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}} |alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | labelstyle = padding-right:0.65em;<!--(to ensure sufficient gap between (long/unwrapped) labels and subsequent data on same line)--> <!--------------------- Names, motto ----------------------> | class1 = nickname | data1 = {{#if:{{{latin_name|}}} |{{langx|la|{{{latin_name}}}}} }} | label2 = {{longitem|အရာနာမည်{{#if:{{{other_names|}}}|များ}}}} | class2 = nickname | data2 = {{if empty|{{{other_names|}}}|{{{other_name|}}}}} | label3 = {{longitem|အယင် နာမည်{{#if:{{{former_names|}}}|များ}}}} | class3 = nickname | data3 = {{if empty|{{{former_names|}}}|{{{former_name|}}}}} | label4 = ဆောင်ပုဒ် | data4 = {{#if:{{both|{{{motto|}}}|{{{motto_lang|}}}}}|<div lang="{{{motto_lang}}}">{{{motto}}}</div>|{{{motto|}}}}} | label5 = {{longitem|အိန်းဂလိချ်&nbsp;ဆောင်ပုဒ်}} | data5 = {{{mottoeng|}}} | label6 = {{{top_free_label|}}} | data6 = {{#if:{{{top_free_label|}}} |{{{top_free|}}} }} | label7 = {{{top_free_label1|}}} | data7 = {{#if:{{{top_free_label1|}}} |{{{top_free1}}} }} | label8 = {{{top_free_label2|}}} | data8 = {{#if:{{{top_free_label2|}}} |{{{top_free2}}} }} <!---------- Date/s, type, affiliation, finance -----------> | label9 = အမျိုးအစား | data9 = {{{type|}}} | label10 = {{#if:{{{closed|}}} |သက်ဝင် |တည်ထောင်}} | data10 = {{#if:{{{established|}}} |{{{established}}}{{#if:{{{closed|}}}|–{{{closed}}}}} }} | label11 = {{#if:{{{founders|}}}|တည်ထောင်သူတိ|တည်ထောင်သူ}} | data11 = {{if empty|{{{founders|}}}|{{{founder|}}}}} | label12 = {{longitem|မိခင်အဖွဲ့အစည်း}} | data12 = {{{parent|}}} | label13 = အသိအမှတ်ပြုခြင်း | data13 = {{{accreditation|}}} | label14 = နှီးနွယ်အဖွဲ့အစည်း | data14 = {{{affiliation|}}} | label15 = {{longitem|ဘာသာရီး နှီးနွယ်မှု}} | data15 = {{{religious_affiliation|}}} | label16 = {{longitem|ပညာရီး {{#if:{{{academic_affiliations|}}}|နှီးနွယ်အဖွဲ့အစည်းတိ|နှီးနွယ်အဖွဲ့အစည်း}}}} | data16 = {{if empty|{{{academic_affiliations|}}}|{{{academic_affiliation|}}}}} | label17 = ပံ့ပိုးမှု | data17 = {{{endowment|}}} | label18 = ဘတ်ဂျက် | data18 = {{{budget|}}} <!--------------------- Personnel -------------------------> | label19 = {{longitem|Officer in charge}} | data19 = {{{officer_in_charge|}}} | label20 = နာယက | data20 = {{{chair|}}} | label21 = နာယက | data21 = {{{chairman|}}} | label22 = နာယက | data22 = {{{chairperson|}}} | label23 = [[Visitor]] | data23 = {{{visitor|}}} | label24 = အဓိပတိ | data24 = {{{chancellor|}}} | label25 = ဥက္ကဋ္ဌ | data25 = {{{president|}}} | label26 = {{nowrap|ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ}} | data26 = {{{vice-president|{{{vice_president|}}}}}} | label27 = ဌာနမှူး | data27 = {{{superintendent|}}} | label28 = {{nowrap|ဒု-အဓိပတိ}} | data28 = {{{vice_chancellor|}}} | label29 = စီမံခန့်ခွဲရီး အရာဟိ | data29 = {{{provost|}}} | label30 = [[ပါမောက္ခချုပ်]] | data30 = {{{rector|}}} | label31 = ကျောင်းအုပ်ကြီး | data31 = {{{principal|}}} | label32 = မဟာဌာနမှူး | data32 = {{{dean|}}} | label33 = ညွှန်ကြားရီးမှူး | data33 = {{{director|}}} | label34 = {{{head_label}}} | data34 = {{#if:{{{head_label|}}} |{{{head|}}} }} | label35 = {{longitem|ဆရာဦးရွီ}} | data35 = {{{academic_staff|}}}<!--for backwards compatibility:-->{{{faculty|}}} | label36 = {{longitem|ဝန်ထမ်းဦးရွီ}} | data36 = {{{administrative_staff|}}} | label37 = {{longitem|စုစုပေါင်း}} | data37 = {{{total_staff|}}} | label38 = သင်တန်းသား | data38 = {{br separated entries|{{{students|}}}|{{{enrollment|}}}}} | label39 = ဘွဲ့ကြိုဦးရွီ | data39 = {{{undergrad|}}} | label40 = ဘွဲ့လွန်ဦးရွီ | data40 = {{{postgrad|}}} | label41 = {{longitem|ပါရဂူသင်တန်းသား}} | data41 = {{{doctoral|}}} | label42 = {{longitem|အရာသင်တန်းသား}} | data42 = {{if empty|{{{other_students|}}}|{{{other|}}}}} <!------------ Location, language, {{{free}}} -------------> | label43 = {{#if:{{{address|}}}|လိပ်စာ|တည်နီရာ}} | class43 = adr | data43 = {{Br separated entries | 1 = {{#if:{{{location|}}} | <div style="display:inline" class="extended-address">{{{location}}}</div> | {{Comma separated entries | 1 = {{#if:{{{address|}}}|<div style="display:inline" class="street-address">{{{address}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{city|}}}|<div style="display:inline" class="locality">{{{city}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{canton|}}}{{{prefecture|}}}{{{province|}}}{{{region|}}}{{{state|}}}|<div style="display:inline" class="state">{{Comma separated entries|{{{canton|}}}|{{{prefecture|}}}|{{{province|}}}|{{{region|}}}|{{{state|}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{postalcode|}}}{{{postcode|}}}{{{zipcode|}}}|<div style="display:inline" class="postal-code">{{If empty|{{{postalcode|}}}|{{{postcode|}}}|{{{zipcode|}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{country|}}}|<div style="display:inline" class="country-name">{{{country}}}</div>}} }} }} | 2 = {{if empty|{{{coordinates|}}}|{{{coor|}}}}} }} | label44 = ပရဝုဏ် | data44 = {{#if:{{{campus_size|}}}|{{#if:{{{campus_type|{{{campus|}}}}}}|{{{campus_type|{{{campus|}}}}}}, {{{campus_size}}}|{{{campus_size}}}}}|{{{campus_type|{{{campus|}}}}}}}} | label45 = ဘာသာစကား | data45 = {{{language|}}} | label46 = {{if empty|{{{free_label|}}}|{{{free_label1|}}}}} | data46 = {{#if:{{{free_label|}}}{{{free_label1|}}} |{{{free|}}} {{{free1|}}} }} | label47 = {{{free_label2|}}} | data47 = {{#if:{{{free_label2|}}} |{{{free2}}} }} <!------------ Colo/urs, sports, website, etc -------------> | label48 = အထိမ်းအမှတ် အရောင် | data48 = {{{colors|}}}{{{colours|}}} | label49 = အားကဇပ်အသင်း နာမည်ပြောင်{{#if:{{{athletics_nicknames|}}}{{{sports_nicknames|}}}|များ}} | data49 = {{if empty|{{{athletics_nicknames|}}}|{{{sports_nicknames|}}}|{{{athletics_nickname|}}}|{{{sports_nickname|}}}|{{{nickname|}}}}} | label50 = {{#if:{{{athletics_affiliations|{{{sporting_affiliations|}}}}}}|{{longitem|အားကဇပ် နှီးနွယ်အဖွဲ့အစည်း}}|နှီးနွယ်အဖွဲ့အစည်းတိ}} | data50 = {{if empty|{{{athletics_affiliations|{{{sporting_affiliations|}}}}}}|{{{affiliations|}}}}} | label52 = လာဘ်ကောင်{{#if:{{{mascots|}}}|များ}} | data52 = {{if empty|{{{mascots|}}}|{{{mascot|}}}}} | label53 = {{{sports_free_label|}}} | data53 = {{{sports_free|}}} | label54 = {{{sports_free_label1|}}} | data54 = {{{sports_free1|}}} | label55 = {{{sports_free_label2|}}} | data55 = {{{sports_free2|}}} | label56 = {{{sports_free_label3|}}} | data56 = {{{sports_free3|}}} | label57 = ဝဘ်ဆိုဒ် | data57 = {{{website|}}} | data58 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{logo|}}}|size={{{logo_size|}}}|upright={{{logo_upright|}}}|alt={{{logo_alt|}}}}} | header59 = {{if empty|{{{nrhp|}}}|{{{embedded|}}}|{{{module|}}}}} <!-------------------- Location map -----------------------> | data60 = {{#if:{{{pushpin_map|}}} | {{Location map|{{{pushpin_map}}} | float = center | caption = {{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#invoke:Location map|data|{{{pushpin_map}}}|name}}အထဲ တည်နီရာ}} | border = infobox | width = {{if empty|{{{map_size|}}}|250}} | coordinates = {{if empty|{{{coordinates|}}}|{{{coor|}}}}} | position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} | data61 = {{#invoke:Infobox mapframe | auto | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-type = landmark | mapframe-marker = college | mapframe-shape = yes }} | data62 = {{#invoke:Infobox mapframe | autocaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} }} | below = {{{footnotes|}}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> ahwhingdfkgyzf8wcz5ohg5z4m5mq24 10 5910 21312 2026-09-23T05:39:26Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံဟိတက္ကသိုလ်များ | title = [[မြန်မာနိုင်ငံဟိတက္ကသိုလ်ကောလိပ်များ]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist |group1 = ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ |list1 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်များ |list1 = * [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] *..." 21312 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံဟိတက္ကသိုလ်များ | title = [[မြန်မာနိုင်ငံဟိတက္ကသိုလ်ကောလိပ်များ]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist |group1 = ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ |list1 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်များ |list1 = * [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] * [[ဒဂုံတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အရှိပိုင်းတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] * [[ကျောက်ဆည်တက္ကသိုလ်]] * [[မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ်]] * [[ရတနာပုံတက္ကသိုလ်]] * [[မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်]] * [[ပုသိမ်တက္ကသိုလ်]] * [[ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်]] * [[မအူပင်တက္ကသိုလ်]] * [[တောင်ငူတက္ကသိုလ်]] * [[ပြည်တက္ကသိုလ်]] * [[မုံရွာတက္ကသိုလ်]] * [[မြစ်ကြီးနားတက္ကသိုလ်]] * [[တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်]] * [[လားဟိုးတက္ကသိုလ်]] * [[အချေတက္ကသိုလ်]] * [[ဟားခါးတက္ကသိုလ်]] * [[ဗန်းမော်တက္ကသိုလ်]] * [[လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်]] * [[ဘားအံတက္ကသိုလ်]] * [[ပခုက္ကူတက္ကသိုလ်]] * [[မကွေးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်တွေတက္ကသိုလ်]] * [[ကျိုင်းတုံတက္ကသိုလ်]] * [[ပင်လုံတက္ကသိုလ်]] * [[ထားဝယ်တက္ကသိုလ်]] * [[မြိတ်တက္ကသိုလ်]] * [[ပဲခူးတက္ကသိုလ်]] * [[ရွှီဘိုတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်ကိုင်းတက္ကသိုလ်]] * [[ရီနံချောင်းတက္ကသိုလ်]] * [[အဝီးသင်တက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[အဝီးသင်တက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်|နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[မန္တလေးနိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်|နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ်]] *[[မန္တလာတက္ကသိုလ်]] *[[ဟားခါးတက္ကသိုလ်]] *[[မြင်းခြံတက္ကသိုလ်]] *[[မိုးညှင်းတက္ကသိုလ်]] |group2 = ကောလိပ်များ |list2 = * [[အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီဂရီကောလိပ်]] }} |group2 = ပညာရီး |list2 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်များ |list1 = * [[ရန်ကုန်ပညာရီးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်ကိုင်းပညာရီးတက္ကသိုလ်]] |group2 = ကောလိပ်များ |list2 = * [[ကသာပညာရီးကောလိပ်]] * [[ကျိုင်းတုံပညာရီးကောလိပ်]] * [[ကျောက်ဖြူပညာရီးကောလိပ်]] * [[စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်]] * [[တောင်ကြီးပညာရီးကောလိပ်]] * [[တောင်ငူပညာရီးကောလိပ်]] * [[ထားဝယ်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[ပခုက္ကူပညာရီးကောလိပ်]] * [[ပုသိမ်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[ပြည်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဘားအံပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဘိုအချေပညာရီးကောလိပ်]] * [[မကွေးပညာရီးကောလိပ်]] * [[မန္တလေးပညာရီးကောလိပ်]] * [[မိတ္ထီလာပညာရီးကောလိပ်]] * [[မုံရွာပညာရီးကောလိပ်]] * [[မော်လမြိုင်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[မြစ်ကြီးနားပညာရီးကောလိပ်]] * [[မြောင်းမြပညာရီးကောလိပ်]] * [[ရန်ကင်းပညာရီးကောလိပ်]] * [[လားဟိုးပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဂါရီကူးပညာရီးကောလိပ်]] * [[လွိုင်ကော်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[သင်္ကန်းကျွန်းပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဟားခါးပညာရီးကောလိပ်]] }} |group3 = ကျန်းမာရီး |list3 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်များ |list1 = * [[ဆီးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ် (မကွေး)]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]] * [[ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ်]] * [[သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆီးဘက်ပဝါရေတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[ဆီးဘက်ပဝါရေတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[တိုင်းရင်းဆီးပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[သူနာပြုတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[သူနာပြုတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] |group2 = ကောလိပ်များ |list2 = }} |group4 = နည်းပညာ |list4 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်များ |list1 = * [[မြန်မာနိုင်ငံရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[မြန်မာနိုင်ငံလီကြောင်းနန့်အာကာသပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[နီပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မအူပင်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပုသိမ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(အချေ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မကွေး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျောက်ဆည်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မော်လမြိုင်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မုံရွာ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လားဟိုး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ထားဝယ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြိတ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မှော်ဘီ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရဖို့းသင်း)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရတနာပုံဆိုင်ဇာစီးတီး)|နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရတနာပုံဆိုက်ဇာစီးတီး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)]] |group2 = ကောလိပ်/သိပ္ပံများ |list2 = * [[အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(မြင်းခြံ)]] * [[အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(ရွှီဘို)]] *[[အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (မန္တလေး)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ချောက်)]] * [[အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(ရီနံချောင်း)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ဝါးခယ်မ)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ကျောက်ပန်းတောင်း)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ပြင်ဦးလွင်)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ရဖို့းသင်း)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(သံတွဲ)]] }} |group5 = ကွန်ပျူတာ |list5 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်များ |list1 = * [[ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တချေကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မအူပင်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပုသိမ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(အချေ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မကွေး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မုံရွာ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(လားဟိုး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ထားဝယ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မြိတ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(သထုံ)]] * [[သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] * [[မြန်မာသတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] |group2 = ကောလိပ်များ |list2 = }} |group6 = နိုင်ငံခြားဘာသာ |list6 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်များ |list1 = * [[ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးနိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]] }} |group7 = စိုက်ပျိုးရီး |list7 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်များ |list1 = * [[ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရီးတက္ကသိုလ်]] * [[မွီးမြူရီးဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(ရေဆင်း)]] |group2 = ကောလိပ်၊ သိပ္ပံများ |list2 = * [[ပုသိမ်ကြီးစိုက်ပျိုးရီးသိပ္ပံ]] * [[ပွင့်ဖြူစိုက်ပျိုးရီးသိပ္ပံ]] }} |group8 = သစ်တော |list8 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်များ |list1 = * [[ရေဆင်းသစ်တောတက္ကသိုလ်]] |group2 = သင်တန်းကျောင်းတိ |list2 = * [[မြန်မာနိုင်ငံသစ်တောကျောင်း]] * [[မြန်မာနိုင်ငံမြီတိုင်းကျောင်း]] }} |group9 = စီးပွားရီး |list9 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်များ |list1 = * [[ရန်ကုန်စီးပွားရီးတက္ကသိုလ်]] * [[မုံရွာစီးပွားရီးတက္ကသိုလ်]] * [[မိတ္ထီလာစီးပွားရီးတက္ကသိုလ်]] * [[သမဝါယမတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)]] * [[သမဝါယမတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)]] |group2 = ကောလိပ်များ |list2 = * [[ဗဟိုသမဝါယမကောလိပ် (ဖောင်ကြီး)]] * [[သမဝါယမဒေသကောလိပ် (မန္တလေး)]] }} |group10 = ဘာသာရီး |list10 = {{Navbox|child |group1 = ဗုဒ္ဓဘာသာ |list1 = * [[နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိရာသနာ့တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] * [[နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိရာသနာ့တက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]] * [[သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (စစ်ကိုင်း)]] * [[သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] * [[သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[ဇဝနဗုဒ္ဓအကယ်ဒမီ (ကျိုက်လတ်)]] |group2 = ခရစ်ယာန်ဘာသာ |list2 = * Paku Divinity School * Chin Christian College * Union Theological College * Zomi Theological College * [[မြန်မာနိုင်ငံ ဓမ္မတက္ကသိုလ်]] * Myanmar Union Adventist Seminary (College) MyaungMya |group3 = အစ္စလာမ်ဘာသာ |list3 = |group4 = ဟိန္ဒူဘာသာ |list4 = }} |group11 = ကာကွယ်ရီး |list11 = * [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရီးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်တက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်ဆီးတက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်သူနာပြုနန့်ဆီးဘက်ပညာတက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်ကွန်ပျူတာနန့်နည်းပညာသိပ္ပံ]] |group12 = ဖွံ့ဖြိုးရီးနန့်ယိုင်ကျေးမှု |list12 = {{Navbox|child |group1 = ဖွံ့ဖြိုးရီးတက္ကသိုလ် |list1 = * [[ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိဖွံ့ဖြိုးရီးတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)]] * [[ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်တိစွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရီးဒီဂရီကောလိပ်(ရန်ကုန်)]] * [[ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်တိစွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရီးဒီဂရီကောလိပ်(စစ်ကိုင်း)]] * [[တိုင်းရင်းသားလူငယ်တိဖွံ့ဖြိုးရီးကောလိပ် (မန္တလေး)]] |group2 = ယိုင်ကျေးမှုတက္ကသိုလ် |list2 = * [[အမျိုးသားယိုင်ကျေးမှုနန့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[အမျိုးသားယိုင်ကျေးမှုနန့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] }} |group13 = ရာထူးဝန် |list13 = * [[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(အောက်မြန်မာပြည်)]] * [[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(အထက်မြန်မာပြည်)]] }}<noinclude> {{collapsible option}} <templatedata> { "params": {}, "description": "to update" } </templatedata></noinclude> 2fkwksfsitec497bc5p2db3h6buzx59 21313 21312 2026-09-23T05:42:41Z Tejoebārsa 137 21313 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ | title = [[မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်ကောလိပ်တိ]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist |group1 = ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ |list1 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] * [[ဒဂုံတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အရှိပိုင်းတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] * [[ကျောက်ဆည်တက္ကသိုလ်]] * [[မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ်]] * [[ရတနာပုံတက္ကသိုလ်]] * [[မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်]] * [[ပုသိမ်တက္ကသိုလ်]] * [[ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်]] * [[မအူပင်တက္ကသိုလ်]] * [[တောင်ငူတက္ကသိုလ်]] * [[ပြည်တက္ကသိုလ်]] * [[မုံရွာတက္ကသိုလ်]] * [[မြစ်ကြီးနားတက္ကသိုလ်]] * [[တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်]] * [[လားဟိုးတက္ကသိုလ်]] * [[အချေတက္ကသိုလ်]] * [[ဟားခါးတက္ကသိုလ်]] * [[ဗန်းမော်တက္ကသိုလ်]] * [[လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်]] * [[ဘားအံတက္ကသိုလ်]] * [[ပခုက္ကူတက္ကသိုလ်]] * [[မကွေးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်တွေတက္ကသိုလ်]] * [[ကျိုင်းတုံတက္ကသိုလ်]] * [[ပင်လုံတက္ကသိုလ်]] * [[ထားဝယ်တက္ကသိုလ်]] * [[မြိတ်တက္ကသိုလ်]] * [[ပဲခူးတက္ကသိုလ်]] * [[ရွှီဘိုတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်ကိုင်းတက္ကသိုလ်]] * [[ရီနံချောင်းတက္ကသိုလ်]] * [[အဝီးသင်တက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[အဝီးသင်တက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်|နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[မန္တလေးနိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်|နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ်]] *[[မန္တလာတက္ကသိုလ်]] *[[ဟားခါးတက္ကသိုလ်]] *[[မြင်းခြံတက္ကသိုလ်]] *[[မိုးညှင်းတက္ကသိုလ်]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = * [[အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီဂရီကောလိပ်]] }} |group2 = ပညာရီး |list2 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်ပညာရီးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်ကိုင်းပညာရီးတက္ကသိုလ်]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = * [[ကသာပညာရီးကောလိပ်]] * [[ကျိုင်းတုံပညာရီးကောလိပ်]] * [[ကျောက်ဖြူပညာရီးကောလိပ်]] * [[စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်]] * [[တောင်ကြီးပညာရီးကောလိပ်]] * [[တောင်ငူပညာရီးကောလိပ်]] * [[ထားဝယ်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[ပခုက္ကူပညာရီးကောလိပ်]] * [[ပုသိမ်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[ပြည်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဘားအံပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဘိုအချေပညာရီးကောလိပ်]] * [[မကွေးပညာရီးကောလိပ်]] * [[မန္တလေးပညာရီးကောလိပ်]] * [[မိတ္ထီလာပညာရီးကောလိပ်]] * [[မုံရွာပညာရီးကောလိပ်]] * [[မော်လမြိုင်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[မြစ်ကြီးနားပညာရီးကောလိပ်]] * [[မြောင်းမြပညာရီးကောလိပ်]] * [[ရန်ကင်းပညာရီးကောလိပ်]] * [[လားဟိုးပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဂါရီကူးပညာရီးကောလိပ်]] * [[လွိုင်ကော်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[သင်္ကန်းကျွန်းပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဟားခါးပညာရီးကောလိပ်]] }} |group3 = ကျန်းမာရီး |list3 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ဆီးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ် (မကွေး)]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]] * [[ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ်]] * [[သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆီးဘက်ပဝါရေတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[ဆီးဘက်ပဝါရေတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[တိုင်းရင်းဆီးပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[သူနာပြုတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[သူနာပြုတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = }} |group4 = နည်းပညာ |list4 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[မြန်မာနိုင်ငံရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[မြန်မာနိုင်ငံလီကြောင်းနန့်အာကာသပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[နီပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မအူပင်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပုသိမ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(အချေ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မကွေး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျောက်ဆည်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မော်လမြိုင်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မုံရွာ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လားဟိုး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ထားဝယ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြိတ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မှော်ဘီ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရဖို့းသင်း)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရတနာပုံဆိုင်ဇာစီးတီး)|နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရတနာပုံဆိုက်ဇာစီးတီး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)]] |group2 = ကောလိပ်/သိပ္ပံတိ |list2 = * [[အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(မြင်းခြံ)]] * [[အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(ရွှီဘို)]] *[[အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (မန္တလေး)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ချောက်)]] * [[အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(ရီနံချောင်း)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ဝါးခယ်မ)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ကျောက်ပန်းတောင်း)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ပြင်ဦးလွင်)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ရဖို့းသင်း)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(သံတွဲ)]] }} |group5 = ကွန်ပျူတာ |list5 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တချေကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မအူပင်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပုသိမ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(အချေ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မကွေး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မုံရွာ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(လားဟိုး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ထားဝယ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မြိတ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(သထုံ)]] * [[သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] * [[မြန်မာသတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = }} |group6 = နိုင်ငံခြားဘာသာ |list6 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးနိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]] }} |group7 = စိုက်ပျိုးရီး |list7 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရီဆင်းစိုက်ပျိုးရီးတက္ကသိုလ်]] * [[မွီးမြူရီးဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(ရေဆင်း)]] |group2 = ကောလိပ်၊ သိပ္ပံများ |list2 = * [[ပုသိမ်ကြီးစိုက်ပျိုးရီးသိပ္ပံ]] * [[ပွင့်ဖြူစိုက်ပျိုးရီးသိပ္ပံ]] }} |group8 = သစ်တော |list8 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရီဆင်းသစ်တောတက္ကသိုလ်]] |group2 = သင်တန်းကျောင်းတိ |list2 = * [[မြန်မာနိုင်ငံသစ်တောကျောင်း]] * [[မြန်မာနိုင်ငံမြီတိုင်းကျောင်း]] }} |group9 = စီးပွားရီး |list9 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်စီးပွားရီးတက္ကသိုလ်]] * [[မုံရွာစီးပွားရီးတက္ကသိုလ်]] * [[မိတ္ထီလာစီးပွားရီးတက္ကသိုလ်]] * [[သမဝါယမတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)]] * [[သမဝါယမတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = * [[ဗဟိုသမဝါယမကောလိပ် (ဖောင်ကြီး)]] * [[သမဝါယမဒေသကောလိပ် (မန္တလေး)]] }} |group10 = ဘာသာရီး |list10 = {{Navbox|child |group1 = ဗုဒ္ဓဘာသာ |list1 = * [[နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိရာသနာ့တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] * [[နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိရာသနာ့တက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]] * [[သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (စစ်ကိုင်း)]] * [[သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] * [[သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[ဇဝနဗုဒ္ဓအကယ်ဒမီ (ကျိုက်လတ်)]] |group2 = ခရစ်ယာန်ဘာသာ |list2 = * Paku Divinity School * Chin Christian College * Union Theological College * Zomi Theological College * [[မြန်မာနိုင်ငံ ဓမ္မတက္ကသိုလ်]] * Myanmar Union Adventist Seminary (College) MyaungMya |group3 = အစ္စလာမ်ဘာသာ |list3 = |group4 = ဟိန္ဒူဘာသာ |list4 = }} |group11 = ကာကွယ်ရီး |list11 = * [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရီးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်တက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်ဆီးတက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်သူနာပြုနန့်ဆီးဘက်ပညာတက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်ကွန်ပျူတာနန့်နည်းပညာသိပ္ပံ]] |group12 = ဖွံ့ဖြိုးရီးနန့်ယိုင်ကျေးမှု |list12 = {{Navbox|child |group1 = ဖွံ့ဖြိုးရီးတက္ကသိုလ် |list1 = * [[ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိဖွံ့ဖြိုးရီးတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)]] * [[ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်တိစွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရီးဒီဂရီကောလိပ်(ရန်ကုန်)]] * [[ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်တိစွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရီးဒီဂရီကောလိပ်(စစ်ကိုင်း)]] * [[တိုင်းရင်းသားလူငယ်တိဖွံ့ဖြိုးရီးကောလိပ် (မန္တလေး)]] |group2 = ယိုင်ကျေးမှုတက္ကသိုလ် |list2 = * [[အမျိုးသားယိုင်ကျေးမှုနန့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[အမျိုးသားယိုင်ကျေးမှုနန့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] }} |group13 = ရာထူးဝန် |list13 = * [[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(အောက်မြန်မာပြည်)]] * [[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(အထက်မြန်မာပြည်)]] }}<noinclude> {{collapsible option}} <templatedata> { "params": {}, "description": "to update" } </templatedata></noinclude> nggp9qguhiedufsaqgcmqw3ndl4hm6x 0 5911 21314 2026-09-23T05:46:15Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Distinguish|ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)}} {{Infobox University |name = မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် |native_name = |image_name = University of Computer Studies Mandalay Logo.jpg |image_size = |motto = |established = စတ်တင်ဘာ ၁၉၉၇<ref name="MST">{{cite paper | title=Technology and State Development | url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T..." 21314 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)}} {{Infobox University |name = မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် |native_name = |image_name = University of Computer Studies Mandalay Logo.jpg |image_size = |motto = |established = စတ်တင်ဘာ ၁၉၉၇<ref name="MST">{{cite paper | title=Technology and State Development | url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | accessdate=2008-12-07 | publisher=Ministry of Science and Technology | author=Dr. Sayne Lei Shwe | archive-date=10 June 2011 | access-date=5 December 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf |accessdate=29 January 2021 |archivedate=10 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf }}{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf |accessdate=29 January 2021 |archivedate=10 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf }}</ref> |location = [[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေး]]၊ <br> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]<ref name="soi">{{cite web | url=http://www.soi.asia/partners/UCSM/ | title=UCSM | accessdate=2008-12-06 | publisher=SOI Asia | archivedate=28 December 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081228194508/http://www.soi.asia/partners/UCSM/ }}</ref> |coor = {{coord|21|58|0|N|96|11|0|E|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |staff = |rector = ဒေါက်တာမိုးပွင့် |students = |undergrad = |postgrad = |part_time students = |Male student = , Female = |email = |website = {{url|www.ucsm.edu.mm}} |affiliations= [[ခေးအိုးတက္ကသိုလ်]]၊ [[ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်|UCSY]] }} '''မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|University of Computer Studies, Mandalay}}; အတိုကောက် '''UCSM''') စွာ မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်မာ တည်ဟိရေ။ မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်မာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံနန့် ကွန်ပျူတာနည်းပညာ ဘာသာရပ်တိအတွက် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံဘွဲ့နန့် မဟာဘွဲ့သင်တန်းတိကို တက်ရောက်နှိုင်ရေ။<ref name="MST"/> ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၉၇ ခုနှစ် မေလမာ စတင်တည်ထောင်ခပြီးကေ ၁၉၉၇ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာမာ သင်တန်းစတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထူးပြုတက္ကသိုလ်တိစနစ်အရ မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်စွာ အထက်မြန်မာပြည်၏ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံနန့် နည်းပညာဘာသာရပ်တိအတွက် ပထမဆုံး အထူးပြုတက္ကသိုလ်ဖြစ်တေ။ ==သင်တန်းတိ== {| class="wikitable" |- !width="200"|'''သင်တန်း''' !width="200"|'''ဘွဲ့''' !width="200"|'''မဟာဘွဲ့''' !width="200"|'''ပါရဂူဘွဲ့''' |- | [[ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ]] | B.C.Sc., B.C.Sc. (Honours) | M.C.Sc., M.A.Sc., M.I.Sc. |- | [[ကွန်ပျူတာ|ကွန်ပျူတာနည်းပညာ]] | B.C.Tech., B.C.Tech. (Honours) | M.C.Tech. |- | [[သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ]] | | |PhD(IT) |} == သင်ကြားရီးဌာနတိ == * ဆော့ဖ်ဝဲလ်နည်းပညာဌာန * ဟက်ဒ်ဝဲလ်နည်းပညာဌာန * သတင်းအချက်အလက်သိပ္ပံဌာန * ကွန်ပျူတာသင်္ချာဌာန * အသုံးကြိုးဝေန်ပျူတာဌာန * မြန်မာစာဌာန * အိန်းဂလိချ်စာဌာန * ရူပဗေဒဌာန * သုတေသနနန့်ဖွံ့ဖြိုးရီးဌာန ==နှီးနွယ်အဖွဲ့အစည်းတိ== * ဂျပန်နိုင်ငံ [[ကိုင်အိုတက္ကသိုလ်]]<ref name="mt">{{cite journal | title=Joint degree for PhD in computer studies | url=http://www.myanmar.gov.mm/myanmartimes/no155/myanmartimes8-155/New/12.htm | date=2003-02-24 | author=Nyi Nyi Aung | publisher=The Myanmar Times }}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> * [[ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]] (UCSY) ===တွဲဖက်တက္ကသိုလ်တိ=== အထက်မြန်မာနိုင်ငံတွင်းက အောက်ပါတက္ကသိုလ်တိစွာ မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၏ တွဲဖက်တက္ကသိုလ်တိ ဖြစ်ကတ်တေ။<ref name="MST"/> * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(အချေ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မုံရွာ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(လားဟိုး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မကွေး)]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] 9jjy9cmb6d6wls71wmw91eboh6loi3r 10 5912 21315 2026-09-23T06:00:52Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{#invoke:Infobox|infobox}}<includeonly>{{template other|{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Infobox||{{#ifeq:{{str left|{{SUBPAGENAME}}|7}}|Infobox|[[ကဏ္ဍ:Infobox templates|{{remove first word|{{SUBPAGENAME}}}}]]}}}}|}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[ကဏ္ဍ:Infobox templates| ]] </noinclude>" 21315 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Infobox|infobox}}<includeonly>{{template other|{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Infobox||{{#ifeq:{{str left|{{SUBPAGENAME}}|7}}|Infobox|[[ကဏ္ဍ:Infobox templates|{{remove first word|{{SUBPAGENAME}}}}]]}}}}|}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} [[ကဏ္ဍ:Infobox templates| ]] </noinclude> 49k49u31ly0lppmuhy2e5w89znnglrb 0 5913 21316 2026-09-23T06:01:33Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)= University of Computer Studies, Yangon |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်နာမည် = ကွန်ပျူ..." 21316 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)= University of Computer Studies, Yangon |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်နာမည် = ကွန်ပျူတာ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) |တံဆိပ် = UCSY_Logo(new).jpg |တံဆိပ်စာသား = |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = မြန်မှန်တွက်ချက်တိုင်းပြည်တွက် |ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) = |ဆောင်ပုဒ်(အရာအက္ခရာ) = |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၇၁ |ပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာမီမီသက်သွင် |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = |ဝန်ထမ်း = |ဆရာ = |ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသား = |ဘွဲ့လွန်ကျောင်းသား = |တည်နီရာ = လောင်းာ်ကား၊ [[ရွှီပြည်သာမြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]။ |အကျယ်အဝန်း = |ပိုင်ဆိုင်မှု = [[ပညာရီး ဝန်ကြီးဌာန]] |ရန်ပုံငွီ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကဇပ်နာမည် = |အားကဇပ်အသင်း = |ကွန်ယက် = |ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ucsy.edu.mm/ }} '''ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (University of Computer Studies, Yangon− (UCSY))'''သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရွှီပြည်သာမြို့နယ်]]၊ ရွှီပြည်သာစက်မှုဇုန်နံဘေး အမှတ်(၄)လမ်းမကြီးဘေးမာ တည်ဟိရေ။ ==ရည်ရွယ်ချက်== ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တိကို နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ တက္ကသိုလ်တိ ဖြစ်မြောက်လာစီဖို့ စီမံဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ စီမံချက်ရားဆုံးရေအခါမှ နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ တက္ကသိုလ်တိအဖြစ် ကွန်ပျူတာပညာသျှင်တိမွီးထုတ်ဖို့ ရည်ရွယ်ဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ (က) ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်မှ သင်ကြားပို့ချနိန်ရေ ကွန်ပျူတာပညာရပ်တိ၏ အရည်အသွီးမြင့်တင်ဖို့ <br /> (ခ) ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၏ သင်ရိုးနန့် သင်ကြားနည်းတိကို ခေတ်နန့်အညီ စိုင်ဆက်မပြတ် လိလာသုံးသပ် အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ <br /> (ဂ) လူ့အရင်းအမြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရာမာ ထိရောက်ရေ IT နည်းပညာအသုံးပြုလားစီရေးအတွက် သုတေသနများပြုလုပ်ဖို့ <br /> (ဃ) ထူးချွန်စီရေ IT ပညာသျှင်တိပြုစုပျိုးထောင်နိုင်စီရေးအတွက် IT ဌာနတိ၏ အရည်အသွီး မြှင့်တင်ဖို့<br /> (င) လူ့အရင်းအမြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရာမာ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းအဆင့် IT နည်းပညာလိ့လာရီးလုပ်ငန်းတိဆောင်ရွက်ဖို့ ==နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း== ၁၉၇၁ ခုနှစ်မာ ပါရမီလမ်း၊ လှိုင်မြို့နယ်မာ ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်အား တက္ကသိုလ်တိကွန်ပျူတာဌာန(UCC) နာမည်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခပြီးကေ [[ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန]]၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် သင်္ချာဌာန၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်မာဟိခရေ။ တက္ကသိုလ်တိကွန်ပျူတာဌာနအဆင့်မှ တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ ၁၉၈၇ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ (၂၉)ရက်မာ တိုးမြှင့်ခပြီးကေ၊ မြန်မာနာမည် '''ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်''' လို့လေ့ကောင်း၊ အိန်းဂလိချ်နာမည် “Institute of Computer Science & Technology (ICST)” ဟု ပင်ဖြစ်ဖြစ် ခေါ်တွင်ခရေ။ ၁၉၉၈ခုနှစ်၊ ဂျုန်လ (၁)ရက်မာ “University of Computer Studies, Yangon (UCSY)” နာမည်သို့ ထပ်မံပြောင်းလဲခရေ။ ၁၉၉၇ခုနှစ်၊ ဂျန်နဝါရီလ (၁) ရက်မာ ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် အား ပညာရီးဝန်ကြီးဌာနအောက်မှ [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] အောက်ကို လွှဲပြောင်းခရေ။ ကျောင်းသားဦးရေ တိုးတက်လာသဖြင့် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မာ လှိုင်မြို့နယ်ဟိ ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်အပြင် [[ရွှီပြည်သာမြို့နယ်]]မာ ကျောင်းသစ်တကျောင်း တိုးချဲ့တည်ဆောက်ခပြီးကေ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလ (၆)ရက်မာ ရွှီပြည်သာမြို့နယ်ဟိ ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်ကို စတင်ဖွင့်လှစ် ခရေ။ <ref>{{cite web |url=http://most.gov.mm/most2mm/ucsy.do |title=ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း |accessdate=2014-10-20 }}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == ပီးအပ်တေဘွဲ့တိ == ကွန်ပျူတာသိပ္ပံနန့် ကွန်ပျူတာနည်းပညာဘွဲ့တိကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်မာ စတင်ပီးအပ်ခကေလေ့ မဟာဘွဲ့တိကိုမူ ၁၉၇၃ ခုနှစ်ကပင် အပ်နှင်းခရေ။ ပါရဂူဘွဲ့သင်တန်းကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ မေလ (၁)ရက်နိမာစတင်ခရေ။ <ref>{{Cite web |title=UCSY<!-- Bot generated title --> |url=http://www.ucsy.edu.mm/ |accessdate=10 July 2012 |archivedate=20 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020173109/http://www.ucsy.edu.mm/ }}</ref> ဒေတက္ကသိုလ်မှ အပ်နှင်းသော ပထမဘွဲ့တိမာ *B.C.Sc (Knowledge Engineering) *B.C.Sc (Software Engineering) *B.C.Sc (Cyber Security and Forensics) *B.C.Sc (Business Information Systems) *B.C.Tech (Embedded Systems) *B.C.Tech (Computer Communication and Networks) ဒေတက္ကသိုလ်မှ အပ်နှင်းရေ ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ၊ မဟာဘွဲ့နန့် ပါရဂူဘွဲ့ တိမာ *Ph.D (IT) *M.C.Sc (Knowledge Engineering) *M.C.Sc (Software Engineering) *M.C.Sc (Cyber Security and Forensics) *M.C.Sc (Business Information Systems) *M.C.Tech (Embedded Systems) *M.C.Tech (Computer Communication and Networks) *D.C.Sc (ဘွဲ့လွန်ကွန်ပျူတာဒီပလိုမာသိပ္ပံဘွဲ့) *D.C.A (ဘွဲ့လွန်ကွန်ပျူတာအသုံးချဒီပလိုမာသိပ္ပံဘွဲ့) ဒေတက္ကသိုလ်မှ အပ်နှင်းရေ ဘွဲ့ကြိုဒီပလိုမာတိမာ *Dip.C.S (ကွန်ပျူတာဒီပလိုမာဘွဲ့) *Dip.C.M (ကွန်ပျူတာအသုံးချမှုဒီပလိုမာဘွဲ့) *A.Dip.C.S (အဆင့်မြင့်ကွန်ပျူတာဒီပလိုမာဘွဲ့) *A.Dip.C.M (အဆင့်မြင့်ကွန်ပျူတာအသုံးချမှုဒီပလိုမာဘွဲ့) အားလုံးသောပညာရပ်တိအတွက် ပညာသင်နှစ် တနှစ်စီကို ကာလ (၂)ခု ပိုင်းခြာထားရေ။ သင်တန်းကာလတပိုင်းစီမာ သင်ကြားရီးနန့် လက်တွိလုပ်ဆောင်မှုအတွက် (၁၈)ပတ်စီ ပိုင်းခြာထားရေ။ သင်တန်းကာလတပိုင်းစီအဆုံးမာ စာမိန်းပွဲတိကို ကျင်းပပါရေ။ အကဲဖြတ်မှု တစိတ်တပိုင်းအနိန်နန့် ကျောင်းခေါ်ချိန်၊ နည်းပြတန်းတိနန့် လက်တွိလုပ်ဆောင်မှု၊ အတန်းတွင်းတာဝန်တိကိုပါ ထည့်သွင်းစိုင်းစားပါရေ။ ==ပါမောက္ခချုပ်တိ== {| class="wikitable" |+ |- ! ပါမောက္ခချုပ်များ!! ကာလ !! မှတ်ချက် |- | ဒေါက်စွာကျော်သိန်း|| ၁၉⁠၉၄−၂၀⁠၀၄ || |- | ဒေါက်တာပိုက်တင် || ၂၀⁠၀၄−၂၀⁠၀၆ || |- | ဒေါက်တာနီလာသိန်း || ၂၀⁠၀၆−၂၀၁၃ || |- | ဒေါက်တာမီ⁠မီသက်သွင် |၂၀၁၃-၂၀၂၁|| |- |ဒေါက်တာမီမီခင် |၂၀၂၁ မှ ဒေနိထိ | |} ==ပါဝင်ဖွဲ့စည်းမှု== ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်သည် သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ [[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနန့် နည်းပညာဦးစီးဌာန]] လက်အောက်ဟိ တက္ကသိုလ်တခုဖြစ်တေ။ ဒေတက္ကသိုလ်ကို ပါမောက္ခချုပ်မှ ဦးဆောင်ကွပ်ကဲပြီး စီမံခန့်ခွဲရီးနန့် ပညာရီးအဖွဲ့ဆိုပနာ ဖွဲ့စည်းထားရေ။ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ ပါမောက္ခမားနန့် ဘာသာရပ်အလိုက် စီမံခန့်ခြွမှုဆိုင်ရာ ဌာနမှူးတိစွာ အဖွဲ့ဝင်တိဖြစ်တေ။ ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၏ သိပ္ပံနန့်နည်းပညာနယ်ပယ်မာ သင်ကြားရီးဌာန (၄)ခုဟိရေ။ ယင်းရို့မာ *ပရိုဂရမ်နည်းပညာဌာန (Department of Software Technology) *စက်နည်းပညာဌာန (Department of Hardware Technology) *သုတသိပ္ပံဌာန (Department of Information Science) *တွက်ချက်ရီးသင်္ချာဌာန (Department of Computational Mathematics) ရို့ဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် အထောက်အကူပြု သင်ကြားရီးဌာန (၃)ခုဖြင့်လည်း ပံ့ပိုးပေးဗျာယ်ဟိရေ။ ယင်းရို့မာ *[[မြန်မာစာ]]ဌာန *[[အိန်းဂလိချ်စာ]]ဌာန *[[ရူပဗေဒ]]ဌာန ရို့ဖြစ်တေ။ အောက်ပါဌာနတိစွာ ကွန်ပျူတာအသုံးချမှုသုတေသနရို့နန့် ဆက်စပ်ဗျာယ်ဟိရေ။ *အသုံးချဌာန (Department of Application)− သိပ္ပံနယ်ပယ်ဆိုင်ရာမာ ကွန်ပျူတာအသုံးချမှုနန့်ပတ်သက်ပနာဆောင်ရွက်ရေ။ ယင်းချင့်အပြင် စီးပွားရီးနယ်ပယ်မာ ကွန်ပျူတာအသုံးချမှုနန့် ပတ်သက်ပြီးကေဆောင်ရွက်ရေ။ *သုတေသနနန့် တီထွင်ဖွံ့ဖြိုးရီးဌာန (Department of Research and Development) − ကွန်ပျူတာသိပ္ပံဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုအတွက် အခြီခံ[[သုတေသန]]လုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ရေ။ ==စာကြည့်တိုက်ပိုင်းဆိုင်ရာတိ== ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်မာ စာအုပ်ပေါင်းတသောင်းကျော်ထားဟိရေ။ နိုင်ငံတကာမှ ထုတ်ဝီသော စာနယ်ဇင်းတိလေ့ဟိရေ။ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တိမာ ခေတ်မီစာအုပ်စာတမ်းတိ ပြည့်စုံသောစာကြည့်တိုက်တိ ထားဟိပီးနှိုင်ဖို့ စီမံချက်ဖြင့်ဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ စီမံချက်အနိန်နန့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]နန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ရို့မှ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာဂျာနယ်တိ၊ စာအုပ်တိအား အချိန်နန့် တပြီီးညီ ဝယ်ယူဖြည့်ဆည်းပီးဗျာယ်ဟိရေ။ <br /> ယင်းချင့်အပြင် ပါရဂူဘွဲ့သင်တန်းသားတိနန့် မဟာဘွဲ့သင်တန်းသားတိအတွက် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာမှီငြမ်းပြုစုဖို့ အချက်အလက်တိကို အိန်တာနက်မှရှာဖွီပီးခြင်းတိပြုလုပ်ပီးဗျာယ်ဟိ ရေ။ ယင်းပိုင် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာအချက်အလက်တိကို အိန်တာနက်မှပိုပြီးကေရှာဖွီပီးနှိုင်ဖို့ ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်မာ အိန်တာနက်တပ်ဆင်ထားဟိ ဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာမှီငြမ်းပြုအချက်အလက်တိကို ခေတ်မီနည်းစနစ်တိနန့် ထားဟိခြင်းဖြစ်ရေ Digital Library ထူထောင်ခြင်းလုပ်ငန်းကိုလေ့ သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာနမှ စီမံဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ Digital Library နန့် အိန်တာနက်ရို့ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် သုတေသနလုပ်ငန်းတိအတွက် လိုအပ်ရေ မှီငြမ်းအချက်အလက်တိကို လွယ်လင့်တကူ ရှာဖွီ အသုံးပြုနှိုင်ဖို့ဖြစ်တေ။ ==ကွန်ပျူတာဆိုင်ရာတိ== ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်သည် ပညာရီးလိုအပ်ချက်တိနန့် သုတေသနလုပ်ငန်းတိအတွက် ကွန်ပျူတာပိုင်းဆိုင်ရာလုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ရန် ကွန်ပျူစွာတိစွာကိုထားဟိ ရေ။ IBMကွန်ပျူစွာတိနန့် Alpha server (Digital) နန့် IBM မီနီကွန်ပျူတာ AS/400 ရို့ကဲ့သို့သော အဆင့်မြင့် ကွန်ပျူစွာကွန်ယက် (၂)ခုလည်းဟိရေ။ ယင်းချင့်အပြင် Fibre Optic လိုင်းနန့် အိန်တာနက်အသုံးပြုခွင့်ရဟိနိန်ယာဖြစ်တေ။ == ကိုးကားကျမ်း == {{reflist}} <br /> {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့]] [[Category:ရန်ကုန်မြို့က တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တ]] lymusdscvesoaxxah4kggj41qjf3ysp 21317 21316 2026-09-23T06:01:55Z Tejoebārsa 137 21317 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)= University of Computer Studies, Yangon |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်နာမည် = ကွန်ပျူတာ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) |တံဆိပ် = UCSY_Logo(new).jpg |တံဆိပ်စာသား = |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = မြန်မှန်တွက်ချက်တိုင်းပြည်တွက် |ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) = |ဆောင်ပုဒ်(အရာအက္ခရာ) = |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၇၁ |ပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာမီမီသက်သွင် |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = |ဝန်ထမ်း = |ဆရာ = |ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသား = |ဘွဲ့လွန်ကျောင်းသား = |တည်နီရာ = လောင်းာ်ကား၊ [[ရွှီပြည်သာမြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]။ |အကျယ်အဝန်း = |ပိုင်ဆိုင်မှု = [[ပညာရီး ဝန်ကြီးဌာန]] |ရန်ပုံငွီ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကဇပ်နာမည် = |အားကဇပ်အသင်း = |ကွန်ယက် = |ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ucsy.edu.mm/ }} '''ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (University of Computer Studies, Yangon− (UCSY))'''သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရွှီပြည်သာမြို့နယ်]]၊ ရွှီပြည်သာစက်မှုဇုန်နံဘေး အမှတ်(၄)လမ်းမကြီးဘေးမာ တည်ဟိရေ။ ==ရည်ရွယ်ချက်== ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တိကို နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ တက္ကသိုလ်တိ ဖြစ်မြောက်လာစီဖို့ စီမံဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ စီမံချက်ရားဆုံးရေအခါမှ နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ တက္ကသိုလ်တိအဖြစ် ကွန်ပျူတာပညာသျှင်တိမွီးထုတ်ဖို့ ရည်ရွယ်ဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ (က) ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်မှ သင်ကြားပို့ချနိန်ရေ ကွန်ပျူတာပညာရပ်တိ၏ အရည်အသွီးမြင့်တင်ဖို့ <br /> (ခ) ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၏ သင်ရိုးနန့် သင်ကြားနည်းတိကို ခေတ်နန့်အညီ စိုင်ဆက်မပြတ် လိလာသုံးသပ် အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ <br /> (ဂ) လူ့အရင်းအမြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရာမာ ထိရောက်ရေ IT နည်းပညာအသုံးပြုလားစီရေးအတွက် သုတေသနများပြုလုပ်ဖို့ <br /> (ဃ) ထူးချွန်စီရေ IT ပညာသျှင်တိပြုစုပျိုးထောင်နိုင်စီရေးအတွက် IT ဌာနတိ၏ အရည်အသွီး မြှင့်တင်ဖို့<br /> (င) လူ့အရင်းအမြစ် ပြုစုပျိုးထောင်ရာမာ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းအဆင့် IT နည်းပညာလိ့လာရီးလုပ်ငန်းတိဆောင်ရွက်ဖို့ ==နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း== ၁၉၇၁ ခုနှစ်မာ ပါရမီလမ်း၊ လှိုင်မြို့နယ်မာ ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်အား တက္ကသိုလ်တိကွန်ပျူတာဌာန(UCC) နာမည်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခပြီးကေ [[ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန]]၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် သင်္ချာဌာန၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်မာဟိခရေ။ တက္ကသိုလ်တိကွန်ပျူတာဌာနအဆင့်မှ တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ ၁၉၈၇ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ (၂၉)ရက်မာ တိုးမြှင့်ခပြီးကေ၊ မြန်မာနာမည် '''ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်''' လို့လေ့ကောင်း၊ အိန်းဂလိချ်နာမည် “Institute of Computer Science & Technology (ICST)” ဟု ပင်ဖြစ်ဖြစ် ခေါ်တွင်ခရေ။ ၁၉၉၈ခုနှစ်၊ ဂျုန်လ (၁)ရက်မာ “University of Computer Studies, Yangon (UCSY)” နာမည်သို့ ထပ်မံပြောင်းလဲခရေ။ ၁၉၉၇ခုနှစ်၊ ဂျန်နဝါရီလ (၁) ရက်မာ ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် အား ပညာရီးဝန်ကြီးဌာနအောက်မှ [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] အောက်ကို လွှဲပြောင်းခရေ။ ကျောင်းသားဦးရေ တိုးတက်လာသဖြင့် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မာ လှိုင်မြို့နယ်ဟိ ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်အပြင် [[ရွှီပြည်သာမြို့နယ်]]မာ ကျောင်းသစ်တကျောင်း တိုးချဲ့တည်ဆောက်ခပြီးကေ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလ (၆)ရက်မာ ရွှီပြည်သာမြို့နယ်ဟိ ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်ကို စတင်ဖွင့်လှစ် ခရေ။ <ref>{{cite web |url=http://most.gov.mm/most2mm/ucsy.do |title=ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း |accessdate=2014-10-20 }}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == ပီးအပ်တေဘွဲ့တိ == ကွန်ပျူတာသိပ္ပံနန့် ကွန်ပျူတာနည်းပညာဘွဲ့တိကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်မာ စတင်ပီးအပ်ခကေလေ့ မဟာဘွဲ့တိကိုမူ ၁၉၇၃ ခုနှစ်ကပင် အပ်နှင်းခရေ။ ပါရဂူဘွဲ့သင်တန်းကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ မေလ (၁)ရက်နိမာစတင်ခရေ။ <ref>{{Cite web |title=UCSY<!-- Bot generated title --> |url=http://www.ucsy.edu.mm/ |accessdate=10 July 2012 |archivedate=20 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020173109/http://www.ucsy.edu.mm/ }}</ref> ဒေတက္ကသိုလ်မှ အပ်နှင်းသော ပထမဘွဲ့တိမာ *B.C.Sc (Knowledge Engineering) *B.C.Sc (Software Engineering) *B.C.Sc (Cyber Security and Forensics) *B.C.Sc (Business Information Systems) *B.C.Tech (Embedded Systems) *B.C.Tech (Computer Communication and Networks) ဒေတက္ကသိုလ်မှ အပ်နှင်းရေ ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ၊ မဟာဘွဲ့နန့် ပါရဂူဘွဲ့ တိမာ *Ph.D (IT) *M.C.Sc (Knowledge Engineering) *M.C.Sc (Software Engineering) *M.C.Sc (Cyber Security and Forensics) *M.C.Sc (Business Information Systems) *M.C.Tech (Embedded Systems) *M.C.Tech (Computer Communication and Networks) *D.C.Sc (ဘွဲ့လွန်ကွန်ပျူတာဒီပလိုမာသိပ္ပံဘွဲ့) *D.C.A (ဘွဲ့လွန်ကွန်ပျူတာအသုံးချဒီပလိုမာသိပ္ပံဘွဲ့) ဒေတက္ကသိုလ်မှ အပ်နှင်းရေ ဘွဲ့ကြိုဒီပလိုမာတိမာ *Dip.C.S (ကွန်ပျူတာဒီပလိုမာဘွဲ့) *Dip.C.M (ကွန်ပျူတာအသုံးချမှုဒီပလိုမာဘွဲ့) *A.Dip.C.S (အဆင့်မြင့်ကွန်ပျူတာဒီပလိုမာဘွဲ့) *A.Dip.C.M (အဆင့်မြင့်ကွန်ပျူတာအသုံးချမှုဒီပလိုမာဘွဲ့) အားလုံးသောပညာရပ်တိအတွက် ပညာသင်နှစ် တနှစ်စီကို ကာလ (၂)ခု ပိုင်းခြာထားရေ။ သင်တန်းကာလတပိုင်းစီမာ သင်ကြားရီးနန့် လက်တွိလုပ်ဆောင်မှုအတွက် (၁၈)ပတ်စီ ပိုင်းခြာထားရေ။ သင်တန်းကာလတပိုင်းစီအဆုံးမာ စာမိန်းပွဲတိကို ကျင်းပပါရေ။ အကဲဖြတ်မှု တစိတ်တပိုင်းအနိန်နန့် ကျောင်းခေါ်ချိန်၊ နည်းပြတန်းတိနန့် လက်တွိလုပ်ဆောင်မှု၊ အတန်းတွင်းတာဝန်တိကိုပါ ထည့်သွင်းစိုင်းစားပါရေ။ ==ပါမောက္ခချုပ်တိ== {| class="wikitable" |+ |- ! ပါမောက္ခချုပ်များ!! ကာလ !! မှတ်ချက် |- | ဒေါက်စွာကျော်သိန်း|| ၁၉⁠၉၄−၂၀⁠၀၄ || |- | ဒေါက်တာပိုက်တင် || ၂၀⁠၀၄−၂၀⁠၀၆ || |- | ဒေါက်တာနီလာသိန်း || ၂၀⁠၀၆−၂၀၁၃ || |- | ဒေါက်တာမီ⁠မီသက်သွင် |၂၀၁၃-၂၀၂၁|| |- |ဒေါက်တာမီမီခင် |၂၀၂၁ မှ ဒေနိထိ | |} ==ပါဝင်ဖွဲ့စည်းမှု== ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်သည် သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ [[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနန့် နည်းပညာဦးစီးဌာန]] လက်အောက်ဟိ တက္ကသိုလ်တခုဖြစ်တေ။ ဒေတက္ကသိုလ်ကို ပါမောက္ခချုပ်မှ ဦးဆောင်ကွပ်ကဲပြီး စီမံခန့်ခွဲရီးနန့် ပညာရီးအဖွဲ့ဆိုပနာ ဖွဲ့စည်းထားရေ။ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ ပါမောက္ခမားနန့် ဘာသာရပ်အလိုက် စီမံခန့်ခြွမှုဆိုင်ရာ ဌာနမှူးတိစွာ အဖွဲ့ဝင်တိဖြစ်တေ။ ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၏ သိပ္ပံနန့်နည်းပညာနယ်ပယ်မာ သင်ကြားရီးဌာန (၄)ခုဟိရေ။ ယင်းရို့မာ *ပရိုဂရမ်နည်းပညာဌာန (Department of Software Technology) *စက်နည်းပညာဌာန (Department of Hardware Technology) *သုတသိပ္ပံဌာန (Department of Information Science) *တွက်ချက်ရီးသင်္ချာဌာန (Department of Computational Mathematics) ရို့ဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် အထောက်အကူပြု သင်ကြားရီးဌာန (၃)ခုဖြင့်လည်း ပံ့ပိုးပေးဗျာယ်ဟိရေ။ ယင်းရို့မာ *[[မြန်မာစာ]]ဌာန *[[အိန်းဂလိချ်စာ]]ဌာန *[[ရူပဗေဒ]]ဌာန ရို့ဖြစ်တေ။ အောက်ပါဌာနတိစွာ ကွန်ပျူတာအသုံးချမှုသုတေသနရို့နန့် ဆက်စပ်ဗျာယ်ဟိရေ။ *အသုံးချဌာန (Department of Application)− သိပ္ပံနယ်ပယ်ဆိုင်ရာမာ ကွန်ပျူတာအသုံးချမှုနန့်ပတ်သက်ပနာဆောင်ရွက်ရေ။ ယင်းချင့်အပြင် စီးပွားရီးနယ်ပယ်မာ ကွန်ပျူတာအသုံးချမှုနန့် ပတ်သက်ပြီးကေဆောင်ရွက်ရေ။ *သုတေသနနန့် တီထွင်ဖွံ့ဖြိုးရီးဌာန (Department of Research and Development) − ကွန်ပျူတာသိပ္ပံဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုအတွက် အခြီခံ[[သုတေသန]]လုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ရေ။ ==စာကြည့်တိုက်ပိုင်းဆိုင်ရာတိ== ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်မာ စာအုပ်ပေါင်းတသောင်းကျော်ထားဟိရေ။ နိုင်ငံတကာမှ ထုတ်ဝီသော စာနယ်ဇင်းတိလေ့ဟိရေ။ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တိမာ ခေတ်မီစာအုပ်စာတမ်းတိ ပြည့်စုံသောစာကြည့်တိုက်တိ ထားဟိပီးနှိုင်ဖို့ စီမံချက်ဖြင့်ဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ စီမံချက်အနိန်နန့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]နန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ရို့မှ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာဂျာနယ်တိ၊ စာအုပ်တိအား အချိန်နန့် တပြီီးညီ ဝယ်ယူဖြည့်ဆည်းပီးဗျာယ်ဟိရေ။ <br /> ယင်းချင့်အပြင် ပါရဂူဘွဲ့သင်တန်းသားတိနန့် မဟာဘွဲ့သင်တန်းသားတိအတွက် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာမှီငြမ်းပြုစုဖို့ အချက်အလက်တိကို အိန်တာနက်မှရှာဖွီပီးခြင်းတိပြုလုပ်ပီးဗျာယ်ဟိ ရေ။ ယင်းပိုင် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာအချက်အလက်တိကို အိန်တာနက်မှပိုပြီးကေရှာဖွီပီးနှိုင်ဖို့ ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်မာ အိန်တာနက်တပ်ဆင်ထားဟိ ဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာမှီငြမ်းပြုအချက်အလက်တိကို ခေတ်မီနည်းစနစ်တိနန့် ထားဟိခြင်းဖြစ်ရေ Digital Library ထူထောင်ခြင်းလုပ်ငန်းကိုလေ့ သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာနမှ စီမံဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ Digital Library နန့် အိန်တာနက်ရို့ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် သုတေသနလုပ်ငန်းတိအတွက် လိုအပ်ရေ မှီငြမ်းအချက်အလက်တိကို လွယ်လင့်တကူ ရှာဖွီ အသုံးပြုနှိုင်ဖို့ဖြစ်တေ။ ==ကွန်ပျူတာဆိုင်ရာတိ== ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်သည် ပညာရီးလိုအပ်ချက်တိနန့် သုတေသနလုပ်ငန်းတိအတွက် ကွန်ပျူတာပိုင်းဆိုင်ရာလုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ရန် ကွန်ပျူစွာတိစွာကိုထားဟိ ရေ။ IBMကွန်ပျူစွာတိနန့် Alpha server (Digital) နန့် IBM မီနီကွန်ပျူတာ AS/400 ရို့ကဲ့သို့သော အဆင့်မြင့် ကွန်ပျူစွာကွန်ယက် (၂)ခုလည်းဟိရေ။ ယင်းချင့်အပြင် Fibre Optic လိုင်းနန့် အိန်တာနက်အသုံးပြုခွင့်ရဟိနိန်ယာဖြစ်တေ။ == ကိုးကားကျမ်း == {{reflist}} <br /> {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့]] [[Category:ရန်ကုန်မြို့က တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] 54mu6ovak3wvodpqy0jz545w9vcuv2j