ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1 21606 21583 2026-10-04T12:55:52Z YaThaWinTha 42 21606 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="home/style.css" /> <!-- BANNER ACROSS TOP OF PAGE --> <!-- "WELCOME TO WIKIPEDIA" AND ARTICLE COUNT --> {{Home header}} <div class="nomobile"> <div id="mp-index" class="mp-index"> {{Index word}} {{Home/potal}} </div> </div> <div id="mp-upper"> <div id="mp-left" class="MainPageBG mp-box"> <h2 id="mp-tfa-h2" class="mp-h2">ဒေနိအထူးဆောင်းပါး</h2> <div id="mp-tfa" class="contains">{{Today's featured article}}</div> <h2 id="mp-dyk-h2" class="mp-h2">သင်သိခပါလား...</h2> <div id="mp-dyk" class="contains">{{Did you know}}</div> </div> <div id="mp-right" class="MainPageBG mp-box"> <h2 id="mp-itn-h2" class="mp-h2">နိ-ရက်ထဲကဖြစ်စိုင်ချေတိ</h2> <div id="mp-itn" class="contains">{{On this day}}</div> <h2 id="mp-dyk-h2" class="mp-h2">ဒေအပတ်သတင်း</h2> <div id="mp-dyk" class="contains">{{News}}</div> </div> </div> <div id="mp-lower" class="MainPageBG mp-box"> <h2 id="mp-tfp-h2" class="mp-h2">ဂနိ အထူးဓာတ်ပုံ</h2> <div id="mp-tfp">{{POTD/selection|row}}</div> </div> <div id="mp-middle" class="mp-box"> <h2 id="mp-about-h2" class="mp-h2">ဝီကီးပီးဒီးယားအကြောင်း</h2> <div id="mp-about" class="contains">[[ဝီကီးပီးဒီးယား]] ဆိုစွာ သုံးစွဲသူတိ စုပေါင်း ရီးသားကတ်တေ အွန်လိုင်း စွယ်စုံကျမ်း တခုဖြစ်ပါရေ။ ဝီကီးလို့ ခေါ်ရေ ဝက်ဘ်ဆိုက် ပုံစံတစ်မျိုးကို အသုံးပြုပနာ ပူးပေါင်းရီးသားခြင်းကို အဆင်ပြေစီဖို့ စီမံထားခြင်းဖြစ်ပါရေ။ သုံးစွဲသူတိက နာရီအလိုက် ပျင်ဆင်မှုပေါင်း များစွာတိကို ပြုလုပ်ပနာ ဝီကီးပီးဒီးယားကို ပိုကောင်းမွန်အောင် ဆောင်ရွက် နီကတ်ပါရေ။ ဝီကီးပီးဒီးယား စွာ အွန်လိုင်းစွယ်စုံကျမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီးကေ အပြန်အလှန်လေးစားမှုဟိရေ အရည်အသွီးမြင့် စွယ်စုံကျမ်းကို တည်ထောင်ခြင်းနန့် အသုံးပြုရာမာ စိတ်ပါဝင်စားမှုဟိရေ လူတစ်ဦးချင်းစီ ပါဝင်ရေ အွန်လိုင်းအသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါရေ။ </div> <h2 id="help-h2" class="mp-h2">အကူအညီ</h2> <div id="mp-help" class="contains">{{အကူအညီ}}</div> </div> <div id="mp-bottom" class="mp-box"> <h2 id="mp-other" class="mp-h2">ကဏ္ဍအညွှန်း</h2> <div id="mp-other-content" class="contains">{{Category index}}</div> <h2 id="mp-sister" class="mp-h2">ဝီကီးပီးဒီးယား ညီအစ်မ ပရောဂျက်တိ</h2> <div id="mp-sister-content" class="contains">{{Wikipedia's sister projects}}</div> <h2 id="mp-lang" class="mp-h2">ဝီကီးပီးဒီးယား ဘာသာစကားတိ</h2> <div>{{Wikipedia languages}}</div> </div> __NOTOC____NOEDITSECTION__ dyaa6ptjt15xcl63z5im5k47zgiqv8c 10 653 21605 15074 2026-10-04T12:54:55Z YaThaWinTha 42 21605 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:The Help Logo.svg|right|110px|The Help Logo]] * ရခိုင်ဝီကီပီးဒီးယားကို ဇာ ယူနီကုဒ်ဖောင့်ကို မဆို အသုံးပြုပနာ ဖတ်ရှုရီးသားနိုင်ပါရေ။ * ရခိုင်စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းတိကို #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wt/rki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC ရခိုင်အွန်လိုင်းအဘိဓာန်]၊ #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wt/rki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC ရခိုင်ဝေါဟာရအဘိဓာန်ကျမ်း]၊ #[[အရွီးအသား|ရခိုင်စကားပြောလမ်းညွန်]] တွင် စစ်ဆီးနိုင်ပါရေ။ * နမူနာကြည့်ရန်နန့် အလွယ်ချေ နားလည်စီရန် [[Wikipedia:နိဒါန်း|နိဒါန်း]]ကို အရင်ဖတ်ပါ။ * ရခိုင်ဝီကီပီးဒီးယားစော် [[Wikipedia:မဏ္ဍိုင်ငါးရပ်|မဏ္ဍိုင်ငါးရပ်]] (နိယာမ ၅ ခု) ဟိပါရေ။ * မိန်းစရာဟိကေ [[Wikipedia:Questions|ဒေစာမျက်နှာ]]မှာ မိန်းပါ။ * အကူအညီတိ လိုအပ်ကေ [[:ကဏ္ဍ:အကူအညီ|ဒေစာမျက်နှာ]]ကို လားပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းကိုသိလိုကေ [[အကူအညီ:အခြီခံ ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်နည်း|တည်းဖြတ်ခြင်းအတိုချုပ်]]ကို လားပါ။ * စမ်းသပ်ကြည့်လိုကေ[[Wikipedia:Sandbox|ဒေစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီးပနာ စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါရေ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း စစုံလလန် လိ့လာချင်ကေ [[:ကဏ္ဍ:ဝီကီးပီးဒီးယား သင်ခန်းစာတိ|ဒေစာမျက်နှာ]]မှာ ကြည့်ပါ။ * တခြား အကြံပီးခြင်း၊ ဆွီးနွီးခြင်းတိအတွက် #[https://t.me/arakan_wikipedia_users Arakan wikipedia Users Group] (သို့) #[https://web.facebook.com/arakanwikipediaofficial ရခိုင်ဝီကီ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပေ့ချ်]၊ (သို့) တွင် ဝင်ရောက်ပနာ ပြောဆိုနိုင်ပါရေ။ <noinclude> [[ကဏ္ဍ:မူလစာမျက်နှာတမ်းပလက်တိ]] </noinclude> oozhg5bpkqt6tyw2l6jeww8lcadvqeu 21607 21605 2026-10-04T12:56:48Z YaThaWinTha 42 21607 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:The Help Logo.svg|right|110px|The Help Logo]] * ရခိုင်ဝီကီပီးဒီးယားကို ဇာ ယူနီကုဒ်ဖောင့်ကို မဆို အသုံးပြုပနာ ဖတ်ရှုရီးသားနိုင်ပါရေ။ * ရခိုင်စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းတိကို #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wt/rki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC ရခိုင်အွန်လိုင်းအဘိဓာန်]၊ #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wt/rki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC ရခိုင်ဝေါဟာရအဘိဓာန်ကျမ်း]၊ #[[အရွီးအသား|ရခိုင်စကားပြောလမ်းညွန်]] တွင် စစ်ဆီးနိုင်ပါရေ။ * နမူနာကြည့်ရန်နန့် အလွယ်ချေ နားလည်စီရန် [[Wikipedia:နိဒါန်း|နိဒါန်း]]ကို အရင်ဖတ်ပါ။ * ရခိုင်ဝီကီပီးဒီးယားစော် [[Wikipedia:မဏ္ဍိုင်ငါးရပ်|မဏ္ဍိုင်ငါးရပ်]] (နိယာမ ၅ ခု) ဟိပါရေ။ * မိန်းစရာဟိကေ [[Wikipedia:Questions|ဒေစာမျက်နှာ]]မှာ မိန်းပါ။ * အကူအညီတိ လိုအပ်ကေ [[:ကဏ္ဍ:အကူအညီ|ဒေစာမျက်နှာ]]ကို လားပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းကိုသိလိုကေ [[အကူအညီ:အခြီခံ ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်နည်း|တည်းဖြတ်ခြင်းအတိုချုပ်]]ကို လားပါ။ * စမ်းသပ်ကြည့်လိုကေ[[Wikipedia:Sandbox|ဒေစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီးပနာ စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါရေ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း စစုံလလန် လိ့လာချင်ကေ [[:ကဏ္ဍ:ဝီကီးပီးဒီးယား သင်ခန်းစာတိ|ဒေစာမျက်နှာ]]မှာ ကြည့်ပါ။ * တခြား အကြံပီးခြင်း၊ ဆွီးနွီးခြင်းတိအတွက် #[https://t.me/arakan_wikipedia_users Arakan wikipedia Users Group] #[https://web.facebook.com/arakanwikipediaofficial ရခိုင်ဝီကီ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပေ့ချ်]၊ မာ ဝင်ရောက်ပနာ ပြောဆိုနိုင်ပါရေ။ <noinclude> [[ကဏ္ဍ:မူလစာမျက်နှာတမ်းပလက်တိ]] </noinclude> peyy0x3chduj9fa3iyqp6jv4xedsh73 21608 21607 2026-10-04T13:04:53Z YaThaWinTha 42 21608 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:The Help Logo.svg|right|110px|The Help Logo]] * ရခိုင်ဝီကီပီးဒီးယားကို ဇာ ယူနီကုဒ်ဖောင့်ကို မဆို အသုံးပြုပနာ ဖတ်ရှုရီးသားနိုင်ပါရေ။ * ရခိုင်စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းတိကို #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wt/rki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC ရခိုင်အွန်လိုင်းအဘိဓာန်]၊ #[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wt/rki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC ရခိုင်ဝေါဟာရအဘိဓာန်ကျမ်း]၊ #[[အရွီးအသား|ရခိုင်စကားပြောလမ်းညွန်]] တွင် စစ်ဆီးနိုင်ပါရေ။ *ဘာသာပြန်လိုသူတိအတွက် [[Special:ContentTranslation|Translation Tool]] ကိုအသုံးပြုပနာ ပြန်ဆိုနိုင်ပါရေ။ * နမူနာကြည့်ရန်နန့် အလွယ်ချေ နားလည်စီရန် [[Wikipedia:နိဒါန်း|နိဒါန်း]]ကို အရင်ဖတ်ပါ။ * ရခိုင်ဝီကီပီးဒီးယားစော် [[Wikipedia:မဏ္ဍိုင်ငါးရပ်|မဏ္ဍိုင်ငါးရပ်]] (နိယာမ ၅ ခု) ဟိပါရေ။ * မိန်းစရာဟိကေ [[Wikipedia:Questions|ဒေစာမျက်နှာ]]မှာ မိန်းပါ။ * အကူအညီတိ လိုအပ်ကေ [[:ကဏ္ဍ:အကူအညီ|ဒေစာမျက်နှာ]]ကို လားပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းကိုသိလိုကေ [[အကူအညီ:အခြီခံ ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်နည်း|တည်းဖြတ်ခြင်းအတိုချုပ်]]ကို လားပါ။ * စမ်းသပ်ကြည့်လိုကေ[[Wikipedia:Sandbox|ဒေစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီးပနာ စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါရေ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း စစုံလလန် လိ့လာချင်ကေ [[:ကဏ္ဍ:ဝီကီးပီးဒီးယား သင်ခန်းစာတိ|ဒေစာမျက်နှာ]]မှာ ကြည့်ပါ။ * တခြား အကြံပီးခြင်း၊ ဆွီးနွီးခြင်းတိအတွက် #[https://t.me/arakan_wikipedia_users Arakan wikipedia Users Group] #[https://web.facebook.com/arakanwikipediaofficial ရခိုင်ဝီကီ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပေ့ချ်]၊ မာ ဝင်ရောက်ပနာ ပြောဆိုနိုင်ပါရေ။ <noinclude> [[ကဏ္ဍ:မူလစာမျက်နှာတမ်းပလက်တိ]] </noinclude> clt9hwokmj9mkfbqq2dzxozlwvbct10 12 2623 21613 16950 2026-10-04T13:14:38Z YaThaWinTha 42 YaThaWinTha moved page [[အကူအညီ:Why create new account]] to [[အကူအညီ:ဇာကြောင့်အကောင့်ဖွင့်သုံးသင့်လဲ]] 16950 wikitext text/x-wiki <div align="center" style="background-color:#cee0f2; color: #000; padding: .2em .6em; font-size:larger; border: 1px solid #a3b1bf; margin-bottom:3px;">'''[[Special:Userlogin/signup|အကောက်ဖွင့်ပါ]]<br />'''</div> ဝီကီးပီးဒီးယားကို ဖတ်ဖို့ Account တစ်ခု မှတ်ပုံတင်ပြီးကေ [[Special:Userlogin|log in]] လုပ်ဖို့ မလိုပါ။ ယပြီးကေ ဝီကီးပီးဒီးယားထဲမှာ ဝင်ရီးဖို့ (ယပိုင်မဟုတ်ကေ) ပြင်ဆင်ချက်တိ ပြုလုပ်ဖို့ အတွက်လည်း မှတ်ပုံတင်စရာ မလိုဘဲ အချိန်မရွီး လုပ်ဆောင်နိုင် ပါရေ။ ရီးနီကျ စာရီးသူ အချို့က နိန်လည်း [[Special:Userlogin|log in]] မလုပ်ဘဲ ရီးနီကတ်စော်တိ ဟိပါရေ။ ယကေလည်း Account တစ်ခု မှတ်ပုံတင်ခြင်းမှာ မြန်လည်းမြန်၊ လွယ်လည်းလွယ်ပြီး ကေ ညွှန်ကြားချက် သူများကြီး မဟိပါ။ ==Blocked အလုပ်ခံနီရပါလား ?== ကျောင်း (သို့မဟုတ်) ရုံးတိကာ Shared [[IP address]]es တိကို ဝီမျှ သုံးနီရရေ နက်ဝပ်တိနန့်[[proxy server]]s တိကာ [[Wikipedia:Vandalism|vandalism]] ဖျက်လို ဖျက်ဆီး လုပ်သူ တချို့ကြောင့် အပြစ်မဟိရေ သူတိပါ ရောပြီးကေ block အလုပ် ခံရတတ်ပါရေ။ ယကေလည်း မှတ်ပုံတင်ထားရေ အပြစ်မဟိရေ user တစ်ယောက် အနိန်နန့် အဂယင့်ဖျက်ဆီးရေ အပြုအမူတိ လုပ်ခရေ anonymous users တိကိုရာ block ဖြစ်စီဖို့ [[Template:Autoblock|request]] လုပ်လို့ ရနိုင် ပါရေ။ ယပိုင်မဟုတ်ကေ သင့်အနိန်နန့် မှတ်ပုံတင်ထားပြီး block ဖြစ်နိန်ပါကေ အောက်ပါအတိုင်း ဆောင်ရွက်ဖို့ အကြံပီးချင်ပါရေ- *သင့် IP address ကို block လုပ်ထားရေကာလ ကျော်လွန် (expires) ရေအထိ စောင့်ပြီး ထပ်ပြီးကေ စမ်းကြည့်ပါ။ [[{{ns:Special}}:Mycontributions|my contributions]] ကို လားဖို့။ ထိပ်တွင် ဟိရေ <tt>Block log</tt> လင့်ခ် ကို နှိပ်ပြီး length of the block ကို ယှာပါ။ * အိမ်တွင် account တစ်ခု လုပ်ပြီး ကျောင်း၊ သို့မဟုတ် အလုပ်ခွင်တွင် log in လုပ်ဖို့ ကြိုးစားပါ။ (မတူညီရေ IP တိကာ) အပြန်အလှန် စမ်းသပ်ကြည့်နိုင်ပါရေ။ *IP မတူရေ အခြားနီရာ တစ်ခုမှ ယုံကြည်ရရေ သူငယ်ချင်းတစ်ယောက်ကို သင့်အတွက် account တစ်ခု မှတ်ပုံတင် ခိုင်းပါ။ နောက်တစ်နည်းမှာ unblock [[Wikipedia:Mailing lists|mailing list]] at <code>unblock-en-l@lists.wikimedia.org</code> ကို အီးမေးလ် ပီးပို့ပြီးကေ administrator ကို သင့်အတွက် account တစ်ခု အလုပ်ခိုင်းပါ။ ပထမဆုံး အကြိမ် ယင့် account ကို log in လုပ်ပြီးကေ password ကို အလီးထားပနာ ပြောင်းလဲပါ။ * [[Wikimedia Foundation|Wikimedia's]] [[Https|secure server]] at [https://secure.wikimedia.org/wikipedia/en/w/index.php?title=Special:Userlogin&type=signup https://secure.wikimedia.org/] ကို အသုံးပြုပါ။ ဒေတစ်ကြိမ်မှာ သင့် အနိန်နန့် network's proxy server ကို ကျော်လွှားပြီးကေ ရခိုင် ဝီကီးထဲကို ဝင်ရောက်နိုင်ပါရာ။။ ==မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းဧ့ အကျိုးကျေးဇူးတိ== ===account ဟိရေ user တစ်ယောက်ဧ့ စွမ်းဆောင်နိုင်မှုတိ=== * [[Wikipedia:အသုံးပြုသူ စာမျက်နှာတိ|User page]] အပါအဝင် [[WP:YFA|စာမျက်နှာအသစ် စတင်နိုင်ခြင်း]]။ * [[WP:PROTECT|တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကာကွယ်ထားရေ စာမျက်နှာတိ]]ကို ပြင်ဆင်နိုင်ခြင်း (ဒေပိုင် ပြင်ဆင်ဖို့ သင့် account ရေ အနည်းဆုံး မှတ်ပုံတင်ထားမှု ၄ ရက် ဟိပြီး ဖြစ်ရပါဖို့။ ယကေလည်း မှတ်ပုံ မတင်ထားသူတိက ကမူ ယင့် စာမျက်နှာတိကို မပြင်ဆင် နိုင်ပါ။) * [[WP:MOVE|သူများပြောင်းလဲခြင်း]]တိ ပြုလုပ်နိုင်ပါရေ။ * [[Special:Upload|ပုံတိ upload ]] ပြုလုပ်နိုင်ရေ။ * အခြား ယူဆာ တိနန့်အီးမေးလ် အပြန်အလှန် ပီးပို့ နိုင်ပါရေ။ (optional) * သင့် account ကို personal preferences သတ်မှတ်ပီးထား နိုင်ပါရေ။ ===အခြား အကျိုးကျေးဇူးတိ=== * [[Wikipedia:Username policy#Inappropriate usernames|သင့်တော်ပြီး]] အသုံးမပြုရ သိမ့်ရေ သင့်စိတ်ကြိုက် [[Wikipedia:Username policy|username]] ကို အသုံးပြုနိုင်ပါရေ။ * "My contributions" link ကတစ်ဆင့် သင်ဧ့ [[Help:Contributions|ရီးခ တင်ခပြီးသမျှ contributions]] အားလုံးကို ကြည့်နိုင်ပါရေ။ * The use of your own to which you can add သင်စိတ်ဝင်စားစွာ[[WP:WIAA|articles]] တိကို စောင့်ကြည့်ဖို့ ကိုယ်ပိုင် ပါဆင်နယ် [[Help:Watching pages|watchlist]] ပြုလုပ်နိုင်ရေ။ * ဝီကီးပီးဒီးယားကို သင်မြင်ချင်ရေအတိုင်း [[Help:Preferences|customize the appearance and behavior]] ပြုလုပ်ပနာ ရနိုင်ရေ။ * [[Wikipedia:Arbitration Committee#Elections|Arbitration Committee elections]] နန့်[[m:Board elections|Wikimedia Board elections]] တိ အတွက် မဲပီးခွင့်ဟိရေ။ * သင့် [[IP address]] ကို တခြားသူတိ မမြင်ရစီဘဲ ပြင်ဆင် တည်းဖြတ် နိုင်ရေ။ (သင့် IP address ကို ယုံကြည်စိတ်ချရရေ [[Wikipedia:Checkuser|Checkuser]] အက်ဒမင် အချို့ကမူ ရယူနိုင်ပါရေ။ ==အကျိုးကျေးဇူးအကြောင်း ရှင်းလင်းချက်တိ== ===Username=== ယပိုင်မဟုတ်ကေ '''[[Special:Userlogin/signup|မှတ်ပုံတင်ခြင်း]]''' ပြုလုပ်ထားဖို့ဆိုကေ သင့်အနိန်နန့် အသုံးမပြုရသိမ့်ရေ [[Wikipedia:Username|username]] တစ်ခုကို ရွီးချယ် အသုံးပြုနိုင်ပါရေ။ logged in လုပ်ထားရေ အချိန် ပြင်ဆင်သမျှကို ယင့် name နန့်မှတ်သားထားဖို့ ဖြစ်ရေ။ ဒေနည်းနန့် သင်လုပ်ထားသမျှ contributions တိအတွက် မှတ်တမ်းမှာ full credit ရဟိဖို့ဖြစ်ရေ။ (ယပိုင်မဟုတ်ကေ logged in မလုပ်ထားခရေ ပြုပြင်ထားသမျှကို သင်ဧ့ IP address နန့်ရာ မှတ်သားထားဖို့ ဖြစ်ရေ။ သင်လုပ်ထားသမျှ contributions အားလုံးကိုလည်း logged in လုပ်ထားရေ အချိန်တွင် "My contributions" link ကို နှိပ်ခြင်းနန့် တွိ့မြင်ရဖို့ ဖြစ်ရေ။ သင့်အကြောင်းကို စကေ့ချေ ရီးသားဖို့ ''[[Wikipedia:User page|user page]]'' တစ်ခုကိုလည်း ရဟိဖို့ ဖြစ်ရေ။ [[WP:NOT#WEBSPACE|ရခိုင် ဝီကီရေ home page provider မဟုတ်ရေအတွက်]] သင့်အနိန်နန့် [[free content|free]] ဓါတ်ပုံအချို့၊ သင့် ဝါသနာ အစဟိသဖြင့် စကေ့ချေရာ စုစည်း ရီးသား နိုင်ပါရေ။ယကေလည်း user အများစုကတော့ခါ သူရို့ ဂုဏ်ယူရေ ဆောင်းပါးတိ စာရင်း၊ သို့မဟုတ် ရခိုင် ဝီကီဧ့ အခြား အဖိုးတန် အချက်အလက်တိကို စုစည်းထားလိ့ဟိရေ။ ''[[Help:Talk page#User talk pages|ကိုယ်ပိုင်ပြောဆိုဖို့ နီရာချေ]]'' ဟိရေအတွက် အခြား user တိနန့် အလွယ်တကူ ဆက်သွယ်နိုင်ပါရေ။ တစ်စုံတစ်ယောက်က သင့် ပြောဆိုဖို့ နီရာမှာ စာရီးလာခကေလည်း သင့်ကို သတိပီးဖို့ဖြစ်ပါရေ။ သင့် အနိန်နန့် အီးမေးလ် ပီးဖို့ ဆုံးဖြတ်ခကေလည်း အခြား user တိက သင့်ကို အီးမေးလ်မှ တဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ဖို့ဖြစ်ရေ။ ယကေလည်း သင့်အီးမေးလ် လိပ်စာကို အီးမေးလ်ပီးပို့လာသူက သိဖို့ မဟုတ်ပါ။ ===သူများထင်ပေါ်ခြင်းနန့် ကိုယ်ပိုင် လွတ်လပ်ခွင့်=== '''သင် ဇာသူလဲ ဆိုစွာကို ထုတ်ဖေါ်ရန် မလိုပါ'''။ ယကေလည်း account တစ်ခု ဟိထားခြင်းနန့် ဝီကီးပီးဒီးယားက သင့်ကို အခြားလူတိ မှတ်မိအောင် ကူညီပီးပါ လီဖို့။ ဝီကီးပီးဒီးယားတွင် လူသူမသိ ပြင်ဆင်ခွင့်မှုတိ ပီးထားရေတိုင်း ကောင်းမွန်ရေ ပြင်ဆင်ရီးသားမှုတိကို log in လုပ်ပြီး ဆောင်ရွက်ခဖို့ဆိုခကေ လေးစား ယုံကြည်လောက်မှုတိ ဖြစ်တည်လာ ပါဖို့။ နောက်တစ်ချက်အနိန်နန့် စာရီးသူ အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပြီး စုပေါင်း ဆောင်ရွက်မှုတိကို အလွယ်တကူ ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ ဖြစ်ရေ။ ယပိုင်တစ်ချိန်တွင် သင်စွာ အများလေးစားရရေ ဝီကီးပီးဒီးယားတစ်ယောက် ဖြစ်လာပါဖို့။ ယင့်အခါမှာ [[WP:ROLLBACK|rollback]] ၊ [[WP:ADMIN|sysop]] စရေ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိ ဟိလာနိုင်ပါရေ။ အဂယင့်မှာတော့ ဝီကီးပီးဒီးယားစွာ ပုံမှန် spammed ထည့်သူတိ၊ စီးပွားရီး ကြော်ငြာသမားတိ၊ ပေါက်ကရ ရီးသားသူတိနန့် ပြည့်နှက်နီပါရေ။ ယင့်သူရို့မှာ အများစုကမှတ်ပုံတင်ထားခြင်း မဟိပါ။ နောက်တစ်ခုမှာ သတင်း အခြီအမြစ်တိကို ဆန်းစစ်ရေအခါ ဝီကီးပီးဒီးယား အနိန်နန့် စိတ်ချရရေ စာရီးသူတိကို spammer တိနန့် ခွဲခြားဖို့ လိုပါရေ။ အဂယင့်မှာတော့ သင့်အနိန်နန့် မှတ်ပုံတင် ပြုလုပ်ထားခြင်းစွာ လူသူမသိ အနိန်နန့်ရီးခြင်းထက် ပိုပနာ လုံခြုံကြောင်း သိစီချင်ပါရေ။ မှတ်ပုံတင်ခြင်းနန့်သင့် IP address ကို ဖုံးကွယ်ထားလိုက် ပိုင် ဟိပါဖို့။ တစ်ခုဟိစွာက ဝီကီးပီးဒီးယားဧ့ ပေါ်လစီတိစွာ အချိန်နန့်လိုက်ပြီး ပြောင်းလဲ နိုင်ရေအချက်ဖြစ်ရေ။ === အသစ် ပြင်ဆင်ခြင်း options === ဝီကီးပီးဒီးယား အသုံးပြုနီရေ[[MediaWiki]] software အနိန်နန့် မှတ်ပုံတင်ထားရေ users တိရာသုံးစွဲနိုင်ရေ လုပ်ဆောင်ချက်တိ အများကြီး ပါဝင်ပါရေ။ "[[m:Help:Minor_edit|minor]]" ဆိုရေ ပြင်ဆင်မှု အသေးစား ပုံစံမျိုး ပြင်ဆင်နိုင်ပါရေ။ ဒေနည်းနန့် [[special:Recentchanges|လတ်တလော အပြောင်းအလဲ]] မှာ အသေးစား ပြင်ဆင်မှုတိကို မမြင်ရအောင် စာရီးသူတိက filter လုပ်ပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကြည့်လို့ ရပါရေ။ ယကေလည်း လူသူမသိ user အနိန်နန့် ဒေပိုင် လုပ်ပိုင်ခွင့် မဟိပါ။ လူသူ မသိရေအတွက် [[IP Address]] တူရေ user အများကြီး ဖြစ်နိုင်ပါရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်လို့ မရပါ။ မှတ်ပုံတင် user တိ အနိန်နန့် အရီးအကြီးဆုံးနန့် အသုံးအများဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်ကတော့ခါ '''[[Help:Watching pages|စောင့်ကြည့်စာရင်း]]''' ဖြစ်ပါရေ။ သင်ဖတ်သမျှ စာမျက်နှာတိုင်းမှာ ''စောင့်ကြည့်ပါ'' ဆိုရေလင့်ခ် အသစ်တစ်ခုကို အမြဲ တွိ့ရဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ သင့်အနိန်နန့် ယင့်လင့်ကို နှိပ်ခဖို့ဆိုကေ ယင်း စာမျက်နှာကို စောင့်ကြည့် စာရင်းထဲ ထည့်လိုက်ဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ ဒေနည်းနန့် သင်အလုပ်လုပ်ရေ၊ စိတ်ဝင်စားရေ စာမျက်နှာတိကို အသာအယာ စောင့်ကြည့် လိ့လာနိုင်ဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ ဝီကီးပီးဒီးယားဧ့ ဖွဲ့စည်းပုံကို ထိန်းသိမ်းဖို့ မှတ်ပုံတင်ထားရေ user တိရာ[[Help:Starting a new page|စာမျက်နှာ အသစ် ပြုလုပ်ခြင်း]] သို့ [[Wikipedia:How to rename a page|သူများပြောင်းလဲခြင်း]] ပြုလုပ် နိုင်ပါရေ။ အဂယင့်လို့ သင့်အနိန်နန့် [[Special:Upload|upload images]] ပြုလုပ်ချင်ရေ ဆိုကေ လဲ log in ပြုလုပ်ရဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ [[Wikipedia:WikiProject User scripts|WikiProject User scripts]] ကပီးရေမြောက်တိလှရေuser scripts တိကို မှတ်ပုံတင်ထားရေuser တိက အသုံးချ နိုင်ရေအတွက် စွမ်းဆောင်ရည် ပိုမို မြင့်မားပြီးကေ ထိထိရောက်ရောက် ယှာဖွေပြင်ဆင်နိုင်ရေ အတွိ့အကြုံ ကို ရဟိနိုင်ဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ ===user preferences တိ=== အထက်ပါ လုပ်ဆောင်ချက်တိအပြင် သင့်အနိန်နန့် MediaWiki ဧ့လုပ်ဆောင်ပုံကို [[Wikipedia:preferences|Preferences]] at [[special:preferences]] မှာ ပြောင်းလဲ ပစ်နိုင်ပါရေ။ ယင်းမှာ သင့်အနိန်နန့် အောက်ပါ settings တိကို ပြောင်းလဲ နိုင်ပါရေ - * '''skin''': ဝီကီးပီးဒီးယား ဧ့ ပြင်ပ အသွင်အပြင်ကို ပြောင်းလဲ ရွီးချယ်နိုင်ပါရေ။ * '''math''': သင်္ချာ အီကွေးရှင်းတိ ဇာပိုင် ပြသဖို့စွာကို ရွီးချယ်နိုင်ပါရေ။ * '''files''': image thumbnails တိဧ့ အရွယ်အစားကို သတ်မှတ်ပီးနိုင်ပါရေ။ ပြင်ဆင်မှုအတွက်လည်း အောက်ပါ preferences တိ ပါဟိပါရေ။ * သင့်လက်မှတ် ကို ဇာပိုင် သတ်မှတ်ဖို့လဲ * editing box အရွယ်အစား သတ်မှတ်ချက် * လတ်တလော အပြောင်းအလဲ စာမျက်နှာကို ဇာပိုင် ပြသဖို့လဲ * အခြား အချက်အလက်တိ .... <div align="center" style="background-color:#cee0f2; color: #000; padding: .2em .6em; font-size:larger; border: 1px solid #a3b1bf; margin-bottom:3px;">'''[[Special:Userlogin/signup|အကောက်ဖွင့်ပါ]]<br />'''</div> ==See also== * [[Wikipedia:Account deletion]] * [[Wikipedia:Request an account]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီးပီးဒီးယား သင်ခန်းစာတိ]] ebqnao8mac0lavz6f13qjmtzbq95hqm 4 2691 21609 14054 2026-10-04T13:11:00Z YaThaWinTha 42 YaThaWinTha moved page [[ဝီကီးပီးဒီးယား:မေးခွန်းများ]] to [[ဝီကီးပီးဒီးယား:မေးခွန်းတိ]] 14054 wikitext text/x-wiki <!-- ###BEHIND THE SCENES###--> <span style="position:relative;left:-10px;top:10px">[[Image:Notepad icon.png|57px|link=Wiktionary:Community Portal]]</span> {| style="margin-top:23px; border:3px solid #AABBDD; background:#E9F3FF; width:100%; padding:10px; margin-top:-30px; border-spacing: 0;" |<span style="font-size:150%;margin-left:40px;">Questions</span> <hr/> ဒေစာမျက်နှာစွာ ဆွီးနွီးချက်နန့် မီးခွန်း စာမျက်နှာ ဖြစ်ပါရေ။ ကျေးဇူးပြုပနာ [[ဆွီးနွီးချက်စာမျက်နှာ]] လမ်းညွှန်ချက်တိ ကို လေးစားလိုက်နာပြီးကေ မင့်စာစုတိကို tide လေးခု ချပနာ လက်မှတ်ရေးထိုးဖို့ မမိန့်ပါကေ့။ <hr/> |- | ===ဆောင်းပါးကိစ္စ=== ဝီကီမှာဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် ဇာပိုင်ရေးသင့်ပါလဲ ။[[User:YaThaWinTha|YaThaWinTha]] ([[User talk:YaThaWinTha|talk]]) 20:44, 19 April 2023 (UTC) ===ဖောင့်ကိစ္စ=== လက်ဟိ ရခိုင်ဘာသာစကားအတွက် ဇာဖောင့်ကို အဓိကထားအသုံးပြုနီကတ်ပါလဲ--[[User:SanNyein|SanNyein]] ([[User talk:SanNyein|talk]]) 07:30, 6 February 2025 (UTC) ===ဝီကီကိစ္စ=== ===ရခိုင်ဝေါဟာရကိစ္စ=== ===သမိုင်းဆိုင်ကိစ္စ=== ===ရခိုင်စာပီဆိုင်ရာကိစ္စ=== ===ဝီကီနည်းပညာဆိုင်ရာကိစ္စ=== ===အထွေထွေ ရီးရာကိစ္စ=== |} 6wwkr2d5xplyrpzq2kh7s5c2i86d3yy 21611 21609 2026-10-04T13:13:41Z YaThaWinTha 42 21611 wikitext text/x-wiki <!-- ###BEHIND THE SCENES###--> <span style="position:relative;left:-10px;top:10px">[[Image:Notepad icon.png|57px|link=Wiktionary:Community Portal]]</span> {| style="margin-top:23px; border:3px solid #AABBDD; background:#E9F3FF; width:100%; padding:10px; margin-top:-30px; border-spacing: 0;" |<span style="font-size:150%;margin-left:40px;">Questions</span> <hr/> ဒေစာမျက်နှာစွာ ဆွီးနွီးချက်နန့် မီးခွန်း စာမျက်နှာ ဖြစ်ပါရေ။ ကျေးဇူးပြုပနာ [[ဆွီးနွီးချက်စာမျက်နှာ]] လမ်းညွှန်ချက်တိ ကို လေးစားလိုက်နာပြီးကေ မင့်စာစုတိကို tide လေးခု ချပနာ လက်မှတ်ရေးထိုးဖို့ မမိန့်ပါကေ့။ <hr/> |- | ===ဆောင်းပါးကိစ္စ=== ဝီကီမှာဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် ဇာပိုင်ရေးသင့်ပါလဲ ။[[User:YaThaWinTha|YaThaWinTha]] ([[User talk:YaThaWinTha|talk]]) 20:44, 19 April 2023 (UTC) ===ဖောင့်ကိစ္စ=== လက်ဟိ ရခိုင်ဘာသာစကားအတွက် ဇာဖောင့်ကို အဓိကထားအသုံးပြုနီကတ်ပါလဲ--[[User:SanNyein|SanNyein]] ([[User talk:SanNyein|talk]]) 07:30, 6 February 2025 (UTC) ===ဝီကီကိစ္စ=== ===ရခိုင်ဝေါဟာရကိစ္စ=== ===သမိုင်းဆိုင်ကိစ္စ=== ===ရခိုင်စာပီဆိုင်ရာကိစ္စ=== ===ဝီကီနည်းပညာဆိုင်ရာကိစ္စ=== ===အထွေထွေ ရီးရာကိစ္စ=== |} [[ကဏ္ဍ:ဝီကီးပီးဒီးယား သင်ခန်းစာတိ]] 0wg79ohm695nou7cxdxx0m5vuqyfvh6 0 4128 21634 18177 2026-10-05T05:09:15Z YaThaWinTha 42 /* အချေကဘော် (Khangmang-phai) ဒေသ တည်ထောင်ခရေ နိုင်ငံအကြောင်း */ 21634 wikitext text/x-wiki '''ကူကီးလူမျိုး'''တိစွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားတိ|ကူကီး-ချင်း]]မျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်ပြီးကေ ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ဧ့ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသား လူမျိုးဖြစ်တေ။ ကူကီးလူမျိုးစွာ ချင်းပြည်နန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှိမြောက်ပိုင်းဒေသ၊ဘင်္ဂလာဒေ့ နိုင်ငံ ဒေသတချို့မာ နီထိုင်အခြီချကတ်တေ။ ==ဆင်းသက်လာကတ်ပုံ အကြောင်း== ကိုယ်ရို့ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ရှီးပဝေသဏီ အချိန်က (Khul) ဂူ မှတဆင့် တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာခကတ်တေဆိုပနာ ကူကီးလူမျိုးတိက သမိုင်းစဉ်အဆက်ဆက် အခိုင်အမာ ယုံကြည်လက်ခံလှာခကတ်ရေ။ Khulကို NoiMang-Gam လို့လေ့ ခေါ်ဆိုပြီး NoiMang-Pa ဘွဲ့နာမည်ကိုခံယူကြရေ အကြီးအကဲများ (သျှင်ဘုရင်များ)မှ အုပ်ချုပ်ကတ်တေ။ ==ကူကီးနာမည်နာမနန့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်== ကူကီးဆိုရေ ဝေါဟာရဖို့ ဇာအချိန်မှစပြီးကေ ပေါ်ပေါက်လာကြောင်း ခုနှစ်သက္ကရာဇ် အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခြင်း မဟိခကေလေ့ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇ရာစုက လူမျိုးများအကြောင်းကို ရီးသားခကတ်ရေ အနောက်တိုင်းပညာသျှင်ရို့ သုတေသနလုပ်ခကတ်တေ စာအုပ်တိမာ စတင်မှတ်တမ်းတင်ခကတ်ပြီးကေဖြစ်ရာ အိန္ဒိယ−မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသတိမာ နီထိုင်ကတ်ရေလူမျိုးတိအနက် ရှီးအကျဆုံး အုပ်စုမာ ပါဝင်ကြောင်း သိရရေ။ ထိုသုတေသီရို့၏ မှတ်တမ်းတိအရ ကူကီးဆိုရေနာမည်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုခကတ်တေ။ တချို့မှတ်တမ်းများမာ ကူကီးဆိုရေဝေါဟာရဖို့ ဘင်္ဂါလီစကားဖြစ်ရေ ကူဆီး(Cuci)မှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ဆိုရေ။ ထို CUCI မှတဆင့် KOOKIES ဆိုပနာထပ်မံသုံးစွဲလှာကတ်တေ။ အချိန်ကာလ ကြာလာရေနန့်တတူ ဒေနိ အများစု သိဟိနားလည်ကြရေ KUKI ဆိုရေ ဝေါဟာရ ပေါ်ပေါက်လာရေဆို၏။ သို့အတွက်နန့် မူလဝေါဟာရ Cuciဆိုစွာမှာ ဘင်္ဂါလီစကားအရ ချုပ်ချယ်မှုကို မကြိုက်သူတိ၊ ကိုယ့် သဘောဆန္ဒအရ နီထိုင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် Mera Cuci He ဆိုရေ ကုလားစကားမာ ကျွန်ုပ်သဘောရာဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ် ရဟိပိုင် Upka Cuci He ဆိုစွာမှာလည်း မတ်ဧ့သဘောရာ ဆိုပနာ အနက်ရ၏။ သို့အတွက်နန့် Cuci ဆိုရေ ဝေါဟာရဖို့လွတ်လပ်သူတိ (သို့) လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးသူတိဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနှိုင်လီရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ရှီးကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့် တောတောင်ဒေသများမာ အုတ်ပြတ်ဖြစ်စီ၊ လုံးချင်းတည်းဖြစ်စီ၊ အမဲလိုက်ခြင်း၊ သားငါးရို့ကိုရှာဖွီခြင်းနန့်တောင်ယာများမာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခကတ်ရင်းအလုပ်စချိန်၊ အလုပ်သိမ်းချိန်ရို့အပြင် အိမ်ပြန်ချိန်ရို့မာ ထိုဘက်ဒေဘက်လူပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်းအကြားကူးဟု ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကီး ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် အပြန်အလှန် အချက်ပီးလေ့ဟိကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ယင်းရို့၏အိမ်နီးချင်းလူမျိုးရို့မှ ထိုအသံကို အစွဲပြုကေး(ကူး)သို့မဟုတ် (ကီး)ဟုကျွီးသူတိဟု ပြောဆိုခကတ်ရာမှ ကူကီးဆိုရေနာမည်နာမ ပေါ်ပေါက်လာခခြင်းဖြစ်တေလို့လေ့သိဟိရလီရေ။ ထိုနည်းတူ တချို့မှတ်တမ်းတိအရ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ (Khul)ဂူမှဆင်းသက်လာခကတ်ရေ လူမျိုးများဖြစ်ကတ်တေ နန့်အညီ လူမျိုးခြားများထံ ကိုယ်ရို့ကိုကိုယ်ရို့ မိတ်ဆက်ကတ်ရာမာ ခူလ်မီး(Khulmi) ဆိုပနာပြောဆိုကတ်ကြောင်း သိဟိရလီရေ။ ကူကီး ဘာသာဖြင့် ခူလ်ဆိုရေဝေါ်ဟာရဖို့ မြန်မာဘာသာဖြင့် ဂူဟုအဓိပ္ပာယ်ရဟိပြီး (မီး)မာ လူသား ဆိုပနာအဓိပ္ပာယ်ရဟိရေ။ သို့အတွက်နန့် (Khulmi)ဆိုရေ ကူကီးဝေါ်ဟာရဖို့ မြန်မာဘာသာဖြင့် ဂူသား(သို့မဟုတ်)ဂူမှ ပေါက်ဖွားသူတိဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနှိုင်ပေ ရေ။ ကူကီးလူမျိုးအုပ်စုမာ တချို့လူမျိုးတိစွာ ဒေနိအထိ Khulmi (ဂူသား)ဆိုရေနာမည်ဖြင့်ရပ်တည်နီကြဆဲဖြစ် စွာကို တွိမြင်နိန်ရလီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် မဏိပူပြည်နယ်ဟိ ချန်ဒေလ် ခရိုင်မာနီထိုင်လာခကတ်ရား သုတေသီရို့မှ (Old Kuki)ရှီးကျရေ ကူကီးလူမျိုးများ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းခံ ခကတ်ရေ Kom, Chothe, Anal, Maring, Mujol, Lamkang, Khoibu, Monsang,စရေလူမျိုးစုအသီးသီး ရို့စွာ ဒေနိအထိ Khulmi(ဂူသား)ဆိုရေနာမည်ကို ခံယူကြဆဲဖြစ်ရေ အပြင်၊ ယင်းရို့နီထိုင်ရာဒေသကိုလေ့ Khulmi Region ဂူမှဆင်းသက်လာသူတိဧ့ဒေသဆိုပနာပင်သတ်မှတ်ကတ်လီရေ။ ထိုနည်းတူ ကူကီးလူမျိုးတိ၏ဆင်းသက်လှာပုံ သမိုင်းကြောင်းအရ Khul(ဂူ)မှဆင်းသက်လာခကြသူတိအနက် (Pu Vanthang)မှ အုပ်စုဝင်တိစွာ ဒေဒေသကို အဦးဆုံးရောက်ဟိလာခကြရေ အုပ်စုဖြစ်တေဟုခံယူခကတ်တေ။ ထိုကြောင့် လည်း ထိုအုပ်စုဝင်ရို့စွာ ယင်းရို့အား(Milui)လူဟောင်းဟုအဓိပ္ပာယ်ရဟိရေ သီးသန့်နာမည်နာမကိုခံယူ ထားကတ်လီရေ။ ဇာပိုင်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ကူကီးလူမျိုးတိစွာ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာမှစပြီးကေ ကိုယ်ရို့ဘိုး ဘွားပိုင်နယ်မြီမာ လွတ်လပ် စွာနီထိုင်လာခကတ်ရေ တအူထုံ့ဆင်း ညီရင်းအစ်ကို တော်စပ်သူတိဖြစ်ခကတ်စွာကို ကာယကံရှင်ဖြစ်ရေ Old Kuki, NewKuki ရို့အပြင် Pu Vanthang အုပ်စုရို့၏ တူညီရေနောက်ခံသမိုင်းကြောင်း၊ ပထဝီနယ်မြီဒေသ၊ ကိုယ်ပိုင်စကား ရို့အပြင် ရိုးရာယိုင်ကျေးမှု၊ ဓလိထုံးစံတိကို တွိမြင်ရုံဖြင့်လှောက်မှန်းနှိုင်ရေ။ ထိုနည်းတူ အထက်ပါကူကီးအုပ်စုဝင် အသီးသီးရို့ စွာ ပြည့်ဝရေအမျိုးသားရီးဧ့ ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်တိကို ပိုင်ဆိုင် ကတ်တေနန့်အညီ သမိုင်းစဉ်တလျှောက်လုံး ဇာလူမျိုး ခြားရို့ကိုမျှဩဇာခံဖူးခြင်းမဟိခကတ်ရေ လွတ်လပ်ရေ လူမျိုးတိပင်ဖြစ်ကတ်လီရေ။ ==ဆင်းသက် ပြန့်နှံ့လာခကတ်ပုံ== ကူကီးလူမျိုးများအကြောင်းကို လိ့လာမည်ဆိုခကေ(Khul)မှဆင်းသက်လာရေဟု ခံယူလာကြသူတိနန့် Pu. Vanthang မျိုးဆက်များဟု ခံယူလာခကတ်သူရို့ဧ့ သမိုင်းကြောင်းကို သိဟိဖို့လိုအပ်လီရေ။ ထိုနည်းတူ သမိုင်းကြောင်းအရ ဇာလောက်ပင်ကွဲ ပြားမှုဟိစီကာမူ Vangthang ဧ့မျိုးနွယ်စုဆိုပနာ ခံယူသူတိမာ ထာဒိုဟု သတ်မှတ်ခြင်းခံရရေ မျိုးနွယ်စုတိနန့် ဇာတခုလေ့ မခွဲခြားနိူင်ကြောင်းကို သိဟိခြင်းအားဖြင့် ကူကီးလူမျိုးတိ၏ ထူးခြားမှုအပေါ်တစ်စုံတရီပိုပြီးကေသိဟိနိူင်မည်ဖြစ်တေ။ ဇာပိုင်ပင်ဆိုစေ ကာမူ လူမျိုးတိုင်းအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့ဧ့သမိုင်းကြောင်းကို ကိုယ်ရို့ကိုယ်တိုင်လွတ်လပ်စွာဖော်ထုတ်ပိုင်ခွင့်ဟိ စွာနန့်အညီ ကူကီးလူ မျိုးတိနန့် ပတ်သတ်ပြီးကာယကံရှင် အသီးသီးရို့မှ လက်ခံယုံကြည်လာခကြရေ သမိုင်းမှတ်တမ်း တိကိုအခြီခံပြီးတင်ပြလို လီရေ။ ==ကူကီးအစ ဂူသားက== ကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့လူမျိုးတိက သမိုင်းစဉ်ဆက် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ ယုံကြည်စွာဆုပ်ကိုင်လာခကြရေ ဆင်းသက်လှာပုံသမိုင်းကြောင်း အကျိုင်းချုပ်မာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်တေ ကူကီးလူမျိုးအများစုရို့ ယင်းရို့အား ရှီးပဝေသဏီ အချိန်က khul (ဂူ)မှတဆင့် ဆင်းသက်လာခရေသျှင်ဘုရင်တပါးဧ့ ညီတော်ဖြစ်သူ Pu Songthu ဧ့မျိုးဆက်ဖြစ်ကတ်တေဟု ယုံကြည်လာခကတ်တေ။ ထို (Khul) အားတချို့မှ Noi gam လို့လေ့ခေါ်ဆိုခကတ်ရေ ကူကီးစကားဖြင့် Khul မာ ဂူဟုအဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်ယား သဘာဝကျေက်ဂူ၊ လှိုင်ဂူရို့ကိုလည်း Khul ဟုပင်ခေါ်ဆိုရေ။ တချို့မှတ်တမ်းအရ ထိုဂူ khul ကို Noigam လို့လေ့သိဟိရရေ Noigam မာ Noi (အောက်)နန့် Gam (တိုင်းပြည်)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရဟိရေဖြစ်ရာ Khul နန့် Noigam မာ အနှစ်သာရအားဖြင့် တူညီနီလီရေ ထိုရာဇဝင်သမိုင်းကြောင်းအရ ထို Khul (သို့)Noigam ကို Noi mangpa မှ အုပ်ချူပ်ခ ရေလို့သိရရေ။ Noi mangpa ဆိုစွာမှာ အောက်ပြည်၊ အောက်နိုင်ငံဧ့ အုပ်ချူပ်သူဟု အဓိပ္ပာယ်ရဟိရေ။ ထို Noi mang pa ရာထူးဆက်ခံခကတ်သူတိအနက် ပထမဆုံးအုပ်ချုပ်သူမာ Tungchin ဖြစ်ပြီ ဒုတိယအုပ်ချူပ်သူမာ ယင်းဧ့သား Chon kim ဖြစ်ကာ တတိယမင်းဆက်မာ Chonkim ဧ့သား Taichin ဖြစ်တေ။ Taichin စွာ Chongthu,Chonghen နန့် Chongmang ဟုခေါ်ရေ သားသုံးယောက်ထွန်းကာခရေ။ ထိုသားသုံးယောက်အနက် Chongthu မာ ကူကီးလူမျိုးများ ဖခင်ဖြစ်ကြောင်း ရာဇဝင်မှတ်တမ်းအရသိရရေ။ ထိုသမိုင်းကြောင်းကိုယုံကြည်လာခကတ်ရေ ထာဒိုကူကီး လူမျိုးတိက ကိုယ်ရို့ စွာ Khul ဟု ခေါ်ရေ ကမ္ဘာ့မြီကြီးဧ့ မြီမျက်နှာပြင်အောက် (Bowels of earth)မာနီထိုင်ခရေ Pu songthu မှဆင်း သက်လာခကြ သူတိဖြစ်တေဟု ခံယူခကတ်တေ။ Pu songthu စွာ Noigam(အောက်ပြည်)မှ အထက်ပြည်အထက်ရွာ (Chunggam)မှ လက်ဟိဒေသရို့ ရောက်ဟိလာခပုံမာ အောက်ပါဖော်ပြထားရေအတိုင်းဖြစ်တေ။ Pu songthu စွာ Khul (သို့) Noigam ဟုခေါ်ရေ အောက်ပြည်အောက်ရွာဟိ ယင်းဧ့ခမည်းတော် Taichin ဧ့အုပ်ချုပ်မှုအောက်မာအစစအရာရာ လိုလီသိမ့်မဟိဘဲ အဆောင်အယောင်အပြည့်ဖြင့် နီထိုင်ပါလတ်တေ။ ထို Taichin ကို Noimangpa လို့လေ့ခေါ်ဆိုရာယင်းကို အောက်ပြည်ဧ့ ပြည့်ရှင်မင်း (သို့) အသျှင်သခင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရဟိရေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu songthu စွာ ထိုဒေသမာပျော်ရွင်စွာ နီထိုင်ခကေ တရက်နိခါ သူ၏ခွီးနန့် အမဲလိုက်လားခစွာက နယ်ကျွံပြီး လက်ဟိလူသားတိနီထိုင်ရေ ဒေကမ္ဘာမြီကြီးသို့ ရောက်ဟိခရေလို့ ထိုရာဇဝင်သမိုင်းအရ သိဟိရရေ။ ထိုနီရာရေ အလွန်သာယာရေအပြင်အသားငါးတိပေါများပြိီ နီချင်စဖွယ် ဖြစ်တေအတွက် Pu songthu စွာ ထိုနယ်မြီသစ်မာနီထိုင်ရန် ဆန္ဒဟိလာခလှေးရေ။ ထိုကြောင့်လည်း Pu Songthu စွာဖခင်ဟိရာ Noikhopi ဒေသကို ပြန်လာခပြီး တချိန်တည်းမာလည်း ထိုဒေသကိုရောက်ဟိနှိုင်ဖို့ နည်းလမ်းကို ရှာဖွီ ကြံစည်လာလီရေ။ ဖခင်ဟိရာ Noikhopi သို့ ပြန်ရောက်လှာချိန်မာ Pu Song thu စွာ ယင်းဧ့ ခမည်းတော် Tai chin ခေါ်ရေ Noimangpa (အောက်ပြည်အောက်ရွာကိုအုပ်ချုပ်အစိုးရသူ)နန့် ဦးလေးတော်သူ Pu Chong ja ရို့ပါး မိမိရေ အမဲလိုက်လားရင်အထက်အရပ်မာ နယ်မြီသစ်ကို တွိဟိခကြောင်းနန့် ထိုဒေသမာ အသားငါးတိပေါတိကြွယ်ဝရေ အပြင် တချိန်တည်းမာလည်းမိမိရေ ထိုဒေသကို နီထိုင်လိုသဖြင့် ခွင့်ပြုဖို့တောင်းဆိုခလီရေ။ ယေကေလဲ ယင်းဧ့ဖခင် Noimangpa နန့် ဝရီးတော်သူရို့မှသဘောတူခြင်း မဟိခကတ်ရေကြောင့် စိတ်မကောင်းစွာ ဖြစ်ခရလီရေ။ PU Chongthu စွာ ခမည်းတော်ဧ့ ခွင့်ပြုချက်မရဟိရေလည်းထိုဒေသရို့ အခြီချနီထိုင်လိုစိတ်မာ အလွန်ပြင်းပြခစွာဖြစ်ရာ အချိန်ဟိ သရွီ့ ထိုဒေသ (Chonggam) သို့ အခြီချနိူင်ရန်နည်းမျိုးစုံနန့် အကြံထုတ်ခလီရေ။ ဒေပိုင်နန့်နောက်ဆုံးမှာ Pu songthu စွာ သူ၏အပေါင်းအသင်းရို့၏အကြံပီးချက်အရသူ၏ ခမည်းတော် Noimangpa ပွဲတော်တည်နေအချိန်မာ ပြဿနာ ဖန်တီးပြီး ယင်းကနိန်တဆင့် ကိုယ့်ဖြစ်လိုတော်အခြီအနီသို့ ရောက်ဟိနိုင်ဖို့ဆက်ပနာပြီး မီးစင်ကြည့်ကဗျာယ် မရရယောင် အကောင် အထည်ဖော်ရန်ဆုံးဖြတ်ချက် ချခလီရေ။ ထိုကြောင့်လည်း Pu songthu စွာသူ၏ အစီအစိုင်အတိုင်း ခမည်းတော် Noimangpa ပွဲတော်တည်နေမာ အသုံးပြုဖို့ ယင်းဧ့ဓားအား ဇကုန်သွီးထားကာ ဓားအိမ်ထဲမာ စနစ်တကျသိမ်းထား ခလီရေ။ ထိုပွဲတော်စွာအလွန်စည်းကာတော်ပွဲတော်ဖြစ်တေနန့်အညီ Pu songthu စွာလေ့ထိုပွဲတော်မာ အထူး အစီအစိုင်တရပ်အနိန်နန့် ကရဖို့ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu songthu စွာ သူကမည်အလဲရောက်ရေအခါ သူ၏ဓားကို ကိုင်ဆောင်ပြီးပွဲတော်သို့ရောက်လှာသူတိကို တယောက်ပြီးတယောက် ပိုင်းလိုက်ရာ ထိုပွဲတော်အတွင်းမှာသွီးချောင်းစီးဗျာယ် ကြည့်အဆိုးမြင်မကောင်းဖြစ်ခကတ်တေ။ ထိုအဖြစ်ကြောင့် ပရိသတ်တိမာ ထိန့်လန့်ကျပြီ ထိုပွဲတော်မာလေ့သော့ ကြောက်မက် ဖွယ်ရာ နိဂုံးချုပ်ခြင်းခံခရ ရေ။ ဒေပိုင်နန့် သားတော်ဧ့ လုပ်စွာကြောင့် လူပုံအလယ်မာအရှက်တကွဲ အကျိုးနညးခရသူ Noimangpa စွာယင်းဧ့ သားတော် Pu songthu အားကော်ဆဲပြီး ထိုပွဲတော်အမာမှ မောင်းထုတ်ခလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် ဒီယုန်မြင်လို့ ဒေခြံထွင်ရေ Pu songthu စွာ ခမည်းတော်ဧ့ ဆဲဆိုကတ်ိမ်းမောင်းမှုအပေါ် အခွင့်ကောင်းယူကာ ကိုယ့်ကြိုတင် စီစိုင်ခရေအတိုင်း အခြွီအရံနောက်လိုက်တိနန့် Chungkhopi ဟုခေါ်သော် အထက်အရပ် ဒေသကိုစတင်ထွက်ခွာ လာခကတ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်းသိဟိရရေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu songthu နန့် ယင်းဧ့အဖွဲ့သားရို့မာ Chung Kho pi သို့ ရောက်ဟိလာခကတ်ခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ထို Chongkhopi မာ ဒေနိ ကျနော်ရို့နီထိုင်ကတ်ရေ ကမ္ဘာမြီကြီးပင်ဖြစ်ကြောင်း ယင်းကနိန်တ်တမ်းအရသိဟိရလီရေ။ Pu songthu စွာ Chungkhopi ခေါ် အထက်အရပ်သို့ ပြောင်းရွေးလာခချိန်မာ သျှင်ဘုရင်တပါးပိုင် အခြွီအရံအဆောင်အယောင်အပြည့်ဖြင့် ရောက်ဟိလာခ ကြောင်းသိဟိရရေ။ Pu songthu နန့် တတူပါလာရေ အခြွီအရံအပေါင်းအသင်းတိမာ 1 .A thu te , 2 . A be te , 3. A soh te, 4. A se mang နန့် ApaChong ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ အချို့ သမိုင်းမှတ်တမ်းများမာ ဒေကမ္ဘာမြီကြီးထက်တို့ရောက်ဟိရန် ဦးဆောင်သူစွာ ထို Noikhopi( Bowels of earth) ကိုအုပ်ချုပ်ခရေသျှင်ဘုရင်ဧ့ သားတော်ဖြစ်တေဟု မှတ်တမ်းတင်ထားကတ်ရေလည်း တချို့မှတ်တမ်းများမာ ညီဖြစ်တေဟု တွိဟိရလီရေ။ နမူနာအနိန်နန့် Tuck နန့် Betteran ရို့၏ The Chin hill စာအုပ် Vol. 1, Chapter 12 ဖော်ပြချက်မာ သျှင်ဘုရင်ဧ့ညီ (King's brother )ဟုမှတ်တမ်းတင်ထားလီရေ။ ယေကေလဲ (Tarun Goswami )ဧ့ (Kuki life lore) စာအုပ်မှ ဖော်ပြချက်အရ Pu songthu မာ Noimangpa ဧ့ သားတော်ဖြစ်ကြောင်း သိဟိရရေ။ သို့အတွက်နန့် အထက်ပါမတ်တမ်းအသီးသီးရို့ မာ ဇာပိုင်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ယင်းမှတ်တမ်းတိအနက် တခုတည်းရေ တူညီမှုကိုအောက်ပြည်ဖြစ်ရေ (Khul)မှ အထက်အရပ် ရို့ ရောက်ဟိလာသူမာ Pu songthu ရာကေဖြစ်ကြောင်းကိုထင်ရှားစွာ မြင်တွိသိဟိနိုင်လီရေ။ ထိုအချက်ကို သုံးသပ်ခြင်းအနိန်နန့် အချိန်ကာလ ကြာရှည်မူကို အုပ်စုတခုနန့် တခုအကြား မှတ်တမ်းများစိကေချေ စီကွဲပြားလာခြင်းဖြစ်နိုင် စွာကိုတွိဟိရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် Pu.songthuနန့် တတူပါလာရေ အကြီးအကဲရို့၏ နာမည်နာမတိကို KUKI LIFE AND LORE စာအုပ်မာ အောက်ပါအတိုင်းရီးသားထားလီရေ။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ရို့၏ နာမည်တိမာ-- # Chongthu (Suppreme-Chief (or)King) # Pu.Thangtol,(Semangpa). # Khongthang (Khongpo (or)Drummer.) # Dalsiempu,(Dahchal Choi(or)Gong player) # Sanglhu (Neichingpa,(or)Treasurer # Hangmipa ,( Fearles warrior) # Jahong General Caretaker # Khupngam Care taker of chongthu's dogs. # Lankhoul (Road Guide) # Thangthudip (Personal attendent) # Santhuh (Massenger) # Vangalpa Lifter of Store boulders. # Thangchoi ( Curry of arrows and poson)ရို့ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu songthu ဦးဆောင်ရေအဖွဲ့စွာ Chungkhopi သို့ဦးတည်လှာခကတ်ရာ လမ်းခရိီးမာ Gulheupi ဟုခေါ်ရေ ဧရာမမြွီကြီးတကောင်ဧ့ ထီးနှောက်ယှက်ခြင်းကိုခံခကတ်ရေကြောင့် Pu songthu စွာ သူ၏(Joudi-Chem) ဓားကို ထုတ်ပြီးခုတ်ရာ ထိုမြွီကြီးမာခုနှစ်ပိုင်းအတိ ပြတ်လားရေလို့သိဟိရရေ။ ထိုနောက်ခရီးဆက် ခကတ်ရာ Pi nemneh ဟုနာမည်ရရေ မဆမအဘောင်သျှင်မကြီးတဦးရေ။ လမ်းခုလတ်မာယင်းဧ့ အရေးကြီးရေ ပစ္စည်းတချို့ကို မိန့်ကျန်ခရေကြောင့်ထိုပစ္စည်းတိကို ပြန်ယူရန်မူလ Noikhopi သို့ပြန်လားခရေ။ ထိုပစ္စည်းတိမာ- # Nihsan (အရဲရောင်အောက်ခံထဘီ) #Adumdip (ဆီးရွက်ထည့်စွာအိတ်) #Patkong (ခြည်ငင်ရေကိရိယာ) #Juchih koi na belbing(အရက်ပြင်းထည့်ရေအိုး)နန့် #Muchi Chivo(မျိုးစိ)တိပင်ဖြစ်ကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu.Chongthu နန့် အဖွဲ့စွာ Pi nemneh ကိုမစောင့်ဘဲ Khulkot (ဂူဧ့ထွက်ပေါက်) ကိုကမ္ဘာလောက်မား ရေကျောက်တုံးဖြင့်ထီးကာထိုခရီးကိုဆက်ခကတ်လီရေ။khulkotကိုထီးခကတ်ရေထိုဧရာမ ကျောက်တုံကြီးမာ Vangalpa ရာကေမနှိုင်ရေဖြစ်ရာ Pu.songthu စွာ သူ၏လက်ကိုလေ့ရိုက်ချိုးခလီရေ။ ယင်းပိုင်ပြုလုပ်ရခြင်းကာလည်း Noimangpa နန့်ယင်းဧ့အဖွဲ့သားတိစွာ ကိုယ်ရို့နောက်ကိုမလိုက်နိုင်ဖို့ပင်ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် အချိန်အတန်ကြာရားနောက် ကိုယ့်မိန့်ကျန်ခရေ ပစ္စည်းတိကို ပြန်ယူခရေ Pi.Nemneh စွာမူလနီရာသို့ ပြန်ပနာရောက်ဟိလာခသော်လည်း Pu.Songthu နန့်အဖွဲ့စွာ မစ္စည်းမိန့်ကျန်ခသူ Pi.Nemneh ကိုမစောင့်ရုံမျှမကဘဲနန့် ထိုထွက်ပေါက်ကိုပါ ထပ်မံထီးထားခကတ်ရာ ကာယကံရှင် Pi.Nemneh စွာအလွန်မာန်ပါပြီး ကိုယ့်ကို ချန်ရစ်ခကတ်ရေ Pu.Songthuအုပ်စုအားအောက်ပါအတိုင်းကြိမ်ဆိုခရေ။ " Netnan juiin, Satna juijui, gunat changnat nan juijun, Hitse gausen juijun, Gamin tup min, juijun,gelkel dangchah in juijun"ဆိုပနာကျိန်ဆိုခခြင်းဖြစ်တေ။ အဓိပ္ပာယ်မာ ရောက်ရာနီရာတိုင်းမာ ဖျားနာခြင်း၊ သီဆုံးခြင်း၊ ငတ်ပြတ်ခြင်းနန့် ဒုက္ခဆင်းရဲအပေါင်းတိကို ရှိဆိုင်ကတ်ရား ဖိစီးမှုမျိုးစုံရို့စွာ လားလီရာနီရာတိုင်းမာ အရိပ်လိုကပ်ပါစီဟု ဆီလျှော်အောင်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနှိုင်လီရေ။ ဒေပိုင်နန့် Pi.Nemneh စွာ အထက်ပါအတိုင်း ခပစာတိုက်ပြီးကေ (Khulkot)ခေါ် ဂူဧ့ထွက်ပေါက်ကိုထီးရေ ကျောက်တုံးအားသူ၏ တွန်းဆီး။ဖြင့်ထွေးရာ ထိုတွန်းဆီး။မာ ကျောက်တုံးနန့်ထိတွိပြီး မီးတောက် လာရေဟုသိဟိရရေ။ အထက်ပါအတိုင်း ကျိန်ဒက်ရုံးပြီးကေ Pi.Nemneh စွာထိုနီရာမှတဆင့် မူလနီရာ Noikhopiသို့ပြန်လားခကြောင်းသိဟိရလီရေ။ အထက်ပါသမိုင်းကြောင်းနန့် ပတ်သက်ပြီးကေထိုအချိန်က ဖြစ်ပေါ်ခရေကာလ၊ ဒေသနန့် ပယောဂအခြီအနီများအပါ် ဆက်စပ်ကြည့်ကေ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ Pu.Songthu မခွဲထွက်ခင် ကာလကပင် မိခင်အုပ်စိုးရေ ကာလကိုကျော်လွန်ခပြီး ဖခင်အုပ်စိုးရေကာလသို့ ရောက်ဟိနီကတ်ရားဖြစ်ကြောင်းသိဟိနှိုင်ရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ Pu.Songthuဧ့ ခမည်းတော် ဖြစ်ရေ Noimangpa မှပွဲတော်တည်ခြင်း(သို့) အလှူမင်္ဂလာပြုလုပ်ချိန်မာ ဓားလှံတိကို ကြွယ်ဝစွာအသုံးပြုခကတ်ရား ဖြစ်ရေ အပြင် ဝတ်ဆင်ခကတ်ရေ အဝတ်အစားများ အပါအဝင် လူအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများပါ ပြည့်စုံကြွယ်ဝခကတ်ရာဖြစ်ကြောင်း Pu.Songthu မျိုးဆက်ရို့၏ Lapi ခေါ်ရဲရင့်ကျူးကဗျာအရ ထင်ရှားစွာ သိဟိနိုင်လီရေ။ ထိုရဲရင့်ကျူးကဗျာမာ- " Khula kapennin kachunle kajon thangnam chembang ei-oie. kajon eichoi e thangnam chemphabangin eichoije, Thangnam eichoiie, Nam chempha bangin eichoie, Thangnam eichoie, Namchem eichoie."ဆိုပနာ သီဆိုကြွီးကြော် လာကတ်လီရေ။ ထိုရဲရင့်ကျူးဧသံဖြစ် ကဗျာလင်္ကာဧ့ အဓိပ္ပာယ်မာ ကျွန်ုပ် Khul (ဂူ)မာ ဖွားမြင်ခယင့်အချိန်မာ ကျေးဇူးသျှင်မိဘနှစ်ပါးရို့မှ အစွမ်းထက်ရေ ဓားလက်နက်ပမာ အားကိုးသမှုပြုခကတ်တေဟု ကိုယ့်မွီးဖွားခြင်းအပေါ် ဂုဏ်ဖော်ခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ ထိုအချက်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် Pu. Songthu နန့်သူ၏ အဖွဲ့သားတိမာ အထက်အရပ် (Chungkhopi)သို့ ရောက်လှာကတ်ရေ အခါ အဂုဆိုပိုင် အိမ်ရာဆောက်လုပ်နိုင်ခြင်းမဟိသိမ့်ဘဲ အိမ်မဟိယာမဟိဘဝဖြင့် ဆုတ်ယုတ်ရေဘဝ သို့ပြန်ရောက်ခကြ ဟန်တူလီရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ အဂယင့်ရှီးဦး ကျောက်ခေတ်လူသားဘဝမာ လူသားတိစွာ အချင်းချင်းစကား တိပင်မပေါက်ကြဘဲ ကိုယ်ဟန်လက်ဟန်ဖြင့်သာ အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်နီခကတ်တေဖြစ်ကေလေ့ Pu.Songthu အုပ်စုစွာ ဂူ (Khul) မှတဆင့် အထက်အရပ်သို့ ရောက်ဟိချိန်မာ အချင်းချင်းအကြား ဘာသာစကားကို တတ်ကျွမ်းပိုင်နိုင်စွာ ပြောဆိုနီခကတ်ရား ဖြစ်ရုံမျှမက မင်းဘုရင်ပိုင်အဆောင်အယောင် အခြွီအရံရို့နန့် ထွက်ခွါလာခကတ်ကြောင်း ယင်းကနိန်တ်တမ်း အရသိဟိရလီရေ။ ယကေလေ့သော့ကိုယ်ရို့ရောက်ဟိလာကြရေ နယ်သစ်ပယ်သစ်မာ သဘာဝရာသီဥတုဖီးဒဏ်နန့် သားရဲတိရစ္ဆာန်ရို့၏ ဖီးရန်မှကာကွယ်တိမ်းရှောင်နိုင်ဖို့ ဂူအောင်းရင်း မူလဘဝသို့ ပြန်ပနာ ရောက်ဟိကတ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ဘွယ်ရာ ဟိလီရေ။ အထူးအနိန်နန့် အမျိုးသမီးတိစွာ အချေမွီးဖွားရာမာ ဝေဒနာပြင်းပြစွာ ခံစားကတ်စွာနန့်အညီ ယင်းချိန်တွင် ယင်းရို့အတွက် ခိုလုံရန်အရိပ် အာဝါပိုင်အပ်လာမည်ဖြစ်တေ။ သို့အတွက်နန့် ယင်းရို့အနိန်နန့် လီဒဏ်မိုးဒဏ်ရို့မှ ရည်ရှည်မာ အကာအကွယ်ရဟိစီရန်ကျောက်ဂူ၊ ကျောက်ကြား၊ သစ်ခေါင်း၊ လှိုင်ခေါင်းကြီးတိကို အိမ်ရိပ် ပိုင်ပြုလုပ် ကတ်ခြင်းဖြစ်တေမာ ယုံမားသံသယ ဟိစရာမလိုရေ ဆင်ခြီနန့် ကြောင်းကျိုးဆက်နွယ်မှုပင်ဖြစ်လီရေ။ ဧပိုင် ဖြစ်လှာရခြင်းကာလည်း Noikhopi မှထွက်ခွါလာစဉ် အချိန်က Pi.Nemneh ဧ့ကျိန်ဆိုခြင်းကို ခံခရေကြောင့် ဒုက္ခရောက်ကတ်ရခြင်း ဖြစ်တေဟုယုံကြည်ကတ်တေ။ ဇာပိုင်ပင် ဆိုစီကာမူ Pu.Songthu 2မှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာခကြရေ မျိုးဆက်ရို့စွာ ဇာလောက်ပင် များပြားပြီး ဇာနီရာသို့ ရောက်ဟိကြစီကာမူ ယင်းရို့၏ကြွီးကြော်သံကို ကြားရခြင်းနန့် အချင်းချင်းအကြား နားလည်သိဟိနိုင် ကတ်လီရေ။ Pu.Songthu မျိုးဆက်ရို့စွာ ကိုယ်ရို့ကြုံတွိခကတ်ရေ ပြဿနာတိကို မကြောက်မရွံ့ ရှိဆိုင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခကြချိန်မာ ရဲရင့်ကျူးအဖြစ် " Tah chapa Pu.Songthu tupa Khulla Kon" ဆိုပနာ ဇာတိဂုဏ်ကိုဖော်ကျူးခကတ်ပေ ရေ။ အဓိပ္ပာယ်မာ ငါဟဲ့ခင်ပွန်း Pu.songthu ၏မျိုးရိုး၊ ငါ့ကိုဇာသူနိူင်းဝံ့လဲဆိုပနာ ဆိုလို ခြင်းဖြစ်တေ။ ထို့ပိုင် ကြွီးကြော်ခြင်းနန့် ကိုယ်ရို့ဧ့သတ္တိနန့် ရဲရင့်မူတိကို ဂုဏ်ဖော်ခကတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ထိုနည်းတူ Pu.Songthu မျိုးဆက်ရို့စွာ၊ ကျား၊ ဆင်၊ ခြင်္သေ့ အစဟိရေ သားရဲတိရစ္ဆာန်တိကို သတ်ဖြတ်ကြချိန်မားယင်း၊ ရန်သူတိကို အောင်ပွဲခံခကတ်ချိန်များမာယင်း၊ အောက်ပါအတိုင်း ကြွီးကြော်လာခကတ်တေ။ " Kathange Kathange , Namtin Khovaiphei laija. Chonghi tuson kathange. Kajon eichoie, Namchem phabang eichoie. Chunnin eichoie. Aikep pha bang eichoie." "(Khovaiphei ရွာသားငါစွာ ကမ္ဘာတလွှားဟိ လူမျိုးတိုင်းရို့၏ အလယ်မာဘုန်းတန်ခိုး ထွန်းတောက်ကျော်ကြားရေ Pu.Songthu ဧ့မျိုးဆက်ဖြစ်တေ။ ကျွန်ုပ်၏ဖခင် မှအစွမ်းထက်ရေ ဓားရတနာပိုင်၊ မိခင်မှ Aikep ပမာမြတ်နိုးယုယစွာဖြင့် အငါ့ကို မွီးခရကျိုးနပ်လီရေ" ဟု အဓိပ္ပာယ် ရဟိရေ။ ထိုကြွီးကြော်သံမာ Pu.Songthu ဧ့မြေးဖြစ်သော် Pu.Thangpiဧ့ Chon ပွဲတော်ကျင်းပချိန်မှစလို့ ကြွီးကြော်လာ ခခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင်အစိုင်အလာအရ Thangpi ခေတ်မှစပြီးကေ သားရဲတိရစ္ဆာန်တိနန့် ရန်သူတိကိုသတ်ဖြတ် ကြချိန်မာ ထိုအလောင်းဖီးမာအောက်ပါအတိုင်းဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာဖြင့်ကြွီးကြော်လာခကတ်လီရေ။ " Tahchapa Chongthu chapa, Napu kei pujou lou napa keipa joulou nangin la keinei joulou"ဆိုပနာဖြစ်တေ။ အထက်ပါ ကြွီးကြော်သံဧ့ အဓိပ္ပာယ်မာ "ခင်ပွန်းဘသား Pu Chongthu ၏အမျိုး မင်းဧ့အဘိုးစွာ ငါ့အဘိုးကိုမယှဉ်နှိုင်ခ၊ မင်းအဖစွာ ငါ့အဘာကိုမယှဉ်နှိုင်ခ၊ အသင်လည်းငါ့ကိုနိူင်းနှိုင်ဖို့မဟုတ်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနှိုင်ရေ။ နောက်ပိုင်းမာ လူဦးရွီများပြားလာရေနန့်တတူ ဆွီမျိုးစုအလိုက်ရွာတည်လှာကတ်ရာ ယင်းကနိန်တဆင့် ယင်းရို့စွာကိုယ်ရို့ဆွီမျိုးနာမည်နန့် နီထိုင်ခရေ ရွာတိကို အခြီခံလာ ခကတ်ကေကြောင့် ကြွီးကြော်သံတိမာလေ့ ဆွီမျိုးအလိုက်ကွဲပြားလာခရလီရေ။ Pu. Songthu အုပ်စုအနိန်နန့်လူဦးရွီတိုးပွားလာရေနန့်အညီ Khovaiphi မှတဆင့်အရာရွာတိကိုလေ့ထူထောင် နှိုင်ခကတ်ရာ ပထမဆုံးတည်ထောင်ခရေရွာတိမာ ManHaom, ManChuh နန့် Makong အစဟိစွာရို့ဖြိုက်ကတ်ပြီး ထိုရွာသုံးရွာမာ Laili တောင်နံဘေးမာ ခုံတောက်ဆိုင်ကတ်ကြောင်း သိဟိရရေ။ အထက်ပါသမိုင်းကြောင်းနန့်ပတ်သတ်လို့ ဆန်းစစ်ပါက ဂူ(Khul)မာ ကမ္ဘာဦးကျောက်ခေတ်လူသားဘဝက ကျောက်ဂူလိုဏ်ဂူ များမာနီထိုင်ခကတ်ရေ ကျောက်ခေတ်လူသားဘဝကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်လီဖို့ဟုတချို့ပုဂ္ဂိုလ်ရို့မှယုံကြည်ကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ထိုသမိုင်းအကြောင်းအရ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ဂူ(Khul) မာ နီထိုင်စဉ်ကပင် ဓား၊လှံ၊လေးမြားအစဟိစွာ ရို့ကို အသုံးပြုခကတ်ရာဖြစ်တေကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် ယင်းရို့အနိန်နန့် ကျောက်ကြမ်းခေတ်ကို ကျော်ဖြတ်လာခပြီးဖြစ်ကြောင်း သိဟိ နိုင်လီရေ။ ထိုနည်းတူတချို့သုတေသီရို့၏ သုံးသပ်ချက်အရ ကူကီးလူမျိုးတိမာ တိဘက်တို ဘာမင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ကတ်တေနန့် အညီ ဂူ(Khul)ဆိုစွာမှာ ကိုယ်ရို့ မွန်ဂိုလီယန်း ကုန်ပြင်မြင့်မာ လှည့်လည်ခစဉ်က နီထိုင်ခကတ်ရေသဘာဝကျောက်ဂူ (သို့) တချို့ ပုဂ္ဂိုလ်ရို့ အနိန်နန့်လည်း ဂူ(Khul)ဆိုစွာမှာ တရုတ်နိုင်ငံဟိ ဂရိတ်ဝေါ(Greatwall) ကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်နှိုင်ရေဟုသုံးသပ် ကတ်လီရေ။ ရှီးကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့စွာဘုရားသခင်ဧ့ အလိုတော်အရကမ္ဇာယှင့်ဧ့ မြီမျက်နှာပြင်အောက်ဘက်ဟိ ဂူ (Khul)ဟု ခေါ်ဆိုကေ နီရာမှဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာခကတ်ခြင်းဖြစ်တေဟု ခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ ယုံကြည်လာခ ကတ်တေ။ ထိုကြောင့်လည်းကူကီးရိုးရာအရ ကိုယ်ရို့လူမျိုးများအတွင်းမှာ ဝါစဉ်ကိုလိုက်ပြီး ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အုပ်ချုပ်သော် အုပ်ချူပ်ရီးစနစ်ကို ကျင့်သုံးလာခကတ်ရာမာ ဝါငယ်သူမှ ဝါကြီးသူအား ယင်းရို့သတ်ဖြတ်ခကြရေ သားကောင်ဧ့ ကျောသား ကိုဆက်သရလီရေ။ ယင်းပိုင် ဝါစဉ်အလိုက် တဆင့်ပြီးတဆင့် ဆက်သကတ်ရာမာ ဝါအကြီးဆုံဖြစ်သူဟု သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသူအနိန်နန့်ယင်းရို့ ရဟိကတ်ရေ သားကောင်ဧ့ကျောသားကို ကျောက်ဂူ လိုဏ်ဂူရို့နန့် လိုဏ်ခေါင်း သစ်ခေါင်းများ အထဲ ချထားခကတ်လီရေ။ ယင်းပိုင် ပြုလုပ်ရရေအကြောင်းမာလေ့သော့ ယင်းရို့စွာ ဝါအကြီးဆုံးဖြစ်တေနန့် အညီယင်းရို့ဆင်းသက် ခကတ်ရေနီရာမာ ဂူ (Khul)ဟုခေါ်ရေ ယင့်ချင့်မြေဂူ၊ လိုဏ်ဂူ အစဟိရေ နီရာဒေသတိဖြစ်တေဟု ခံယူလာကတ်ရေ ကြောင့် ယင်းပိုင် ပြုလုပ်ကတ်ခြင်းရာဖြစ်တေ။ Pu. Vang Thang မျိုးဆက်များဆင်းသက်လာကတ်ပုံ ကူကီးလူမျိုးများအတွင်းမှာ Pu. Vang Thang ဧ့မျိုးနွယ်စုတိစွာ Pu. Songthu မျိုးဆက်တိနန့်သမိုင်းကြောင့်အရ ကွဲပြားခြားနားမူများဟိကတ်လီရေ။ယင်းရို့၏မှတ်တမ်းရ ကိုယ်ရို့မာအစောပိုင်းကာလကပင် ဒေဒေသကိုရောက်ဟိခကတ်ရာဖြစ် ရေလို့ခံယူခကတ်တေ။ ယင်းရို့အနိန်နန့် ဂူ(Khul)မှဆင်းသက်လာခရေအဖြစ်ကိုမူ တချို့မှလက်ခံခြင်းမဟိကတ်လီ။ သို့အတွက်နန့် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်ဆန်လှရေ Pu . Vangthang မျိုးနွယ်စုဧ့ဆင်းသက်လှာပုံသမိုင်းကြောင်းနန့်ပတ်သက်ပြီး ကာယကံသျှင်ရို့မှ မှတ်သားလာခကြရေအတိုင်း အောက်မာ အကျိုင်းခြုံးပြီးဖော်ပြလိုက်လီရေ။ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာအချိန်မာ ကြယ်တာရာအသွင်သဏ္ဌာန်တခုစွာ အာကာမှမြီကြီးထက်တို့ကျလှာ ခရေ။ ထိုကြယ်တာရာသဏ္ဌာန်အရာရေ (Twisoget)ဟု ခေါ်ရေ ပင်လယ်ကမ်းထက်တို့ကျလှာခရေ ထိုအရာမာ လူတဦးအဖြစ်ကိုပြောင်းလဲခရေ။ ယင်းပိုင်အာကာမှကျလှာရေကို အစွဲပြုပြီး Vangthang ဟုနာမည်မာခလီရေ။ Vangthang စွာ(Doithu) ဂါထာမန္ဒရားအတတ်ပညာတတ်ကျွမ်းပြီးကိုယ့်ဖြစ်လိုရေ အရာကိုဖြစ်နှိုင်ရေကြောင့် ကြယ်တာရာ သဏ္ဌာန်ဖြင့် အာကာမှမြီကြီးသို့ ကျလှာနှိုင်ခခြင်းဖြစ်တေဟု သိဟိရရေ။ ဒေပိုင်နန့် ကမ်းစသို့ကျလှာရေ Vangthang စွာ Twisoget ပင်လယ်ကမ်းစမာ နေထိုခရေ။ တနိသော်အခါ ယင်းသူမာကမ်းနံချင်းပြိုင်ဟိ တုံးတခုထက်မာ အိပ်ပျော်နေစဉ် ထိုပင်လယ်ဟိမြွီနဂါး(နတ်မြွီ)တကောင်မှ ယင်းဧ့ကိုယ်ခန္ခာကို ရစ်ပတ်ထားရေ။ သို့အတွက်နန့် ဦးVangthang နိုးလာရေအခါ ယင်းဧ့ကိုယ်ခန္ခာအား ဧရာမမြွီကြီးဧ့ ရစ်ပတ်ထားခြင်းခံရရေအဖြစ်ကြောင့်အလွန်စိုးရိမ်ချောက်ချားခလေ ရေ။ ယေကေလဲ သူစွာ(Doithu) ဂါထာမန္ဒရားအတတ်ပညာတတ်ကျွမ်းသူဖြစ်တေအတွက် သူ၏ဂါထာပညာဖြင့် ထိုမြွီကို တိုက်ရန်ကြံရွယ်ခရေ ထိုဧရာမမြွီကြီးမာ အဂုမြွီအဖြစ်မှ အလွန်ချောမောလှပရေ အပျိုအသွင်သို့ကူးပြောင်းလှာခ လီရေ။ သို့အတွက်နန့် Pu.Vangthang မာယင်းကို မသတ်ရက်ရုံမျှမကဘဲနန့် ထိုအပျိုကို အဂုပင်သံယောဇဉ်ငြိတွယ် လာခလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu.Vangthang စွာလေ့ ထိုကလိန်မေအားဇာသူဇာဝါဖြစ်ကြောင်းကို မီးမြန်ခရေ ထိုကလိန်မေမှ ကိုယ့်မာ Twisoget ပင်လယ်ဧ့အောက်ခြီဟိ မြီလွှာခုနှစ်ထပ်ဧ့အောက်ခရင်းအထပ်မားနီထိုင်ကြောင်း ပြောပြပြီးကေဗြုန်းခနဲပျောက် ကွယ်လားလီလီရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ Pu.Vangthang စွာ ခဏတာအထဲ တွိဆုံခရေထိုကလိန်မေကို ကကောင်းချစ်ကြိုက်ရေစိတ်ကြောင့် မနီနှိုင်လောက်ယောင်ဖြစ်ကာ ထိုပင်လယ်ကမ်းစနီရာအဝှမ်းသို့ လှည့်လည်ရှာဖွီလေလီရေ။ ဧပိုင်နီရာအနှံ့ရှာ ဖွေခရေလည်းမတွိရှိသဖြင့် နောက်ဆုံးမှာပင်လယ်ကမ်းခြီဟိညောင်ပင်တပင်ဧ့ အကိုင်းထက်မာအိပ်ပျော်လီရေ။ ယင်းပိုင် အိပ်ပျော်နေချိန်ခါး သူ၏အိပ်မက်မာ ယောကျာ်းတဦးရောက်လှာပြီး ယင်းမှသင်လိုက်ယှာနိန်ရေကလိန်မေမာ Twisoget အသျှင်သခင်ဧ့ သမီးဖြစ်ကြောင်းယင်းသူမကို တွေ့လိုကေဒေနီရာမှ အတန်ကြာလားကေ မြင်းဖြူတကောင်ကိုတွေ့မည်ဖြစ်ပြီးကေ ထိုမြင်းဖြူကိုစီးဗျာယ် နနောင်းဆုပ်ကိုင်ပါက နောက်ဆုံးမှာသင်လိုက်ယှာနိန်ရေကလိန်မေထံရောက်ဟိလိမ့်မေဟု ကြားလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu.Vangthang စွာအိပ်ရာမှနိုးလာရေအခါ အိပ်မက်ကိုအောက်မိအတွက်နန့် ထိုနီရာမှစိကေချေ ဆက်လားခရေ မြင်းဖြူတကောင်ကိုအမှန်အကန်ပင်တွိဟိလီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း အိပ်မက်မားကြားခရေအတိုင်း ထိုမြင်းဖြူကိုစီးရင် နနောင်းတွယ်ဖက်ခရေ ထိုမြင်းစွာပင်လယ်ပြင်အတွင်းကို ခုန်ဆင်းပြီး နောက်ဆုံးမှာ ကိုယ့်အမြဲတမ်းတရေ ကလိန်မေထံကို ရောက်ဟိခလီရေ။ ထိုကလိန်မေမာ Tuisoget အသျှင်သခင်ဧ့ တဦးတည်ရေ သမီးပျိုဖြစ်ရေအပြင် သူမဧ့ နာမည်မာ Lhangminu ဟုခေါ်ဆိုရေ။ Pu.Vangthang မာ Lhangminu နန့် တွိဆုံယပြီးနောက်ပိုင်းမာ ကာလအတန်ကြာ တတူတူနီထိုင်ကတ်ရာမှ တဦးပေါ်တဦး အပြန်အလှန်ချစ်ကြိုက်ခရေ။ သို့အတွက်နန့် Pu.Vangthang စွာ Lhangminu ကိုထိမ်းမြားရန် သူ၏မိဘတိထံ တောင်းရမ်းခလီရေ။ Lhangminu ဧ့ ဖခင်စွာ ငြင်းပယ်ဖို့ မကောင်းတတ် အတွက်နန့် တကယ်လို့သူ၏သမီးကို ထိမ်းမြားလိုကေ အောက်ပါရို့ကိုဆောင်ရွက်မှရာ ထိမ်းမြားခွင့်ပြုဖို့လို့ မဖြစ်နှိုင်ရေအရာ တိကိုတောင်းဆိုခလီရေ။ ထိုတောင်းဆိုချက်တိမာ- ၁။ တိရစ္ဆာန်နန့် ငှက်သတ္တဝါများ ထိတွိဘူးခြင်းမဟိရေ ရီကြိုင်(၇)အိုးကိုဇာသတ္တဝါမျှထိတွိဘူးခြင်းမဟိရေ နှပျိုးဖက်နန့် သယ်လာရန်၊ ၂။ ချုပ်ရိုးမဟိရေ စောင်တထည်ကိုယူလာရန်၊ ၃။ အဖြူရောင်အမွီးပါရေ ဘဲတကောင်ကိုယူလာရန်။ စသည်အနိန်နန့် ထိုအချက်တိအပေါ်ဆောင်ရွက်နိုင်မှကျကေကိုယ့်သမီးကို ထိမ်းမြားနှိုင်ဖို့ဟုပြောကြားခလီရေ။ Vangthang မာ (Doithu) ဂါထာပညာတတ်ကျွမ်းသူဖြစ်တေနန့်အညီ ထိုအရာ အားလုံးကို အခက်အခဲမဟိဘဲ ဖြည့်စွက်နိုင်ခရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း Vangthang စွာ Lhangminu အားထိမ်းမြားကာ ယင်းဧ့နီအိမ်သို့ခေါ်လာလတ်ကတ်တေ။ Vangthang နန့် Lhangminu စွာသားနှစ်ယောက်ထွန်းကာခကာ ယင်းရို့၏နာမည်တိမာ Dathang နန့် Dapa ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ Dathang နန့် Dapa ရို့မွီးဖွားပြီးကေ Lhangminu သီဆုံးခရေ Pu.Vangthang စွာ Meithainu ဟုခေါ်ရေ အမျိုးသမီးတဦးနန့် ထပ်မံနီစပ်ခလီရေ။ ထို Meithainu စွာ Pu.Vangthang ဧ့သားနှစ်ယောက်ဖြစ်ရေ Dathang နန့် Dapa ကို အလိုမဟိရေကြောင့် နိစိုင်နန့်အမျှ အပြစ်ယှာပြီး အမျိုးမျိုးနှိပ်စက်ခလေ ရေ။ ထိုမျှမကဘဲနန့် သူ၏ယောကျာ်း Pu.Vangthang ထံမာလည်း ထိုအချေနှစ်ယောက်ကိုမောင်းထုတ်ရန် အမြဲပူဆာခရေ Pu. Vangthang စွာနောက်ဆုံးမှာ သူ၏သားနှစ်ယောက်အားယင်းရို့မသိနှိုင်ရေ တောနက်ရာဒေသကိုခေါ်ဆောင်လားပြီး ချန်ရစ်ကာ သူတယောက်တည်း ပြန်ခလီရေ။ ယင်းသူနှစ်ဦးစွာ ငယ်ရွယ်သူတိပီပီ အိမ်ကိုမပြန်တတ်ဘဲ တောထဲဟိသစ်သီး ဝလံတိကို စားသောက်ရင်း ရပ်တည်လှာခကတ်ရေ။ ဒေပိုင်နန့်တရက်နိခါ ယင်းရို့နှစ်ဦးစွာ အစာရှာကတ်ကေး အောက်ချင်းငှက် (Vaphol)ဧ့ အသိုက် တခုကိုတွိဟိကတ်ရာအချေဖြစ်သူ Dapa မာထိုအပင်ထက်တို့မတက်နှိုင်ရေကြောင့် အကြီးဖြစ်သူ Dathang စွာ ထိုအပင်ထက်တို့တက်ကာ ထိုအပင်ထက်မာငှက်ဥကိုတွိဟိအတွက်နန့် ရေက်ကြည့်ရာ အမွီးများပေါက်လာယားအဂုပင်အောက်ချင်း ငှက်အဖြစ်ကူးပြောင်းခလီရေ။ ယပြီးနောက်ညီဖြစ်သူDapa မာထိုတောထဲ မာတယောက်ထဲလှည့်လှည်ခရေ ထိုညီငယ်ဖြစ်ရေ Dapa မာ ဘုရားသခင်ပါးကကောင်းကြီးကို ခံစားရရေကြောင့် ထိုတော ထဲကတဆင့် လူသူနိန်ရှိရေ ရွာတရွာသို့ ရောက်ဟိကာ နောက်ဆုံးမှာသူ၏အစွမ်းသတ္တိကြောင့် နယ်မြီတခုကိုအုပ်ချုပ်ရေ အကြီးအကဲ ဖြစ်လှာခလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် ယင်းဧ့မျိုးဆက်တိမာလေ့ အမြောက်အမြားဟိပါလတ်တေဟု ထိုရာဇဝင်မာ ပါဟိလီရေ။ Pu.Vangthang စွာ Dathang နန့် Dapa ကိုတောထဲကိုသွားပို့ပြီးကေ Meithainu နန့်သားနှစ်ယောက်ထပ်မံရဟိခရေ ယင်းရို့နာမည်မာ Tomlou နန့် Tamang ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် ဒေနိ Khongsai ဟုကိုယ့်ကိုယ် ကိုယ်ရို့ ခေါ်ဆိုကတ်သူအားနူံး မာ Pu.Vanthang ဧ့ ပထမမမာ့နန့် ဒုတိယမမာ့ရို့မှ ရဟိခရေ ယောက်ျား(သုံးယောက်) ရို့၏ မျိုးဆက်တိပင် ဖြစ်ကတ်ကြောင်း ထိုရာဇဝင်အရသိဟိရရေ။ ကူကီးလူမျိုးအဖြစ်ခံယူသူတိအတွင်းမှာ Pu.Vanthang ဧ့ မျိုးနွယ်စုတိဖြစ်တေဟု ခံယူလာကြသူတိနန့် Pu.Songthuအုပ်စုအဖြစ် ခံယူလာခကြသူတိကို လိ့လာသုံးသပ်ခြင်းအားဖြင့် ဆင်းသက်လှာပုံ သမိုင်းကြောင်းမာ ကွဲပြားမှုတိဟိကတ်ကေလေ့ ယင်းရို့၏ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်မူ၊ ရိုးရာယိုင်ကျေးမူနန့် ဓလိထုံးစံအစဟိစွာရို့မာ ကွဲပြားခြားနားမူမဟိကြောင်း သိဟိရရေ။ ထိုနည်းတူ ထိုအုပ်စုနှစ်စုရို့စွာ နယ်မြီတခုအတွင်းမှာ နှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာ အချိန်မှစပြီးကေ တမြေထဲနေတရီထဲရေက် သုံးလာကြသူတိ ဖြစ်တေနန့်အညီ တိမာယင်းရို့အား Khongsai အုပ်စုဟုခံယူကတ်တေနန့်အညီ ယင်းရို့အနိန်နန့် တူညီရေ သမိုင်းအကြောင်းတိကိုတတူတကွ ပိုင်ဆိုင်လာကြသူတိလည်းဖြစ်ကတ်လီရေ။ ==ဆန်စပါး၊ ဆား၊ အိမ်မွီးတိရစ္ဆာန်တိကို တွိဟိလာခကတ်ခြင်း== ကူကီးရာဇဝင် သမိုင်းကြောင်းအရ ယင်းရို့မာဇာလူမျိုးခြား ရို့နန့် တတူတကွနီထိုင်ခခြင်း မဟိခကတ်ကြောင်းမှတ် သားလာခကတ်တေနန့်အညီ ကိုယ်ရို့ဧ့သမိုင်းမှတ်တမ်းမာ လူသားတိအတွက် မဟိမဖြစ်ရေ လိုအပ်ချက်တိဖြစ်ကတ်ရေ ဆန်စပါး၊ ပြောင်း၊ ဂျုံအစဟိစွာရို့အပြင် နွားနောက်၊ ဆိတ်၊ ကြက်နန့် တခြားသော အိမ်မွီးတိရစ္ဆာန်တိအား ဇာမျိုးဇာပိုင် တွေ ဟိလာခကတ်ကြောင်းကိုခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ မှတ်သားလာခကတ်ရာမာ Pu.Chongthu နန့် Pu. Vanthang တှို့ဧ့ သမိုင်းမှတ် တမ်းရို့အကြားမာ ကွဲပြားခြားနားမူများဟိခကတ်တေ။ ယေကေလဲ ထိုသမိုင်းကြောင်းအသီးသီးရို့မာ အပြင်ပန်းအားဖြင့် ကွဲပြား နေသယောင်ယောင် ထင်မြင်ရကေလေ့ အနှစ်သာရအားဖြင့် တူညီနီကြောင်းကိုတွိဟိရလီရေ။ Pu.Chongthu အုပ်စုဧ့ မှတ်တမ်းအရ အထက်ပြည်သို့ရောက်ဟိလာခကတ်ရေ Pu.Chongthu အုပ်စုရို့စွာ လူဦးရွီ တိုးပွား လာရေနန့်အညီ Man haom,Manchuh နန့် Makong အစဟိရေ ရွာသုံးရွာရို့မာ ဖိုခနောင်ဆိုင်ပြီး နီထိုင်ခကတ်စဉ် Pu.Chongthu နန့် Khul မှတဆင့် တတူတူရောက်ဟိလာခသူဖြစ်ရေ Pu.Khupngam ဟုခေါ်သူမှ ထိုရွာသုံးရွာနံဘေးဟိ Laili တောင်ထက်မာ နွားနှောက်တကောင်ကို တွိဟိပြီး ထိုနွားနှောက်ကို စတင်မွိးမြူကတ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထိုရာဇဝင်အရ သိဟိရ ရေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu.Songthu အုပ်စုစွာကိုယ်ရို့ မျိုးနွယ်စုအထဲဟိ သာရီး၊ နာရီးအစဟိရေ လူမူကိစ္စများမာနွား နောက်ကို စတင်အသုံးပြုလာခကတ်ခြင်းဖြစ်တေဟု ထိုရာဇဝင်အရတွိဟိရရေ။ ယင်းကနိန်တဆင့် ကူကီးလူမျိုးတိစွာ သာရီး၊နာရီးစရေ လူမူကိစ္စမှန်သမျှမာ ရာမကဘဲ အမျိုးသမီးတိကို အသွင်းပီးရာမာလည်း အသုံးပြုလာခကတ်လီရေ။ ယင်းချင့်အပြင် Pu.Songthu အုပ်စုစွာ ကိုယ်ရို့ဒေသအထဲ လှည့်လှည်နီကတ်စဉ် တရက်သောခါ Twihat ဆိုရေမြစ်တခုမှ သစ်တုံး တတုံးမျိုးပါလာရန် ထိုသစ်တုံးထက်မာ Juthel (ရှဥ့်)တကောင်စွာ ယင်းဧ့ အသိုက်မမြုံနန့် ပါလာစွာကိုတွိဟိကတ်တေ။ သို့အတွက်နန့်သစ်တုံးကိုဆယ်ယူရန် ထိုကိုပါလာရေ Juthel ဧ့အသိုက်ထဲမာ စပါးစိတိကို တွိဟိခကတ်ရေ။ ဒေပိုင်နန့် Pu.Songthu အုပ်စုယေမှ ဆန်စပါးကို စတင်စိုက်ပျိုးလာခကတ်ခြင်းဖြစ်တေဟု ရာဇဝင်မာဖော်ပြထားလီရေ။ ယေကေလဲ PuVangthang မှစတင်တွိဟိခကတ်ပုံမာ အောက်ပါအတိုင်းပင်ဖြစ်လီရေ။ PuVangthangစွာ Twinanghem ခေါ်မြစ်ကမ်းနားဖီးတလျှောက်မာ လှည့်လည်လားလာခရေမှ တရက်တမာ ထိုမြစ်မာ ရှဉ့်(Juthel)တကောင်မျှောပါ လာစွာကိုတွိဟိလီရေ။ ထိုရှဉ့်မှယင်းဧ့အမှီးကိုခွေထားခရာ Pu Vangthang ဧ့အမြင်မာ ကောင်းကောင်းလှပရေ ပန်းပွင့်တပွင့် ဟု ယူဆအတွက်နန့် ယင်းအရာကိုဆယ်ယူခရာ ရှဉ့်တကောင်မှ ယင်းဧ့အမှီးကိုခွေနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွိဟိရရေ။ သို့အတွက်နန့် Pu Vangthang စွာလေ့ ထိုရှဉ့်ဧ့ခွေနိန်ရေ ပတုံးကိုဖြေကြည့်ရာ စပါး၊ပြောင်း၊ဂျူံအစဟိရေ မျိုးစိတိကိုတွိဟိခလေ ရေ။ ယပြီးနောက် Pu Vangthang စွာလေ့ ထိုရှဉ့်ကို သတ်ပြီး ယင်းမှသယ်ယူလာရေ မျိုးစိတိကို အိမ်ကိုယူလားရန် စိတ်ကူးဟိခရေနန့်အညီ Pu Vangthangမှ ထို Juthel ကို သတ်ဖြတ်ခရာ ယင်းပိုင်သတ်ဖြတ်ရေနန့်တပြိုင်တည်း ပတ်ဝန်းကျင်မှာ မဲမိုက်လာယား အဟိန်ပြင်းစွာရေ မုန်တိုင်းနန့်အတူ မိုးရွာခလီရေ။ တချိန်တည်းမာလည်း Pu Vangthang စွာ အာကာကလာရေ အသံတသံကို ထူးခြားစွာကြားခလီရေ။ ထိုအသံရှင်မှ ပြောပြခဲကပင်ာ "သင်ရေ Juthel ပါးကရဟိရေ မျိုးစိတိကိုစိုက်ပျိုးရဖို့။ ယင်းပိုင်စိုက်ပျိုးရာမာ ထိုမျိုးစိများရှင်သန်ကြီးထွားစီရန် Daiphuကို ပြုလုပ်ရဖို့ဖြစ်ပြီးကေ ထိုDaiphu ပြုလုပ်ရာမာကြက်ဥကိုနှစ်ခြမ်းခွဲရဖို့ဟု မိန့်ကြာခလီရေ။" Pu Vangthang စွာလေ့ ကိုယ့်ကြားနီရရေ အသံရှင်အားဇာသူဇာဝါဖြစ်ကြောင်းမီးမြန်းခရေ ထိုအသံရှင်မှ ကိုယ့်မာ ဘုရား(၇)ဆူကိုတက်စားပြုရေ သင်မြင်ရရေ သတင်းရီသောက်(၇)ရောင်ဖြစ်တေဟု မိန့်တော်မူခလီရေ။ သို့အတွက်နန့် Pu Vangthang စွာလေ့ အသံရှင်ပါးက ကြားသိရရေအတိုင်းမိုးအာကာကိုလှည့်ကြည့်ရာ အရောင်ခုနှစ်မျိုးဖြာထွက်လှာရေ သတင်းရီသောက်ရောင်စုံအား တွိဟိခလေ ရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ Pu Vangthang မှဆန်စပါးကို စတင်ပြီးစိုက်ပျိုးလာခခြင်းဖြစ်တေဟု ထိုရာဇဝင်မာပါဟိလီရေ။ ==Pu Songthu နန့် Pu Vanthang မျိုးနွယ်စုရို့၏ဆက်စပ်ပုံ== Pu Songthuအုပ်စုဧ့ သမိုင်းမှတ်တမ်းအရ ကိုယ်ရို့စွာ အထက်အပ်ဒေသကို ရောက်ဟိလာရေအခါ ကိုယ်ရို့မာ မီးမဟိသဖြင့် မီးကိုရှာဖွီကတ်ရာမာ မီးခိုးထွက်နိန်ရေတောင်ပို့တခုကို တွိခကတ်ရား ထိုတောင်ပို့အထဲမာ ဗုံသံတိကိုလည်း ကြားကတ်ရေကြောင့် ထိုတောင်ပို့ကို တူးဖော်ကြည့်ကတ်ရာ အထဲမာ Pu Lunkim အုပ်စုကိုတွိဟိကတ်တေ။ သို့အတွက်နန့် Pu Songthu အုပ်စုစွာ Pu Lunkim အုပ်စုနန့် အဆွီခင်ပွန်းဖွဲ့ပြီးကေ Pu Lunkim ရို့အုပ်စုပါးက မီးကိုရဟိခကတ်ရေလို့ သိဟိရရေ။ ထိုဖြစ်စိုင်အရ ယင့်ချင့်အုပ်စုနှစ်ခုရို့မာ တွေ့တွေ့ခြင်း မီးကိုတောင်းယူခြင်း၊ အဆွီခင်ပွန်းဖွဲ့ခြင်းများ ဟိခကတ်စွာကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် ထိုအုပ်စုနှစ်ခုစလုံး အနိန်နန့် ဘာသာစကားတခုတည်းကို အခြီခံပြီးပြောဆိုခကတ်ကြောင်းကို ပေါ်လွင်စေလီရေ။ ထိုနည်းတူ အထက်ပါရာဇဝင်နှစ်ခုကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဆန်စပါး၊ ဆပ်၊ ပြောင်း၊ ဂျုံ အစဟိစွာရို့အား စတင်တွိဟိခကတ်ပုံ ကို ဆန်းစစ်ကြည့်ပါက Pu Songthu မျိုးဆက်တိနန့် Pu Vanthang မျိုးဆက်များအကြားမာ ဖော်ပြချက်စိကေချေကွဲပြားမှု ဟိခကတ်ကေလေ့ အနှစ်သာရအားဖြင့် တူညီနီလီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ထိုစပါးကို သယ်ဆောင်လာသူမာ Juthel ဖြစ်တေကို ထိုသမိုင်းကြောင်းနှစ်ခုစလုံးအရသိဟိရရေ။ ထိုနည်းတူ ထိုJuthel မျှောလာရေ မြစ်မာ Pu Songthuဧ့ သမိုင်းအရ Twihat ဖြစ်ပြီးကေ Pu Vangthangဧ့ သမိုင်းအရ Twinanghem ဟုခေါ်ဆိုလီရေ။ Twinanghem မာ နှီးပိုင်ထက်ရေမြစ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရဟိပြီး Twihat မာလေ့သော့ ရီစီးသန်ရေမြစ်ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ်ရဟိရာ ထိုမြစ်နှစ်ခုဧ့ သဘောသဘာဝနန့် အနှစ်သာရ ရို့မာလည်း တတူတူပင်ဖြစ်ကြောင်းသိဟိနိုင်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် ယင်းရို့အချင်းချင်းစွာ သီးသန့်စီအဖြစ်ခံယူခကတ်ရား ဇာလောက်ပင် ဝိဝါဒကွဲပြားနီကတ်စီကာမူ ခွဲခြားပနာမရနှိုင်ရေ တူညီချက်တိဟိကတ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် Pu Songthu မျိုးဆက်တိနန့် Pu Vanthang ဧ့ မျိုးဆက်များမာ ဘာသာစကား၊ ရိုးရာထုံးစံနန့် ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှုရို့အရ ကွဲပြားခြားနားမှုမဟိပေ။ ထိုနည်းတူသမိုင်းစဉ်တလျှောက်မှစပြီးကေ ဒေနိအထိကြုံတွိလာရေဒုက္ခ၊သုခ အသီး သီးရို့အား အီးအတူပူအမျှ၊ ဆိုးတူကောင်းဘက်မျှဝီခံစားလာစွာကို သုံးသပ်ခြင်းအားဖြင့် ကိုယ်ရို့မာ ဇာလောက်ကွဲပြားရေဟု ယူဆကြစီကာမူ တချိန်ကတအူတုံဆင်း ညီရင်းအစ်ကိုတိပင်ဖြစ်ခကတ်ကြောင်း မှန်ကန်လို့အဖြီထုတ်ယူ နိုင်လီရေ။ ==ကမ္ဘာမြီကြီးမာ အမိုက်ထုလွမ်းမိုးခခြင်း(Thimjin)== Pu Vanthang မှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာခကြရေ အုပ်စုဝင်တိ၏ သမိုင်းကြောင်းမာ ကိုယ်ရို့စွာ(Thimjin) ဟုခေါ်ရေ အမိုက်ထုလွမ်းမိုးမှုကို ရှိဆိုင်ကျော်လွှားနှိုင်ခကြသူတိ ဖြစ်တေဟု ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားခကတ်ရေ။ ထိုသမိုင်း မှတ်တမ်းအရ Pu Vanthang သား Dapa ဧ့ ဒုတိယမြောက်သား Pallen မှ အိပ်မက်တခုမက်ခရေ ထိုအိပ်မက်အရ ကမ္ဇာယှင့်ကို အမိုက်ထုမှ လွမ်းမိုးမည်ဖြစ်ပြီးကေ ယင်းချိန်တွင် မျက်စိမှိတ်သူနန့် အိပ်ပျော်သူတိ သီဆုံးလိမ့်မေဟု အသိပီးခလီရေ။ ထိုယောင်ပြီး မကြာခင်မာ ကမ္ဇာယှင့်ကိုအမိုက်ထုမှလွမ်းမိုးခလီရေ။ ထိုအမိုက်ထုလွမ်းမိုးခချိန်ခါ လူသားတိမှ သတ်ဖြတ်ခကတ်ရေ သားကောင်များအနှက်(Sa-Ai)ပွဲတော်မပြုလုပ်ရသိမ့်ရေ သားကောင်ရို့၏ အဂေါင်းနန့်ဂြိုတိပင်လျှင် မူလပးကောင်ဘဝသို့ပြန်ပနာရောက်ဟိခကတ်ရေ။ ယင်းနည်းတိုင်း ထိုအချိန်အထဲ မျက်စိမှိတ်သူတိနန့်ငိုက်မြည်းအိပ်ပျော် သူရို့မာ သစ်ငုပ်နန့် ကျောက်ရုပ်တိအဖြစ်သို့ရောက်ဟိကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း Pu Lunkim အုပ်စုစွာ အသက်မသေဘဲ အမိုက်ထုကို ကျော်ဖြတ်နိုင်ဖို့မီးဖိုကာ ဗုံတီးခြင်း၊ တေးချင်းဆိုခြင်းရို့ဖြင့် အချိန်ကုန်လွန်စီရန် ကြိုးစားခကတ်တေ။ ယေကေလဲ ထိုအမိုက်ထုလွမ်းမိုးချိန်မာ (၇)ရက်အတိ ရှည်ကြာခစွာဖြစ်ရာ ထိုလှောက်ရှည်ကြာရေကာလအထဲ ကိုယ်ရို့မီးဖိုသုံးထင်း ချောင်းများ ကုန်ဆုံးထိအောင် ထိုအမိုက်ထုမာ မကုန်ဆုံးနှိုင်ရေကြောင့် ထရံမာချိတ်ဆွဲထားရေ Sa-Ai ပွဲတော်ပြု လုပ်ပြီးရေ သားကောင်ဧ့ အဂေါင်းနန့်ဂြိုရို့ကို မီးစိုက်ခကတ်လီရေ။ ယေကေလဲ Pu Lunkim အုပ်စုစွာ အချိန်ကြာ လာရေနန့်တတူ ညောင်းညာလာခကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ယင်းရို့အနိန်နန့် မျက်စိမမှိတ်စီရန် ယင်းရို့၏ မျက်ခွံနှစ်ဘက်ကို အထက်အောက် နှီးဖြင့်ထောက်ထားခကတ်ရာ အိပ်ပျော်နီကတ်စီကာမူ မျက်စိမှိတ်ခြင်းမဟိကတ်တော့ဘဲ အမိုက်ထုကိုကျော်ဖြတ် ခကတ်ရေကြောင့် သီခြင်းမှလွတ်မြောက်ခကတ်ရေလို့ ထိုရာဇဝင်မှတ်တမ်းအရ သိဟိရလီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း pu Lunkim ရို့စွာ။ Mujin kheh-nin အမိုက်ထုလွမ်းမိုးချိန်မာ(Laapi)ကို သီဆိုကတ်ရင်းကိုယ့်ကို ကိုယ့်ဂုဏ်ဖော်လာခကတ်တေ။ ==ထာဒို အစ ဟန်လင်းက== ကူကီးလူမျိုးတိအနက် ထာဒိုကူကီးအနွယ်ဝင်များအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့မာ မြင့်မြတ်ရေ မင်းမျိုးမင်းနွယ်မှဆင်းသက် လာခသူတိဖြစ်ကတ်တေဟု သမိုင်းစဉ်ဆက်တလျှောက်လုံးခံယူလာခကတ်တေ။ ယင်းပိုင်ခံယူကတ်ရာမာ ပုဂံခေတ်မရောက်ခင်က ပေါ်ပေါက်ခရေ ဟန်လင်းခေတ်ကို အခြီခံခကတ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် ထိုဟန်လင်းနိုင်ငံစွာ ကူကီးလူမျိုးများဇာမျိုး ဇာပုံဆက်နွယ်မှုတိဟိခရေကို တင်ပြလိုက်ရလီရေ။ ကူကီးရာဇဝင်အရ BC(၁)ရာစုခန့်မာ သတိုး(Thado)ဟုနာမည်ရရေမင်းတပါးစွာ ကိုယ်ရို့ဧ့ဆွီမျိုးအသိုင်းအဝိုင်း တိနန့်နီးစပ်ရာ မိတ်ဆွီသင်္ဂဟတိကိုစုစည်းပြီး တိုင်းပြည်တခုကို ထူထောင်ခရေ ထိုတိုင်းပြည်ကို (Hantlen)ဟတ်လင် ဟု အမည်ပီးခကြောင်းသိဟိရရေ။ ဟတ်လင်ဆိုစွာမှာ ကြီးမြတ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေဖြစ်ရာ ထိုနိုင်ငံမာ ကြီးမြတ်ရေ တိုင်းပြည်(သို့မဟုတ်)ဘုန်းတန်ခိုး ထွန်းတောက်ရေတိုင်းပြည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရဟိရေ။ ဒေပိုင်နန့် ကူကီးအနွယ်ဝင်ဖြစ်ရေ Thado -Kuki လူမျိုးစုတိက ဟံလင်းမာကိုယ်ရို့ဧ့ရှေးဟောင်းနိုင်ငံဖြစ်ခကြောင်း ခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ မှတ်သားလာခကြ လီရေ။ ထာဒိုကူကီးရာဇဝင်အရ(Hatlen)နိုင်ငံစတင်တည်ထောင်ခရေ သျှင်ဘုရင်ဧ့နာမည်မာ (Thado)သတိုးမင်းဖြစ်ပြီးကေ ထိုသျှင်ဘုရင်အား ယင်းဧ့မျိုးဆက်များဖြစ်ခကတ်ရေ ရန်ပေါင်(Yampao), ရမ်ခိုင်(Yamkhai),ရန်မန်(Yammang)ရို့မှ ဆက်ခံ ခကတ်ရေအပြင် ထိုဟန်လင်းနိုင်ငံကို မင်းဆက်ရေ(၆)ဆက်ကြာမျှ ထိမ်းနှိုင်ခကတ်တေဟု သိဟိရရေ။ ထိုသမိုင်းကြောင်းအရ ဟန်လင်းခေါ်(Hatlen)တိုင်းပြည်စွာ တခေတ်ပြီးတခေတ် ပိုပြီးကေတိုးတက်ပါလတ်တေနန့်အညီ နောက်ဆုံးမင်းလက်ထက်မာ ထိုနိုင်ငံတော်ဟိ မင်းမျိုးမင်းနွယ်အတွင်းမာ ကလိန့်မေသျှေတဦးစွာ ထူးခြားစွာဖွားမြင်ခရာ ထို အချေကို ထုံးစံအရ သီတင်းပတ်အပြီးမာ နာမည်နာမကင်ပွန်းတပ်ခြင်းနန့် နှားဖောက်မင်္ဂလာပွဲကို စည်ကားစွာကျင်းပခကတ် ရေ။ ထိုကောင်မချေှာမင်းမျိုးမင်းနွယ်ဖြစ်ရာမကဘဲ ထူးဆန်းစွာမွီးဖွားခရေကြောင့် (Hatlen)ကို အစွဲပြုပနာ Lenchonghoi ဟုအမည်ပီးခကတ်ရေ။ ဒေပိုင်နန့် Lenchonghoiစွာ အရွယ်ရောက်လှာစွာနန့်အမျှ တစ်နိတခြားချောမောလှပလာခရာမှ ယင်းဧ့သတင်းမာလည်း နိချင်းညချင်းပြန့်နှံ့ခလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် ထိုနိုင်ငံစွာလေ့ Lenchonghoi ဧ့ လှပမှုအဟိန်ကြောင့်ပိုပြီးကေထင်ပေါ်လှာခလီရေ။ တရက်သောခါ ထိုမင်းသမီး Lenchonghoi စွာ သူမဧ့အခြွီအရံတိနန့်တတူချောင်းသို့ဆင်းပြီးရီချိုးခရေမှ ယင်းဧ့ဆံပင်တပင်စွာ ထိုချောင်းဧ့ရီစီးအတိုင်းမျိုးပါလားခလီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်းထိုချောင်းဧ့အောက်အရပ်မာနန်းစိုက်ရေ Khalvompu ဟုခေါ်ရေမင်းတပါးဧ့ရီးချိုးချိန်နန့် တိုက်ဆိုင်နီခရေဖြစ်တေအတွက် ထိုဆံပင်အား Khalvompuမှတွိဟိခလီရေ။ သို့အတွက်နန့် Khalvompu စွာလေ့ ဒေလောက်ရှည်လျားရေဆံပင်ကို တခါမျှပင်တွေ့ဘူးခခြင်းမဟိစွာဖြစ်ရာ ဆံပင်ပိုင်သျှင်အား သိဟိလိုစိတ်ပြင်းပြခလီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း Khalvompu3 စွာ ယင်းဧ့အခြွီအရံတိကို ထိုချောင်းအတိုင်းဆန်တက် စီရင်း ဆံပင်ပိုင်သျှင်အမျိုးသမီးကို ယှာပုံတော်ဖွင့်စေကတ်ရေကြောင့် နောက်ဆုံးမှာ ထိုဆံပင်ပိုင်သျှင်ကို ဟန်လင်း(Hatlen) တိုင်းပြည်မာတွိဟိခကတ်ရေ။ ယင်းပိုင်တွိဟိပြီးကေ ထိုမင်းမူမင်းထမ်းတိစွာ အကြောင်းစိုကို လျှောက်ထားခကတ်ရာ မင်းကြီးစွာ မင်းမူထမ်းတိကို ထိုဟပ်လင်းပြည်သို့စေလွတ်ခပြီး လက်ဆောင်းပဏာတိကို ဆက်သစေကြရေအပြင် မကြာခင်မာ ယင်းကိုယ်တိုင်လေ့ ဟံလင်းမင်းနန့် အဆွီခင်ပွန်းဖွဲ့ခကတ်ရေ။ ယင်းပိုင်လည်ပတ်ရခြင်းကာလည်း Lenchonghoiကို သိမ်းပိုက်နိုင်ဖို့ဉာဏ်ဆင်ခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း အချိန်ကြာလာရေနန့်တတူနောက်ဆုံးမှာ ထိုအကြံကိုအကောင် အထည်ဖော်ဖို့အခွင့်အရီးကို တွိဟိလာခဲလီရေ။ ထိုအခွင့်အရီးမာ ဟံလင်းမင်းနန့်ကြွီကစပ်ပြီးအနိုင်ရဟိပါက ထို အပျိုမကို သိမ်းယူရန်ပင်ဖြစ်လီရေ။ ဒေပိုင်နန့် Khalvompu စွာ တရက်ရေအခါ ဟံလင်းမင်းထံအလည်အပတ်လားပြီးကေ ကြွီကစပ်ခြင်းနန့် ယှုံးသူမှနိုင်သူအား နိုင်ငံအလပ်နန့် ထိုနိုင်ငံအထဲဟိ ကိုယ်ရို့ ကြိုက်နှစ်သက်ရေ ကလိန့်မေသျှေကိုယူရန် ကမ်းလှမ်းလာခရာ ယင်းဧ့အကြံကိုအရိပ်ကျခြင်းမဟိရေ ဟံလင်းမှ Khalvompuအားယင်းဧ့မိတ်ဆွီရင်းချားပိုင် သဖောထား ဗျာယ် သူတောင်းဆိုသမျှကို ယုံကြည်စွာ ကတိသတ်ခလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် သျှင်ဘုရင်နှစ်ဦးရို့စွာ ကစပ်ကတ်ရာမှ နောက်ဆုံး မာ Khalvompuယှုံးနိမ့်ခကြောင်း ထိုရာဇဝင်အရ သိဟိရလီရေ။ သို့အတွက်နန့် မှန်းချက်နန့် နှမ်းထွက်မကိုက်ရေ Khalvompu စွာ ကိုယ်ရို့ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုလိုက်နာဖို့လို့ ကတိသတ်လျှက် ယင်းဧ့နီပြည်တော်သို့ပြန်လားခလီရေ။ ယကေလေ့သော့လက် တွေ့မာ Khalvompu စွာ ကတိမတည်ယုံမျှမက စစ်အင်အားအရွီပြတ်ဖြင့် ဟံလင်းနိုင်ငံတော်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခ လီရေ. ယင်းအတွက်နန့်လည်း အငိုက်မာလျှပ်တပြက်ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းခံရရေ ဟံလင်းနိုင်ငံသားတိစွာ စစ်ယှုံးပြီး အထက်အရပ်သို့ဆုတ်ခွါခကတ်လီရေ။ ယင်းပိုင်ဆုတ်ခွါခကတ်ရာမာ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်ရင်း ဧရာဝတီမြစ်နန့် ချင်းမားမြစ်ဆုံရာဒေသမာ ချင်းမားမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ထပ်မံဆန်တက်ခကတ်တေ။ ယင်းကနိန်တဆင့် လုံခြုံရေနီရာဖြစ်ရေ Twikika မြစ်ဖီးမာ စခန်းချခကတ်တေဟု ထိုရာဇဝင်မှတ်တမ်းအရသိရရေ။ Twikikia ဆိုစွာမှာ မြစ်နှစ်ဂွရာနီရာဟု အဓိပ္ပာယ်ရဟိပြီး လက်ဟိချင်းမားမြစ်နန့် မြစ်သာမြစ်ရို့ဆုံရာဒေသကိုခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်ကြောင်းသိဟိရရေ။ ထိုမြစ်သာမြစ်ကို Gundung အဖြစ် ကူကီးလူမျိုးတိက ခေါ်ဆိုခကတ်လီရေ။ ယင်းနည်းတိုင်း ယင်းရို့စခန်းချခကြရေနီရာ Kholkip, Kholjang ဟု ခေါ်ဆိုခကတ်ရာ လက်ဟိကလေးမြို့နန့် ကလေးဝရို့ပင်ဖြစ်ကြောင်းသိဟိရရေ။ ဒေပိုင်နန့် ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ဟန်လင်း မှတဆင့် Kholkip,Kholjang သို့ရောက်ဟိခကတ်ပြီးကေ ယင်းကနိန်တဆင့်ဒေနိအခြီချနီထိုင်ကတ်ရေ အချေကဘော်ဒေသကို ရောက်ဟိ လာခကတ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်းသမိုင်းမှတ်တမ်းအရသိဟိရလီရေ။ ထိုအချိန်ကာလမာ ကူကီးလူမျိုးတိမာစစ်ပြေးဒုက္ခစွာဘဝရို့ရောက်ဟိခကတ်ချိန်ဖြစ်တေနန့်အညီကိုယ်ရို့အကြား လမ်းညွှန်မှုကင်းမဲ့နေချိန်လည်းဖြစ်တေအတွက် စစ်ယှုံးသူတိအထဲဖြစ်ပေါ်တတ်လိ့ဟိရေ သဘာဝအတိုင်း ကူကီးလူမျိုးများ အတွင်းမှားအုပ်စုအသီးသီးနန့် ဂိုဏ်းဂနအသီးသီးပေါ်ပေါက်ခချိန်လည်းဖြစ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် ထိုအုပ်စုအသီးသီးရို့စွာ ယင်းရို့လုံးခြုံမှုဟိဖို့ဟုယူဆရရေနယ်မြီတိကို ရွီးချယ်လာခကတ်ရာမှ တချို့စွာ တောင်ပေါ်ဒေသတိသို့ ပြောင်းရွီးခကြ ရင်ချင်းတောင်တန်းတလျှောက်မာ နီထိုင်ခကတ်ပိုင် တချို့စွာလေ့ ထိုနီရာမှတဆင့် နောက်ဖက်ဒေသကိုဦးတည်ခ ကတ်ကေလူရှည်တောင်တန်း၊ မဏိပူတောင်တန်းရို့အပြင် ကခြားနန့်အာသံဒေသတိအထိပါပြန့်နှံ့လာခကတ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထိုဒေသဟိ ဌာနေတိုင်းရင်သားလူမျိုးစုအသီးသီးရို့၏ သမိုင်းကြောင်းအရသိဟိရလီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ကောင်းကောင်းစိမ့်မြရေ တောင်ပေါ်ဒေသမာ နီထိုင်ကတ်သူတိဖြစ်တေ။ ယင်းရို့နီထိုင်ရေဒေကိုအခြီခံဗျာယ်လူမျိုးနာမည်ကို မီရိုး(သို့)ရိုးမီ အဖြစ် ယင်းထိုနည်းတူမြောက်ဘက်ဒေသရို့နီထိုင်ကတ်သူတိစွာလေ့ ထိုဒေသကိုအစွဲပြုပြီး ယင်းရို့၏လူမျိုးနာမည်ကို Mhar(မာလ်) ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် အလယ်ဗဟိုမာနီထိုင်ကတ်သူတိမှ လိုင်းမီ ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် တောင်ဘက်ဟိလူမျိုးတိက Simte (တောင်ဘက်သားတိ)အစဟိရေဖြင့်ကိုယ်ရို့လူမျိုးနာမည်နန့် ပတ်သတ်လို့နယ်မြီဒေသတိကို အခြီခံခကတ်ခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့်အချိန်ကြာလာရေနန့်တတူဟိုလူမျိုးတိစွာပင်အပြောအဆို၊အနီအထိုင်နန့် အပြုအမူများ ကွဲပြားခြားနားလာခကြ အတွက်နန့် လူမျိုးတမျိုးအဖြစ်မှ လူမျိုးပေါင်းများစွာပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ တွိဟိရလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် " အနေဝီးတော့အစားကွဲ၊အစားကွဲတော့စကားကွဲ၊ စကားကွဲတော့သွီးကွဲ၊သွီးကွဲတော့လူမျိုးကွဲ" ဆိုရေစကား နန့်အညီ" တကျောင်းတိုင်းထာ တရွာတပုဒ်ဆန်း" လာခကြစေ ကာမူအရင်းစစ်လျှင်မြီမာအဝါးတုတ်ဟူရေအတိုင်း တအူးတုံ ဆင်း ညီရင်းအစ်ကိုတိပင် ဖြစ်ကတ်လီရေ။ ဟန်လင်းနိုင်ငံနန့်ပတ်သတ်လို့မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတိစွာ မြန်မာမူအဖြစ် ဖန်တီးခကတ်စွာနန့်အညီ Hatlen(ဟန်လင်) မှဟန်လင်း(Hanlen)အဖြစ်သမုတ်လာကတ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်းကူကီးလူမျိုးရို့မှခံယူကတ်တေ။ မြန်မာ့သမိုင်းမာအထူးအနိန်နန့် မှန်နန်းရာ ဇဝင်မာယင့်ချင့် ဘုရင်းတိမာမင်းဆက် (၈)ဆက်ထိကြာရှည်ခရေလို့ဖော်ပြထားရေအပြင် ထိုတိုင်းနိုင်ငံတော်မာလေ့သော့ သရေတနားချေတဗွေချေရာအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းခံရပီးရေ။ ထိုသမိုင်းကြောင်းနန့်ပတ်သတ်ပြီးမှန်နန်းရာဇဝင်ဧ့ စာမျက်နှာ(၁၇၇) မာအောက်ပါအတိုင်းဖော်ပြထားလီရေ။ ဒွတ္တရန်မင်းကစပြီးကေ သီရိရာစ်မင်းတိုင် မင်းသျှစ်ဆက်ရို့အကြောင်း သာသနာ့တော်သက္ကရာဇ် တရာ့ခုနှစ်ဆယ့်တခုနန့် ရောက်ရေအခါ ထိုမင်း၏ သားတော် ဒွတ္တရန်မင်းဖြစ်တော်မူဧ့။ အိမ်နိမ့်(၅၉)နှစ် စည်းစိမ်(၂၂)နှစ်၊ သက်တော်(၈၁)နှစ်မာ အနိစ္စရောက်တော်မူဧ့။ အနိကျရောက်လိုသော်တနိတည်းမာ မိုးကြိုး ခုနှစ်ချက်ကျဧ့။ သာသနာ့တော်သက္ကရာဇ် (၁၃၃)ခုသော် ထိုမင်း၏သားတော် ရန်ပေါင်းမင်းဖြစ်တော်မှုဧ့ အလှူကောင်း မှုမာ မွီးလျော်တော်မူဧ့။ ပညာဟိရို့နန့်ပေါင်းဘက်လို့ ဉာဏ်ပညာကြီးဧ့။ သာသနာ့သက္ကရာဇ်(၂၉၃) ခုနှစ်မားထိုမင်း၏ သားတော် ရန်မန် မင်းဖြစ်တော်မှုဧ့။ ထိုမင်းကာအကျင့်သဘောလျစ်လျူရှုတတ်ဧ့။ သက်တော်(၈၀)သော် အနိစ္စရောက်တော် မူဧ့။ သာသနာ့တော်(၄၉၃)ခုရောက်ရေအခါ ထိုမင်း၏သားတော် ရက္ခန်မင်းဖြစ်တော်မူဧ့။ အရောင်အဆင်းလည်းဝဧ့။ မိဖုရားလည်းပေါဧ့စသည်အနိန်နန့် ထိုမင်းဆက်ရို့၏ အကြောင်းကို ရီးသားထားကြောင်းတွိဟိရရေ ==ကူကီးစာပီ== ကူကီးရာဇဝင်အရ ကိုယ်ရို့စွာ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာအချိန်က ကိုယ်ပိုင်စာပီဟိခကတ်ရား ထိုစာပီမာ သားရေထက်မာ ရီးသားထားရေဟုသိဟိရရေ။ ထိုစာပီအားအစိုင်အဆက်ထိမ်းသိမ်းလာခကတ်ရာမှ ပျောက်ဆုံးခကြောင်း သိဟိရရေ။ ယေကေလဲ ဇာပိုင်ပျောက်ဆုံးခြ့စွာကိုမူ တဦးနန့်တဦးအကြားဖော်ပြချက်စိကေချေစီကွဲပြားကတ်တေ။ တချို့ မှတ်တမ်းအရကိုယ်ရို့ဘိုးဘွားတိစွာ ရီကြိုင်ရာမြက်နုရာကို လားလာခကတ်ရင်း ထိုသားရီမာ မိုးရီစို သဖြင့်နီလှမ်းခကတ်ရာမှ ခွီးချီခြင်းခံခရရေဟုသိဟိရရေ။ ယေကေလဲတချို့သုံးသပ်သူရို့၏အဆိုအရတရုပ်မင်းစွာ ကူကီးလူမျိုးများမာထိုစာပီကို ပိုင်ဆိုင်ခြင်းအားဖြင့် တချိန်ချိန်မာ ကိုယ်ရို့ထက်သာလွန်မည်ကိုစိုးရိမ်ခရေကြောင့် ထိုစာကိုဖျက်ဆီးပြီး ပိုင်ရှင့်ဖြစ်ရေ ကူကီး လူမျိုးများထံ ခွီးချီသွားပြီဟု ဝါပြောဆိုခခြင်းဖြစ်တေဟုသိရရေ။ ယင်းပိုင်ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ပိုင်စာပီပျောက်ဆုံးခကတ်ရေဖြစ်စီ၊မဟိခကတ်ရေဖြစ်စီ ကိုယ်ရို့ဘိုးဘွားစဉ်ဆက် သမိုင်းကြောင်းနန့်ပတ်သက်ပနာ မှတ်တမ်းတင်ထားရေစာပီ၊ ပုရပိုက်နန့်ကျောက်စာအစဟိရေ သမိုင်းဆိုင်ရေအချက်အလက်များ မာ အလွန်နည်းပါးခရေ။ ကိုယ်ရို့ဧ့သမိုင်းကြောင်းနန့်ပတ်သက်ပြီး ခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ နုတ်အားဖြင့်လက်ဆင့်ကမ်းမှတ် သားလာခကြရေ ပစရာဇဝင်တိကိုရာတွိဟိရရေ။ စာပီမဟိခရေကြောင့် ယင်းရို့ကြုံတွိခကြရေ အဖြစ်ပျက်တိ၏ အချိန်ကာလတိကို အရာသူတိထံ ပြောဆိုကတ်ရာမာဇာသူမှ ပွဲတော်ကျင်းပရေနှစ် (သို့မဟုတ်)ဇာနီရာတွင် ယာခွတ်ရေနှစ် စသည်အနိန်နန့် အတိတ်ကာလဖြစ်ပျက်မှုဧ့ အချိန်ကာလတခုခုကိုမူတည်ပြီးပြောဆိုခကတ်ရေ။ နမူနာ- အိန်းဂလိချ်နန့်စစ်ဖြစ်ခချိန်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ Poigal စသည်အနိန်နန့်အတိတ်က အဖြစ်အပျက်တခုခုဧ့ အချိန်ကာလကိုမူတည်ပြီးနားလည်မှု ယူခကတ်လီရေ။ စာပီဟိရေလူမျိုနန့်စာပီမဟိရေလူမျိုးတိစွာ ရိုးရာဓလိထုံးစံနန့် ထဥိကျေးမှုတိအပြင် လူမှုရီး၊ စီးပွားရီး၊ အုပ်ချူပ်ရီး၊ တရားစီရင်ရီး၊ ပညာရီးစရေဘက်ပေါင်းစုံမာ မြောက်မြားစွာကွာခြားလားမေဖြစ်ကေလေ့ ကူကီးလူမျိုး များမာ ကိုယ်ပိုင်စာပီမဟိခကေလေ့ ယင်းရို့ကျင့်သုံးလာခကတ်ရေ ယိုင်ကျေးမှုရိုးရာဓလိထုံးစံတိအပေါ် ပြန်ပနာသုံးသပ် ခြင်းအားဖြင့် မျက်မှောက်ခေတ်ကာလအထိ ကျင့်သုံးရန်သင့်တော်ရေပြည့်စုံကြွယ်ဝရေ ယိုင်ကျေးမှုတိကို ပိုင်ဆိုင်ခကတ် ကြောင်းတွိမြင်ရလီရေ။ ထိုအချက်ကိုသုံးသပ်ခြင်းအားဖြင့် ကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့်လွန်ခရေအချိန်က ကိုယ်ရို့မာကိုယ် ပိုင်စာပီဟိခကတ်တေဆိုရေ ခံယူချက်နန့်ပတ်သက်ပြီး ဖြစ်နှိုင်ခြီဟိရေဟုဆိုရပေမည်။ ကူကီးစာပီနန့်ပတ်သက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီးရဟိပြီးကေ ချင်းပြည်နယ်တွန်းဇံမြို့နယ်အထဲဟိ ကူကီးရွာ ဟောင်းဖြစ်ခရေ Yampi ရွာဟောင်းမာကျောက်တိုင်တခုအပေါ်မာ ရီးသားထားခရေကျောက်စာကိုတွိဟိခကတ်ရေ။ ဒေသခံတိ၏ပြောစကားအရ ထိုကျောက်စာတွိဟိရေနီရာမာ Yampi ဟုခေါ်ရေ ထာဒိုမျိုးနွယ်စုတိ၏ ရွာဟောင်းဖြစ် ရေလို့ သိဟိရရေနန့်အညီ ထိုရွာဟောင်းကိုအစွဲပြုပြီး ထိုကျောက်စာရီးသားထားရေကျောက်တိုင်အား Yampi-Molsong ဟုခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ ဒေနိထိခေါ်ဝေါ်သမုတ်လာခကတ်တေ။ ထိုစာအားဇာသူကမျှဖတ်ပနာမရကြောင်း သိရရေအပြင် ထိုကျောက်စာနန့်ပတ်သက်ပနာ ဘာသာဗေဒဆိုင်ရေပညာသျှင်ရို့ဧ့ သုတေသနပြုချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံမာ တွိဟိခသရွိ ကျောက်စာတိအနှက် ရှေးအကျဆုံးဖြစ်တေဟုသိရရေ။ အမှန်လို့ဆိုကေလည်း(Yampi)ဆိုရေရွာ နာမည်စွာ ထာဒိုကူကီး မျိုးနွယ်စုအထဲဟိ(Sitlhou)ဆွီမျိုးစုတိကခေတ်အဆက်ဆက်မာ မှည့်ခေါ်ခကြရေ ရွာနာမည် ပင်ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် Yampiဆိုရေရွာနာမည်မာ ယင့်ချင့်Sit-lhouမျိုးနွယ်စုများအနိန်နန့် ဇာနီရာဒေသမာ နီထိုင်လာ ခကတ်စီကာမူ ယင်းရို့တည်ခရေရွာဧ့နာမည်ကို Yampiဆိုပနာပင်မှည့်ခေါ်လာလတ်ကတ်တေဖြစ်ရာ ထိုရွာနာမည်မာ Sitlhou မျိုးနွယ်စုရို့၏ မူပိုင်ရွာအဖြစ်ထင်ကျန်လာခရခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်းထိုမျိုးနွယ်စုများတည်လှာခကတ်ရေ ရွာဟောင်း တိကို လက်ဟိအိန္ဒိယမြန်မာနယ်စပ်ဖြစ်ရေ ချင်းပြည်နယ်။ မဏိပူလ်ပြည်နယ်နန့် အထက်ချင်းမားဒေသများမာ နနောင်းရေ အထောက်အထားတိနန့်တကွတွေမြင်နိုင်လီရေ။ ထာဒိုကူကီးသမိုင်းမာလည်း ကိုယ်ရို့စွာလွန်ခရေနှစ်ပေါင်း မြောက်မြား စွာအချိန်က Yampiရွာကို တည်ထောင်းခကတ်ကြောင်းပါဟိရေရာမကဘဲ ထိုရွာနန့်ပတ်သက်ရေ ရွာဇဝင်တခုဟိခလီရေ။ ထိုရာဇဝင်အရ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာအချိန်မာ ကိုယ်ရို့စွာရွာတရွာကိုတည်ခကတ်ရာ ထိုရွာဧ့နာမည် အား Yampiဟုမှည့်ခေါ်ခကတ်တေဟုသိဟိရလီရေ။ ထိုရာဇဝင်အရ ထိုရွာမာ Mulaupi ဟုခေါ်ရေ လူသားစားရေ ဧရာမ ငှက်ဘီလူးတကောင်ဟိရာ ယင်းကိုတနိလျှင်လူတယောက်စီ ဆက်သရရေအပြင် တကယ်လို့ယင်းပိုင် ဆက်သခြင်းမဟိပါက ထို ငှက်ဘီလူးစွာ ရွာမားသို့ဝင်လှာကာရွာသားတိကို အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်စားလိဟိရေ။ ဒေပိုင်နန့် Yampi ရွာသားတိ စွာ ငှက်ဘီလူးအားနိစိုင်နိတိုင်းရွာသားတစ်ဦးချင်းစီဆက်သခကတ်ရာ အချိန်ကြာလာရေနန့်တတူရွာသူရွာသားတိမာ ပပျောက် လုမတတ်ဖြစ်ခရရေဟု ထိုရာဇဝင်အရသိရရေ။ ယေကေလဲကံကောင်းထောက်မစွာဖြင့် ရွာသားတိပပျောက်လုနီး အချိန်မာ ထိုရွာမာသူရဲကောင်းတဦးမွီးဖွားခကာ ထိုဂဠုန်ကိုသတ်ဖြတ်ခလီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ထိုရွာဧ့အကြီးအကဲစွာ ဂဠုန်ကို သတ်ဖြတ်ယင့်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျောက်တိုင်စိုက်ထူကတ်ရာ ယင်းကိုYampi ကျောက်တိုင်(သို့)Yampi-Moulsong ဟုခေါ်ဆို ကတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ထိုကျောက်တိုင်မာ ယင်းသူရဲကောင်းမှသတ်ဖြတ်ခရေ Mulaupiပုံ၊ သူ၏လက်နက်တိအပြင် နီလုံးပုံရို့ရီး ဆွဲထားပြီးသား ယင်းရို့အောက်မာ ကျောက်စာ(၇)ကြောင်းမျှရီးသားထားရေဟု မျက်မြင်သက်သီတိဧ့ပြောစကားအရသိဟိရ ရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်းတချို့ကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့် ထိုကျောက်စာမာ ကိုယ်ရို့ဘိုးဘွားတိကပျောက်ဆုံးခရေ စာပီဖြစ်နိုင် ရေလို့ ယုံကြည်ကတ်တေ။ ထိုကျောက်စာအား မဆလခေတ်မာပက္ခဒိန်အဖြစ် ထုတ်လုပ်ခကတ်ရာ အာဏာပိုင်ရို့မှတားမြစ်ခ အတွက်နန့် နောက်ပိုင်းမာ ထိုကျောက်စာနန့်ပတ်သက်ပြီး ပြည်သူလူထုဧ့အာရုံစူးစိုက်မှုနည်းပါးပါလတ်တေ။ တချို့မှထို ကျောက်စာကို အာဏာပိုင်ရို့မှဖျက်စီးကတ်ရာဟုပြောဆိုကတ်ကြောင်း ဝမ်းနည်းစွာသိဟိရရေ။ ဇာပိုင်ပင်ဖြစ်ဖြစ် အိန်းဂလိချ် အစိုးရ အနိန်နန့် ကူကီးနယ်မြီကိုသိမ်းပိုက်ခပြီးကေ ရောမအက္ခရာကို အခြီခံပြီး ကူကီးစာပီကိုတီထွင်ပီးခကတ်လီရေ။ ထိုအချက်စွာပင် ကူကီးလူမျိုးတိအတွက် တိုင်းတပါးဧ့လက်အောက်ကိုကျရောက်ခကြစီကာမူ ထိုစာပီကို ပိုင်ဆိုင်နှိုင်ခကြ အတွက်နန့် အယှုံးထဲကအမြတ်ရဟိခကတ်ရေလို့ ဆိုရဖို့ရာဖြစ်လီရေ။ ယကေလေ့သော့ မြန်မာနိုင်ငံမာ ခေတ်အဆက်ဆက်မာ အုပ်ချူပ်သူအစိုးရ အဆက်ဆက်ရို့မှ ကူကီးလူမျိုးတိ၏ စာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအား လွတ်လပ်စွာဖော်ထုတ်ခွင့်မပြုခြင်းစွာပင်ဒေနိကူကီးလူမျိုးတိကိုအရာလူမျိုးတိထက်ဘက်ပေါင်း စုံမှနောက်ကျကျန်ရစ်စေလီရေ။ ==ကူကီးယိုင်ကျေးမှုနန့် ရိုးရာဓလိထုံးစံတိ== ကမ္ဘာ့လူသားအသီးသီးရို့မာ ပထဝီရီမြီဒေသတိအပြင် တောတောင်ရာသီဥတုအလိုက် နီထိုင်ရာဒေသများ ကွဲပြားခရေ နန့်အညီ ဟိုလူသားတိစွာ ထိုမတူညီရေသဘာဝဧ့ ကွဲပြားခြားနားမှုကိုလိုက်လို့ လူသားတိမာအနီအထိုင်၊အပြောအဆို ရို့အပြင် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတိစွာလေ့ ကွဲပြားလာခရလီရေ။ ထိုမတူညီကွဲပြားမှုတိစွာလေ့ နယ်မြီဒေသကိုလိုက် လို့ အပူပိုင်းနန့် အအီးပိုင်း၊တောင်ပေါ်နန့်မြီပြန့်၊ စွတ်ရေဒေသနန့် ခြောက်သွိရေဒေသအစဟိရေဖြင့် လူသားတိဧ့ အကျင့်စာရိုက်မာလေ့သော့ ကွဲပြားလာခပြန်လီရေ။ ဒေပိုင်နန့် ဒေနိကမ္ဘာ့လူသားတိအတွင်းမှာ ဘာသာစကား၊ယုံကြည်မှု၊ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံနန့် အသားအရီာင်တိရာမကဘဲနန့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရများမှာပင် လူတမျိုးနန့် အရာလူမျိုးတမျိုးအကြာမှာ ကွဲပြားမှုကို ပေါ်ပေါက်စီရေဟု သိပံပညာသျှင်ရို့မှရှာဖွီတွိဟိလာခရလီရေ။ ထိုနည်းတူကမ္ဇာယှင့်စွာနိစိုင်နန့်အမျှ တိုးတက်ပြောင်းလဲပါလတ်တေနန့်အညီ လူသားတိစွာလေ့ ထိုပြောင်းလဲမှုနန့်အတူ ကျောက်ခေတ်လူသားအရိုင်းဘဝမှ ဒေနိအထိတိုးတက်ပြောင်းလဲပါလတ်တေကိုတွိမြင်နိန်ရလီရေ။ ဒေပိုင်နန့် ပြောင်းလဲလာရေ လူနီမှုစနစ်ကိုလိ်ုက်လို့ လူသားတိစွာလေ့ ခေတ်နန့်အညီကိုယ်ရို့ဧ့ ယိုင်ကျေးမှုတိအပေါ်ပြုပျင်ပြောင်းလဲမှုတိကို ပြုလုပ်လာခကတ်လီရေ။ ထိုနည်းတူ ဒေနိတိုးတက်လာခရေ ကမ္ဇာယှင့်မာလူသားတိအနိန်နန့် ကျင့်သုံးလာခကတ်ရေ ယိုင်ကျေးမှုစနစ်စွာလေ့ ကျောက်ခေတ်လူသားအရိုင်းဘဝနန့်များစွာကွဲပြားလာခရလီရေ။ သို့အတွက်နန့် ယိုင်ကျေးမှုဆိုစွာမှာ လူမျိုးတိ၏အဆင့်အတန်း ကိုတိုင်းတာရေ ကိရိယာပိုင်ဖြစ်လှာခရလီရေ။ ထိုနည်းတူလူသားတိအနိန်နန့် နိစိုင်နန့်အမျှကိုယ်ရို့ဧ့စားဝတ်နီရီးအတွက်လူမှုရီးနယ်ပယ်အသီးသီးမာ ရုန်းကန် လှုပ်ရှားကတ်ရာမာ ကိုယ်ရို့သင့်တော်ရေ ယုံကြည်မှုတခုအပေါ်အခြီခံပြီးကျင့်ကြံလာခကတ်ရာမာ ထိုအနီအထိုင်အပြောအဆိုနန့် အပြုအမူတိစွာပင်လျှင် ကာလတာရှည် ကျင့်သုံးလာကြချိန်မာ သက်ဆိုင်ရေလူမျိုးတိအတွက်ယိုင်ကျေးမှုနန့်ရိုးရာဓလိ ထုံးစံအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာခရေအဖြစ်များကိုလေ့တွိမြင်ရလီရေ။ ဇာပိုင်ပင်ဆိုစေ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ လူမျိုးတမျိုး ဧ့အင်္ဂါရပ်တိနန့်ပြည့်စုံရေ လူမျိုးများဖြစ်ကတ်တေနန့်အညီ ရှေးအစိုင်အဆက်မှစပြီးကေပြည်စုံရေ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာယိုင်ကျေးမှုများ ကို ပိုင်ဆိုင်လာခကတ်ကြောင်း အောက်ပါကူကီးယိုင်ကျေးမှုတိအရ သိဟိနိုင်လီရေ။ ဒေနိကူကီးဆိုပနာ ခံယူကြသူတိစွာ ရှီးပဝေသဏီမှစပြီးကေ ယင်းရို့ကြုံတွေ့ဖြတ်သန်းလာခကတ်ရေ အဖြစ်ပျက်တိကို စာပီအားဖြင့်မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမဟိသော်လည်း နူတ်အားဖြင့်သားစိုင်မြီးဆက် စတင်မှတ်သားခကတ်လီရေ။ ခေတ်အဆက် ဆက်မာ ကိုယ်ရို့မာ မြင့်မြတ်သူတိအဖြင့်ခံယူခကတ်ရေကြောင့်လည်း မျိုးရိုးကိုနိူင်နင်းစွာထိန်းသိမ်နိူင်ခကတ်လီရေ။ ဧပိုင် ထိ်န်းသိမ်နိူင်ခကတ်ရေ အဓိကအကြောင်းကေမှာလည်း ကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့် ကိုယ်ရို့ဧ့ ဖြစ်တည်မူကို ဂုဏ်ယူနိူင် ခကတ်ရေကြောင့်ပင်ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ကူကီးလူမျိုးများအနိန်နန့် လူမျိုးခြားရို့နန့်သွီးနှောသူတိစွာ ကိုယ်ရို့လူမှု အတိုင်အဝိုင်းဧ့ ဝိုင်းကျင်ခြင်းခံရရေကြောင့် ယင်းသူမာ ဇာသူမဆိုဂုဏ်သိက္ခာကျဆင်းရစမြဲပင်ဖြစ်တေ။ အထူးအနိန်နန့် လပျိုကလိန်မေျားအကြားမာ ပိုပြီးကေတွိဟိနိူင်လီရေ။ ထိုကြောင့်လည်း ကူကီးလူမျိုးများမာ ကိုယ်ပိုင်စာပီမဟိခကတ်စေကာမှု လူမျိုးပပျောက်ခြင်းမဟိဘဲ ကိုယ်ရို့ဧ့ရိုးရာယိုင်ကျေးမှု ဓလိ့ထုံစံရို့ကို ဒေနိထိ ထိန်းသိမ်နိူင်ကတ်ခြင်းရာဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင်ကူကီး လူမျိုးများမာ ခေတ်အဆက်ဆက်မှစပြီးကေ သူတပါးဧ့ အားနည်းချက်အပေါ်အခွင့်ကောင်းယူလိုရေ စိတ်ဓာတ်မဟိကတ်လီ။ ကိုယ်ရို့မှလွတ်လပ်မူကို မြတ်နိုးယင့်နည်းတူသူတပါးဧ့ လွတ်လပ်မှုကိုလေ့ ချုပ်ချယ်လိုခြင်း၊ ဖိနှိပ်လိုရေ စိတ်ဓာတ်မဟိဘဲ ငြိမ်းချမ်းရီးကို အစိုင်တစိုက်ထိန်းသိမ်နိူင်ခကတ်လီရေ။ ကူကီးလူမျိုးတိစွာခရစ်ယာန်ဘာသာကိုသက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းမဟိမှီ အချိန်မာပင် ယင်းရို့၏ရိုးရာယိုင်ကျေးမူအရ လူသားတိမာ ဘုရားသခင်မှ ဖန်းဆင်ခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ထိုဘုရားသျှင်စွာ လူသားအချင်းချင်း ကြီးနိုင်ငယ်ညှင်း အနိုင်ကျင့်ဖိနှိပ်ခြင်း ကိုနှစ်သက်ခြင်းမဟိပိုင် သူတပါးအပေါ်မတရားနည်းလမ်းတကျ ဖိနှိပ်အနိူင်ကျင့်စော်ကားသူတိစွာ ဘုရားသခင်ဧ့ ဒဏ်ခတ်ခြင်းကို မလွဲမသွေခံရဖို့ဟု ယုံကြည်ခကတ်ရေ။ ထိုနည်းတူဘုရားသခင်စွာ စင်္ကြာဝဠာ တခုလုံးဧ့ဖန်ဆင်းရှင်ဖြစ်ပြီးကေ ထိုဘုရားသျှင်အနိန်နန့် လူသားအချင်းချင်းအကြား အပြန်အလှန် ချစ်ခြင်းမေတ္တာထားဟိကတ်ရန် အလိုဟိရေဟု စွဲမြဲစွာယုံကြည်ခကတ်ရေ။ ထိုကြောင့်လည်း ရှီးခေတ်ကူကီးလူမျိုး တိစွာ ယင်းရို့၏လွတ်လပ်မှုကို ထိပါးခြင်းမဟိသလို့ ဇာလူမျိုးခြားကိုမှ ဖိနှိပ်ခြင်းမဟိခကတ်ပါ၊၊ ယင်းခါက တောင်အာသျှနန့် အရှိတောင်အာသျှ ဒေသများမာ ကျွန်စနစ်ရီပန်းစားပြီးအင်အားကြီးသူက အားနည်းသူရို့ကိုသတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ကျွန်ပြုခြင်းများ ပြုလုပ်ခကြချိန်မှာပင် ကူကီးလူမျိုးတိစွာ လူသားအချင်းချင်းအကြား ကြီးနိူင်ငယ်ညှင်း အနိူင်ယူမှုတိနန့် မတရားကျွန်ပြု နှိပ်စက်မှုတိကို အတတ်နိူင်ဆုံးယှောင်ကြဉ်ခကတ်လီရေ။ ထိုတတူကူကီးလူမျိုးများမာ လောဘလွန်ကဲခြင်း၊ တကိုယ်ကောင်း ဆန်ခြင်းတိကို မတွိရဘဲ ဘုံစနစ်ဆန်ဆန် ဝိုင်းလုပ်ဝိုင်းစားခြင်း၊ အီးအတူပူအမျှ ကောင်းတူဆိုးဖက် နီထိုင်လာခကတ်လီ ရေ။ ရွာတိုင်းရွာတိုင်မာ စားဝတ်နီရီးအတွက် ရုန်းကန်ရှာဖွီနိူင်ခြင်းမဟိသူတိ၊ သားသမီးမထွန်းကာနိူင်ရေသက်ကြီး ရွယ်အိုတိနန့် လူမမာများအပါအဝင် မိဘမဲ့အချေသူငယ်များပါ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲရို့မှ အခါအားလျှော်စွာကူညီခကတ် ရေ။ ယင်းပိုင်ရပ်ရွာအထဲ မိသားစုစိတ်ဓာတ်ကိုအခြီခံရေ လူနီမှုစနစ်ကြောင့်လည်းစိုးရိမ်ကြောင့်ကျခြင်းမဟိဘဲ တင်းတိမ် ရောင့်ရဲ နိူင်ခကတ်လီရေ။ ယင်းပိုင်ဇာလုပ်ငန်းမာမဆို ဝိုင်းလုပ်ဝိုင်းစားရေ ဘုံစနစ်စွာနက်ရိုင်းစွာ ဂြင်းကပ်ခရေကြောင့် ကူကီး လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမာ လူတန်းစားကွာဟမှုတိ၊ အချင်းချင်းအကြားမာ မနာလိုဝန်တိုခြင်း၊ လောဘလွန်ကဲခြင်းမဟိဘဲ အား နည်းသူကိုကူညီလိုရေ အရင်းခံစိတ်ဓာတ်တိနန့် ပြည့်ဝခကတ်ရေ။ ထိုအခြီအနီတိစွာပင်လျှင် လူတန်းစားကွာဟ မှုတိကို ပပျောက်စီစွာရာမကဘဲ ရပ်ရွာဧ့ငြိမ်းချမ်ရီး၊ တရားဥပဒေစိုမိုးရီးနန့် ဒေသအထဲစည်းလုံညီညွတ်မှု ကျစ်လျစ် နနောင်း ရီးရို့ကိုများစွာ အထောက်အကူပြုစီခလီရေ။ ထိုစဉ်အခါက ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ခေတ်နန့်အညီစိုးရိမ်ကြောင့်ကျမှု မဟိဘဲ လက်သမားလုပ်ငန်း၊ ပန်းဖဲလုပ်ငန်း၊ ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၊ တောင်ယာလုပ်ငန်းရို့ကို လုပ်ကိုင်ကြပိုင် တော တောင်သဘာဝ ရင်ခွင်ထဲမာအမဲလိုက်ခြင်း၊ ပိုက်ချခြင်း၊ ဂိုဏ်းထောင်ခြင်းစရေ ယင်းရို့၏ဝသီပါရေ လုပ်ငန်းတိကို ပျော်ရွှင်စွာလုပ်ကိုင်ခကတ်ရင်း တင်းတိမ်ရောင့်ရဲစွာဖြင့် ငြိမ်းချမ်းသာယာရေ လူမှုအဖွဲ့အစည်းကိုထူထောင်နိူင်ခကတ်လီရေ။ ==အခေါ်အဝေါ်၊အမျိုးတော်ပုံနန့် ခင်ပွန်းကို အထွတ်အမြတ်ထားခြင်း== ကူကီးထုံးစံအရ အပြင်းအလှန်ခေါ်ဆိုကတ်ရာမာ ညီအစ်ကိုမှ ဆင်းသက်မွီးဖွားလာကြသူတိဖြစ်ကေ အသက်ကြီးသူမှ အသက်ငယ်သူကို ကျားမ မရွီး Naoဟုခေါ်ပြီးကေ ငယ်သူမှကြီးသူအား Uဟုခေါ်ဆိုရေ။ ယေကေလဲ မောင်နှမအချင်းချင်းရို့မှ မွီးဖွားသူတိဖြစ်ကေ ကလိန့်မေသျှေဧ့သားသမီးတိက ခင်ပွန်းဧ့သားသမီးများအနှက် ယင့်ထက်ကြီးရေ ခင်ပွန်း တိကို Puဟုခေါ်ဆိုပြီး ကလိန့်မေသျှေတိကို Nuဟုခေါ်ရရေ။ ထိုနည်းတူခင်ပွန်းဧ့သားသမီးတိက အဖေဧ့မွီးချင်း ကလိန့်မေသျှေတိ၏ သားသမီးများအနှက် ယင့်ထက်အသက်ကြီးသူအား ကျားမမရွီး Uလို့လေ့ကောင်း ငယ်သူတိကိုမူ ခင်ပွန်းဖြစ်ကေ Tupa လို့လေ့ကောင်း၊ ကလိန့်မေသျှေတိကို Tunuလို့လေ့ကောင်းခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ အဖေဧ့မွီးချင်းများ အနှက် မိန်ကောင်မချေျားကို Niဟုခေါ်ပြီးကေ ခင်ပွန်းများအနှက် အဖေထက်အသက်ကြီးသူအား Palenဟု ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ငယ်သူတိကို Paneuလို့လေ့ကောင်းခေါ်ကတ်တေ။ အဖေနန့်အမင်နှစ်ယောက်စလုံးရို့၏အဖေ(အဖိုး)ကို Puလို့လေ့ကောင်း၊ အမင်(အဘောင်သျှင်မ)ကိုPiလို့လေ့ကောင်းခေါ်ဆိုရေ။ ယင်းချင့်အပြင်အဖေဧ့မွီးချင်းမိန်မတိ၏ ခင်ပွန်းတိကိုမူ Gangဟုခေါ်ဆို ကတ်တေ။ ယေကေလဲ ဆွီမျိုးစုဝင်များအတွင်းမာ ဝါကိုလိုက်ပြီး အဖေနန့်ဝါတူညီသူတိအား ဇာလောက်ပင်ကြီးကြီးငယ်ငယ် Paဟု ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ထိုနည်းတူ အဖိုးနန့်ဝါတူညီသူတိကို Puဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်ခေါ်ဆိုရရေ။ ဆက်လက်ပြီးကေ ကိုယ့်နန့် ဝါအရတူသူတိ ဖြစ်ကေ ခင်ပွန်းဖြစ်စီ ကလိန့်မေသျှေဖြစ်စီ အသက်ကြီးသူကို U လို့လေ့ကောင်း၊ ငယ်သူကိုမူ Naoလို့လေ့ကောင်း၊ ထိုနည်းတူ နီစပ်ရေကလိန့်မေသျှေများအနိန်နန့် ယင်းဧ့ခင်ပွန်းအဘာကို Gang လို့လေ့ကောင်း၊ အမိကို Niဟု ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ခေါ်ဆိုရေအပြင် သူ၏ခင်ပွန်းတိက သူမမာ့အဘာကို Puလို့လေ့ကောင်း အမိကိုPiလို့လေ့ကောင်း ခေါ်ဆိုရေပိုင် ယင်းဧ့မမာ့ပိုင် အမိကို(Nu)အဘာကို(Pa)လို့လေ့ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ယင်းချင့်အပြင်ကလိန့်မေသျှေတယောက်ကို အပျိုးဘဝမာ ဇာပိုင်ခေါ်ဆိုစီကာမူ ယင်းသူမာကိုယ့်အစ်ကိုနန့် နီစပ်ပါက အမ(U)ဟုပင်ခေါ်ဆိုရလီရေ။ မိဘတိ ကလည်း ယင်းရို့၏ခြုပ်မကို(Mou)ဟုပင်ခေါ်ဆိုရရေ။ ဒေပိုင်နန့် ကူကီးထုံးစံအရ လူတယောက်ကိုခေါ်ရာမာ ဝါကိုမူတည် ပိုင် အခြီအနီပေါ်လိုက်ပြီးကေ ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုရေထုံးစံလည်းဟိလီရေ။ ကူကီးယိုင်ကျေးမှုကိုလိ့လာပါက ကျားနန့်မအကြားမာ ခင်ပွန်းတိကို အဓိကထားခကတ်တေ။ ကလိန့်မေသျှေများ မှ မိဘမျိုးရိုးကို ဆက်ခံခွင့်မဟိရေအပြင် အမွီကိုလေ့ ခံစားခွင့်မဟိချေ။ ယင်းချင့်အပြင် သားခင်ပွန်းမထွန်းကားသူတိမာ ကလိန့်မေသျှေဇာလောက်မွီးဖွားစီကာမူ ယင်းကိုမျိုးဆက်တုံး(Ingap)ရေလို့သတ်မှတ်ခကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း သားမရနှိုင်ရေ လင်မယားတစုံစလုံး ကွယ်လွန်ကေ ယင်းရို့ပိုင်ဆိုင်ရေ ဥစ္စာပစ္စည်းတိကို အစ်ကိုအကြီးဆုံးမှ ပိုင်ဆိုင်ရလီရေ။ ယင်းကို (Gamngah)ဟုခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ တကယ်လို့ ထိုသားခင်ပွန်းမဟိသူမာ ယင်းဧ့မွီးချင်းရို့အနှက် အကြီးဆုံးဖြစ်ကေ သူ၏အမွီကို ယင်းဧ့ဒုတိယမြောက်ညီဖြစ်သူမှ ပိုင်ဆိုင်ရလီရေ။ ယေကေလဲ ညီဖြစ်သူရို့၏အမွီကိုမူ ယင်းရို့၏အစ်ကိုအကြီး ဆုံးသာ ပိုင်ဆိုင်ရလီရေ။ သို့အတွက်နန့် ကူကီးထုံးစံအရ သားခင်ပွန်းမထွန်းကားသူမှ သားခင်ပွန်းရဟိနိုင်ဖို့ နောက်ထပ်တရားဝင် နီစပ်ခွင့်ဟိရေ။ ထိုနည်းတူ ကူကီးရိုးရာအရ သားခင်ပွန်းအမြောက်အမြား မွီးဖွားနိုင်သူ တိကို အမျိုးကောင်းအမျိုးမြတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် ကူကီးရိုးရာအရ မျိုးနွယ်စုဆင်းသက်ပုံမာလည်း အမျိုးသားတိဧ့ ဆင်းသက်ပုံကိုရာ မှတ်သားကတ်လီရေ။ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ဆွီမျိုးဆင်းသက်လှာပုံအား စာဖြင့်မှတ်သားခြင်းမဟိခစီကာမူ နုတ်အားဖြင့် မှတ်သားခကတ်ရေ။ ထိုနည်းတူ ကူကီးလူမှုကိစ္စရပ်မှန်သမျှရို့မာ ဝါစဉ်ကိုအခြီခံခကတ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့်လူတိုင်းအတွက် သူ၏မျိုးရိုးဆင်းသက် လှာပုံအား သိဟိရန်မာ အလွန်ပင်အရေးကြီးလီရေ။ ကူကီးယိုင်ကျေးမှုအရ လူတိုင်းရေ ယင့်ထက်ဝါကြီးသူအား သူရဟိရေ သားကောင်ဧ့ကျောသား(Sating)ကိုဆက်သရရေ။ ယင်းပိုင်ဆက်သရာမာလည်း အထဲသား(Atingsung)နန့် အပြင်သား (Atingpo)ဆိုပနာ ျထပ်မံခွဲခြားလီရေ။ ယင့်ချင့်ကျောမားသားနန့် ကျောပြင်သားရို့ကိုလေ့ သီးသန့်စီ ဆက်သရလီရေ။ သို့အတွက်နန့် ကူကီးအသိုင်းအဝိုင်းမာ ဇာသူကဝါကြီးပြီး ဇာသူမှဝါငယ်ကြောင်းသိဟိနှိုင်ရေ။ ယင်းပိုင်ဆက်သရာမာ နမူနာအနိန်နန့် ဖိုး(က)မာ သားနှစ်ယောက်ဟိ်ပြီး ယင်းရို့၏နာမည်မာ အဖိုး(A)နန့် အဖိုး(B)ရို့ဖြစ်ရေအပြင် ယင်းရို့အနှက် အဖိုး(A) စွာ အစ်ကိုကြီးဟုဆိုကတ်ပါဖိ။ ယင်းရို့အိမ်ထောင်အသီးသီးကျရေနောက်ပိုင်းမာ အစ်ကိုကြီးဖြစ်ရေ ဖိုး(A)မာ ဝါအရကတ်ီး အတွက်နန့် မိဘနန့်အတူနီထိုင်ပြီး လုပ်အကျွေးပြုကာ အမွီကိုဆက်ခံမည်ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့်ယင်းရို့ သီးသန့်စီနီထိုင်ကတ် ရာမှညီဖြစ်သူ ဖိုး(B)သ်ည အိမ်မွီးတိရစ္ဆာန်ဖြစ်စီ၊ တောတိရစ္ဆာန်ဖြစ်စီ သူသတ်ဖြတ်ရေ သားကောင်ဧ့ ကျောမားသား ကို မွီးချင်းများအနှက် အစ်ကိုကြီးဆုံးဖြစ်ရေ ဖိုး(A)ကို ဆက်သရလီရေ။ ကျောအပြင်သားကိုမူ သူ၏ဖခင် ဖိုး(က)မှ ကျောမားသားကို ဆက်သခရေ ပုဂ္ဂိုလ်ထံဆက်သရဖို့ဖြစ်တေ။ ယေကေလဲ အစ်ကိုကြီးဖိုး(A)မာဖခင်ဧ့အရိုက်အရကတ်ို ခံယူရေနန့်အညီ သူရဟိရေ သားကောင်ဧ့ ကျောတွင်းနန့်အပြင်သားနှစ်ခုစလုံးကို ဖခင်ဖြစ်ရေဖိုး(က)မှ ဆက်သခ ရေအတိုင်း ဆက်လက်ပြီးကေ ဆက်သရဖို့ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် ကိုယ်ရို့ဆွီမျိုးဝင်စုများအကြား ဇာနီရာတွင်ဇာလောက် ပင်ဝီးကွာကြစီကာမူ ထိုကျောသားကိုပုံမှန်ဆက်သလာခကတ်တေ။ ကျောသားအဆက်သခံသူမာ ဆက်သသူမှ (UPA)ဟု ပင်ဖြစ်ဖြစ်။ အဆက်သခံသူမှဆက်သသူကို Neojo(သို့)Naopa ဟုခေါ်ကတ်တေ။ ကူကီးလူမျိုးတိ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကိုယ့်ရဟိရေ ကျောသားကို ရိုးရာအရ အထက်ပါအတိုင်း ဆက်သခြင်းမဟိပါက ကံဆိုးတတ်ရေလို့ ခံယူကြပိုင် ဆက်သခြင်းနန့်လည်း ကောင်းကြီးရရေဟုယုံကြည်လာခကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် လူတယောက်အနိန်နန့် သူ၏UPA ကိုတသက်တာအထဲ မဆက်သခရေကြောင့် မျိုးရိုးမသိဟိသူတိ စွာ သိဟိလှာချိန်မာ ကျောသားဆက်သရန် နွားနှောက်တကောင်သတ်ရလီရေ။ ယင်းပိုင်ပြုလုပ်ပြီးကေနောက် (UPA)မှ လည်းကြိုဆိုရေအနိန်နန့် ယင်းသူအားနွား၊နွားနှောက်၊ ဝက်စသည်ရို့ကို သတ်ပေးကာကောင်းကြီးပီးရလီရေ။ ယင်းပိုင် ပြုလုပ်ရေကို (Kilhalho)ဟုခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ==ယူရဖို့အမျိုးနန့် ပီးရဖို့အမျိုး (Tucha le Nupa)== ကူကီးရိုးရာအရ Tucha le Nupa (ပီးရဖို့အမျိုးနန့် ယူရဖို့အမျိုး)ဆိုပနာ တိကျရေ သတန်မှတ်ချက်တိဟိလီရေ။ ကူကီးယိုင်ကျေးမှုအရ လူတယောက်နေဖြင့် ထိမ်းမြားဖို့အမျိုးဟိပိုင် ယူရဖို့အမျိုးလည်းဟိလီရေ။ ပီးရဖို့အမျိုးကို Tu te, Tucha ဟုခေါ်ပြီးကေ ယူရဖို့အမျိုးကို Pute(သို့မဟုတ်)Nupa ဟုခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ကူကီးရိုးရာအရ ခင်ပွန်း တယောက်စွာ အိမ်ထောင်ကျပြီး သားသမီးများထွန်းကားပါက သူ၏သမီးတိစွာ ယင်းသူနန့် မွီးချင်းကလိန့်မေသျှေရို့၏ သားတိမှထိမ်းမြားရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အဖေဧ့ ဆွီမျိုးကလိန့်မေသျှေတိက ပေါက်ဖွားလာသူရို့ကိုမူ Tu-teဟုခေါ်ဆိုရေ။ ထိုနည်းတူ မေဘက်ဧ့ ဆွီမျိုးခင်ပွန်းရို့မှ ပေါက်ဖွားလာသူမျိုးဆက်တိကို ထိမ်းမြားနိုင်ရာ ယင်းကို ယူရဖို့အမျိုး (Pute)ဟုခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ကူကီးရိုးရာအရ ယုံကြည်လက်ခံလှာခကတ်ရေမာ စုန်း၊ ကဝေ၊ သမန်းကျား အစဟိစွာရို့မာ လူသားတိအထဲ ရောနှောတတ်စွာဖြစ်ရာ ယင်းရို့ကိုသွီးမရှင်းသန့်သူတိဖြစ်ကတ်တေဟု သတ်မှတ်ခကတ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် ကူကီးဘိုးဘွား များအနိန်နန့်သွီးမစစ်သူတိ။ အမိအဖ သေချာရေရာမှုမဟိသူတိကဲ့သို့ရေ မရှင်းသန့်သူတိနန့်သွေးနှေားခြင်းထက် သေရခြင်းစွာပင် ပိုပြီးကေမြတ်ရေလို့ ခံယူထားခကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ရှီးခေတ် ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ယင်းရို့အနိန်နန့် အခြီအမြစ်မသိဟိကြသူတိအား အမျိုးသမီးဖြ်စစေ အမျိုးသားဖြစ်စီ ဇာလောက်ချမ်းသာကြွယ်ဝရေဖြစ်စီ အိမ်ထောင်ဘက် အဖြစ် ရွီးချယ်ရင်းသွေးနှောဖို့အစား မောင်နှမအချင်းချင်းပင်ဖြစ်စီ အဂုပိုင် ယင်းရို့မှ ဃဃနန သိဟိထားကြသူအချင်းချင်း ထိမ်းမြားစီခြင်းနန့် ကိုယ်ရို့ဧ့အမျိုးနန့်သွေးကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြစ်တေဟု ခံယူခကတ်တေ။ ယင်းကို ကာလအတန်ကြာ ကျင့်သုံးလာခကတ်ရာမှ ထိုစနစ်မာ ကူကီးလူမျိုးတိ၏ ရိုးရာဓလိထုံးစံပိုင်ဖြစ်လှာခဟန်တူကြောင်း သုံးသပ်နိုင်လီရေ။ ထိုနည်းတူ ကလိန့်မေသျှေရှင်ဖြစ်ရေ Nupa (ပေးသူ)နန့် ထိုကလိန့်မေသျှေကိုယူရရေ Tucha (ယူသူ)ရို့အကြားမာ Nupaမှပိုပြီးကေကြီးမြတ်ရေလို့ခံယူကတ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် သဖောထားကြီးစရာဟိပါက Nupaမှပိုပြီးကေ သဖောထားကြီးရလီရေ။ ယင်းအတူ Tupa စွာ Tuchaကို ကျိန်ဆိုနှိုင်ကေလေ့ Tuchaမှ Nupa ကို ကျိန်ဆိုလို့မရဟုခံယူခကတ်တေ။ တကယ်လို့ Tuchaမှ Nupa ကို ကျိန်ဆိုခကေ ထိုဝဋ်ကြွီးအား ကျိန်ဆိုသူအပေါ်ပြန်ပနာသက်ရောက်ရေဟုခံယူကတ်တေ။ ထိုနည်းတူ ကူကီးရိုးရာ အရ Nupa စွာTupa အိမ်မာသီဆုံးခွင့်မဟိချေ။ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် Tute အိမ်မာ သီဆုံးဖို့အခြီအနီဟိပါက အိမ်ရှင်(Tucha)ရို့စွာ ဒုက္ခကြုံတတ်ရေလို့ယုံကြည်ခကတ်ရေ။ မသက်ပိုပြီးကေ ထိုအဖြစ်မျိုးကို ရှိဆိုင်ပါကလေ့ သီဆုံး သူ၏ မိသားစုစွာ အိမ်သျှင်ရို့အတွက် ဖီးဒုက္ခကင်းဝီးစီရန် ရက်ချုပ်ချေပေးရေအနိန်နန့် ရိုးရာယစ်ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ပီး ရရေ။ ယင်းကို Tolthehဟုခေါ်ဆိုရေ။ ထိုယစ်ပူဇော်ခြင်းပြုလုပ်ရာမာ သတ်ဖြတ်ရေယစ်ကောင်ကို အိမ်သျှင်ရို့နန့် ဝိုင်းစားရလီရေ။ ယေကေလဲ Tute မာ Nupa အိမ်မာသီဆုံးနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ကူကီးရိုးရာအရ အမင်ဧ့ဆွီမျိုးများ ဖြစ်ရေ Pute (သို့မဟုတ်)Nupaကို ရိုသေလေးစားလာခကတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် ကူကီးလူမှုရီးနယ်ပယ်မာ အချင်းချင်း အကြား အပြန်အလှန်ဆက်ဆံရာမာ လူပုဂ္ဂိုလ်ကိုလိုက်လို့ လိုက်နာကျင့်သုံးနီထိုင်ရဖို့ရိုးရာထုံးစံများဟိလီရေ။ ==ရွာတည်ခြင်း== ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ရွတည်ရာမာ ဆွီမျိုးစုအလိုက်ရွတည်ရေစနစ်ကို ကျင့်သုံးခကတ်လီရေ။ သို့အတွက်နန့် လူတယောက်ယောက်စွာ ယင်းဧ့ရွာနာမည်ကိုပြောယုံမျှဖြင့် ယင်းသူစွာ ဇာဆွီမျိုးစုဝင်ဖြစ်ကြောင်းအပြိန်း သိဟိနိုင်လီရေ။ ဧပိုင်မျိုးရိုးအလိုက် ရွာတည်ရေစနစ်ကို ကျင့်သုံးခကတ်ရေကြောင့် ကူကီးလူမျိုးများအတွင်းမှာ ဆွီမျိုးစုများပြားစွာနန့်အမျှ ရွာလေ့များပြားလာစွာကိုတွိဟိရရေ။ ယင်းပိုင်ကိုယ်ရို့စွာ ဆွီမျိုးစုအလိုက်ရွာတည်ထောင် နှိုင်ရေ အချိန်မာ ထိုဆွီမျိုးစုတိစွာ ကိုယ်ရို့ဧ့ခြီထောက်ထက်မာ ကိုယ်ရို့ရပ်တည်နှိုင်ကတ်ပြီဟုခံယူခကတ်တေ။ ဧပိုင် သီးသန့်ရွာကို တည်ထောင်ခကတ်ရာမာလည်း ထိုဆွီမျိုးစုအသိုင်းအဝိုင်းအားနူံးအနှက် ဝါအကြီးဆုံးဖြစ်သူကိုရာလျှင် အကြီးအကဲအဖြစ်ခန့်အပ်ကာ အုပ်ချူပ်စီခကတ်တေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ကူကီးရိုးရာအရ လူတယောက်စွာဇာလောက်ပင် ချမ်းသာကြွယ်ဝရား လက်ရုံးရည်နှလုံးရည်ရို့နန့် ပြည့်စုံစီကာမူ ကိုယ့်ထက်ဝါကြီးသူတိနီထိုင်ရေ ရွာကိုအုပ်ချူပ်ပါက ကံမကောင်းတတ်ဟု ယုံကြည်ခကတ်ရေ။ သို့အတွက်နန့် လူတယောက်မာ လက်ရုံးရည်နှလုံးရည်ရို့နန့်ပြည့်ဝရား ချမ်းသာသူစွာ ရွာဧ့အကြီးအကဲဖြစ်လိုကေ ကိုယ့်ထက်ဝါနုသူတိကို စုစည်းပြီးသီးသန့်ရွာတည်ရရေ။ ကူကီးဘာသာဖြင့် ရွာဧ့အုပ်ချူပ်သူ ပုဂ္ဂိုလ်တိကို Haosa ဟုခေါ်ဆိုလီရေ။ ကူကီးရိုးရာယုံကြည်မှုတခုမာ စင်္ကြာဝဋာအထဲဟိ တောတောင်ရီမြီစရေ နီရာဒေသအသီးသီးရို့မာ သူ့နီရာနန့်သူအုပ်စိုးရေ အသျှင်သခင်ကိုယ်စီဟိကတ်ရား ယင်းရို့စွာ လူသားတိကို ဒုက္ခပီးနှိုင် စွာဆိုရေ အချက်ပင်ဖြစ်လီရေ။ ယင်းအတွက်နန့်လည်း ထိုယုံကြည်ချက်အရ ရွာတည်ခြင်း(သို့)ရွာပြောင်းရွီ့ခြင်းရို့ကို ပြုလုပ်လိုကေ ယင့်ချင့်ရွာတည်ဖို့နီရာ(သို့)ရွေ့ပြေင်းလိုရေ နီရာကိုလားပြီး ထိုနီရာဒေသဧ့ အသျှင်သခင်များဟု ယူဆရရေတောစောင့်နတ်နန့်တောင်စောင့်နတ်တိကို ဂါထာဆရာမှတဆင့် မေမြန်းရရေ။ နည်းမျိုးစုံကို ကျင့်သုံးနိုင် ကေလေ့ များရေအားဖြင့် ကြက်ဥကိုအသုံးပြုပြီးကေ မီးမြန်းခကတ်ရေ။ ကြက်ဥကိုအသုံးပြုပြီးကေ ရွတ်ဆိုရေ ဂါထာမာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်တေ။ Nang katui lung theng, Nang Katui lung vah. Kadoh ngai nahi kahoungai nahi. Kapun nadoh ngai kapan nadoh ngai nahi. Hiche mun hi ka lojou nah ding leh naphul hung phahen, Lojoupon nate natileh, hungpoh jal jengin. ဆိုပနာ ရွတ်ဆိုရရေ။ ထိုဂါထာကို မြန်မာလို ဘာသာပြန်မည်ဆိုခကေ- အပြစ်ကင်းစင်ပြီး ရှင်းသန့်စင်ကြယ်ရေ ကြက်ဥအကျနုပ်ဧ့ ဘိုးဘွားတိစွာ သင့်ကိုမေမြန်းခကတ်ပိုင်- အကျနုပ်စွာလေ့ ဆက်လက်ပြီးကေ မီးမြန်းလိုလီရေ။ ဒေနီရာမာ ရွာတည်ခြင်းနန့် သင့်ထားပါဖို့လား တကယ်လို့သင့်တော်မည်ဆိုခကေ နိမိတ်ပြပါ။ တကယ်လို့ သင့်တော်ခြင်းဟိဖို့မဟုတ်ကလေ့ နိမိတ်ပြခြင်းနန့် သိစီတော်မူပါ။ ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ရေ။ ဧပိုင် နတ်ဆရာမှ ဂါထာတိကို အထက်ပါအတိုင်း ရွတ်ဆိုပြီးယပြီးနောက် နိမိတ်အပြကောင်းမျသာ ထိုနီရာတွင် ရွာတည်ခကတ်ခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ TaiChin (စွာကျင်း) နာမည်ဟိရေ NoiMang-Pa ဧ့သားတော် PU.ChongThu စွာသူ၏ နောက်ပါအခြွီအရံတိနန့်တတူ Khul (ဂူ) မှ လက်ဟိလူသားတိနီထိုင်ကတ်ရေ ကမ္ဘာ့မြီမျက်နှာပြင်ပေါ် (Chung Gam) သို့အခြီချနီထိုင်ရန် ထွက်ခွာလာခကတ်တေ။ ကူကီးလူမျိုးဟု ခံယူကတ်ရေ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ဂူ(Khul) မှ ဆင်းသက်လာရေ Pu.ChongThu ဧ့ မျိုးဆက်တိပင် ဖြစ်တေ။ ထို (Khul) ဂူမှ ဆင်းသက်လာစွာကို အဆွဲပြုပနာ (Khulmi) ဂူအောင်းလူသား မှ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်လာရာ ယနေအသုံးပြု ခေါ်ဝေါ် ကတ်ရေ (Kuki) ကူကီး ဆိုရေ ဝေါ်ဟာရ ပေါ်ပေါက်လာခခြင်း ဖြစ်တေ၊ ထို (Kuki) ကူကီး ဆိုရေနာမည်ကို ခရစ်သက့ရာဇ် ၁၇၇၇ မာ ကမ္ဘာ့သုတေသီရို့မှ စတင်မှတ်တမ်း တင်လာခကတ်တေ။ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ဧ့ ဘိုးဘွားစဉ်ဆက် လွတ်လပ်စွာနီထိုင်လာခကတ်ရေ နယ်မြီဒေသတိကို ဇလင်ဂါမ်(Zale’n-Gam )ဆိုပနာ ခေါ်ဆိုကတ်စွာ၊ ဇလင်ဂါမ် (Zale’n-Gam ) ဆိုရေနာမည်ကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုကေ လွတ်လပ်ရေနယ်မြီ လွတ်လပ်ရေနိုင်ငံ ဆိုပနာဖြစ် ရေ။ ==ဟန်လင်း နိုင်ငံအကြောင်း== ကူကီးလူမျိုးရို့၏ ရာဇဝင်သမိုင်းကြောင်း အရ ဘီစီ (၁) ရာစု ခန် ့မာ သတိုး နာမည်ရ ရေ မင်းတပါးစွာ ဟန်လင်း (ကြီးမြတ်ရေတိုင်းပြည်) ဟု နာမည်ရရေ တိုင်းပြည်ကို တည်ထောင်ခရေ။ ထိုဟန်လင်းတိုင်းပြည်စွာ သတိုးမင်းနန့် သူ၏ မျိုးဆက်များ ဖြစ်ကတ်ရေ ရန်ပေါင်၊ ရန်မန်၊ ရန်ခိုင်ရို့ အပါအဝင် မင်းဆက် ခြောက်ဆက်ထိအောင် တည်ဟိခရေ။ ဘီစီ (၃၅) ခန့်မာ ဟန်လင်းတိုင်းပြည်စွာ ရန်သူ့တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျဆုံး ပျက်စီးခရရေ။ ဟန်လင်းပျက်စီးဗျာယ် ဟန်လင်းပြည်သူတိစွာ ရန်သူတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စနစ်တကျ ပြောင်းရွိနိုင်ခြင်း မဟိဘဲ အုပ်စုအသီးသီးကွဲကာ ဆုတ်ခွာပါလတ်တေ။ တချို့ မကွေးခရိုင်ဟိ မြီပြန့်ဒေသ၊ တချို့ ချင်းတောင်တန်းဒေသ၊ တချို့ မီးဇိုရမ် တောင်တန်း ဒေသများစသည် ကိုယ်ရို့ နီးစပ်ရာ အုတ်ပြတ် ဆုတ်ခွာခကတ်ရေ။ ဟန်လင်း တိုင်းပြည်မှ ဆုတ်ခွာလာရေ အုပ်စုကြီး တခုဖြစ်ရေ ကူကီးနာမည်ကို ခံယူရေ အုပ်စုကြီး တခုစွာ ချင်းတွင်းမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်လာခကတ်ရေ။ ကူကီးနာမည်ကို ခံယူရေ ထိုအုပ်စုကြီးရေ ချင်းမားမြစ်အထက်ပိုင်းဒေသတိနန့် အချေကဘော် ဒေသများမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မြန်မာပြည်ဟိ နာဂတောင်တန်း တချို့အစိတ်အပိုင်း ဒေသတိနန့် ချင်းပြည်နယ် တချို့အစိတ်အပိုင်း ဒေသများမာ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အဂု အိန္ဒိယနိုင်ငံဟိ နာဂလင်း တချို့အစိတ်အပိုင်း ဒေသတိနန့် မဏိပူရ် ပြည်နယ် တောင်တန်းဒေသတခုလုံးမာ ပင်ဖြစ်ဖြစ် အေဒီ ၁ ရာစု အစောပိုင်းကာလကပင် ရောက်ဟိ အခြီချ နီထိုင်လာခကတ်တေ။ ယပိုင်နန့် ဟန်လင်းတိုင်းပြည်မှ အုပ်စုအသီးသီး ကွဲပနာ ဆုတ်ခွာလာခကတ်ရေ အုပ်စုတိစွာ အနေဝေကွားကာ နှစ်ကာလ အချိန်ကြာလာရေနန့် အမျှ ပြောဆိုကတ်ရေ ဘာသာစကား အသုံးအနှုန်းများ၊ ရိုးရာဓလိ ထုံးစံ ယိုင်ကျေးမှုများ ကွဲပြားခြားနားပြီး ကူကီးလူမျိုး၊ မီဇိုးလူမျိုး၊ ဇိုမီးလူမျိုး၊ အဟို နန့် ချင်းလူမျိုး ဟု သီးသန့် လူမျိုးတမျိုးစီ ဖြစ်လှာခကတ်လီရေ။ ===အချေကဘော် (Khangmang-phai) ဒေသ တည်ထောင်ခရေ နိုင်ငံအကြောင်း=== ချင်းမားမြစ် အထက်ပိုင်းဒေသနန့် အချေကဘော် ဒေသမာ အစောဆုံး ရောက်ဟိအခြီချ နီထိုင်ခရေ ကူကီးလူမျိုးတိစွာ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း တထောင်ကျော်လောက်မာ အချေ (Kholjang)၊ ခန်းပတ် (Khampat)၊ ဂေါမုတ် (ခိုမွန်း) (Khomun-nah) ဟု နာမည်ဟိရေ မြို့ကြီး ၃မြို့ကို အခြီချ တိုင်းပြည်တည်ထောင်ခကတ်ရေ။ ထိုတိုင်းပြည်ကို အိမ်နီးချင်း လူမျိုးတိက ရွာပေါင်းတသောင်း၊ ကျောင်းပေါင်း တထောင် ထွန်းကားရေ တိုင်းပြည်ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခ ကတ်တေ။ ထိုတိုင်းပြည်စွာ ရန်သူတိ ဝင်ရောက်ဖျက်ဆီးခမှုကြောင့် လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ခန့်ကပင် ပျက်သုဉ်းခရပြန်ရေ။ ရန်သူတိစွာ ကူကီးလူမျိုးရို့ မြို့တိုင်းပြည်များ ကို ထပ်မံ ပြန်ပနာ မထူထောင် မရပ်တည်နိုင်ဖို့ ဖျက်ဆီး ချေမှုန်း ပစ်ပြီး အဖိုးတန်ပစ္စည်း ဥစ္စာတိကို သိမ်းယူပနာ ပြန်ပနာ ထွက်ခွာလားခ ကတ်တေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ ကူကီး လူမျိုးရို့စွာ ကြီးကျယ် ခမ်းနားရေ မြို့ကြီးပြကြီးတိကို ထပ်မံ မထူထောင်နိုင်တော့ဘဲ လူနီမှု စနစ် အသစ်နောက်ထပ် ပြန်ပနာ စတင်ကာ သာမန်မြို့ရွာတိကိုရာ ထူထောင်နှိုင်ခ ကတ်လီရေ။ {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:လူမျိုးစုတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] 3z4cuht640oadfhae8sbkibqsnc28xe 0 4129 21635 18178 2026-10-05T05:09:55Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 21635 wikitext text/x-wiki [[File:kharku.jpg|right]] * ခါ့ခူး ( ကချင်ပြည်နယ် ) * ကချင်မျိုးနွယ်စု {{stub}}<br /> == ကိုးကား == <br /> {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] njhn0cxfoctqpkfxhlmidyv7yux6f36 0 4130 21636 18179 2026-10-05T05:10:15Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 21636 wikitext text/x-wiki '''ခေါင်စိုလူမျိုး''' ([[အိန်းဂလိချ်]]: '''Khongso''')<ref>၂၀၁၄-ခုနှစ် သိုင်ခေါင်စာရင်းဆိုင်ရေ ချင်းအမျိုးသား အထောက်အကူပြု ကော်မတီ (Chin National Action Committee on Census 2014-CNACC) ဧ့ ချင်းလူမျိုး နာမည်စာရင်း အမှန်ရဟိရီး ဆောင်ရွက်မှု လုပ်ငန်းစဉ်၊ လိ့လာတွိဟိချက်နန့် ကော်မတီဧ့ သဖောထားမှတ်ချက်နန့် အကြံပြုချက်တိ။ ၂၀၁၆၊ ဧပြီလ </ref> စွာ [[ချင်းလူမျိုး]]စာရင်းဝင် မြန်မာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဖြစ်တေ။ အရာအမျိုးသားတိက ခေါင်စိုဟု ခေါ်ကတ်ကေလေ့ ခေါင်စိုအမျိုးသားရို့ကမူ သူရို့ကို သူရို့ ခေါင်မီး ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ခေါင်စိုရို့စွာ အနူး၊ ခူမီးရို့နန့် ရောနှောနီထိုင်ကတ်ရေ။ သူရို့၏ ယိုင်ကျေးမှုစွာ ခူမီးယိုင်ကျေးမှုနန့် ခြားနားခြင်း မဟိပေ။ ခူမီးစကားကိုလေ့ ပြောဆိုတတ်ကတ်ရေ။ ခေါင်စိုရို့စွာ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ခေါင်စို၊ အနူး၊ ခူမီး၊ ပနမ်းအစဟိရေ ချင်းအမျိုးသား အမျိုးသမီးရို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတိစွာ တဦးနန့် တဦး စိကေချေကွာခြားမှုဟိကေလေ့ သာမန်အနိန်နန့် ခွဲခြားပနာ မသိနှိုင်ကတ်လီ။ ခေါင်စိုအမျိုးသမီးတိစွာ ညာပက်ခုံးမှကျရေ ရင်ဖုံးစနန့် ဗေချိုင်းအောက်မှ လာရေ ရင်ဖုံးကို ညာဘက်ရင်သားထက်မာ တတည့်ချိုင်ထားရေ။ ယင်းရို့ကား အပျိုမတိနန့် လင်ဟိကေလေ့ အချေမရသိမ့်ရေ အမျိုးသမီးတိ၏ ဝတ်ဆင်ပုံဖြစ်တေ။ အိမ်ထောင်စွာ အမျိုးသမီးတိကား ရင်ကို တခုတရီ မဖုံးမဖိဘဲ မူလအတိုင်း ထားလိ့ဟိရေ။<ref>{{cite book|author=မောင်ပုဆိုးကြမ်း|title=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်}}</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] 2m9ii4e3okat6p1bxx8zixkfnqill66 0 4131 21637 18180 2026-10-05T05:10:34Z YaThaWinTha 42 /* အလားအလာ */ 21637 wikitext text/x-wiki '''ချိုး''' (K’CHO) ကို အတိက '''ချင်း''' ဆိုပနာ သိကတ်တေ။ [[ချိုးဘာသာစကား]]ဖြင့် '''ချိုး''' ဆိုရေစကားလုံးစွာ အထက်၊ အဖျား ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ် ထွက်ရေ။ ယကေလေ့ '''ချိုး''' စွာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကိုယ့် '''ချိုး''' ဟုခေါ်ရေ လူမျိုးတမျိုးဧ့ နာမည်နာမ ဖြစ်တေ။ နာမည်စွာ နာမည်နာမသာဖြစ်ပနာ ဇာကြောင့် '''ချိုး''' ဟုခေါ်ရေ၊ ဇာအဓိပ္ပာယ်ဖြစ်တေကို ဇာသူလေ့ အတိအကျ မသိပါ၊၊ == ဆင်းသက်လှာပုံ == ယေဘုယျအနိန်နန့်ခြုံကြည့်ကေ အရှိတောင်အာသျှနီ လူမျိုးအားနူံးစွာ မွန်ဂိုလီယား၊ တိဘက်၊ တရုတ်ပြည်မှ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းရွိနီထိုင်လာကတ်ကြောင်း၊ ယင်းနည်းတူ '''ချိုး'''လူမျိုးရို့စွာလည်း တရုတ်ပြည်မှ ဗမာပြည်၊ ယင်းမှနိန်ပနာ ချင်းတောင်တန်းများထက်တို့ ရောက်ဟိနီထိုင်ကတ်ကြောင်း တွိဟိရဖို့။ == အမျိုးအနွယ် == '''ချိုး'''လူမျိုးရို့စွာ တိဘက်ပြည်၊ တရုတ်ပြည်၊ မြန်မာပြည်ရို့သို့ တဆင့်တဆင့် ရွိရောက်ဟိ လာကတ်ရေ '''တိဘက်မြန်မာ'''အုပ်စုဝင် လူမျိုးဖြစ်တေ။ '''ချိုး'''လူမျိုးမာ Khan Kho KChang, Tui Li KChang, Khom-ah Kheh ဆိုရေ မျိုးနွယ်စုကြီး (Tribe) သုံးခုဟိပြီးကေ ယင်းမျိုးနွယ်စုကြီးတိက အမျိုးအနွယ် (Clan) များ အမြောက်အမြား ပွားများရေ။ = နီထိုင်ရာဒေသ = ဂုချိန်ခါ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ အနောက်ဘက်တောင်တန်းဒေသဖြစ်ရေ [[ချင်းပြည်နယ်]]မာ- [[မတူပီမြို့နယ်]]အချို့၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]၊ [[ကန်ထလန်းဂါးမြို့နယ်]]၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]အချို့၊ [[မကွေးတိုင်း]]မာ- ဆောမြို့နယ်၊ ထီလင်းမြို့နယ်၊ စေတုတ္တရာ မြို့နယ်၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မာ- မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်၊ မင်းပြားမြို့နယ်၊ မြီပုံ မြို့နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၊ ရမ်းဗြဲ၊ မန်အောင်ကျွန်းတိအထိ နီထိုင်ကတ်တေ။ မျိုးနွယ်စုအလိုက် နယ်ပါယ်သီးခြားစီ နီထိုင်ခြင်းမဟိဘဲ ရောနှောနီထိုင်ကတ်တေ။ == ဘာသာစကားနန့် ယိုင်ကျေးမှု == ကွဲပြားရေ [[ဘာသာစကား]]နန့် [[ယိုင်ကျေးမှု]]ဟိကတ်တေ။ Mün, MKang, Dai, Ukpu, Ng’Gah စရေဘာသာ စကားနန့် ယိုင်ကျေးမှုအုပ်စု နယ်ပါယ်တိကို တွိဟိနှိုင်ရေ။ == ဓလိထုံးစံ == ယောက်ျားနန့်မမာ့ ထိမ်းမြားရေအခါမာ မမာ့က ယောက်ျားနောက်လိုက်ရရေ။ မွီးဖွားလာရေ သား၊ သမီးတိစွာ ဖခင်ဧ့ အမျိုးအနွယ်များ ဖြစ်ကတ်တေ။ အမျိုးအချင်းချင်း ပီးစပ်ခွင့်မဟိ။ သမီးပီးရရေ အမျိုးကို TU ဟုခေါ်ပနာ သမီးယူရရေအမျိုးကို PU ဟု ခေါ်ရေ၊ သင်၏ TU ဘက်အမျိုးမှ သမီးကလိန့်မေသျှေကို သင့်အမျိုး ဇာသူကမျှ ယူခွင့်မဟိ။ သင့် PU ဘက်အမျိုးကလေ့ သင့်အမျိုးမှ သမီးကလိန့်မေသျှေကို ယူခွင့်မဟိ။ နာရီ လက်တံစွာ ပြောင်းပြန်ပနာခွင့် မဟိပါ။ ဒေဓလိထုံးစံက အမျိုးအနွယ်ကို ထိန်းသိမ်းရေ။ ပြဿနာတစ်ခုခုဟိ ပါက အမျိုးနန့် ဖြီယှင်းရရေ။ လူတဦးတယောက်ဧ့ ကောင်းခြင်း၊ ဆိုးခြင်းစွာ အမျိုးဧ့ ကောင်းခြင်း၊ ဆိုးခြင်း ဖြစ်တေ။ လူတဦးစီကိုအမျိုးကတာဝန်ခံလို့ အမျိုးအတွက် လူတဦးစီမာ တာဝန်ဟိရေ။ သို့အတွက်နန့် ချိုးလူမျိုး၊ ချိုး နယ်မြီမာရာဇဝတ်မှု ယှားပါးရေ။ လူ့အခွင့်အရီး၊ လူ့တန်ဘိုး တူညီရေ။ [[ချိုးဥပဒေ]] ကို An eye for an eye ဥပဒေဟု ဆိုနှိုင်ရေ။ ယင်းကို လက်စားချေစနစ် ဟု ခေါ်ဆိုရေ။ ဒေစနစ် ကြောင့် လူသတ်မှု ယှားပါးရကတ်ောင်း တွိဟိရရေ။ == မြီမျက်နှာပြင် == သက်လတ်မြေအမျိုးအစား ဖြစ်တေ။ တောင်တန်းများ၊ စမ်းချောင်းတိနန့် သဘာဝရှုခင်း သာယာပါရေ။ ကုန်းပြင် မြီပြန့် ယှားပါးရေ။ အောက်ကျင်း(ယောနယ်ဟုလူသိများစွာ)မာ လွင်ပြင်အနည်းအကျိုင်း ဟိရေ။ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မာ ဝိတိုရိယခေါ် ‘ခေါနူ’တောင်ဖြစ်ပနာ ပေတသောင်းကျော် မြင့်ရေ။ အမြဲစိမ်းသစ်တော ဧရိယာ ဖြစ်တေ။ == ရာသီဥတု == တနှစ်မာ နွေ၊ မိုး၊ ဆောင်းဆိုပနာ ရာသီဥတု သုံးမျိုးဟိရေ။ နွီရာသီကတိုတောင်းလို့ မိုးခါသားက ပိုကြာရေ။ မိုးရီချိန်လက္မ ရာကျော်ရေ။ == အသက်မွီးဝမ်းကျောင်း == တောင်တန်းဒေသမာနီထိုင်ကတ်စွာနန့်အညီ ‘ချိုး’ ရို့၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းစွာတောင်ယာလုပ် ငန်းဖြစ်တေ။ တောင်ယာဆိုစွာမာ တောကိုခုတ်ထွင်၊ အချိန်တန်ကေ မီးတိုက်ရှင်းလင်းလို့ စိုက်ပျိုးရေစိုက်ခင်းဖြစ် ရေ။ အောက်ကျင်းခေါ် မြီပြန့်မာ လယ်လုပ်ငန်း လုပ်ကတ်တေ။ အမဲပစ် တောလိုက် ဝသီပါကြလို့ ‘သီနတ် ကို အလွန်ချစ်မြတ်နိုးရေလူမျိုးများ’ ဟု အိန်းဂလိချ်ရို့က မှတ်ချက်ပြုကတ်တေ။ == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး == တောင်တန်းအထပ်ထပ်၊ မြစ်ချောင်းအသွယ်သွယ်ရို့ကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး ခက်ခဲရေ။ မိုးခါသားကာလ မာ မိုးများသဖြင့် ရီကြီးခြင်း၊ တောင်ပြိုမြေပြိုခြင်းတိကြောင့် လားရီးလာရီး ပိုပြီးကေခက်ခဲရေ။ ဂုချိန်ခါ မြို့ပြ များဖြစ်ရေ မတူပီ၊ မင်းတပ်၊ ထီးလင်း၊ ဆော။ ကန်ထလန်းဂါးရို့ကိုသာဒုံနာကားလမ်း ဆက်သွယ်နှိုင်ပါသေး ရေ။ တောင်ဘက် စေတုတ္တရာ၊ ငဖဲနန့် အနောက်ဘက်ပလက်ဝနန့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရို့သို့ မော်တော်ကားလမ်း မဟိသိမ့်ပါ၊၊ == သစ်တောနန့် သယံဇာတ == နအဖစစ်အစိုးရထုတ်ယူရောင်းချရေ ကျွန်း၊ ပြိုင်း၊ ပိတောက်၊ နှော၊ အင်ကြင်း၊ ထင်းရှူးအစဟိရေ အဖိုး တန်သစ်များစာရင်းမာ ‘ချိုး’ဒေသက အများဆုံးဖြစ်တေ။ ဂုချိန်ခါ သစ်တောများ ပြုန်းတီးပြီးကေ ဖုန်းဆိုးဖြစ်စ ပြုနေ ပြီဖြစ်တေ။ ကျောက်မျက်ရတနာများ နီရာတိုင်းမာတွိဟိကေလေ့ ကမ္ဘာလောက် နုနယ်သိမ့်ရေဟု ဘူမိဗေဒ ပညာသျှင်တိက ဆိုကတ်ရေ။ ဂုချိန်ခါ ရီနံ အကြီးအကျယ်ထွက်ဟိရန် တာယက်နိန်ရေ။ == အလားအလာ == အမှန်ဆိုကေ ‘ချိုး’ဒေသစွာ သဘာဝရေလျှပ်စစ်နန့် ဖွံဖြိုးစည်ပင်ရဖို့ ဒေသဖြစ်တေ။ UNDP က လုပ်ပီး ရေနီရာအနည်းအကျိုင်းမာသာ သောက်သုံးရီသွယ်ခြင်းဟိပြီးကေ သဘာဝစမ်းချောင်းများ ခပ်ယူသုံးစွဲခြင်းသာ ဟိသိမ့်ရေ။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီးသာကောင်းမွန်ပါမူ ပန်းသီး၊ လိမ္မော်၊သံပရာ စရေ ဟင်းခင်းခြံမြီထွက်ကုန် တိနန့် စည်ပင်ရဖို့ ဒေသဖြစ်တေ။ {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] 6om1zs0drgiprtlgsbsh976h09gnwhl 0 4132 21638 18181 2026-10-05T05:11:20Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 21638 wikitext text/x-wiki '''ခွာဆင်းမ်လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ ဖလမ်းနယ် ခွာဆင်းမ်းချင်းရို့စွာ ပေါင်းသင်းပြီးနှစ်အတန်ကြာရေအထိ သားသမီးမရသော် နှစ်ဦးသဘောတူ ကွာယှင်းလီ့ဟိရေ။ ယင်းပိုင် ကွာရှင်းရာမာ နှစ်ဦးသဘောတူဖြစ်ကေ နီအိမ်မှ အပ ကျန်ပစ္စည်းအားလုံးကို တဝက်စီ ခွဲဝီယူကတ်တေ။ သားသမီးမရမီ မမာ့က ယောက်ျားအပေါ် တခုတရီ အပြစ်မပြဘဲ ကွာရှင်းလိုသော် မင်္ဂလာအသွင်းကြေး အားလုံးကို ပြန်ပီးရရေ။ သားသမီးရယားမှ ဧပိုင်ကွာရှင်းလိုကေ မင်္ဂလာအသွင်း တဝက် ပြန်ပီးရရေ။ ခွာဆင်းမ်အမျိုးသားတိဧ့ လပျိုလှည့်ပုံမာ ရှီးက လပျိုတိစွာ အပျို့အိမ်မာ စုပြီး အိပ်ကတ်စွာမာ အဂုမူ အပျို့အိမ်မာ မအိပ်ကတ်တော့ချေ။ လပျိုတိဂျည်း သီးသန့်အိပ်ကတ်တေ။ ညဇာအခါမာ လပျိုများ စုရုံးပြီး လပျိုလှည့် လားကတ်ရေအခါ ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ရေ ပလွီကို မှုတ်လို့ အချစ်တေးခြင်း ဆိုကတ်ရေ။ အပျိုက မီးပုံဘေးမာ ဝိုင်းထိုင်နီရေ လပျိုကာလသားတိကို ဧည့်ခံစကားပြောရရေ။ ပထမမာ မိဘတိကပါ တတူရောလို့ ထိုင်နီကတ်ရား အတန်ကြာသော် မိဘတိ အိပ်ရာဝင်ကတ်တေ။ ညဉ့်နက်ကေ လပျိုတိပြန်ကတ်ရရေ။ မျက်နှာမျက်နှာပိုးဖြင့် တဦးနန့်တဦး ချစ်ကြောင်း သိကတ်ရလျှင် လပျိုက မိဘကို ပြောပြပြီးကေ မိဘက တောင်းရမ်းထိမ်းမြား ပီးရရေ။<ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်</ref> ==ကိုးကား== <references /> {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] 9xc5rga8o3fa544opxumgiik1m599gi 0 4133 21639 18182 2026-10-05T05:11:39Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 21639 wikitext text/x-wiki '''ဂေခိုလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ကယန်းကဒေါ့''' စွာ တောင်ထက်ကရင်အနွယ်ဝင် ဖြစ်တေ။ ရမည်းသင်းနန့်တောင်ငူခရိုင် တောင်တန်းများမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ လူဦးရွီ မာ ၁၉၈၃ ခုနှစ် စာရင်းတိအရ ၉၅၀ဝ ဖြစ်တေ။ ဂေခိုလူမျိုးတိစွာ [[ကယားပြည်နယ်]] အထဲဟိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လွိုင်ကော်]]၊ [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်|ဒီးမောဆို]]၊ နန့် [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]များမာ အများဆုံး နီထိုင်ကတ်ရေ။ ဂေခိုလူမျိုးတိ၏ ထင်ရှားရေ ပွဲတော်တိမာ တောင်ယာ မီးတိုက်ပွဲ၊ စပါးပျိုးကြဲပွဲ၊ ကောက်ရိတ်သိမ်းပွဲနန့် ကယ်ဒီးခူး (ခေါ်) စပါးဦး စားပွဲ ရို့ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&view=article&id=118:2014-03-21-08-31-34&catid=96&Itemid=631|title=ဂေခိုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ|publisher=ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၉ မေ ၂၀၁၈|archivedate=3 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803181311/https://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&view=article&id=118:2014-03-21-08-31-34&catid=96&Itemid=631}}</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ကယားလူမျိုးစုတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] f78fwuq0iryz0fktjut0per770jmh9o 0 4134 21640 18183 2026-10-05T05:12:25Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 21640 wikitext text/x-wiki '''ဂေဘားလူမျိုး''' စွာ တောင်ပေါ်ကရင်အနွယ်ဝင် ဖြစ်ပြီးကေ ကရင်ဖြူလို့လေ့ ခေါ်ကတ်တေ။ ကယားပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနန့် သျှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းမာ တွိရရေ။ လူဦးရွီမာ ၂၀၀၀ ခုနှစ် စာရင်းတိအရ ၁၀ဝ၀ဝ ခန့် ဖြစ်တေ။ ဂေဘားတိုင်းရင်းသားတိစွာ ကယားပြည်နယ် အထဲဟိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လွိုင်ကော်]]၊ [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်|ဒီးမောဆို]]၊ [[ဖရူးဆိုးမြို့နယ်]]များမာ အများဆုံး နီထိုင်ကတ်တေ။ ဂေဘား တိုင်းရင်းသားတိဧ့ ထင်ရှားရေ ပွဲတော်တိမာ စပါးစူးထိုးပွဲ၊ စပါးပုတ်ပွဲ၊ စပါးသယ်ပွဲနန့် ကောက်သစ်စားပွဲရို့ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite web|url=http://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&view=article&id=120:2014-03-21-08-33-21&catid=96&Itemid=631|title=ဂေဘားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ|publisher=ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|accessdate=၉ မေ ၂၀၁၈|archivedate=3 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803181430/https://www.kayahstate.gov.mm/index.php?option=com_content&view=article&id=120:2014-03-21-08-33-21&catid=96&Itemid=631}}</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ကယားလူမျိုးစုတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] pu7os3hwfg65iahnp1z6bt8ybqp7z62 0 4135 21641 18184 2026-10-05T05:12:41Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 21641 wikitext text/x-wiki '''ဂျိန်းဖော''' (သို့မဟုတ်) '''ဂျိန်ဖွ''' ရို့စွာ [[ကချင်‌လူမျိုး]] (Kachin People) တိထဲက လူဦးရွီအများဆုံးနန့် အင်အားအကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စု ဖြစ်တေ၊၊ ဂျိန်းဖောရို့စွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင်များဖြစ်ပြီးကေ ယင်းရို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားမာ ကချင်ပြည်နယ်ဧ့ ဘုံစကား (Lingua Franca) အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကတ်တေ၊၊ {{Infobox ethnic group |group = ဂျိန်းဖောလူမျိုး |native_name = {{lang|kac|Jinghpo}}, {{lang|kac|Wunpong}}, {{lang|atb|Zaizo}} |image = [[File:Kachin jingpo lady with traditional dress.jpg|300px]] |image_caption = ဂျိန်းဖောအမျိုးသမီးတိ၏ ရိုးရာဝတ်စုံ |region1 = {{flag|Myanmar}} |pop1 = ၁,၂၀၀,၀၀၀ – ၁,၅၀၀,၀၀၀ ခန့် |region2 = {{nbsp|2}}∟ {{flag|Kachin State}} |region3 = {{flag|China}} ([[ယူနန်]]) |pop3 = ၁၄၇,၈၂၈ (၂၀၁၀ စာရင်း) |region4 = {{flag|India}} ([[အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်]], [[အာသံ]]) |pop4 = ၇,၉၅၈ |langs = [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)]] |rels = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |related = [[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး]]၊ [[အဇီးလူမျိုး]]၊ [[လရှီလူမျိုး]]၊ [[ရဝမ်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]] }} ဂျိန်းဖောဘာသာစကားစွာ အရာမျိုးနွယ်စုတိနန့် ဘာသာဗေဒအရ ကွဲပြားရေ၊၊ နမူနာ - ကချင်မျိုးနွယ်စုဘာသာစကားအများစု မာ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာအုပ်စု]]အတွင်းမှာပါဝင်သော်လည်း ဂျိန်းဖောစကားမာ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဧ့ သီးသန့် ဂျိန်းဖောနွယ်စု (Jingphoish) ဖြစ်တေ၊၊ ယကေလေ့ ဂျိန်းဖောစကားစွာ ကချင်မျိုးနွယ်စုအားလုံး အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရာမာ အသုံးပြုရရေ "ဘုံစကား" ဖြစ်နီစွာပင် ထူးခြားချက်ဖြစ်တေ၊၊ == နာမည်ရင်းမြစ် == ဂျိန်းဖောရို့၏ ခံယူချက်အရ "ဂျိန်းဖော" ဆိုစွာမာ ယင်းရို့၏ဘာသာစကားဖြင့် "လူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ၊၊ ယင်းရို့ကိုယ်ကို "ဂျိန်းဖော မရှ" (Jinghpo Masha) ဟု ခေါ်ဆိုကတ်တေ၊၊ ဂျိန်းဖောဆိုရေ နာမည်စွာ "နိန်ရာတကျဖြစ်ပြီးကေ အမြင်ကျယ်လာသူတိ" လို့လေ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကတ်တေ။ == သမိုင်းကြောင်း == ဂျိန်းဖောလူမျိုးရို့၏ ဘိုးဘွားတိမာ [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] ဧ့ အရှိဖက်စွန်းဒေသတိက ဆင်းသက်လာသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ ယင်းရို့၏ ရိုးရာပစရာဇဝင်တိအရ ယင်းရို့စွာ "မဂျွယ်ယန်" (Majoi Shingra) ဟု ခေါ်ဆိုရေ "သဘာဝအတိုင်း တည်ဟိနီရေ လွင်ပြင်" ဒေသမှ တောင်ဘက်ကို တရွိ့ရွိ့ ရွှိပြောင်းလှာခကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ၊၊<ref name="Leach1954">Leach, E. R. (1954). ''Political Systems of Highland Burma: A Study of Kachin Social Structure''. London School of Economics.</ref> ၁၅ ရာစုနန့် ၁၆ ရာစုဝန်းကျင်မာ ဂျိန်းဖောရို့စွာ ဒေနိခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] နန့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားပိုင်းဟိ [[ဧရာဝတီမြစ်]] ဖျားခံရာ ဒေသတိသို့ ရောက်ဟိလာခကတ်တေ၊၊ ယင်းကနိန်တဆင့် ၁၈ ရာစုအတွင်းမာ [[ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း]] နန့် [[တြိဂံနယ်မြီ]] (မေခနန့် မေလိခမြစ်ကြား) ဒေသတိသို့ ပျံ့နှံ့အခြီချခကတ်တေ၊၊<ref>Lintner, B. (1997). ''The Kachin: Lords of Burma's Northern Frontier''. Teak House Books.</ref> သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ ဂျိန်းဖော (ကချင်) ဂေါင်းဆောင်တိနန့် မြန်မာဘုရင်တိစွာ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးတူ ဆက်ဆံရီးဟိခကတ်တေ၊၊ ဂျိန်းဖောရို့စွာ တောင်တန်းဒေသတိကို စိုးမိုးထားသူတိဖြစ်သဖြင့် မြန်မာဘုရင်တိအတွက် မြောက်ဘက်တန်းခါးကို စောင့်ယှောက်ပီးသူတိအဖြစ် တည်ဟိခရေ၊၊[[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] အထူးအားဖြင့် [[ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီး]] လက်ထက် [[တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ]]မာ ဂျိန်းဖော (ကချင်) တပ်မတော်သားတိစွာ မြန်မာတပ်မတော်နန့်အတူ ပူးပေါင်းပနာ တရုတ်ကျူးကျော်စစ်ကို တွန်းလှန်ခကတ်ရေ၊၊<ref>အသျှင်သီရိန္ဒာဘိဝံသ (၂၀၀၅)။ ''မြန်မာ့သမိုင်းနန့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ''၊၊</ref> မြန်မာဘုရင်တိစွာ ဂျိန်းဖောစော်ဘွားတိနန့် ဒူးဝါး (Duwa) တိကို "ကျော်ထင်"၊ "နော်ရထာ" စရေ ဘွဲ့တံဆိပ်များ ပီးအပ်လေ့ဟိပြီးးအသိအမှတ်ပြု ဆက်ဆံခကတ်ရေ၊၊ ဂျိန်းဖောဒေသမှ ထွက်ဟိရေ ကျောက်စိမ်း၊ ရွှီ နန့် ဆင်စွယ်တိကို အင်းဝ နန့် ရတနာပုံ နန်းတော်တိသို့ ဆက်သခကတ်တေပိုင်၊ မြန်မာဘုရင်တိကလည်း ပိုးထည်နန့် အရာတန်ဖိုးကြီးပစ္စည်းတိကို ပြန်ပနာပီးသနားခကတ်ရေ၊၊<ref name="Sadan2013" /> ဗြိတိသျှရို့ မြန်မာနိုင်ငံကို ကျူးကျော်စဉ်အထဲ ဂျိန်းဖော (ကချင်) လူမျိုးတိစွာ ကိုယ်ရို့ဧ့ နယ်မြီကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခုခံကာကွယ်ခကတ်ရေ၊၊ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမာ ဗြိတိသျှရို့က ကချင်တောင်တန်းဒေသတိကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းခကေလေ့ ၁၈၉၅ ခုနှစ် "ကချင်တောင်တန်းဒေသများ စည်းမျှိုင်း" (Kachin Hills Regulation) ကို ထုတ်ပြန်လို့ သီးသန့်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ဖြင့်သာ ထားဟိခရရေ၊၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမာ ဂျိန်းဖောလူမျိုးတိစွာ အမေရိကန်နန့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များဘက်မှ ရပ်တည်ကာ [[ကချင်အဖွဲ့ ၁၀၁]] (Kachin Rangers) နာမည်ဖြင့် ဂျပန်တပ်တိကို ပြောက်ကျားစစ်ဆင်နွှဲခကတ်ရေ၊၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်မာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနန့်အတူ [[ပင်လုံစာချုပ်]] ကို လက်မှတ်ရီးထိုးရာမာ ကချင်ဂေါင်းဆောင်များ ပါဝင်ခပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်မာ လွတ်လပ်ရေ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ [[ကချင်ပြည်နယ်]] အဖြစ် ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ၊၊<ref name="Sadan2013">Sadan, M. (2013). ''Being and Becoming Kachin''. Oxford University Press.</ref> === လူမှုအုပ်ချုပ်ရီးစနစ် === သမိုင်းတလျှောက်မာ ဂျိန်းဖောရို့စွာ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ် နှစ်မျိုးကို ကျင့်သုံးခကတ်တေ: # '''ဂွမ်ဆာစနစ် (Gumsa):''' နယ်စား၊ ပဒေသရာဇ်ပုံစံ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ် ဖြစ်တေ၊၊ # '''ဂွမ်လာစနစ် (Gumlao):''' လူထုဗဟိုပြု၊ ဒီမိုကရေစီဆန်ရေ တန်းတူညီမျှ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ် ဖြစ်တေ၊၊ ဒေစနစ်နှစ်ခုစွာ ဂျိန်းဖောရို့၏ လူမှုတည်ဆောက်ပုံမာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးခရေ၊၊<ref name="Leach1954" /> == ပျံ့နှံ့နီထိုင်မှု == ဂျိန်းဖောလူမျိုး အများစုစွာ မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]အထဲဟိ မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်၊ မိုးညှင်း နန့် ပူတာအိုခရိုင်ရို့မာ နီထိုင်ကတ်တေ။ ယင်းအပြင် [[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း (ကွတ်ခိုင်၊ မူဆယ်၊ နမ့်ခမ်း) ဒေသများမာလည်း ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်တေ။ အိမ်နီးချင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ်) မာလည်း "ဂျင်းဖို" (Jingpo) နာမည်ဖြင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာသံနန့် အာရုနာချယ်ပရာဒေ့ရှ်) မာ "ဆင်းဖို" (Singpho) နာမည်ဖြင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် နီထိုင်ကတ်တေ။ === မျိုးနွယ်စု သျှစ်မျိုး === ဂျိန်းဖောလူမျိုးစုကြီးအထဲ အဓိက မျိုးရိုးနာမည် (Clans) သျှစ်မျိုး ဟိရေ - # '''မရစ်''' (Marip) # '''မရမ်''' (Maram) # '''အင်ခွန်''' (N'Khum) # '''လဖိုင်''' (Laphai) # '''လထော''' (Lahpai) # '''မဂေါင်''' (Magawng) # '''ဒူးလင်း''' (Dulang) # '''ဂျဆင်း''' (Hpauwi) ယင်းရို့အနက် လဖိုင်နန့် မရစ်ရို့မာ အင်အားအကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ == ယိုင်ကျေးမှုနန့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ဂျိန်းဖောရို့၏ အထင်ရှားဆုံးရေ ယိုင်ကျေးမှုပွဲတော်မာ [[မနောပွဲ]] (Manau Festival) ဖြစ်တေ၊၊ မူလက နတ်တင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပခကေလေ့ ဂုချိန်ခါ စည်းလုံးညီညွတ်ရီးနန့် အောင်ပွဲခံပွဲတော်အဖြစ် ကျင်းပကတ်တေ၊၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအားဖြင့် အများစုကတော့ခါ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကတ်ပြီး မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်သူတိနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိလေ့ ဟိကတ်တေ၊၊ == ဘာသာစကား == === ဂျိန်းဖောဘာသာစကား === '''ဂျိန်းဖောဘာသာစကား''' (Jinghpo language) စွာ မြန်မာနိုင်ငံမာ ပြောဆိုသူ ၁,၅၀၀,၀၀၀ လှောက်နန့် တရုတ်နိုင်ငံမာ ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် ဟိရေ၊၊ ဒေဘာသာစကားစွာ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတိ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] မိသားစုဧ့ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် ကချင် (Kachinic) အုပ်စုမာ ပါဝင်ရေ၊၊ ယင်းစွာ မြောက်ပိုင်းနာဂဘာသာစကားတိနန့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နိန်ပြီးကေ ဇိုင်ဝါးဘာသာစကားနန့်လည်း ဝေါဟာရချင်း ဆင်တူတေ။ တရုတ်နိုင်ငံမာ ရေဟုန်ဒေသ အနောက်မြောက်ဘက်ဟိ Enkun ဒေသစကားကို စံနှုန်းအဖြစ် အသုံးပြုပြီးကေ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံမာမူ ဆင်းဖို (Singpho) ဒေသစကားကို ပြောဆိုကတ်ရေ။ ဂျိန်းဖောဘာသာစကားစွာ ကချင်မျိုးနွယ်စုများအကြား ဘုံစကား (Lingua Franca) ဖြစ်တေ၊၊ ဇိုင်ဝါး၊ ခရာဝဝေါ် နန့် လရှီ ဘာသာစကားတိအပေါ် သိသာစွာ လွှမ်းမိုးထားပြီးသား ရဝမ်နန့် လီဆူ ဘာသာစကားတိမာလည်း ဂျိန်းဖောဝေါဟာရတချို့ကို တွိရရေ၊၊ [[File:景颇长刀_3208.jpg|thumb|ဂျိန်းဖောရိုးရာအကများမာ အသုံးပြုရေ ဓား (Hka-nap)]] === ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား === '''ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား''' (Atsi/Zaiwa language) ကို တရုတ်နိုင်ငံမာ လူဦးရွီ ၈၀,၀၀၀ လှောက်နန့် မြန်မာနိုင်ငံမာ ၃၀,၀၀၀ ခန့် ပြောဆိုကတ်တေ။ ယင်းကို တရုတ်ဘာသာဖြင့် ''Zǎiwǎyǔ'' (载瓦语) ဟု ခေါ်ဆိုရေ၊၊ ဂျိန်းဖောဘာသာစကားနန့် မတူညီဘဲ ဇိုင်ဝါးစွာ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဧ့ [[ပိုင်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|ပိုင်-ဗမာ]] (Burmish) အုပ်စုခွဲမာ ပါဝင်သဖြင့် ဗမာဘာသာစကားနန့် ပိုပြီးကေနီးစပ်ရေ၊၊ တရုတ်နိုင်ငံမာ Luxi ကောင်တီ၊ Xishan ဒေသ၊ Longzhun ရွာဧ့ အပြောအဆိုကို စံဇိုင်ဝါးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ၊၊ ဇိုင်ဝါးလူမျိုး အများစုစွာ ဂျိန်းဖောဘာသာစကားကိုပါ ဒွန်တွဲပြီးကေ ပြောဆိုနှိုင်ကတ်တေ၊၊ === အရာဘာသာစကားတိ === ဂျိန်းဖောလူမျိုးအများစုစွာ ဘာသာစကားတိစွာ တတ်မြောက်ကြသူတိ (Polyglots) ဖြစ်ကတ်တေ၊၊ ယင်းရို့စွာ မိခင်ဘာသာစကားအပြင်: * [[မြန်မာဘာသာစကား]] (ဆက်သွယ်ရီးအတွက်) * [[မန်ဒရင်ဘာသာစကား]] (တရုတ်နိုင်ငံဟိ ဂျိန်းဖောများ) * [[ရှမ်းဘာသာစကား]] (သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ ဂျိန်းဖောများ) ရို့ကိုလည်း တတ်ကျွမ်းစွာ ပြောဆိုနှိုင်ကတ်တေ၊၊ ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] oeb3kky86uh4gco0kij1ghmafymzrn2 0 4137 21642 18186 2026-10-05T05:13:07Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 21642 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဆလုံလူမျိုး | image = Moken girl.jpg | caption = သနပ်ခါးလူးထားရေ ဆလုံလူမျိုး ကလိန့်မေသျှေ | population = ၂၀၀၀-၃၀၀၀ (၂၀၁၃)<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/de15a14a-a357-11e2-ac00-00144feabdc0|title=The lost world: Myanmar's Mergui Islands|website=Financial Times|date=19 April 2013 |access-date=2017-11-10}}</ref> | popplace = {{flag|Thailand}}<br>{{flag|Myanmar}} | langs = [[မော်ကယ်ဘာသာစကား]], [[မြန်မာဘာသာစကား]], [[ထိုင်းဘာသာစကား]] | rels = ဆလုံရိုးရာဘာသာ, [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] |related = [[မလေးလူမျိုး]]၊အရာ [[ဩစတြိုနီးရှန်း ဘာသာစကားတိ |ဩစတြိုနီးရှန်းလူမျိုးများ]] }} [[File:Moken kids.jpg|thumb|ထိုင်းနိုင်ငံ စူရင်ကျွန်းနားမာ ဆလုံအချေ]] '''ဆလုံလူမျိုး (မော်ကင်း)''' ([[အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား|အိန်းဂလိချ်]]: Moken; also Mawken or Morgan; {{lang-th|ชาวเล|lit=sea people|translit=chao le}}) စွာ အစုအဖွဲ့အလိုက် နီထိုင်ကတ်ရေ။ အများအားဖြင့် မြိတ်ကျွန်းစုမာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ဆလုံလူမျိုးစွာ ဩစတြိုနီးရှန်လူမျိုး (Austronesian peoples) ထဲမာပါဝင်ရေ။ == အခေါ်အဝေါ် == သူရို့ကိုသူရို့ မော်ကင်းလူမျိုးဟု ခေါ်ကတ်တေ။ မော်ကင်းလူမျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံက ဆလုံလူမျိုးဟု ခေါ်ရေ။ ထိုင်နိုင်ငံက "ชาวเล ချောင်လီ (chao le)" အဓိပ္ပါယ် ပင်လယ်လူ (sea people) ဟုခေါ်ရေ။ မော်ကင်းလူမျိုးတိုရဲ ခြေသလုံးနီထိုင်မှုပုံစံကြောင် "sea gypsies" လို့လေ့ ခေါ်ကတ်တေ။ == သမိုင်း == ဆလုံလူမျိုးတိ၏ သမိုင်းဝင် ဇာစ်မြစ်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ ထင်မြင်ချက်တိစွာ ဟိပါရေ။ ယင်းရို့စွာ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀-၆၀၀၀ က တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမာ စိုက်ပျိုးရီးသမားမျာဖြစ်ခဲရေ။ ယင်းမာကနေ ဩစထရိုနီးရှားလူမျိုးတိက တောင်အာသျှကျွန်းစု အသီးသီးကို ခွဲထွက်ပြီး အခြီချနီထိုင်ခကတ်ရေ။ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှုကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းကျွန်းတိက ဆလုံလူမျိုးတိကို ရီထဲမာ ခြေသလုံးနီထိုင်မှုပုံစံအဖြစ် ရောင်ဟိစီခရေလို့ သီအိုရီအရ သိရရေ။<ref>{{Cite book|last=Wolff |first=John U. |year=2018 |title=Proto-Austronesian Phonology with Glossary |location=Ithaca, New York |publisher=Cornell University Press |pages=523–524 |isbn=978-1-5017-3598-1 }}</ref> == နီထိုင်မှု == [[File:Moken_boat.jpg|thumb|ဆလုံလောင်း]] ဆလုံလူမျိုးစွာ မြန်မာနိုင်ငံ [[မြိတ်ကျွန်းစု]]နန့် ထိုင်နိုင်ငံ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေ‌ ဒေသမာအများဆုံး နီထိုင်ကတ်စွာကို တွေရရေ။ ဆလုံလူမျိုးရို့စွာ နီရာအတိအကျမဟိဘဲ ပင်လယ်ပြင်တခွင် ဝမ်းစာအတွက် လှည့်လည်ကျက်စားကတ်ရေ။ ရီကူး၊ ရေငုပ်ရာမာ တတ်ကျွမ်းရေ။ ယင်းအတွက်နန့် "Sea Gypsy" အဖြစ် နာမည်မာခြင်းဖြစ်တေ။ သမိုင်းကြောင်းအရ အယင်ခေါက်က မချေကျွန်းဆွယ်မာ နီထိုင်ကတ်ပြီးတိုက်ခိုက်လုကုန်းဖြီှုတိကြောင့် မြိတ်ကျွန်းစုဘက်ကို ရွှိပြောင်းလှာကတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ဒေနိအခါ ဆလုံလူမျိုးတိကို ကော့သောင်းမြို့နံဘေး ကျွန်းများမာ မြင်တွိနှိုင်ရေ။ ဆလုံလူမျိုးစုစွာ ရေလုပ်ငန်း၊ ပုလဲငုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းရို့နန့် အသက်မွီးကတ်တေ။ ပင်လယ်ကမ်းခြီတလျှောက် တက်ခတ်ခတ်ရင်း တကျွန်းမှတကျွန်းကူးကာ နီထိုင်လိဟိရေ။ လောင်းသျှေတိကို ပေါ့ပါးရေ သစ်လုံးတိနန့် ထွင်းယူကတ်တေ။ ယင်းလောင်းတိမာ ပင်လယ်ခရီးအတွက် အဆင်ပြေ အသုံးဝင်လှရေ။ အသုံးအဆောင်များ၊ အစာရီစာများ၊ ခွီး၊ ကြောင်၊ ကြက်တိကိုလည်း တပါးတည်း လောင်းနန့်အတူ တင်ယူလာလေ့ဟိကတ်တေ။ ဆောင်း၊နွီရာသီများမာ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ရီထွက်ပစ္စည်း ရောင်းဝယ်ခြင်းရို့ဖြင့် အသက်မွီးကတ်ရား မိုးခါသားရာသီဥတုဆိုးဝါးရေအခါ နီးစပ်ရာကျွန်းထက်မာ ဝါးခြေတိုင်ရှည်တဲတိနန့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ဂူများရှာပြီးကေပင်ဖြစ်ဖြစ်နီထိုင်လိဟိရေ။ Sea Gypsy ဆိုရေနာမည်နန့် လိုက်လျောညီထွေစွာပင် သဘာဝပင်လယ်ဖီးအန္တရာယ်ကိုလေ့ တိမ်းရှောင်တတ်ကတ်ရေ။ တရက်တည်း ယင်းပိုင် ရေငုပ်ခြင်းမျိုး အကြိမ်အရွီအတွက် များများလုပ်နှိုင်ရေ။ မရွတ်၊ ကမာ (မုတ်) ကောင်များ၊ ငါးကြီးအံဖတ်၊ ပင်လယ်ရီမှော်ပင်၊ ပုလဲ၊ ငှက်သိုက်၊ ပျားရည်၊ ပရဆီးပင်တိကို ရှာဖွီစုဆောင်းပြီး ရောင်းချလိဟိရေ။ ဆလုံလူမျိုးတိစွာ အရာလူမျိုးတိနန့် ရောရောနှောနှော နီထိုင်လိမဟိချေ။ ယင်းရို့၏လူနီထိုင်မှုစနစ်မာ မြို့ပြနီထိုင်မှုစနစ်နန့် ကွာခြား လွန်းလှရေ။ ယကေလေ့သော့ သူရို့၏ လူနီမှုစနစ်ကို ယုံကြည်စွာ တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းကတ်ရေ။ ဘာသာတရားနန့် ပတ်သက်ပြီးကေလည်း ယင်းရို့၏ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုကို လက်ကိုင်ထားကတ်တေ။ နတ်ကောင်းနန့် နတ်ဆိုးဆိုပနာ နတ်ဘုရားကိုးကွယ်မှု နှစ်ခုဟိရေ။ နတ်ဆရာစွာ ယင်းရို့၏ အခရာဖြစ်တေ။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲတိကို ရာမက ဖျားနာရေအခါ၊ တဦးတယောက်သီဆုံးရေအခါမှ နတ်ဆရာဧ့ ပြောဆိုမှုအတိုင်း စပါး၊ ပြောင်း၊ အရက်၊ ပျားရည်၊ ကွမ်း၊ ဘဲသွီးစိမ်း၊ ကြက်၊ လင်းချူ၊ ပြင်သာလိပ်ရို့ကို ယဇ်ပူဇော်လိဟိရေ။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများမာ တေးတေးခြင်းများသီဆိုတီးမှုတ်ပြီး မီးပုံဖိုကာ ဝိုင်းဖွဲ့ကခုန်ကတ်တေ။ သူရို့၏ဗုံတမျိုးမာ ပုတ်သင်ညိုသားရေဖြင့် ပြုလုပ်ထားရေ။ ဆလုံလူမျိုးရို့၏ ဂီတပင်ကိုစွမ်းရည်မာ ထက်မြက် ဆန်းကြယ်လှရေ။ <ref>http://e-sentiment.net/proxy/browse.php?u=Oi8vd3d3Lnp3ZWdhcGluLmNvbS9OZXdzL25ld3BhZ2UwODYuaHRtbA%3D%3D&b=5&f=norefer{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ပင်လယ်ထဲမာ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး သစ်၊ ဝါး၊ ရင်ကမ်းသားရို့နန့် ဖွဲ့စည်း တည်ဆောက် ထားရေ ရိုးရာလောင်းကို အိမ်လိုသဖောထားပြီး မိသားစုကြီး တခုလုံး နီကတ်၊ ထိုင်ကြ၊ ချက်ပြုတ်စားသောက်ကတ်ရုံ ရာမက သူရို့ဘဝဧ့ အဖော်မွန်ဟု ခေါ်ရေ ခများကိုလေ့ တပါတည်း သယ်ဆောင်လားကတ်တေ။ ဟိန်းဇဲ၊ ဘုတ်ကျွန်း၊ မောင်းမကန်၊ ရှင်မွန်၊ မလိ၊ ပြင်ကြီး၊ မီးစိမ်း၊ ကတန်၊ ဒုံးကျွန်း၊ ဝါးကျွန်း၊ ပင်လယ်အော်၊ လန်ပိတဝိုက် မာလေ့သော့ ပင်လယ်ထဲ ရာသီဥတုဆိုးချိန်မာ ယာယီ ခြေတံရှည် တဲအိမ်ချေတိ တည်ဆောက်ပြီး နီထိုင်ကတ်ရေ။ ရီမာ တတ်ကျွမ်းသဖြင့် ပုလဲ၊ ကြွက်(ပင်လယ်ကြွက်)၊ ရီခူ၊ ငါး၊ ပုဇွန်၊ ကမာတွေငုပ်ပြီး ကင်းမွန်၊ ရှပ်၊ ငါးကြီး အန်ဖတ်တိကို ရှာဖွီရင်းနန့်လည်း အသက်မွီးတတ်ကတ်ရေ။ သူရို့ ရိုးရာဓလိများ ထဲမာ ဗုံတီးခြင်း၊ ဘင်(ပြွီရှည်)တီးခြင်း။ သူရို့ဘာသာစကားနန့် တေးချင်းဆိုပြီး ကခုန်ခြင်း၊ ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်ခြင်း ရို့လေ့ ပါဝင်ရေ။ ဆလုံရိုးရာပွဲတော်ကို ကော့သောင်းမြို့နယ်၊ စူငယ် ဇာလိုင်း ကျေးရွာအုပ်စု၊ လန်ပိကျွန်းဧ့ တဖက်ကမ်း “မကြုံဂလက်”ကျေးရွာမာ (၂၀၀၄)ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ အထဲက စည်ကား သိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပခရေ။ == ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ မွီးဖွားခြင်းအစ == (၁၉၆၄)ခုနှစ်က မှတ်သား တွိဟိချက်တိအရ ဆလုံတိုင်းရင်းသား ရို့စွာ စတင်မွီးဖွားရေ အချေတိကို ချက်ကြိုး ဖြတ်ပြီးစွာနန့် ရီထဲကို နှစ်စက္ကန့်ခန့် ရီထဲမြှပ်လိုက်၊ နှစ်လိုက်။ ပေါ်လိုက် သုံးကတ်ိမ်ခန့် ပြုလုပ်ရေ။ သူရို့ အယူအဆမာ မွီးစကလေးငယ် ရီကို တတ်ကျွမ်းစီရန်၊ မထီစီရန် ဖြစ်တေဟု ဆို၏။ ယင်းပိုင် လွဲမားရေအယူအဆကြောင့် အချို့ အချေတိမာ မွီးစကပင် သီဆုံးလားကတ်တေ။ ဒေကား အယင်ကအဖြစ်အပျက်။ အဂုအချိန်မာမူ ဆလုံတိုင်းရင်းသားရို့ ခေတ်မီလာရေဟု ဆိုရပါဖို့။ မွီးစကလေးငယ်ကို ရီထဲမာ မနှစ်ကတ်တော့။ ဝမ်းကြီးကို မွီးဖွားပေးရေ မွီးသည်မှာ သူရို့ဆလုံအမျိုးသမီး အချင်းချင်းပင် ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ဂုချိန်ခါ ခက်ခဲရေ မွီးဖွားမှုတိကို နာစ်ဆမနန့် မွီးလေ့ မွေးထ ဟိလှာကတ်ပါယာ။ == ဆလုံရို့၏ ကျန်းမာရီး == ဆလုံ တိုင်းရင်သားရို့စွာ အစစ အရာရာမာ နတ်ဆရာကိုရာ အားကိုးကတ်တေ။ တယောက်တလီ နီမကောင်းလျှင် သူရို့၏ အယူအဆမာ နတ်ဖမ်းစားရေဟု အများအားဖြင့် ယူဆကတ်တေ။ နတ်ဆရာနန့် လက်သပ်လို့ ပူဇော်ပသ၊ ကိုးကွယ်တင်မြှောက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ဗလင့် ဟိကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ အဂုချိန်ခါမာ တချို့ တိုင်းရင်းသားဆလုံရို့မာ ခေတ်မီလာရေဟု ဆိုရပါဖို့။ နီထိုင်မကောင်း ဖြစ်ရေ သူတိကို ဒက်တင်နန့် ဆီးခန်းသို့ ပြသ ကုသလာကတ်တေ။ တဖက်ကလည်း သူရို့အစွဲဖြစ်နီရေ နတ်ဆရာနန့် ပူဇော်ပသခြင်း ကိုလေ့ လုပ်မြဲလုပ်ကတ်တေ။ ဆလုံအများစုမာ ဖြစ်ပွားတတ်ရေ ရောဂါမာ ငှက်ဖျား စွဲခြင်းနန့် အာဟာရ ချို့တဲ့ခြင်းတိပင် ဖြစ်တေ။ == ဝတ်စားဆင်ယင်ခြင်း == ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ မွီးကင်းစ အချေအရွယ်မှ ငါးနှစ် ခြောက်နှစ်အရွယ်အထိ အယင်က အဝတ်အစား ဝတ်လေ့ဝတ်ထ မဟိရေ်လည်း ဂုချိန်ခါ အဝတ်အစား ဆင်ယင်လာကတ်တေ။ အမျိုးသမီးတိမာ သူရို့ဓလိ့အရ အပေါ်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်း လုံလုံခြုံခြုံ ဝတ်ဆင်စွာ ဆိုကေလည်း၊ တချို့မာ အိမ်ထောင်ကျရေနန့် အပေါ်ပိုင်း ဗလာကျင်း နီတတ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ဂုချိန်ခါမာမူ အိုမင်းရေအဘောင်မအရွယ်တိကလွဲလို့ အမျိုးသမီးအများစုကတော့ခါ အပေါ်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်း လုံလုံခြုံခြုံ ဝတ်ဆင်လာကြ လီရာ။ ဆလုံအမျိုးသားရို့မာ အများအားဖြင့် အယင်ကအောက်ပိုင်းမာ ဒယော(သို့မဟုတ်) ပေါင်ဖတိုနန့်နိန်ပြီးကေ အပေါ်ပိုင်းဗလာကျင်း နီတတ်ရေ သဘာဝဟိရေ။ သူရို့ဓလိ့အရ သင့်မိသင့်ရောင်လည်း ဖျားနာခြင်း မဟိကတ်ပါ။ ခံနိုင်ရည်ဟိရေ လူမျိုးပင် ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ဂုချိန်ခါ သူရို့လည်း အပေါ်ပိုင်းအင်္ကျီများ၊ အများအားဖြင့် ဝတ်ဆင်လာကတ်လီပြီ။ ဆလုံတိုင်းရင်းသားရို့စွာ ပင်လယ်နန့်နံဘေးအနားမာ နိန်ပနာလားမသိ၊ သူရို့၏အသားအရောင်မာ ညိုရောင်သန်းပါရေ။ ဂုချိန်ခါ ဆလုံတိုင်းရင်းသားရို့မာ ခေတ်မီလာရေအလျောက် ယိုးဒယားနိုင်ငံမှရောက်လှာရေ အဝတ်အစား၊ ပါတိတ်။ တီရှပ်ရို့နန့် သစ်သစ်လွင်လွင် တောက်တောက် ပပဖြစ်လှာလီဗျာယ်။ အယင်က ချင်ပိုင်နီခကေလေ့ ဂုချိန်ခါ သားသားနားနား ဝတ်ဆင်လာကတ်လီပြီ။ == အစားအသောက် == ဆလုံရို့စွာ ပင်လယ်ထဲမာ နိန်ရာတကျ မနိန်ဘဲ ရီကြိုင်ရာ မြက်နုရာသို့ လားလာ လုပ်ကိုင် နီထိုင်ကတ်ရေ အလျောက် ပင်လယ်ပျော်များ ဖြစ်ရေအနိန်နန့် သူရို့စားသောက်ကတ်တေမာ အများအားဖြင့် ပင်လယ်အစားအစာတိ ဖြစ်တေ။ ပင်လယ်ကျွန်းစု၊ ကျောက်ဆောင် များမာ တွယ်ကပ်ပြီးကေ ဟိရေ ဂုံး(ခရုတမျိုး အထဲမာဟိရေ)ဟု ခေါ်ရေ တငို ကိုခွာလို့ အထဲက ခရုပိုင် အရာကို ချက်ပြုတ် စားသောက်ကတ်တေ။ ပင်လယ် ကျောက်ဆောင် ဂူထဲမာဟိရေ လင်လုပ်၊ ဗာဒလီတိကို တုတ်ရှည်ဖြင့် ရိုက်ချပြီးကေ ခုတ်ထစ် ဖြတ်တောက် လို့လည်း ချက်ပြုတ် သုံးဆောင်ကတ်တေ။ သူရို့စွာ စားသုံးဆီသုံးစွဲမှု နည်းသူတိဖြစ်ရေ အလျှောက် တလလုံးမာ မိသားစု(၆) ယောက်အတွက် ဆီ(၂၀)ကျပ်သားလှောက်သာ ကုန်ပါရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဆလုံအများစုမာသွီးတိုးရောဂါ မဟိကတ်ပါ။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ ပျားအုံဖွတ်ရာ မာလည်း အလွန် တတ်ကျွမ်းသူတိပင် ဖြစ်တေ။ အပင် အမြင့်ထက်မာ စွဲကပ်နိန်ရေပျားအုံကို အုန်းလက် မီးတုတ်ဖြင့် ရိုက်ချပြီးကေ ပျားအုံမှ ပျားရည်ကို ခံယူကတ်တေ။ ပြင်စလက်နန့် ပျားပေါက်စရို့ကိုလည်း အဂုပင် လတ်လတ် ဆတ်ဆတ် စားသုံးကတ်ရေ။ ဆလုံရို့၏ သဘာဝမာ စားသောက်ရာမာလည်း သူရို့ ရိုးရာလောင်းထက်မာ မိသားစု အားလုံး သိုက်သိုက်ဝန်းဝန်း ပျော်ပျော် ရွှင်ရွှင် ချက်ပြုတ် စားသောက်ကတ်တေ။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ စားသုံးရေ အရွက်များ ဖြစ်ရေ ဆလုံမုန်လာ၊ ဆလုံမုန်ညင်း၊ ဆလုံကန်စွန်းရို့မာ အရွက်အသားထူရေမှ လွဲလို့ မြီပြန့်က မုန်လာ၊ မုန်ညင်း၊ ကန်စွန်းရို့နန့် အတော် ဆင်တူစွာ ထိုအရွက်ရို့မာလည်း ဆလုံဒေသ တောတောင်ထဲမာ အလိကျ ပေါက်နီကတ်ခြင်းရာ။ ကျွန်တော် တွိဖူးရေ ဆလုံကွမ်း( ကွမ်းယာ အတွက် လိုအပ်ရေ ကွမ်း) မာလေ့သော့ အရွက်အသား ပိုထူကာ အလိကျ ပေါက်နီခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ ဆလုံအချို့လည်း ကွမ်းစားတတ်ကတ်စွာကို ကျွန်တော် တွိဖူးပါရေ။ == အလုပ်အကိုင် == ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ရာမာ အားလုံးစုပေါင်း ဝိုင်းဝန်းလို့ လုပ်ဆောင်လေ့ ဟိကတ်တေ။ တောထဲမာဟိရေ အပင်ကြီးတိကို သူရို့၏ စုပေါင်းစွမ်းအားဖြင့် ခုတ်လှဲပါရေ။ လောင်းထွင်း ပါရေ။ ထိုကြီးမားရေ တူးလောင်းကို ပင်လယ်ကမ်းခြီပါးသို့ သယ်ဆောင် ထုတ်ယူရေမာလေ့သော့ အလွန်စနစ်ကျကာ အားကျဖွယ်ရာ ကောင်းပါရေ။ ပင်လယ်ကမ်းစ နီရာများမာ ပေါက်ရောက်လီ့ဟိရေ ရင်ကမ်းပင်မှ ရင်ကမ်း အလက်တိကို တစုနန့်တစု စီစီညီညီ ထပ်ကာ ပြုလုပ်ထားရေ ရင်ကမ်းလောင်းမာ အလွန်ပင်လက်ရာမြောက်လှပါရေ။ ထိုရင် ကမ်းလောင်းမာ သံချက်ဆိုလို့ တချက်မျှမပါ၊ ကြိမ်ဖြင့်သာ ရစ်ပတ်ခြင်း၊ ကွပ်ခြင်း ပြုလုပ်ထားရေမာ ခိုင်ခန့်လှပါရေ။ စိစပ်လှပါရေ။ ရေတစက်မျှ လောင်းဝန်းထဲကို မဝင်ပါ။ သူရို့၏ တတ်ကျွမ်းမှုကြောင့် လှိုင်းလေလာလည်း ကြောက်လန့်မှု မဟိကတ်ပါ။ ယကေလေ့သော့ လှိုင်းလေများ အလွန်ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ် လာရေအခါ သူရို့စွာ ကမ်းခြီများ၊ လီကွယ်ရာကျွန်းစုများမာ စုပေါင်းပနာ နီထိုင်လေ့ဟိကတ်တေ။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ အလုပ်အကိုင်ကို ဖော်ပြရကေ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ပုလဲငုပ်ခြင်း၊ ပင်လယ် ကြွက်ငုပ်ခြင်း၊ ကနုကမာ ရှာဖွီခြင်း၊ ပျားဖွတ်ခြင်း၊ ငှက်သိုက်ရှာခြင်း၊ ရေနန့်ဆိုင်ရေ လုပ်ငန်း အဝဝကို တတ်ကျွမ်းစွာ လုပ်ကိုင်နှိုင်ရေ တိုင်းရင်းသားတိပင် ဖြစ်တေ။ ကျောက်ကြို ကျောက်ကြားထဲကို နှစ်ခွစူး၊ မှိန်းတံရှည်နန့် ငါးထိုးနိန်ရေ အချေတိကိုလည်း ကျွန်တော်မြင်ဖူး ပါရေ။ ဂုချိန်ခါ ခေတ်မီလာရေ ဆလုံရို့မာ ရေငုပ်မျက်မှန် အကောင်းစားနန့် အောက်စီဂျင် အသက်ရှူဘူးရို့နန့် ရေငုပ်ကာ ပုလဲယှာနိန်ကတ်ရာ၊ ပင်လယ်ကြွက် ယှာနိန်ကတ်ရာ ဖြစ်တေ။ ကျွန်တော် တွိခရေ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့မာ ကလွေသျှေရော၊ ကလိန့်မေသျှေပါ အသက်(၁၀) နှစ်ခန့်မာ ရေနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ အစစ အရာရာ အလွန်တတ်ကျွမ်းနီကတ်လီပြီ။ ယင်းခါက ကျွန်တော့် မျက်စိရှိ့မာပင် (၁၀)နှစ်သားခန့် ဟိရေ ဆလုံ ကလွေသျှေမာ ခက်ရင်း စူးခွ မှိန်းတံရှည်ကို ကိုင်ဆောင်ဗျာယ် (၁၅)ပေလောက် နက်ရေ ပင်လယ်ရီထဲကို လောင်းပေါ်မှ ပလုံကနဲ ခုံဆင်း လိုက်ရေမာ (၁၀) မိနစ်ခန့်ပင် မကြာလိုက်ပါ။ သူပြန်တက်လာရေ အခါ လက်ထဲမာ (၂)ပေလောက်ဟိရေ ငါးမန်းဖြူတကောင် ပါလာစွာကို တွိရသဖြင့် ကျွန်တော်မာ ကကောင်းပင် အံ့ဩလားရေ။ မိုးထကလည်း ယင်းနည်းတူစွာ လကျောက် (လိပ်ပုံသဏ္ဍန်ငပြီယှားကြီး) တကောင်းကို ရခကြောင်း၊ ယင်းသူငယ်က လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့် ကျွန်တော့်ကို ပြောပြပါ သိမ့်ရေ။ ဆလုံရို့စွာ လူကြီး လူငယ်မရွီး အအားမနိန်ဘဲ အမြဲတစေ အလုပ်လုပ်နိန်ရေ လူမျိုးပင် ဖြစ်တေ။ လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးကာ တခုမဟုတ် တခု အလုပ် လုပ်နိန်ရေ တိုင်းရင်းသားတိပင်။ အများအားဖြင့် သူရို့စွာ လက်ထဲမာ ခက်ရင်း စူးခွ မှိန်းတံရှည်ကို ကိုင်ဆောင်ကာ ကမ်းခြီ၊ ကျောက်ဆောင်၊ ကျောက်ကြို ကျောက်ကြားအောက်ဟိ ငါးမျိုးစုံရို့ကို ထိူးယူ ဖမ်းဆီးကတ်တေ။ ဟိုစဉ်က ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ ငါးဖမ်းစွာ ဆိုစွာမာ ငါးဖမ်း ပိုက်တိနန့် ဖမ်းလေ့ ဖမ်းထ နည်းပါး ပါရေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါမာမူ ငါးဖမ်းပိုက် အမျိုးမျိုးဖြင့် အင်တန်များများ ဖမ်းဆီးလာကတ်တေ။ သူရို့ဘဝမာ အယင်က ဖမ်းယူရဟိ ငါးတိနန့် ရေငုပ်လို့ ရဟိရေ ပုလဲ၊ ပင်လယ်ကြွက် ရို့ကို ရောင်းချရာမာ ဈီးနှိမ်ခြင်း ခံရကေလေ့ ဂုချိန်ခါ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ဈီးမှန်၊ အလီးမှန် ရဟိခပါရာ။ ဖဲကဇပ်ကာ ကက်ဆက်နားထောင် နီကတ်ရေ ဆလုံများ၊ ရွှီဆွဲကြိုး တဝင်းဝင်းနန့် ဆလုံများ၊ ခြင်းလုံးခတ်ကာ အပန်းဖြီ နီကတ်ရေ ဆလုံ အချေများ၊ ဘာပဲပြောပြော ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ လူနီမှုဘဝ တိုးတက် ဖွံ့ဖြိုးပါလတ်တေမာ အမှန်ရာ ဖြစ်တေ။ == စုံဖက်ထိမ်းမြားခြင်း == ဆလုံ တိုင်းရင်းသား ရို့စွာ အချေ မီးဖွားလျှင် မွီးဖွားလာကေ မွီးဖွားစအချေ အတွက် နတ်ဆရာနန့် နတ်ကိုးကွယ် ကတ်တေ။ သီဆုံးလား ကေလေ့ သီဆုံးသူ ကောင်းရာ မွန်ရာ ရောက်ယောင် နတ်ဆရာနန့် ပူဇော်ပသလေ့ ဟိရေ။ ယင်းနည်းတူစွာ သတိုးသားနန့် သတိုးသမီး စုံဖက် ထိမ်းမြားပွဲမာလည်း နတ်ဆရာနန့် ရိုးရာနတ်ကို ပူဇော်ပသမှု ပြုမှကျကေ လင်မယား အရာမြောက် ရေလို့ ဆလုံရို့က ယူဆပါရေ။ ဆလုံတိုင်းရင်းသား ရို့စွာ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် နီစပ်သူတိ ဖြစ်ရေ အနိန်နန့် အသက်(၁၇)၊ (၁၈)နှစ်ခန့်မာ နီစပ်လေ့ ဟိရေ။ အမျိုးသား တယောက်စွာ အမျိုးသမီးတယောက်ကို သဖောကျနှစ်သက်ရေအခါ အမျိုးသမီး မိဘတိထံလားပနာ တောင်းရမ်းရရေ။ ယင်းပိုင် တောင်းရမ်းစဉ် အမျိုးသားနန့်အတူ မိဘ(၂)ပါး ပါရရေ။ ဆလုံရို့၏ အကြီးအကဲ ပါရရေ။ အမျိုးသမီးဘက်က လက်ခံရေအခါ မင်္ဂလာပွဲရက်ကို နိသတ်မှတ်ပနာ နတ်ဆရာနန့် လက်သပ်ကာ စားသောက် ဖွယ်ရာတိကို စီမံပြင်ဆင်ကတ်တေ။ သူရို့၏ အစားအသောက်တိကား အထူးအဆန်းမဟုတ်။ ငါးကင်များ၊ ဆီတဖဲ့ချေဖြင့် ကြော်ထားရေ လင်လုပ်ကြော်၊ ဗာဒလီကြော်၊ အူ အသည်းများ ထုတ်ထားရေ ကြက်ကောင်လုံးပြုတ်၊ ကြက်ကောင်လုံးကင်၊ တခါတရီရတတ်ရေ သင်းခွေချပ်ကြော်၊ မျိုးက်သားကြော်နန့် ပျားရည်၊ အရက်ရို့ပင် ဖြစ်တေ။ မျိုးက်ချီးခါးကိုလေ့ ဆလုံရို့ စားလေ့ စားထ ဟိရေ။ မင်္ဂလာ အခမ်းအနား ကျင်းပရေ နိရက်မာ တစုတဝေးတည်း နီကတ်ရေ ဆလုံရို့မာ ဇာကိုယ်ရီး ကိုယ်တာ အလုပ်ကိုမျှ မလုပ်ဘဲ မင်္ဂလာပွဲအတွက်ရာ အားလုံး ဝိုင်းဝန်း လုပ်ဆောင် ချက်ပြုတ်ကတ်တေ။ မိုးထ(၉)နာရီခန့်မာ ဆလုံနတ်ဆရာ ရောက်လှာ ပါရေ။ သူ့လက်ထဲမာ ပလွီပိုင်ယှောင် တူရိယာလေးတခု ပါလာရေ။ ဆလုံမင်္ဂလာပွဲကို အများ အားဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းစ သဲပြင်ရှည်မာ ကျင်းပလေ့ ဟိရေ။ ဆလုံ နတ်ဆရာတယောက် မင်္ဂလာပွဲသို့ ရောက်ဟိလှာချိန်မာ နတ်တင်ပွဲအတွက် အစားအသောက်များ ပြင်ဆင်ပြီး အဆင်သင့် ဖြစ်နီပါယာ။ နတ်ဆရာစွာ ရှီးဦးစွာ သူရို့၏ ဆလုံရိုးရာနတ်ကို လက်နှစ်ဖက် ခေါင်းထက်မြှောက်ကာ အပေါ်အောက် လှုပ်ယှားဗျာယ် ပလွီမှုတ်ကာ ပင့်ဖိတ်ပါရေ။ ပြီးကေ ထိမ်းမြားဖို့ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး လက်လေးဖက်ကို ပူးယှက်စေကာ သူရို့ လက်ထက်တို့ နတ်ဆရာဧ့ လက်ဝါးနှစ်ဖက်ကို အုပ်မိုးလိုက် ပါရေ။ ယပြီးနောက် သူရို့ ရိုးရာဖြင့် ဒေမင်္ဂလာ မောင်မေကို ရာသက်ပန် စောင့်ယှောက်စေလိုကြောင်း သူရို့၏ ကျန်းမာရီးအတွက် သူရို့ အလုပ်အကိုင် အတွက် အကူအညီများ ပေးစေလိုကြောင်း တိုင်တည်ပြောဆိုရေ။ သတိုးသားနန့် သတိုးသမီးကိုလေ့ ရာသက်ပန်ရိုးရာ ရိုးမြီကျ ပေါင်းဖော်ဖို့အကြောင်း ရိုးရာနတ်ထံ လက်လေးဖက် မြှောက်ကာ တိုင်တည်စီပါရေ။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ တလင်တမယား စနစ်ကိုရာ ကျင့်သုံးရေသူတိ ဖြစ်တေ။ သူရို့ လောကမာ အိမ်ထောင်ရီး ဖောက်ပြန်မှုကို လုံးဝလက်မခံချေ။ အိမ်ထောင်ရီး ဖောက်ပြန်သူတိကို သူရို့အစုအဝေးမှ ရာသက်ပန်နှင်ထုတ်ပနာ သူရို့နန့် လုံးဝ အဆက်အသွယ် မလုပ်ဖိပါ။ သူရို့စွာ အစုအဝေးနန့် နီတတ်ရေအနိန်နန့် ယင်းပိုင် အပြစ်ဒဏ်မျိုးကို အလွန်ပင် ကြောက်ရွံ့ကတ်တေ။ သူရို့စွာ အိမ်ထောင်ကျရေ အခါ သူရို့အတွက် (မင်္ဂလာမောင်မေအတွက်) ရိုးရာလောင်းတစင်း၊ ငါးဖမ်းပိုက်တစုံနန့် ငါးဖမ်းကိရိယာတချို့ကို လက်ဖွဲ့ လိုက်ပါရေ။ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ယောက် ဒိုးတူပေါင်ဖက် လုပ်ကိုင် စားသောက်ကတ်တော့ဟု ဆိုလိုရေ သဘောပင်။ ယကေလေ့ ဇနီးမောင်နှံနှစ်ယောက်မာ အဝီးကိုလားစရာမလို၊ ဒေအစုအဝေးမာပင် နီထိုင်စီရေ။ ဆလုံရိုးရာ နတ်ပွဲများမာ နတ်ဆရာစွာ နတ်ကိုတိုင်တည် ပူဇော်ပြီးကေ နတ်ပူးလာယား နတ်ဝင် လာရေဟု ဆိုကာ တုန်တက်လာရေ။ ပြီးကေ အရက်သောက်ပါရေ။ ငါးကင်၊ ကြက်ကောင်လုံးကင်၊ အစားအသောက်များ စားပါရေ။ ပြီးကေ နတ်ဆရာ တုန်တုန်ယင်ယင်ဖြင့် ကပါရေ။ ပရိသတ်ကလေ့ လိုက်ကပါရေ။ နတ်ဆရာ နတ်ဆရာမမာ နာရီဝက်လှောက်သာ ကြာပါရေ။ နတ်ဆရာပါးက နတ်ထွက်လားရေအခါ တုန်တုန်ယင်ယင် အမူအရာများ ကွယ်ပျောက်သွား ပါရေ။ ဆလုံရို့၏ မင်္ဂလာပွဲ ကပွဲကား တနာရီခန့် ကြာမြင့်ပါရေ။ == ဆစ္ဆီကြီးပွဲ == ဆစ္ဆီကြီးပွဲ ဆိုစွာမာ အရာမဟုတ်။ သီဆုံးသူတိကို ကျွေးမွေးရေပွဲပင် ဖြစ်တေ။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ အယူအဆမာ သီဆုံးလားသူရို့စွာ ကောင်းရာ မွန်ရာရောက်သူ ဟိပိုင် အချို့မာ ဆစ္ဆီဖြစ်နီရေလို့ ယုံကြည်ကတ်တေ။ ထိုဆစ္ဆီတိ၊ စားရမဲ့၊ သောက်ရမဲ့ ဖြစ်နီစွာကို မလိုလားသဖြင့် တနှစ်တခါ သူရို့ဟိရာ သင်္ချိုင်းကိုလားလို့ သူရို့ကိုပင့်ဖိတ်ကာ ကျွေးမွေးခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ ဆလုံရို့စွာ သီဆုံးသူတိကို ကျွန်းတကျွန်းမာ မြှပ်နှံ သင်္ဂြိုဟ်လေ့ ဟိရေ။ ထိုသင်္ချိုင်းမာ တနှစ်တခါ( နှစ်စိုင် ဂျန်နဝါရီလ ) ကျင်းပရေ ဆစ္ဆီကြီးပွဲမာ ထုံးစံအတိုင်း မပါမဖြစ်စွာက ရိုးရာ နတ်ဆရာနန့် နတ်ပွဲပင်ဖြစ်တေ။ နတ်ဆရာက ရိုးရာနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပြီးကေ အစားအသောက်တိနန့် ပူဇော်ပသလီရေ။ သီဆုံးသူတိကိုလေ့ ပင့်ဖိတ် ကျွေးမွေးလီရေ။ ပြီးကေ နတ်ဆရာက တုန်တုန် ယင်ယင်နန့် ကွေးနီအောင် ကလီဖိ။ ပရိသတ်များကလေ့ ဗုံတီးပြီး ကကတ်တေ။ သူရို့အကမာ အာဖရိက လူရိုင်းအကတိနန့် အတော်ပင် ဆင်တူစွာ အရက်သောက်ထားပြီးသားသွီးကြွ နီစွာလည်း ပါပါလိမ့်မေ။ ကျွန်း ကမ်းခြီ၊ ပင်လယ်သောင်စပ်မှပင် ကနိန်ကြသူ အတိရား။ ဇာပိုင်ပင်ဆိုစေ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ ဒေဓလိ့မာလေ့သော့ ချစ်စရာပင် မဟုတ်လော။ == ဆလုံရိုးရာလောင်းကို လွန်းတင်ခြင်း == ဆလုံ တိုင်းရင်းသားရို့စွာ သူရို့၏ တူးလောင်းနန့် စက်တပ်လောင်းတိကို တနှစ်တခါ မှန်မှန် လွန်းတင်လေ့ ဟိရေ။ ပင်လယ်သဲပြင်ရှည်ဝယ် လွန်းတင်ရန်ပြင်ဆင်ထားရေ ရိုးရာလောင်းမှ ပေါက်ပြဲနီရေ နီရာတိကို မီးတုတ်ဖြင့် ဟို့လိုက်ရေအခါ မကောင်းရေ ဘန်းတီကြိုးများ ကွာကျလှာ ပါရေ။ မီးတုတ်မာ အုန်းလက်ဖြင့် မီးတိုက်ထားခြင်းဖြစ်တေ။ ပေါက်ပြဲ ယိုစိမ့်ကျနီရေ ဘန်းတီကြိုး အဟောင်း နီရာတွင် ဘန်းတီကြိုးအသစ်ဖြင့် ဖာထေးပါရေ။ သူရို့စွာ လောင်းကို လွန်းတင်ရာမာ စုပေါင်း လုပ်ဆောင်ကြသဖြင့် ဇာလောက်ပင် ကြီးရေလောင်း ဖြစ်စီပနာမူ အများဆုံး လုပ်ရပါကေ ငါးရက်လှောက်သာ ကြာမြင့်ပါရေ။ ရင်ကမ်းလောင်းကို လွန်းတင်ရာမာ အရာလောင်းနန့်စာကေ သက်သာပါရေ။ လိုအပ်ရေ နိန်ရမာ ဘန်းတီကြိုးအသစ်ဖြင့် ဖာထေးခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ == ကိုးကား == <references/> https://en.m.wikipedia.org/wiki/Moken {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:လူမျိိုးစုတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] cf6joaavr74ctmduawyyo6gg6s51oi5 0 4138 21643 18187 2026-10-05T05:13:29Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 21643 wikitext text/x-wiki '''ဆိုင်းဇန်လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ ဆိုင်းဇန်လူမျိုးမာ အမဲလိုက်ဝါသနာပါရေ ဘုရင့်သားတော်တပါးမှ ဆင်း သက်လာရေ လူမျိုးဟု ဆိုရေ။ ရှီးရိုးစိုင်လာ စကားမာ တရံရောအခါ မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းမာ သျှင်ဘုရင်တပါး အုပ်ချုပ်နီရာ သားတော်သုံးပါး ဟိရေအနက် သားထွေးကို နန်းတင်လိုကတ်ရေ ခမည်းတော်၊ မေတော်ရို့စွာ သားကြီးအား မြန်မာပြည် မြီပြန့်ဒေသကို လားရောက်မင်းပြုစီရေ။ သားလတ်မာကား အမဲလိုက်ဝါသနာပါသဖြင့် အနောက်ဘက်တောင်တန်းပါးသို့ တမူးလမ်းမှ တက်လားပြီး အဂု ချင်းတောင်တန်းများမာ အမဲလိုက်နီခရေ။ တနှစ်မျှကြာလတ်သော် နီပြည်တော်သို့ ပြန်လာရေ။ လမ်းခရီးမာ ဆေပီးဟု ခေါ်ရေ နီရာသို့ရောက်ရာ ထိုရွာမာ မဆမတဦးဧ့ သမီးနန့် အကြောင်းပါလီရေ။ မင်းသားက သူ၏ဇနီးအား သား ကလွေသျှေ မွီးပါက နီပြည်တော်သို့ လိုက်လာရန် မာကြားပနာ သားရီထက်မာ စာရီးခပနာ နီပြည်တော်သို့ ပြန်လားရေ။ မင်းသားစာရီးထားခရေ သားရီမာ ခွီးစားသဖြင့် ပျက်ဆီးလားခရေ။ ကလိန့်မေသျှေစွာ သားယောက်ျားမွီးကေလေ့ နီပြည်တော်သို့ မလိုက်နိုင်ဘဲ ထိုအရပ်မှာပင် နီထိုင်ခရေ သားမှ ဆင်းသက်လာရေ သူတိစွာ ဆိုင်းဇန်လူမျိုးများ ဖြစ်လှာကတ်တေလို့ ဆိုရေ။ <ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်</ref> ==ကိုးကား== <references /> {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ချင်းလူမျိုးစုတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] o01165don0800n3nlrhvbu5cykwl2g4 0 4139 21644 18188 2026-10-05T05:13:47Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 21644 wikitext text/x-wiki [[File:Zayine.jpg|right|thumb]] '''ဇယိမ်း(ကယန်းလထာ)လူမျိုး'''စွာ [[သျှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]]နန့် [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ နေပြည်တော် [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်]]ဧ့ အရှိဖက်တောင်ပေါ်ဒေသ၊ [[ကယားပြည်နယ်]]ရို့မာ နီထိုင်ရေ လူမျိုးစုတစုဖြစ်တေ။<ref>{{cite book|title=ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်|author=ဒေါက်တာသန်းထွန်း|page=၂၈}}</ref> ထိုဒေသများဟိ ကျေးရွာပေါင်း ၆၅ ရွာမာနီထိုင်ဗျာယ်ဟိပြီးး လူဦးရွီအားဖြင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်စာရင်းအရ ၁၅,၂၄၅ ဦးဟိရေ။ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်းလူမျိုးစု]]များဖြစ်ရေ ကယန်းလဟွီ၊ ကယန်းလထာ၊ ကယန်းကငန် နန့် ကယန်းကဒေါ့ရို့ထဲမာ လူဦးရွီပိုနည်းရေ အစုဖြစ်တေ။ == သမိုင်းကြောင်း == ဒေအစုစွာ ရှီးအခါက လွယ်လုံပြည်ခေါ် အဂု ပင်လောင်းနယ်ကို ကြီးစိုးနှိုင်ခဖူးဧ့။ ပင်လောင်းမြို့ကို ခရစ်နှစ် ၁၇၉၄ (မြန်မာနှစ် ၁၁၅၆) ခုနှစ်မာ ဘန့်ဘာရွာမာအခြီစိုက်ခရေ ဇယိန်စော်ဘွား လတိန်ဧ့ညွန်ကြားချက်ဖြင့် လလွီ (Lalui) ဆိုသူအရာဟိတဦးက ဦးဆောင်တည်ထောင်ခကြောင်း [[ပင်လောင်းမြို့]]၊ မွေတော်ဘုရားသမိုင်းအရ သိရရေ။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ၁၇၈၂ မှစပြီးကေ လွယ်လုံနယ်အထဲ စတင်ဝင်ရောက်နီထိုင်လာကတ်ရေ အောက်သထုံပြည်နီ ပအိုဝ်းတိနန့် ဒေသတွင်းနိန်ရှမ်းတိကို ပင်လောင်းမြို့နံဘေးတဝိုက်မာ အခြီချနီထိုင်ခွင့်ပြုပြီး ပင်လောင်းမြို့ကို စည်ကားအောင်ပြုခဧ့။ လနော နာမည်ရ စော်ဘွားလက်ထက်မာ လွယ်လုံနယ်စားဖြစ်ကတ်ောင်း ဗမာဘုရင်က လနောကို အသိအမှတ်ပြုခရေ။ နယ်စား လနောဧ့သားတော်တိထဲက ရွှီနီနာမည်ဟိသားတော်မာ ဒေသခံရှမ်းအမျိုးသမီးနန့် အကြောင်းပါယား ငပိုခေါ် သားတော်တပါးထွန်းကားဧ့။ ပင်လောင်းမြို့တောင်ဘက်ဟိ ရင်းမှီး (တဝီးမွူး) အရပ်မာတည်ထားရေ စာတီသမိုင်းမှတ်တမ်းအရ ငပိုနောက်ပိုင်းမာ မင်းပါရမီဆိုသူက ပင်လောင်းမြို့စားအဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဖွယ်ဟိကြောင်း သိရရေ။ အစ ပထမမာ ရှမ်းနန့် ပအိုဝ်းရို့အပေါ် လွှမ်းမိုးနှိုင်ခကေလေ့ ယင်းရို့၏ဆွီမျိုးနီးချင်းဖြင့်သာ နီစပ်ရေအလိအထကြောင့် လူဦးရွီတိုးပွားနုန်းကြာလှပေရာ နောက်ပိုင်းမာ ဇယိန်ရို့လွှမ်းမိုးမှုလျှော့ပါးလာယား ရှမ်းနန့် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]ရို့၏ လူနီမှုပုံစံအောက် ရောက်မှန်းမသိရောက်လှာခရေ။ ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာ ၁၁ မာပြုလုပ်ခရေ ပဒေသရာဇ်အာဏာသျှင် စော်ဘွားတိကို တော်လှန်ရေဖြစ်စိုင် ပင်လောင်းနယ်မာလည်း ဖြစ်ပွားခရေ။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်မာ ဗိုလ်ချုပ်နီဝင်းဂေါင်းဆောင်ရေ အငှားသားာင့်အစိုးရက သျှမ်းပြည်ဟိစီာ်ဘွားတိကို ဖိတ်ခေါ်ထိန်းသိမ်းပြီး အဏာစွန့်လွှတ်ကြောင်း လက်မှတ်ရီးထိုးစီရေနောက် ပင်လောင်းနယ်မာ ဇယိန်ရို့အုပ်ချုပ်မှု အဆုံးသတ်လားရေ။ ဂုချိန်ခါ ပင်လောင်းမြို့နယ်ဟိ ဇယိန်တိုင်းရင်းသားရို့အခြီချ နီထိုင်ခရေရွာမကန်မဝှန် ပအိုဝ်းရွာဖြစ်ကုန်ယား ဒေသအခေါ် ပအိုဝ်း-ဇယိန်ကပင် ပအိုဝ်းစကားသာပြောတတ်ရေ ဇယိန်သွီးပါ ပအိုဝ်းများဖြစ်လှာကတ်တေ။ ဝီးလံခေါင်ဖျား၊ တောင်ထူထပ်လို့ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီးမကောင်းရေ ငှက်ဖျားထူထပ်ရာအရပ်များမာသာ ဇယိန်ကျေးရွာတချို့ သီးသန့်တည်ဟိလီရေ။ ဇယိန်ရို့နီထိုင်ရာဒေစွာ ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပြီး ပညာရီးမာလည်း နောက်ကျကျန်နီရဆဲဖြစ်တေ။ ပေါင်းလောင်းဘက်စုံရီလှောင်တမံတည်ဆောက်မှုဧရိယာအထဲ ဇယိန်ကျေးရွာတချို့ ရီမြုပ်ရေအထဲ ပါဝင်ခကြောင်းသိရရေ။ ပုဂံခေတ်ကပင် ဒေလွယ်လုံ (ပင်လောင်း) နယ်ကို သထုံမြို့အရှိတောင်ဘက်ဟိ [[ကျိုက္ခမီခရိုင်]]နေ ဆောင်းတွမ်းကရင်ရို့ စတင်ရွိ့ပြောင်း နီထိုင်လာခကတ်တေ။ ယင်းရို့စွာ ပင်လောင်းမြို့အနောက်ဘက်၊ ဘီလူးချောင်းစတင်ရာဒေသ၊ ဖေသာတောင်ရွာနန့် နောင်ပုလဲရွာရို့၏ အနောက်တောင်ဘက်အရပ်ဟိ တောင်ကုန်းများမာရွာတည်ကာ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ရွာနာမည်ကို ဆောင်းတွမ်းဟု မှည့်ခေါ်ခကတ်၏။ နှစ်အတန်ကြာသော် ယင်းရို့ထဲကအများစုစွာ လွယ်လုံနယ်တကြော တနီရာမှတစ်နီရာသို့ ပြောင်းရွိပြီး အသစ်အသစ် ရွာတိတည်ထောင်နီထိုင်ရင်း ကိုယ်ရို့နီထိုင်ရာရွာဧ့ နယ်နိမိတ်ကို အမှတ်အသားပြုပိုင်းခြားစပြုကတ်တေ။ အခါတပါးမာ လဆာနာမည်ဟိ လုံကျယ်ရွာဧ့အကြီးအကဲက ပဆွပ်ပနီကောင်များစွာအုံဖွဲ့နိန်ရေ အပင်တန်းကို သူ့ရွာဧ့နယ်နိမိတ်ပြုခရေ။ ယင်းပိုင်ရွာနယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ပြီးမကြာခင် လနိန် အုပ်စိုးရေ ဘန့်ဖြာရွာမှအချေတဦး ပဆွပ်ပနီကောင်များ အကိုက်ခံရရေ။ လနိန်က နယ်နိမိတ်အဖြစ်သတ်မှတ်ထားရေ ပဆွပ်ပနီအုံတိနန့် အပင်တိကို မီးတိုက်ဖျက်ဆီးလိုက်ရေ။ ထိုအကြောင်းကို လဆာ ကြားသိသော် အလွန်မာန်ပါလားပြီးကေ ဘန့်ဖြာရွာကိုထိုးစစ်ဆင် သိမ်းယူရန်ကြံဧ့။ မဟာမိတ်ပြုရေအနိန်နန့် လတိန် နာမည်ဟိ သူ၏သားအား ဆောင်းဆီးရွာအကြီးအကဲဧ့ သမီးနန့်လက်ဆက်စေကာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားရေမင်္ဂလာပွဲ စီစိုင်ပီးခရေ။ ယပြီးနောက် ပိုပြီးကေသာလွန်ရေစစ်အင်အားဖြင့် ဘန့်ဖြာရွာကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ခဧ့။ တိုက်ပွဲကာလအထဲ ဘန့်ဖြာရွာသားမကန်မဝှန်အသတ်ခံခရရေ။ လဆာရေလည်း ဘန့်ဖြာရွာသို့ရွိ့ပြောင်း အခြီစိုက်နီထိုင်ခရေ။ လဆာလွန်သော် သူ၏သား လတိန်က အကြီးအကဲတာဝန်ကို ရယူပြီး နံဘေးပတ်ဝန်းကျင်ဟိ ကျေးရွာအတိကိုသိမ်းသွင်းဧ့။ စုစည်းထားရေရွာအတိကို တိုက်နယ်၁၂ ခုခွဲရား အနွယ်တော်တိကို အုပ်ချုပ်စီရေ။ လွယ်လုံနယ်မာ လူစည်ကားစီရန် သူ၏အရာဟိတဦးဖြစ်သူ လလွီအား အဂုပင်လောင်းမြို့ကို တည်ထောင်စီခရေ။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ကယားလူမျိုးစုတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] ptm2rf1r58dv7mmacp3citqk6pkl63m 0 4140 21645 18189 2026-10-05T05:14:08Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 21645 wikitext text/x-wiki '''ဇာဟောင်လူမျိုး'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားရေ တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲမာ ပါဝင်လီရေ။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]တိုင်းရင်းသားထဲက လူမျိုးစု တစုဖြစ်တေ။ ဇာဟောင်လူမျိုးတိစွာ မြောက်ပိုင်းချင်းတောင်ဒေသ ဖလမ်းမြို့နယ်အထဲ နီထိုင်ကတ်ရေ ချင်းမျိုးနွယ်စု တခုဖြစ်တေ။ ဇာဟောင်မျိုးနွယ်စုရို့ ဖြစ်ပေါ်လှာပုံနန့် ဆိုင်ရေ ရှီးရိုးစိုင်လာ စကားမာ ကလေးမြို့(ကောလ်ပီး)မာ ဖိုးလုံးဆိုသူ ဝါကြီးတဦးမာ မြေးယောက်ျား ငါးယောက် ဟိလီရေ။ သူကွယ်လွန်ရေအခါ အမွီခွဲရာမာ အဝီမတည့်ဖြစ်ကတ်ရာ မြီးငယ် နှစ်ယောက်က တဖက်။ အကြီးသုံးယောက်က တဖက် ကွဲလားပြီးကေ မြီးအကြီး သုံးယောက်စွာ ချင်းတောင်တန်းများထက်တို့ တက်လာကတ်တေ။ မြီးငယ်နှစ်ယောက်လည်း အကြီးသုံးယောက် နောက်ကို လိုက်ပါလာယား မင်းလည်တောင်သို့ ရောက်ရေအခါ အချေသို့ ပြန်လားကတ်လီရေ။ မြီးကြီးသုံးယောက်စွာ တောင်ထက်မာပင် လုပ်ကိုင်စားသောက် နီကတ်လီရေ။ အကြီးဆုံးနာမည်မာ ဇန်ညပ်၊ အလတ်မာ လွန်းကျော် နန့် အချေမာ လွန်းခိုင်ဟု မာရေ။ ယင်းရို့စွာ ခရီးထွက်ခရာ တီဗင်ရီအိုင်နံဘေးသို့ ရောက်သော် ဇန်ညပ်စွာ ထိုဒေသမာပင် ရွာတည်နီကျန်ရေ။ လွန်းကျော်နန့် လွန်းခိုင်ရို့စွာ ခရီးဆက်ကတ်ရာ လွန်ဘမ်းနံဘေး လတိရွာသို့ ရောက်ကတ်လီရေ။ ထိုနီရာမှတဖန် ဆွမ်တလားဒေသမာ မီးခိုးမြင်ကတ်ရလို့ မီးခိုးမြင်ရာသို့ လာခရာ လိုင်လွန်းဂူနားသို့ ရောက်ကတ်တေ။ ဒေမာ လိုင်ဇိုရွာသားတိ ရောက်လှာပြီး ယင်းရို့အား ခေါ်ဆောင်ရေမာ လွန်းကျော်လိုက်ပါလားပြီးကေ လိုင်ဇိုရွာမာ သူကြီးဖြစ်လားလီရေ။<ref>မောင်ပုဆိိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အဘိဓာန်</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]][[Category:ချင်းလူမျိုးစုတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] 8xe6kuyfgrvgf9c7m1effie6orcj8h4 0 4141 21646 18190 2026-10-05T05:14:30Z YaThaWinTha 42 /* အကိုးအကားများ */ 21646 wikitext text/x-wiki '''ဇိုင်ဝါးလူမျိုး''' ({{lang-en|Zaiwa people}}) စွာ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊ ယင်းရို့ကို ဂျိန်းဖောဘာသာစကားဖြင့် '''အဇီး''' (Atsi) လို့လေ့ ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ၊၊ ဇိုင်ဝါးရို့စွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင်များဖြစ်ပြီးကေ [[ကချင်ပြည်နယ်]]နန့် [[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းရို့မာ ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်တေ။<ref>ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဇိုင်ဝါးလူမျိုး | native_name = {{lang|atb|Zaiwa}}, {{lang|kac|Atsi}} | image = Flag of Kachin State.svg | caption = ကချင်ပြည်နယ်အလံ | population = ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (လှောက်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ([[ဆဒုံး]]၊ [[ဝိုင်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနား]])<br />∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)<br />{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဂျိန်းဖွလူမျိုး]]၊ [[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး]]၊ [[အောက်သား]] }} == ပျံ့နှံ့နီထိုင်မှု == မြန်မာနိုင်ငံမာ ဇိုင်ဝါးလူမျိုးတိစွာ ကချင်ပြည်နယ်၊ [[ဆဒုံး]]နယ်မာ အများဆုံး နီထိုင်ကတ်ပြီး မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော် နန့် ဗန်းမော်ဒေသများမာလည်း အခြီချနီထိုင်ကတ်တေ။ သျှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းဟိ [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|ကွတ်ခိုင်]] နန့် [[မူဆယ်မြို့နယ်|မူဆယ်]] ဒေသများမာလည်း တွိဟိရရေ၊၊ အိမ်နီးချင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]အထဲဟိ ရေဟုန် (Dehong) စီရင်စုမာလည်း နီထိုင်ကတ်ပြီး ယင်းရို့ကို တရုတ်အစိုးရက [[ဂျင်းဖိုလူမျိုး]] (Jingpo) အစုအဖွဲ့အထဲ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားရေ၊၊ == ဘာသာဗေဒနန့် မျိုးရိုးဗေဒ == ဇိုင်ဝါးဘာသာစကားစွာ ဂျိန်းဖောနွယ် (Jingphoic) အုပ်စုဝင် ဖြစ်ကေလေ့ ဝေါဟာရတချို့မာ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဗမာနွယ်]]တိနန့်လည်း ဆင်တူတေ။ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) လိ့လာချက်တိအရ ဇိုင်ဝါးရို့မာ Haplogroups O2a2b နန့် D1a1a ရို့ကို တွိဟိရပြီး ယင်းရို့စွာ အာသျှမြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာရေ တိဗက်-ဗမာနွယ်ရင်းတိနန့် မျိုးရိုးရင်းမြစ် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နိန်ရေ၊၊<ref name="Li2015">Li, Ying (2015). ''Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China.''</ref> == အကိုးအကားများ == {{reflist}} <references/> {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] fgoqsxqayjcdv1dmb43jrnmuxjzetam 0 4142 21647 18191 2026-10-05T05:15:17Z YaThaWinTha 42 /* အကိုးအကားများ */ 21647 wikitext text/x-wiki '''ဇိုင်ဝါးလူမျိုး''' ({{lang-en|Zaiwa people}}) စွာ [[ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]] အစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားရေ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ၊၊ ယင်းရို့ကို ဂျိန်းဖောဘာသာစကားဖြင့် '''အဇီး''' (Atsi) လို့လေ့ ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ၊၊ ဇိုင်ဝါးရို့စွာ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတိ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင်များဖြစ်ပြီးကေ [[ကချင်ပြည်နယ်]]နန့် [[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းရို့မာ ပျံ့နှံ့နီထိုင်ကတ်စွာ၊၊<ref>ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဇိုင်ဝါးလူမျိုး | native_name = {{lang|atb|Zaiwa}}, {{lang|kac|Atsi}} | image = Flag of Kachin State.svg | caption = ကချင်ပြည်နယ်အလံ | population = ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် (လှောက်မှန်း) | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ([[ဆဒုံး]]၊ [[ဝိုင်းမော်]]၊ [[မြစ်ကြီးနား]])<br />∟ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)<br />{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဂျိန်းဖွလူမျိုး]]၊ [[ခရာဝဝေါ်လူမျိုး]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး]]၊ [[အောက်သား]] }} == ပျံ့နှံ့နီထိုင်မှု == မြန်မာနိုင်ငံမာ ဇိုင်ဝါးလူမျိုးတိစွာ ကချင်ပြည်နယ်၊ [[ဆဒုံး]]နယ်မာ အများဆုံး နီထိုင်ကတ်ပြီး မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော် နန့် ဗန်းမော်ဒေသများမာလည်း အခြီချနီထိုင်ကတ်တေ၊၊ သျှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းဟိ [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|ကွတ်ခိုင်]] နန့် [[မူဆယ်မြို့နယ်|မူဆယ်]] ဒေသများမာလည်း တွိဟိရရေ၊၊ အိမ်နီးချင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]အထဲဟိ ရေဟုန် (Dehong) စီရင်စုမာလည်း နီထိုင်ကတ်ပြီး ယင်းရို့ကို တရုတ်အစိုးရက [[ဂျင်းဖိုလူမျိုး]] (Jingpo) အစုအဖွဲ့အထဲ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားရေ၊၊ == ဘာသာဗေဒနန့် မျိုးရိုးဗေဒ == ဇိုင်ဝါးဘာသာစကားစွာ ဂျိန်းဖောနွယ် (Jingphoic) အုပ်စုဝင် ဖြစ်ကေလေ့ ဝေါဟာရတချို့မာ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတိ|ဗမာနွယ်]]တိနန့်လည်း ဆင်တူစွာ၊၊ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) လိ့လာချက်တိအရ ဇိုင်ဝါးရို့မာ Haplogroups O2a2b နန့် D1a1a ရို့ကို တွိ့ဟိရယား ယင်းရို့စွာ အာသျှမြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာရေ တိဗက်-ဗမာနွယ်ရင်းတိနန့် မျိုးရိုးရင်းမြစ် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နိန်ရေ၊၊<ref name="Li2015">Li, Ying (2015). ''Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China.''</ref> == အကိုးအကားများ == {{reflist}} <references/> {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] 3239pqu4rspjemy1kn3wabhg6ovqopu 0 4143 21648 18192 2026-10-05T05:15:39Z YaThaWinTha 42 /* ကိုးကား */ 21648 wikitext text/x-wiki [[စံဂိုးကရင်]](စဝှော်) မျိုးကွဲမာ ပါဝင်ရေ '''တလှေပွာကရင်''' အမျိုးသားတိစွာ ဘောဂလိ၊ မော်ချီးကားလမ်းနန့် ၂၅-မိုင်အကွာ တောင်ပေါ်အထက်ရွာတိ ဖြစ်ကတ်ရေ ဝါဆို၊ ဟိုဆို၊ ဦးဘို၊ သေဂီလာ၊ ဘောခါ၊ လေးခို၊ မောတူဒါး၊ လေချီး၊ ဟိုချီး၊ တီးရှောဒေး၊ ထီးအေခေါ်၊ ထီးဒေါ်ခေါ်နန့် ထီးဝါးလေးရွာတိမာ နီထိုင်ကတ်တေ။ [[စံဂိုးကရင်]]၊ [[ပကူးလူမျိုး]]ရို့နန့် နီးစပ်ပြီး အနွယ်တူစွာ ဘာသာစကားလည်း တူကတ်တေ။ တလှေပွာတိ၏ ရိုးရာဓလိနန့် ယုံကြည်မှုတိလည်း ပကူးကရင်ရို့နန့် မကွာခြားကေလေ့ ကိုယ်ရို့ကိုယ်ကို တလှေပွာ မျိုးကွဲဟု ခံယူလိုကတ်တေ။ တလှေပွာလူမျိုးတိစွာ ပကူးကရင်လူမျိုးတိကဲ့သို့ပင် ကျေးရွာနိန်ရာတကျမဟိဘဲ ယာခွတ်ရင်း တနှစ်တခေါက် ရွှိပြောင်းနီထိုင်ကတ်ရေ လူမျိုးတိပင်ဖြစ်တေ။ <ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရီး တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန်စာအုပ်မှ</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည်ဟိ လူမျိုးတိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]] [[Category:ကရင်လူမျိုးစုတိ]] [[Category:ရခိုင်နန့် အခြားလူမျိုးတိ]] q5kk27g081wt5jaoo07ewloaiwrvke0 10 5910 21618 21601 2026-10-05T01:42:01Z Tejoebārsa 137 21618 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ | title = [[မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်ကောလိပ်တိ]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist |group1 = ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ |list1 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] * [[ဒဂုံတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အရှိပိုင်းတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] * [[ကျောက်ဆည်တက္ကသိုလ်]] * [[မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ်]] * [[ရတနာပုံတက္ကသိုလ်]] * [[မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်]] * [[ပုသိမ်တက္ကသိုလ်]] * [[ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်]] * [[မအူပင်တက္ကသိုလ်]] * [[တောင်ငူတက္ကသိုလ်]] * [[ပြည်တက္ကသိုလ်]] * [[မုံရွာတက္ကသိုလ်]] * [[မြစ်ကြီးနားတက္ကသိုလ်]] * [[တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်]] * [[လားရှိုးတက္ကသိုလ်]] * [[ကလေးတက္ကသိုလ်]] * [[ဟားခါးတက္ကသိုလ်]] * [[ဗန်းမော်တက္ကသိုလ်]] * [[လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်]] * [[ဘားအံတက္ကသိုလ်]] * [[ပခုက္ကူတက္ကသိုလ်]] * [[မကွေးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်တွေတက္ကသိုလ်]] * [[ကျိုင်းတုံတက္ကသိုလ်]] * [[ပင်လုံတက္ကသိုလ်]] * [[ထားဝယ်တက္ကသိုလ်]] * [[မြိတ်တက္ကသိုလ်]] * [[ပဲခူးတက္ကသိုလ်]] * [[‌‌ရွှေဘိုတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်ကိုင်းတက္ကသိုလ်]] * [[‌ရေနံချောင်းတက္ကသိုလ်]] * [[အဝီးသင်တက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[အဝီးသင်တက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်|နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[မန္တလေးနိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်|နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ်]] *[[မန္တလာတက္ကသိုလ်]] *[[ဟားခါးတက္ကသိုလ်]] *[[မြင်းခြံတက္ကသိုလ်]] *[[မိုးညှင်းတက္ကသိုလ်]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = * [[အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီဂရီကောလိပ်]] }} |group2 = ပညာရီး |list2 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်ပညာရီးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်ကိုင်းပညာရီးတက္ကသိုလ်]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = * [[ကသာပညာရီးကောလိပ်]] * [[ကျိုင်းတုံပညာရီးကောလိပ်]] * [[ကျောက်ဖြူပညာရီးကောလိပ်]] * [[စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်]] * [[တောင်ကြီးပညာရီးကောလိပ်]] * [[တောင်ငူပညာရီးကောလိပ်]] * [[ထားဝယ်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[ပခုက္ကူပညာရီးကောလိပ်]] * [[ပုသိမ်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[ပြည်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဘားအံပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဘိုကလေးပညာရီးကောလိပ်]] * [[မကွေးပညာရီးကောလိပ်]] * [[မန္တလေးပညာရီးကောလိပ်]] * [[မိတ္ထီလာပညာရီးကောလိပ်]] * [[မုံရွာပညာရီးကောလိပ်]] * [[မော်လမြိုင်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[မြစ်ကြီးနားပညာရီးကောလိပ်]] * [[မြောင်းမြပညာရီးကောလိပ်]] * [[ရန်ကင်းပညာရီးကောလိပ်]] * [[လားရှိုးပညာရီးကောလိပ်]] * [[လှည်းကူးပညာရီးကောလိပ်]] * [[လွိုင်ကော်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[သင်္ကန်းကျွန်းပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဟားခါးပညာရီးကောလိပ်]] }} |group3 = ကျန်းမာရီး |list3 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ဆီးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ် (မကွေး)]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]] * [[ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ်]] * [[သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆီးဘက်ပညာသည်တက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[ဆီးဘက်ပညာသည်တက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[တိုင်းရင်းဆီးပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[သူနာပြုတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[သူနာပြုတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = }} |group4 = နည်းပညာ |list4 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[မြန်မာနိုင်ငံရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[မြန်မာနိုင်ငံလီကြောင်းနန့်အာကာသပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[‌နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မအူပင်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပုသိမ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကလေး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မကွေး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျောက်ဆည်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မော်လမြိုင်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မုံရွာ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လားရှိုး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ထားဝယ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြိတ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မှော်ဘီ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရမည်းသင်း)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရတနာပုံဆိုင်ဇာစီးတီး)|နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရတနာပုံဆိုက်ဇာစီးတီး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)]] |group2 = ကောလိပ်/သိပ္ပံတိ |list2 = * [[အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(မြင်းခြံ)]] * [[အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(‌‌ရွှေဘို)]] *[[အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (မန္တလေး)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ချောက်)]] * [[အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(‌ရေနံချောင်း)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ဝါးခယ်မ)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ကျောက်ပန်းတောင်း)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ပြင်ဦးလွင်)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ရမည်းသင်း)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(သံတွဲ)]] }} |group5 = ကွန်ပျူတာ |list5 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မအူပင်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပုသိမ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ကလေး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မကွေး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မုံရွာ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(လားရှိုး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ထားဝယ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မြိတ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(သထုံ)]] * [[သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] * [[မြန်မာသတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = }} |group6 = နိုင်ငံခြားဘာသာ |list6 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးနိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]] }} |group7 = စိုက်ပျိုးရီး |list7 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရီဆင်းစိုက်ပျိုးရီးတက္ကသိုလ်]] * [[မွီးမြူရီးဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(ရီဆင်း)]] |group2 = ကောလိပ်၊ သိပ္ပံတိ |list2 = * [[ပုသိမ်ကြီးစိုက်ပျိုးရီးသိပ္ပံ]] * [[ပွင့်ဖြူစိုက်ပျိုးရီးသိပ္ပံ]] }} |group8 = သစ်တော |list8 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရီဆင်းသစ်တောတက္ကသိုလ်]] |group2 = သင်တန်းကျောင်းတိ |list2 = * [[မြန်မာနိုင်ငံသစ်တောကျောင်း]] * [[မြန်မာနိုင်ငံမြီတိုင်းကျောင်း]] }} |group9 = စီးပွားရီး |list9 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်စီးပွားရီးတက္ကသိုလ်]] * [[မုံရွာစီးပွားရီးတက္ကသိုလ်]] * [[မိတ္ထီလာစီးပွားရီးတက္ကသိုလ်]] * [[သမဝါယမတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)]] * [[သမဝါယမတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = * [[ဗဟိုသမဝါယမကောလိပ် (ဖောင်ကြီး)]] * [[သမဝါယမဒေသကောလိပ် (မန္တလေး)]] }} |group10 = ဘာသာရီး |list10 = {{Navbox|child |group1 = ဗုဒ္ဓဘာသာ |list1 = * [[နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိရာသနာ့တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] * [[နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိရာသနာ့တက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]] * [[သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (စစ်ကိုင်း)]] * [[သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] * [[သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[ဇဝနဗုဒ္ဓအကယ်ဒမီ (ကျိုက်လတ်)]] |group2 = ခရစ်ယာန်ဘာသာ |list2 = * Paku Divinity School * Chin Christian College * Union Theological College * Zomi Theological College * [[မြန်မာနိုင်ငံ ဓမ္မတက္ကသိုလ်]] * Myanmar Union Adventist Seminary (College) MyaungMya |group3 = အစ္စလာမ်ဘာသာ |list3 = |group4 = ဟိန္ဒူဘာသာ |list4 = }} |group11 = ကာကွယ်ရီး |list11 = * [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရီးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်တက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်ဆီးတက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်သူနာပြုနန့်ဆီးဘက်ပညာတက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်ကွန်ပျူတာနန့်နည်းပညာသိပ္ပံ]] |group12 = ဖွံ့ဖြိုးရီးနန့်ယိုင်ကျေးမှု |list12 = {{Navbox|child |group1 = ဖွံ့ဖြိုးရီးတက္ကသိုလ် |list1 = * [[ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိဖွံ့ဖြိုးရီးတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)]] * [[ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်တိစွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရီးဒီဂရီကောလိပ်(ရန်ကုန်)]] * [[ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်တိစွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရီးဒီဂရီကောလိပ်(စစ်ကိုင်း)]] * [[တိုင်းရင်းသားလူငယ်တိဖွံ့ဖြိုးရီးကောလိပ် (မန္တလေး)]] |group2 = ယိုင်ကျေးမှုတက္ကသိုလ် |list2 = * [[အမျိုးသားယိုင်ကျေးမှုနန့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[အမျိုးသားယိုင်ကျေးမှုနန့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] }} |group13 = ရာထူးဝန် |list13 = * [[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(အောက်မြန်မာပြည်)]] * [[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(အထက်မြန်မာပြည်)]] }}<noinclude> {{collapsible option}} <templatedata> { "params": {}, "description": "to update" } </templatedata></noinclude> oik98kv8y372rfgjjbatz24j8yfdu04 21627 21618 2026-10-05T02:46:43Z Tejoebārsa 137 21627 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ | title = [[မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်ကောလိပ်တိ]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist |group1 = ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ |list1 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] * [[ဒဂုံတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အရှိပိုင်းတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]] * [[ကျောက်ဆည်တက္ကသိုလ်]] * [[မိတ္ထီလာတက္ကသိုလ်]] * [[ရတနာပုံတက္ကသိုလ်]] * [[မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်]] * [[ပုသိမ်တက္ကသိုလ်]] * [[ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်]] * [[မအူပင်တက္ကသိုလ်]] * [[တောင်ငူတက္ကသိုလ်]] * [[ပြည်တက္ကသိုလ်]] * [[မုံရွာတက္ကသိုလ်]] * [[မြစ်ကြီးနားတက္ကသိုလ်]] * [[တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်]] * [[လားရှိုးတက္ကသိုလ်]] * [[ကလေးတက္ကသိုလ်]] * [[ဟားခါးတက္ကသိုလ်]] * [[ဗန်းမော်တက္ကသိုလ်]] * [[လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်]] * [[ဘားအံတက္ကသိုလ်]] * [[ပခုက္ကူတက္ကသိုလ်]] * [[မကွေးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်တွေတက္ကသိုလ်]] * [[ကျိုင်းတုံတက္ကသိုလ်]] * [[ပင်လုံတက္ကသိုလ်]] * [[ထားဝယ်တက္ကသိုလ်]] * [[မြိတ်တက္ကသိုလ်]] * [[ပဲခူးတက္ကသိုလ်]] * [[‌‌ရွှေဘိုတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်ကိုင်းတက္ကသိုလ်]] * [[‌ရေနံချောင်းတက္ကသိုလ်]] * [[အဝီးသင်တက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[အဝီးသင်တက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်|နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[မန္တလေးနိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်|နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ်]] *[[မန္တလာတက္ကသိုလ်]] *[[ဟားခါးတက္ကသိုလ်]] *[[မြင်းခြံတက္ကသိုလ်]] *[[မိုးညှင်းတက္ကသိုလ်]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = * [[အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီဂရီကောလိပ်]] }} |group2 = ပညာရီး |list2 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်ပညာရီးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်ကိုင်းပညာရီးတက္ကသိုလ်]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = * [[ကသာပညာရီးကောလိပ်]] * [[ကျိုင်းတုံပညာရီးကောလိပ်]] * [[ကျောက်ဖြူပညာရီးကောလိပ်]] * [[စစ်ကိုင်းပညာရီးကောလိပ်]] * [[တောင်ကြီးပညာရီးကောလိပ်]] * [[တောင်ငူပညာရီးကောလိပ်]] * [[ထားဝယ်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[ပခုက္ကူပညာရီးကောလိပ်]] * [[ပုသိမ်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[ပြည်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဘားအံပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဘိုကလေးပညာရီးကောလိပ်]] * [[မကွေးပညာရီးကောလိပ်]] * [[မန္တလေးပညာရီးကောလိပ်]] * [[မိတ္ထီလာပညာရီးကောလိပ်]] * [[မုံရွာပညာရီးကောလိပ်]] * [[မော်လမြိုင်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[မြစ်ကြီးနားပညာရီးကောလိပ်]] * [[မြောင်းမြပညာရီးကောလိပ်]] * [[ရန်ကင်းပညာရီးကောလိပ်]] * [[လားရှိုးပညာရီးကောလိပ်]] * [[လှည်းကူးပညာရီးကောလိပ်]] * [[လွိုင်ကော်ပညာရီးကောလိပ်]] * [[သင်္ကန်းကျွန်းပညာရီးကောလိပ်]] * [[ဟားခါးပညာရီးကောလိပ်]] }} |group3 = ကျန်းမာရီး |list3 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ဆီးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ် (မကွေး)]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]] * [[ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ်]] * [[သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆီးဘက်ပညာသည်တက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[ဆီးဘက်ပညာသည်တက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[တိုင်းရင်းဆီးပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[သူနာပြုတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[သူနာပြုတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = }} |group4 = နည်းပညာ |list4 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[မြန်မာနိုင်ငံရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[မြန်မာနိုင်ငံလီကြောင်းနန့်အာကာသပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[‌နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မအူပင်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပုသိမ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကလေး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မကွေး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျောက်ဆည်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မော်လမြိုင်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မုံရွာ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လားရှိုး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ထားဝယ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြိတ်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မှော်ဘီ)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရမည်းသင်း)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရတနာပုံဆိုင်ဇာစီးတီး)|နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရတနာပုံဆိုက်ဇာစီးတီး)]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)]] |group2 = ကောလိပ်/သိပ္ပံတိ |list2 = * [[အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(မြင်းခြံ)]] * [[အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(‌‌ရွှေဘို)]] *[[အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (မန္တလေး)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ချောက်)]] * [[အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(‌ရေနံချောင်း)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ဝါးခယ်မ)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ကျောက်ပန်းတောင်း)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ပြင်ဦးလွင်)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(ရမည်းသင်း)]] * [[အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ(သံတွဲ)]] }} |group5 = ကွန်ပျူတာ |list5 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မအူပင်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပုသိမ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ကလေး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မကွေး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မုံရွာ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(လားရှိုး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ထားဝယ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မြိတ်)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(သထုံ)]] * [[သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] * [[မြန်မာသတင်းအချက်အလက်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = }} |group6 = နိုင်ငံခြားဘာသာ |list6 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]] * [[မန္တလေးနိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]] }} |group7 = စိုက်ပျိုးရီး |list7 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရီဆင်းစိုက်ပျိုးရီးတက္ကသိုလ်]] * [[မွီးမြူရီးဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(ရီဆင်း)]] |group2 = ကောလိပ်၊ သိပ္ပံတိ |list2 = * [[ပုသိမ်ကြီးစိုက်ပျိုးရီးသိပ္ပံ]] * [[ပွင့်ဖြူစိုက်ပျိုးရီးသိပ္ပံ]] }} |group8 = သစ်တော |list8 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရီဆင်းသစ်တောတက္ကသိုလ်]] |group2 = သင်တန်းကျောင်းတိ |list2 = * [[မြန်မာနိုင်ငံသစ်တောကျောင်း]] * [[မြန်မာနိုင်ငံမြီတိုင်းကျောင်း]] }} |group9 = စီးပွားရီး |list9 = {{Navbox|child |group1 = တက္ကသိုလ်တိ |list1 = * [[ရန်ကုန်စီးပွားရီးတက္ကသိုလ်]] * [[မုံရွာစီးပွားရီးတက္ကသိုလ်]] * [[မိတ္ထီလာစီးပွားရီးတက္ကသိုလ်]] * [[သမဝါယမတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)]] * [[သမဝါယမတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)]] |group2 = ကောလိပ်တိ |list2 = * [[ဗဟိုသမဝါယမကောလိပ် (ဖောင်ကြီး)]] * [[သမဝါယမဒေသကောလိပ် (မန္တလေး)]] }} |group10 = ဘာသာရီး |list10 = {{Navbox|child |group1 = ဗုဒ္ဓဘာသာ |list1 = * [[နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] * [[နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့တက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်]] * [[သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (စစ်ကိုင်း)]] * [[သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] * [[သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[ဇဝနဗုဒ္ဓအကယ်ဒမီ (ကျိုက်လတ်)]] |group2 = ခရစ်ယာန်ဘာသာ |list2 = * Paku Divinity School * Chin Christian College * Union Theological College * Zomi Theological College * [[မြန်မာနိုင်ငံ ဓမ္မတက္ကသိုလ်]] * Myanmar Union Adventist Seminary (College) MyaungMya |group3 = အစ္စလာမ်ဘာသာ |list3 = |group4 = ဟိန္ဒူဘာသာ |list4 = }} |group11 = ကာကွယ်ရီး |list11 = * [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရီးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်]] * [[စစ်တက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်ဆီးတက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်သူနာပြုနန့်ဆီးဘက်ပညာတက္ကသိုလ်]] * [[တပ်မတော်ကွန်ပျူတာနန့်နည်းပညာသိပ္ပံ]] |group12 = ဖွံ့ဖြိုးရီးနန့်ယိုင်ကျေးမှု |list12 = {{Navbox|child |group1 = ဖွံ့ဖြိုးရီးတက္ကသိုလ် |list1 = * [[ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိဖွံ့ဖြိုးရီးတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)]] * [[ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်တိစွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရီးဒီဂရီကောလိပ်(ရန်ကုန်)]] * [[ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်တိစွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရီးဒီဂရီကောလိပ်(စစ်ကိုင်း)]] * [[တိုင်းရင်းသားလူငယ်တိဖွံ့ဖြိုးရီးကောလိပ် (မန္တလေး)]] |group2 = ယိုင်ကျေးမှုတက္ကသိုလ် |list2 = * [[အမျိုးသားယိုင်ကျေးမှုနန့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[အမျိုးသားယိုင်ကျေးမှုနန့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] }} |group13 = ရာထူးဝန် |list13 = * [[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(အောက်မြန်မာပြည်)]] * [[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(အထက်မြန်မာပြည်)]] }}<noinclude> {{collapsible option}} <templatedata> { "params": {}, "description": "to update" } </templatedata></noinclude> rubtg7jhmj0h1p1f90uqwzndi9diqam 4 6110 21610 2026-10-04T13:11:00Z YaThaWinTha 42 YaThaWinTha moved page [[ဝီကီးပီးဒီးယား:မေးခွန်းများ]] to [[ဝီကီးပီးဒီးယား:မေးခွန်းတိ]] 21610 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဝီကီးပီးဒီးယား:မေးခွန်းတိ]] lxweg25ykyw1bnuff2zd4wrvsnuega1 0 6111 21612 2026-10-04T13:14:17Z Tejoebārsa 137 Created page with " {| class="infobox" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး) [[File:UDMM1.jpg|thumb|]] |- ! တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | University of Dental Medicine, Mandalay |- !တံဆိပ် | - |- !ဆောင်ပုဒ်(မ..." 21612 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး) [[File:UDMM1.jpg|thumb|]] |- ! တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | University of Dental Medicine, Mandalay |- !တံဆိပ် | - |- !ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) | (အာရောဂျံ ပရမံ လာဘံ)<br>ပြည်သူ့အတွက် ထက်မြက်တတ်ကျွမ်း သွားဆရာဝန် |- !ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | - |- ! ပိုင်ဆိုင်မှု | - |- ! တည်ထောင်ခုနှစ် | ၁၉၉၈ |- ! ပါမောက္ခချုပ် | ဒေါက်တာဆန်းဆန်းဝင်း |- ! တည်နီရာ | ၆၂ လမ်း၊ ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်၊ မန္တလေးမြို့ |- |- ! ပြည်နယ်/တိုင်း | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |- ! နိုင်ငံ | မြန်မာနိုင်ငံ |- ! ဝဘ်ဆိုဒ် | {{URL|http://udmmandalay.gov.mm}} |} '''သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)''' စွာ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]၊ ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်မာ တည်ဟိရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ သွားဘက်ဆိုင်ရာ ဆီးတက္ကသိုလ် နှစ်ခုအနက် တခုဖြစ်တေ။ နှစ်စိုင် ကျောင်းသား ကျောင်းသူ စုစုပေါင်း ၃၀၀ ကျော်လောက် လက်ခံသင်ကြားပီးဗျာယ်ဟိရေ။ ==ပီးအပ်ရေဘွဲ့တိ== သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆီးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး) မှ ပီးအပ်ရေ ဘွဲ့တိမာ သွားဖက်ဆိုင်ရာဆီးပညာဘွဲ့ (B.D.S)နန့် မဟာဘွဲ့ (M.D.Sc) တိဖြစ်ပြီးကေ ဒီပလိုမာအနိန်နန့် သွားဖက်ဆိုင်ရာဆီးပညာဒီပလိုမာ (Dip.D.Sc) တိဖြစ်ကတ်တေ။ [[File:Dental Training Hospital Mandalay.jpg|thumb|တက္ကသိုလ်အထဲက သင်ကြားရီးဆီးရုံ]] ==ပါမောက္ခချုပ်တိ== {| class="wikitable sortable" !နာမည် !စတင်နှစ် !ပြီးဆုံးနှစ် |- |၁ |ဒေါက်တာမြသော် |၂၃ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၈ |၂၄ မေ ၂၀၀၉ |- |၂ |ဒေါက်တာသိန်းကြူ |၉ ဇွန် ၂၀၀၉ |၂၈ ဒီဇန်ဘာ ၂၀၁၂ |- |၃ |ဒေါက်တာရွှေတိုး |၃ ဂျန်နဝါရီ ၂၀၁၃ |၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၅ |- |၄ |ဒေါက်တာဆန်းဆန်းဝင်း |၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၅ |- |၅ |ဒေါက်တာကိုကို |၂၀၂၀ |- ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက ဆီးတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] {{Myanmar-university-stub}} 8u0vs6h9mzotuneem4v2l6g2isk7w91 12 6112 21614 2026-10-04T13:14:38Z YaThaWinTha 42 YaThaWinTha moved page [[အကူအညီ:Why create new account]] to [[အကူအညီ:ဇာကြောင့်အကောင့်ဖွင့်သုံးသင့်လဲ]] 21614 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အကူအညီ:ဇာကြောင့်အကောင့်ဖွင့်သုံးသင့်လဲ]] dlzx82741whzwm1jpmoludjoru0k462 10 6113 21615 2026-10-04T13:25:14Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Expand list |date=__DATE__ |$B= {{hatnote |extraclasses=plainlinks |1=ဒေစာရင်းစွာ မပြည့်စုံသိမ့်ပါ။ သင်မှ [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} ဖြည့်စွက်ရီးသားခြင်းနန့်] ကူညီနှိုင်ပါရေ။{{DMC|{{{date|}}}|မှ|မပြည့်စုံသိမ့်ရေ စာရင်းတိ}}}}..." 21615 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Expand list |date=__DATE__ |$B= {{hatnote |extraclasses=plainlinks |1=ဒေစာရင်းစွာ မပြည့်စုံသိမ့်ပါ။ သင်မှ [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} ဖြည့်စွက်ရီးသားခြင်းနန့်] ကူညီနှိုင်ပါရေ။{{DMC|{{{date|}}}|မှ|မပြည့်စုံသိမ့်ရေ စာရင်းတိ}}}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 3smpu8aj96hl4vfb0i729v96i9w95v2 0 6114 21616 2026-10-04T13:25:46Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox university | name = ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ် <br>(ရန်ကုန်) | caption = | motto = | established = {{start date and age|1993}} | location = အင်းစိန်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့ | coor = | type = အများဆ..." 21616 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ် <br>(ရန်ကုန်) | caption = | motto = | established = {{start date and age|1993}} | location = အင်းစိန်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့ | coor = | type = အများဆိုင် | staff = | rector = ပါမောက္ခ ဒေါက်တာဒေါ်ခင်စောဦး | students = | undergrad = | postgrad = | part_time students = | website = {{URL|http://www.umty.gov.mm}} | affiliations = [[ကျန်းမာရီး ဝန်ကြီးဌာန]] | city = }} '''ဆီးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)''' (University of Medical Technology, Yangon) စွာ [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊]] [[အင်းစိန်မြို့နယ်]]မာ တည်ဟိရေ။ မြန်မာနိုင်ငံက ဆီးဘက်ဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကုသရီးနန့် ရောဂါယှာဖွီရီးနည်းပညာတိကို သင်ကြားပီးရေ တက္ကသိုလ် (၃)ခုအနက် တခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ဆီးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)စွာ ၄ နှစ်ကြာသင်ယူရရေ ဆီးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာဘွဲ့ (B.Med.Tech)နန့် ဆီးဘက်ဆိုင်ရာ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ (M.Med.Tech) နန့် PhD သင်တန်းတိကိုပါ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပီးဗျာယ်ဟိရေ။<ref name="moh">{{cite web |url=http://www.moh.gov.mm/file/Health%20Statistics.pdf |title=Health Statistics |access-date=2008-12-30 |publisher=Ministry of Health, Myanmar |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081108035911/http://www.moh.gov.mm/file/Health%20Statistics.pdf |archive-date=2008-11-08}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာနိုင်ငံမာ တရားဝင်ဆီးဘက်ပညာသင်ကြားမှုတိကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်မာ ဆီးဘက်ပဝါရေ ဒီပလိုမာဖြင့် စတင်ခရေ။ ယင်းဒီပလိုမာမာ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]က College of Radiographers ၏ လမ်းညွှန်ချက်တိအရ သင်ကြားပီးခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းဒီပလိုမာကို ကိုလန်ဘိုစီမံကိန်းအရ နိုင်ငံတကာမှ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အပံ့တိနန့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်အထိ သင်ကြားပီးခရေ။<ref name="who">{{cite web | url=http://repository.searo.who.int/bitstream/123456789/7198/1/sea-hmd-208.pdf | title=Development of Radiographic Technology Teaching Program, Yangon, Myanmar | author=G Glover | date=1996-02-29 | access-date=2008-12-14}}{{dead link|date=December 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} </ref> ၁၉၉၃ ခုနှစ်မာ တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ '''Institute of Paramedical Science, Yangon''' အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခရေ။ ဆီးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)မာ မြန်မာနိုင်ငံက ပထမဆုံးဆီးဘက်ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်ဖြစ်တေ။ ၂၀၀၂ခုနှစ်မာ [[မန္တလေးမြို့]]မာ ဒုတိယ ဆီးဘက်ဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်ဖြစ်ရေ [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]]ကို တည်ထောင်ခရေ။ အယင်က ဆီးဘက်ပဝါရေတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်) လို့ခေါ်ကေလေ့ နောက်ပိုင်းမာ ဆီးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)လို့ ပြောင်းလဲလိုက်ရေ။ == ပါမောက္ခချုပ်တိ == {{Incomplete list}} {| class="wikitable" !နာမည် ! colspan="2" |တာဝန်သက်တမ်း |- |ပါမောက္ခဒေါက်တာ ခင်စောဦး |၂၀၂၅ |ဒေနိထိ |} == သင်ကြားပီးပနာဟိရေ ဘာသာရပ်တိ == ဒေတက္ကသိုလ်မာ အထူးပြုဘာသာရပ်တိဖြစ်ရေ #ဓာတ်ခွဲနည်းပညာဘာသာရပ်(Medical laboratory Technology)၊ #ဓာတ်မှန်နန့် ပုံရိပ်ဖော်နည်းပညာဘာသာရပ်(Medical Imaging Technology)၊ #အကြောအဆစ်နန့် ကိုယ်အင်္ဂါပြန်ပနာသန်စွမ်းရီးဆီးပညာ (Physiotherapy)၊ #ခြီတုလက်တုနန့် အားပြုကိရိယာဘာသာရပ် (Prosthetics and orthotics)၊ #ကျန်းမာရီးသတင်းအချက်အလက်နန့် နည်းပညာဘာသာရပ် (Health Informations and Technology) နန့် #ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုသမှုဆိုင်ရာနည်းပညာဘာသာရပ် (Radiation Therapy) စစွာတိကို သင်ကြားပို့ချဗျာယ်ဟိရေ။ Prosthetics and orthotics ပညာရပ်အား အဂုလက်ဟိ ဆက်ပနာသင်ကြားခြင်းမဟိပါ။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုပါ== * [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] * [[တပ်မတော်သူနာပြုနန့်ဆီးဘက်ပဝါရေတက္ကသိုလ်]] == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} {{coord|16|54|56.7|N|96|06|01.4|E|source:wikidata|display=title}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့က တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက ဆီးတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] lc9jioe3y1aqzay7tckfpkzpnyootfk 0 6115 21617 2026-10-05T01:27:24Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox university |established = {{Start date and age|1999}}<ref name=who>{{cite web | url=http://www.searo.who.int/en/section13/Section1054/InstitutionalProfile00.asp?b=D&Code=All&gid=847 | title=Institutional Profile: University of Paramedical Science, Mandalay | access-date=2008-12-14 | publisher=World Health Organization Regional Office for South-East Asia}}</ref> |location = [[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]]၊ မန္တလေးတ..." 21617 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |established = {{Start date and age|1999}}<ref name=who>{{cite web | url=http://www.searo.who.int/en/section13/Section1054/InstitutionalProfile00.asp?b=D&Code=All&gid=847 | title=Institutional Profile: University of Paramedical Science, Mandalay | access-date=2008-12-14 | publisher=World Health Organization Regional Office for South-East Asia}}</ref> |location = [[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |coor ={{coord|21.99138496768434|96.14874197989067}} |type = public |staff = |rector = ဒေါက်တာဆွေထက် |students = 472 (2015) |undergrad = 462 (2015) |postgrad = 7 (2015) |website = |affiliations = ကျန်းမာရီးဝန်ကြီးဌာန |name=ဆီးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)<br> <small>University of Medical Technology, Mandalay (UMTM)</small>|city=}} '''ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)'''စွာ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]]မာ တည်ဟိရေ။ အယင်နာမည် ဆီးဘက်ပဝါရေတက္ကသိုလ်(မန္တလေး) မှ ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး) အဖြစ် နာမည်ပြောင်းလဲထားခြင်းဖြစ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံက ဆီးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာကို သင်ကြားပီးရေ တက္ကသိုလ် (၃)ခုအနက် တခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ [[File:Mandalay University of Medical Technology 3.jpg|thumb|ပင်မဆောင်]] ဆီးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)သည် ၄ နှစ်ကြာသင်ယူရရေ ဆီးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာဘွဲ့ (BMTech) အတွက် အရိုး၊ အကြော၊ အဆစ် ပြန်ပနာသန်စွမ်းရီး ဆီးပညာ၊ ဓာတ်မှန်ပညာနန့် ဆီးဝါးနည်းပညာ တိကို သင်ကြားပီးရေ။ နှစ်စိုင် ကျောင်းသားကျောင်းသူဦးရွီ ၁၈၀ ခန့် လက်ခံသင်ကြားပီးဗျာယ်ဟိရေ။ == ပါမေက္ခချုပ်တိ == {{Incomplete list}} * ဒေါက်တာဆွေဆက် (၂၀၂၆ - ဒေနိအထိ)<ref>{{Cite web |title=ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူးများ ခန့်ထားခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80744 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> [[File:Mandalay University of Medical Technology 2.jpg|thumb|စာသင်ဆောင်တိ]] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုပါ== * [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] * [[တပ်မတော်သူနာပြုနန့်ဆီးဘက်ပဝါရေတက္ကသိုလ်]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက ဆီးတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] ha32d9coho4zg6zriyj7x4glrip1rp4 0 6116 21619 2026-10-05T01:45:09Z Tejoebārsa 137 Redirected page to [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] 21619 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] h46unk41rzbs8phj0md3ffxc2qnt5n5 0 6117 21620 2026-10-05T01:49:49Z Tejoebārsa 137 Redirected page to [[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] 21620 wikitext text/x-wiki #redirect:[[ဆီးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] 1oizc7pxbgrb2gjhb5ibvm7evf174et 0 6118 21621 2026-10-05T02:05:10Z Tejoebārsa 137 Created page with " {| class="infobox" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်) |- ! တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | University of Pharmacy, Yangon |- !တံဆိပ် | - |- !ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) |အဘယ ဝိပါက ဂုဏ..." 21621 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်) |- ! တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | University of Pharmacy, Yangon |- !တံဆိပ် | - |- !ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) |အဘယ ဝိပါက ဂုဏ |- ! ပိုင်ဆိုင်မှု | - |- ! တည်ထောင်ခုနှစ် | ၁၉၉၂ခုနှစ် |- ! ပါမောက္ခချုပ် | ပါမောက္ခ ဒေါက်တာဒေါ်ရီရီတင် |- ! တည်နီရာ | မြောက်ဥက္ကလာမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့ |- |- ! ပြည်နယ်/တိုင်း | ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး |- ! နိုင်ငံ | မြန်မာနိုင်ငံ |- ! ဝဘ်ဆိုဒ် | {{url|uopygn.gov.mm}} |} '''ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)'''စွာ ရန်ကုန်တိုင်း [[မြောက်‌ဥက္ကလာပမြို့နယ်]]မာ တည်ဟိရေ။ မြန်မာနိုင်ငံမာဟိရေ ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(၂)ခုအနက် တခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)မာ (၄)နှစ်ကြာသင်ကြားရရေ ဆီးဝါးပညာဘွဲ့ (BPharm)နန့် ဆီးဝါးပညာဘွဲ့လွန် (MPharm)တိ သင်ကြားပီးရေ။ ==ယင်းနည်းပိုင်လင့်ခ်တိ== * [[ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]] == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့က တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက ဆီးတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] {{Myanmar-university-stub}} iaolratomv9r7xytn1csfocm6l1c1i3 0 6119 21622 2026-10-05T02:11:47Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox University |name = ဆီးဝါးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)<br/>University of Pharmacy, Mandalay |native_name = |image_name =University of Pharmacy, Mandalay.jpg |image_size = |motto = |established = |location = [[မန္တလေးမြို့]] <br> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |coor = |type = အများနန့်သက်ဆိုင်ရေ |staff = |rector = |prorector= |..." 21622 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |name = ဆီးဝါးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)<br/>University of Pharmacy, Mandalay |native_name = |image_name =University of Pharmacy, Mandalay.jpg |image_size = |motto = |established = |location = [[မန္တလေးမြို့]] <br> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |coor = |type = အများနန့်သက်ဆိုင်ရေ |staff = |rector = |prorector= |students = |undergrad = |postgrad = |part_time students = |Male student = , Female = |email = |website={{url|www.uopmdy.gov.mm}} |affiliations = [[ကျန်းမာရီးဝန်ကြီးဌာန]] | logo = University of Pharmacy, Mandalay.png | logo_size = }} '''ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)'''စွာ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] မာတည်ဟိရေ။ မြန်မာနိုင်ငံမာဟိရေ ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(၂)ခုအနက် တခုအပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)မာ (၄) နှစ်ကြာသင်ကြားရရေ ဆီးဝါးပညာဘွဲ့ (BPharm) သင်တန်းကို သင်ကြားပီးရေ။<ref name=moh>{{cite web | url=http://www.moh.gov.mm/file/Health%20Statistics.pdf | title=Health Statistics | accessdate=2008-12-13 | publisher=Ministry of Health, Myanmar | archivedate=8 November 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081108035911/http://www.moh.gov.mm/file/Health%20Statistics.pdf }}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုပါ== *[[ဆီးဝါးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက ဆီးတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအထဲဟိကတက္ကသိုလ်တိ]] {{Myanmar-university-stub}} 00twzyuyx1h5ak7p59mb133onjsqgeq 0 6120 21623 2026-10-05T02:11:53Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox University |name = မြန်မာနိုင်ငံ ရီကြောင်းပညာ တက္ကသိုလ်<br/><small>Myanmar Maritime University</small> |native_name = |image_name = MMULogo.jpg |image_size = |motto = |established = ၁ သြဂတ် ၂၀၀၂<ref name="mot">{{cite web | url=http://www.mot.gov.mm/mmu/index.html | title=Myanmar Maritime University | accessdate=2008-11-27 | publisher=Ministry of Transportation | archiveda..." 21623 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |name = မြန်မာနိုင်ငံ ရီကြောင်းပညာ တက္ကသိုလ်<br/><small>Myanmar Maritime University</small> |native_name = |image_name = MMULogo.jpg |image_size = |motto = |established = ၁ သြဂတ် ၂၀၀၂<ref name="mot">{{cite web | url=http://www.mot.gov.mm/mmu/index.html | title=Myanmar Maritime University | accessdate=2008-11-27 | publisher=Ministry of Transportation | archivedate=10 December 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210214516/http://www.mot.gov.mm/mmu/index.html }}</ref> |location = သီလဝါ၊ [[သန်လျင်မြို့|သန်လျင်မြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |coor = {{coord|16|42|11|N|96|15|51|E|region:MM_type:edu|display=inline}} |type = အတိနန့်သက်ဆိုင်ရေ |staff = |rector =ဒေါက်တာမြတ်လွင် |prorector= |students =၄၅၀ (၂၀၁၀)<ref>http://monnews.org/?p=924 | Myanmar Maritine University gaining popularity</ref> |undergrad = ၁၇၄၁ (၂၀၀၇)<ref name="mot-2">{{cite web | url=http://www.mot.gov.mm/mmu/history.html | title=History of MMU | accessdate=2008-11-27 | publisher=Ministry of Transportation | archivedate=21 November 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121085610/http://www.mot.gov.mm/mmu/history.html }}</ref> |postgrad = |part_time students = |Male student = 80%, Female = 20% |website= {{URL|http://www.mmu.edu.mm/}} |affiliations= [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ကိုရီးယား ရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[နာဂါအိုကာတက္ကသိုလ်]]၊ [[နီဟွန်းတက္ကသိုလ်]]၊ [[အဏ္ဏဝါသိပ္ပံနန့် နည်းပညာဆိုင်ရာ တိုကျိုတက္ကသိုလ်]] }} '''မြန်မာနိုင်ငံရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Myanmar Maritime University}}) စွာ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သန်လျင်မြို့နယ်]]မာ တည်ဟိကာ မြန်မာနိုင်ငံမာ ရီကြောင်းပညာရပ်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ သင်ကြားပီးရေ တက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်တေ။ == သမိုင်းကြောင်း == ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၊ [[နိုင်ငံတော် အီးချမ်းသာယာရီးနန့် ဖွံ့ဖြိုးရီးကောင်စီ]]သည် နိုင်ငံတော်အီးချမ်း သာယာရီးနန့် ဖွံ့ ဖြိုးရီးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀ဝ၂ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရီကြောင်းပညာဥပဒေကို ၂၀ဝ၂ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလ ၁၄ရက် မာ ပြဋ္ဌာန်းလို့ မြန်မာနိုင်ငံရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်အား၂၀ဝ၂ ခုနှစ် သြဂတ်လ ၁ရက် မာ ရန်ကုန်မြို့၊ ဆင်မလိုက်၊ ဘုရင့်နောင်လမ်း၊ ရီကြောင်းသိပ္ပံကျောင်းဝင်းအတွင်းမာ ယာယီဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၂၀ဝ၄ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ ၂၉ရက် မာ မြန်မာနိုင်ငံ ရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ခေတ်မီသော ပုံစံနန့်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ပို့ဆောင်ရီးဝန်ကြီးဌာနမှ အပ်နှင်းထားရေ မြန်မာနိုင်ငံရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်မာ အရည်အသွီးပြည့်ဝရေ ယာဉ်တည်ဆောက်မှုဗိသုကာများ၊ ရီကြောင်းအိန်ဂျန်နီယာများ၊ ရီကြောင်းလျှပ်စစ် အိန်ဂျန်နီယာများ၊ ဆိပ်ခုံအိန်ဂျန်နီယာများ၊ မြစ်ချောင်းနန့် ကမ်းရိုးတန်းအိန်ဂျန်နီယာတိနန့်ရီကြောင်းအရာဟိ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်တိကို မွီးထုတ်ပီးဖို့ဖြစ်တေ။ ထိရောက်မှုဟိရေ ရီကြောင်း ပညာရပ်တိနန့် လိ့ကျင့်မှုကိုရဟိစီရန် မြန်မာနိုင်ငံရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်စွာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရီကြောင်းတက္ကသိုလ်များ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရီကြောင်းအဖွဲ့ချုပ် (IMO) ၏ STCW 95 Convention ကို အခြီခံပနာ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းနန့် သင်ရိုးဇယားတိကို ရီးဆွဲထားရေ။ == ပါမေက္ခချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !နာမည် !တာဝန်စတင်ခြင်း !ရင်းမြစ် |- |၁။ |ဒေါက်တာ ဇော်မိုးအောင် |{{Start date and age|2025|5|22}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/3178|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရီးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၅၂/၂၀၂၅|publisher=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|accessdate=2025-7-13}}</ref> |} == ဖွဲ့စည်းပုံ == မြန်မာနိုင်ငံရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်ကို အောက်ပါအဖွဲ့ဝင်တိနန့် ဖွဲ့စည်းထားရေ။ * အရာထမ်း - ၂၄၈ ဦး * အမှုထမ်း - ၅၈၃ ဦး * စုစုပေါင်း - ၈၃၁ ဦး ဒေတက္ကသိုလ်မာအဓိကဌာနကြီး (၂) ခုဟိရေ။ ===စီမံဌာန=== စီမံဌာနအောက်မာ * စီမံရီးဌာနခွဲ * ဝန်ထမ်းရီးရာဌာနခွဲ * ဘတ်ဂျက်နန့်အသုံးစရိတ်ဌာနခွဲ * လစာဌာနခွဲ * နယ်မြီဌာနခွဲ * စတိုဌာနခွဲ * အိန်ဂျန်နီယာဌာနခွဲ * မော်တော်ယာဉ်ဌာနစု ===သင်ကြားရီးဌာန=== သင်ကြားရီးဌာနလက်အောက်မာ * ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းတိအတွက် ဌာနကြီး (၆) ခု၊ * ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာသင်တန်းတိအတွက် ဌာန (၂) ခုနန့် * အထောက်အကူပြုဌာန (၇) ခုဟိရေ။ ====ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းတိအတွက် ဌာနကြီးတိ ==== * ရေယာဉ်တည်ဆောက်မှုပညာဌာန * ရီကြောင်းအိန်ဂျန်နီယာဌာန * ဆိပ်ခုံအိန်ဂျန်နီယာဌာန * မြစ်ချောင်းနန့်ကမ်းရိုးတန်းအိန်ဂျန်နီယာဌာန * ရီကြောင်းလျှပ်စစ်အိန်ဂျန်နီယာဌာန * ရီကြောင်းသိပ္ပံဌာန ====ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာသင်တန်းတိအတွက် ဌာနတိ==== * သင်္ဘောလုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဌာန * ဆိပ်ခုံစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဌာန ====အထောက်အကူပြုဌာနတိ==== * မြန်မာစာဌာန * အိန်းဂလိချ်စာဌာန * အိန်ဂျန်နီယာသင်္ချာဌာန * အိန်ဂျန်နီယာရူပဗေဒဌာန * အိန်ဂျန်နီယာဓာတုဗေဒဌာန * ကွန်ပျူတာသိပ္ပံဌာန * အလုပ်ရုံနည်းပညာဌာန ====အရာ ဌာနခွဲတိ==== * ကျောင်းသားရီးရာဌာန * စာမိန်းပွဲနန့်ဘွဲ့နှင်းသဘင်ဌာန * စာကြည့်တိုက် * သင်ထောက်ကူဌာန == ရည်မှန်းချက်တိ == တက္ကသိုလ်၏ရည်မှန်းချက်တိမာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်တေ။ # ရီကြောင်းပညာဖြင့်နိုင်ငံတော်ခေတ်မီဖွံ့ ဖြိုးမှုကို အထောက်အကူပြုနိုင်ဖို့ # ကျင့်ဝတ်သိက္ခာနန့်ပြည့်စုံပြီး တတ်ကျွမ်းသောရီကြောင်းပညာသျှင်တိမွီးထုတ်ပီးနှိုင်ရန် # ရီကြောင်းပညာဆိုင်ရာအသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုကို အထောက်အကူပြုနိုင်ဖို့ သိပ္ပံနန့်နည်းပညာရို့ကို သင်ကြားပီးနှိုင်ရန် # ရီကြောင်းပညာရပ်များ စိုင်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုးစီရေးအတွက် လိုအပ်ရေသုတေသနလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန် # အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာရီကြောင်းအဖွဲ့ချုပ်မှ ချမှတ်ထားရေပြဋ္ဌာန်းချက်တိကို ရီကြောင်းပညာသျှင်တိ သိဟိနားလည် နိုင်စီရန် # ရီကြောင်းပညာရပ်များဖွံ့ ဖြိုးတိုးတက်စီရေေးအတွက် လိုအပ်ရေသုတေသန လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ == ရည်ရွယ်ချက်တိ == မြန်မာနိုင်ငံရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်၏ ရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင်မာ # သိပ္ပံနည်းကျ လက်တွိ လိလာသောနည်းလမ်းတိကို အသုံးပြုဖို့ # နိုင်ငံအတွက် ကျယ်ပြန့်သော ရီကြောင်းပညာရပ်များဖွံ့ ဖြိုးတိုးတက်စီရန် # အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရီကြောင်းအဆက်အသွယ်အတွက် ထိရောက်သောရီကြောင်းပညာရပ်များလိ့ကျင့်ပီးမှုများ ထူထောင်ရန် # လက်တွိတတ်ကျွမ်းမှုနန့်စီမံခန့် ခွဲမှုနည်းပညာရပ်တိကြား ရှင်းလင်းသော ဆက်သွယ်မှု၊ ဖွံ့ဖြိုးမှုကိုဆောင်ရွက်ရန်၊ ပြင်ဆင်ရန် == ပီးအပ်သောဘွဲ့တိ == မြန်မာနိုင်ငံရီကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်မှအပ်နှင်းဖို့ဘွဲ့နန့်သင်တန်းကာလမာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်တေ။ {| class="wikitable" !သင်တန်း!!ပညာသင်နှစ်!!ဘွဲ့ |- |ရေယာဉ်တည်ဆောက်မှုဗိသုကာဘွဲ့|| ၅ နှစ် || B.E (NA) |- |ရီကြောင်းအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့|| ၅ နှစ် || B.E (ME) |- |ရီကြောင်းမက္ကနစ် အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ || ၅ နှစ် || B.E (MM) |- |ဆိပ်ခုံအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့|| ၅ နှစ်|| B.E (PH) |- |မြစ်ချောင်းနန့်ကမ်းရိုးတန်းအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ || ၅ နှစ် ||B.E (RC) |- |ရီကြောင်းလျှပ်စစ်နန့်အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ || ၅ နှစ် || B.E (MESE) |- |သိပ္ပံဘွဲ့ (ဂုဏ်ထူးတန်း) ရီကြောင်းသိပ္ပံ|| ၅ နှစ် || B. Sc (Hons;)(NS) |- |သင်္ဘောလုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှုဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ|| ၂ နှစ် || Dip. SM. |- |ဆိပ်ခုံစီမံခန့်ခွဲမှု ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ || ၂ နှစ် || Dip. PM. |} == ဝင်ခွင့်အရည်အခြင်းသတ်မှတ်ချက် == ၂၀၁၉-၂၀၂၀ ပညာသင်နှစ် အတွက်မြန်မာနိုင်ငံရေ​ကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်၏ ဝင်ခွင့်အရည်အခြင်းသတ်မှတ်ချက်မာ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမိန်းပွဲမာ အနည်းဆုံးရမှတ် ၄၈၀နန့်အထက် ရဟိရေ ကျောင်းသား၊​ကျောင်းသူတိ များလျှောက်ထားခွင့်ဟိရေ။ လျှောက်ထားသူအားလုံးစွာကျန်းမာရီး စစ်ဆီးခြင်းနန့် မျက်စိစစ်ဆီးခြင်း ခံယူရဖို့ဖြစ်တေ။ === အကဲဖြတ်စနစ် === ကျောင်းသား တဦးချင်း၏ ကြိုက်နှစ်သက်မှုနန့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း ရမှတ်ပေါ်မူတည်ပနာ အထူးပြုဘာသာရပ် ရွီးချယ်မှုကိုဆုံးဖြတ်ရေ။ သင်ရိုးပြီးဆုံးဖို့လိုအပ်ရေ လက်တွိသင်တန်းများပြီးဆုံးပါက နှုတ်ဖြေစာမီးပွဲဖြေဆိုရရေ။ ယင်းနှုတ်ဖြေစာမီးပွဲကိုကျီနပ်စွာဖြေဆိုနှိုင်ကြောင်းအတည်ပြုပြီးကေအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ (ရေယာဉ်တည်ဆောက်မှု)(NA)၊ ရီကြောင်းအိန်ဂျန်နီယာ (ME)၊ရီကြောင်းလျှပ်စစ်(MESE)၊ဆိပ်ခုံအိန်ဂျန်နီယာ(PH)၊မြစ်ချောင်းနန့်ကမ်းရိုးတန်းအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ (RC)နန့် သိပ္ပံဘွဲ့(ဂုဏ်ထူးတန်း)ရီကြောင်းသိပ္ပံ (NS)ရို့ကိုအပ်နှင်းခြင်းခံရဖို့ဖြစ်တေ။ ပညာသင်နှစ် (၁) နှစ်မာ နှစ်ဝက်သင်တန်းကာလ (၂)ခုဟိပြီးး၊ တစ်ခုကျမာ စာသင်ချိန်၊ လက်တွိချိန်၊ ရက်သတ္တပတ် (၁၇) ပတ်နန့်ကိုယ်ပိုင်စာကြည့်ချိန် (၂) ပတ် (တနည်း) (၃) ပတ်၊ စုစုပေါင်း ရက်သတ္တပတ် (၂၀) ဟိရေ။ ပထမနှစ်ဝက်စာမိန်းပွဲပြီးကေအားလပ်ရက် (၂) ပတ်ဟိပြီးးနှစ်ကုန်လို့အတန်းတင်စာမိန်းပွဲ ပြီးကေ လက်တွိသင်တန်းဟိရေ။ ဘာသာရပ် (၁) ခုစီ၏နည်းပြရမှတ်နန့် လက်တွိ စာမိန်းပွဲရမှတ်တိကို နှစ်ဝက်စာမိန်းပွဲ (၂) ခုစလုံးမာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားပနာ အကဲဖြတ်မည်ဖြစ်တေ။ ကျောင်းခေါ်ချိန်အနည်းဆုံး (၇၅%) နန့်လက်တွိ စာသင်ချိန် (၁၀ဝ%) ကျောင်းခေါ်ချိန်ဟိမှရာ စာမီးပွဲဖြေဆိုခွင့် ဟိရေ။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:MMU 01.JPG|ရီကြောင်းတက္ကသိုလ်အဝင်မုခ်ဦး File:MMU 02.JPG|ရီကြောင်းတက္ကသိုလ်အဝင်မုခ်ဦး File:MMU 03.JPG|ရီကြောင်းတက္ကသိုလ်အဝင်မုခ်ဦး File:MMU 04.JPG|ရီကြောင်းတက္ကသိုလ်အဝင်မုခ်ဦး File:MMU1.jpg|ရီကြောင်းတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ ရေယာဉ်မောင်းဆင်မြူလေတာဖြင့်လိ့ကျင့်နီပုံ File:MMU2.jpg|ရီကြောင်းတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ ကြိုးချိုင်ကြိုးထုံးသင်ယူနီပုံ File:MMU3.jpg|ရီကြောင်းတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ ကြိုးချိုင်ကြိုးထုံးလိ့ကျင့်နီပုံ File:MMU4.jpg|ရီကြောင်းတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ အားကဇပ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပနီပုံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} {{ပို့​ဆောင်​ရီးနန့် ဆက်သွယ်​ရီး ဝန်ကြီးဌာန}} [[Category:ပို့ဆောင်ရီးဝန်ကြီးဌာန]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] r67hf762g7w6o87cwzl03hrbqbib3ko 0 6121 21624 2026-10-05T02:20:32Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox University |name = မြန်မာနိုင်ငံလီကြောင်းနန့်အာကာသပညာတက္ကသိုလ် |native_name = |image = |image_size = |motto = |established = ၁၅ ဖေဖဝါရီ ၂၀၀၂<ref name=sls>{{cite paper | title=Technology and State Development | url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | accessdate=2008-12-06 | publisher=Ministry of Science and..." 21624 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |name = မြန်မာနိုင်ငံလီကြောင်းနန့်အာကာသပညာတက္ကသိုလ် |native_name = |image = |image_size = |motto = |established = ၁၅ ဖေဖဝါရီ ၂၀၀၂<ref name=sls>{{cite paper | title=Technology and State Development | url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | accessdate=2008-12-06 | publisher=Ministry of Science and Technology | author=Dr. Sayne Lei Shwe | archive-date=10 June 2011 | access-date=11 September 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf |access-date=29 January 2021 |archive-date=10 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf }}</ref> |location = [[မိတ္ထီလာမြို့]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |coor = |type = အတိနန့်သက်ဆိုင်ရေ |staff = |rector = ဒေါက်တာ ကြည်သွင် |students = ၂၇၉ (၂၀၀၅)<ref name=zma>{{cite paper | url=http://www.aprsaf.org/data/aprsaf12_data/day2/sea/9_Dr_Aung_seawg.pdf | title=Aerospace Education in Myanmar | accessdate=2008-12-06 | date=2008-10-12 | author=Dr. Zaw Min Aung | publisher=Asia-Pacific Regional Space Agency Forum-12 | archive-date=24 October 2007 | access-date=11 September 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071024090727/http://www.aprsaf.org/data/aprsaf12_data/day2/sea/9_Dr_Aung_seawg.pdf | url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.aprsaf.org/data/aprsaf12_data/day2/sea/9_Dr_Aung_seawg.pdf |accessdate=11 September 2015 |archivedate=24 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071024090727/http://www.aprsaf.org/data/aprsaf12_data/day2/sea/9_Dr_Aung_seawg.pdf }}{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.aprsaf.org/data/aprsaf12_data/day2/sea/9_Dr_Aung_seawg.pdf |accessdate=11 September 2015 |archivedate=24 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071024090727/http://www.aprsaf.org/data/aprsaf12_data/day2/sea/9_Dr_Aung_seawg.pdf }}</ref> |undergrad = |postgrad = |part_time students = |Male student = , Female = |email =info@maeu.edu.mm |affiliations= |website = {{url|http://https://maeu.edu.mm/}} |coordinates={{coord|20.894721|95.8948061|region:MM|display=inline,title|format=dms}}}} '''မြန်မာနိုင်ငံလီကြောင်းနန့်အာကာသပညာတ္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Myanmar Aerospace Engineering University}}) စွာ  [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[မိတ္ထီလာမြို့]]မာ တည်ဟိပြီး လီကြောင်း နန့် အာကာသ ဆိုင်ရာ အိန်ဂျန်နီယာ ပညာရပ်တိကို ပို့ချပီးနိန်ရေ တက္ကသိုလ် တခု ဖြစ်တေ။ လီကြောင်း နည်းပညာ တိနန့်ပတ်သတ်ရေ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်း ဘွဲ့လွန်သင်တန်းတိကို တက်ရောက်သင်ယူနှိုင်ရေ။<ref name=sls/> == သမိုင်း == မြန်မာနိုင်ငံလီကြောင်းနန့် အာကာသပညာတက္ကသိုလ် မတည်တောင်ခင် အချိန်က [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] (RIT)စွာ လီကြောင်းအိန်ဂျန်နီယာပညာရပ်တိကို သင်ကြားနှိုင်ရေ မြန်မာနိုင်ငံဟိ တခုတည်းသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်တေ။ လီကြောင်းအိန်ဂျန်နီယာသင်တန်းကို ၁၉၉၁ မာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခပြီးကေ ၁၉၉၇ မာ လီကြောင်းအာကာသအိန်ဂျန်နီယာ  သင်တန်းအဖြစ် အဆင့်တိုးမြှင့်ခရေ။<ref name="kt">{{Cite web|title = Space Education in Myanmar|url = http://www.aprsaf.org/img/aprsaf/SEAPDF/4_space%20education_Myanmar.pdf|accessdate = 2008-12-07|publisher = MAEU|author = Dr. Kyi Thwin|archivedate = 20 October 2007|archiveurl = https://web.archive.org/web/20071020193830/http://www.aprsaf.org/img/aprsaf/SEAPDF/4_space%20education_Myanmar.pdf}}</ref> ၂၀၀၂ မာ နိုင်ငံတော်အီးချမ်းသာယာရီးနန့်ဖွံ့ ဖြိုးရီးကောင်စီ အစိုးရရေ တရုတ်နန့်ရုရှား ပါးက အကူအညီ ရယူပနာ မြန်မာလီတပ် ဌာနချုပ် တည်ဟိရာ မိတ္ထီလာမြို့မာ တည်ဆောက်ခရေ။<ref name="at">{{Cite news|url = http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HJ28Ae01.html|title = Inside Myanmar's secret capital|author = Clive Parker|date = 2006-10-26|publisher = Asia Times Online|accessdate = 11 September 2015|archivedate = 13 May 2011|archiveurl = https://web.archive.org/web/20110513044840/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HJ28Ae01.html}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံလီကြောင်းနန့် အာကာသ ပညာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)အား ၂၀၀၂ ခုနှစ် သြဂတ် ၁ရက်နိမာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။<ref name="maeu"/> == ပရိဝုဏ် == တက္ကသိုလ် ပရိဝုဏ်မာ ၁၁၅.၈၄ ဧက ကျယ်ဝန်းရေ။ ရန်ကုန်-မန္တလေး ကားလမ်းနံဘေး မြီပြင်အတတ်သင်လီတပ်စခန်း နံဘေးမာ တည်ဟိရေ။ <ref name="maeu">{{Cite web|url = http://maeu.moe-st.gov.mm/?page_id=8|title = Background History|accessdate = ၁၄ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၆|publisher = MAEU|archivedate = 11 February 2017|archiveurl = https://web.archive.org/web/20170211115408/http://maeu.moe-st.gov.mm/?page_id=8}}</ref> == သင်တန်းများ == ခြောက်နှစ် သင်ယူရဖို့ လီကြောင်းအိန်ဂျန်နီယာ သင်တန်း များ (BE) တနှစ် သင်ယူရဖို့ ဘွဲ့လွန်သင်တန်းများ တက်ရောက်နှိုင်ရေ။<ref name=sls/> === ဘွဲ့ === * စက်နန့်ပျံသန်းယာဉ် အိန်ဂျန်နီယာသင်တန်း (BE.Aerospace-Propulsion and Flight Vehicles) * လီကြောင်းအီလတ်ထရောနစ် အိန်ဂျန်နီယာသင်တန်း (BE.Aerospace-Avionics) * လျှပ်စစ် နန့် တိုင်းတာပစ္စည်း အိန်ဂျန်နီယာသင်တန်း (BE.Aerospace-Electrical Systems and Instrumentation) * လောင်စာ နန့် တွန်းကန်ပစ္စည်း အိန်ဂျန်နီယာသင်တန်း (BE.Aerospace-Fuel and Propellant Engineering) * အာကာသစနစ် အိန်ဂျန်နီယာ သင်တန်း (BE.Aerospace-Space Systems Engineering) === ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ === * လီဆိပ် စီမံခန့်ခွဲမှု နည်းပညာ (Dip.A.M.) * Aerospace Materials Technology (Dip.A.M.Tech.) * Airport Engineering (Dip.A.Engg.) * Space Technology (Dip.S.Tech.) === ဒီပလိုမာ === * Avionic Technology (Dip.A.Tech.) * Electrical & Instrumentation Technology (Dip.E.I.Tech.) * Engine and Airframe Technology (Dip.E.A.Tech.) === အဓိကဌာနများ === * စက်နန့်ပျံသန်းယာဉ် ဌာန * လီကြောင်းအီလတ်ထရောနစ် ဌာန * လျှပ်စစ်နန့်တိုင်းတာပစ္စည်း ဌာန * လောင်စာနန့်တွန်းကန်ပစ္စည်း ဌာန * အာကာသစနစ် အိန်ဂျန်နီယာ ဌာန == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံဟိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category: တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] 09baggcw7r4mnt9w4tec16i2oh02u2b 0 6122 21625 2026-10-05T02:30:19Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox တက္ကသိုလ် | တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)= Yangon Technological University |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်နာမည် = |တံဆိပ် =Yangon Tech..." 21625 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် | တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)= Yangon Technological University |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်နာမည် = |တံဆိပ် =Yangon Technological University.svg |ပုံအရွယ်အစား = 120 |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုဖွံ့ဖြိုး ပြည့်အကျိုး |ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) = Full benefit of industrial development |ဆောင်ပုဒ်(အရာအက္ခရာ) = |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၂၄ |တည်နီရာ = [[အင်းစိန်မြို့နယ်|အင်းစိန်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]] <br />[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အမျိုးအစား = အများသူငါနန့်ဆိုင်ရေ |ဝန်ထမ်းဦးရေ = ၁၈၄ (၂၀၁၁) |ပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာ သိင်္ဂီ |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာလှမျိုးထွန်း |သင်ပြသူ ဦးရေ= ၈၂ |ဆရာ ဦးရေ = 20 |ဆရာမ ဦးရေ = 30 |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = ၈၀၀၀ |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = ၅၀၀၀ |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ= ၃၂၉ (၂၀၀၇)<ref name="coe"/> |အချိန်ပိုင်းကျောင်းသား ဦးရေ = ၂၂၀၀ |ကျောင်းသား = ၈၀% |ကျောင်းသူ= ၂၀% |အကျယ်အဝန်း = ၁၃၈.၅ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု =[[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |ရန်ပုံငွီ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကဇပ်နာမည် = |အားကဇပ်အသင်း = |ကွန်ယက် = [[အာဆီယံတက္ကသိုလ်တိကွန်ယက်]] |ဆက်သွယ်ရန် လမ်းနာမည်= ရန်ကုန်-အင်းစိန်လမ်း |ဆက်သွယ်ရန် မြို့နယ်နာမည်= ရန်ကုန်မြို့ |ဆက်သွယ်ရန် တိုင်းနာမည်= ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး |ဆက်သွယ်ရန် နိုင်ငံနာမည်= မြန်မာနိုင်ငံ |ဆက်သွယ်ရန် ဒက်ရုံးဌာန နံပါတ်= ၁၁၁၀၁ |ဆက်သွယ်ရန် ဖုန်းနံပါတ်= ၀၁ ၀၀၁ ၀၀၁ |ဆက်သွယ်ရန် အီးမီးလ်= ytu001@mptmail.net.mm |ဝဘ်ဆိုတ် = http://www.ytu.edu.mm/ }} {{Designation list|right|designation1=Yangon}} '''ရန်ကုန် နည်းပညာ တက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Yangon Technological University}}; အတိုကောက် '''YTU''') သည် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[အင်းစိန်မြို့နယ်|ကြို့ကုန်း]]မာ တည်ဟိပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ၏ ပထမဆုံး အိန်ဂျန်နီယာ တက္ကသိုလ်ဖြစ်တေ။ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]အိန်ဂျန်နီယာဌာနခွဲအဖြစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်<ref name="ex-rit">{{cite web | url=http://www.ex-rit.org/rit.asp?i=91 | title=History of RIT | accessdate=2008-09-13 | archivedate=24 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080424012747/http://ex-rit.org/rit.asp?i=91 }}</ref> မာ စတင် အခြီပြုခရာမှ ရန်ကုန်အိန်ဂျန်နီယာတက္ကသိုလ် (Rangoon Institute of Technology - RIT) တဖြစ်တောင် YTU အဖြစ် လူသိများ ထင်ရှားပါလတ်တေ။ ယင်းတက္ကသိုလ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစောဆုံးနန့် အထင်ရှားဆုံး နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဖြစ်ပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းဟိ နည်းပညာ တက္ကသိုလ်တိအနက် လက်ရွေးစင် နည်းပညာ တက္ကသိုလ် တခုလည်းဖြစ်တေ။ ယင်းတက္ကသိုလ်မာ အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့၊ အိန်ဂျန်နီယာ ဘွဲ့လွန် နန့် ဒေါက်တာဘွဲ့ သင်တန်းတိအား အိန်ဂျန်နီယာ နည်းပညာနယ်ပယ် အသီးသီးအတွက် ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးနိန်ပြီးကေ နယ်ပယ်အသီးသီးမာ ပျမ်းမျှလှောက်မှန်း ကျောင်းသား/ကျောင်းသူ အရွီအတွက် အယောက် ၈၀၀၀ ခန့်တက်ရောက် ပညာသင်ကြားဗျာယ်ဟိရေ။ ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် [[အာဆီယံတက္ကသိုလ်တိကွန်ယက်]]၊ အရှိတောင်အာသျှအိန်ဂျန်နီယာ နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီး ကွန်ယက်(AUN/SEED-Net) နန့် [[မဲခေါင်ဒေသ ပညာရီးနန့် သုတေသန ကွန်ယက်]] (GMSARN)<ref name="coe"/> ရို့၏ အဖွဲ့ဝင် တက္ကသိုလ်တခုဖြစ်တေ။ == သမိုင်းကြောင်း == [[File:Yangon Technological University 01.jpg|thumb|right|250px|ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] ရန်ကုန် နည်းပညာ တက္ကသိုလ်ပေါက်ဖွားရာ မူလအရင်းအမြစ်မာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီ လက်အောက်ခံ ဘဝ ၁၉၂၄ ခုနှစ်မာ စတင်တည်ထောင်ခရေ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]'''အိန်ဂျန်နီယာဌာနခွဲ''' မှ စတင်ဆင်းသက်လာခခြင်း ဖြစ်တေ။ မူလအစမာ ယင်းဌာနခွဲမာ ရန်ကုန်မြို့ဆင်ခြီဖုံးဟိ [[ရန်ကုန် အထွေထွေရောဂါကု ဆီးရုံကြီး]]၏ အဆောင်ခွဲအဖြစ်တည်ဟိခပြီးကေ ဆရာနှစ်ယောက်၊ ကျောင်းသား ၁၇ ဦးဖြင့် စတင်လည်ပတ်ခရေ။<ref name="ex-rit"/> ၁၉၂၇ ခုနှစ်မာ '''ဘီအိုစီ ဓာတ်သတ္ထုရှာဖွေရီးနန့် အိန်ဂျန်နီယာကောလိပ်''' အဆောက်အအုံ နာမည်ဖြင့် သီးသန့်ခွဲထွက်လှာခပြီးကေ စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်နန့် လျှပ်စစ်အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ် ထပ်မံပေါင်းစပ်ရေ ၁၉၃၈ ခုနှစ် ထိ [[မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာ]] ဘာသာရပ်တခုတည်းသာ သင်ကြားပီးနှိုင်ခရေ။<ref name="coe"/><ref name="ex-rit"/> [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အပြီး ၁၉၄၆ ခုနှစ်မာ ကောလိပ်မှ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၏ '''အိန်ဂျန်နီယာ မဟာဌာန''' အဖြစ် ရပ်တည်ခရေ။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရီး ရဟိပြီးကေ ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ ကောလိပ်မာ ဓာတ်သတ္ထုရှာဖွေရီး၊ ဓာတုနည်းပညာ၊ သတ္ထုဗေဒပညာရပ်နန့် ဗိသုကာပညာရပ်တိအား ထပ်မံဖြည့်သွင်း သင်ကြားခပြီး ၁၉၅၅ ခုနှစ်မာ ခြည်မျှင်နန့်အထည်အလိပ် အိန်ဂျန်နီယာပညာရပ်ကိုပါ ထပ်မံပေါင်းစည်းသင်ကြားနိုင်ခရေ။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်မာ ကောလိပ်အဆင့်မှ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၏ '''ဗမာ့ အိန်ဂျန်နီယာ တက္ကသိုလ်''' (ဘီအိုင်တီ) အဖြစ် ပြောင်းလဲခပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]မှ တည်ဆောက်ပီခရေ လက်ဟိတည်ရာ ကြို့ကုန်းသို့ ပြောင်းရွိခရေ။<ref name="ex-rit"/> ၁၉၆၄ ခုနှစ်မာ ဗမာ့ အိန်ဂျန်နီယာ တက္ကသိုလ်နာမည်မှ '''ရန်ကုန် အိန်ဂျန်နီယာ တက္ကသိုလ် (RIT)'''အဖြစ် နာမည်ပြောင်းလဲခပြီး ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်မှ ကင်းလွတ်ပနာ သီးသန့်ရပ်တည်သော တက္ကသိုလ်တခုအဖြစ် တည်ဆောက်ခရေ။ <ref name="coe"/><ref name="MST"/> ရန်ကုန် အိန်ဂျန်နီယာ တက္ကသိုလ် (RIT) အဖြစ် ရပ်တည်ခပြီးကေနောက်ပိုင်း အယင်က အပ်နှင်းခဲ့ရေ သိပ္ပံဘွဲ့ ( အိန်ဂျန်နီယာ ) နန့် မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ ( အိန်ဂျန်နီယာ) အစား အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့နန့် မဟာအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ဆိုပနာ ဘွဲ့နာမည်များ ပြောင်းလဲအပ်နှင်း ခရေ။ တက္ကသိုလ်မှ အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့နန့် မဟာအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့တိအား ပညာရပ်နယ်ပယ် ၁၁ ခုအတွက် ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးနိန်ပြီးကေ ဒေါက်တာဘွဲ့သင်တန်းတိအား ၁၉၉၇ ခုနှစ်မာ ထပ်မံဖြည့်သွင်း ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်မာ ရန်ကုန် အိန်ဂျန်နီယာ တက္ကသိုလ် (YIT) အဖြစ်ပြောင်းလဲခပြီး သိပ္ပံနန့်နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာလက်အောက်ကို ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၁ ရက်နိမာ ထားဟိခရေ။ <ref name="coe"/> ၁၉၉၈ ခုနှစ်မာ တက္ကသိုလ်၏ နာမည်အား ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (YTU) အဖြစ်ထပ်မံပြောင်းလဲခပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ်မာ ကျောင်းပရဝုဏ်အား လက်ဟိတည်နီရာ ကြို့ကုန်းမှ အနောက်ဘက် ခြောက်မိုင်အကွာ [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်|လှိုင်သာယာ]] သို့ ပြောင်းရွိဖွင့်လှစ်ခရေ။<ref name="ex-rit"/> ၁၉၉၁ ခုနှစ် [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရေ အချိန်မရောက်ခင်အထိ ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် အိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာလက်မှတ် အတွက် နှစ်နှစ်တာ သင်ကြားရရေ နိုင်ငံတဝန်းဟိ '''အစိုးရနည်းပညာ ကောလိပ်''' (GTIs) တိကြားမှ တကျောင်းတည်းသော အိန်ဂျန်နီယာ တက္ကသိုလ်အဖြစ် တည်ဟိခရေ။ ၁၉၉၇ မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ အခြီအနီအမျိုးမျိုးကြောင့် ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်မာ ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားတိကို လက်ခံခခြင်း မဟိပါ။ အချို့ ဘွဲ့လွန်သင်တန်းတိကိုရာ ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်မာ ဆက်ပနာသင်ကြားခရေ။ ယကေလေ့ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းတိကို Center of Excellence (COE) ဟုခေါ်ဆိုရေ စီမံကိန်းနန့် ပြန်ပနာဖွင့်လှစ်ခရေ။ လက်ဟိမာ ဘွဲ့ကြိုအိန်ဂျန်နီယာနန့်ဗိသုကာ ခြောက်နှစ်သင်တန်းတိကို အထူးပြုဘာသာရပ် ၁၂ရပ် နန့် ဘွဲ့လွန်သင်တန်းများဖြစ်ရေ ဒီပလိုမာ၊ မဟာနန့် ပါရဂူတိကိုလည်း အထူးပြုဘာသာရပ်အမျိုးမျိုးအတွက် ဖွင့်လှစ်သင်ကြားဗျာယ်ဟိရေ။ သင်တန်းစုစုပေါင်း ၇၈ခု ဟိရေ။ တခြားသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ နိုင်ငံနန့်အဝှမ်း အမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လှာခကေလေ့ ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် မာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ် တခုအဖြစ် ဂနိထက်တိုင် ရပ်တည်နိုင်ဆဲ ဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရီးလှုပ်ယှားမှုတိအတွက် အခရာသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခရေ။ == ရည်ရွယ်ချက် == ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ရခြင်း ရည်ရွယ်ချက်မာ အောက်ဖော်ပြပါ အချက်ကြီးများ ကြောင့် ဖြစ်တေ။ * ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်သောနိုင်ငံတခုတည်ဆောက်ရာမာ ထိရောက်သောပံ့ပိုးမှု ဆောင်ရွက်နိုင်စီရန် * မြင့်မားပြည့်ဝသော ပညာရီးအဆင့်အတန်း ရဟိနိုင်စီရန် * ပြဿနာရပ်တိအပေါ်မာ ကျိုးကြောင်းဆက်စပ် ချိုင်းကပ်စဉ်းစားနိုင်စီရန်နန့် စနစ်ကျနစွာ ဖြီယှင်းတတ်စီရန် * လူ့ပတ်ဝန်းကျင်နန့် လူသားမျိုးနွယ်စု၏ ကောင်းကျိုးအတွက် မှန်ကန်သောစိတ်ဓာတ်နန့် လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည်များ ရဟိစီရန် * တတ်ကျွမ်းထက်မြတ်လို့ ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းမွန်ပြီး ပြည်သူ့အကျိုးကို အစိုင်ရှေ့ရှုသော အိန်ဂျန်နီယာကောင်းများ ပေါ်ထွန်းလာစီရန်။ == သင်ကြားမှုစနစ် == ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်မာ ဌာနခွဲပေါင်း ၁၈ ခုဟိပြီးး ယင်းဌာနတိ၏ နာမည်တိမာ - မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအား အိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ အီလက်ထရောနစ် အိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ ကွန်ပျူတာအိန်ဂျန်နီယာနန့် သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာဌာန၊ မက္ကာထ​​ရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ ဓာတုအိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ ခြည်မျှင်နန့် အထည်အလိပ် အိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ သတ္ထုတူးဖော်ရီး အိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ ရီနံအိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ သတ္ထုဗေဒ အိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ ဗိသုကာဌာန၊ ဘူမိဗေဒ အိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ ရူပဗေဒ အိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ ဓာတုဗေဒ အိန်ဂျန်နီယာဌာန၊ သင်္ချာ အိန်ဂျန်နီယာဌာန၊အိန်းဂလိချ်စာဌာန နန့် မြန်မာစာဌာနရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်​ပေါက်လာရေ အဝီးဆက်သွယ်ရီးအိန်ဂျန်နီယာဌာန နန့် အစာအာဟာရအိန်ဂျန်နီယာဌာနရို့စွာ သီးသန့်ခွဲထွက်ခြင်းမဟိဘဲ သက်ဆိုင်ရာမိခင်ဌာနများဖြစ် သော အီလက်ထရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာဌာန နန့် ဓာတုအိန်ဂျန်နီယာဌာနရို့လက်အောက်မာ ဆက်ပနာတည်ဟိနိန်ရေ။ <ref name="coe"/> ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်မာ အချိန်ပြည့် အိန်ဂျန်နီယာ သင်တန်းများ တက်ရောက်သင်ကြားနီသော ကျောင်းသားများ ဟိပိုင် တက္ကသိုလ်မှ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားသော အိန်ဂျန်နီယာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ သင်တန်းတိသို့ အချိန်ပိုင်းအလိုက် တက်ရောက်သင်ကြားနီသောကျောင်းသား ၂၀၀၀ ကျော်လည်း ဟိရေ။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်အထဲ ကျောင်းသားပေါင်း ၁၁၀၀၀ ခန့် အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ အသီးသီး ရဟိခကတ်ပြီးကေ ယင်းရို့ထဲက ၅၀% ကျော်မာ အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့အဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ၁၀% မာ ဘွဲ့လွန် အိန်ဂျန်နီယာ အဖြစ်ဖြင့် ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ၄.၅%မာ ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ အဖြစ်ဖြင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ၃၂.၅% မာ ဘွဲ့ကြိုဒီပလိုမာ အဖြစ်ဖြင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ၂.၄%မာ ဒေါက်တာဘွဲ့ အဖြစ်ဖြင့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် အသီးသီး တက်ရောက် ရဟိခကတ်တေ။<ref name="MST"/> === အိန်ဂျန်နီယာ နည်းပညာ === တက္ကသိုလ်မှ အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ (ဘီ.အီး) နန့် ဗိသုကာဘွဲ့ (ဘီ.အာ့ချ်) အတွက် ကနဦးမာ ခြောက်နှစ်တာ ကာလ တက်ရောက် သင်ကြားရကေလေ့ နောက်ပိုင်းကာလမာ နိုင်ငံတဝန်းဟိ တက္ကသိုလ်များ အားလုံး သင်ရိုးညှိနှိုင်းလို့ ငါးနှစ်စွာကာလသင်ရိုး အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းခရေ။ မဟာအိန်ဂျန်နီယာတန်း ( အမ်.အီး) နန့် (အမ်.အာ့ချ်) အတွက် တက်ရောက်ခွင့် ရသူတိသည် နှစ်နှစ်တာ ဆက်ပနာ သင်ယူကတ်ရပြီး ဒေါက်တာဘွဲ့ သင်တန်း တက်ရောက်ဖို့ ၃ နှစ်မှ ၏ ၅ နှစ်တာ ကာလအထဲကြာမြင့်ပါရေ။<ref name="MST">{{cite paper | title=Technology and State Development | url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | accessdate=2008-09-13 | publisher=Ministry of Science and Technology | author=Dr. Sayne Lei Shwe | archive-date=10 June 2011 | access-date=1 February 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf |access-date=29 January 2021 |archive-date=10 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf }}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်မာ စီအိုအီးစီမံကိန်းဖြင့် ပြန်ပနာဖွင့်လှစ်ရေ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများမာမူ ခြောက်နှစ်စွာကာလသင်ရိုးကို အသုံးပြုဗျာယ်ဟိရေ။ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်အနိန်နန့် နှစ်အလိုက် အခြီခံပညာအထက်တန်း တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း ဖြေဆို အောင်မြင်သူတိထဲက သတ်မှတ်ရမှတ် ပြည့်မှီသူတိ လျှောက်ထားနှိုင်ဗျာယ်း တက်ရောက်ခွင့်ရသူတိကို ဦးစားပီးလျှောက်ထားရေ အထူးပြုဘာသာရပ်တိနန့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းရမှတ်ရို့အပေါ် မူတည်ပနာ အထူးပြုဘာသာရပ်များ သတ်မှတ်ပီးရေ။ ပထမနှစ်မာ ဘုံဘာသာရပ်တိအား သင်ကြားပြီးကေ ဒုတိယနှစ်မာ ကိုယ်ရို့၏ အထူးပြုဘာသာရပ်တိသို့ ဆက်ပနာ တက်ရောက် သင်ကြားရရေ။ {| class="wikitable" |+ |- ! width="300" |'''သင်ရိုး''' ! width="50" |'''ဘွဲ့ကြို''' ! width="50" |'''ဘွဲ့လွန်''' ! width="50" |'''ဒေါက်တာ''' |- |[[ဗိသုကာ]] | ဘီ.အာ့ချ် | အမ်.အာ့ချ် | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[မြို့ပြ အိန်ဂျန်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[ဓာတုအိန်ဂျန်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[လျှပ်စစ် အိန်ဂျန်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[အီလက်ထရောနစ် အိန်ဂျန်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[ကွန်ပျူတာအိန်ဂျန်နီယာနန့် သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[စက်မှု အိန်ဂျန်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[မက္ကာထ​ရောနစ် အိန်ဂျန်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[သတ္ထုဗေဒ အိန်ဂျန်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[သတ္ထုတူးဖော်ရီး အိန်ဂျန်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[ရီနံ အိန်ဂျန်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[ခြည်မျှင်နန့် အထည်အလိပ် အိန်ဂျန်နီယာ]] | ဘီ.အီး | အမ်.အီး | ပီအိတ်ချ်ဒီ |- |[[အဝီးဆက်သွယ်ရီး အိန်ဂျန်နီယာ]] | ဘီ.အီး | မဟိ | မဟိ |- |[[အစာအာဟာရ အိန်ဂျန်နီယာ]] | ဘီ.အီး | မဟိ | မဟိ |- |} === ဘွဲ့လွန်သင်တန်း === ၂၀၀၇-၂၀၀၈ ပညာသင်နှစ်မာ တက္ကသိုလ်မာ တက်ရောက် ပညာသင်ကြားနီသော ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသား ၃၂၂ ယောက်ဟိရေ။<ref name="coe"/> {| class="wikitable"= |- !width="300"|'''သင်ရိုး''' !width="50"|'''ဘွဲ့ကြို''' !width="50"|'''ဘွဲ့လွန်''' !width="50"|'''ဒေါက်တာ''' |- | ရီကြောင်းနည်းပညာ | ဟိ | ဟိ | မဟိ |- | [[ဇီဝနည်းပညာ]] | ဟိ | ဟိ | ဟိ |- | စီးပွားရီး စီမံခန့်ခွဲမှု နည်းပညာ | ဟိ | ဟိ | မဟိ |- | ဓာတုဗေဒ အိန်ဂျန်နီယာ | မဟိ | ဟိ | ဟိ |- | ဘူမိဗေဒ အိန်ဂျန်နီယာ | ဟိ | ဟိ | ဟိ |- | သင်္ချာ အိန်ဂျန်နီယာ | မဟိ | ဟိ | ဟိ |- | ရူပဗေဒ အိန်ဂျန်နီယာ (အီလက်ထရောနစ်) | မဟိ | ဟိ | ဟိ |- | [[အိန်းဂလိချ်စာ]] | ဟိ | ဟိ | မဟိ |- | [[သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အိန်ဂျန်နီယာ]] | ဟိ | ဟိ | မဟိ |- | သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် စီမံကိန်းနန့် စီမံခန့်ခွဲမှု | ဟိ | ဟိ | မဟိ |- | အစားအသီာက် နည်းပညာ | ဟိ | ဟိ | မဟိ |- | နူးကလီးယား နည်းပညာ | ဟိ | ဟိ | ဟိ |- | အခြီပြု စီမံကိန်းနန့် ပုံစံရီးဆွဲရီး | ဟိ | ဟိ | မဟိ |} === ဘွဲ့ကြိုဒီပလိုမာ === ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် မှ တနှစ်တာ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးနီရေ '''အိန်ဂျန်နီယာ ဒီပလိုမာ''' သင်တန်းတိလေ့ ဟိနီယား ယင်းရို့မာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်တေ။<ref name="MST"/> * လီကြောင်းပညာ * ဗိသုကာပုံစံနန့် စီစိုင်ရီးဆွဲမှု * မြို့ပြ * ဓာတု * လျှပ်စစ်စွမ်းအား * အီလက်ထရောနစ် * ဆက်သွယ်ရီးနည်းပညာ * စက်မှု * သတ္ထုဗေဒ * ဓာတ်သတ္ထု * ဓာတ်သတ္ထုတူးဖော်ရီး * ရီနံ * ခြည်မျှင်နန့် အထည်အလိပ် == ကျောင်းပရဝုဏ် == တက္ကသိုလ် ပရဝုဏ်စွာ ရန်ကုန်-အင်းစိန်လမ်းမပေါ် ကြို့ကုန်းနံဘေးမာ တည်ဟိပြီး ၁၃၈.၅ဧက ကျယ်ဝန်းရေ။ တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ်အား ၁၉၅၈ ခုနှစ်နန့် ၁၉၆၁ ခုနှစ်အထဲ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု(ရုရှားနိုင်ငံ)မှ တည်ဆောက်ပီးခပြီး ပင်မအဆောက်အအုံ ( ၈ ) ခုနန့် ယင်းရို့အား အမိုးပါ လျှောက်လမ်းတိနန့် သွယ်ဆက်ပီးထားရေ။ ပင်မဆောင်နန့် စီမံကွပ်ကဲမှုဌာနသည် ပင်မဆောင်(၁)မာ တည်ဟိပြီး အဆောင်အမှတ် (၅-၈) မာ ဗိသုကာကျောင်းနန့် စမ်းသပ်အလုပ်ရုံဆောင်များ ဖြစ်တေ။ ကျောင်းပရဝုဏ်အတွင်းမာ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများ၊ စားသောက်ခန်းမကြီး၊ Bookshop၊ ဆီးခန်း၊ ဘောလုံးကွင်း၊ စားသောက်ဆိုင်နန့် ကားရပ်နားရန် နီရာတိလေ့ ပါဟိရေ။ ကျောင်းသားများအဆောင်မာ ကျောင်းပရဝုဏ်၏ အနောက်ဘက်အရပ်မာ တည်ဟိပြီး၊ (အေ မှ ဂျီ) စုစုပေါင်း ၇ ဆောင်တည်ဟိရေ။ ဂုချိန်ခါ အဆောင် အေ၊ ဘီ နန့် စီ ကို အမျိုးသမီးအဆောင်အဖြစ်ထားဟိပြီးး အဆောင် ဒီ၊ အီး နန့် အက်ဖ် ကို အမျိုးသားအဆောင် အဖြစ်ထားဟိရေ။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှ ပီးပို့ခရေ စက်မှုတက္ကသိုလ်၏ ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ မူရင်းဆွဲပုံတိကို ဗိသုကာကျောင်းသားများအသင်းမှ ရှာဖွီတွိဟိခရေ။ တဆက်တည်းအနိန်နန့်တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ်အထဲဟိ ရုပ်ဝထုပစ္စည်းတိနန့် နီရာ (၉)ခုအား တက္ကသိုလ်၏အမွီအနှစ်တိအဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ထုတ်ပြန်ထားရေ။ တက္ကသိုလ်ရေရှည်တည်တံ့ရီးလုပ်ငန်းတိကို YTU Campus Master Plan ဖြင့်အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ထားရေ။ == ရပ်တည်မှု၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂနန့် ကျောင်းသားဟောင်းများ == === ပါမောက္ခချုပ်များ === {| class="wikitable" border="1" |- !width="200"| ပါမောက္ခချုပ်များ !width="120"| ကာလ !width="360"| မှတ်ချက် |- | ပရော်ဖက်ဆာ ဘလီ | ၁၉၅၀ - ၁၉၅၈ | |- | ပရော်ဖက်ဆာ ယုံမိုး | ၁၉၆၂ - ၁၉၇၁ | |- | ပရော်ဖက်ဆာ အောင်ကြီး | ၁၉၇၁ - ၁၉၇၇ | |- | ပရော်ဖက်ဆာ ခင်အောင်ကြည် | ၁၉၇၇ - ၁၉၈၈ | |- | ပရော်ဖက်ဆာ မောင်မောင်သန်း | ၁၉၈၈ - ၁၉၉၂ | |- | ပရော်ဖက်ဆာ အောင်သန်း | ၁၉၉၂ - ၁၉၉၃ | |- | ပရော်ဖက်ဆာ ကြည်စိုး | ၁၉၉၃ - ၁၉၉၇ | မဟာဘွဲ့ စက်မှု အိန်ဂျန်နီယာ |- | ပရော်ဖက်ဆာ ညီလှငယ် | ၁၉၉၇ - ၂၀၀၀ | အယင် မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာ ဌာနမှူး |- | ဒေါက်တာ ဖေဝင်း | ၂၀၀၀ - ၂၀၀၃ | အယင် ဒြပ်ဝထုသိပ္ပံနန့် သတ္ထုဗေဒ အိန်ဂျန်နီယာ ဌာနမှူး |- | ဒေါက်တာ လှသန်း | ၂၀၀၃ - ၂၀၀၅ | |- | ဒေါက်တာ မြမြဦး | ၂၀၀၅ - ၂၀၀၆ | |- | ဒေါက်တာ ခင်မောင်အေး | ၂၀၀၆ - မသိ | [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ကိုပြောင်းရွှိ ယင်းကနိန်တဆင့် [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်း နည်းပညာ တက္ကသိုလ်]]သို့ ပြောင်းရွိ ၊ ယင်းကနိန် [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မှော်ဘီ)]] သို့ ၂၀၁၀ ခုနှစ် သြဂတ်လ ၁၃ ရက်နိမာ ပြောင်းရွိ |- | ဒေါက်တာ မြမြဦး | ၂၀၀၈ - ၂၀၁၂<ref name="coe"/> | |- |ဒေါက်တာ အီးမြင့် |၂၀၁၂ - ၂၀၁၆ | |- |ဒေါက်တာ မြင့်သိန်း |၂၀၁၆ - ၂၀၂၅ |[[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]ကတဆင့် ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွိလာခြင်းဖြစ်တေ။ |- |ဒေါက်တာ သိင်္ဂီ |၂၀၂၆ - ဒေနိထိ |[[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်)]]ကတဆင့် ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွိလာခြင်းဖြစ်တေ။ |- |} === ကျောင်းသားသမဂ္ဂ === ၂၀၁၂ မာခုနှစ်တက္ကသိုလ် ပြန်ပနာဖွင့်လှစ်ပြီးကေ ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂဖွဲ့စည်းနိုင်ရီးအတွက် ဗိသုကာမေဂျာမှ ကိုအောင်ကျော်ဆင့်၊ မအီးမြသန့်စင်၊ ကိုကျော်စိုးဟန်၊ မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာမေဂျာမှ ကိုရဲမွန်ဦး၊ မက္ကာထရောနစ်မေဂျာမှ ကိုမိုးရဲထက်၊ ကိုစော‌ဝေမိုးနန့် ကိုပြည့်ဖြိုးခန့်ရို့မှ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခရေ။ === ကျောင်းသားဟောင်းများ === ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်ထိ တခုတည်းသော စီနီယာ တက္ကသိုလ်အဖြစ် ရပ်တည်ခပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီနီယာ အိန်ဂျန်နီယာအများစုကတော့ခါလည်း ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ် - RIT/YTU ဆင်းတိရာ ဖြစ်ကတ်တေ။ အိန်ဂျန်နီယာ ကျောင်းသားဟောင်း အများစုကတော့ခါ အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းနန့် ဘွဲ့လွန့်ပညာရပ်များ ဆည်းပူးနှိုင်ဖို့အတွက် နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ ရောက်ဟိနီကတ်ရား အထူးအနိန်နန့် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]နန့် [[အမေရိကန်နိုင်ငံ]] ရို့မာ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်း ပညာရပ်ဖြင့် ရပ်တည်နီထိုင်ကတ်တေဟု ယုံကြည်ကတ်တေ။ === လက်ဟိရပ်တည်မှုအနိန်အထား === ==== လက်ဟိတက်ရောက်နီသော ကျောင်းသားအရွီအတွက် ==== ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်မာ လက်ဟိ (၂၀၁၁) ခုနှစ်ထိ တက်ရောက်နီသော ကျောင်းသား အရွီအတွက်မာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်းဖြစ်တေ။ {| class="wikitable" |- !width="450"| အမျိုးအစား !width="80"| ကျောင်းသားအရွီအတွက် |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အိန်ဂျန်နီယာဒေါက်တာဘွဲ့အတွက် တက်ရောက်သူ | ၅၈ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အသုံးချသိပ္ပံ ဒေါက်တာဘွဲ့အတွက် တက်ရောက်သူ | ၆၂ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဘွဲ့လွန်အိန်ဂျန်နီယာအတွက် တက်ရောက်သူ | ၉၃ |- | စုစုပေါင်း | ၂၁၃ |} ==== ဘွဲ့ရကျောင်းသား/ကျောင်းသူအရွီအတွက် ==== ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်မာ ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်မှ ၁၉၂၇ ခုနှစ်နန့် ၁၉၉၆ ခုနှစ်ကြား အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ အပ်နှင်းနိုင်ခသူများ အရွီအတွက်မာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်တေ။ {| class="wikitable" |- !width="400"| အမျိုးအစား !width="80"| ကျောင်းသားအရွီအတွက် |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ ရဟိပြီးသူ | ၁၆၉၆၇ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ မဟာအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ ရဟိပြီးသူ | ၆၀ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဒဿနိကမဟာဘွဲ့ ရဟိပြီးသူ | ၂၇ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဘွဲ့ကြို ဒီပလိုမာ ရဟိပြီးသူ | ၂၉၂ |- | စုစုပေါင်း | ၁၇၃၄၆ |} ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်မာ ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှ ဂုထိ အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ အပ်နှင်းနိုင်ခသူများ အရွီအတွက်မာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်တေ။ {| class="wikitable" |- !width="400"| အမျိုးအစား !width="80"| ကျောင်းသားအရွီအတွက် |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ (ဘီ.အီး) ရဟိပြီးသူ | ၄၅၉၂ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဇီဝနည်းပညာဘွဲ့ (ဘီ.အက်စ်) ရဟိပြီးသူ | ၂၃၈ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ မဟာအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ (အမ်.အီး) ရဟိပြီးသူ | ၁၄၈၅ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဒဿနိကမဟာဘွဲ့ (အမ်.ဖေးလ်) ရဟိပြီးသူ | ၁၆ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အသုံးချသိပ္ပံဘွဲ့ (အမ်.အက်စ်) ရဟိပြီးသူ | ၆၆၄ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဘွဲ့ကြိုဒီပလိုမာ ရဟိပြီးသူ | ၈၃၉ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အချိန်ပိုင်းကျောင်းသား (အိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာလက်မှတ်) ရဟိပြီးသူ | ၃၅၄၁ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အိန်ဂျန်နီယာ ဒေါက်တာဘွဲ့ (ပီအိတ်ချ်ဒီ) ရဟိပြီးသူ | ၁၆၈ |- | နယ်ပယ်အသီးသီးမှ အသုံးချသိပ္ပံ ဒေါက်တာဘွဲ့ (ပီအိတ်ချ်ဒီ) ရဟိပြီးသူ | ၂၅၁ |- | စုစုပေါင်း | ၁၁၇၉၄ |} == နိုင်ငံတကာ ဆက်နွယ်ပေါင်းစည်းမှု == ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် [[အာဆီယံတက္ကသိုလ်တိကွန်ယက်]]၊ အရှိတောင်အာသျှအိန်ဂျန်နီယာ နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီး ကွန်ယက်(AUN/SEED-Net) နန့် [[မဲခေါင်ဒေသ ပညာရီးနန့် သုတေသန ကွန်ယက်]] (GMSARN)<ref name="coe"/> ရို့၏ အဖွဲ့ဝင် တက္ကသိုလ်တခုဖြစ်ပြီးကေ ပညာရီးကွန်ယက် အနိန်နန့် တခြားသော နိုင်ငံတကာ တက္ကသိုလ်များဖြစ်ရေ [[ကာစရူးလ် တက္ကသိုလ်]] (ဇာမဏီ)၊ [[ရှီဘရာ နည်းပညာ တက္ကသိုလ်]] (ဂျပန်)၊ [[အာသျှနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] (ထိုင်း) နန့် [[မေဖလောဝ် နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] (ထိုင်း) ရို့နန့် ချိတ်ဆက်ထားရေ။<ref name="coe"/> == ထင်ရှားသော ကျောင်းသားဟောင်းတိ == * ဦးဟန်‌ဇော်-ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရီးဝန်ကြီးဌာန။ (၂၀၁၈-၂၀၂၁) *ဦး[[ဝင်းခိုင်]]-ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နန့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန။ (၂၀၁၈-၂၀၂၁) *ဦးခင်မောင်ချို-ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုဝန်ကြီးဌာန။ (၂၀၁၆-၂၀၁၉) *[[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးသိန်းဌေး]] - နယ်စပ်ရီးရာ ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရီးပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုအရာဟိချုပ် * ဒေါက်တာ [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|ကိုကိုဦး]] - သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး * ဒေါက်စွာကျော်လင်း - ပြည်ထောင်စု ဒုတိယဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရီးဝန်ကြီးဌာန * ဦးခင်မောင်ဝင်း - ပြည်ထောင်စု ဒုတိယဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နန့်စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန။ * မစန္ဒာ - စာရီးဆရာမ * မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း) - ကဗျာဆရာ စာရီးဆရာ * သန်းတိုးအောင် - မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား၊ မြန်မာ့ဘောလုံး ငွီခေတ်၏ အသင်းဂေါင်းဆောင် *ဦး[[ဝင်းသိန်း]]-ပဲခူးတိုင်းဝန်ကြီးချုပ် (၂၀၁၆-၂၀၂၁) *[[မင်းမင်းဦး]] - မွန်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် (ငြိမ်း) * ဦးဇာနည်အောင် - မန္တလေးတိုင်း လျှပ်စစ်၊ စက်မှု နန့် ဆောက်လုပ်ရီးဝန်ကြီး * ဦးဆွေသိန်း - သျှမ်းပြည်နယ် လျှပ်စစ် နန့် စက်မှုဝန်ကြီး *ဒေါ်နီလာကျော်-လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး၊ လျှပ်စစ်နန့်စက်မှုဝန်ကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်း။ (၂၀၁၆-၂၀၂၁) *တင်မိုးလွင်- မော်ဒယ်၊ အစီအစိုင်တင်ဆက်သူ * [[ဒွေး]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * ခင်မောင်တိုး - အဆိုတော် * ရဲလွင် - ဂီတပညာသျှင် * ဝင်းမင်း‌ ထွေး - တေး ရီး ၊ ကဗျာဆရာ * အဉ္ဇလီမောင်မောင် - ဂီတပညာသျှင် * မွန်းအောင် - အဆိုတော် * စိုးလွင်လွင် - အဆိုတော် * ခင်မောင်ထူး - အဆိုတော် * တူးတူး - အဆိုတော် * အောင်မြင့် - ကာတွန်းဆရာ * ကြံ့ဗဟုန်း - ကာတွန်းဆရာ * အော်ပီကျယ် - မြန်မာကာတွန်းဆရာ * ဇော်မောင် - ကာတွန်းဆရာ * အရိုး - တေးရီး၊ အဆိုတော် * [[နေဘုန်းလတ်]] - ဘလော့ဂါ == ဆက်စပ်လိလာရန် == * [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Official|http://www.ytu.edu.mm/}} * [http://www.ex-rit.org USA YIT Alumni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060114232002/http://www.ex-rit.org/ |date=14 January 2006 }} * [http://www.ex-ritsingapore.itgo.com Singapore YIT Alumni] * [http://www.mes.org.mm Myanmar Engineering Society] * [http://www.rit-alumni.info RIT Alumni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816110401/http://www.rit-alumni.info/ |date=16 August 2018 }} * [http://www.ex-rit87.org/ 1987 Batch RIT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928165739/http://www.ex-rit87.org/ |date=28 September 2007 }} * ဟhttps://www.ytu-su.org/master-plan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191002064741/https://www.ytu-su.org/master-plan |date=2 October 2019 }} YTU Campus Master Plan] {{မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့ဟိ တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံဟိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] qeozvuurzlxfdjj7s6wuno5cqdveg3p 0 6123 21626 2026-10-05T02:31:41Z Tejoebārsa 137 Created page with " {| class="infobox" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) [[File:University of Public Health, Yangon.JPG|thumb|ပြည်သူ့ ကျန်းမာရီး တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] |- ! တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိခ..." 21626 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) [[File:University of Public Health, Yangon.JPG|thumb|ပြည်သူ့ ကျန်းမာရီး တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] |- ! တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | University of Public Health, Yangon |- ! ပိုင်ဆိုင်မှု | ကျန်းမာရီးဝန်ကြီးဌာန |- ! တည်ထောင်ခုနှစ် | ၂၀၀၇၊ ဂျူလိုင်လ (၁၆)ရက် |- ! ပါမောက္ခချုပ် | ဒေါက်တာ တင်ထွန်း |- ! တည်နီရာ | ၂၄၆၊ မြို့မကျောင်းလမ်း၊[[လသာမြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]] |- |- ! ပြည်နယ်/တိုင်း | ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး |- ! နိုင်ငံ | မြန်မာနိုင်ငံ |- ! ဝဘ်ဆိုဒ် | - |} '''ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)'''စွာ မြန်မာနိုင်ငံမာ ပထမဆုံးအနိန်နန့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရီးနန့် သက်ဆိုင်ရေတက္ကသိုလ်ဖြစ်တေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခပြီးကေ ဒီပလိုမာ၊ ဘွဲ့လွန်နန့် ဒေါက်တာဘွဲ့တိအတွက် ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပီးနီရေ။ ဒေတက္ကသိုလ်မာ ဒက်တင်တိ(M.B.,B.S)၊ အရင်သွားခံတွင်းဒက်တင်တိ (B.D.S)၊ သူနာပြုတိ (B.N.Sc)၊ ကျန်းမာရီးဝန်ထမ်းတိ (B.Comm.H) စရေ ဆီးပညာနှီးနွယ်တက္ကသိုလ်တိက အောင်မြင်ပြီးစီးထားသူတိ တက်ရောက်သင်ကြားခွင့်ဟိရေ။ သင်တန်းတက်ရောက်ဖို့အတွက် အစိုးရဝန်ထမ်း ဒက်တင်တိ လျှောက်ထားခွင့်ဟိရေ။ ဒေတက္ကသိုလ်စွာ မြန်မာ့ ကျန်းမာရီးဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်မာ ဟိရေ။ ဒေတက္ကသိုလ်စွာ South-East Asia Public Health Education Institution Network (SEAPHEIN)၏ အဖွဲ့ဝင်တခုဖြစ်တေ။ ==သင်ကြားပီးရေ ဘွဲ့တိ== * ဆီးရုံအုပ်ချုပ်မှုနန့် ကျန်းမာရီးစီမံခန့်ခွဲမှု မဟာဘွဲ့ [M.Med.Sc in Hospital Administration and Health Management] * ပြည်သူ့ကျန်းမာရီး ဘွဲ့လွန် [Master of Public Health] * ပြည်သူ့ကျန်းမာရီး ဒေါက်တာဘွဲ့ [PhD in Public Health] * ဆီးသိပ္ပံပညာ ဒီပလိုမာ [Diploma in Medical Science] * ဆီးပညာပီး ဒီပလိုမာ [Diploma in Medical Education] ==ဌာနတိ== # ကျန်းမာရီးမူဝါဒနန့် စီမံအုပ်ချုပ်မှုဌာန [Health Policy and Management ] # ကူးစက်ရောဂါ ပျံ့ပွားခြင်းနန့် ကာကွယ်ခြင်းဆိုင်ရာ ပညာဌာန [Epidemiology] # ဆီးစာရင်းအင်းပညာဌာန [Biostatistics] # လူ့အကျင့်နန့် ဆက်သွယ်ရီးဆိုင်ရာ ဆီးပညာဌာန [Health Behaviour and Communication] # အသက်မွီးဝမ်းကြောင်းနန့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဆီးပညာဌာန [Occupational and Environmental Health] # လူဦးရွီနန့် မိသားစု ဆီးပညာဌာန [Population and Family Health] # အာဟာရနန့် အစားအစာ ဘေးကင်းရီးဌာန [Nutrition and Food Safety] # ပြည်သူ့ကျန်းမာရီး ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်မှုဌာန [Public Health Laboratory] # ဆီးသိပ္ပံပညာနန့် ပြန်ကြားရီး နည်းပညာဌာန[Medical Education Science & Information Technology] <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.whomyanmar.org/LinkFiles/Health_in_Myanmar_2008_11_HealthinMyanmar2008_managinghealth.pdf |access-date=13 December 2012 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620205145/https://www.whomyanmar.org/LinkFiles/Health_in_Myanmar_2008_11_HealthinMyanmar2008_managinghealth.pdf }}</ref> ==ယင်းနည်းပိုင်လင့်ခ်တိ== * [[ဆီးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်]] * [[ဆီးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်]] * [[မန္တလေးဆီးတက္ကသိုလ်|ဆီးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] * [[မကွေးဆီးတက္ကသိုလ်|ဆီးတက္ကသိုလ် (မကွေး)]] * [[ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ်|ကျန်းမာရီးတက္ကသိုလ် (မကွေး)]] == ကိုးကား == <references/> == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == * [http://www.searo.who.int/en/Section1257/Section2181/Section2211/Section2357_13795.htm SEAR News] * [http://www.seaphein.com/index.php SEAPHEIN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103051213/http://seaphein.com/index.php |date=3 November 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့က တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက ဆီးတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] 7dy44xrfozhmt6u1vjekyersavq5wvc 0 6124 21628 2026-10-05T03:03:05Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox university | name = နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိရာသနာ့တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) | image = | image_upright = | image_alt = | caption = | other_name = <!--or, other_names--> | former_name = <!--or, former_names--> | motto = သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ<br/>''sabbadānaṃ dhammadānaṃ jināti'' | motto_lang = my | mottoeng = | type = Public | establis..." 21628 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိရာသနာ့တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) | image = | image_upright = | image_alt = | caption = | other_name = <!--or, other_names--> | former_name = <!--or, former_names--> | motto = သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ<br/>''sabbadānaṃ dhammadānaṃ jināti'' | motto_lang = my | mottoeng = | type = Public | established = {{start date and age|1986|6|26}} | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | founder = | affiliation = [[သာသနာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] | academic_affiliation = | endowment = | budget = | rector =ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တကုမာရ (မဟာသိမ်တော်ကြီးဆရာတော်) | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address =ကမ္ဘာအေးကုန်းမြီ၊ အမှတ်(၇)ရပ်ကွက်၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ် | city = [[ရန်ကုန်မြို့]] | state = | province = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | postcode = <!--or, postalcode or zipcode--> | coordinates = {{coords|16.855641|96.153273}} | campus = | language = | colors = <!--or, colours= --> | website = {{url|https://www.spsuygn.edu.mm/}} | logo = State Pariyatti Sasana University, Yangon emblem.png | logo_size = | logo_alt = | footnotes = |chancellor=ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာဘိဝံသ (သန်လျင်မင်း​ကျောင်းဆရာတော်)}} '''နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိရာသနာ့တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)''' စွာ [[ရန်ကုန်မြို့]]မာ တည်ဟိရေ ဗုဒ္ဓဘာသာတက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်တေ။ ထိုတက္ကသိုလ်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတော်တိကို [[ပိဋကတ် သုံးပုံ|ပိဋကတ်]]၊ [[ပါဠိ]]၊ [[မြန်မာစာပီ|မြန်မာစာ]]၊အိန်းဂလိချ်နန့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းတိကို သင်ကြားပီးဗျာယ် ဟိရေ။ တက္ကသိုလ်ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ဂျုန်လ ၂၆ ရက်မာ ဖွင့်လှစ်ခရေ။<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.mora.gov.mm/mora_sasana2.aspx|title=Department for Promotion and Propagation of the Sanana|last=|first=|date=2005|website=Ministry Of Religious Affairs|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2018-10-02|accessdate=28 October 2018|archivedate=13 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013183442/http://www.mora.gov.mm/mora_sasana2.aspx}}</ref> တက္ကသိုလ်မှ သာသနတက္ကသီလဓမ္မာစရိယ(B.A Buddhism) ၊ သာသနတက္ကသီလမဟာဓမ္မာစရိယ M.A(Buddhism) သာသနတက္ကသီလဓမ္မပါရဂူ (Ph-D) ဘွဲ့ဒီဂရီတိကို ပီးအပ်ရေ။<ref>{{Cite web|url=http://atbu.org/node/31|title=A BRIEF HISTORY OF THE ESTABLISHMENT OF STATE PARIYATTI SÂSANA UNIVERSITY|last=|first=|date=|website=Association of Theravāda Buddhist Universities|language=en|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2018-10-02}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတိအား ဘွဲ့ ၁၂၈ ခု ပီးအပ်ခပြီးကေ ဖြစ်တေ။ တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်လိုရေ ရဟန်းတော်တိစွာ အနည်းဆုံး သက်တော်(၃၀)ဝါတော်(၁၀)ဝါအထဲဖြစ်ရယား ဥပဓိသမ္ပတ္တိနန့်ပြည့်စုံကာ သကျသီဟ၊စာတီယင်္ဂဏစာသင်တန်းနန့် ပထမကြီးတန်း တခုခု အောင်မြင်သော အသျှင်မြတ်တိကို သာသနတက္ကသီလဓမ္မာစရိယတန်းအတွက် ဝင်ခွင့်ခေါ်ယူခရေ။ သာသနတက္ကသီလမဟာဓမ္မာစရိယတန်းသို့ တက်ရောက်လိုရေ ရဟန်းတော်တိစွာ သက်တော်(၃၅)နှစ် ဝါတော် (၁၅)ဝါအထဲဖြစ်ရယား သကျသီဟ၊ စာတီယင်္ဂဏစာချတန်းနန့် သာသနဓဇဓမ္မာစရိယတခုခု အောင်မြင်ထားရဖို့ဖြစ်တေ။ စာသင်နှစ်များပြီးကေဆုံးပနာ ဘွဲ့ယူစာတမ်းတင်ပြီးကေ နယ်စပ်နန့်တောင်တန်းဒေသကို သာသနာပြုနှစ်နှစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးမှ ဘွဲ့တံဆိပ်များ ပီးအပ်ချီးမြှင့်ခပါရေ။ <ref>{{Cite web|url=http://www.globalnewlightofmyanmar.com/ministry-religious-affairs-culture-striving-long-lasting-sasana-preserving-protecting-cultural-heritage/|title=Ministry of Religious Affairs and Culture striving for long-lasting of the Sasana and preserving and protecting cultural heritage|last=|first=|date=|website=Global New Light Of Myanmar|language=en-US|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2018-10-02}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံဟိ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category: တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] knwxd6aeeeul5b00i2e4wbbcpe4nqhg 0 6125 21629 2026-10-05T03:11:28Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox university | name = နိုင်ငံတော် ပရိယတ္တိရာသနာ့ တက္ကသိုလ် (မန္တလေး) | other_name = <!--or, other_names--> | former_name = <!--or, former_names--> | image = State Pariyatti Sãsana University (Mandalay).jpg | image_upright = | image_alt = | caption = | motto = သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ<br/>''sabbadānaṃ dhammadānaṃ jināti'' | motto..." 21629 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = နိုင်ငံတော် ပရိယတ္တိရာသနာ့ တက္ကသိုလ် (မန္တလေး) | other_name = <!--or, other_names--> | former_name = <!--or, former_names--> | image = State Pariyatti Sãsana University (Mandalay).jpg | image_upright = | image_alt = | caption = | motto = သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ<br/>''sabbadānaṃ dhammadānaṃ jināti'' | motto_lang = my | mottoeng = | established = {{start date and age|1986|8|21}} | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | type = အများဆိုင် | affiliation = [[သာသနာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] | academic_affiliation = | endowment = | budget = | rector = ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တကေသရ | academic_staff = | administrative_staff = | students = ၄၄၂ | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = ၆၂ လမ်း၊ ဒေါနဘွားရပ်ကွက်၊ အောင်မြီသာစံမြို့နယ် | city = [[မန္တလေးမြို့]] | state = | province = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | postcode = <!--or, postalcode or zipcode--> | country = [[Myanmar]] | coordinates = {{coords|22.001094|96.115394|type:city|display=title}} | campus = | language = | colors = <!--or, colours= --> | website = {{url|www.spsumdy.org}} | logo = State Pariyatti Sasana University, Mandalay emblem.png | footnotes = | founder = | logo_size = | logo_alt = |chairman=|chancellor=ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာဘိဝံသ (သန်လျင်မင်း​ကျောင်းဆရာတော်)}} '''နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိရာသနာ့တက္ကသိုလ် (မန္တလေး)''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]မာ တည်ဟိရေ ဗုဒ္ဓဘာသာတက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်တေ။ ရဟန်းသံဃာတိကို [[ပိဋကတ် သုံးပုံ|ပိဋကတ်]]၊ [[ပါဠိ]]၊ [[မြန်မာစာပီ|မြန်မာစာ]]နန့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းတိကို သင်ကြားပီးဗျာယ်ဟိရေ။ တက္ကသိုလ်ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ သြဂတ်လ၊၂၁ ရက်နိမာ ဖွင့်လှစ်ခရေ။<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.mora.gov.mm/mora_sasana2.aspx|title=Department for Promotion and Propagation of the Sanana|last=|first=|date=2005|website=Ministry Of Religious Affairs|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2018-10-02|accessdate=28 October 2018|archivedate=13 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013183442/http://www.mora.gov.mm/mora_sasana2.aspx}}</ref> တက္ကသိုလ်မှ Bachelor of Arts (သာသနတက္ကသီလဓမ္မာစရိယ)၊ Master of Arts (သာသနတက္ကသီလမဟာဓမ္မာစရိယ)၊ Ph.D (သာသနတက္ကသီလဓမ္မပါရဂူ) စရေ ဘွဲ့ဒီဂရီတိကို ပီးအပ်ရေ။<ref>{{Cite web|url=http://atbu.org/node/31|title=A BRIEF HISTORY OF THE ESTABLISHMENT OF STATE PARIYATTI SÂSANA UNIVERSITY|last=|first=|date=|website=Association of Theravāda Buddhist Universities|language=en|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2018-10-02}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတိအား ဘွဲ့ပေါင်း ၅၁ ခု ပီးအပ်ခပြီးကေ ဖြစ်တေ။<ref>{{Cite web|url=http://www.globalnewlightofmyanmar.com/ministry-religious-affairs-culture-striving-long-lasting-sasana-preserving-protecting-cultural-heritage/|title=Ministry of Religious Affairs and Culture striving for long-lasting of the Sasana and preserving and protecting cultural heritage|last=|first=|date=|website=Global New Light Of Myanmar|language=en-US|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=2018-10-02}}</ref> ==ပြခန်း== <gallery> File:State Pariyatti Sãsana University (Mandalay) 1.jpg|တက္ကသိုလ်ဝင်းအထဲ File:State Pariyatti Sãsana University (Mandalay) 2.jpg|တက္ကသိုလ်ဝင်းအထဲ File:State Pariyatti Sãsana University (Mandalay) 3.jpg|တက္ကသိုလ်ဝင်းအထဲ </gallery> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံဟိ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအထဲဟိ တက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]][[Category: တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] ay82ra0txkeg5xifa1o15w84ksmbieo 0 6126 21630 2026-10-05T03:17:50Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)= International Theravada Buddhist Missionary University |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခ..." 21630 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ)= International Theravada Buddhist Missionary University |တက္ကသိုလ်နာမည်(အရာအက္ခရာ)= |ဒေသအခေါ်နာမည် = |တံဆိပ် = Seal of ITBMU.png |တံဆိပ်စာသား = |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) =စိရံ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ သာသနံ |ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) = |ဆောင်ပုဒ်(အရာအက္ခရာ) = |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈၊ ဒီဇန်ဘာလ ၉ရက် |ပါမောက္ခချုပ် =[[ဆေကိန္ဒ၊ အသျှင် (ဓမ္မဒူတ)|ဒေါက်တာ အသျှင်ဆေကိန္ဒ]] |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် =[[နောဓိဉာဏ|ဒေါက်တာ အသျှင်နောဓိဉာဏ]] |ဝန်ထမ်း = |ဆရာ = |ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသား = |ဘွဲ့လွန်ကျောင်းသား = |တည်နီရာ = ဓမ္မပါလကုန်းမြီ၊ စွယ်​​တော်လမ်း၊ အမှတ်(၅) ရပ်ကွက်၊ [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |အကျယ်အဝန်း = |ပိုင်ဆိုင်မှု = [[သာသနာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] |ရန်ပုံငွီ = |အဖွဲ့အစည်း = |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကဇပ်နာမည် = |အားကဇပ်အသင်း = |ကွန်ယက် = |ဝဘ်ဆိုတ် = [http://www.itbmu.org.mm/ ITBMU] }} '''အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ​ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|International Theravada Buddhist Missionary University}})သည် [[သာသနာရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]လက်​အောက်မှ ရန်ကုန်မြို့ဟိ သာသနာပြုတက္ကသိုလ်တခုဖြစ်တေ။ ==သမိုင်း​ကြောင်း== ၁၉၉၈ခုနှစ် ဂျုန်လ၅ရက်​နိမာပြုလုပ်​သော ပြည်​ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအစိုးရအစည်းအ​ဝေးဆုံးဖြတ်ချက်အရ နိုင်ငံတော်အီးချမ်းသာယာရီးနန့်ဖွံ့ဖြိုးရီးကောင်စီ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ၉ ဒီဇန်ဘာ ၁၉၉၈ခုနှစ်မာစတင်တည်​ထောင်ခရေ။<ref>{{cite news|url=http://www.mora.gov.mm/mora_itbmu1.aspx|title=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ​ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်|last=|first=|author2=|date=|publisher=[[သာသနာရီး ဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=|archive-date=14 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414065840/http://www.mora.gov.mm/mora_itbmu1.aspx|url-status=dead}}</ref> [[File:Buddhist Missionary University.JPG|thumb|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်]] မြန်မာနိုင်ငံသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာတော် ထွန်းကားရေနိုင်ငံဖြစ်တေ။ အထူးအနိန်နန့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဝင် နိုင်ငံများအကြားမာ ဦးဆောင်နိုင်ငံဖြစ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံတော်သို့ ဗုဒ္ဓဘာသာရောက်ဟိခြင်းစွာ ရွှီတိဂုံစာတီတော်သမိုင်းနန့် ဆက်စပ်နေလီရေ။ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခုနှစ်မာ တပုဿ နန့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်ရို့ မြတ်စွာဘုရား၏ ဆံတော်များ မြန်မာနိုင်ငံတော်သို့ ပင့်ဆောင်ပနာ ယင်းရို့ကို ရွှီတိဂုံစာတီတော်ကြီးမာ ဌာပနာပြီး တည်ထားကိုးကွယ်ရေ အချိန်မှ စခရေ။ ယပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတော်သို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာတော် အခေါက်ခေါက်ရောက်ဟိခရေ။ မြန်မာနိုင်ငံတော်သည် ခေတ်အဆက်ဆက်မှ ဒေနိအချိန်အထိ စစ်မှန်သောထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ယှောက်ခရေ။ စွယ်တော်မြတ်စာတီတော်နံဘေးမာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်တခု တည်ထောင်နိုင်ရီးကို နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲကိုယ်တိုင် စိတ်ကူးကြံစည်မိခရေ။ ထေရဝါဒပိဋကကျမ်းစာတိ လိလာရန်နန့် ဝိပဿနာတရားအားထုတ်ရန် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်ကတ်တေ နိုင်ငံခြားသားတိအနိန်နန့် တွိကြုံရရေ အခက်အခဲတိအနက် ဘာသာစကားအခက်အခဲသည် ကြီးမားရေအတားအဆီးတခုပင်ဖြစ်ကြောင်း သတိပြုမိရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ထိုနိုင်ငံခြားသားတိ တွိကြုံရရေအခက်အခဲကို ပြေလည်စီရန်နန့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓ သာသနာတော်ကြီး ကမ္ဘာထက်မာပျံ့နှံ့ ထွန်းကားစီရန် ရည်ရွယ်မှန်းဆပြီး ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဓမ္မကို စာတွိလက်တွိ နက်နက်တဖဲ့ချေ လိလာလိုသူတိအတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်ကြီးကို တည်ထောင်ရန်ဆန္ဒဖြစ်ပေါ်ခခြင်းဖြစ်တေ။<ref>{{cite news|url=http://www.itbmu.org.mm/index.php?page=default|title=သမိုင်း​ကြောင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ​ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်၊[[သာသနာရီး ဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=|archivedate=19 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419140936/http://itbmu.org.mm/index.php?page=default}}</ref> ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== *[[သာသနာရီး ဦးစီးဌာန]] *[[သာသနာ​တော်ထွန်းကားပြန့်ပွား​ရီး ဦးစီးဌာန]] == ကိုးကား == {{reflist}} <br /> {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} <br /> [[Category:ရန်ကုန်မြို့ဟိ တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category: တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံဟိ တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] dhj98w5ee8fv1oxd40fwywnwno87f4a 0 6127 21631 2026-10-05T03:23:21Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Infobox university | name =သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် | other_name = <!--or, other_names--> | former_name = <!--or, former_names--> | image =Sitagu International Buddhist University.jpg | image_upright = | image_alt = | caption = | motto =သဒ္ဓမ္မဓာတ် တရားမြတ် လွှမ်းပတ်ကမ္ဘာတည်ပါစီ MAY THE SUBLIME DHAMMA PREVAIL IN ITS PRISTINE PURITY | mo..." 21631 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name =သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် | other_name = <!--or, other_names--> | former_name = <!--or, former_names--> | image =Sitagu International Buddhist University.jpg | image_upright = | image_alt = | caption = | motto =သဒ္ဓမ္မဓာတ် တရားမြတ် လွှမ်းပတ်ကမ္ဘာတည်ပါစီ MAY THE SUBLIME DHAMMA PREVAIL IN ITS PRISTINE PURITY | motto_lang = | mottoeng = | established = ၁၉၉၄ | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | type = အများဆိုင် | affiliation = | academic_affiliation = | endowment = | budget = | rector =ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တနန္ဒမာလာဘိဝံသ | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = | city = [[စစ်ကိုင်းမြို့]] | state = | province = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] | postcode = <!--or, postalcode or zipcode--> | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | coordinates = {{coords|21|54|06|N|95|59|09|E|region:MM|display=inline,title}} | campus = | language = | colors = <!--or, colours= --> | website =https://www.thesitagu.org/ | logo = | footnotes = | founder = | logo_size = | logo_alt = |chancellor=သီတဂူဆရာတော် ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တဉာဏိဿရ}} '''သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ''' စွာ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]မာ တည်ဟိရေ ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာပြုတက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်တေ။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မာ [[သီတဂူဆရာတော်]]မှ တည်ထောင်ခရေ။ တက္ကသိုလ်မာ ရဟန်းများ၊ သူတော်မတိနန့် လူတိကို ဗုဒ္ဓစာပီများ သင်ကြားပီးဗျာယ် ဟိရေ။<ref name="mmn">{{Cite web |url=http://www.myanmarnet.net/nibbana/stacdamy.htm |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=4 December 2018 |archive-date=10 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210144459/http://www.myanmarnet.net/nibbana/stacdamy.htm |url-status=dead }}</ref> ==တည်နီရာ== တက္ကသိုလ်သည် [[ဆွမ်းဦးပုညရှင်]]စာတီတော်၏ အောက်ဖက်မာ တည်ဟိရေ။ အဆောက်အဦး (၆) ခု ဟိပြီးး စာသင်ခန်းများ၊ ရုံးခန်းများ၊ တရားအားထုတ်ရန် နီရာများ၊ စာကြည့်တိုက် အစဟိစွာရို့ ပါဝင်ရေ။ ထိုအဆောက်အဦးများမာ သာဝတ္ထိ ခန်းမ၊ ကပိလဝထု ခန်းမ၊ လုမ္ဗနီခန်းမ၊ နာလန္ဒခန်းမ၊ အဓိပတိအဆောင်၊ ဂန္ဓာရ ခန်းမ၊ ရာဇဂဟ ခန်းမနန့် ဒေဝဒဟ ခန်းမရို့ ပါဝင်ရေ။<ref name="mmn"/> ==သမိုင်းကြောင်း== သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၄ မေလ ၂၄၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၅၆ ကဆုန်လပြည့်မာ စတင် ပန္နတင်မင်္ဂလာမြှောက်ကျင်းပခရေ။ ၁၉၉၈ နိုဝင်ဘာ ၂၇မာ ဒီပလိုမာသင်တန်း အောင်လက်မှတ်ချီးမြှင့်ခြင်းနန့်အတူ တက္ကသိုလ်ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ကာ ၂၀၀၃ ဂျုန်လ ၁၇မာ ဘီအေသင်တန်းတိအား စတင်သင်ကြားပီးနှိုင်ခရေ။<ref>ဓမ္မအသံမဂ္ဂဇင်း (သီတဂူ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ဆယ်နှစ်ပြည့် အထိမ်းအမှတ်)၊ P-168,170,173၊ (၂၀၀၇) မာ့ခ်ျလ</ref> ==ပီးအပ်ရေ ဘွဲ့များ== တက္ကသိုလ်မာ အောက်ပါ ဒီပလိုမာဘွဲ့တိနန့် ဒီဂရီဘွဲ့တိကို ပီးအပ်ရေ။ #Diploma in Language Studies (English, Pali, Sanskrit, or Hindi) #Diploma in Buddhist Studies #B.A. in Buddhist Studies #M.A. in Buddhist Studies #2 of 3 2018-12-03, 1:45 PM #Ph.D. in Buddhist Studies<ref name="mmn"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံဟိ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:တက္ကသိုလ်တိနန့် ကောလိပ်တိ]] [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] 12so6k6kow5lw5i2vhc87c5pwl79qnl 0 6128 21632 2026-10-05T03:27:06Z Retkhaberi 224 Created page with "{{Primary sources}} '''သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)''' စွာ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[အောင်မြေသာစံမြို့နယ်]] မာတည်ဟိရေ ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာပြုတက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်တေ။ သီတဂူဗုဒ္ဓတက္..." 21632 wikitext text/x-wiki {{Primary sources}} '''သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)''' စွာ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[အောင်မြေသာစံမြို့နယ်]] မာတည်ဟိရေ ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာပြုတက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်တေ။ သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်တိ၏ အဓိပတိ [[သီတဂူဆရာတော်|သီတဂူဆရာတော် ဒေါက်တာဉာဏိဿရ]]မှ တည်ထောင်ကာ ၂၀၀၉ သြဂတ်လ ၅ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ ဝါခေါင်လပြည့်) မာစတင် ဖွင့်လှစ်ခရေ။ သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး) သည် မန္တလေးမြို့မြောက်ဘက်၊ [[မန္တလေးတောင်]] ခါးပန်းအလယ်မာတည်ဟိရေ။ ဒေတက္ကသိုလ်ကို ဒေါက်တာ အသျှင်ဝေဠုရိယဉာဏလင်္ကာရက ကျောင်းအုပ်အဖြစ် စတင်စွာဝန်ယူခရေ။<ref name="sitagu"/> ဒီပလိုမာတန်း၊ ဘီအေတန်း၊ အမ်အေတန်းတိကို ဖွင့်လှစ်လို့ သင်ကြားဗျာယ်ဟိရေ။<ref>[https://sbamdy.edu.mm/ Sitagu Buddhist Academy Mandalay]</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး) ကို မန္တလေးမြို့၊ ဝါးတန်းတန့်နိန် ဦးအေးမောင်ရို့မိသားစုက စတင်ဆောက်လုပ်ခကြလို့ ၁၉၈၉ မာ ပြီးစီးခရေ။ ၂၀၀၉ သြဂတ်လ ၅ မာ သီတဂူဆရာတော်အား လှူဒါန်းခကတ်၏ ။<ref name="sitagu">{{Cite web |title=သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်(မန္တလေး) |url=http://sitagumdy.com/2019/09/29/hello-world/ |accessdate=23 January 2021 |archivedate=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129142349/http://sitagumdy.com/2019/09/29/hello-world/ }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအထဲဟိ တက္ကသိုလ်တိ]][[ကဏ္ဍ:တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ]] lwa21fxvz0zfftq5missykr93t3n6mu 10 6129 21633 2026-10-05T04:46:31Z YaThaWinTha 42 Created page with "<includeonly>{{#invoke:Coordinates|coord}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude>" 21633 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Coordinates|coord}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 6i9qumv8dg5i36c6rmqgkpw00d4mt1p