တော်လှန်ရီး

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rki">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီးပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>rkiwiki</dbname>
    <base>https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုလူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>တော်လှန်ရီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6185</id>
    <revision>
      <id>21903</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;ဒေသင်္ခါရလောကမာ မြင်မြင်သမျှ‌သော သက်ဟိသက်မဲ့  ဟူသမျှရို့စွာ ‌နိစိုင်နန့်အမျှ ‌ပြောင်းလဲဗျာယ်ဟိကတ်တေ။ ထို  ‌ပြောင်းလဲ‌ရေ သ‌ဘောကို ဆင်ခြင်ကြံဆကတ်တေ သိပ္ပံပညာသျှင်  ရို့စ...&quot;</comment>
      <origin>21903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13034" sha1="lcq5udkxf2863f9hr8b8m0fp4j2pn18" xml:space="preserve">ဒေသင်္ခါရလောကမာ မြင်မြင်သမျှ‌သော သက်ဟိသက်မဲ့ 
ဟူသမျှရို့စွာ ‌နိစိုင်နန့်အမျှ ‌ပြောင်းလဲဗျာယ်ဟိကတ်တေ။ ထို 
‌ပြောင်းလဲ‌ရေ သ‌ဘောကို ဆင်ခြင်ကြံဆကတ်တေ သိပ္ပံပညာသျှင် 
ရို့စွာ ထိုထို‌သော သဘာဝတ္ထ‌ပြောင်းလဲမှုရို့ကို ဆင့်ကဲဖြစ် 
ခြင်းဆိုရေ အီ‌ဗော်လျူရှင်နန့် ဆင့်ကဲဖြစ်ရေ သ‌ဘောကို 
‌ကျော်လွန်ပြီးကေ တမုဟုတ်ခြင်း ‌ပြောင်းလဲခြင်းဆိုရေ ရီ‌ဗော်လျူ 
ရှင်ဆိုပနာ နှစ်မျိုးခွဲခြားပြကတ်ကုန်ရေ။ ဆိုခပြီးကေ‌သော သက်ဟိ 
သက်မဲ့ ရုပ်ဝထုရို့၏ ‌ပြောင်းလဲမှုနန့် ယင်းနည်းပိုင်စွာ လူ့‌ဘောင် 
အဖွဲ့ အစည်းမာလည်း ‌ပြောင်းလဲမှုသ‌ဘောတရားရို့ ဟိကတ်ကုန် 
ရေ။ ထို‌ပြောင်းလဲမှုရို့စွာ လူမှု‌ရီး‌ပြောင်းလဲမှု များဖြစ် 
ရေ။ လူမှု‌ရီး ‌ပြောင်းလဲမှုမာလည်း ဆင့်ကဲဖြစ်ခြင်းဆိုရေ 
အီ‌ဗော်လျူရှင်နန့် တမုဟုတ်ခြင်း ‌ပြောင်းလဲခြင်းဆိုရေ ရီ‌ဗော် 
လျူရှင်လို့ ဟိရေ။ ထိုရီ‌ဗော်လျူရှင်ဆိုရေ ‌ဝေါဟာရကို 
ရခိုင်ဘာသာနန့် ဂုချိန်ခါ ‌တော်လှန်‌ရီးလို့ ‌ခေါ်‌ဝေါ်ကတ်တေ။

‌တော်လှန်‌ရီးရေ နိုင်ငံ‌ရီးသ‌ဘောလည်း သက်‌ရောက်နိုင် 
ရေ။ လူမှု‌ရီးသ‌ဘောလည်း သက်‌ရောက်နှိုင်ရေ။ နိုင်ငံ‌ရီး 
သ‌ဘောသက်‌ရောက်ရေအခါ အုပ်ချုပ်သူကိုယင်း၊ အုပ်ချုပ်‌ရီး 
အသွင်သဏ္ဌာန်ကိုယင်း အကြမ်းဘက်ကာ တမုဟုတ်ခြင်း‌ပြောင်း 
လဲ‌ပေးခြင်းဖြစ်တေ။ လူ‌ဟောင်း၊ စံနစ်‌ဟောင်းကို လူသစ်၊ 
စံနစ်သစ်ဖြင့် အစားထိုးခြင်းသ‌ဘောဖြစ်တေ။ အကြမ်းဘက်သည် 
ဟူရာမာ အကြမ်းဘက်ခြင်းစွာ အဓိကပင် မဟုတ်‌ကေလေ့ 
‌ယေဘုယျအနိန်နန့်ကား ‌တော်လှန်‌ရီးရေ အဂင်္ါတရပ်ကဲ့ သို့ဟိ 
‌ချေရေ။ လူမှု‌ရီးသ‌ဘော သက်‌ရောက်ရေအခါမှကား 
လူ့‌လောက၏ စီးပွား‌ရီးအ‌ဆောက် အအုံကြီးမာ အရင်းအမြစ် 
ကစပနာ တမုဟုတ်ခြင်း ပြုပျင်‌ပြောင်းလဲ‌ပီးမှုတိကို ဆိုလို‌ပေ 
ရေ။ ယင်းပိုင်‌သော လူမှု‌တော်လှန်‌ရီးတိစွာ နိုင်ငံ‌ရီး 
‌တော်လှန်‌ရီးတိကဲ့သို့ အကြမ်းနည်းအားဖြင့်လည်း ‌ပေါ်‌ပေါက် 
လာနှိုင်ရေ။ ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းမာပိုင် ‌အီးချမ်းငြိမ်သက် 
စွာ တဆတ်ဆတ် ‌ပေါ်‌ပေါက်လာနှိုင်ရေ။

၁ရ၈၉ ခုနှစ် ပြင်သစ်‌တော်လှန်‌ရီးရေ အဓိက 
အားဖြင့် နိုင်ငံ‌ရီး‌တော်လှန်‌ရီးဖြစ်ရေလို့ဆိုနှိုင်လို့ ၁၉၁ရ 
ခုနှစ် ရုရှ‌တော်လှန်‌ရီးကတ်ီးသည် အဓိကကတော့ခါ လူမှု‌တော် 
လှန်‌ရီးဖြစ်ရေလို့ ဆိုနှိုင်‌လီရေ။ ယေရာလေ့ စင်စစ်အားဖြင့် 
ယင်းပိုင် တရားသီ ပိုင်းခြားကန့်သတ်ရန်မာ မဖြစ်နှိုင်‌ပါ၊၊

အဇာ‌ကြောင့်ဆို‌သော် နိုင်ငံ‌ရီး ‌တော်လှန်‌ရီးများမာ 
အများအားဖြင့် လူမှု‌ရီးဖြင့် စီးပွာ‌ရီးဆိုင်ရာ အ‌ကြောင်း 
ရင်းများ ဟိ‌နီတတ်ပြီးကေ လူမှု‌တော်လှန်‌ရီးတိစွာလည်း 
‌ယေဘုယျအနိန်နန့် အုပ်ချုပ်‌ရီးအသွင်သဏ္ဌာန် အသစ်တည် 
‌ထောင်ခြင်းနန့် စခန်းသိမ်းတတ်‌သော‌ကြောင့် ဖြစ်‌လီရေ။

အကယ်တန္တိ တိုင်းပြည် နှစ်ပြည်ဟိ အညှဉ်းပန်းခံ အစိတ်အပိုင်း 
နန့် မ‌ကျေမနပ်ဖြစ်‌နေ‌သော အစိတ်အပိုင်းတိစွာ ယင်းရို့၏ 
နစ်နာချက်တိကို ထင်ရှားသိသာ‌အောင်ပြုဖို့အတွက်ယင်း၊ ‌အေး 
ချမ်းစွာ ထိုနစ်နာချက်တိကို ပြုပျင်‌ပီးဖို့အတွက်ယင်း၊ တရား 
ဝင်နည်းလမ်းမဟိခကေ ‌တော်လှန်‌ရီးရေ ဗြုန်းခနဲ ‌ပေါ် 
‌ပေါက်လာဦးမည် မဟုတ်‌သိမ့်ဘဲ ကြန့်ကြာ‌နီဦးသိမ့်မည် ဖြစ်‌သော် 
လည်း ‌ပေါ်‌ပေါက်လာရေ အခါမှကား ပြင်သစ်နိုင်ငံနန့် 
ရုရှနိုင်ငံရို့မာပိုင် အကြမ်းဘက်မှု၊ ‌သွီးထွက်သံယိုမှုတိ 
ပါလာစွာမာ ‌သေချာ‌လီရေ။ အင်အား‌တောင့်တင်း‌ရေ 
လူလတ်တန်းစားဟိပြီးကေ၊ လူထုကိုတက်စားပြု‌သော အစိုင်အလာ 
မျိုးလည်းဟိ‌သော ဂရိတ်ဗြိတိန်ပိုင်‌သော နိုင်ငံမျိုးမာ ‌တော် 
လှန်‌ရီး လှုပ်ယှားမှုသည် ခပ်‌စော‌စောပင် ‌ပေါ်‌ပေါက်လာနိုင် 
‌ကေလေ့၊ တိုက်ခိုက်မှု လုံးဝမဟိဘဲ ‌အီးချမ်းငြိမ်သက်စွာ 
ပင်ပြီး‌မြောက်‌အောင်မြင်နိုင်‌လီရေ။ ဥဒါဟရုဏ်တိမာ 
၁၆၈၈ ခုနှစ် ‌သွေး‌မြေမကျ ‌တော်လှန်မှုနန့် စက်မှုလက်မှု 
အ‌ရီးပုံရို့ဖြစ်တေ။

၁၉ ရာစုနှစ်သည် ‌တော်လှန်‌ရီးရာစုနှစ်ဟု ‌ခေါ်ဆိုနှိုင်‌ပေ 
ရေ။ ဇာဥ‌ရောပနိုင်ငံမျှ ‌တော်လှန်‌ရီးသ‌ဘောတရား 
တိ၏ စက်ရိပ်နန့် လုံးလုံးလျားလျား မကင်းခ‌ချေ။ ၁၈ ရာစု 
နှစ် ‌နောက်ပိုင်းမာ ‌ပေါ်‌ပေါက်ခရေ ပြင်သစ်‌တော်လှန်‌ရီး 
ကြီးရေ ဥ‌ရောပတတိုက်လုံးမာ အကြီးအကျယ် အကျိုး 
သက်‌ရောက်‌စီခ‌လီရေ။ ‌တော်လှန်‌ရီးစာ‌ပေတိလေ့ 
အထူးတွင်ကျယ်ခ၏။

၁၈၄၈ ခုနှစ်မာ ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီဖိလစ်အား နန်းစွန့်ရ 
‌အောင် ပြုစွမ်းနှိုင်ရေအထိ ‌အောင်မြင်ခ‌သော ‌တော်လှန်‌ရီး 
တရပ် ပါရစ်မြို့မာ ‌ပေါ်‌ပေါက်ခရေမှ နိုင်ငံအများမာလည်း 
‌တော်လှန်‌ရီးများ ‌ပေါ်‌ပေါက်ခ‌လီရေ။ 

ယင်းစွာ ‌တော်လှန်‌ရီးများ‌ကြောင့် ဩစတြီးယား-ဟန်‌ဂေရီ 
နိုင်ငံမာပိုင် ‌တော်လှန်‌ရီးဖြစ်ပွားရာ နိုင်ငံတိုင်းမာ ပြည်မား
စစ်ပွဲများမဖြစ်ပွားခ‌ပါ၊၊ ယေရာလေ့ လူထုဆူပူလှုပ်ယှားမှု၊ လူထု
အကြမ်းဘက်မှုတိကား ဟိခစွာ ဖြစ်‌လီရေ။ ဂျာမနီမာ 
ဗစ်ဇမတ်‌ခေါင်း‌ဆောင်ပနာယင်း၊ အီတလီမာ ဂယ်ရီ‌ဗောဒီးနန့် ကဗူး 
ရို့‌ခေါင်း‌ဆောင်ပနာယင်း ‌တော်လှန်‌ရီးအစိတ်အပိုင်းတိကို အမျိုး 
သားစည်းလုံး‌ရီးအတွက် လှုပ်ယှားမှုတိအဖြစ်သို့ ‌နောက်ဆုံးမာ 
‌ပြောင်းလဲ‌ပီးခ၏။ 

ဩစတြီးယားနိုင်ငံမာ ဟက်စဗတ် ဧကရာဇ်တိစွာယင်း၊ ရုရှ
နိုင်ငံမာ ဇာဧကရာဇ်ဘုရင်တိစွာယင်း ‌တော်လှန်‌ရီးအစိတ်
အပိုင်းတိကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် နှိမ်နှင်းခ‌လီရေ။ ယေရာလေ့ 
ရုရှနိုင်ငံမာ ၁၉၁ရ ခုနှစ်မာ ပိုပြီးကေပြင်းထန်စွာ တဖန် ပြန်ပနာ
‌ပေါ်‌ပေါက်ခလို့ ဇာဘုရင်တိ၏ အုပ်ချုပ်‌ရီးကို အမြစ်ပြုတ်‌အောင် 
ဖယ်ယှားသုတ်သင်နှိုင်ခ‌လီရေ။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအထဲက ဂျာမန်ရို့လက်‌အောက် 
‌ရောက်ခရရေ ဥ‌ရောပနိုင်ငံများမာ ဖက်ဆစ် ဂျာမန် 
‌တော်လှန်‌ရီးများ ‌ပေါ်‌ပေါက်ခယင့်နည်းတူ ဂျပန်ရို့၏ 
လက်‌အောက်ကို ကျ‌ရောက်ခရ‌သော မြန်မာနိုင်ငံအဝင်အပါ 
အာသျှနိုင်ငံများမာလည်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်‌တော်လှန်‌ရီးများ 
‌ပေါ်‌ပေါက်ခ‌လီရေ။ 

== ကိုးကား ==
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅)

[[Category:တော်လှန်ရီး]] [[Category:သမိုင်း]]</text>
      <sha1>lcq5udkxf2863f9hr8b8m0fp4j2pn18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒင်္ဂါး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6186</id>
    <revision>
      <id>21904</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot; မြန်မာနိုင်ငံမာ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်မှစပြီးကေ ဒင်္ဂါးတိကိုအသုံးပြုကတ်တေ ဆိုရေ။ ရခိုင်ရို့စွာ ဒင်္ဂါးဆိုရေဝေါဟာရကို ပါဠိစကားလုံး  ဋင်္က မှ ထုတ်ယူသုံးစွဲဟု အဆို...&quot;</comment>
      <origin>21904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2511" sha1="11jm53vs6hhh78m66h3tkjp25yejzf5" xml:space="preserve">
မြန်မာနိုင်ငံမာ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်မှစပြီးကေ ဒင်္ဂါးတိကိုအသုံးပြုကတ်တေ ဆိုရေ။ ရခိုင်ရို့စွာ ဒင်္ဂါးဆိုရေဝေါဟာရကို ပါဠိစကားလုံး  ဋင်္က မှ ထုတ်ယူသုံးစွဲဟု အဆိုဟိရေ။ ဘုရင့်တံဆိပ်လက်ရာဟိရေ ငွီကြေး လို့ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ တချို့ကလေ့ ရခိုင်အခေါ် ဒင်္ဂါးစွာ သက္ကတဘာသာ တင်္က  ဆိုရေစာလုံးမှ ရွိလာရေလို့ ဆိုရေ။ ဒင်္ဂါးဆိုရေ ဝေါဟာရစွာ ရခိုင်စကား အသုံးအနှုန်းထဲမာရာမက စာပီ၊ ကဗျာ ၊ လင်္ကာရို့မာပင် ပါဝင်နီလို့ ရခိုင်ရို့နားရည်ဝနီစွာ ကြာယာ ဖြစ်တေ။  ယင်းထက်ရှီးကျသော ကဗျာတပုဒ်မာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၁၂ ခုနှစ်မာနန်းတက်သော ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက် ရှင်ကုမာရ ရီးသားသော ဓမ္မရာသီပျို့မာ ဆန်းကြယ်တင့်ရေ တံဆိပ်ခတ်သား ကျပ် - မတ် - မူး - ပဲ သုံးစွဲဖွယ်မူ ဒင်္ဂါးပြလို့ အကဋီမျှ ရာမကသား  ဟုစပ်ဆိုထားရေကိုတွိရရေ။ ဒင်္ဂါးနန့်ပတ်သက်ပနာ မြန်မာအဘိဓာန်အကျဉ်းချုပ် အတွဲ ၂ (ဆ - န)မာ တံဆိပ်ခတ်နှိပ်လို့ အလီးချိန်နန့်တန်ဖိုးသတ်မှတ်ကာ သွန်းလုပ်ထားရေ ရွှီငွီ စရေ သတ္တုပြား  လို့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားရေ။

[[Category:ဒင်္ဂါးတိ]] [[Category:သမိုင်း]]</text>
      <sha1>11jm53vs6hhh78m66h3tkjp25yejzf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သမိုင်းပညာသျှင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6187</id>
    <revision>
      <id>21905</id>
      <timestamp>2026-10-12T13:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;သမိုင်းစာ‌ပီကိုတတ်ကျွမ်းရေ ပညာသျှင်ဆရာကြီး (သမိုင်းဆိုင်ရာစာတမ်းများ၊ သမိုင်းသုတေသန ဆောင်းပါးတိရီးသား ပြုစုရီးသားရေ သမိုင်းစာ‌ပီကိုတတ်ကျွမ်းသော ပညာသျှင်) ကို '''သမိုင်...&quot;</comment>
      <origin>21905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6146" sha1="eix2aychwu7h1079032yw9hqby53qo1" xml:space="preserve">သမိုင်းစာ‌ပီကိုတတ်ကျွမ်းရေ ပညာသျှင်ဆရာကြီး (သမိုင်းဆိုင်ရာစာတမ်းများ၊ သမိုင်းသုတေသန ဆောင်းပါးတိရီးသား ပြုစုရီးသားရေ သမိုင်းစာ‌ပီကိုတတ်ကျွမ်းသော ပညာသျှင်) ကို '''သမိုင်းပညာသျှင်''' ဟု ခေါ်ဆိုကတ်တေ။ သမိုင်း ဆိုစွာမာ လူသားရို့၏ အတိတ်ကာလကို လိလာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်တေ။ သမိုင်းဆိုစွာမှာ အစိုင်မှတ်သားရယောင်ပြုလုပ်ရေသမိုင်းဆိုင်ရာ စာပီကိုဆိုလိုရေ။ ဘုရား ၊ ဂူ၊ ကျောင်း၊ တန်ဆောင်း၊ စဆွံ၊ ဓမ္မသာလာ၊ တန်တား၊ ပုဂ္ဂိုလ်ထူး၊အကြောင်းအရာထူး၊ သမိုင်းဆိုင်ရာရှီးဟောင်းစာပီများ၊ သမိုင်းဆိုင်ရာခေတ်သစ်စာပီများ၊သမိုင်းဆိုင်ရာအကြောင်းအရာများ အစဟိစွာရို့နန့်ဆက်စပ်ပနာ စကားပြေဖြင့် ဖြစ်စီလင်္ကာဖြင့်ဖြစ်စီ စီကုံးရီးသားထားရေတိကို ''သမိုင်း'' ဟုခေါ်ရေ။ သမိုင်းစာ‌ပီများစွာကို ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုရေ၊  ရှေ့ဆောင်လမ်းပြသော၊  သမိုင်းသုတေသန စာတမ်းများပြုစုရီးသားသော၊ တတ်ကျွမ်းသော'''ဆရာ''' ကို '''သမိုင်းပညာသျှင်''' ဟု ခေါ်ဆိုရေ။ ရခိုင်သမိုင်း ပညာသျှင်တိမာ ဒေါက်တာ အေးကျော်၊ ဒေါက်တာ အေးချမ်း အစဟိရေ ပညာသျှင်တိ ဟိပါရေ။  [[ မြန်မာ့သမိုင်း]] ပညာသျှင်တိမာ သမိုင်းပါမောက္ခ ဆရာကြီး [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] စွာ ဩဇာအကြီးမားဆုံးသော သမိုင်း ပညာသျှင်တဦးဖြစ်တေ။ ဆရာကြီး ဒေါက်တာသန်းထွန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံသားတိအတွက် သမိုင်းဆိုင်ရာ ရှာဖွီမှုတိနန့်သုတေသန ပြုလုပ်မှုပေါင်းများစွာ၊ စာတမ်းနန့် သမိုင်းဆိုင်ရာစာပီကိစ္စပေါင်း များစွာကို အနစ်နာခံ ဆောင်ရွက်ခရေ နိုင်ငံချစ် ကမ္ဘာသိပညာသျှင်ကြီး တဦးအဖြစ် မော်ကွန်းထိုးလောက်ရေ ဆရာကြီး တဦး ဖြစ်လီရေ။ သမိုင်းပညာသျှင် ဆရာကြီး  [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာခင်မောင်ညွန့်]]  စွာလေ့ သမိုင်းဆိုင်ရာစာတမ်းနန့်စာပီများစွာကို ရီးသားပြီး၊ ထင်ရှားသော၊ ဗဟုသုတများရေ သမိုင်းပညာသျှင်ဆရာကြီးတဦးဖြစ်တေ။  
သမိုင်းသုတေသန စာတမ်းများပြုစုထုတ်ဝီဗျာယ်ဟိပါရေ။ 
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of Burmese historians - FamousFix List&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://lists.famousfix.com/ctn_17100511/burmese-historians/ |access-date=9 May 2015 |archive-date=25 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141225055357/http://lists.famousfix.com/ctn_17100511/burmese-historians/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.spoken-web.com/index.php?action=select_category&amp;category=Burmese_writers{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.bulbbook.com/Asian%20Authors%20.html |accessdate=9 May 2015 |archivedate=3 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150203205851/http://bulbbook.com/Asian%20Authors%20.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2006/12/13/books/13grim.html?_r=0 The River of Lost Footsteps: Histories of Burma By Thant Myint-U - Books - Review - The New York Times&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.thenile.co.nz/books/Books-Llc/Burmese-Historians-Ba-Shin-Than-Tun-T/9781157427803/{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.barnesandnoble.com/w/burmese-historians-books-llc/1022936843?ean=9781157427803 No Results Page | Barnes &amp; Noble®&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Dead link|date=August 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;အားမာန်သစ် စာပီမှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမာ ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝီတဲ့ သန်းဝင်လှိုင် ရီးသားပြုစုတဲ့ 'အကျော်ဇေယျ စာဆိုတော်များ' စာအုပ်မှ&lt;/ref&gt;

==ကျမ်းကိုးစာရင်း==
&lt;references/&gt;

[[Category:သမိုင်း]] [[Category:သမိုင်းပညာသျှင်]]
[[Category:ပညာရီး]]</text>
      <sha1>eix2aychwu7h1079032yw9hqby53qo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျောက်စာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6188</id>
    <revision>
      <id>21906</id>
      <timestamp>2026-10-12T13:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;ရှီးလူတိစွာ အကြောင်းအရာတခု⁠ခုကို ပျောက်ပျက်မလားရယောင် မှတ်သားထားလိုကေ ကျောက်တိုင်ကျောက်တုံးများမာ ရီးထိုးလို့ ထားတတ်ကတ်တေ။ ယင်းပိုင် ရီးမှတ်ထားခြင်းမျိုးကို ကမ္ပည်း...&quot;</comment>
      <origin>21906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15292" sha1="e2aatftt8cuwtxnj30pf00sbucuiw2h" xml:space="preserve">ရှီးလူတိစွာ အကြောင်းအရာတခု⁠ခုကို ပျောက်ပျက်မလားရယောင် မှတ်သားထားလိုကေ ကျောက်တိုင်ကျောက်တုံးများမာ ရီးထိုးလို့ ထားတတ်ကတ်တေ။ ယင်းပိုင် ရီးမှတ်ထားခြင်းမျိုးကို ကမ္ပည်းကျောက်စာရီးထိုးရေဆိုပနာ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ရေ ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ် ခေါ်ကတ်တေ။ ကျောက်စာတိကို လိလာခြင်းနန့် ကျောက်စာရီးထိုးသော ခေတ်က ယုံကြည်မှု အယူဝါဒ၊ ယိုင်ကျေးမှု အနုပညာတိနန့် လူမှုဆက်ဆံရီးတိကို မှန်းဆအရိပ်ချနိုင်ရပြီးကေ ကျောက်စာတိစွာ နိုင်ငံသမိုင်းကို များစွာ အထောက်အကူ ပီးနှိုင်လီရေ။ 
ကမ္ဘာထက်မာ ကျောက်စာရီးထိုးခြင်းဓလိ့ ပေါ်ပေါက်ကပင်ာ ဘီစီ ၃၆၀၀ ခန့်ကပင် ဖြစ်ဟန်တူစွာ ရှီးဦးစွာ ကျောက်စာရီးထိုးသော လူမျိုးမာ အီဂျစ်လူမျိုး ဖြစ်တေ။ အီဂျစ် ပြည်သားတိသည် ဟိုင်ယာရိုဂလစ်ခေါ် ရုပ်ပုံစာ အမှတ်အသားဖြင့် ဘုရင်သင်္ချိုင်းများ၊ အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦးများမာ ရီးထိုးထားခကတ်တေ။ ထိုနောက် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ လှောက်ကြာရေခါ ဘေဘီလုံးနိုင်ငံနန့် အရာမြေထဲပင်လယ်ဒေသများမာ စာရီးစာဖတ်ပညာများ တတ်မြောက်တိုးတက်လာခရာ ထိုအရပ်ဒေသများမာလည်း ကျောက်စာရီးထိုးသော ဓလိ့များ ပေါ်ပေါက်လာလီရေ။ အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ စပိန်နိုင်ငံနန့် မြေထဲပင်လယ် အရှိပိုင်းနိုင်ငံများမာ တွိဟိရရေ ရုပ်ပုံစာအမှတ်အသား အမျိုးပေါင်း ၃၀၀ကျော်ရို့မာ တနိုင်ငံနန့် တနိုင်ငံ များစွာ တူညီလီရေ။ 
အီဂျစ်နိုင်ငံမာ ဘီစီ ၃၄၀⁠၀မှ ၂၇၀၀ အထိ နှစ်နာမည်တိကို ရီးမှတ်ထားခသော ကျောက်တုံးတခုကို တွိဟိသဖြင့် ဂုချိန်ခါ စစ္စလီကျွန်း ပါလာမိုပြတိုက်မာ ထားဟိလီရေ။ ထိုကျောက်တုံးကို ပါလာမိုကျောက်စာဟု ခေါ်မာဗျာယ် ဟိရေ။ 
ယင်းကနိန်တပါး ဘေဘီလုံးနိုင်ငံမာ ဘီစီ ၂၀⁠၀၀ ကျော်က စိုက်ထူခရေ ဟမ္မူရာဘီဘုရင်၏ ဥပဒေကျောက်စာတိုင်ကြီးရေပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အဆီးရီးယားနိုင်ငံမာ ဘီစီ ၇၀၀ ခန့်က ဆင်နာကရစ် ဘုရင် စိုက်ထူခရေ ကျောက်စာတိုင်စွာလေ့ကောင်း၊ ဘီစီ ၂၀၀ ခန့်က အီဂျစ်နိုင်ငံမာ စိုက်ထူခရေ ရိုဇက်စွာကျောက်စာတိုင်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ထင်ရှားသော ကျောက်စာဟောင်းများ ဖြစ်တေ။ ရိုဇက်စွာကျောက်စာတိုင်မာ ဟိုင်ယာရိုဂ လစ်ဖစ်ခေါ် ရုပ်ပုံစာရီးနည်း၊ ဒီမိုတစ်ရီးနည်း၊ ဂရိရီးနည်းဆိုပနာ ၃ မျိုး ရီးထိုးထားလီရေ။ ပြစ်သစ်လူမျိုး ရှမ်ပိုလီယန်ဆိုသူရေ ထိုကျောက်စာမာ ပါဟိရေ ရှေးအီဂျစ်စကားကို အနက်ဖော်ပြရာမာ အနှစ် ၂၀ တိုင်⁠တိုင်ကြာမှ အောင်မြင်လီရေ။၊ ထိုကျောက်စာကို ဂုချိန်ခါ ဗြိတိသျှပြတိုက်မာ တွိမြင်နှိုင်ရေ။ 
အမင်ရိကမာလည်း ရှီးဟောင်း ကျောက်စာတိကို တွိဟိရရေ။ မြောက်အမင်ရိကတိုက် မက္ကဗားကိုနိုင်ငံတောင်ပိုင်းမာ နီထိုင်ကတ်ခကတ်ရေ &quot;မာယာ&quot;ခေါ် လူမျိုးတမျိုးသည် ဘီစီ ၆၀⁠၀ ကျော်ကပင် ကျောက်စာရီးထိုးခြင်း ပြုလုပ်ခကတ်တေ။ သူရို့ အသုံးပြုရေ မှတ်သားနည်းကလည်း ရုပ်ပုံရီးထိုး မှတ်သားနည်းပင် ဖြစ်တေ။ 
အိန္ဒိယနိုင်ငံမာ ကျောက်စာရီးထိုးခြင်း ပေါ်ပေါက်ရေ ခေတ်မာ ရှေးအီဂျစ်နိုင်ငံ ဘေဘီလုံးနိုင်ငံတိ၏ ယိုင်ကျေးမှူးခေတ်နန့် တခေတ်တည်းမာပင် ဖြစ်တေ။ သိန္ဒုမြစ်ဝှမ်း မိုဟန်ဂျိုဒါရိုဟာရပ်ပ အရပ်တိက တူးဖော်တွိဟိရရေ တချို့ကျောက်စာရို့ကို ဂုထိတိုင် အနက်ဖော်ပနာ မရဟိသေးချေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံမာ အရာထင်ရှားသော ကျောက်စာတိမာ ဘီစီ ၂၅၀ ခန့်က စိုက်ထူခရေ သီရိဓမ္မာသောက ကျောက်စာတိပင် ဖြစ်တေ။ သီရိဓမ္မာသောကမင်းတရားကြီးရေ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာနန့် စပ်လျဉ်းရေ ထင်ရှားသော နီရာများမာ အထိမ်းအမှတ် ကျောက်စာတိုင်များ စိုက်ထူခရေရာမက မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ဆုံးမဩဝါဒတိကိုလည်း နိုင်ငံတော်အထဲ အဝှမ်း နီရာများမာ ကျောက်ထက်မာ ရီးထိုးစီခရေ။ သီရိဓမ္မာသောက ကျောက်စာတိကို ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၊ ခရော့ရှတီအက္ခရာတိနန့် ရီးထိုးခလီရေ။ 
တရုတ်နိုင်ငံမာ ဘီစီ ၂၀⁠၀၀ ခန့် ရှန်မင်းများလက်ထက်ကပင် စာပီရီးသားမှုကို တတ်မြောက်ကတ်ကေလေ့ ကျောက်ထက်မာ ရီးထိုးလိမဟိဘဲ ဆင်စွယ်၊ လိပ်ခွံ၊ အရိုးတိနန့် ဝါးတိအပေါ်မာသာ ရီးမှတ်လေ့ဟိလီရေ။ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၂၀၀ ခန့်မာမှ တရုတ်စာကောင်းပေကောင်းတိကို ကျောက်ပြားများထက်မာ ရီးထိုးလို့ ယင်းကနိန်တဆင့် စက္ကူဖြင့် ကူးယူသော စနစ်ကို အသုံးပြုကတ်တေ။ 
မြန်မာနိုင်ငံမာ ကျောက်စာရီးထိုးခြင်း အလိအထမာ သရေခေတ္တရာခေတ်ကတည်းကပင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခလီရေ။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနီရာမှ တူးဖော်ရဟိသော ကျောက်အရိုးတိုက်များမာ ပျူဘုရင်ဘွဲ့တိနန့် ထိုမင်းတိ၏ နတ်ရွာစံ သက္ကရာဇ်များ ရီးထိုးထားရေကို တွိရရေ။ ပုဂံခေတ် မြန်မာလူမျိုးရို့စွာ အထူးအနိန်နန့် ဘုရားကျောင်း ဆောက်၊ အစဟိရေ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတိ ပြုပြီးရေအခါ အလှူပစ္စည်းစာရင်းနန့်တကွ ဆုတောင်းစာ၊ ကျိန်စာတိကို ကျောက်ထက်မာ ရီးထိုးရေတွက်နန့် မှတ်တမ်းတင်ကတ်လီရေ။ 
မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်မာ ပျူ၊ မွန်စာ၊ မြန်မာစာ၊ ပါဠိစာ၊ သက္ကဋစာ စစွာတိနန့် ရီးထိုးထားရေ ကျောက်စာအများတွိရဟိရရေ။ ယင်းအပြင် [[ဒူးဂဏန်း]] [[ကြီးဂဏန်း]]တိနန့် ရီးသားထားရေ ကျောက်စာတိလည်း ဟိသိမ့်ရေ။ မြန်မာနိုင်ငံအထဲ တွိဟိရရေ ကျောက်စာတိအနက် ပုဂံမြို့မှ [[မြစာတီကျောက်စာ]]မာ အထူးအရေးပါ အရာရောက်သော ကျောက်စာတခုဖြစ်တေ။ ထိုကျောက်စာမာ အကြောင်းအရာ တမျိုးတည်းကို ကျောက်တိုင် ၄ မျက်နှာမာ မြန်မာ၊ မွန်၊ ပါဠိ၊ ပျူ လို့ဆိုရေ ဘာသာကြီး ၄ မျိုးဖြင့် အသီးသီး ရီးထိုးထားခလီရေ။ မြစာတီကျောက်စာကို လိလာခြင်းအားဖြင့် ပုဂံခေတ်မာ သုံးနှုန်းသော ဘာသာစကားတိကို သိဟိနှိုင်ရေအပြင် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းအတွက် သက္ကရာဇ် အထောက်အထားတိကိုလည်း တိကျစွာ သိနှိုင်လီရေ။ ကမ္ဘာ့ကျောက်စာတိ သမိုင်းမာ ပဉ္စမသံဂါယနာတင် မိုဃ်းကျောက်မင်းတရားကြီး၏ ရီးထိုးခရေ [[ပိဋိကတ်ကျောက်စာတိ]]စွာလေ့ အရေးကြီးသော အခန်းတခုအဖြစ် ပါဝင်ရေ။ ပဉ္စမသံဂါယနာတင်ပြီးကေ မိုဃ်းကျောက်မင်းကြီးသည် ပိဋိကတ်တော်များ အဓွန်ရှည် တည်တံ့စီအံ့သောငှာ ဝိနည်း ပိဋိကတ်တော်ကို ကျောက်ချပ်ရေ ၁⁠၁၁ထက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အဘိဓမ္မာပိဋိကတ်တော်ကို ကျောက်ချပ်ရေ ၂၀၈ခုထက်မာ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ သုတ္တန်ပိဋိကတ်တော်ကို ကျောက်ချပ်ရေ ၄၁၀ ထက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အသီးသီး ရီးထိုးကာ ကျောက်ထပ်အက္ခရာတင်တော်မူခရေ။ ကျောက်ချပ်ရေစုစုပေါင်း ၇၁၉ ချပ်ဟိပြီးကေ ကမ္ပည်းရီးထိုးရာမာ ၇နှစ်နန့် ၅ လကျော်လှောက် ကြာမြင့်လီရေ။ ထိုပိဋိကတ် ကျောက်စာတိုင်တိကို [[ကုသိုလ်တော် ဘုရား]] စာတီမဟာရံအထဲ လိုဏ်ဂူ ပြဿာဒ်တိနန့် တည်ထားကိုးကွယ်တော်မူခရေ။ 
မြန်မာနိုင်ငံမာ ကျောက်စာရီးထိုးခြင်းဓလိမာ ဂုထိတိုင် ထင်ရှားဗျာယ်ဟိသိမ့်ရေ။ ယေကေလဲ ဒေနိခေတ်ရီးထိုးသော ကျောက်စာတိမာ များရေအားဖြင့် မြန်မာဘာသာသက်သက်နန့် ဖြစ်ပနာ ရီးထိုးပုံမာလေ့သော့ အယင်ခေတ် ကျောက်စာတိ ရီးထိုးပုံနန့် မတူပါ၊၊ ရှီးခေတ်က မန်ကျည်းစိ အက္ခရာဖြင့် ရီးထိုးကတ်ကေလေ့ နှောင်းခေတ်များမာမူ အက္ခရာဝန်းဖြင့်ရာ ရီးထိုးလေ့ဟိကတ်လီရေ။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်း၂။ အတွဲက &lt;/ref&gt;

== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==
* [[မြန်မာနိုင်ငံဟိ ကျောက်စာတိ စာရင်း]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:က}}

[[Category:ကျောက်စာတိ]]
[[Category:သမိုင်း]]</text>
      <sha1>e2aatftt8cuwtxnj30pf00sbucuiw2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နက္ခတ်ဗေဒင် သမိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6189</id>
    <revision>
      <id>21907</id>
      <timestamp>2026-10-12T13:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Retkhaberi</username>
        <id>224</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာ (Astrology) ၏ မူလဘူတသည် အယင်ခေါက်က ဘာရတလို့ သိကတ်တေ အိန္ဒိယတိုင်းပြည်ပင်ဖြစ်တေ။ အနှစ်သျှစ်ထောင်ကျော် သမိုင်းသက်တမ်း ဟိခပြီး နက္ခတ္တ ပညာရပ်နန့် စပ်လျဉ်းရေ မှတ်တမ...&quot;</comment>
      <origin>21907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13345" sha1="8cl8dviq0a344l1fdjdy0ctcvyqm716" xml:space="preserve">နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာ (Astrology) ၏ မူလဘူတသည် အယင်ခေါက်က ဘာရတလို့ သိကတ်တေ အိန္ဒိယတိုင်းပြည်ပင်ဖြစ်တေ။ အနှစ်သျှစ်ထောင်ကျော် သမိုင်းသက်တမ်း ဟိခပြီး နက္ခတ္တ ပညာရပ်နန့် စပ်လျဉ်းရေ မှတ်တမ်းမှတ်ရာတိကို နိုင်ငံအများမာ ယိုင်ကျေးမှု အမွီအနှစ်မာ တွိမြင်ရရေ။&lt;ref&gt;[http://mmfreethinker.wordpress.com/2011/04/26/a-brief-history-of-astrology/ ogy | သင္ကာဘုန္းျမင့္-Thinker Bhone Myint&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.myatshu.com/?p=751 Myat Shu - နကၡတ္ေဗဒင္ သမိုင္းအက်ဥ္း&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Dead link|date=June 2021 }}&lt;/ref&gt;

==တရုတ်==
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဝေဒကျမ်းဂန်တိကတပါး ရှီးအကျဆုံးသော နက္ခတ်ဗေဒင် ပညာရပ်တိကို တရုတ်နိုင်ငံမာ တွိဟိရရေ။ တရုတ်ရို့စွာ အိန္ဒိယမှ ဟိန္ဒူတိကဲ့သို့ပင် ကျမ်းဂန်တိကို ထိမ်းသိမ်းစောင့်ယှောက်ရာမာ စီစပ်သေချာမှု ဟိရေ။

==ချေလ်ဒီယာ (Chaldea)==
ချေလ်ဒီယာဆိုစွာမာ ဘေဘီလုံရို့ ကြီးရို့ခရေ ဒေသဖြစ်ပြီးကေ ဂုခေတ် အီရတ် တောင်ပိုင်းဘက် ဒေသဖြစ်တေ။ ချေလ်ဒီယာမှ နှောင်းပိုင်း နက္ခတ်ဗေဒင် ပညာသျှင်တိက ဘီစီ ၃၀ဝ၀ က ပေါ်ခရေ ပညာသျှင် အန္တမာရီအန္တဘာရီဆပ် (Berosus) အကြောင်းကို ရီးသားမှတ်တမ်းတင်ခကတ်ကေလည်း အန္တမာရီအန္တဘာရီဆပ်၏ ကျမ်းဂန်အစစ်အမှန်တိကို တွိရန်ခက်ရေ။ ယကေလေ့ ရှီးခေတ် ချေလ်ဒီယာသားတိသည် နက္ခတ်ဗေဒင် ကို သုံးစွဲခကတ်တေမာ သံသယဖြစ်ဖွယ် မဟိပါ။ ဂရိနန့် ရောမရို့၏ နက္ခတ်ဗေဒင်သည် ယင်းရို့ပါးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်လီရေ။

==ဘေဘီလုံ (Babylon)==
ဘေဘီလုံရို့ နက္ခတ်ဗေဒင်ကို အသုံးပြုခကြောင်း ခြီရာခံလို့ ရစွာမှာ ဘီစီ ၂၅၀ဝ ခန့်က ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ ဘေဘီလုံသားရို့ ရီးသားခရေ ကျမ်းဂန်အထောက်အထားတိကို မတွိဟိရပါ၊၊

==အီဂျစ်==
အီဂျစ်ရို့စွာ နက္ခတ်ဗေဒင်ကို နားလည် အသုံးချခကပင်ာ ခရစ်တော် မပေါ်မီ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် ဖြစ်ကြောင်း အထောက်အထားတွိရရေ။ ရှီးအကျဆုံးသော အီဂျစ် နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာသျှင်တိမာ ဘီစီ ၈၀ဝ ခန့်က နီဆပ်ပဆို (Nicepsos) အုပ်စိုးစဉ်ကာလက ဘုန်းတော်ကြီး ပီတိုဆီရစ် (Petosiris) ဟု သိရရေ။ ပီတိုဆီရစ်သည် နက္ခတ်ဗေဒင်ကျမ်းဂန်များ ရီးမရီး မသိရပါ၊၊ အထောက်အထားလည်း မတွိရပါ။

ဒေနိန့်ထိ တွိဟိနှိုင်ရေ နက္ခတ်ဗေဒင်ကျမ်းတိကို ရီးခသူ အစောဆုံး အီဂျစ် နက္ခတ္တပညာသျှင်မာ ကခရာဝဒီယပ်စ် တိုလမီ (Claudius Ptolemy) ဖြစ်တေ။ ဒေနိ အနောက်နိုင်ငံ၏ ခေတ်သစ် နက္ခတ်ဗေဒင်သည် တိုလမီ၏ ကျမ်းတိကို အခြီခံရေ။ တိုလမီကို အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ပယ်လူဆီယမ် (Pelusium) မြို့မာ မွီးဖွားပြီး အလက်ဇန်းဒရီးယား ကျောင်းတော်မာ ပညာသင်ရေ။ ဒေနိခေတ်အထိ တည်ဟိနိန်ရေ နည်းနာတိထဲက အမားတိမာ ယင်း၏ တက်ထရာ ဘိုင်လော့ (Tetrabilos) ကျမ်းကြောင့်ဖြစ်တေ။

==ပါရှား (Persia)==
ရှီးအကျဆုံး ပါရှန် နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာသျှင်မာ အယ်လ် စွာကင်မ် (Al Hakim) ဖြစ်တေ။ ဒါရီယပ်စ် (Darius) ခေတ်မာ ကျော်ကြားရေ နက္ခတ္တပညာသျှင်ဖြစ်တေ။ အယ်လ် စွာကင်မ်သည် ကျမ်းတိစွာ ရီးသားခပြီးကေ နှောင်းလူရို့ အများဆုံး ဖော်ပြကိုးကားရေကျမ်းမာ ဂျူဒီရှာ ဂီမာစပီယာ (Judicia Gimaspia) ဖြစ်တေ။ အယ်လ် စွာကင်မ်၏ ကျမ်းအများစုကတော့ခါ ပျောက်ပျက်ကုန်ရေ။ ယကေလေ့ အံ့ဖွယ် ဟောကိန်းတိကြောင့် အယ်လ် စွာကင်မ်သည် ထင်ရှားကျော်ကြားခရေ။ သူ၏ အထင်ရှားဆုံးဟောကိန်းမာ ယေရှုမွီးဖွားဖို့အကြောင်း ဖြစ်တေ။

==အာရေဗျ==
နက္ခတ်ဗေဒင်မာ အာရပ်တိစွာ ထူးချွန်ထက်မြက်သူတိဖြစ်ကတ်တေ။ အာရေဗျသည် နက္ခတ္တပညာသျှင် အကျော်အမင်ာ်များ ထွက်ပေါ်ရာဒေသဖြစ်တေ။ သူရို့၏ ကျမ်းစာ၊ ပညာတိစွာ ဂရိနန့် ရောမမှတဆင့် အနောက်နိုင်ငံတိအထိ ရောက်ရေ။ ယကေလေ့ ဂုချိန်ခါ အစထွက်သာ တွိဟိရရေ။ ထိုထိန်းသိမ်းထားရေ အစထွက်တိစွာပင် အာရပ်ရို့၏ နက္ခတ္တဗေဒ အဆင့်မြင့်ကြောင်း သက်သီအထောက်များ ဖြစ်ကတ်တေ။ ရီကြိုင်ရာ မြက်နုရာ လှည့်လည်နီထိုင်ကတ်တေ လူမျိုးများဖြစ်ပနာ ကျမ်းဂန်အထောက်အထား ရရန်ခက်တေ။

==အိန္ဒိယ==
ဘီစီ ၆၅၀ဝ မှစပြီးကေ နက္ခတ္တဗေဒ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခကြောင်း အိန္ဒိယမာ နနောင်းသော အထောက်အထားများ တွိရရေ။ စစ်မှန်ရေလို့ ယူဆရရေ ဘီစီ ၃၇၀ဝ လှောက်မှပြုစုခရေ ကျမ်းတိလည်း တွိရရေ။ မူရင်းကျမ်းတိမာ ပျက်စီး၊ ပျောက်ဆုံးကုန်ကေလေ့ နက္ခတ်ဗေဒင် ပညာသျှင်တိက အဆက်ဆက်ကူးယူ ထိန်းသိမ်းခကတ်တေ။ ယင်းကျမ်းဂန်တိကို အိန္ဒိယပြည်နယ်များဟိ စာကြည့်တိုက်များမာ တွိနှိုင်ရေ။ ဘီစီ ၆၅၀ဝ မှစပြီးကေ နက္ခတ္တကို အသေးစိတ် မှတ်သားပြုစုလာခကတ်တေ။

ဝေဒ နက္ခတ္တပညာကို ရီးသားခရေ အစောဆုံး ပညာသျှင်မာ ပီတ မဟာဖြစ်တေ။ သူစွာ ပီတ မဟာ သိဒ္ဒန္တ (Pita Maha Siddhanta) ခေါ် ကျမ်းကို ပြုစုခပြီး ဒေနိထိ ယင်းမူတိကို တွိနှိုင်ရေ။ ပီတ မဟာသည် ထိုကျမ်းကို ဘီစီ ၃၀ဝ၀ ခန့်မာ ရီးသားပြုစုခရေ။ နောင် အနှစ် ငါးရာ အကြာမှာ ဝါရှီသျှတြ (Vashishttha) ခေါ် နက္ခတ္တပညာသျှင် ပေါ်ပေါက်လာပြီး နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy)၊ နက္ခတ်ဗေဒင် (Astorology)၊ ဒဿန (Pholosophy) ကျမ်းစာ မကန်မဝှန်ရီးသားပြုစုခရေ။ သူ၏ အရီးအပါဆုံး ကျမ်းမာ ဝါရှီသျှတြ သိဒ္ဒန္တ (Vashishttha Siddhanta) ဖြစ်တေ။

သူ၏ အရာကျော်ကြားရေ ကျမ်းတိမှ ပဉ္စ သိဒ္ဒန္တကောသ၊ သူရိယ သိဒ္ဒန္တ၊ နိတျာနန္ဒ၊ ဘာရတဇာတက၊ အရိယဘာတ၊ မံသဂါရိ၊ ရန္နဝီရနန့် လဂဟု ပရသျှာရရို့ ဖြစ်တေ။ အီး.အမ်.ပလန်ကက် (E.M.Plunkett) က သူ၏ “ရှီးဟောင်း မှတ်တမ်းနန့် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ” စာအုပ်မာ “ခရစ်နှစ်အစ ဂရိကျမ်းတိကို အိန္ဒိယ နက္ခတ္တဗေဒက များစွာအထောက်အကူ ပြုခဟန်ဟိရေ၊ ဖီလိုစထရီးတပ်စ် (Philostratus) ရီးသားခရေ ဂရိဒဿနဆရာ၊ နက္ခတ္တဆရာ ‘အပိုလိုနီးယပ်၏ ဘဝ’ ကျမ်းမာ အပိုလိုနီးယပ်စ်သည် နက္ခတ္တဗေဒနန့် နက္ခတ်ဗေဒင်ကို အိန္ဒိယ သူတော်စင်များထံမာ လိလာသင်ယူခသည်” ဟု ဖော်ပြထားရေ။

ကိုင်ရိုပိုင်ပင် ကျော်ကြားရေ ကောင့် လူးဝစ် ဟာမွန် (Count Louis Hamon) က သူ၏ “သင်နန့် သင့်လက္ခဏာ” နာမည်ဟိစာအုပ်မာ “ရှေးလူရို့၏ ဉာဏ်ပညာကို အထင်သေးသူရို့စွာ ရှေးအိန္ဒိမှ မြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တိနန့် ဒဿန ပညာရပ်တိကို မမိနီကတ်လို့ဖြစ်တေ။ ယင်းရို့ကို ဒေနိယိုင်ကျေးမှုတိက မလှန်နှိုင်သိမ့်ပေ၊ လက်ခံနီရရေသာ။ ယင်းရို့ ထုတ်ခရေ သီအိုရီတိကို ဒေနိ နက္ခတ်ပညာသျှင်တိ အံ့ဩကတ်ရရေ။ ခေတ်သစ်မာ နောက်ဆုံးပေါ် ပစ္စည်းများသုံးလို့ လိလာ ကြည့်ထိအောင် ရှေးပညာဟိရို့၏ တွိဟိမှုကို မကျီာ်နှိုင်သိမ့်။ အိန္ဒိယရှေးပညာဟိရို့ ဇာပိုင်ရှာဖွီ ကြံဆခရေဆိုစွာမာ အထူးအဆန်းဖြစ်နီသိရေ” ဟု ရီးခရေ။

&lt;references/&gt;
[[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:သမိုင်း]]  [[Portal:သမိုင်း]]</text>
      <sha1>8cl8dviq0a344l1fdjdy0ctcvyqm716</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>