ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 6199 21920 2026-10-15T13:16:57Z Retkhaberi 224 Created page with "{{cleanup|date=23 Jul 2021}} '''နိုင်ငံတော်'''ဆိုစွာမာ [[ပထဝီနိုင်ငံရီး]]နန့် [[နိုင်ငံတကာနိုင်ငံရီး]]အရ နီရာ သတ်မှတ် ပိုင်းခြာထားရေ အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြီ ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံတော်ဆိုရေ အခေါ်အဝေါ်နန..." 21920 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=23 Jul 2021}} '''နိုင်ငံတော်'''ဆိုစွာမာ [[ပထဝီနိုင်ငံရီး]]နန့် [[နိုင်ငံတကာနိုင်ငံရီး]]အရ နီရာ သတ်မှတ် ပိုင်းခြာထားရေ အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြီ ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံတော်ဆိုရေ အခေါ်အဝေါ်နန့် ထိုစကားလုံးနန့်တွဲပြီးကေပါလာရေ လူရို့၏စိတ်တွင်းမှ ခံစားချက်၊ခံယူချက်နန့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တိမာ မိုးပေါ်မှကျလှာစွာမဟုတ်ဘဲ အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားတိက ဆယ်စုနှစ်၊ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ပြုစုပျိုးထောင်လာခရေ အရာတခုဖြစ်တေ။ လူအများအား နိုင်ငံတော်ဆိုရေ ဝေါဟာရအောက်မာ တစည်းတလုံးထဲဖြစ်စီရီးအတွက် ပြောဆိုရေဘာသာစကားကို တတ်နိုင်သမျှတခုတည်းဖြစ်စီခြင်း၊ လူမျိုးစုနွယ်များ အသွယ်သွယ်ဖြစ်နီစွာကို တတ်နိုင်သမျှ ကွဲပြားမှုနည်းယောင်ပြုလုပ်ခြင်းတိမာ အခြီခံကျသော နိုင်ငံတော်ယုံကြည်ချက်တခုဖြစ်လှာစီရေ နည်းလမ်းများဖြစ်ကတ်တေ။ အုပ်ချုပ်သူတိက ထိုပန်းတိုင်တိသို့ရောက်ဟိရီးအတွက် အနုနည်းရော အကြမ်းနည်းပါ နည်းမျိုးစုံသုံးခကတ်တေ။ ဥပမာအနိန်နန့် အာဖရိကမာဟိရေ ဇူလူးရို့မာ သာမန်လူအများထင်ထားပိုင် လူမျိုးစုတခုမဟုတ်ဘဲ ရှာကာ(Shaka)ဆိုရေ ဂေါင်းဆောင်တဦးက လွန်ခရေရာစုနှစ်နှစ်ခုလောက်စတင်ပနာ မျိုးနွယ်စုငယ်မကန်မဝှန်ကို တစုတစည်းထဲဖြစ်ယောင် ကြိုးစားထားမှုမှ ဖြစ်ပေါ်လှာသောရလဒ်ပင်ဖြစ်တေ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံစွာလေ့ ထွေပြားနိန်ရေလူမျိုးစုတိကို ပါရီမြို့တော်မှ အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားက တစုတစည်းတည်းဖြစ်ယောင် ကြိုးပမ်းလှာကတ်ရာမှ လက်ဟိအခြီအနီမာ ပြင်သစ်နိုင်ငံဟိသာမန်လူအများစု၏ စိတ်အတွင်းမာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသားဆိုရေ ခံယူချက်၊အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တိများဖြစ်ပေါ်လှာစီခခြင်းဖြစ်တေ။ ဆိုလိုစွာကတော့ခါ နိုင်ငံအသီးသီးမာဖြစ်ပေါ်နိန်ရေ ဇာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဆိုရေ ခံယူချက်တိမာ အစကပင် အလိုလိုတည်ဟိနိန်ရေမဟုတ်ဘဲ လူသားတိက လိုရေပိုင်ဖန်တီးယူထားရေ ခံယူချက်တိသာဖြစ်တေဟူလို။ ထိုအချက်ကို အများဆုံးမျက်ကွယ်ပြုရေသူတိမာ အမျိုးသားရီးဝါဒီများဖြစ်ပြီးကေ ထိုသူရို့၏ ခံယူချက်တိအလွန်အကျွံ ဖြစ်လာရေခါ သူရို့ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ထားရေ နိုင်ငံတနိုင်ငံ နိုင်ငံသားတခု၊လူမျိုးတမျိုးဆိုရေ ခံယူချက်ရေ အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ဖိနှိပ်မှုခံရရေ လူမျိုးစုငယ်တိကလည်း သူရို့ကဲ့သို့ပင် အမျိုးသားရီးအမြင်များ တန်ပြန်ခံယူကာ အစဦးက နိုင်ငံတော်တခုလို့ဆိုရေ ခံယူချက်ပြိုကွဲပြီး နိုင်ငံတော်ငယ်များအစိတ်စိတ်ကွဲနိုင်ဖို့ အန္တာရာယ်ဟိလာနိုင်၏။ ယင်းပိုင် နိုင်ငံတခုအတွင်းမာ နိုင်ငံတော်တခုလို့ဆိုရေ ခံယူချက်ဖြစ်လှာစီရေး အတွက် ထိုနိုင်ငံလို့ ခေါ်တွင်သော လူမျိုးစုများတခုထက်ပိုပြီးကေဟိနီနှိုင်ရေ နယ်နိမိတ်တခုအတွင်းမာဟိနိန်ရေ လူအများနန့် သဟဇာတဖြစ်ယောင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ပုံမှန်ထိန်းသိမ်းစောင့်ယှောက်ထားရေ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ဖွဲ့စည်းပုံစနစ်တခု(Political Institution)ဟိဖို့လိုအပ်တေ။ ယင်းပိုင် နိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအဆောက်အအုံစွာ ထိပ်ဆုံးမှ အုပ်ချုပ်သူဂေါင်းဆောင်တဦးတည်း၏ တွေးခေါ်ကြံစည်ပုံ၊ အကောင်အထည်တခုတည်းကို တည်မှီမနေသင့်ပဲ ဂေါင်းဆောင် ဆုံးပါးလားကေလေ့ ကျန်ဟိနီရေ စနစ်ကို လူအများက ဆက်ပနာလိုက်နာနိန်ဖို့ လိုအပ်တေ။ ယူဂိုဆလားဗီးယားဂေါင်းဆောင်ကြီး ဂျိုးဇစ်တီးတိုး(Josip Tito)စွာ သူ၏နိုင်ငံကို တည်ဆောက်ရာမာ အမှီအခိုကင်းရေ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ဖွဲ့စည်းပုံစနစ်တခုကို ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်းထက် သူ၏အတွေးအခေါ်နန့် ထင်မြင်ယူဆတိကို အခြီပြုကာ နိုင်ငံကို သူ၏အယူအဆအားစမ်းသပ်ရေ ပုံစံမျိုးဖြင့် အုပ်ချုပ်ခရေကြောင့် သူသီဆုံးပြီးရေ နောက်ပိုင်းဆယ်စုနှစ်တခုကျော်ရုံရာဟိသိမ့်ရေ ကာလပြီးနောက် အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာကွဲလိုက်ရေ နိုင်ငံတိမာ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုကွဲပုံနန့် သူမသာကိုယ်မသာ ဟိလှရေ။ ကွဲပြားလားရေ ဖြစ်စိုင်များအထဲဖြစ်ပေါ်ခရေသွီးချောင်းစီးမှုတိမာလည်း ကြောက်ကောင်းထမန်းဟိလှရေ။ လျှို့ဝှက်ကူးယူအသံဖမ်းထားရေ တိတ်ခွေတိကအစပြုပနာ ဖြစ်ပွားခရေ ဝါတားဂိတ်အရှုပ်တော်ပုံ(watergate scandal)မာ အဓိကယိုးစွပ်ခံရပြီးကေ နာမည်ပျက်ပနာ နုတ်ထွက်ခရရေ အမေရိကန်သမ္မတ ရစ်ချက်နစ်ဆင်လက်ထက်ဟိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမာ နစ်ဆင်နုတ်ထွက်ပြီးနောက် တက်လာသော သမ္မတ ဂျွန်ဆင်သည် ရွီးကောက်ပွဲနှိုင်ပနာတက်လာသောသမ္မတမဟုတ်ရေလည်း လွှတ်တော်များအတည်ပြုသမ္မတသာဖြစ်ရေ ဂျွန်ဆင်ကို နိုင်ငံသာတိက ကကောင်းကန့်မနေပဲ လက်ခံလိုက်ကတ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကြီးမာလေ့သော့ မပြိုကွဲလားခပါ။ ယူဂိုဆလပ်မှ တီးတိုး၏အခြီအနီနန့် နိူင်းပြရခြင်းကာ သိပ်မဆိုင်ရေပိုင်ဟိကေလေ့ ထိုအမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမာ ကြုံရရေအခြီအနီကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် လူပုဂ္ဂိုလ်အပေါ်မူတည်မှမဟိဘဲ နှစ်ပေါင်းများစွာထိန်းသိမ်းလာခရေ အမေရိကန်၏ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ နိုင်ငံ၏အမြင့်ဆုံးဂေါင်းဆောင်ဖြစ်ရေ သမ္မတထက် ပိုပြီးကေအဟိတ်ကြီးနီတုန်းဖြစ်ပြီးကေ နစ်ဆင်ပြုတ်လားကေလည်း တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုယိုင်ဆင်းမလားပဲ ဆက်ပနာဩဇာဟိနီဆဖြစ်တေကိုကြည့်လို့ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအဆောက်အအုံရေရှည်ခိုင်မြဲစီရေးမာ ဂေါင်းဆောင်ကောင်းဟိရေးထက် ပိုပြီးကေအရေးကြီးကြောင်းသိနှိုင်ရေ။ နိုင်ငံတနိုင်ငံမာ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံစနစ်တခုတည်ဆောက်ရာမာ ကွဲပြားမှုဟိနှိုင်ရေ လူမျိုးစုများဟိရေ နယ်မြီအစုစုကို နိုင်နင်းစွာအုပ်ချုပ်နိုင်ရီး အရေးကြီးရေအလျောက် ယင်းကိုအခြီခံပနာ ကွဲပြားရေ အုပ်ချုပ်ရေပုံစံ နှစ်ခုဟိရေ။ အများရင်းနှီးကြားဖူးပြီးသားဖြစ်ရေ ပြည်ထောင်စုစနစ်(unitary system)နန့် ဖက်ဒရယ်စနစ်(federal system)ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ ပြည်ထောင်စုစနစ်မာ မြို့တော်မှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်စွာကများပြီးကေ ဒေသငယ်တိမာ ကိုယ်ပိုင်စီမံပိုင်ခွင့်(autonomy)စိကေချေ တနည်း လုံးဝမရမဟိဘဲ ဖက်ဒရယ်စနစ်အတွင်းမှာဟိရေ ပြည်နယ်အစိုးရတိမှာမူ အတိုင်းအတာတခုအထိ ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံရီးဘဝတခုရဟိပြီး ဗဟိုမှ ဥပဒေလမ်းကြောင်းအရ ပယ်ဖျက်ခွင့်၊ပြုပျင်ပြောင်းလဲပိုင်ခွင့်များမဟိရေ လုပ်ပိုင်ခွင့်တိကို ရဟိထားရေ ဒေသခံအစိုးရငယ်များဟိရေ။တရုတ်၊ဆွီဒင်၊ပြင်သစ်နန့် ဂျပန်စရေ နိုင်ငံတိမာပြည်ထောင်စုစနစ်ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများဖြစ်ပြီးကေ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ဆွစ်ဇလန်၊ဘရာဇီးနန့် ဂျာမဏီနိုင်ငံတိမာ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကျင့်သုံးသောနိုင်ငံများဖြစ်ကတ်တေ။ [[File:CIA WorldFactBook-Political world.svg| right | thumb | ကမ္ဘာ့ နိုင်ငံများ မြီပုံ ]] == နိုင်ငံများ ပေါ်ပေါက်လှာပုံ == နိုင်ငံတိပင် မပေါ်ပေါက်သိမ့်ရေ [[ယိုင်ကျေးမှု]] တဆတ်ဆတ် တိုးတက်လာရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းများ စတင်ပေါ်ပေါက်ခါစ [[သမိုင်းမတင်မီခေတ်]]မာ [[လူသား]]တိစွာ တတူတကွ စုပေါင်းနီထိုင်လို့ ရှာဖွီရဟိသမျှသော အစားအသောက်၊ ပိုင်ဆိုင်မှုရို့ကို မျှဝီစားသုံးလို့ တတူတကွ စုပေါင်းနီထိုင် အမဲလိုက် ခကတ်လီရေ။ လက်နက်တိကို တိုးတက် တီထွင် လာနှိုင်ရေနန့်တတူ တောကောင်ကြီးတိကို သတ်စားနှိုင်လာရာ သစ်သီးသစ်ဥ ရှာစားခရရေ လူသားတိပိုင် နိစိုင်နိတိုင်း နာရီမလပ် အဆာခံစီရန် အချိန်ပြည့် အစာယှာနိန်ရရေ ဘဝမှ ကင်းလွတ်လာရေ။ အသားတိများ စားနိုင်သဖြင့် ဝမ်းကိုယ်တက်ကာ တီထွင်ရန် အချိန်ပီးနှိုင်လာရာမှ ပိုပြီးကေ စုံလင်ရေ လက်နက် ကိရိယာတိနန့် အိမ်၊ လက်မှုပညာ အစချီရေ ယိုင်ကျေးမှု တိကို တည်ထောင် နှိုင်လာရေ။ == [[သမိုင်းဦး ဘုံမြီခေတ်]] လူသား ယိုင်ကျေးမှု တိုးတက်လာမှု == နှောင်းပိုင်းမာ လူသားတိက အလိကျ ရှာဖွီတွိဟိသော အစိတိကို စားသောက်ရန် ချက်ပြုတ်ရင်း မြီပြင်ပေါ် ကျရေမှ အပင် ပေါက်လာစွာကို တွိဟိကာ [[စိုက်ပျိုးရီး]]ကို စတင် သိဟိ နားလည်ကတ်တေ ကာလမာ [[မြီယာ ပိုင်ဆိုင်မှု]]များ ပေါ်ပေါက် လာကတ်တေ။ နောက်ထပ် [[တိရစ္ဆာန်]]တိကို ပျော်ရွှင်မှုနန့် ဂုဏ်ယူဖွယ်ရာ ဖြစ်စီခြင်း အတွက်ရာ အသျှင် ဖမ်းယူ ထိမ်းသိမ်းထားကြ ရာမှ [[မွီးမြူရီး]]ကို နားလည်လာရေ အခါ နီရာ အနှံ့ ရွှိပြောင်း အမဲလိုက် နီထိုင်နိန်ရန် မလိုအပ် ဘဲနန့် ကိုယ့် ခြံမားမှာပင် အစာကို လိုသလောက် လှောင်ထားနှိုင်ရေ အဆင့်သို့ လူသားတိမာ ပြောင်းလဲ တိုးတက်လာခ လေလီရေ။ ယင်းခါ နီရာ ရွှိပြောင်းနီထိုင်ခြင်း မပြုဘဲနန့် ကျယ်ဝန်း ပြန့်ပြူးသော မြက်ခင်းပြင်ကြီးမာ စိုက်ပျိုးလိုစွာတိကို စိုက်ပျိုးပြီးကေ တိရစ္ဆာန်တိကို ဂွက်လွှတ် မွိးမြူထားခြင်းနန့် ဖြုတ်ယူ ရွှိပြောင်းရ လွယ်ရေ သားရေ တဲအိမ်တိမှ တဆင့် ခိုင်ခံ့ရေ အုတ်အိမ်တိ အဆင့်သို့ တိုးတက်လာရေ ခေတ်သို့ ရောက်ဟိလာရေ။ === ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှုတိ တိုးတက် ပွားများလာမှု === လူမျိုးစုများမာ တိရစ္ဆာန်တိကို မွိးမြူလာရာ အချိန်များ ရွိလာရေနန့် အမျှ မျက်စိတဆုံးသော မြက်ခင်းပြင်မာ တိရစ္ဆာန်တိလေ့ တိစွာထက် များလှာရေလှောင် သားရဲတိရစ္ဆာန်တိ၏ မျောက်ခြောက်ခြောက်မှု မဟိတော့သလောက် ဖြစ်သဖြင့် [[မျိုးနွယ်စု]]မာလည်း လူဦးရွီ များလာရေ။ ပိုကျယ်လာရေ [[လယ်ပြင်]]များမာ အလုပ်လုပ်ဖို့နန့် မွိးမြူထားရေ တိရစ္ဆာန်တိကို ထိမ်းကျောင်းနိုင်ဖို့ လူဦးရွီ များများ လိုအပ်လာရေ။ ယင်းချိန်တွင် ချမ်းသာသော လူမျိုးစုမှ ဆင်းရဲသော လူမျိုးစုအား စစ်တိုက်ကာ [[စစ်သုံ့ပန်း]]၊ [[ကျွန်]]တိအဖြစ် ဖမ်းဆီးယူကာ ကိုယ်ရို့အတွက် လိုအပ်ရေ [[လုပ်အား]]ကို ဖြည့်တင်းခြင်းနန့် စစ်ပွဲများ၊ ပစ္စည်းလုပွဲများ ပေါ်ပေါက်လာရေ။ ထို ပစ္စည်းလု၊ လူဖမ်းကာ ကျွန်အဖြစ် အသုံးချရေ စစ်ပွဲတိကို ကာကွယ်နိုင်ဖို့ မျိုးနွယ်စုတိစွာ ရှေးကထက် ပို စုစည်း နီကတ်ရား လူမျိုးစု ဂေါင်းဆောင်၏ ဂေါင်းဆောင်မှု အောက်မာ ကိုယ်ရို့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုကို လုံခြုံစီရန် ခံတပ်နန့် စုပေါင်းနီရေ ရွာတိ တည်ဆောက် လာကတ်တေ။ === နိုင်ငံများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း === အချိန်ကာလ ရွိလာရေနန့် အမျှ မျိုးနွယ်စုတိစွာ ပိုပြီးကေ ကြီးရေထက် ကြီးမား လာကတ်ပြီး ဟိရင်းစွဲ ဒေသ၏ တိရစ္ဆာန် ဂွက်က အလုံအလောက် မကျယ်ပြန့်တော့လို့သော် ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ လူဦးရွီ သိပ်သည်း မှုကြောင့် ပင်ဖြစ်ဖြစ် နယ်မြီသစ်များ ရှာဖွီကာ ရွာချေတိ တည်ထောင်ကတ်ပြန်ရေ။ ထွက်ခွာလာရေ ရွာနန့် ရွာသစ်တိမာ အမျိုးတိရာ ဖြစ်တေအတွက် လူမျိုးစု တစုတည်းကလို့ မှတ်ယူပနာ ယင်းပိုင် ရွာတိ စုစည်း နီထိုင်ကတ်ခြင်းနန့် မြို့တော်များ ပေါ်ပေါက်လာကြ လီဖိရေ။ ယင်းပိုင် လူဦးရွီ တိုးတက်လာမှုနန့် တတူ အသစ်၊ အသစ် ထပ်မံ ပေါ်ပေါက်လာရေ မြို့တော်တိ၏ စုပေါင်းခြင်းက နိုင်ငံများ စတင် ပေါ်ပေါက်လာကတ်ခြင်း ဖြစ်လီရေ။ == ဝေါဟာရ == နိုင်ငံ ဟူရေ ဝေါဟာရအား တိုင်းပြည်၊ နိုင်ငံတော်၊ [[အစိုးရ]]ကိုပါ ရည်ညွှန်းလို့ အသုံးပြုလေ့ ဟိရေ။ များရေအားဖြင့် နိုင်ငံများမာ ဌာနေ ဒေသခံ လူမျိုးတိ၏ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေ အစိုးရ တရပ်က အုပ်စိုးလိဟိရေ။ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် မရဟိကေလည်း ထိုနိုင်ငံ ကိုယ်မာက ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ဟိခရေ နိုင်ငံတနိုင် ဖြစ်ခရေက တကြောင်း၊ စုစည်းထားကာ နာမည် တခုတည်း ခေါ်ဆိုရေ နိုင်ငံစု တခုမှ ဖြစ်ပနာသော် ပင်ဖြစ်ဖြစ် တချို့ အကြောင်းအရာ များမာ နိုင်ငံ တနိုင်ငံ သတ်သတ် အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရရေ ပြည်နယ်ကြီးတိလေ့ ဟိတတ်ရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် စုစည်းထားရေ ဘုရင်အုပ်စိုးရေ တိုင်းပြည် ([[United Kingdom]])မှ [[အင်္ဂလန်]]၊ [[စံဂိုး့တလန်]]နန့် [[ဝေလ]] နယ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ [[အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု]] မှ စုစည်းထားရေ ပြည်နယ်တိကမူ နိုင်ငံဟောင်းများ မဟုတ်ခဲ့ရေ အနိန်နန့် နိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုသုံးစွဲ ခံရနိုင်ခြင်း မဟိချေ။ တချို့နိုင်ငံများ မာမူ ကိုယ့်နိုင်ငံကို မှီခိုသော ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြီများ ဟိပြန်ရေ။ [[ဗြိတိသျှ ဗားဂျင်း ကျွန်းများ]]၊ [[နယ်သာလန် အနောက် ကျွန်းစု]] နန့် [[အမေရိကန် ဆမိုဝါ]] ရို့ကဲ့သို့ ဖြစ်တေ။ ထိုနယ်မြီတိမာ သီးသန့် နယ်မြီမာ ရပ်တည်နီကြ ကေလေ့ မှီခိုရေ နိုင်ငံနန့် ဇာလောက် ကွာဝီးသည် ဖြစ်ပါစီ ထိုနိုင်ငံ၏ နာမည်ကိုရာ ဖော်ပြကတ်လီရေ။ နိုင်ငံ၊ တိုင်းပြည်တိကို နှစ်သိုက်ထောင်စနစ်နန့်သော်လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုစနစ်နန့်သော်လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းပုံဖော်ကတ်တေ။ ထင်ရှားရေ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတချို့မာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ဂရိတ်ဗြိတိန် နန့် ဂျာမဏီ နိုင်ငံရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ == နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ အခြီခံ အချက်အလက်တိ == နိုင်ငံ တနိုင်ငံမာ နိုင်ငံအား ထိရောက်စွာ အုပ်ချုပ်နှိုင်ရေ အစိုးရတရပ်နန့် ကာကွယ်ရီးအတွက် စစ်တပ် ဟိရေ။ ယေဘုယအားဖြင့် တူညီရေ ယိုင်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနန့် အရာ အခြီခံ အချက်အလက်တိကို လက်ခံ ထားဟိရေ ပြည်သူလူထု ဟိရေ။ ယင်းအပြင် ကိုယ်ပိုင် အမျိုးသားရီးဆိုင်ရာ ယိုင်ကျေးမှုစရိုက်လက္ခဏာများ လည်းအသီးသီးဟိကတ်တေ။ တိကျသော [[ပထဝီ]]အရ သတ်မှတ်ထားရေ မြီနိန်ရာ ဟိရေ။ ယပြီးနောက်ဆုံး နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းနန့် ဆက်ဆံရီးမာ အခြားနိုင်ငံတိက ယင်းချင့် နိုင်ငံတနိုင်ငံ တည်ဟိနီပါရေဟု တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ဟိစီရပေမည်။ == မှီငြမ်း == * [http://en.wikipedia.org/wiki/Country Country (Wikipedia, the free encyclopedia)] * [http://en.wikipedia.org/wiki/Human_history Human History (Wikipedia, the free encyclopedia)] * လူကျော် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) {{DEFAULTSORT:န}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတိ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]] fjz4r7jktvzf7sto13620z9e6by16v0 0 6200 21921 2026-10-15T13:25:56Z Retkhaberi 224 Created page with "{{unreferenced|date=23 Jul 2021}} အစိုးရ ဆိုစွာ တိုင်းပြည်တခု၏ အချုပ်အခြာအာဏာ အားလုံးကိုလည်းကောင်း၊ အားလုံး မဟုတ်ဘဲ အုပ်ချုပ်ရီး အာဏာ တခုတည်းကို လည်းကောင်း ကိုင်တွယ် အုပ်ချုပ်ရရေ လူပုဂ္ဂိုလ..." 21921 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=23 Jul 2021}} အစိုးရ ဆိုစွာ တိုင်းပြည်တခု၏ အချုပ်အခြာအာဏာ အားလုံးကိုလည်းကောင်း၊ အားလုံး မဟုတ်ဘဲ အုပ်ချုပ်ရီး အာဏာ တခုတည်းကို လည်းကောင်း ကိုင်တွယ် အုပ်ချုပ်ရရေ လူပုဂ္ဂိုလ် တဦး တယောက် (သို့) အဖွဲ့အစည်း တရပ် ကိုဆိုလိုရေ။ ==အစိုးရ တရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်နှိုင်ရေ အချက်တိ== အစိုးရ တရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်နှိုင်ဖို့အတွက် အောက်ပါ အချက်တိနန့် ကိုက်ညီဖို့ လိုအပ်တေ။ *အုပ်ချုပ်ခံ ပြည်သူဟိခြင်း *သံတမန် ဆက်သွယ်မှုဟိခြင်း *ပြည်သူရို့က ရွီးကောက် တင်မြှောက်ထားခြင်း နန့် *အမိန့်ပီးနှိုင်ရေ အာဏာဟိခြင်းရို့ ဖြစ်တေ။ ==အစိုးရ နှစ်မျိုး== တိုင်းပြည် တခုကို အုပ်ချုပ်ရေ အစိုးရ ကို သတ်မှတ်ရာမာ ဥပဒေ ပညာသျှင်တိက အာဏာ လက်ခံ အစိုးရ (ဒီဂျူရီ / de jure) နန့် အာဏာ လက်ကိုင်အစိုးရ (ဒီဖက်တို / de facto) ဆိုပနာနှစ်မျိုး သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ==အာဏာ လက်ကိုင် အစိုးရ== တိုင်းပြည် အာဏာကို ပြည်သူရို့၏ ရွီးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရရေမဟုတ်ဘဲ (သို့) အာဏာကို ပြည်သူရို့က အပ်နှင်းသည် မဟုတ်ဘဲ အာဏာသိမ်းခြင်း (သို့) အကြောင်း အမျိုးမျိုးဖြင့် အာဏာကို ရယူထားရေ အစိုးရမျိုးကို ဆိုလိုရေ။ ထိုအစိုးရမျိုးသည် အစိုးရအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုနှိုင်ရေ သတ်မှတ်ချက် ၄ ချက်မာ ပြည်သူရို့က ရွီးကောက်တင်မြှောက်ထားခြင်း ဟူရေ အချက်မှ လွှဲကာ ကျန်အချက်တိနန့် ပြည့်စုံယင့်အတွက် အစိုးရ အဖြစ် လက်ခံ သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ==အာဏာ လက်ခံအစိုးရ== တိုင်းပြည် အာဏာကို ပြည်သူရို့က တရားဥပဒေ နည်းလမ်းကျ ရွီးကောက်တင် မြှောက်ခြင်းခံရရေ အစိုးရ ဖြစ်တေ။ တနည်းဆိုကေ အာဏာကို ပြည်သူရို့ က အပ်နှင်းခြင်းကို လက်ခံထားရေ အစိုးရဖြစ်တေ။ ထိုအစိုးရမျိုးသည် အသိအမှတ်ပြု ရဖို့အချက်အားလုံး (၄ ချက်လုံး) နန့် ကိုက်ညီယင့်အတွက် အစိုးရ အဖြစ်လက်ခံ သတ်မှတ်ကတ်တေ။ ==အစိုးရ၏ တာဝန်== အစိုးရ တရပ်ဖြစ်လာစွာနန့် တတူ တိုင်းပြည်၏ အချုပ်အခြာအာဏာ ကို ကိုင်တွယ်ကာ တိုင်းပြည်နန့် ပြည်သူရို့၏ အကျိုးကို ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံ ဥပဒေ အရ (ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံ ဥပဒေဟိကေ) ထိန်းသိမ်း ဖော်ဆောင်ရန်၊ တိုင်းပြည်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ ပြည်သူရို့၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကိုဖော်ဆောင်ရန်၊ ကိုယ့်နိုင်ငံကို ကာကွယ်ရန် တာဝန်ဟိလီရေ။ ==အစိုးရအဖွဲ့== အစိုးရဖြစ်ရေ လူပုဂ္ဂိုလ် ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အဖွဲ့အစည်း ပင်ဖြစ်ဖြစ် တိုင်းပြည် အာဏာကို ကိုင်တွယ် ကျင့်သုံးပြီးကေ အုပ်ချုပ်ဖို့အတွက် အစိုးရအဖွဲ့ (ကတ်ဘိနက်) ကိုဖွဲ့စည်းကာ သတ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနများမာ အကြီးအကဲ ဝန်ကြီးတိကို ရွီးချယ် ခန့်အပ်မြဲဖြစ်တေ။ ထိုဝန်ကြီးတိကို ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံ ဥပဒေ အရ လွှတ်တော်ဖွဲ့ စည်းထားကေ လွှတ်တော်မှ အတည်ပြု ပီးဖို့ လိုအပ်ရေ။ သက်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးတိစွာ ကိုယ်ရို့၏ ဝန်ကြီးဌာန များမာ အကြီးအကဲ အဖြစ် တာဝန်ယူကာ လုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ရရေ။ သမ္မတစနစ်‎မာ သမ္မတက တာဝန်ခံပြီး၊ ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ် မာ ဝန်ကြီးချုပ်က တာဝန်ခံရေ။ ယင်းပိုင် ဌာနလက်ကိုင်ဝန်ကြီးများ အပါအဝင် ဌာနလက်ကိုင် မဟုတ်ရေ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးတိကို လည်း လိုအပ်လျှင် လိုအပ်ပိုင် ခန့်အပ်လိဟိရေ။ ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ် ကျင့်သုံးရေ နိုင်ငံများမာ ဝန်ကြီးအဖွဲ့အထဲ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုကို စီမံခန့်ခွဲရန် အတွက် အထဲဝန် ရာထူးဖြင့် ဝန်ကြီးတဦးကို တရားဝင် ခန့်အပ်လိဟိရေ။ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရီးမှူးချုပ်ဟောင်း ဦးသန့် သည် မြန်မာနိုင်ငံမာ ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ ခေတ်က ဦးနု အစိုးရအဖွဲ့မာ အထဲဝန် အဖြစ် ကာလအတန် ကြာထမ်းဆောင်ခဖူးရေ။ ==အစိုးရဆိုရေအသုံးအနှုန်း၏အဓိပ္ပယ်ဖွင့်ဆိုချက်== လူမှုရီးသိပ္ပံ မာ အစိုးရ ဟူရေ အသုံးအနှုန်းမာ ပီးထားရေ ကာလအထဲ (နိုင်ငံ-) ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ တခုကို အုပ်ချုပ်ရီး ဗျူရိုကရေစီစနစ် အရ ဖွဲ့စည်းထားရေ သီးသန့် လူအသင်းအဖွဲ့ တခုနန့် ထိုသူရို့မှ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားရေ အုပ်ချုပ်ရီး အဖွဲ့အစည်းတိ၏ ဆောင်ရွက်ပြုမူပုံတိကို ရည်ညွှန်းပါရေ။ ဆိုလိုစွာမှာ အစိုးရဆိုစွာ နိုင်ငံတော်၏ စွမ်းအားတိကို အသုံးချနှိုင်ရေ နည်းလမ်းများ ဖြစ်တေ။ စိုင်ဆက်မပြတ် ဆက်ခံလာရေ အစိုးရ အမျိုးမျိုးရို့မှ ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံတော်ရို့ ၏ တာဝန်တိအား ထမ်းဆောင်လာကတ်တေ။ ဆက်ခံလာရေ အစိုးရတခုအား နိုင်ငံရီးဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် သီးသန့် အထူးဆောင်ရွက်သော၊ အထူးအခွင့်အရီးခံ ပုဂ္ဂိုလ်တိအား လူထုတရပ်လုံးမှ ရာထူးအခြီအနီ၊ အဖွဲ့အစည်းတိနန့် ခွဲခြားပနာ ဖွဲ့စည်းထားဟိရေ။ ထိုသူရို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်စွာရို့မာ တည်ဟိရေ ဥပဒေရို့ အား အာဏာတည်စီရန်၊ ဥပဒေသစ်ရို့ကို ပြဋ္ဌာန်းရန် နန့် အကြမ်းဖက်မှုတိ ကို တဦးတည်းချုပ်ကိုင်မှုဖြင့် ပဋိပက္ခ တိကို ကြားဝင်စီစပ်ပီးဖို့ ဖြစ်တေ။ အချို ့ သော လူ့အဖွဲ့အစည်းများမာ ထိုအုပ်စုမာ ကိုယ်ပိုင်ရပ်တည်သူ တနည်း အမွီဆက်ခံသူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ အရာ လူ့အဖွဲ့အစည်းများမာ အထူးအနိန်နန့် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများ မာ နိုင်ငံရီးအခန်းကဏ္ဍ ဟိသိမ့်ကေလေ့ ထိုရာထူးတိကို အမှန်အကန်ဆောင်ရွက်ထမ်းဆောင်သော လူတိမာ တနားတခါ ပြောင်းလဲလိဟိရေ။ ==အစိုးရနန့်နိုင်ငံတော်== အနောက်နိုင်ငံ လူ့အဖွဲ့အစည်း အများစုမာ အစိုးရ နန့် နိုင်ငံတော်အကြားမာ ပြတ်ပြတ်သားသား ကွဲကွဲပြားပြား ဟိလှရေ။ ပြည်သူလူထုမှ လက်မခံသော ထိုအစိုးရ (နမူနာဖြင့်ဆိုရကေ တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲမာ ပြန်ပနာ ရွီးချယ်မှုမဟိခြင်း) အနေနန့် နိုင်ငံတော်ကိုယ်တိုင်၏ လက်မခံမှုကို တက်စားပြုခြင်းမဟိပါ (ဆိုလိုစွာမှာ ယင်းသည် အစိုးရ၏ သီးသန့် မူဘောင်ပုံသဏ္ဍန်ပင် ဖြစ်တေ)။ ယကေလေ့သော့ အချို့ အကြွင်းမဲ့အာဏာသျှင်စနစ် ကျင့်သုံးသော အစိုးရရို့မာ အစိုးရစနစ် နန့် နိုင်ငံတော်အကြားမာ ချယှင်းလလင်း ခွဲခြာထားခြင်းမဟိပါ။ စင်စစ်အားဖြင့် ထိုစနစ်မျိုးဟိ ဂေါင်းဆောင်တိစွာ အစိုးရပုံစံနန့် လုပ်ငန်းစဉ်များ နန့်ပတ်သက်ပြီး သူရို့တကိုယ်ကောင်း အကျိုးအမြတ်အတွက် တပေါင်းတည်းဖြစ်စီရန် ရည်ရွယ်ချက်ဟိဟိနန့် အစိုးရစနစ် နန့် နိုင်ငံတော်အကြား မကွဲပြားစီရန် မှုန်ဝါးဝါးထားကတ်တေ။ ==အိုင်ဘင် ခါဒန်၏ဖွင့်ဆိုချက်== ၁၄ ရာစု အာရပ် ပညာသျှင် Ibn Khaldun (အိုင်ဘင် ခါဒန်) ကအစိုးရဟူစွာကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရာမာ "မတရားမှုတိကို အရာသူတိ ပြုလုပ်မည်ထက် မိမိ ပြုလုပ်မိမည်ကို ကာကွယ်မှုပြုရေ အဖွဲ့အစည်း" ဟုဖွင့်ဆိုခရေ။ ဗြိတိန် အတွေးအခေါ် နန့် မနုဿဗေဒ ပညာသျှင် Ernest Gellner (အာနပ် ဂဲနာ) က Ibn Khaldun (အိုင်ဘင် ခါဒန်) ၏ ဖွင့်ဆိုချက်မာ နိုင်ငံရီးသီအိုရီ သမိုင်းတလျှောက်မာ ကောင်းဘီယက်ဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခရေ။ Ibn Khaldun (အိုင်ဘင် ခါဒန်) အတွက်မူအစိုးရဟူသည်ထိန်းချုပ်မှုတိပြုရာမာ အနည်းဆုံးမလုပ်မဖြစ်ပြုရဖို့ အရာမျိုးကိုရာ လိုအပ်ရေအဆိုးတခုအနိန်နန့် ပြုသင့်သည်၊ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ယင်းမာ လူသားအချင်းချင်း ချုပ်ချယ်မှုပင် ဖြစ်တေ။ ==အရာဖတ်ရန်== * [[အစိုးရစနစ်များစာရင်း]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:အုပ်ချုပ်ရီး]] [[Category: နိုင်ငံရီး]] [[Category:အုပ်ချုပ်ရီး ပုံစံတိ]] [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးတိ]] gmhmb75yhlr31oy5zprc2zuewvghf90 0 6201 21922 2026-10-15T13:43:24Z Retkhaberi 224 Created page with "[[File:Election MG 3455.JPG|thumb|right]] [[ဖိုင်:Democracy_Index_2022.svg|thumb|400px|''Democracy Index 2022'']] '''ဒီမိုကရေစီ''' (Democracy) စွာ ဒေခေတ်သစ်နိုင်ငံရီး အတွေးအခေါ်အယူအဆတိအနက် တန်ဖိုးအထားခံရဆုံးဖြစ်တေ။ နိုင်ငံရီးစနစ်မျိုးစုံဟိကတ်ရာမာ..." 21922 wikitext text/x-wiki [[File:Election MG 3455.JPG|thumb|right]] [[ဖိုင်:Democracy_Index_2022.svg|thumb|400px|''Democracy Index 2022'']] '''ဒီမိုကရေစီ''' (Democracy) စွာ ဒေခေတ်သစ်နိုင်ငံရီး အတွေးအခေါ်အယူအဆတိအနက် တန်ဖိုးအထားခံရဆုံးဖြစ်တေ။ နိုင်ငံရီးစနစ်မျိုးစုံဟိကတ်ရာမာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အာဖရိကတိုက်မှ တပါတီစနစ်ဖြင့် အုပ်စိုးသော နိုင်ငံမျိုးစုံနန့် ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံတိအားလုံးက ယင်းရို့ကို ယင်းရို့ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတိအဖြစ် ဖော်ပြလိ့ဟိရေ။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်မာ ဒီမိုကရေစီရီးရာ ယူနက်စကိုညီလာခံ ကျင်းပရေအခါမာ ဒေအယူအဆ၏ မရှင်းလင်း မပြတ်သားသော စရိုက်လက္ခဏာကို တွိဟိရရေ။ နိုင်ငံရီးစနစ်အပြည့်အဝဟိကြောင်း ကြေညာဖော်ပြကြရေ တက်ရောက်ရေ နိုင်ငံပေါင်း (၅၀) ကျော်ရို့က ယင်းရို့မာ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်ရီး (တခါတရံမာမူ ယင်းရို့နိုင်ငံမာရာလျှင်) ဟိရေဟု အခိုင်အမာ ဆိုကတ်တေ။ ဇာပိုင်ပင်ဆိုစီမူ ဒီမိုကရေစီ၏ အနှစ်အရရာမာ ပြည်သူ့ပါးကဆင်းသက်လာရေအာဏာကို ပြည်သူရို့အတွက် ပြည်သူရို့ထံကို ပြန်ပနာစီးဆင်းစီခြင်းပင်ဖြစ်တေ၊ == စကားလုံးရင်းမြစ် == ဒီမိုကရေစီဆိုရေ စကားရပ်ရေ ရှီးဟောင်း[[ဂရိဘာသာစကား|ဂရိ]]စကားလုံး demos (ပြည်သူလူထု) နန့် kratos (အာဏာ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်တေ။ ပြည်သူအများ အာဏာပိုင်စိုးသော စနစ်ကို ခေါ်ဆိုရေ။ ဒေမိုး (လုပ်သားပြည်သူ/တိုင်းသူပြည်သား) နန့် ကရွီးစီးယား (အာဏာ/အာဏာပိုင်စိုးမှု) ပေါင်းစည်းပြန်ဆိုကေ ပြည်သူအများစုပေါင်းပါဝင် အာဏာပိုင်စိုးသော စနစ်ဟု ဆိုနှိုင်ကြောင်းလည်း ဖွင့်ဆိုချက်ဟိရေ။ ရှီးခေတ် ဂရိမြို့ပြနိူင်ငံတိက နိုင်ငံသားများစွာ အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာတိမာ တိုက်ရိုက်ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်းကို ဆိုလိုရေ။ စကားလုံးသဘောအရ ဒီမိုကရေစီဆိုရေ အဓိပ္ပာယ်ကို အများအကျဖော်ပြထားခြင်း မဟိကေလေ့ အဆုံးမာ နိုင်ငံရီးအာဏာသည် အရွယ်ရောက်ပြီးဖြစ်တေ ပြည်သူလူထု တရပ်လုံး၏ လက်တွင်းမာရာဟိရေ။ အဖွဲ့ငယ် အုပ်စုငယ်များမာ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်မဟိဟု အဓိပ္ပာယ်ထွက်စွာထက် စိကေချေလှောက်သာ ပိုရေ။ ဒီမိုကရေစီဆိုစွာမာ ယင်းဝေါဟာရနန့် တွဲဖက်ပြီး ဝိသေသပြုရေ စကားလုံးစကားရပ်ရို့နန့် ပူးတွဲမှရာ ပိုပြီးကေ အသုံးဝင်သော အဓိပ္ပာယ်ထွက်ရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် [[လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရေစီ]] (Liberal Democracy)၊ [[ကိုယ်စားပြုဒီမိုကရေစီ]] (Representative Democracy)၊ [[ပါဝင်လုပ်ဆောင်ဒီမိုကရေစီ]] (Participatory Democracy) တနည်း [[တိုက်ရိုက်ဒီမိုကရေစီ]] (Direct Democracy) အစဟိစွာရို့ဖြစ်ကတ်တေ == နောက်ခံသမိုင်းအစ == {{Basic forms of government}}သမိုင်းကြောင်းအရ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကိုစတင်ကျင့်သုံးသူတိမာ ဂရိမြို့ပြနိူင်ငံ အေသင်နန့် စပါတာမြို့ပြနိူင်ငံရို့ဖြစ်တေ။ ယင်းခါကာလက အေသင်မြို့ပြနိူင်ငံ၏လူဦးရွီမာ မများပိုင် [[အေသင်]]ဒီမိုကရေစီစနစ်မာပါဝင်သူ နိုင်ငံသားဦးရီမာလည်း များရေလို့ မဆိုသာပါ၊၊ လူဦးရွီစုစုပေါင်း၏ သုံးပုံတပုံ နီးနီးဟိရေ ကျွန်လူတန်းစားတိနန့် ကျန်သုံးပုံတပုံလှောက်ဟိရေ နိုင်ငံခြားသားတိမာ နိုင်ငံသားဟုသတ်မှတ်ခြင်းမခံရလို့ ပါဝင်နိုင်ခြင်းမဟိပိုင် နိုင်ငံသားတိမာလည်း အရွယ်ရောက်ပြီးသော အမျိုးသားတိသာ ပါဝင်ခွင့်ရရေအတွက် အေသင်၏ဒီမိုကရေစီ စနစ်မာ များစွာကျိုင်းမြောင်းရေလို့ ဆိုရပါဖို့။ === အေသင်မာ ကျင့်သုံးသောစနစ် === အေသင်မြို့ပြနိူင်ငံမာ ဟိရေလူမျိုးစုဆယ်စုမှ ရွီးချယ်ထားရေ လူထုကောင်စီဖြင့် အစိုးရတာဝန်တိကို ထမ်းဆောင်ရေ။ လူမျိုးစုတစုအတွက် ကိုယ်စားလှယ်ငါးဆယ်စီရွီးချယ်ထားပနာ စုစုပေါင်းကိုယ်စားလှယ်ငါးရာပါဝင်ရေအတွက် ငါးရာကောင်စီလို့လေ့ ခေါ်ဆိုကတ်တေ။ အချုပ်အခြာအာဏာမာ ထိုကောင်စီလက်ထဲမာဟိကေလေ့ အရေးကြီးကိစ္စများ ဆောင်ရွက်စရာဟိလျင် လူထုအစည်းဝီးသို့တင်ပြကာ သဘောတူညီမူ့ရယူရေ။ ပီရစ်ကလီး(၄၆၁-၄၃၁ဘီစီ) လက်ထက် မာထိုဒီမိုကရေစီ စနစ်ပီပီပြင်ပြင်ထွန်းကားခရေ။ လေးလတခေါက်ကျင်းပရေ လူထုအစည်းအဝေးကို အသက်၂၀ ပြည့်ပြီးရေ နိုင်ငံသားတိုင်းတက်ရောက်နှိုင်ရေ။ လူဦးရွီ ၆၀ဝ၀ ကျော်ပါက အစည်းအဝေးအထမြောက်ရေ။ မဲခွဲဆုံးဖြတ်ကတ်တေကြောင့် တိုက်ရိုက်ဒီမိုကရေစီစနစ် သဘောဖြစ်တေ။ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ရေ တိုက်ရိုက်ဒီမိုကရေစီ စနစ်ဟုခေါ်ဆိုနှိုင်ရေ။ === စပါတာမာ ကျင့်သုံးရေ စနစ် === စပါတာမြို့ပြနိူင်ငံအုပ်ချုပ်ရီးစွာ ရောနှောနိန်ရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ဖြစ်တေ။ စပါတာနိုင်ငံကို စတင်တည်ထောင် ခရေ စစ်ဂေါင်းဆောင်နှစ်ဦးကို အာဏာတူဘုရင်အဖြစ် ခန့်အပ်ထားရေ။ အထက်လွှတ်တော် ဆီးနိတ်ပုံစံမျိုး ဖွဲ့စည်းထားရေ အသက်၆၀ ကျော်ကောင်စီဝင်သုံးဆယ်ပါဝင်ရေ ဂျီရူးရှ (Gerusia) ခေါ်ဥပဒေပြုကောင်စီ လည်းဟိရေ။ ဘုရင်နှစ်ပါးမာ ထိုအဖွဲ့ထဲမာလည်းပါရေ။ အသက်၃၀ အထက်ယောက်ျားမှန်သမျှ ပါဝင်ရေ အယ်ပယ်လာ (Appella) ခေါ်လွှတ်တော်လည်းဟိရေ။ တနှစ်တခေါက်ကျင်းပသော ထိုလွှတ်တော်မာ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ တိုင်းရီးပြည်ရာများဆွေးနွေးခြင်း၊ဥပဒေပြုကောင်စီဝင်များရွီးချယ်ခြင်း၊ ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ် ကြိုးကိုင်အဖွဲ့ဝင် ငါးဦး(Ephors) ကိုရွီးချယ်ခြင်းစရေ ကိစ္စများကိုဆောင်ရွက်ရေ။ ထိုအီဖွစ်ငါးဦးနန့် ဥပဒေပြုကောင်စီကသာ အာဏာဟိပြီးး ဘုကေမှာရုပ်သေးသတ်သတ်ဖြစ်တေ။ ရီပတ်ဘလီကန် ဆန်သော ဒီမိုကရေစီဟုခေါ်ဆိုနှိုင်ကေလေ့ လွှတ်တော်တက်ခွင့်ရရေ လူဦးရွီမာ တနိုင်ငံလုံး၏ ငါးရာခိုင်နှုန်းလှောက်ရာဟိရေ။ ယင်းအတွက်နန့် လူနည်းစုဒီမိုကရေစီ လို့လေ့ ခေါ်ဆိုနှိုင်ရေ။ <ref>ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရီးအတွေးအမြင်သမိုင်း၊ သစ္စာနီ</ref> ===အိန္ဒိယခေါ် မဇ္ဈိမဒေသမာ ကျင့်သုံးသောစနစ်=== ဘီစီ (၆၀၀) ဝန်းကျင်ခန့်မာ အိန္ဒိယဒေသမာ သံဃစနစ်နန့် ဂဏစနစ်ကျင့်သုံးရေ လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံတိကဲ့သို့သော ရှီးဦးဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းများ ဟိခကြောင်းနန့် လေးရာစုအထိ တည်တန့်ခကြောင်း ဆိုကတ်တေ။ ဂရိ သမိုင်းပညာသျှင် ဒိုင်ယာဒေါရပ်စ်က အလက်ဇန်ဒါး(ဘုရင်) ခေတ်ပြီး နှစ်(၂၀၀) ခန့်မာ အိန္ဒိယမာ လွတ်လပ်သော ဒီမိုကရေစီ တိုင်းပြည်တချို့ဟိခရေဟု ရီးသားခရေ။ ယကေလေ့ တိကျရေ အသေးစိတ်အချက်တိကိုကား ဖော်ပြခခြင်းမဟိပါ။<ref>{{cite wikisource |title=Historical Library |author=Diodorus Siculus |translator=G. Booth |year=1814}} 2.39</ref> [[File:Mahajanapadas (c. 500 BCE).png|right|250px|thumb|မဇ္ဈိမဒေသတိုင်းကြီး (၁၆) တိုင်းနန့် ငယ်ရေ တိုင်းပြည်များ]] မဇ္ဈိမဒေသမာ တိုင်းကြီး (၁၆) တိုင်းနန့် ငယ်ရေ တိုင်းပြည်တိနန့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားရေ။ မဇ္ဈိမဒေသနန့် ထိုငယ်ရေ နိုင်ငံများမာ သကျမျိုးနွယ်များ၊ ကောလိယမျိုးနွယ်များ၊ မာလမျိုးနွယ်တိနန့် လိစ္ဆဝီ မင်းမျိုးနွယ်များမာ ရွီးကောက်တင်မြောက်ရေစနစ် (အစိုးရ) ကို ကျင့်သုံးရေ။ လိစ္ဆဝီမျိုးနွယ်မာ အခြီခံအားဖြင့် (၇,၀၇၇) မင်းတိနန့်ဖြင့် အစိုးရအုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း ဟိကာ ယင်းသူတိမာ အရေးပါသော မိသားစုတိ၏ ဂေါင်းဆောင်များဖြစ်ကတ်တေ။ အခြားတစ်ဖက်မာလည်း ဂေါတမဗုဒ္ဓလက်ထက်ဝန်းကျင်ခန့်မာ သကျ၊ ကောလိယ၊ မာလနှင် လိစ္ဆဝီ မျိုးနွယ်ရို့စွာ ဆင်းရဲ၊ ချမ်းသာ လူတန်းစားတိအတွက် ညီလာခံ (လွှတ်တော်) တရပ်ကို ဖွင့်လှစ်ထားဟိပီးခရေ။<ref>{{cite book |last=Robinson |first=E. W. |title=The First Democracies: Early Popular Government Outside Athens |publisher=Franz Steiner Verlag |year=1997 |url = https://books.google.com/books?id=T1kfcobFRSMC |isbn = 3-515-06951-8 |page=23}}</ref> အစောပိုင်း သမ္မတစနစ်ကျင့်သုံးနိုင်ငံများ (ဂဏသံဃစနစ်)<ref name="Thapar">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-5irrXX0apQC&pg=PA147 |title=Early India: From the Origins to AD 1300|last=Thapar|first=Romila|authorlink=Romila Thapar|year=2002|work=Google Books|publisher=University of California|pages=146–150|accessdate=28 October 2013|isbn=9780520242258}}</ref> မာ မာလတိုင်း၏ ကုသိနာဂါရ (သို့) [[ကုသိနာရုံပြည်|ကုသိနာရုံမြို့]]မှ မာလမင်းများ၊ ဝဇ္ဇီတိုင်း လိစ္ဆဝီမင်းရို့၏ [[ဝေသာလီပြည်|ဝေသာလီမြို့]] များစွာ ဘီစီခြောက်ရာအစောပိုင်းမှ အေဒေလေးရာစုအထိ တည်ဟိခရေ။<ref>Raychaudhuri Hemchandra (1972), ''Political History of Ancient India'', Calcutta: University of Calcutta, p.107</ref> ထိုမျိုးနွယ်စုများမာ အထင်ရှားဆုံးမာ ဝိဇ္ဇီတိုင်း၏ လိစ္ဆဝီမင်းများ ဖြစ်တေ။<ref>{{cite book|title=Republics in ancient India|url=https://books.google.com/books?id=zcoUAAAAIAAJ&pg=PA93|publisher=Brill Archive|pages=93–|id=GGKEY:HYY6LT5CFT0}}</ref> ပညာသျှင်များစွာက ဒေဖော်ပြပါ အစိုးရစနစ်တိကို ကောင်းဘီယက် ဇာပိုင်ဖော်ပြရဖို့နည်း ဆိုရေ ကိစ္စအပေါ် အယူအဆကွဲပြားကတ်တေ။ တချို့က လွှတ်တော်(ညီလာခံ) ဟိနီခြင်းကို ဗွေယူကတ်ယား ဒီမိုကရေစီဆိုပနာ ဖော်ပြကတ်တေ။ တချို့မာမူ အထက်တန်းလွှာများ (မိသားစု) ၏ အုပ်စိုးမှုနန့် လွှတ်တော်(ညီလာခံ) ကို ဖြစ်နှိုင်သမျှထိန်းချုပ်ထားခြင်း (တစုတဖွဲ (သို့) အထက်တန်းလွှာ မိသားစု ကသာ အာဏာဟိခြင်း) ဟု အရေးပီးဖော်ပြကတ်တေ။<ref>{{cite book |last=Bongard-Levin |first= G. M. |title=A complex study of Ancient India |publisher=South Asia Books |year=1986 |url= |isbn=81-202-0141-8|pages=61-106 }}</ref><ref>{{cite book |last=Sharma |first= J. P. |title=Aspects of Political Ideas and Institutions in Ancient India |publisher=Motilal Banarsidass |year=1968 |url = https://archive.org/details/trent_0116301966747 |url-access=registration |pages=-09-22}}</ref> လွှတ်တော်သည် ထင်ရှားသော အာဏာဟိကေလေ့ အခက်အခဲတချို့မာ ထိုလွှတ်တော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အာဏာရဟိမှုသည် လူထုတရပ်လုံးနန့် သက်ဆိုင်ခြင်းဟိ မဟိကိုကား သက်သီထင်ရှားမဲ့နေခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ == ကွဲပြားရေ အယူအဆနန့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတိ == မျက်မှောက်ခေတ်မာ တိုင်းနိုင်ငံများစွာ လူဦးရွီ အဆမတန် များပြားလာသဖြင့် ဂရိမြို့ပြနိူင်ငံများခေတ်ကပိုင် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရီးမာ ပြည်သူရို့ တိုက်ရိုက်ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရန် မဖြစ်နှိုင်တော့ချေ။ ယင်းအတွက်နန့် အရိပ်ချဒီမိုကရေစီစနစ်ကို သုံးစွဲကတ်ရရေ။ ပြည်သူရို့က ရွီးချယ်တင်မြှောက်လိုက်တေ [[ကိုယ်စားလှယ်]]တိက [[ဥပဒေ]]ပြုရီး [[အုပ်ချုပ်ရီးများ]]နန့် [[တရားစီရင်ရီး]]ရို့ကို ဆောင်ရွက်လားကတ်ရေ စနစ်ဖြစ်တေ။ ဒီမိုကရေစီစနစ်အရ “အစိုးရ”ဟူသည် ပြည်သူအများက ရွီးချယ်တင်မြှောက်လိုက်သော ကိုယ်စားလှယ်တိထဲက နိုင်ငံ၏ နိစ္စဓူဝစီမံခန့်ခွဲရီး တာဝန်တိကို ထမ်းဆောင်ရန် အထက်ဆင့် ရွီးချယ်ခံရရေ အဖွဲ့ဖြစ်တေ။ ပြည်သူရို့၏ ကိုယ်စားလှယ်တိကိုရွီးချယ်ရာမာ လျှို့ဝှက်မဲပီးသောစနစ်ဖြင့် လွတ်လပ်စွာ ရွီးချယ်ခွင့်ဟိရေ။ [[တပါတီစနစ်]]ထားဟိရေ နိုင်ငံများမာကား “ဆိုရှယ်လစ်ဒီမိုကရေစီ”ကို လက်ခံကျင့်သုံးကတ်တေ။ ထိုနိုင်ငံများမာ တခုတည်းသော ပါတီသည် နိုင်ငံဟိပြည်သူအများစုကို ကိုယ်စားပြုရေလို့ ဆိုရေ။ လက်တဆုပ်စာ လူတစု လက်အတွင်းမာ ထင်းထင်းကြီးအာဏာ အပြည့်အဝဟိရေ လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်း (နမူနာ - တတိယကမ္ဘာမှ [[ကွန်မြူနစ်]]နိုင်ငံများ) မာဒီမိုကရေစီဆိုရေ သတ်မှတ်ချက်အပေါ် အကဲဖြတ်မှုကို ကွဲပြားခြားနားမှု ဖြစ်ပေါ်လာရေ။ ဒီမိုကရေစီဆိုစွာမာ စင်စစ်အားဖြင့် အများပြည်သူက အုပ်ချုပ်သည်မဟုတ်ဘဲ ပြည်သူလူထုသည် ယင်းရို့ အကျိုးအတွက် အုပ်ချုပ်ခံရခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခကတ်တေ။ မီခေးလ် [[ဂေါ်ဗာချော့ဗ်]] (Mikhail Gorbachev) စတင်သွပ်သွင်းရေ ပြောင်းလဲမှုတိမရောက်ခင်က [[ဆိုဗီယက်]]ယူနီယံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးအား ကာကွယ်ပြောဆိုသူတိက ဒီမိုကရေစီကျင့်သုံးမုနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ စီးပွားရီး လူမှုရီး တိုးတက်ပြောင်းလဲမှု မဖြစ်သိမ့်သရွိ၊ လိ့ကျင့်ပညာပီးမှုဖြင့် မွီးထုတ်လိုက်သော [[ဆိုရှယ်လစ်]] လူသားစစ်စစ် မပေါ်သေးသရွိ၊ ဆိုလိုစွာမှာ လူထုအနိန်နန့် မှားယွင်းရေ အသိတရားအား ပပျောက်အောင် မလုပ်နှိုင်သိမ့်သရွိဒီမိုကရေစီ လုပ်နည်းလုပ်ဟန်များစွာ အသုံးမဝင်ဘဲ အဆိုးဆုံးအခြီအနီများ ကိုပင် ဖန်တီးပေးလိမ့်မေဟု ဝေဖန်ပြောဆိုကတ်တေ။ ယင်းရို့က အတွန်တက်ကပင်ာ လူအများ၏ အမြင်သည် မှားယွင်းဖောက်ပြန်မှုမှ စင်စစ်မကင်းသိမ့်ပဲ၊ ယင်းအပြင် ကိုယ်ရို့၏ အဓိက လိုအပ်ချက်သည် ဇာအရာ ဖြစ်တေကို ခွဲခြားနိုင်မှု မဟိသိမ့်ပဲ ယင်းရို့၏ ဂေါင်းဆောင်တိကိုကေလည်းကောင်း၊ နိုင်ငံရီး အခွင့်အရီးတိကိုကေလည်းကောင်း ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် မဖြစ်နှိုင်ဟုဆိုကတ်တေ။ <ref>နိုင်ငံရီးအဘိဓာန်၊ အတွဲ (၁)၊ NCGUB</ref> == ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းတိ == ===(၁) နိုင်ငံသားတိုင်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခွင့်ဟိရဖို့=== ဒီမိုကရေစီစနစ်ဆိုစွာမာ အများပိုင်ဆိုင်ရီးစနစ် ဖြစ်တေ။ အများအကျိုးအတွက် အများက ယုံကြည်အားထားနိုင်သူတိအား ကိုယ်စားပြု ဆောင်ရွက် ဖို့အတွက် နိုင်ငံသားတိုင်း ပါဝင်နိုင်ဖို့ စီစိုင်ဆောင်ရွက်ကတ်ရမည် ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံသားတိုင်းရေ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံအလိုက်မာ ဒီမိုကရေစီပုံစံနန့် ကောင်းမွန်သော စီမံခန့်ခွဲအုပ်ချုပ်မှု တိကို ပြုလုပ်ကတ်ရမည်ဖြစ်တေ။ အကြောင်းအရာတခုခု ပြုလုပ်မည်ဆိုကေ ကိုယ့် လုပ်ဆောင်ချက် များစွာ နိုင်ငံသားတိအတွက် အကျိုးဖြစ်စီနိုင်မှု ဟိ၊မဟိ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ကတ်ရမည်ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံသားတိ အကျိုးဟိစေဖို့ အသံ (Voice of citizen) VOC ကိုနားထောင်ပြီး နိုင်ငံသားတိအား ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခွင့် ဟိစီနိုင်ရဖို့ဖြစ်တေ။ ===(၂) သာတူညီမျှ ဟိစီရဖို့=== လူတိုင်းမာ အနည်းနန့်အများဆိုပိုင် အတ္တစိတ်များဟိကတ်တေဖြစ်ရာ အတ္တများလွန်ကဲပြီး စိတ်ထင်တိုင်းပြုလုပ်ကြမည်ဆိုကေ ဒီမိုကရေစီစနစ် နိုင်ငံရီးမာ နိုင်ငံသားတိ၏ ဒဏ်ခတ်မှုအား မလွဲမသွေခံကတ်ရမည် ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံသားတိ၏ အကျိုးကိုမငဲ့ မျက်ကွယ်ပြု ဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင်မည်ဆိုကေလွတ်လပ်ပြီးတရားမျှတသော ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြစ်လှာနှိုင်ဖို့ မဟုတ်။ ယင်းအတွက်နန့် မှန်ကန်သော ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို အကောင်ထည် ဖော်လိုကေ တရားမျှတမှုဟိပြီးး သမာသမတ် တန်းတူညီမျှစိတ်ဖြင့် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ကတ်ရမည် ဖြစ်တေ။ ===(၃) နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာ သည်းခံစိတ် ထားဟိရဖို့=== သည်းခံခွင့်လွှတ်စိတ် ထားဟိနိုင်မှုသည် အလွန်မွန်မြတ်သော စိတ်ဓာတ်ပင်ဖြစ်တေ။ သည်းခံစိတ်သည် ယောနိသောမနသိကာရ ကျင့်စဉ်ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံအရီးနန့် နိုင်ငံသားတိ၏အရီးအတွက် ဆောင်ရွက်ကတ်ရာမာ ဒီမိုကရေစီကြယ်ပွင့် ဘက်တော်သားတိုင်းမာ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံရီးဆိုင်ရာ သည်းခံစိတ် ထားဟိကတ်ရမည်ဖြစ်တေ။ ဆိုးယုတ်သောစိတ်ထားတိကို ဖယ်ယှားယှောင်ကြဉ်ပြီး မွန်မြတ်ရှင်းသန့်သော စိတ်ထားများမွိးမြူပြီး နိုင်ငံတော်အတွက် ကျရာ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက် ကတ်ရမည်ဖြစ်တေ။ ===(၄) တာဝန်ယူမှု ဟိရဖို့=== လူတဦးချင်းစီမာ ကိုယ်ရို့ လုပ်ဆောင်ကတ်ရဖို့ လုပ်ငန်းတိအားအရာတွင်အောင်မြင်စီရန်၊ ရလဒ်တိကောင်းမွန်အောင် လုပ်ဆောင်ကတ်ရမည် စသည်ရို့ကို သိဟိပြီး ကိုယ်ရို့လုပ်ဆောင်ရဖို့ လုပ်ငန်းတိအတွက် တာဝန်ယူမှုတိ ထားဟိရဖို့ဖြစ်တေ။ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်တတ်မှရာ ဂေါင်းဆောင်ကောင်းများ ဖြစ်လှာစီနှိုင်မည် ဖြစ်တေ။ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်နိုင်မှုဟိလီလီ အများယုံကြည်နိုင်မှု ပိုပြီးကေရဟိနိုင်လေ ဖြစ်တေ။ ===(၅) ရိုးသားပွင့်လင်းမှု နန့် ထင်သာမြင်ရာမှု ဟိစီရဖို့=== စီးပွားရီးလုပ်ငန်းများ၊ အဖွဲ့အစည်းများရို့မာ လုပ်ငန်းတိကို ဦးစီးဦးဆောင်ပြုလုပ်သူတိနန့် ဝန်ထမ်းများအကြား ထင်သာမြင်သာဟိစွာ ရိုးသားပွင့်လင်းမှု အပြန်အလှန်ဟိစီကတ်ရမည်ဖြစ်တေ။ ယင်းနည်းတူစွာ နိုင်ငံတိုင်းမာလည်း အထူးအနိန်နန့် ဒီမိုကရေစီစနစ် ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများမာ နိုင်ငံသားတိနန့် နိုင်ငံသားကိုယ်စားပြု အုပ်ချုပ်စီမံ ခန့်ခွဲကတ်ရသူတိအကြားမာ ပွင့်လင်းမြင်ရာမှု ထင်သာမြင်သာဟိစီမှုသည် အခရာသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ဗျယ်ဒေး နိုင်ငံသားတိနန့် အစိုးရအကြားမာ ယုံကြည်မှု မြဲမြံနနောင်းစီဖို့ ဖြစ်တေ။ ===(၆) ပုံမှန်လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတမှုဟိရေ ရွီးချယ်တင်မြှောက်ခွင့်ဟိရဖို့=== ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတိုင်းမာ လွတ်လပ်ပြီးတရားမျှတသော ရွီးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတိကို လေးနှစ်တခေါက် (တနည်း) ငါးနှစ်တခေါက် ကျင်းပပြုလုပ်ကတ်တေ။ ယင်းပိုင်သော ရွီးချယ်မှုမျိုးမာ ပြည်သူလူထု၏ သဖောထား ဆန္ဒတိအနှုန်း လွတ်လပ်စွာ ရွီးချယ်ပိုင်ခွင့်ဟိပြီးး တင်မြှောက်နိုင်ရဖို့။ သတ်မှတ်ချိန်ကာလအထဲ ဖွဲ့စည်းပုံအများ နီရာယူစီကာ အုပ်ချုပ်ပြီး သတ်မှတ်ချိန်ကုန်ဆုံးလားရေအခါ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွီးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတိကျင်းပကာ ပြည်သူလူထုမှ ကြိုက်နှစ်သက်ရေ ကိုယ်စားလှယ်အား ထပ်မံရွီးချယ်တင်မြှောက်မည်ဖြစ်တေ။ ===(၇) စီးပွားရီး လွတ်လပ်ခွင့်ဟိရဖို့=== နိုင်ငံများမာ စီးပွားရီးကို သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံအစိုးရများစွာ ထိန်းချုပ်မှုတိပြုလုပ်ရေအခါမှ မလိုလားအပ်ရေ ကုန်ဈီးနှုန်းများတက်လာခြင်း၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတိ၊ လာဘ်ပီးလာဘ်ယူမှုတိဖြစ်ပေါ်နှိုင်ရေ အတွက် ဒီမိုကရေစီနန့် တွဲဖက်ပြီး ဖော်ဆောင်ရဖို့ စီးပွားရီးစနစ်သည် လွတ်လပ်သော စျီးကွက်စီးပွားရီးစနစ်ပင်ဖြစ်တေ။ လွတ်လပ်သော စျီးကွက်စီးပွားရီးနန့် ဒီမိုကရေစီကို လက်တွဲကျင့်သုံး နိုင်မှကျကေ နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရီး အဘက်ဘက်မှ တိုးတက်လာစီနှိုင်ဖို့ဖြစ်တေ။ ===(၈) အာဏာ အလွဲသုံးစားလုပ်မှုတိ၊ မတော်မတရား အသုံးပြုမှုတိကို ထိန်းချုပ်ရဖို့=== အာဏာအသုံးချမှုလွဲမှားကေ ခြစားမှုတိ၊ မတော်မတရားမှုတိဖြစ်လှာနိုင်တတ်ရေ။ ဒီမိုကရေစီ စနစ်မာ အောက်လွှတ်တော်၊ အထက်လွှတ်တော်တိ၏ သဖောထားအများုင်းသာ လုပ်ဆောင်ကတ်ရမည်ဖြစ်သဖြင့် လူတဦး တယောက်ထံမာ အာဏာအပုံလိုက်မှုမျိုး မဟိသဖြင့် မတရားမှုတိပေါ်ပေါက်ဖို့ အခြီအနီများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကေ လွှတ်တော်အဆင့်ဆင့်မှ ထိန်းချုပ်ရဖို့ဖြစ်တေ။ ထိန်းချုပ်နိုင်စီရေမည်ဖြစ်တေ။ ===(၉) လူ့အခွင့်အရီး ကြေညာစာတမ်းများ ထုတ်ပြန်ထားဟိရဖို့=== ဒီမိုကရေစီစနစ်မာ မွီးရာပါ လူ့အခွင့်အရီးများ ပါဟိရေလူပြီးဖြစ်ပနာ ဒီမိုကရေစီ အစိုးရများစွာ နိုင်ငံသားတိ၏ အခွင့်အရီးတိကို ထိန်းသိမ်းပီးရမည်ဖြစ်တေ။ ဒီမိုကရေစီ မကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများမာ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံဂေါင်းဆောင်များ၊ အုပ်ချုပ်သူ လူတန်းစားများစွာ လူ့အခွင့်အရီး ချိုးဖောက်မှုတိ ဟိနှိုင်ရေ။ ===(၁၀) ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ရွီးချယ်တင်မြှောက်ထားရေ ရလဒ်တိအား လက်ခံနှိုင်ရဖို့=== ဒီမိုကရေစီစနစ်နန့် နိုင်ငံတိုးတက်ယောင် အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ရာမာ သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံတိက ရွီးချယ်တင်မြှောက်သောပွဲများမာ မဲဆန္ဒရှင် နိုင်ငံသားတိ၏ယုံကြည်မှုပျက်ပြားစီနှိုင်ရေ မဲဝါမှု၊ မဲခိုးမှုစရေ မသမာမှုတိ မဟိရယောင် ကြီးကြပ်လုပ်ဆောင်ကတ်ရမည်ဖြစ်တေ။ ===(၁၁) လူ့အခွင့်အရီး ထိန်းသိမ်းရဖို့=== လူသားတိုင်းမာ မွီးရာပါ လူ့အခွင့်အရီးများ ပါလာယားဖြစ်တေ။ လွတ်လပ်စွာ ပညာသင်ကြားနိုင်ခွင့်၊ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုပိုင်ခွင့်၊ လွတ်လပ်စွာ ရီးသားဖော်ထုတ်နှိုင်ခွင့် အစဟိရေ လူ့အခွင့်အရီးတိအား ထိန်းသိမ်းကတ်ရဖို့ ဖြစ်တေ။ ===(၁၂) ပါတီစုံ စနစ်ကျင့်သုံးရဖို့=== ဒီမိုကရေစီဆိုစွာမာ ပြိုင်ဆိုင်မှုတိဟိပါမှ တိုးတက်မှုတိ ဟိနှိုင်ဖို့ဖြစ်ရေအလျောက် ရွီးကောက်ပွဲများမာ ပါတီစုံ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်နိုင်ခွင့် ဟိစီရဖို့ဖြစ်တေ။ ===(၁၃) ဥပဒေကို လေးစားလိုက်နာကတ်ရမည်=== စည်းကမ်းလိုက်နာဘေးကင်းကွာဆိုရေအများုင်း ဥပဒေက ဇာပိုင်ပင်ဖြစ်စီကာမူ လုပ်ချင်ပိုင် လုပ်မည်ဆိုကေ ဥပဒေကို မလေးစားခြင်းဖြစ်တေ။ ဒီမိုကရေစီစနစ်မာရာမက ဇာစနစ်ပင်ဖြစ်စီ ဥပဒေကို လူတိုင်းလေးစား လိုက်နာကတ်ရမည်ဖြစ်တေ။ ဥပဒေအထက်မာ ဇာသူတဦးတယောက်လှောက် မဟိစီရေပါ။<ref>ထွန်းထွန်းအောင် (စီးပွားရီး) ရီးသားသော ဂျုန်လ၂၂ရက်၊၂၀၁၄ခုနှစ်ဆောင်းပါးမှ</ref> == ဒီမိုကရေစီစနစ်အမျိုးအစားများ == === လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီ (Liberal Democracy) === နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အစိုးရသူတိအတွက် သတ်မှတ်ထားရေ စနစ်ဖြစ်တေ။ လူထုမှ ကိုယ့်နှစ်သက်သော ဂေါင်းဆောင်ကို လွတ်လပ်စွာ ရွီးချယ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ပုံမှန်၊ အဓိပ္ပာယ်ဟိစွာ၊ လွတ်လပ်လို့ တရားမျှတစွာ ရွေချယ်နှိုင်ရေ လွတ်လပ်သော ရွီးကောက်ပွဲများ လိုအပ်ရေ။ အရည်အသွီးမြင့် ဒီမိုကရေစီမာ အများစု နိုင်ဟုဆိုရေ Majority Rule ကိုရာ အာရုံစိုက်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ Minority Right လူနည်းစု၏ အခွင့်အရီးကိုလဲ ထိန်းသိမ်းပီးရေ စနစ်တခု ဖြစ်ရဖို့။ == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဒီမိုကရေစီနည်းကျဖြစ်စီခြင်း]] *[[ဒီမိုကရေစီသမိုင်း]] *[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီနိ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ဒီမိုကရေစီ]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:ဂရိ တီထွင်မှုတိ]] [[Category:ရွီးကောက်ပွဲတိ]] 5grjuhgvdxzhclyluxpl8dkl0a923kf 0 6202 21923 2026-10-15T13:52:11Z Retkhaberi 224 Created page with "'''အာဏာသျှင်စနစ်''' ({{lang-en|Dictatorship}}) ဆိုစွာမာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ တနည်း နယ်မြီဒေသတခုကို [[အာဏာသျှင်]]ဖြစ်သူ လူတဦးတယောက် တနည်း အဖွဲ့အစည်းတခုက အကန့်အသတ်မဟိရေ အာဏာဖြင့် ချုပ်ကိုင်အုပ်ချုပ..." 21923 wikitext text/x-wiki '''အာဏာသျှင်စနစ်''' ({{lang-en|Dictatorship}}) ဆိုစွာမာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ တနည်း နယ်မြီဒေသတခုကို [[အာဏာသျှင်]]ဖြစ်သူ လူတဦးတယောက် တနည်း အဖွဲ့အစည်းတခုက အကန့်အသတ်မဟိရေ အာဏာဖြင့် ချုပ်ကိုင်အုပ်ချုပ်ရေ အစိုးရပုံစံတမျိုး ဖြစ်တေ။ အာဏာသျှင်စနစ်မာ အုပ်ချုပ်သူတိသည် ကိုယ်ရို့၏ အာဏာတည်မြဲရီးအတွက် အမျိုးမျိုးသော နည်းလမ်းတိကို အသုံးပြုပနာ နိုင်ငံရီး၊ စီးပွားရီးနန့် လူမှုရီးအာဏာတိကို ဖိနှိပ်ကျင့်သုံးလေ့ ဟိကတ်တေ။ အာဏာသျှင်စနစ်စွာ အမိန့်ပီးအာဏာပြရေ အာဏာသျှင်ဆန်ရေ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံတမျိုးဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံသားတိ၏ လွတ်လပ်ခွင့်နန့် အပြုအမူတိုင်းနီးပါးကို ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ထားလေ့ ဟိရေ။ တခြား ဒီမိုကရေစီ တနည်း ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံရီး အယူအဆတိ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို လျှော့ချဖို့အတွက် ယေဘုယျအနိန်နန့် သတင်းအချက်အလက်တိကို ပိတ်ပင်ခြင်းနန့် နိုင်ငံရီးဝါဒဖြန့်မှု (Propaganda) တိကို အပြင်းအထန် ကျင့်သုံးကတ်ရေ။ အတိတ်ကာလတိမာ အာဏာသျှင်တိနန့် ဘုရင်တိစွာ ကိုယ်ရို့၏ အာဏာစက်ကို ခိုင်မာစီဖို့ ဘာသာရီးဆိုင်ရာ အယူအဆတိကို အသုံးပြုပနာ အုပ်ချုပ်ခကတ်တေ (နမူနာ- အနောက်တိုင်း ဘုရင်စနစ်များမာ သျှင်ဘုရင်စွာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ဘုရားသခင်ပါးက အခွင့်အာဏာ ရဟိထားရေဆိုရေ "Divine Right of Kings" အယူအဆမျိုး ဖြစ်တေ)။ ၁၉ ရာစုနန့် ၂၀ ရာစုအထဲ ဘုရင်အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ်များ တဆတ်ဆတ် မှေးမှိန်ကျဆုံးလားခပြီးကေနောက် အာဏာသျှင်စနစ်နန့် အခြီခံဥပဒေအခြီပြု [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်ရို့စွာ ကမ္ဘာထက်မာ အဓိက အပြိုင်အဆိုင် အစိုးရပုံစံများ ဖြစ်လာခကတ်တေ။ == အဓိက လက္ခဏာတိ == * **အာဏာခွဲဝီမှုမဟိခြင်း:** ဥပဒေပြုရီး၊ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် တရားစီရင်ရီး အာဏာသုံးရပ်စလုံးကို အာဏာသျှင် တနည်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းက တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်ထားခြင်း။ * **ပြည်သူ့လွတ်လပ်ခွင့်တိကို ကန့်သတ်ခြင်း:** လွတ်လပ်စွာ ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခွင့်၊ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နန့် အစုအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခွင့်တိကို ပိတ်ပင်ကန့်သတ်ထားခြင်း။ * **အတိုက်အခံတိကို ဖိနှိပ်ခြင်း:** နိုင်ငံရီးအရ ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုသူတိနန့် အတိုက်အခံတိကို ပုဂ္ဂိုလ်ရီးအရဖြစ်စီ၊ ဥပဒေကြောင်းအရဖြစ်စီ ဖိနှိပ်နှိမ်နင်းခြင်း။ == စတင်ဖြစ်ပေါ်လှာပုံ == အာဏာသျှင်စနစ်တိစွာ သမိုင်းကြောင်းအရ မတူညီရေ နည်းလမ်းတိနန့် စတင်ဖြစ်ပေါ်လှာလေ့ ဟိရေ။ အဓိကတော့ခါ အောက်ပါနည်းလမ်းတိနန့် ဖြစ်ထွန်းလာကတ်တေ - # '''စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း (Military Coup d'état):''' စစ်တပ် တနည်း လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းက ရွီးကောက်ခံ အစိုးရ တနည်း တည်ဆဲအစိုးရပါးက အာဏာကို အဓမ္မ သိမ်းယူပနာ စစ်အာဏာသျှင်စနစ် ထူထောင်ခြင်း ဖြစ်တေ။ # '''ဒီမိုကရေစီစနစ်အထဲမှ အာဏာသျှင်စနစ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း (Autogolpe / Democratic Backsliding):''' ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွီးကောက်တင်မြှောက်ခံထားရရေ ဂေါင်းဆောင်တိက အရေးတကြီးအခြီအနီ ကြေညာခြင်း၊ အခြီခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ခြင်းနန့် တရားစီရင်ရီးဆိုင်ရာ အာဏာတိကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနန့် တဆတ်ဆတ် အာဏာသျှင်စနစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားခြင်း ဖြစ်တေ။ # '''တော်လှန်ရီး တနည်း ပုန်ကန်မှု (Revolution):''' လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရီးကတဆင့် တည်ဆဲစနစ်ကို ဖြိုဖျက်ကာ ပါတီတပါး အာဏာသျှင်စနစ် တနည်း အိုင်ဒီယိုလိုဂျီအခြီပြု အာဏာသျှင်စနစ် ထူထောင်ခြင်း ဖြစ်တေ။ == ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ == အာဏာသျှင်စနစ်၏ အခြီခံ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံမာ အဓိကကတော့ခါ ဒေါင်လိုက်အာဏာစက် (Vertical Power Structure) အပေါ် အခြီခံထားပြီး အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ရေ - * '''ဗဟိုအာဏာပိုင် တနည်း ဗဟိုကော်မတီ (Central Authority / Executive):''' အာဏာသျှင် တဦးတည်း တနည်း စစ်ကောင်စီ/ပါတီဗဟိုကော်မတီက ဆုံးဖြတ်ချက်မှန်သမျှကို အထက်မှအောက်ကို တိုက်ရိုက် အမိန့်ပီး ကွပ်ကဲရေ။ * '''အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရီးနန့် လုံခြုံရီး ယန္တရား (Coercive Apparatus):''' ထောက်လှမ်းရီး၊ စစ်တပ်နန့် ရဲတပ်ဖွဲ့ရို့အား အသုံးပြုပနာ အတိုက်အခံတိကို နှိမ်နင်းခြင်းနန့် ပြည်သူတိကို ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်စီခြင်းနန့် အာဏာကို ထိန်းသိမ်းရေ။ * '''ဝါဒဖြန့်ရီးနန့် သတင်းအချက်အလက် ထိန်းချုပ်ရီး (Propaganda and Information Control):''' အစိုးရပိုင် မီဒီယာတိနန့် ဆင်ဆာစနစ်ကို အသုံးပြုကာ တိုင်းပြည်အထဲ အချက်အလက် စီးဆင်းမှုကို စိစစ်ကန့်သတ်ရေ။ * '''အခွင့်ထူးခံ ကွန်ရက် (Patronage Network):''' အာဏာသျှင်စနစ် နနောင်းစီရန် စစ်ဘက်၊ စီးပွားရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ အထက်တန်းလွှာတိအား အခွင့်ထူးတိနန့် စီးပွားရီး အကျိုးအမြတ်များ ခွဲဝီပီးပြီးကေ သစ္စာခံစီရေ။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်တိမှ ကောက်နုတ်ချက်တိ == === ဟန်နား အာရန့်၏ "The Origins of Totalitarianism" (၁၉၅၁) === [[ဟန်နား အာရန့်]] (Hannah Arendt) က အာဏာသျှင်စနစ်၏ အလွန်အကျွံ ရောက်ဟိလားရေ အကြွင်းမဲ့ အာဏာပိုင်စနစ် (Totalitarianism) အကြောင်း ရီးသားရာမာ အောက်ပါအတိုင်း ထောက်ပြခရေ - {{Quote|အကြွင်းမဲ့ အာဏာပိုင်စနစ်၏ စံပြအုပ်ချုပ်ခံဆိုစွာမာ ကွန်မြူနစ် တနည်း ဖက်ဆစ်ဝါဒ အစုံအလင်ကို ယုံကြည်သူတိ မဟုတ်ကြဘဲ၊ အမှန်နန့် အမား (တနည်း) အစစ်နန့် အတုအယောင် ကြားက ခြားနားချက်ကို မခွဲခြားနိုင်တော့ရေ ပြည်သူတိပင် ဖြစ်ကတ်တေ။|— Hannah Arendt, ''The Origins of Totalitarianism'' (1951)<ref>{{cite book |last=Arendt |first=Hannah |title=The Origins of Totalitarianism |publisher=Schocken Books |year=1951 |isbn=978-0156906500}}</ref>}} === ဂျွမ် လင်းဇ်၏ "Totalitarian and Authoritarian Regimes" (၁၉၇၅) === နိုင်ငံရီးသိပ္ပံပညာသျှင် ဂျွမ် လင်းဇ် (Juan Linz) က အာဏာသျှင်စနစ်၏ သဘောသဘာဝနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြခရေ။ - {{Quote|အာဏာသျှင်အစိုးရတိစွာ နိုင်ငံရီးအရ အကန့်အသတ်ဟိရေ ပဟုဝါဒ (Limited Political Pluralism) ကိုရာ ခွင့်ပြုလေ့ဟိကတ်ယား၊ ရှင်းလင်းပြတ်သားသော အိုင်ဒီယိုလိုဂျီထက် အမိန့်လိုက်နာမှုနန့် ရိုးရာအစိုင်အလာတိကိုရာ ပိုပြီးကေအားကိုးလို့ အာဏာကို တည်ဆောက်ကတ်တေ။|— Juan Linz, ''Totalitarian and Authoritarian Regimes'' (1975)<ref name="1.1.1">{{cite book |last=Linz |first=Juan J. |title=Totalitarian and Authoritarian Regimes |publisher=Lynne Rienner Publishers |year=2000 |isbn=978-1555878900}}</ref>}} === ဂျီးန် ရှာပ်၏ "From Dictatorship to Democracy" (၁၉၉၃) === [[ဂျီးန် ရှာပ်]] (Gene Sharp) က အာဏာသျှင်စနစ်၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ အားနည်းချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း သုံးသပ်ဖော်ပြခရေ။ - {{Quote|အာဏာသျှင်တိ၏ အာဏာသည် ပြည်သူရို့၏ လိုက်နာမှုနန့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကိုသာ အခြီခံထားရေ။ ပြည်သူတိက အာဏာသျှင်စနစ်၏ ထောက်တိုင်တိကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုပဲ ရုပ်သိမ်းလိုက်ကေ အာဏာသျှင်စနစ်စွာ အလိုအလျောက် လဲပြိုလားမေ ဖြစ်တေ။|— Gene Sharp, ''From Dictatorship to Democracy'' (1993)<ref>{{cite book |last=Sharp |first=Gene |title=From Dictatorship to Democracy: A Conceptual Framework for Liberation |publisher=Albert Einstein Institution |year=1993 |isbn=978-1595589828}}</ref>}} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[အာဏာသျှင်]] * [[အာဏာသျှင်စနစ် (Authoritarianism)]] * [[အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ် (Totalitarianism)]] * [[အိန်တာနက် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း]] == ကိုးကားချက်တိ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး စနစ်တိ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသျှင်စနစ်|*]] {{stub}} 09f0v6ux45vvfczt6nsi8x5g9yjdep1 21924 21923 2026-10-15T13:52:32Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[အာဏာရှင်စနစ်]] to [[အာဏာသျှင်စနစ်]] 21923 wikitext text/x-wiki '''အာဏာသျှင်စနစ်''' ({{lang-en|Dictatorship}}) ဆိုစွာမာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ တနည်း နယ်မြီဒေသတခုကို [[အာဏာသျှင်]]ဖြစ်သူ လူတဦးတယောက် တနည်း အဖွဲ့အစည်းတခုက အကန့်အသတ်မဟိရေ အာဏာဖြင့် ချုပ်ကိုင်အုပ်ချုပ်ရေ အစိုးရပုံစံတမျိုး ဖြစ်တေ။ အာဏာသျှင်စနစ်မာ အုပ်ချုပ်သူတိသည် ကိုယ်ရို့၏ အာဏာတည်မြဲရီးအတွက် အမျိုးမျိုးသော နည်းလမ်းတိကို အသုံးပြုပနာ နိုင်ငံရီး၊ စီးပွားရီးနန့် လူမှုရီးအာဏာတိကို ဖိနှိပ်ကျင့်သုံးလေ့ ဟိကတ်တေ။ အာဏာသျှင်စနစ်စွာ အမိန့်ပီးအာဏာပြရေ အာဏာသျှင်ဆန်ရေ အုပ်ချုပ်မှုပုံစံတမျိုးဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံသားတိ၏ လွတ်လပ်ခွင့်နန့် အပြုအမူတိုင်းနီးပါးကို ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ထားလေ့ ဟိရေ။ တခြား ဒီမိုကရေစီ တနည်း ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံရီး အယူအဆတိ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို လျှော့ချဖို့အတွက် ယေဘုယျအနိန်နန့် သတင်းအချက်အလက်တိကို ပိတ်ပင်ခြင်းနန့် နိုင်ငံရီးဝါဒဖြန့်မှု (Propaganda) တိကို အပြင်းအထန် ကျင့်သုံးကတ်ရေ။ အတိတ်ကာလတိမာ အာဏာသျှင်တိနန့် ဘုရင်တိစွာ ကိုယ်ရို့၏ အာဏာစက်ကို ခိုင်မာစီဖို့ ဘာသာရီးဆိုင်ရာ အယူအဆတိကို အသုံးပြုပနာ အုပ်ချုပ်ခကတ်တေ (နမူနာ- အနောက်တိုင်း ဘုရင်စနစ်များမာ သျှင်ဘုရင်စွာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ဘုရားသခင်ပါးက အခွင့်အာဏာ ရဟိထားရေဆိုရေ "Divine Right of Kings" အယူအဆမျိုး ဖြစ်တေ)။ ၁၉ ရာစုနန့် ၂၀ ရာစုအထဲ ဘုရင်အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ်များ တဆတ်ဆတ် မှေးမှိန်ကျဆုံးလားခပြီးကေနောက် အာဏာသျှင်စနစ်နန့် အခြီခံဥပဒေအခြီပြု [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်ရို့စွာ ကမ္ဘာထက်မာ အဓိက အပြိုင်အဆိုင် အစိုးရပုံစံများ ဖြစ်လာခကတ်တေ။ == အဓိက လက္ခဏာတိ == * **အာဏာခွဲဝီမှုမဟိခြင်း:** ဥပဒေပြုရီး၊ အုပ်ချုပ်ရီးနန့် တရားစီရင်ရီး အာဏာသုံးရပ်စလုံးကို အာဏာသျှင် တနည်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းက တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်ထားခြင်း။ * **ပြည်သူ့လွတ်လပ်ခွင့်တိကို ကန့်သတ်ခြင်း:** လွတ်လပ်စွာ ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခွင့်၊ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နန့် အစုအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခွင့်တိကို ပိတ်ပင်ကန့်သတ်ထားခြင်း။ * **အတိုက်အခံတိကို ဖိနှိပ်ခြင်း:** နိုင်ငံရီးအရ ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုသူတိနန့် အတိုက်အခံတိကို ပုဂ္ဂိုလ်ရီးအရဖြစ်စီ၊ ဥပဒေကြောင်းအရဖြစ်စီ ဖိနှိပ်နှိမ်နင်းခြင်း။ == စတင်ဖြစ်ပေါ်လှာပုံ == အာဏာသျှင်စနစ်တိစွာ သမိုင်းကြောင်းအရ မတူညီရေ နည်းလမ်းတိနန့် စတင်ဖြစ်ပေါ်လှာလေ့ ဟိရေ။ အဓိကတော့ခါ အောက်ပါနည်းလမ်းတိနန့် ဖြစ်ထွန်းလာကတ်တေ - # '''စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း (Military Coup d'état):''' စစ်တပ် တနည်း လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းက ရွီးကောက်ခံ အစိုးရ တနည်း တည်ဆဲအစိုးရပါးက အာဏာကို အဓမ္မ သိမ်းယူပနာ စစ်အာဏာသျှင်စနစ် ထူထောင်ခြင်း ဖြစ်တေ။ # '''ဒီမိုကရေစီစနစ်အထဲမှ အာဏာသျှင်စနစ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း (Autogolpe / Democratic Backsliding):''' ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွီးကောက်တင်မြှောက်ခံထားရရေ ဂေါင်းဆောင်တိက အရေးတကြီးအခြီအနီ ကြေညာခြင်း၊ အခြီခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ခြင်းနန့် တရားစီရင်ရီးဆိုင်ရာ အာဏာတိကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနန့် တဆတ်ဆတ် အာဏာသျှင်စနစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားခြင်း ဖြစ်တေ။ # '''တော်လှန်ရီး တနည်း ပုန်ကန်မှု (Revolution):''' လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရီးကတဆင့် တည်ဆဲစနစ်ကို ဖြိုဖျက်ကာ ပါတီတပါး အာဏာသျှင်စနစ် တနည်း အိုင်ဒီယိုလိုဂျီအခြီပြု အာဏာသျှင်စနစ် ထူထောင်ခြင်း ဖြစ်တေ။ == ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ == အာဏာသျှင်စနစ်၏ အခြီခံ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံမာ အဓိကကတော့ခါ ဒေါင်လိုက်အာဏာစက် (Vertical Power Structure) အပေါ် အခြီခံထားပြီး အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ရေ - * '''ဗဟိုအာဏာပိုင် တနည်း ဗဟိုကော်မတီ (Central Authority / Executive):''' အာဏာသျှင် တဦးတည်း တနည်း စစ်ကောင်စီ/ပါတီဗဟိုကော်မတီက ဆုံးဖြတ်ချက်မှန်သမျှကို အထက်မှအောက်ကို တိုက်ရိုက် အမိန့်ပီး ကွပ်ကဲရေ။ * '''အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရီးနန့် လုံခြုံရီး ယန္တရား (Coercive Apparatus):''' ထောက်လှမ်းရီး၊ စစ်တပ်နန့် ရဲတပ်ဖွဲ့ရို့အား အသုံးပြုပနာ အတိုက်အခံတိကို နှိမ်နင်းခြင်းနန့် ပြည်သူတိကို ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်စီခြင်းနန့် အာဏာကို ထိန်းသိမ်းရေ။ * '''ဝါဒဖြန့်ရီးနန့် သတင်းအချက်အလက် ထိန်းချုပ်ရီး (Propaganda and Information Control):''' အစိုးရပိုင် မီဒီယာတိနန့် ဆင်ဆာစနစ်ကို အသုံးပြုကာ တိုင်းပြည်အထဲ အချက်အလက် စီးဆင်းမှုကို စိစစ်ကန့်သတ်ရေ။ * '''အခွင့်ထူးခံ ကွန်ရက် (Patronage Network):''' အာဏာသျှင်စနစ် နနောင်းစီရန် စစ်ဘက်၊ စီးပွားရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ အထက်တန်းလွှာတိအား အခွင့်ထူးတိနန့် စီးပွားရီး အကျိုးအမြတ်များ ခွဲဝီပီးပြီးကေ သစ္စာခံစီရေ။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်တိမှ ကောက်နုတ်ချက်တိ == === ဟန်နား အာရန့်၏ "The Origins of Totalitarianism" (၁၉၅၁) === [[ဟန်နား အာရန့်]] (Hannah Arendt) က အာဏာသျှင်စနစ်၏ အလွန်အကျွံ ရောက်ဟိလားရေ အကြွင်းမဲ့ အာဏာပိုင်စနစ် (Totalitarianism) အကြောင်း ရီးသားရာမာ အောက်ပါအတိုင်း ထောက်ပြခရေ - {{Quote|အကြွင်းမဲ့ အာဏာပိုင်စနစ်၏ စံပြအုပ်ချုပ်ခံဆိုစွာမာ ကွန်မြူနစ် တနည်း ဖက်ဆစ်ဝါဒ အစုံအလင်ကို ယုံကြည်သူတိ မဟုတ်ကြဘဲ၊ အမှန်နန့် အမား (တနည်း) အစစ်နန့် အတုအယောင် ကြားက ခြားနားချက်ကို မခွဲခြားနိုင်တော့ရေ ပြည်သူတိပင် ဖြစ်ကတ်တေ။|— Hannah Arendt, ''The Origins of Totalitarianism'' (1951)<ref>{{cite book |last=Arendt |first=Hannah |title=The Origins of Totalitarianism |publisher=Schocken Books |year=1951 |isbn=978-0156906500}}</ref>}} === ဂျွမ် လင်းဇ်၏ "Totalitarian and Authoritarian Regimes" (၁၉၇၅) === နိုင်ငံရီးသိပ္ပံပညာသျှင် ဂျွမ် လင်းဇ် (Juan Linz) က အာဏာသျှင်စနစ်၏ သဘောသဘာဝနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြခရေ။ - {{Quote|အာဏာသျှင်အစိုးရတိစွာ နိုင်ငံရီးအရ အကန့်အသတ်ဟိရေ ပဟုဝါဒ (Limited Political Pluralism) ကိုရာ ခွင့်ပြုလေ့ဟိကတ်ယား၊ ရှင်းလင်းပြတ်သားသော အိုင်ဒီယိုလိုဂျီထက် အမိန့်လိုက်နာမှုနန့် ရိုးရာအစိုင်အလာတိကိုရာ ပိုပြီးကေအားကိုးလို့ အာဏာကို တည်ဆောက်ကတ်တေ။|— Juan Linz, ''Totalitarian and Authoritarian Regimes'' (1975)<ref name="1.1.1">{{cite book |last=Linz |first=Juan J. |title=Totalitarian and Authoritarian Regimes |publisher=Lynne Rienner Publishers |year=2000 |isbn=978-1555878900}}</ref>}} === ဂျီးန် ရှာပ်၏ "From Dictatorship to Democracy" (၁၉၉၃) === [[ဂျီးန် ရှာပ်]] (Gene Sharp) က အာဏာသျှင်စနစ်၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ အားနည်းချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း သုံးသပ်ဖော်ပြခရေ။ - {{Quote|အာဏာသျှင်တိ၏ အာဏာသည် ပြည်သူရို့၏ လိုက်နာမှုနန့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကိုသာ အခြီခံထားရေ။ ပြည်သူတိက အာဏာသျှင်စနစ်၏ ထောက်တိုင်တိကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုပဲ ရုပ်သိမ်းလိုက်ကေ အာဏာသျှင်စနစ်စွာ အလိုအလျောက် လဲပြိုလားမေ ဖြစ်တေ။|— Gene Sharp, ''From Dictatorship to Democracy'' (1993)<ref>{{cite book |last=Sharp |first=Gene |title=From Dictatorship to Democracy: A Conceptual Framework for Liberation |publisher=Albert Einstein Institution |year=1993 |isbn=978-1595589828}}</ref>}} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[အာဏာသျှင်]] * [[အာဏာသျှင်စနစ် (Authoritarianism)]] * [[အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ် (Totalitarianism)]] * [[အိန်တာနက် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း]] == ကိုးကားချက်တိ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး စနစ်တိ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသျှင်စနစ်|*]] {{stub}} 09f0v6ux45vvfczt6nsi8x5g9yjdep1 0 6203 21925 2026-10-15T13:52:32Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[အာဏာရှင်စနစ်]] to [[အာဏာသျှင်စနစ်]] 21925 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အာဏာသျှင်စနစ်]] dukty82cthshnlmli4kfn4ug1217rpc 0 6204 21926 2026-10-15T14:00:22Z Retkhaberi 224 Created page with "သမ္မတ စနစ်မာ တိုင်းပြည်တော်တော်များများမာကျင့်သုံးနီပြီး [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်ရာမက [[အာဏာသျှင်စနစ်]]၊[[တပါတီစနစ်]] ([[အီဂျစ်]]၊[[ဆီးရီးယား]]၊[[မြောက်ကိုရီးယား]]၊[[တရုတ်]]၊[[ဗီယက်နမ်]])အစဟ..." 21926 wikitext text/x-wiki သမ္မတ စနစ်မာ တိုင်းပြည်တော်တော်များများမာကျင့်သုံးနီပြီး [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်ရာမက [[အာဏာသျှင်စနစ်]]၊[[တပါတီစနစ်]] ([[အီဂျစ်]]၊[[ဆီးရီးယား]]၊[[မြောက်ကိုရီးယား]]၊[[တရုတ်]]၊[[ဗီယက်နမ်]])အစဟိရေ နိုင်ငံများမာပါကျင့်သုံးကတ်ရေ။ ယကေလေ့ အဂုဖော်ပြဖို့ စနစ်မာ [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်ထက်မာအခြီခံရေ သမ္မတစနစ်သာဖြစ်တေ။ = နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း = သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ ခေတ်သစ်ကမ္ဘာမာ သမ္မတစနစ်ကျင့်သုံးရာမာ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]မာ အယင်ဆုံးဖြစ်တေ။ [[ဗြိတိန်]]ရို့၏ ကိုလိုနီပြုထားစွာကို တွန်းလှန်ပြီး ပြည်နယ် ၁၃ ခုဖြင့် ပြည်ထောင်စုဖွဲ့ပြီးကေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေကို ရီးဆွဲကာ သမ္မတစနစ်ဖြင့်အုပ်ချုပ်ရန် သဘောတူကတ်တေ။ [[ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန်]]မာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပထမဆုံး သမ္မတဖြစ်တေ။ = ဖွဲ့စည်းပုံ = အခြီခံအားဖြင့် သမ္မတစနစ်၏ အုပ်ချုပ်ရီး အာဏာအပိုင်းမာ ဖွဲ့စည်းပုံနှစ်မျိုးဟိရေ။ ပထမတမျိုးမာ သမ္မတမှ နိုင်ငံ၏ တာဝန်ကို အားလုံးတာဝန်ယူကာ ပြည်မားပြည်ပ အရီးနှစ်ရပ်လုံးကို စီမံခန့်ခွဲရေ။ (ဥပမာအနိန်နန့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]၊ [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ|ဖိလစ်ပိုင်]]စရေ နိုင်ငံများမာ ကျင့်သုံးရေ။) ဒုတိယတမျိုးမာ သမ္မတက ပြည်ပရီးရာ၊ ကာကွယ်ရီးနန့် အရေးပါရေ ဝန်ကြီးဌာနတိကို ကိုင်တွယ်ပြီး ပြည်တွင်းရီးရာ (လုံခြုံရီး၊ ပညာရီးနန့် စီးပွားရီး အစဟိရေ)ရို့မာ ဝန်ကြီးချုပ်တဦးကို ခန့်အပ်ပြီး ဦးဆောင်စီရေပုံစံဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ ထိုဝန်ကြီးချုပ်မာ ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်၏ ဝန်ကြီးချုပ်တိကဲ့တနည်းပဲ သမ္မတက အချိန်မရွီး ပြန်ပနာထုတ်ပယ်နှိုင်ရေ။ (ဥပမာအနိန်နန့် [[ရုရှား]]၊ [[ပြင်သစ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]စရေ နိုင်ငံများမာ ကျင့်သုံးရေ။) ယင်းချင့်အပြင်နိုင်ငံရီးအရ ကိုယ့်နန့် မဟာမိတ်ပါတီမှ ဂေါင်းဆောင်ကို အာဏာခွဲဝီပီးဖို့အတွက်လေ့ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ခန့်လေ့ဟိပြန်ရေ။ (ဥပမာအနိန်နန့်[[ယူကရိန်း]]) ယင်းပိုင်ဝန်ကြီးချုပ်များခန့်ထားခြင်းစွာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ ထည့်သွင်းရီးဆွဲ ပြဋ္ဌာန်းထားရေ သတ်မှတ်ချက်အတိုင်းဖြစ်တေ။ သမ္မတကို ရွီးကောက်တင်မြောက်ရာမာ ပြည်သူရို့က တိုက်ရိုက်ရွီးကောက်ရေစနစ်ကိုရာ အများဆုံး ကျင့်သုံးကတ်ပြီး၊ ရံဖန်ရံခါ လွှတ်တော်ကတဆင့် ရွီးကောက်တင်မြောက်စွာလေ့ဟိရေ။ ပြည်သူရို့က တိုက်ရိုက်ရွီးကောက်တင်မြောက်ပုံမာ လွယ်ကူထွင်ရေ။ လွှတ်တော်ကတဆင့် ရွီးကောက်ခြင်းစွာ ပြည်မားတိုင်းမှုရစီဖို့အတွက်၊ ပြည်သူရို့ နိုင်ငံရီးမာ မရင့်ကျက်ယင့်အတွက် ဆိုပနာအကြောင်းပြချက်တိဖြင့် ပြည်သူရို့ကို နိုင်ငံရီးနယ်ပယ်မှဝီးကွာစီရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်လည်း ပြုလုပ်ကတ်တေ။ (ဥပမာအနိန်နန့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ အတည်ပြုခရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေသစ်အရ ဖြစ်ပေါ်လှာဖို့ အနာဂတ် မြန်မာနိုင်ငံ) သမ္မတစနစ်မာ အများအားဖြင့် [[အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ]]ကိုရယူရေ သမ္မတသည် ကျန်[[ဥပဒေပြုရီးအာဏာ]]၊ [[တရားစီရင်ရီး အာဏာ]]တိနန့် သက်ဆိုင်ခြင်းမဟိပါ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမာ သမ္မတတိစွာ ဥပဒေပြုရီးအာဏာဖြစ်ရေ [[လွှတ်တော်]]သို့ ဖိတ်ခေါ်ခြင်းမဟိကေ လားရောက်ခွင့်မဟိပါ။ ယင်းအပြင် သမ္မတတိစွာ [[နိုင်ငံတော်တရားလူကြီးချုပ်]]ကို ခန့်ထားပိုင်ခွင့်သာဟိပြီးး ရာထူးမှ ပြန်ပနာရုပ်သိမ်းပိုင်ခွင့် မဟိယင့်အတွက် တရားစီရင်ရီးအာဏာကို လွှမ်းမိုးနိုင်ခြင်း မဟိတော့ချေ။ ယကေလေ့ တချို့နိုင်ငံများမာ သမ္မတမာ တရားလူကြီးချုပ်တိအား အကျိုးအကြောင်းပြကာ ပြန်ပနာဖြုတ်ချ ခွင့်ဟိကတ်တေ။ = သမ္မတဖြစ်ဖို့လိုအပ်ချက်တိနန့် ရာထူးသက်တမ်း = သမ္မတတဦးဖြစ်ဖို့အတွက် နိုင်ငံအလိုက် သတ်မှတ်ထားရေ စံနှုန်းများ ကွာခြားတတ်ရေ။ ယကေလေ့ နိုင်ငံသားဖြစ်ရဖို့၊ ပါတီဝင်ဖြစ်ရဖို့ ဟူရေအချက်တိမာ ဥပဒေအဖြစ် အတိအလင်းပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မဟိထိအောင် အတိက နားလည်ရားဖြစ်တေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့် [[အမျိုးသားရီးဝါဒ]]ကို ဇောင်းပီးရေနိုင်ငံများမာ သမ္မတ တဦးအတွက် သတ်မှတ်ချက် များလေ့ဟိပြီးး ပွင့်လင်း လွတ်လပ်မှုကို ဇောင်းပီးရေ နိုင်ငံများမာမူ သတ်မှတ်ချက် နည်းပါးတတ်ရေ။ သမ္မတရာထူးသက်တမ်းမာ နိုင်ငံအလိုက်ကွဲပြားတတ်ရေ။ အများအားဖြင့် တခေါက်လျှင် ၄ နှစ်နှုန်းဖြင့် နှစ်ကြိမ်အထိ ထမ်းဆောင် နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ အာဏာသျှင်စနစ်ကိုကြောက်ရွံပြီး တဦးတယောက်မှ အာဏာကိုရေရှည်ကိုင်တွယ်ကာ ဩဇာထူထောင်ဖို့ အဖြစ်ကိုယှောင်လွှဲဖို့အတွက် ၄ နှစ်ထက်ပိုသောသက်တမ်း တခေါက်ကိုရာထမ်းဆောင်ရန်သတ်မှတ်စွာလေ့ ဟိတတ်ရေ။ (ဥပမာအနိန်နန့် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုးရီးယား]] သမ္မတတိစွာ ၅နှစ်သက်တမ်းတခေါက်ရာ ထမ်းဆောင်ခွင့်ဟိရေ။) = သမ္မတ၏အခွင့်အာဏာ = သမ္မတတဦးအနိန်နန့် လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းလိုက်ရေ ဥပဒေကို လက်မှတ်ထိုးကာ အတည်ပြုပီးရရေ။ ယကေလေ့ အချိန်အကန့်အသတ် တခုအထဲ အတည်မပြုပေးထိအောင် ထိုဥပဒေအား လွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းနှိုင်ရေ။ သမ္မတသည် အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာဖြင့် လိုအပ်ရေအမိန့်ဒီဂရီတိကို ပြဋ္ဌာန်းနှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ ယင်းပိုင်ပြဋ္ဌာန်းရေ ဥပဒေသည် လွှတ်တော်၏ အတည်ပြုခြင်းကို ရယူဖို့လိုအပ်ပြီး လွှတ်တော်မှ အတည်မပြုကေ ပျက်ပြယ်ရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ သမ္မတသည် [[လွှတ်တော်]]နန့် သဖောထားမတိုက်ဆိုင်လျှင် ထိုလွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းကာ လွှတ်တော်ရွီးကောက်ပွဲတိကျင်းပပြီး လွှတ်တော်အသစ်ကို ပြန်ပနာဖွဲ့စည်းနှိုင်ရေ။ = သမ္မအား ပြန်ပနာဖြုတ်ချခြင်း = သမ္မတတဦးအား ပြန်ပနာဖြုတ်ချရန်အတွက် ဖြစ်ခဲလှပါရေ။ အကြောင်းမာ [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီစနစ်]]ပိုင် မဟုတ်ဘဲ အုပ်ချုပ်ရီး အကြီးအကဲ (သမ္မတ) သည် လွှတ်တော်နန့် ပိုင်းခြာထားရေအတွက်ကြောင့် ဖြစ်ဖြစ် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]]အရ ရာထူးသက်တမ်းပြည့်သည်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် အာမခံပြဋ္ဌာန်းပီးထားစွာကြောင့် ဖြစ်ဖြစ် ဖြစ်လေ့ ဟိကတ်တေ။ ယကေလေ့ အကျင့်စာရိတ္တပျက်ယွင်းပြီး သက်သီအထောက်အထား ခိုင်လုံကေ လွှတ်တော်အထဲ တရားစွဲဆိုမှုပြုနိုင်ဖို့ မဲခွဲဆုံးဖြတ်ပြီး တရားစွဲဆိုနှိုင်ရေ။ တရားစွဲဆိုခြင်းခံရယား အပြစ်ဟိကြောင်းထင်ရှားလျှင် တရားရုံး၏ အဆုံးအဖြတ်အတိုင်း ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ရရေ။ = ထင်ရှားရေသမ္မတစနစ်နိုင်ငံများ = * [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] (သမ္မတ အာဏာပိုင်စနစ်) * [[ပြင်သစ်]] (သမ္မတအာဏာပိုင်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ခန့်အပ်စနစ်) * [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] (ထိုင်ဝမ်) (သမ္မတအာဏာပိုင်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ခန့်အပ်စနစ်) * [[ရုရှား]] (သမ္မတအာဏာပိုင်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ခန့်အပ်စနစ်) * [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]] (သမ္မတ အာဏာပိုင်စနစ်) * [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ|ဖိလစ်ပိုင်]] (သမ္မတ အာဏာပိုင်စနစ်) * [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]] (သမ္မတ အာဏာပိုင်စနစ်) * [[တောင်အာဖရိက]] (သမ္မတ အာဏာပိုင်စနစ်) * [[ယူကရိန်း]] (သမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ် အာဏာခွဲဝီစနစ်) ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ အထူးသတိပြုဖို့ အချက်တချက်မာ တချို့နိုင်ငံတိ၏ တရားဝင်နာမည်များမာ "သမ္မတ"ဟူရေစကားလုံးကို သုံးစွဲထားရေတိုင် သမ္မတစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သည် မဟုတ်ပါ။ ဥပမာအနိန်နန့် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ် ကျင့်သုံးရေ စင်္ကာပူ (စင်္ကာပူသမ္မတနိုင်ငံ)၊ အိန္ဒိယ (အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံ)ရို့ ဟိတတ်ရေ။ ယင်းအပြင် [[အာဏာသျှင်]]နန့် [[တပါတီစနစ်]] ကျင့်သုံးရေ တချို့နိုင်ငံများမာလည်း ယင်းပိုင် သမ္မတ ဆိုရေအသုံးအနှုံးမျိုးကို သုံးစွဲတတ်တေ။ == ကိုးကား == <references/> [[Category:နိုင်ငံရီး စနစ်တိ]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:အုပ်ချုပ်ရီး ပုံစံတိ]] 9faew7iikup4pfxq97p4g4phdj58ql5 0 6205 21927 2026-10-16T08:50:22Z Tejoebārsa 137 Created page with " {| class="infobox" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ် |- ! တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | West Yangon Technological University |- !တံဆိပ် | WYTU Logo.svg |- !ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအ..." 21927 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ် |- ! တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | West Yangon Technological University |- !တံဆိပ် | WYTU Logo.svg |- !ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) | စက်မှုတတ်မျိုး ပြည့်အကျိုး |- !ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | Industrial profit |- ! ပိုင်ဆိုင်မှု | အများနန့်သက်ဆိုင် |- ! တည်ထောင်ခုနှစ် | (YTU Campus,၁၉၉၈)၊ (WYTU အဖြစ် ၂၀၀၅) |- ! ပါမောက္ခချုပ် | ဒေါက်တာကြည်စိုး |- ! တည်နီရာ | လှိုင်သာယာမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့ |- ! ပြည်နယ်/တိုင်း | ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး |- ! နိုင်ငံ | မြန်မာနိုင်ငံ |- ! ဝဘ်ဆိုဒ် | {{URL|http://www.wytu.edu.mm}} |} '''ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|West Yangon Technological University}}; အတိုကောက် '''WYTU''') စွာ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်]] မာ တည်ဟိရေ။ [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊([[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနန့် နည်းပညာဦးစီးဌာန]]) လက်အောက်ဟိ တက္ကသိုလ်တခုဖြစ်တေ။ တက္ကသိုလ်၏ အကျယ်အဝန်းမာ (၂၂၀.၃၂) ဧကဟိရေ။ ဒေတက္ကသိုလ်အား [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၏ ဒုတိယ နယ်မြီတခုအဖြစ် ၁၉၉၈ ခုနှစ်မာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၁၉၉၈ နောက်ပိုင်း ၂၀ဝ၅ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ မာ YTU Campus အဖြစ်မှ လက်ဟိခေါ်မာသော ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ် (West Yangon Technological University; WYTU) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခရေ။ ယင်းတက္ကသိုလ်မာ အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့၊ အိန်ဂျန်နီယာ ဘွဲ့လွန် တိအား အိန်ဂျန်နီယာ နည်းပညာနယ်ပယ် အသီးသီးအတွက် ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးနိန်ပြီးကေ ဂုချိန်ခါမာ နယ်ပယ်အသီးသီးမာ ပျမ်းမျှလှောက်မှန်း ကျောင်းသား/ကျောင်းသူ အရွီအတွက် အယောက် ၁၀၀၀ ခန့်တက်ရောက် ပညာသင်ကြားဗျာယ်ဟိရေ။<ref name="wytu">{{cite web|url=http://www.most.gov.mm/most2mm/ygntu.do|title=ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်|publisher=သိပ္ပံနန့်နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၁-၁၃}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ==သင်ကြားပို့ချပီးကေလည်းဟိရေသင်တန်းတိ== ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်မာ အောက်ပါသင်တန်းတိကို ဖွင့်လှစ်ပို့ချပီးဗျာယ်ဟိရေ။<ref name=wytu/> *[[မြို့ပြ အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်|မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာ]]သင်တန်း (Civil Engineering) CE *[[စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်|စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာ]]သင်တန်း (Mechanical Engineering) ME *[[လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာ]]သင်တန်း (Electrical Power Engineering) EP *[[အီလက်ထရွန်းနစ်|အီလက်ထရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာ]]သင်တန်း (Electronics Engineering) EC *[[မက္ကထရောနစ်ပညာရပ်|မက္ကာထရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာ]]သင်တန်း (Mechatronics Engineering) McE *[[သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ|သုတနည်းပညာအိန်ဂျန်နီယာ]]သင်တန်း (Information Technology Enginering) IT *[[ဓာတု အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်|ဓာတုအိန်ဂျန်နီယာ]]သင်တန်း (Chemical Engineering) ChE *[[ခြည်မျှင်နန့်အထည်အိန်ဂျန်နီယာ]]သင်တန်း (Textile Engineering) Tex *[[သတ္တုဗေဒနန့်ဒြပ်ပစ္စည်းသိပ္ပံအိန်ဂျန်နီယာ]]သင်တန်း (Metallurgy and Mining Engineering) Metal *[[ဗိသုကာပညာ]]သင်တန်း (Architecture) Arch *စိုက်ပျိုးသိပ္ပံအိန်ဂျန်နီယာသင်တန်း (Agricultural) Agri ==ပီးအပ်ချီးမြှင့်တေ ဘွဲ့အမျိုးအစားတိ== ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်မှ ပီးအပ်တေဘွဲ့မာ *မဟာအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ (Master of Engineering) *အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ (Bachelor of Engineering) <ref name=wytu/> *ဗိသုကာဘွဲ့ (Bachelor of Architecture) ဖြစ်တေ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့က တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] pnzmioitcht37pl7t5m3s3b3t5awzdo 10 6206 21928 2026-10-16T09:01:55Z Tejoebārsa 137 Created page with "<includeonly><cite style="font-style:normal">{{#if:{{{author|}}}{{{last|}}} |{{#if:{{{authorlink|}}} |[[{{{authorlink}}}|{{#if: {{{last|}}} |{{{last}}}{{#if: {{{first|}}} |, {{{first}}} }} |{{{author}}} }}]] |{{#if:{{{last|}}} |{{{last}}}{{#if: {{{first|}}} |, {{{first}}} }} |{{{author}}} }} }} }}{{#if:{{{author|}}}{{{last|}}} |{{#if:{{{coauthors|}}} | <nowiki>;</nowiki> {..." 21928 wikitext text/x-wiki <includeonly><cite style="font-style:normal">{{#if:{{{author|}}}{{{last|}}} |{{#if:{{{authorlink|}}} |[[{{{authorlink}}}|{{#if: {{{last|}}} |{{{last}}}{{#if: {{{first|}}} |, {{{first}}} }} |{{{author}}} }}]] |{{#if:{{{last|}}} |{{{last}}}{{#if: {{{first|}}} |, {{{first}}} }} |{{{author}}} }} }} }}{{#if:{{{author|}}}{{{last|}}} |{{#if:{{{coauthors|}}} | <nowiki>;</nowiki> {{{coauthors}}} }}{{#if:{{{date|}}} |&#32;({{{date}}}) |{{#if:{{{year|}}} |{{#if:{{{month|}}} |&#32;({{{month}}} {{{year}}}) |&#32;({{{year}}}) }} }} }} }}{{#if:{{{author|}}}{{{last|}}} | . }}{{#if:{{{author|}}}{{{last|}}}{{{year|}}}{{{date|}}} | &#32; }}{{#ifeq:{{{quotes|}}} | no | | {{#if: {{{curly|}}}|“|"}} }}{{#if:{{{url|}}}{{{pmc|}}} |{{#ifeq:{{{title|}}}||<span class=error plainlinks>Citation is missing a title. Either specify one, or [http://tools.wikimedia.de/~verisimilus/Bot/DOI_bot/doibot.php?edit=on&user=Cite_journal&page={{FULLPAGENAMEE}} click here] and a bot will try to complete the citation details for you.</span>&#32;}}[{{#if:{{{url|}}}|{{{url|}}}|http://www.pubmedcentral.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid={{{pmc}}}}} {{{title}}}] |{{{title}}} }}{{#ifeq:{{{quotes|}}} | no | | {{#if:{{{curly|}}}|”|"}} }}{{#if:{{{language|}}} | &#32;(in {{{language}}}) }}{{#if:{{{format|}}} | &#32;({{{format}}}) }}{{#if:{{{author|}}}{{{last|}}} | | &#32;{{#if:{{{date|}}} |&#32;({{{date}}}) |{{#if:{{{year|}}} |{{#if:{{{month|}}} |&#32;({{{month}}} {{{year}}}) |&#32;({{{year}}}) }} }} }} }}{{#if:{{{journal|}}} |. ''{{{journal}}}'' }}{{#if:{{{volume|}}} |&#32;'''{{{volume}}}''' }}{{#if:{{{issue|}}} |&#32;({{{issue}}}) }}{{#if:{{{pages|}}} |<nowiki>:</nowiki> {{{pages}}} }}{{#if:{{{publisher|}}} |.&#32;{{#if:{{{location|}}} |{{{location}}}:&#32; }}{{{publisher}}} }}{{#if:{{{doi|}}} |. [[Digital object identifier|doi]]:{{#if: {{{doi_brokendate|}}} | {{#tag:nowiki|{{{doi}}}}} (inactive [[{{{doi_brokendate|}}}]]) {{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Pages with DOIs broken since {{#time: Y | {{{doi_brokendate|}}} }}]] }} | <span class="neverexpand">[http://dx.doi.org/{{urlencode:{{{doi}}}}} {{#tag:nowiki|{{{doi}}}}}]</span> }} }}{{#if:{{{issn|}}} |. [[International Standard Serial Number|ISSN]] [http://worldcat.org/issn/{{{issn}}} {{{issn}}}] }}{{#if:{{{pmid|}}} |. PMID {{{pmid}}} }}{{#if:{{{pmc|}}} | {{#if:{{{url|}}} |. [[PubMed Central|PMC]]:[http://www.pubmedcentral.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid={{{pmc}}} {{{pmc}}}]}} }}{{#if:{{{bibcode|}}} |. [[Bibcode]]:&nbsp;[http://adsabs.harvard.edu/abs/{{{bibcode}}} {{{bibcode}}}] }}{{#if:{{{oclc|}}} |. [[OCLC]] [http://worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{oclc}}}}} {{{oclc}}}] }}{{#if:{{{id|}}} |. {{{id}}} }}{{#if:{{{accessdate|}}} |<span class="reference-accessdate">. Retrieved on [[{{{accessdate}}}]]{{#if: {{{accessyear|}}} | , [[{{{accessyear}}}]] }}</span> }}{{#if:{{{accessmonthday|}}} | &#32;Retrieved on {{{accessmonthday}}}, {{{accessyear}}} }}{{#if:{{{accessdaymonth|}}} | &#32;Retrieved on {{{accessdaymonth}}} {{{accessyear}}} }}{{#if:{{{laysummary|}}} |. [{{{laysummary}}} Lay summary]{{#if: {{{laysource|}}}|&nbsp;&ndash;&nbsp;''{{{laysource}}}''}} }}{{#if:{{{laydate|}}} | &#32;([[{{{laydate}}}]]) }}.{{#if:{{{quote|}}} | &#32;“{{{quote}}}” }}</cite><!-- This is a COinS tag (http://ocoins.info), which allows automated tools to parse the citation information: --><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004<!-- -->&rft_val_fmt={{urlencode:info:ofi/fmt:kev:mtx:journal}}<!-- Field descriptions: http://www.openurl.info/registry/docs/mtx/info:ofi/fmt:kev:mtx:journal -->&rft.genre=article<!-- article: a document published in a journal. (genre could also be (the entire) journal, issue, conference, proceeding, preprint, or unknown) -->{{#if: {{{title|}}} | &rft.atitle={{urlencode:{{{title}}}}} }}<!-- Article title. -->{{#if: {{{journal|}}} | &rft.jtitle={{urlencode:{{{journal}}}}} }}<!-- Journal title. Use the most complete title available ... "journal of the american medical association" -->{{#if: {{{date|}}} | &rft.date={{urlencode:{{{date}}}}} | {{#if: {{{year|}}} | &rft.date={{urlencode:{{{year}}}}} }} }}<!-- Date of publication. (ISO 8601) -->{{#if: {{{volume|}}} | &rft.volume={{urlencode:{{{volume}}}}} }}<!-- Volume designation usually expressed as a number but could be roman numerals or non-numeric, i.e. "124", or "VI". -->{{#if: {{{issue|}}} | &rft.issue={{urlencode:{{{issue}}}}} }}<!-- This is the designation of the published issue of a journal ... could be non-numeric -->{{#if: {{{author|}}} | &rft.au={{urlencode:{{{author}}}}} }}<!-- This data element contains the full name of a single author, i. e. "Smith, Fred M", "Harry S. Truman". -->{{#if: {{{last|}}} | &rft.aulast={{urlencode:{{{last}}}}} }}<!-- First author's family name. This may be more than one word ... i.e. Smith, Fred James is recorded as "aulast=smith" -->{{#if: {{{first|}}} | &rft.aufirst={{urlencode:{{{first}}}}} }}<!-- First author's given name or names or initials. This data element may contain multiple words and punctuation, i.e, "Fred James" -->{{#if: {{{pages|}}} | &rft.pages={{urlencode:{{{pages}}}}} }}<!-- Start and end pages, i.e. "53-58". This can also be used for an unstructured pagination statement when data relating to pagination cannot be interpreted as a start-end pair, i.e. "A7, C4-9", "1-3,6". -->{{#if: {{{issn|}}} | &rft.issn={{urlencode:{{{issn}}}}} }}<!-- International Standard Serials Number (ISSN). The issn may contain a hyphen, i.e. "1041-5653" -->{{#if: {{{pmid|}}} | &rft_id=info:pmid/{{urlencode:{{{pmid}}}}}}}<!-- PubMed ID -->{{#if: {{{pmc|}}} | &rft_id=info:pmc/{{urlencode:{{{pmc}}}}}}}<!-- PubMed Central ID -->{{#if: {{{doi|}}} | &rft_id=info:doi/{{urlencode:{{{doi}}}}} }}<!-- DOI -->{{#if: {{{url|}}} | &rft_id={{urlencode:{{{url}}}}} }}<!-- URL -->"><span style="display: none;">&nbsp;</span></span></includeonly><noinclude> <!-- PLEASE DO NOT ADD DOCUMENTATION/CATEGORIES/INTERWIKIS HERE --> {{documentation}} <!-- MAKE ADDITIONS TO THE /doc SUBPAGE INSTEAD, THANKS --> </noinclude> gbhhgw3wje44dtsbzwbbvg3vfpooil6 0 6207 21929 2026-10-16T09:02:17Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Distinguish|နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)}} {{Infobox University |name = မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ် |image_name = Entrance of Mandalay Technological University.jpg |image_size =200 |motto = စက်မှုစွမ်းအား ခေတ်ကျော်လွှား |established = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၁ |location = ပုသိမ်ကြီးမ..." 21929 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)}} {{Infobox University |name = မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ် |image_name = Entrance of Mandalay Technological University.jpg |image_size =200 |motto = စက်မှုစွမ်းအား ခေတ်ကျော်လွှား |established = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၁ |location = [[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်|ပုသိမ်ကြီး]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |coor = {{coord|21|58|21|N|96|11|10|E|region:MM_type:edu|display=title}} |type = အများဆိုင် |staff = |rector = |students = ၂၀၀၀ (၂၀၁၉) |undergrad = ၁၅၀၀ |postgrad = ၅၀၀ |part_time students = |Male student = , Female = |affiliations=[[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |website = {{url|http://mtu.moe-st.gov.mm/}} |logo= }} '''မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ် (MTU)''' စွာ '''မန္တလေးစက်မှုတက္ကသိုလ်''' (MIT) အဖြစ် လူသိများခပြီးကေ [[မန္တလေးတိုင်း]] [[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]]မာ တည်ဟိရေ။ ယင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံဟိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိထဲက ထင်ရှားသော တက္ကသိုလ်တခုလည်း ဖြစ်တေ။ တက္ကသိုလ်မှ အထက်မြန်မာပြည် ဘွဲ့ကြို၊ ဘွဲ့ရနန့် ဘွဲ့လွန် ကျောင်းသားတိအတွက် အိန်ဂျန်နီယာ နည်းပညာရပ် အသီးသီးအား သင်ကြားမှုပုံစံ အမျိုးမျိုး ချမှတ် သင်ကြားနိုင်ဖို့ စီစိုင်ထားဟိရေ။ တက္ကသိုလ်မှ နှစ်စိုင်နှစ်တိုင်း သင်တန်းအပတ်စိုင် တစ်ခုကျအတွက် ကျောင်းသား ၃၀၀ ခန့် လက်ခံသင်ကြားပီးနီရေ။<ref>{{cite news | url=http://www.mizzima.com/component/content/article/4-inside-burma/272-mandalay-tech-university-relocates-phd-scholars.html | title=Mandalay Tech University Relocates Ph.D. Scholars | date=2008-03-20 | publisher=Mizzima News | accessdate=2 February 2011 | archivedate=19 September 2010 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100919005417/http://www.mizzima.com/component/content/article/4-inside-burma/272-mandalay-tech-university-relocates-phd-scholars.html }}</ref> မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်မာ ဒေါက်တာဘွဲ့နန့် ဘွဲ့လွန်သင်တန်းတိအား လက်ခံသင်ကြားမှု နည်းပါးအတွက်နန့် ယင်းချင့်ဘွဲ့တိ တက်ရောက်ဖို့ ဆန္ဒဟိရေ ကျောင်းသားတိမာ [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] ယပိုင်မဟုတ်ကေ နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ လားရောက်လို့ သင်ယူကတ်ရရေ။ [[File:Main building, Mandalay Technological University.jpg|180px|thumb|ပင်မဆောင်]] == သမိုင်းကြောင်း == နိုင်ငံတခု၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို သိပ္ပံနန့် အိန်ဂျန်နီယာ နည်းပညာနယ်ပယ်မာ လုံးလုံးလျားလျား အခြီခံရေ ဆိုစွာကို သိဟိထားရေ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ရေ နိုင်ငံအဆင့် အသက်မွီးဝမ်းကျောင်း တက္ကသိုလ် သင်ကြားရီးဌာနတိအား နိုင်ငံ၏အကျိုးအတွက် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်နိုင်ဖို့ ကြိုးပမ်းခရေ မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို အမှတ်(၁)စက်မှုဝန်ကြီးဌာန (အဂု [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]])၊ စက်မှုသင်တန်းကျောင်းအမှတ်(၂)မှ [[ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန]]၊ မန္တလေးစက်မှုတက္ကသိုလ်အဖြစ် ၁၉၉၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၁) ရက်နိမာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ (၁)ရက်နိမှစပြီးကေ ပညာရီးဝန်ကြီးဌာနမှ [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]သို့ လက်ဟိဖွဲ့စည်းပုံအတိုင်း လွှဲပြောင်းပီးအပ်ခီရေ။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဂျူလိုင် (၁)ရက်နိမာ မန္တလေးစက်မှုတက္ကသိုလ် (Mandalay Institute of Technology) အစား မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ် (Mandalay Technological University) လို့နာမည်ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခပြီးကေ သိပ္ပံနန့်နည်းပညာဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်တိနန့် ကိုက်ညီစီဖို့နန့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စီဖို့ ဆောင်ရွက်ခရေ။<ref name="MIT">{{cite paper | url=http://most.gov.mm/most2mm/MTU.do | title=ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်လှာပုံ နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းတိ | author=MTU | publisher=Ministry of Science and Technology | accessdate=2014-10-20 }}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == သင်ရိုး == မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်မှ အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့အတွက် ခြောက်နှစ်တာသက်တမ်း၊ မဟာအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့အတွက် နှစ်နှစ်တာသက်တမ်း နန့် ဒေါက်တာဘွဲ့အတွက် သုံးနှစ်တာသက်တမ်း စီစိုင်ထားဟိရေ။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်နန့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်ကြားမာ ကျောင်းသားပေါင်း ၇၅၀၀ မှ သုံးပုံနှစ်ပုံမာ အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ နန့် ၇.၃ % မာ မဟာအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့တိ အသီးသီးရဟိခကတ်တေ။<ref name="MST">{{cite paper | url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | title=Technology and State Development | author=Sayne Le Shwe | publisher=Ministry of Science and Technology | year=2004 | accessdate=2008-09-13 | archive-date=10 June 2011 | access-date=2 February 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf | url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf |accessdate=29 January 2021 |archivedate=10 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf }}{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf |accessdate=29 January 2021 |archivedate=10 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610233032/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/pdf/S%26T/Workshops/SAsia/Delhi_15.2.pdf }}</ref> === အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်တိ === အောက်ဖော်ပြပါ ဘာသာရပ်တိအား ဒီပလိုမာဘွဲ့အတွက် တနှစ်၊ မဟာဘွဲ့အတွက် နှစ်နှစ်နန့် အသုံးချသိပ္ပံ ဘာသာရပ်အတွက် ဒေါက်တာဘွဲ့တိပါ လက်ခံသင်ကြား ပီးနီရေ။<ref name="MST"/> {| class="wikitable" |- !width="300"|'''သင်ရိုး''' !width="50"|'''ဘွဲ့ကြို ဒီပလိုမာ''' !width="50"|'''မဟာဘွဲ့''' !width="50"|'''ဒေါက်တာဘွဲ့''' |- | အိန်ဂျန်နီယာ ဓာတုဗေဒ ဘာသာရပ် | မဟိ | ဟိ | ဟိ |- | အိန်ဂျန်နီယာ သင်္ချာ ဘာသာရပ် | မဟိ | ဟိ | ဟိ |- | အိန်ဂျန်နီယာ ရူပဗေဒ ဘာသာရပ် (အီလက်ထရောနစ်) | မဟိ | ဟိ | ဟိ |} === ဌာနတိ === မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်အား ပင်မဌာနကြီး ( ၄ ) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီးသား ယင်းရို့၏အောက်မာ ကဏ္ဍလိုက် သီးသန့်ဌာနခွဲတိ ခွဲဝီထားဟိရေ။<ref>{{cite news | url=http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=26 | title=Mandalay Technological University | date=2009 | publisher=MTU | accessdate=2 February 2011 | archivedate=5 October 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005203220/http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=12&Itemid=26 }}</ref> * အိန်ဂျန်နီယာဌာနတိ (၁၅) ခု * သင်ကြားရီးဌာနတိ (၂) ခု * သုတေသနဌာနတိ (၅) ခု * ထောက်ပံ့ရီးဌာနတိ (၅) ခု ==== အိန်ဂျန်နီယာဌာနတိ ==== မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟိ အိန်ဂျန်နီယာဌာနတိမာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news | url=http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=27 | title=Mandalay Technological University | date=2009 | publisher=MTU | accessdate=2 February 2011 | archivedate=19 August 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110819081356/http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=27 }}</ref> * ဗိသုကာအိန်ဂျန်နီယာဌာန * လီကြောင်းအိန်ဂျန်နီယာဌာန * ဇီဝနည်းပညာအိန်ဂျန်နီယာဌာန * ဓာတုအိန်ဂျန်နီယာဌာန * မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဌာန * လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဌာန * အီလက်ထရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာဌာန * သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာအိန်ဂျန်နီယာဌာန * စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဌာန * စက်မှုအီလက်ထရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာဌာန * သတ္ထုဗေဒအိန်ဂျန်နီယာဌာန * ဓာတ်သတ္ထုရှာဖွေရီးအိန်ဂျန်နီယာဌာန * ရီနံအိန်ဂျန်နီယာဌာန * ထိန်းချုပ်လိလာမှုအိန်ဂျန်နီယာဌာန * ခြည်မျှင်နန့်အထည်အလိပ်အိန်ဂျန်နီယာဌာန ==== သင်ကြားရီးဌာနတိ ==== မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟိ သင်ကြားရီးဌာနတိမာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news | url=http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 | title=Mandalay Technological University | date=2009 | publisher=MTU | accessdate=2 February 2011 | archivedate=19 August 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110819081347/http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 }}</ref> * အိန်ဂျန်နီယာဓာတုဗေဒဌာန * အိန်ဂျန်နီယာအိန်းဂလိချ်စာဌာန * အိန်ဂျန်နီယာသင်္ချာဌာန * အိန်ဂျန်နီယာရူပဗေဒဌာန * မြန်မာစာဌာန ==== သုတေသနဌာနတိ ==== မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟိ သုတေသနဌာနတိမာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news | url=http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=29 | title=Mandalay Technological University | date=2009 | publisher=MTU | accessdate=2 February 2011 | archivedate=5 October 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005203332/http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=29 }}</ref> * ဓာတုဗေဒသုတေသနစင်တာ * လျှပ်စစ်၊ ဆက်သွယ်ရီးနန့် လျှပ်စစ်စွမ်းအားသုတေသနစင်တာ ==== ထောက်ပံ့ရီးဌာနတိ ==== မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟိ ထောက်ပံ့ရီးဌာနတိမာ အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်တေ။<ref>{{cite news | url=http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=16&Itemid=30 | title=Mandalay Technological University | date=2009 | publisher=MTU | accessdate=2 February 2011 | archivedate=5 October 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005203401/http://www.most.gov.mm/mtu/index.php?option=com_content&task=view&id=16&Itemid=30 }}</ref> * အုပ်ချုပ်ရီးဌာန * ငွီစာရင်းဌာန * ဘဏ္ဍရီး * ကျောင်းသားရီးရာ * အလုပ်ရုံ === ဘွဲ့ကြိုဒီပလိုမာ === အောက်ဖော်ပြပါ ဘာသာရပ်တိအား နည်းပညာဒီပလိုမာဘွဲ့အတွက် တနှစ်တာ သင်တန်းအဖြစ် လက်ခံသင်ကြား ပီးနီရေ။<ref name="MST"/> * မြို့ပြ * လျှပ်စစ်စွမ်းအား * အီလက်ထရောနစ် * စက်မှု == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုပါ == * [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်]] * [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] == ကိုးကားကျမ်း == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] c3sihgbs9e4gomchehwddrxi29mk11l