ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1397 21938 13293 2026-10-16T18:23:30Z Amherst99 477 /* */ 21938 wikitext text/x-wiki [[File:Internet of Things.jpg|thumb|အင်တာနက်ချိတ်ဆက်ပစ္စည်းတိ (အိုင်အိုတီ) ကို ပုံဖော်ထားရေ ရုပ်ပုံ]] '''အင်တာနက်ချိတ်ဆက်ပစ္စည်းတိ''' (internet of things သို့ IoT) ဆိုစွာမှာ ရုပ်ဝတ္ထုကိရိယာတိ၊ ယာဉ်တိ၊ အိမ်သုံးပစ္စည်းတိနန့်အခြားရေ အီလက်ထရွန်းနစ်၊ ဆော့ဖ်ဝဲလ်၊ ဆင်ဆာတိ၊ အကျုရေတာတိ နန့်အင်တာနက်ချိတ်ဆက်မှုရို့ ပါဝင်ရေ ကိရိယာတိကို ချိတ်ဆက်ထားရေ ကွန်ယက်ဖြစ်ပြီးကေ ၎င်းရို့အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်နိုင်ပြီးကေ အချက်အလက်တိကိုလည်း ဖလှယ်နိုင်ကြပနာ <ref>{{Cite web|url=https://www.wiley.com/en-us/Internet+of+Things+A+to+Z:+Technologies+and+Applications-p-9781119456742|title=Internet of Things A to Z: Technologies and Applications|date=2018-06-13|website=Wiley.com|language=en-us|access-date=2018-06-05}}</ref><ref name="Linux Things">{{Cite web |url=https://www.linux.com/news/who-needs-internet-things |title=Who Needs the Internet of Things? |first=Eric |last=Brown |website=Linux.com |date=13 September 2016 |access-date=23 October 2016}}</ref><ref name="Linux 21OSP">{{Cite web |url=http://www.linux.com/NEWS/21-OPEN-SOURCE-PROJECTS-IOT |title=21 Open Source Projects for IoT |first=Eric |last=Brown |website=Linux.com |date=20 September 2016 |access-date=23 October 2016}}</ref><ref name="ITU">{{Cite web |url=http://www.itu.int/en/ITU-T/gsi/iot/Pages/default.aspx |title=Internet of Things Global Standards Initiative |work=ITU |access-date=26 June 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hbr.org/resources/pdfs/comm/verizon/18980_HBR_Verizon_IoT_Nov_14.pdf|title=Internet of Things: Science Fiction or Business Fact?|date=November 2014|website=Harvard Business Review|accessdate=23 October 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://data.london.gov.uk/blog/the-trouble-with-the-internet-of-things/|title=The Trouble with the Internet of Things|last1=Hendricks|first1=Drew|website=London Datastore|publisher=Greater London Authority|accessdate=10 August 2015}}</ref> ရူပကမ္ဘာအား ကွန်ပျူတာအခြီခံစနစ် အတွင်းသို့ ရို့က်ရိုက်ချိတ်ဆက်နိုင်ရန် အခွင့်အလမ်းပိုဖြစ်စေကာ လုပ်နိုင်စမ်းပိုကောင်းလာခြင်း၊ စီးပွားရီး အကျိုးအမြတ် ပိုဟိလာစေခြင်းနန့်လူရို့ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို လျှော့ချနိုင်ခြင်းရို့ ဖြစ်ပေါ်စီရေ။<ref>{{Cite book|url=http://www.internet-of-things-research.eu/pdf/Converging_Technologies_for_Smart_Environments_and_Integrated_Ecosystems_IERC_Book_Open_Access_2013.pdf|title=Internet of Things: Converging Technologies for Smart Environments and Integrated Ecosystems|last1=Vermesan|first1=Ovidiu|last2=Friess|first2=Peter|publisher=River Publishers|year=2013|isbn=978-87-92982-96-4|location=Aalborg, Denmark}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://cordis.europa.eu/fp7/ict/enet/documents/publications/iot-between-the-internet-revolution.pdf|title=The Internet of Things: Between the Revolution of the Internet and the Metamorphosis of Objects|last=Santucci|first=Gérald|website=European Commission Community Research and Development Information Service|accessdate=23 October 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vs.inf.ethz.ch/publ/papers/Internet-of-things.pdf|title=From the Internet of Computers to the Internet of Things|last1=Mattern|first1=Friedemann|last2=Floerkemeier|first2=Christian|website=[[ETH Zurich]]|accessdate=23 October 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://connectedworld.com/the-supply-chain-changing-at-the-speed-of-technology/|title=The Supply Chain: Changing at the Speed of Technology|last=Lindner|first=Tim|date=13 July 2015|work=Connected World|accessdate=18 September 2015|archivedate=22 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150822005502/http://connectedworld.com/the-supply-chain-changing-at-the-speed-of-technology/}}</ref> အိုင်အိုတီ ကိရိယာတိ တစ်နှစ်ကေ၃၁% မျှ ရို့းတက်နီရာ ၂၀၁၇ တွင် ၈.၄ ဘီလီယံ အထိ ဟိလာခပြီးကေ <ref name="faz.net">[http://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/diginomics/grosse-internationale-allianz-gegen-cyber-attacken-15451953-p2.html?printPagedArticle=true#pageIndex_1 Große internationale Allianz gegen Cyber-Attacken<!-- ဘော့က ထုတ်ပီးရေ ခေါင်းစဉ် -->]</ref> ၂၀၂၀တွင် ကိရိယာပေါင်း ဘီလီယံ ၃၀ အထိ ဟိလာဖို့ဟု ခန့်မှန်းရရေ။<ref>{{Cite web |url=https://spectrum.ieee.org/tech-talk/telecom/internet/popular-internet-of-things-forecast-of-50-billion-devices-by-2020-is-outdated |title=Popular Internet of Things Forecast of 50 Billion Devices by 2020 Is Outdated |first=Amy |last=Nordrum |date=18 August 2016 |work=IEEE}}</ref> အိုင်အိုတီဧတကမ္ဘာလုံး ဈေးကွက်တန်ဖိုးရေ ၂၀၂၀ တွင် ၇.၁ ထရီလီယံ အထိ ရောက်ဟိလာဖို့ဟု ခန့်မှန်းရရေ။ <ref>{{Cite journal|last=Hsu|first=Chin-Lung|last2=Lin|first2=Judy Chuan-Chuan|title=An empirical examination of consumer adoption of Internet of Things services: Network externalities and concern for information privacy perspectives|url=https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.04.023|journal=Computers in Human Behavior|volume=62|pages=516–527|doi=10.1016/j.chb.2016.04.023|year=2016}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:အင်တာနက်နည်းပညာ]] 3s0fm9xegz2k5nvrnfchifj97morv4p 0 6208 21930 2026-10-16T12:15:24Z Retkhaberi 224 Created page with "'''ပါလီမန်စနစ်''' ဆိုစွာမာ [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်၏ အုပ်ချုပ်ရီး ပုံစံကွဲ (မူကွဲ) တမျိုးဖြစ်တေ။ တိုင်းပြည် အင်တန်များများမာ ကျင့်သုံးကတ်ပြီး တည်ငြိမ်မှုဟိရေ အုပ်ချုပ်ရီးအဖြစ် သတ်မ..." 21930 wikitext text/x-wiki '''ပါလီမန်စနစ်''' ဆိုစွာမာ [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်၏ အုပ်ချုပ်ရီး ပုံစံကွဲ (မူကွဲ) တမျိုးဖြစ်တေ။ တိုင်းပြည် အင်တန်များများမာ ကျင့်သုံးကတ်ပြီး တည်ငြိမ်မှုဟိရေ အုပ်ချုပ်ရီးအဖြစ် သတ်မှတ်လက်ခံကတ်တေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာအားဖြင့် ပါလီမန် ဆိုစွာမာ လွှတ်တော် ဟုအဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ယင်းအတွက်နန့် နိုင်ငံကို လွှတ်တော်မှတဆင့် တာဝန်ယူအုပ်ချုပ်ရေ စနစ်ဟု အပြိန်း ပြောနှိုင်ရေ။ တချိန်က မြန်မာနိုင်ငံမာ ကျင့်သုံးခဖူးပြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အခေါက်ခေါက် တာဝန်ယူခရေ [[ဦးနု]] မာ အလွန်ဩဇာကြီးရေ နိုင်ငံရီးသမား ဖြစ်ခရေ။ ယကေလေ့ ၁၉၆၂ ခုနှစ်မာ [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]] ဦးဆောင်ရေ [[မြန်မာ့တပ်မတော်]] မှ အာဏာသိမ်းယူပြီး ပါလီမန်စနစ်မာလေ့သော့ ရပ်ဆိုင်းလားခရရေ။ [[ဖိုင်:Burmese_delegation_at_1947_ILO_Delhi_conference.jpg|thumb|ပါလီမန်စနစ်ကျင့်သုံးခါစ]] = သမိုင်းကြောင်း = မူလအဦးဆုံး ကျင့်သုံးရေနိုင်ငံမာ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]] ([[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|အင်္ဂလန်]])([[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]]) ဖြစ်တေ။ ခေတ်သစ် ဒီမိုကရေစီစနစ်နန့်အတူ ပေါ်ထွန်းလာရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်လည်းဖြစ်တေ။ = ဖွဲ့စည်းပုံ = အခြီခံအားဖြင့် [[လွှတ်တော်]] နှစ်ရပ်ဟိပြီး[[လွှတ်တော်အမတ်]] တိမာ [[ပြည်သူ]] ရို့က တိုက်ရိုက် ရွီးကောက်နည်း ဖြင့်ရွီးကောက်ကတ်တေ။ ယကေလေ့ ခြွင်းချက်အားဖြင့် တချို့နိုင်ငံများမာ ကန့်သတ်လွှတ်တော်အမတ် အရွီအတွက်ကို ဥပဒေကြောင်းဖြင့် သတ်မှတ်ရေ အခါလည်းဟိရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]] (အင်္ဂလန်)နိုင်ငံမာ အထက်လွတ်တော်၏ လွှတ်တော်အမတ် တချို့ကို နိုင်ငံ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင် အကြီးအကဲဖြစ်တေ ဘုရင် (သို့) ဘုရင်မ မှ တိုက်ရိုက်ခန့်ထားခွင့်ဟိရေ။ ယင်းပိုင်သော အမတ်တိမာ မြို့စား၊ နယ်စားဘွဲ့ ထူးဂုဏ်ထူး (နမူနာ Lord,Sir) ဟိသူတိ၊သူကောင်းမျိုးနွယ်များ ဖြစ်ကတ်တေ။ ကျန်လွှတ်တော်အမတ်တိကိုမူ ပြည်သူရို့ကတိုက်ရိုက် ရွီးကောက်တင်မြှောက်ရေ။ [[ဝန်ကြီးချုပ်]]ဖြစ်သူမာ တိုင်းပြည်၏ [[အချုပ်အခြာအာဏာ]]မာအုပ်ချုပ်ရီး အာဏာကို လက်ကိုင် ကျင့်သုံးရပြီး[[အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ အကြီးအကဲ အဖြစ်တာဝန်ယူရရေ။ တချို့ နိုင်ငံများမာ [[အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာ]] ကိုရာမက [[တရားစီရင်ရီးအာဏာ]] ကိုပါ အရိပ်ချရေတွက်နန့် ကိုင်တွယ်ကတ်တေ။ တရားစီရင်ရီးမာ အကြီးဆုံး အခွင့်ဟိသူဖြစ်တေ [[တရားလူကြီးချုပ်]]ကို ဝန်ကြီးချုပ်က စိတ်ကြိုက်ခန့်ထားခြင်း၊ တာဝန်မှရပ်ဆိုင်းခြင်းရို့ကို ပြုလုပ်ခွင့်ပီးခြင်းနန့် ဩဇာလွှမ်းမိုးရေတွက်နန့် အရိပ်ချကိုင်တွယ် ခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းအပြင် လွှတ်တော်မာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သူ၏ ပါတီမှအမတ်ဦးရေက အများစုဖြစ်တေအတွက် [[ဥပဒေပြုရီး အာဏာ]]ကိုလေ့ အရိပ်ချအားဖြင့် ရယူထားနှိုင်ရေ။ တိုင်းပြည် အကြီးအကဲအဖြစ် [[ဘုရင်]] (သို့) [[ဘုရင်မ]] (သို့) [[လွှတ်တော်]]မှ ရွီးကောက်တင်မြှောက်ရေ [[သမ္မတ]] အစဟိစွာရို့ထဲက တမျိုးမျိုးကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ခန့်ထားပြီးသား တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရန် အာဏာကိုင်စွဲရခြင်း (သို့) အာဏာအပ်နှင်းခြင်း မဟိချေ။ ဥပမာအနိန်နန့် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးရေ ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ထိုင်း၊ ဂျပန် နိုင်ငံရို့မာ ဘုရင် (သို့) ဘုရင်မ နန့် ယင်းရို့၏ တော်ဝင်မိသားစုမာ တိုင်းပြည်အာဏာကို ကိုင်တွယ်ကျင့်သုံးရခြင်း မဟိဘဲ သက်ဆိုင်ရာ အခမ်းအနားတိနန့် နိုင်ငံတော်အဆင့် အခမ်းအနားတိကိုရာ ဦးဆောင်ကျင်းပခြင်း၊ ပါဝင်ဆင်နွဲခြင်းရို့ကိုရာပြုလိဟိရေ။ စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် မဟိရေ အိန္ဒိယမာမူ [[သမ္မတ]] တဦးကို လွှတ်တော်မှ သက်တမ်းကာလ တခုအတွက်ရွီးကောက်တင်မြှောက်ပြီး ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ခန့်ထားရေ။ ယကေလေ့ နာမည်ခံ သမ္မတလှောက်ရာဖြစ်ပြီးကေ လုပ်ငန်းတာဝန်တိမာ အထက်မာဖော်ပြထားရေ ဘုရင်(သို့)ဘုရင်မ တိ၏တာဝန်တိနန့် မကွာခြားလှပါ၊၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာ ပါလီမန်စနစ် ကျင့်သုံးခစဉ်က ဝန်ကြီးချုပ် [[ဦးနု]] မာတိုင်းပြည်၏ အာဏာကို စွဲကိုင်ခပြီးကေ [[နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] တိကို လွှတ်တော်မှရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ရွှီးချယ်ခန့်အပ်ခီရေ။ [[သျှမ်းပြည်နယ်]]မှ [[ညောင်ရွှီစော်ဘွား စဝ်ရွှီသိုက်]] မာမြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသမ္မတဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် [[ကနိန်ဒါ]]၊ [[ဩစတျေးလျ]] အစဟိရေ နိုင်ငံများမာ ပါလီမန်စနစ်ကိုကျင့်သုံးကေလေ့ နိုင်ငံ့အကြီးအကဲအဖြစ် ဗြိတိန်မှ ဘုရင်(သို့)ဘုရင်မ ကိုလက်ခံပြီး ထိုဘုရင် (သို့) ဘုရင်မ မှသက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံတိအတွက် ဘုရင်ခံတိကို သတ်မှတ်ခန့် အပ်ပီးရေကိုလေ့ လက်ခံကတ်တေ။ တနည်းဆိုရကေ ထိုနိုင်ငံတိစွာ ဗြိတိန် လက်အောက်ခံနိုင်ငံ ဖြစ်ကြောင်းကို ကျီနပ်စွာ လက်ခံရေလို့လေ့ ဆိုနှိုင်ရေ။ = ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးအတွက်လိုအပ်ချက်နန့် ရာထူးသက်တမ်း = ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး အတွက် သတ်မှတ်ပုံမာ အတန်ပင် လွယ်ကူထွင်ရေဟု ဆိုနှိုင်ရေ။ [[နိုင်ငံရီးပါတီ]]တိက လွှတ်တော်အထဲ အနိုင်ရရီးအတွက် [[လွှတ်တော်အမတ်]] လောင်း(ကိုယ်စားလှယ်လောင်း)များ အဖြစ် ဝင်ရောက် နိူင်းပြိုင်ကတ်တေ။ လွှတ်တော်မာ အမတ်နီရာ အများဆုံးရရေ ပါတီ၏ ဂေါင်းဆောင်မာ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို အလိုအလျှောက်ရခြင်းဖြစ်တေ။ လွှတ်တော်မာ ပါတီတခုတည်းက ကြီးစိုးနိုင်ခြင်းမဟိကေ ပါတီများ ပေါင်းစည်းကာ [[ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ]]ဖွဲ့ပြီး ယင်းရို့အထဲက အင်အားအကြီးဆုံး ပါတီ၏ ဂေါင်းဆောင်မှ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ရယူရေ။ ယင်းပိုင် အလိုအလျှောက် ရာထူးရယူခြင်းမဟုတ်ဘဲ လွှတ်တော်မားမာရွီးကောက်ပွဲကျင်းပကာ ရွီးကောက်ထိအောင် ထိုပါတီဂေါင်းဆောင်မာ လွှတ်တော်အထဲ ကိုယ့်ပါတီမှ အမတ်အများစုဖြစ်ပြီးကေဖြစ်တေအတွက် အနိုင်ရမြဲဖြစ်တေ။ တခါတရီမာမူ ထိုပါတီဂေါင်းဆောင်အနိန်နန့် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကိုလက်ခံဖို့ အခက်အခဲဟိကေကေလည်းကောင်း၊ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို လက်ခံဖို့ဆန္ဒမဟိကေကေလည်းကောင်း ပါတီမားမှ အရည်အခြင်းဟိပြီးးလက်ခံနှိုင်ရေသူတအခင်ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ရွီးချယ်နှိုင်ရေ။ဥပမာအနိန်နန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမာ အာဏာရပါတီဖြစ်တေ ကွန်ဂရက်ပါတီမှဂေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ဆိုနီယာဂန္ဒေချင့်က ရာထူးလက်ခံလိုခြင်းမဟိလို့ ပါတီမားမှ မန်မိုဟန်ဆင်န်းကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ရွီးချယ်ခရေ။ ယကေလေ့ အရေးကြီးရေ အထက်ပါ အချက်ကလွဲပြီးကေ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးအတွက် အရာကန့်သတ်ချက်တချို့မာ နိုင်ငံအလိုက် အနည်းနန့်အများ ကွဲပြားလေ့ဟိသိမ့်ပါရေ။ ဝန်ကြီးချုပ်၏ ရာထူးသက်တမ်းမာ ယေဘူယျအားဖြင့် တခေါက်ကို ၄နှစ်၊ ၅နှစ် မှ ရနှစ်အထိ သတ်မှတ်လေ့ဟိပြီးအကြိမ်အရွီအတွက် ကန့်သတ်ချက်မဟိ တာဝန်ယူနှိုင်ရေ။ = ဝန်ကြီးချုပ်၏အခွင့်အာဏာ = ဝန်ကြီးချုပ်သည် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ဖို့အတွက် သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာန အလိုက် ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်ကာ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းရေ။ အုပ်ချုပ်ရီးမာ လိုအပ်ရေအမိန့်ဒီဂရီတိကို ပြဋ္ဌာန်းသတ်မှတ်ရရေ။ ယကေလေ့ ထိုဥပဒေသည် လွှတ်တော်မာ အတည်ပြုချက်တောင်းခံရပြီးလွှတ်တော်မှ မဲခွဲဆုံးဖြတ်ကာ ကန့်ခံရကေ ပျက်ပြယ်ရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ဝန်ကြီးချုပ်သည် လွှတ်တော်နန့် သဖောထားမတိုက်ဆိုင်လျှင် ထိုလွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းကာ လွှတ်တော်ရွီးကောက်ပွဲတိကျင်းပပြီး လွှတ်တော်အသစ်ကို ပြန်ပနာဖွဲ့စည်းနှိုင်ရေ။ = ဝန်ကြီးချုပ်အား ရာထူးမှ ပြန်ပနာဖြုတ်ချခြင်း = ဝန်ကြီးချုပ်အား ရာထူးမှ ပြန်ပနာဖြုတ်ချရန် (သို့) ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်မှ ရပ်စဲဖို့အတွက် လွှတ်တော်မာ [[အယုံအကြည်မဟိအဆို]] တင်သွင်းကာ မဲခွဲဆုံးဖြတ်လိဟိရေ။ အဓိကကတော့ခါ တိုင်းပြည်၏ အရီးကိစ္စတိကို ပြီးပြည့်စုံအောင် ဖြီယှင်းမပီးနှိုင်ခြင်း၊ ဝန်ကြီးချုပ်၏ လုပ်ငန်းတာဝန်တိကို ကျီပွန်စွာ မထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်း၊ နိုင်ငံရီးအရ အကျပ်အတည်းတိကို ယှောင်လွှဲမရနှိုင်တော့ခြင်း၊ ကိုယ်ကျင့်တရား ပျက်ယွင်းခြင်း အစဟိစွာရို့အတွက် ဝန်ကြီးချုပ်ကို ဖြုတ်ချရန် အယုံအကြည်ဟိမဟိ အဆိုတင်သွင်းကာ မဲခွဲဆုံးဖြတ်လိဟိရေ။ = နောက်ယောင်ခံအစိုးရအဖွဲ့ = တိုင်းပြည်တချို့မာ အာဏာရပါတီ၏ [[အစိုးရ]]လက်ထက်မာ ယင်းရို့၏ အမားအယွင်းတိနန့် အားနည်းချက်တိကို လိလာစောင့်ကြည့်ရန်၊ ဖော်ထုတ်ဝီဖန်ရန် အတွက် ပြိုင်ဖက် [[အတိုက်အခံပါတီ]]တိက နောက်ယောင်ခံ အစိုးရအဖွဲ့ ကိုဖွဲ့စည်းတတ်ကတ်ရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် လက်ဟိဗြိတိန် ဝန်ကြီးချုပ် ဂေါ်ဒွန်ဘရောင်းသည် [[လေဘာပါတီ]] ဂေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီးကေ အယင် [[ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ]] အစိုးရလက်ထက်မာ လေဘာပါတီမှ ဖွဲ့စည်းရေ နောက်ယောင်ခံ အစိုးရမာ ဘဏ္ဏာရီးဝန်ကြီး အဖြစ်တာဝန်ယူခဖူးရေ။ ယင်းပိုင် ဖွဲ့စည်းခြင်းနန့် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေ အာဏာရပါတီ အနိန်နန့် ကျင့်ဝတ်ကောင်းရန်၊ လမ်းစဉ်မှန်ကန်မှုဟိရန်၊ မဖွပ်ကန်ရေ အမှုမျိုးမလုပ်နိုင်ဖို့ ထိန်းကွပ်ပြီးပိုင် ဖြစ်ပြီးကေလားရေ။ ယကေလေ့ [[ရင့်ကျက်မှု]]နည်း ရေ၊ ဖို့လိုတတ်ရေ၊ [[ဆင်ခြင်တုံတရား]] နည်းရေ အတိုက်အခံရို့နန့် တွိကေ အစိုးရအနိန်နန့် အခက်အခဲတွိနှိုင်ရေ အတွက် အစိုးရ၊ အတိုက်အခံ နှစ်ဖက်လုံးမှ မျှတပြီး ရင့်ကျက်ရန်၊ တိုင်းပြည်အကျိုးကို ဦးစားပီးဖို့လိုရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ထိုင်းနိုင်ငံမာ နိုင်ငံရီးခံယူချက် အားနည်းကာ ရင့်ကျက်မှု နည်းယင့်အတွက် တနားတခါ စစ်တပ်မှ [[အာဏာသိမ်းခြင်း]]၊ ဝန်ကြီးချုပ် အပြောင်းအလဲများခြင်း၊ တနားတခါ ဆူပူဆန္ဒပြခြင်းရို့ ဖြစ်လေ့ဟိစွာကို တွိရရေ။ = ထင်ရှားရေ ပါလီမန်စနစ်ကျင့်သုံးရေနိုင်ငံတိ = ကမ္ဘာထက်မာ ပါလီမန်စနစ်ကိုကျင့်သုံးရေနိုင်ငံ မကန်မဝှန်ဟိရေအနက် ထင်ရှားသိသာရေ နိုင်ငံတချို့မာအောက်ပါရို့ဖြစ်တေ။ * [[ဂျပန်]](စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်) * [[ထိုင်း]](စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်) * [[ဘူတန်]](စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်) * [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]](စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်) * [[အိန္ဒိယ]](ဂုဏ်ထူးဆောင်သမ္မတစနစ်) * [[စင်္ကာပူ]](ဂုဏ်ထူးဆောင်သမ္မတစနစ်) * [[မလေးရှား]](စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်၊ပြည်နယ်ကိုးခုမှ စော်ဘွားတိကိုဘုရင်အဖြစ်အလှည့်ကျတင်မြှောက်ရေ။) * [[ကမ္ဘောဒီးယား]](စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်) * [[အစ္စရီး]](ဂုဏ်ထူးဆောင်သမ္မတစနစ်) * [[အီတလီ]](ဂုဏ်ထူးဆောင်သမ္မတစနစ်) * [[ဆွီဒင်]](စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်) * ရှန် (ဂုဏ်ထူးဆောင် သမ္မတစနစ်) [[Category:ဒီမိုကရေစီ]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:ပါလီမန်]] 4jij7cyj260ljtzfgwlms9tizi3jgd2 0 6209 21931 2026-10-16T12:22:41Z Retkhaberi 224 Created page with "ဖယ်ဒရယ်စနစ်ဆိုစွာမာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတိနန့် တိုင်းရင်းသားပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များ တတူတကွ စုပေါင်းဖွဲ့စည်းရေ နိုင်ငံရီးအုပ်ချုပ်ပုံနည်းစနစ်တမျိုးဖြစ်တေ။ ဖယ်ဒရယ..." 21931 wikitext text/x-wiki ဖယ်ဒရယ်စနစ်ဆိုစွာမာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတိနန့် တိုင်းရင်းသားပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များ တတူတကွ စုပေါင်းဖွဲ့စည်းရေ နိုင်ငံရီးအုပ်ချုပ်ပုံနည်းစနစ်တမျိုးဖြစ်တေ။ ဖယ်ဒရယ်စနစ်ဆိုရေအသုံးအနှုန်းကိုလေ့ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရနန့် ဖွဲ့စည်းပုံပါ တိုင်း၊ ဒေသ၊ ပြည်နယ်၊ စီရင်စု အစိုးရများအကြား ဖွဲ့စည်းပုံအရ လက်တွိခွဲဝီကျင့်သုံးရေ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရီးယန္တရားစနစ်ကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြဖို့ အသုံးပြုလေ့ဟိကတ်တေ။ (ဖယ်ဒရယ်စနစ်သည် ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖြစ်ပနာ၊ ယူနစ်ထေရီစနစ်သည် နှစ်ပြည်ထောင်သွင် စနစ်လှောက်ရာဖြစ်တေကို သတိပြုရရေ။) ဖယ်ဒရယ်စနစ်သည် ဒီမိုကရေစီနည်းဥပဒေသတိနန့်၊ အမျိုးသားအစိုးရနန့် ပြည်နယ်၊ ဒေသ တိုင်းအစိုးရများအကြား အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာမျှဝီသုံးစွဲဗျာယ် ဖယ်ဒရယ်ခေါ်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် ဖော်ဆောင်ရေ လက်တွိလမ်းစဉ်တိအပေါ်မာ အခြီတည်ရေ။ ပါဝင်ဖော်ဆောင်သူတိကိုမူ ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖော်ဆောင်ရီးသမားများ၊ ဖယ်ဒရယ်လစ်များဟု တနားတခါ ခေါ်လေ့ဟိကတ်တေ။ ဥရောပမာမူ ဒေသန္တရအဆင့်၊ အမျိုးသားအဆင့်၊ အဆင့်မြင့်အမျိုးသားအဆင့်များမာ ခွဲဝီအာဏာသုံးစွဲရေ ဘုံပြည်ထောင်စုအစိုးရ သဘောကျသူတိကို ပြည်ထောင်စုစနစ်သမား၊ ဖယ်ဒရယ်လစ်များဟု ခေါ်ဆိုဖော်ပြလိ့ဟိကတ်တေ။ ဥရောပဟိ ပြည်ထောင်စုစနစ်သမားများ၊ ဖယ်ဒရယ်လစ်များ အများစုသည် ဥရောပသမဂ္ဂအထဲ ဒေစနစ်ပိုပြီးကေဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဆက်ပနာတိုးတက်စေလိုကတ်တေ။ ဥရောပပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ဥရောပ စစ်အီးတိုက်ပွဲကာလမာ အစပြုခပြီး၊ အထူးအရေးပါရေ ကနဦး စတင်လှုပ်ယှားမှုတိမာ ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် ဝင်စတန်ချာချီ၏ ၁၉၄၆ ခုနှစ်မာ ဇူးရစ်မြို့မာ ပြောကြားရေ မိန့်ခွန်းဖြစ်တေ။ ကနေဒါမာ ပြည်ထောင်စုစနစ် ဖယ်ဒရယ်စနစ်သည် လွတ်မြောက်ရီးသမားတိ၏ လှုပ်ယှားမှုတိကို စံပြုလောက်စွာပင် ထောက်ပံ့အားပြုပီးနီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် အာဂျင်တီးနား၊ ဩစတြေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ အိန္ဒိယနန့် မက္ကဗားကိုအစိုးရယန္တရားတိကိုလည်း ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖယ်ဒရယ်နည်းဥပဒေသတိနန့် ဖွဲ့စည်းကတ်ရရေ။ ပြည်ထောင်စုစနစ်(ဖယ်ဒရယ်စနစ်)သည် ဇာလဂျီယံ၊ ဘော့စနီးယားနန့် ဟာဇယ်ဂိုဗီးနားရို့ကဲ့သို့မျိုးမာ ပြည်ထောင်စုဝင် နှစ်တိုင်းသုံးတိုင်း(တနည်း)နှစ်တိုင်းသုံးတိုင်းအောက် တိုင်းတိနန့် ဝန်းရံဖွဲ့စည်းကောင်းဖွဲ့စည်းနှိုင်ရေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့် ပြည်ထောင်စုစနစ်ကို အဓိကပုံစံနှစ်မျိုး ပိုင်းခြားနှိုင်ရေ။ တမျိုးမာ ပိုပြီးကေအင်အားကြီးရေ ပြည်ထောင်စုဝင် ပြည်နယ်စွာ လုံးဝနီးပါး လွှမ်းမိုးလွန်းပြီး၊ ဒေသန္တရအစိုးရတိအတွက် အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာများ တဖဲ့ချေရာ ချထားပီးတတ်ကတ်တေ။ အရာတမျိုးမာ အမျိုးသားအစိုးရရေ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတော်အဖြစ် နာမည်ရာမက အစစ်အမှန်ပြည်ထောင်စု ဖော်ဆောင်တတ်ရေ။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်မာ ကနေဒါအစိုးရရေ '''ပြည်ထောင်စုများ လူထုဆွေးနွေးဌာန'''(တနည်း) “ပြည်ထောင်စုများလူထုရင်ပြင်”ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကွန်ရက်အဖြစ် ဖယ်ဒရယ်နိုင်ငံတိနန့် ဖယ်ဒရယ်စနစ် ဖော်ဆောင်နီရေ နိုင်ငံများအကြား ကောင်းဘီယက် လုပ်ထုံးလမ်းစဉ် အတွိအကြုံများ ဖလှယ်နိုင်ရီးအတွက် ထူထောင်ခရေ။ ကနေဒါနိုင်ငံမြို့တော် ဩတာဝါမာ ဗဟိုဌာနချုပ်စိုက်ရေ ပြည်ထောင်စုများ လူထုဆွေးနွေးဌာန၏ မိတ်ဖက်အစိုးရတိအဖြစ် ဩစတြေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ ကနေဒါ၊ ဣသိယိုးပီယား(အီသီယိုးပီးယား)၊ ဂျာမနီ၊ အိန္ဒိယ၊ မက္ကဗားကို၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနန့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရို့ ပါဝင်ရေ။ ==ဖယ်ဒရယ်စနစ်၏ ဥဒါဟရုဏ်များ(ဝါ) နမူနာတိ== ==အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု== ''မူရင်းဆောင်းပါး = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ပြည်ထောင်စုစနစ်'' အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဟိ ပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ပြည်ထောင်စုအစိုးရနန့် ပြည်နယ်အစိုးရများအကြား တဆတ်ဆတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရေ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုစနစ်ဖြစ်တေ။ အမေရိကန်အစိုးရယန္တရားကို (နှစ်ဦးဒဿန) နှစ်ပိုင်းနှစ်စ ဖယ်ဒရယ်စနစ်မှ ပေါင်းစည်းဖယ်ဒရယ်စနစ်တခုတည်းအသွင်သို့ တဆတ်ဆတ်ချင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစီခရေ။ ==ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ== * [[ဖက်ဒရီးရှင်း]] * [[ဖယ်ဒရယ်ပြည်နယ်]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး စနစ်တိ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:ဖယ်ဒရယ်စနစ်]] loi45h2lfzfwbd4fx2yuufx8s85rg38 21932 21931 2026-10-16T12:24:15Z Retkhaberi 224 21932 wikitext text/x-wiki ဖယ်ဒရယ်စနစ်ဆိုစွာမာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတိနန့် တိုင်းရင်းသားပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များ တတူတကွ စုပေါင်းဖွဲ့စည်းရေ နိုင်ငံရီးအုပ်ချုပ်ပုံနည်းစနစ်တမျိုးဖြစ်တေ။ ဖယ်ဒရယ်စနစ်ဆိုရေအသုံးအနှုန်းကိုလေ့ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရနန့် ဖွဲ့စည်းပုံပါ တိုင်း၊ ဒေသ၊ ပြည်နယ်၊ စီရင်စု အစိုးရများအကြား ဖွဲ့စည်းပုံအရ လက်တွိခွဲဝီကျင့်သုံးရေ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရီးယန္တရားစနစ်ကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြဖို့ အသုံးပြုလေ့ဟိကတ်တေ။ (ဖယ်ဒရယ်စနစ်သည် ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖြစ်ပနာ၊ ယူနစ်ထေရီစနစ်သည် နှစ်ပြည်ထောင်သွင် စနစ်လှောက်ရာဖြစ်တေကို သတိပြုရရေ။) ဖယ်ဒရယ်စနစ်သည် ဒီမိုကရေစီနည်းဥပဒေသတိနန့်၊ အမျိုးသားအစိုးရနန့် ပြည်နယ်၊ ဒေသ တိုင်းအစိုးရများအကြား အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာမျှဝီသုံးစွဲဗျာယ် ဖယ်ဒရယ်ခေါ်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် ဖော်ဆောင်ရေ လက်တွိလမ်းစဉ်တိအပေါ်မာ အခြီတည်ရေ။ ပါဝင်ဖော်ဆောင်သူတိကိုမူ ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖော်ဆောင်ရီးသမားများ၊ ဖယ်ဒရယ်လစ်များဟု မကြာမကြာ ခေါ်လေ့ဟိကတ်တေ။ ဥရောပမာမူ ဒေသန္တရအဆင့်၊ အမျိုးသားအဆင့်၊ အဆင့်မြင့်အမျိုးသားအဆင့်များမာ ခွဲဝီအာဏာသုံးစွဲရေ ဘုံပြည်ထောင်စုအစိုးရ သဘောကျသူတိကို ပြည်ထောင်စုစနစ်သမား၊ ဖယ်ဒရယ်လစ်များဟု ခေါ်ဆိုဖော်ပြလိ့ဟိကတ်တေ။ ဥရောပဟိ ပြည်ထောင်စုစနစ်သမားများ၊ ဖယ်ဒရယ်လစ်များ အများစုသည် ဥရောပသမဂ္ဂအထဲ ဒေစနစ်ပိုပြီးကေဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဆက်ပနာတိုးတက်စေလိုကတ်တေ။ ဥရောပပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ဥရောပ စစ်အီးတိုက်ပွဲကာလမာ အစပြုခပြီး၊ အထူးအရေးပါရေ ကနဦး စတင်လှုပ်ယှားမှုတိမာ ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် ဝင်စတန်ချာချီ၏ ၁၉၄၆ ခုနှစ်မာ ဇူးရစ်မြို့မာ ပြောကြားရေ မိန့်ခွန်းဖြစ်တေ။ ကနေဒါမာ ပြည်ထောင်စုစနစ် ဖယ်ဒရယ်စနစ်သည် လွတ်မြောက်ရီးသမားတိ၏ လှုပ်ယှားမှုတိကို စံပြုလောက်စွာပင် ထောက်ပံ့အားပြုပီးနီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် အာဂျင်တီးနား၊ ဩစတြေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ အိန္ဒိယနန့် မက္ကဆီကိုအစိုးရယန္တရားတိကိုလည်း ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖယ်ဒရယ်နည်းဥပဒေသတိနန့် ဖွဲ့စည်းကတ်ရရေ။ ပြည်ထောင်စုစနစ်(ဖယ်ဒရယ်စနစ်)သည် ဇာလဂျီယံ၊ ဘော့စနီးယားနန့် ဟာဇယ်ဂိုဗီးနားရို့ကဲ့သို့မျိုးမာ ပြည်ထောင်စုဝင် နှစ်တိုင်းသုံးတိုင်း(တနည်း)နှစ်တိုင်းသုံးတိုင်းအောက် တိုင်းတိနန့် ဝန်းရံဖွဲ့စည်းကောင်းဖွဲ့စည်းနှိုင်ရေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့် ပြည်ထောင်စုစနစ်ကို အဓိကပုံစံနှစ်မျိုး ပိုင်းခြားနှိုင်ရေ။ တမျိုးမာ ပိုပြီးကေအင်အားကြီးရေ ပြည်ထောင်စုဝင် ပြည်နယ်စွာ လုံးဝနီးပါး လွှမ်းမိုးလွန်းပြီး၊ ဒေသန္တရအစိုးရတိအတွက် အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာများ တဖဲ့ချေရာ ချထားပီးတတ်ကတ်တေ။ အရာတမျိုးမာ အမျိုးသားအစိုးရရေ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတော်အဖြစ် နာမည်ရာမက အစစ်အမှန်ပြည်ထောင်စု ဖော်ဆောင်တတ်ရေ။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်မာ ကနေဒါအစိုးရရေ '''ပြည်ထောင်စုများ လူထုဆွေးနွေးဌာန'''(တနည်း) “ပြည်ထောင်စုများလူထုရင်ပြင်”ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကွန်ရက်အဖြစ် ဖယ်ဒရယ်နိုင်ငံတိနန့် ဖယ်ဒရယ်စနစ် ဖော်ဆောင်နီရေ နိုင်ငံများအကြား ကောင်းဘီယက် လုပ်ထုံးလမ်းစဉ် အတွိအကြုံများ ဖလှယ်နိုင်ရီးအတွက် ထူထောင်ခရေ။ ကနေဒါနိုင်ငံမြို့တော် ဩတာဝါမာ ဗဟိုဌာနချုပ်စိုက်ရေ ပြည်ထောင်စုများ လူထုဆွေးနွေးဌာန၏ မိတ်ဖက်အစိုးရတိအဖြစ် ဩစတြေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ ကနေဒါ၊ ဣသိယိုးပီယား(အီသီယိုးပီးယား)၊ ဂျာမနီ၊ အိန္ဒိယ၊ မက္ကဆီကို၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနန့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရို့ ပါဝင်ရေ။ ==ဖယ်ဒရယ်စနစ်၏ ဥဒါဟရုဏ်များ(ဝါ) နမူနာတိ== ==အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု== ''မူရင်းဆောင်းပါး = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ပြည်ထောင်စုစနစ်'' အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဟိ ပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ပြည်ထောင်စုအစိုးရနန့် ပြည်နယ်အစိုးရများအကြား တဆတ်ဆတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရေ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုစနစ်ဖြစ်တေ။ အမေရိကန်အစိုးရယန္တရားကို (နှစ်ဦးဒဿန) နှစ်ပိုင်းနှစ်စ ဖယ်ဒရယ်စနစ်မှ ပေါင်းစည်းဖယ်ဒရယ်စနစ်တခုတည်းအသွင်သို့ တဆတ်ဆတ်ချင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစီခရေ။ ==ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ== * [[ဖက်ဒရီးရှင်း]] * [[ဖယ်ဒရယ်ပြည်နယ်]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး စနစ်တိ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:ဖယ်ဒရယ်စနစ်]] mid11um36dv8y2n58o88b4l4by9m2jp 21933 21932 2026-10-16T12:24:50Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[ဖက်ဒရယ်စနစ်]] to [[ဖယ်ဒရယ်စနစ်]] 21932 wikitext text/x-wiki ဖယ်ဒရယ်စနစ်ဆိုစွာမာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတိနန့် တိုင်းရင်းသားပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များ တတူတကွ စုပေါင်းဖွဲ့စည်းရေ နိုင်ငံရီးအုပ်ချုပ်ပုံနည်းစနစ်တမျိုးဖြစ်တေ။ ဖယ်ဒရယ်စနစ်ဆိုရေအသုံးအနှုန်းကိုလေ့ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရနန့် ဖွဲ့စည်းပုံပါ တိုင်း၊ ဒေသ၊ ပြည်နယ်၊ စီရင်စု အစိုးရများအကြား ဖွဲ့စည်းပုံအရ လက်တွိခွဲဝီကျင့်သုံးရေ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရီးယန္တရားစနစ်ကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြဖို့ အသုံးပြုလေ့ဟိကတ်တေ။ (ဖယ်ဒရယ်စနစ်သည် ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖြစ်ပနာ၊ ယူနစ်ထေရီစနစ်သည် နှစ်ပြည်ထောင်သွင် စနစ်လှောက်ရာဖြစ်တေကို သတိပြုရရေ။) ဖယ်ဒရယ်စနစ်သည် ဒီမိုကရေစီနည်းဥပဒေသတိနန့်၊ အမျိုးသားအစိုးရနန့် ပြည်နယ်၊ ဒေသ တိုင်းအစိုးရများအကြား အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာမျှဝီသုံးစွဲဗျာယ် ဖယ်ဒရယ်ခေါ်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် ဖော်ဆောင်ရေ လက်တွိလမ်းစဉ်တိအပေါ်မာ အခြီတည်ရေ။ ပါဝင်ဖော်ဆောင်သူတိကိုမူ ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖော်ဆောင်ရီးသမားများ၊ ဖယ်ဒရယ်လစ်များဟု မကြာမကြာ ခေါ်လေ့ဟိကတ်တေ။ ဥရောပမာမူ ဒေသန္တရအဆင့်၊ အမျိုးသားအဆင့်၊ အဆင့်မြင့်အမျိုးသားအဆင့်များမာ ခွဲဝီအာဏာသုံးစွဲရေ ဘုံပြည်ထောင်စုအစိုးရ သဘောကျသူတိကို ပြည်ထောင်စုစနစ်သမား၊ ဖယ်ဒရယ်လစ်များဟု ခေါ်ဆိုဖော်ပြလိ့ဟိကတ်တေ။ ဥရောပဟိ ပြည်ထောင်စုစနစ်သမားများ၊ ဖယ်ဒရယ်လစ်များ အများစုသည် ဥရောပသမဂ္ဂအထဲ ဒေစနစ်ပိုပြီးကေဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဆက်ပနာတိုးတက်စေလိုကတ်တေ။ ဥရောပပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ဥရောပ စစ်အီးတိုက်ပွဲကာလမာ အစပြုခပြီး၊ အထူးအရေးပါရေ ကနဦး စတင်လှုပ်ယှားမှုတိမာ ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် ဝင်စတန်ချာချီ၏ ၁၉၄၆ ခုနှစ်မာ ဇူးရစ်မြို့မာ ပြောကြားရေ မိန့်ခွန်းဖြစ်တေ။ ကနေဒါမာ ပြည်ထောင်စုစနစ် ဖယ်ဒရယ်စနစ်သည် လွတ်မြောက်ရီးသမားတိ၏ လှုပ်ယှားမှုတိကို စံပြုလောက်စွာပင် ထောက်ပံ့အားပြုပီးနီရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် အာဂျင်တီးနား၊ ဩစတြေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ အိန္ဒိယနန့် မက္ကဆီကိုအစိုးရယန္တရားတိကိုလည်း ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖယ်ဒရယ်နည်းဥပဒေသတိနန့် ဖွဲ့စည်းကတ်ရရေ။ ပြည်ထောင်စုစနစ်(ဖယ်ဒရယ်စနစ်)သည် ဇာလဂျီယံ၊ ဘော့စနီးယားနန့် ဟာဇယ်ဂိုဗီးနားရို့ကဲ့သို့မျိုးမာ ပြည်ထောင်စုဝင် နှစ်တိုင်းသုံးတိုင်း(တနည်း)နှစ်တိုင်းသုံးတိုင်းအောက် တိုင်းတိနန့် ဝန်းရံဖွဲ့စည်းကောင်းဖွဲ့စည်းနှိုင်ရေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့် ပြည်ထောင်စုစနစ်ကို အဓိကပုံစံနှစ်မျိုး ပိုင်းခြားနှိုင်ရေ။ တမျိုးမာ ပိုပြီးကေအင်အားကြီးရေ ပြည်ထောင်စုဝင် ပြည်နယ်စွာ လုံးဝနီးပါး လွှမ်းမိုးလွန်းပြီး၊ ဒေသန္တရအစိုးရတိအတွက် အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာများ တဖဲ့ချေရာ ချထားပီးတတ်ကတ်တေ။ အရာတမျိုးမာ အမျိုးသားအစိုးရရေ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတော်အဖြစ် နာမည်ရာမက အစစ်အမှန်ပြည်ထောင်စု ဖော်ဆောင်တတ်ရေ။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်မာ ကနေဒါအစိုးရရေ '''ပြည်ထောင်စုများ လူထုဆွေးနွေးဌာန'''(တနည်း) “ပြည်ထောင်စုများလူထုရင်ပြင်”ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကွန်ရက်အဖြစ် ဖယ်ဒရယ်နိုင်ငံတိနန့် ဖယ်ဒရယ်စနစ် ဖော်ဆောင်နီရေ နိုင်ငံများအကြား ကောင်းဘီယက် လုပ်ထုံးလမ်းစဉ် အတွိအကြုံများ ဖလှယ်နိုင်ရီးအတွက် ထူထောင်ခရေ။ ကနေဒါနိုင်ငံမြို့တော် ဩတာဝါမာ ဗဟိုဌာနချုပ်စိုက်ရေ ပြည်ထောင်စုများ လူထုဆွေးနွေးဌာန၏ မိတ်ဖက်အစိုးရတိအဖြစ် ဩစတြေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ ကနေဒါ၊ ဣသိယိုးပီယား(အီသီယိုးပီးယား)၊ ဂျာမနီ၊ အိန္ဒိယ၊ မက္ကဆီကို၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနန့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရို့ ပါဝင်ရေ။ ==ဖယ်ဒရယ်စနစ်၏ ဥဒါဟရုဏ်များ(ဝါ) နမူနာတိ== ==အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု== ''မူရင်းဆောင်းပါး = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ပြည်ထောင်စုစနစ်'' အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဟိ ပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ပြည်ထောင်စုအစိုးရနန့် ပြည်နယ်အစိုးရများအကြား တဆတ်ဆတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရေ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုစနစ်ဖြစ်တေ။ အမေရိကန်အစိုးရယန္တရားကို (နှစ်ဦးဒဿန) နှစ်ပိုင်းနှစ်စ ဖယ်ဒရယ်စနစ်မှ ပေါင်းစည်းဖယ်ဒရယ်စနစ်တခုတည်းအသွင်သို့ တဆတ်ဆတ်ချင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစီခရေ။ ==ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ== * [[ဖက်ဒရီးရှင်း]] * [[ဖယ်ဒရယ်ပြည်နယ်]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး စနစ်တိ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:ဖယ်ဒရယ်စနစ်]] mid11um36dv8y2n58o88b4l4by9m2jp 0 6210 21934 2026-10-16T12:24:50Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[ဖက်ဒရယ်စနစ်]] to [[ဖယ်ဒရယ်စနစ်]] 21934 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဖယ်ဒရယ်စနစ်]] 8z2wzumptocaq7dzam0abtkez8ai1fn 0 6211 21935 2026-10-16T12:33:13Z Retkhaberi 224 Created page with "'''ဘုရင်စနစ်''' တနည်း ဘုရင်အစိုးရစနစ် သည် ရှီးအကျဆုံး အစိုးရစနစ်တခု ဖြစ်တေ။ ယင်းစနစ်အရ နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာသည် အုပ်ချုပ်သူ [[ဘုရင်]]လက်မာ တည်ဟိရေ။ ဘုရင်ကရာ အချုပ်အခြာအာဏ..." 21935 wikitext text/x-wiki '''ဘုရင်စနစ်''' တနည်း ဘုရင်အစိုးရစနစ် သည် ရှီးအကျဆုံး အစိုးရစနစ်တခု ဖြစ်တေ။ ယင်းစနစ်အရ နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရီးအာဏာသည် အုပ်ချုပ်သူ [[ဘုရင်]]လက်မာ တည်ဟိရေ။ ဘုရင်ကရာ အချုပ်အခြာအာဏာဟိရေ အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်ဖြစ်တေ။ ထို့ဘုရင်စနစ်မာ [[စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] (constitutional monarchy) နန့် [[အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်]] (absolute monarchy) ဟူဟိပြီး စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်မာ ဘုရင်၏အာဏာကို ဥပဒေကကန့်သတ်ထားပြီး အကြွင်းမဲ့ ဘုရင်စနစ်မာ ဘုရင်၏အာဏာမာ ကန့်သတ်ထားခြင်းမဟိ စိတ်တိုင်းကျအုပ်ချုပ်နှိုင်ရေ။ မိရိုးဖလာ ဘုရင့်အစိုးရစံနစ်မာ မိဘ၏ အရိုက် အရာကို သားသမီးဖြစ်သူတိက ဆက်ခံလို့ တိုင်းနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ရေ စနစ်ဖြစ်တေ။ ရှီးအခါက ဂေါင်းဆောင် အကြီးအကဲ တနည်း သျှင်ဘုရင်လုပ်ပနာ အုပ်ချုပ်သူတိသည် တတ်ကျွမ်း လိမ္မာစွာအုပ်စိုးရေအခါ သူရို့၏ သားသမီးတိစွာလည်း သူရို့ကဲ့သို့ပင် အုပ်ချုပ်မှုမာ တတ်ကျွမ်း လိမ်မာမည်ဆိုရေ အယူအဆဖြင့် သားစိုင်မြီးဆက် ဆက်ခံအုပ်ချုပ် စီရောမှ မိဖအရိုက်အရာ ဆက်ခံရရေ အစိုင်အလာ ဖြစ်ပေါ် ခရေ။ ထိုစံနစ်သည် အဂုထက်တိုင် ကမ္ဘာပေါ်မာ တည်မြဲနေ သိရေ။ ဂရိတ်ဗြိတိန် အစဟိရေ ခေတ်မီနိုင်ငံများမာ မိရိုးဖလာ ဘုရင့်အစိုးရစနစ်ကို လက်ခံထားရေ်လည်း၊ ထီးနန်းဆက်ခံရေးကို ဥပဒေစည်းမျဉ်းဖြင့် သတ်မှတ်ထား လီရေ။ ရွီးကောက်တင်မြှောက်ရရေ ဘုရင့်အစိုးရ စနစ်မျိုးသည် မိရိုးဖလာ ဆက်ခံသော ဘုရင်များ အုပ်ချုပ်မှု မာ မတတ်ကျွမ်း မနိုင်နင်းလို့ အမှားလေ့ား အယွင်းယွင်း ဖြစ်ခအတွက်နန့် ပေါ်ပေါက်လာရေဟု ယူဆရန် အကြောင်း ဟိရေ။ ရှေးရောမရို့ကောင်းစားစဉ်က သျှင်ဘုရင်တိကို ယင်းပိုင်အများသဘောတူ ရွီးကောက်တင်မြှောက်ခကတ်တေ။ ရောမသာသနာစောင့် နိုင်ငံတော် ဧကရာဇ်မင်းကိုလည်း ရွီးကောက်လို့ တင်‌မြှောက်ခလီရေ။ ပိုလန်နိုင်ငံမာလည်း ဘုရင်ကို ရွီးကောက်တင်‌မြှောက်ရေ စနစ်ကို တခါက အသုံးပြုခရေ။ ကမ္ဘာဦးက လူတိစွာ ခွန်အားကြီးမားဆုံး နန့် လက်နက် ကောင်းဘီယက်ဟိသူရို့၏ ကာကွယ်စောင့်ယှောက် မှုကို ခံလိုသဖြင့် ထိုသူရို့ကို ဂေါင်းဆောင်အကြီးအကဲအဖြစ် ဖြင့် တင်‌မြှောက်ခကတ်တေ။ ထိုဂေါင်းဆောင် အကြီးအကဲများ မာ ဘုရင်တိ၏ ရှေ့တော်ပြေးများဖြစ်ပနာ အစမာ ဘုရင်များ ကိုလေ့ ထိုသူရို့ပိုင်ရွီးကောက်တင်မြှောက်ကြစွာမာ ယုံမားဖွယ် မဟိချေ။ သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင့်အစိုးရ စနစ်မာ အုပ်စိုးသူ ဘုရင်၊ တနည်း ဘုရင်မသည် လက်အောက်ခံ နိုင်ငံသား တိ၏ အသက်ဦးဆံကို ပိုင်ရေလို့ နားလည်ကတ်တေ။ ဥပဒေများ ပြုရာမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ဥပဒေအရ ဆောင်ရွက် ရာမာ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ဥပဒေအရ တရားစီရင်ရာမာ ပင်ဖြစ်ဖြစ် ဘုရင်သည် အချုပ်အချာပင် ဖြစ်လီရေ။ ဘုရင့်ဆန္ဒသည် နိုင်ငံ၏ ဆန္ဒဖြစ်လီရေ။ ကမ္ဘာ့သမိုင်း တလျှောက်လုံးမာ သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်တိကို အတော်ပင် တွိဟိခရလီရေ။ ရှီးခေတ် မြန်မာဘုရင်တိစွာ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ရုရှ၊ တူရကီ ဘုရင်တိစွာ ပင်ဖြစ်ဖြစ် သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်များဖြစ်ကတ်တေ။ ဘုရင်စနစ် စွာ အဂုထက်တိုင် အာသျှနန့် အာဖရိကတိုက်များဟိ တချို့ နိုင်ငံများမာ အမြစ်တွယ်ဗျာယ် ဟိနီသိမ့်ကေလည်း လူရို့ ၏ အသိဉာဏ် တိုးပွားလာရေနန့်တတူ တဆတ်ဆတ် တိမ်ကောလို့ ဟိနီလီဗျာယ်။ ဘုရင်စနစ်စွာ တခါတရီ ရဟန်းမင်းအစိုးရစံနစ်နန့် ရောထွီးနီတတ် ရေ။ ရဟန်းမင်း အစိုးရစံနစ်မာ အုပ်ချုပ်သူစွာ ဘုရား သခင်၏ ဆန္ဒ တနည်း တိုက်ရိုက် ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဆောင်ရွက်သူဟု ယူဆလီရေ။ ယင်းပိုင်သော အစိုးရစံနစ် မျိုးမာ သက်ဦးဆံပိုင် အစိုးရစံနစ်နန့် ဇာတခုလေ့ မခြားနား တော့ချေ။ စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်အစိုးရစံနစ်အရ ဘုရင်၊ တနည်း ဘုရင်မသည် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ အကြီးအကဲပင် ဖြစ်ရေ် လည်း၊ အချုပ်အခြာ အာဏာကို ကိုယ့်ထင်ပိုင် သုံးစွဲပိုင်ခွင့် မဟိချေ။ နိုင်ငံကို ဘုရင့်ဆန္ဒအရ မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြီခံဥပဒေအရ အုပ်ချုပ်ရေ။ ဘုရင်၏ အာဏာကို ကန့်သတ်လို့ စည်းကမ်းချထားရေ အစိုးရစံနစ်မျိုး ဖြစ်တေ။ စည်းမျဉ်းခံဘုရင့် အစိုးရဖြစ်ပေါ်လှာစီရန် တခါ တရံ လူထု သည် ကိုယ်ရို့၏ အခွင့်အရီးတိကို ခေါင်းမာ သော ဘုရင်များပါးက တိုက်ယူရရေ။ တခါတရီမာကား ဘုရင်တိကိုယ်တိုင်ကပင် အလိုအလျောက် အခွင့်အရီးတိကို ပီးအပ်လီရေ။ အမှန်လို့ဆိုကေ စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင့်အစိုးရ စွာ အခြီခံ၊ ဥပဒေအရ တည်ထောင်ထားရေ အစိုးရ တမျိုးဖြစ်ပနာ၊ သမ္မတအစိုးရနန့် မူအနိန်နန့် တတူတူဖြစ်လေ ရေ။ ယကေလေ့ သမ္မတအစိုးရ၏ အကြီးအကဲဖြစ်ရေ သမ္မတမာ မဲဆန္ဒနန့် ရွီးကောက်တင်မြှောက်ရသူဖြစ်ပနာ၊ ဘုကေမှာမူကား မိဘရိုးရာအလိုက် ဆက်ခံရသူဖြစ်လီရေ။ စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင့်အစိုးရစနစ်၏ နှစ်လိုဖွယ် အချက်တရပ်မာ အစိုးရအကြီးအကဲ တနည်း ဘုရင်များ တဦးပြီးတဦး ဆက်ခံစိုးစံရာမာ အမြဲမပြတ်ခြင်း ဖြစ်လီရေ။ အဓိက ချွတ်ယွင်းချက်မာကား သဘာဝမကျသော မိရိုးဖလာဆက်ခံရေး စနစ်ကို လက်ခံထားခြင်းပင် ဖြစ်တေ။ စင်စစ်အားဖြင့် ခေတ်သစ်စည်းမျဉ်ခံ ဘုရင့်အစိုးရများမာ ဘုရင် တနည်း ဘုရင်မတိစွာရာကေ ဖြစ်နီလီရေ။ အဂယင့်အချုပ် အခြာ အာဏာတိကိုမူ လူထုကတင်မြှောက်ထားရေ ကက်ဗိနက်ဝန်ကြီး အဖွဲ့ကသာ ပိုင်ဆိုင်အသုံးပြုပိုင်ခွင့် ဟိလီရေ။ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံ အစိုးရရေ အထင်ရှား ဆုံးသော စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်အစိုးရ ဖြစ်တေ။ ဒိန်းမတ်၊ နော်ဝေး၊ ဆွီဒင်၊ ယိုးဒယား၊ လာအို၊ နယ်သာလန် အစဟိရေ နိုင်ငံများမာလည်း ယင်းနည်းပိုင် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင့်အစိုးရများ ထွန်းကားဗျာယ် ဟိလီရေ။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)</ref> ==ကိုးကား== <references/> [[Category:ဘုရင်စနစ်]] 94ffifms3ubzfhlj33evrxxuvx5u9xo 0 6212 21936 2026-10-16T13:01:04Z Retkhaberi 224 Created page with "{{unreferenced|date=29 Aug 2021}} '''ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ'''ဆိုစွာမာ နိုင်ငံတော် တနည်း တခြားသော အဖွဲ့အစည်းတခု အုပ်ချုပ်မှုအရ အခြီခံသဘောတရားများ တနည်း ဟိနန့်ပြီးရေ ထုံးတမ်းသာဓကတိကို စုစည်းထား..." 21936 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=29 Aug 2021}} '''ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ'''ဆိုစွာမာ နိုင်ငံတော် တနည်း တခြားသော အဖွဲ့အစည်းတခု အုပ်ချုပ်မှုအရ အခြီခံသဘောတရားများ တနည်း ဟိနန့်ပြီးရေ ထုံးတမ်းသာဓကတိကို စုစည်းထားခြင်း ဖြစ်တေ။ ထိုစည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတိအားလုံး စုပေါင်းပနာ ဇာစွာကမျက်မြင်ထင်ရှား တည်ဟိနိန်စွာရို့ ပါဝင်ရေ။ ထိုသဘောတရားတိအား တရားဝင် စာရွက်စာတမ်းတိအဖြစ်သို့ ချရီးပြီးရေအခါ ထိုစာရွက်စာတမ်းရို့ကို စာဖြင့်ရီးသားထားရေ ဥပဒေ အဖြစ် ဖွဲ့စည်းပြောဆိုနှိုင်ရေ။ အခြီခံဥပဒေစွာ အဖွဲ့အစည်းအဆင့်အမျိုးမျိုး၊ အာဏာပိုင် မှ ကုမ္ပဏီများ နန့် သမဝါယမ မဟုတ်ရေ အသင်းအဖွဲ့ရို့အထိ သက်ဆိုင်ရေ။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း ဖွဲ့စည်းခြင်းဟူရေ သဘောတူစာချုပ် စွာလေ့ ထိုအဖွဲ့အစည်းမှ ဇာပိုင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းရဖို့ကို ဖွင့်ဆိုထားရေ အခြီခံဥပဒေပင်ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံတော် အတွင်းမှာ အာဏာပိုင် တနည်း ဗဟိုအစိုးရ ဇာသူအုပ်ချုပ်သည်ဖြစ်စီ နိုင်ငံတော်ကို အခြီပြုရေ သဘောတရား ထုံးတမ်းများ၊ ဇာ ဥပဒေတိကို ပြုလုပ်ပုံ နန့် ဇာသူမှ ဥပဒေကိုပြုစွာရို့ကို အခြီခံဥပဒေမှ သတ်မှတ်ရေ။ အချို့ အခြီခံဥပဒေရို့မာ အထူးအနိန်နန့် ရီးသားတင်သွင်းထားရေ အခြီခံဥပဒေတိစွာ အခြီခံကျသောအခွင့်အရီးများ ပိုင်ယှောင် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်သူရို့မှ ကျူးကျော်ခြင်းမပြုနှိုင်ရေ လိုင်းတိကို ဖော်ပြခြင်းနန့် နိုင်ငံအာဏာ ကန့်သတ်ချက် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်နှိုင်ရေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏အခြီခံဥပဒေ စွာကမ္ဘာထက်မာ ဟိရေ အာဏာပိုင်ရို့အုပ်ချုပ်သမျှ တိုင်းပြည်ရို့မာ အရှည်လျားဆုံး ရီးသားထားရေ အခြီခံဥပဒေဖြစ်တေ။ အိန်းဂလိချ်ဘာသာဖြင့်မူမာ စာလုံးပေါင်း ၁၁၇,၃၆၉ လုံးပါဝင်ရေ စာချုပ်ပါ ပိုဒ်ခွဲပေါင်း ၄၄၄ ခုပါဝင်ရေ လုပ်ငန်းစဉ်ပေါင်း ၁၂ ခုနန့် ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ချက် ၉၄ ခုရို့ပါဝင်ရေ။ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏အခြီခံဥပဒေမာ အတိုဆုံး ရီးသားထားရေ အခြီခံဥပဒေဖြစ်တေ။ == ဝေါဟာရသမိုင်း == အခြီခံဥပဒေ ဆိုရေဝေါဟာရရေ [[ပြင်သစ်ဘာသာစကား|ပြင်သစ် စကား]]ဖြစ်ပြီးကေ လက်တင် စကားလုံး constitutio (ကွန်စတီကျူတီအို) မှဆင်းသက်လာရေ။ အင်ပါယာနန့် ဆိုင်ရေ ဥပဒေပြုခြင်း ရို့ပိုင်သျှောင် စည်းမျဉ်း၊ နန့် အစီအစိုင်ပြုမှု ရို့မာ သုံးရေ။ (constitutiones principis (ကွန်စတီကျူတီရှင်းနီး ပရင်စီးပီးစ်) –edicta(အက်ဒစ်တာ)၊ mandata (မန်ဒါ တာ)၊ decreta(ဒီခရီတာ)၊ rescripta(ရက်(စ်)ခရစ်တာ)။ ယပြီးနောက်မာမူ ထိုအသုံးအနှုန်းကို အရေးကြီးသော ဆုံး ဖြတ်ချက်တိအတွက် ဘာသာရီးဥပဒေထုံး မာ ကျယ်ပြန့်စွာအသုံးပြုပါလတ်တေ။ အထူးအနိန်နန့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ရို့မှ ဆုံးဖြတ်သော ဥပဒေ ရို့မာသုံးပြီးကေ ဂုချိန်ခါ ပုပ်ရဟန်းမင်းနန့်သက်ဆိုင်ရေဥပဒေ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။ == ယေဘုယျ ပါဝင်မှုတိ == ယေဘုယျအနိန်နန့် ခေတ်သစ် အဆိုပြုရီးသားပြီးသား အခြီခံဥပဒေတိုင်းမာ အဖွဲ့အစည်းတခု တနည်း မျက်မှောက်ဟိနိန်ရေ အဖွဲ့အစည်း ရို့အတွက် တိကျသောအာဏာရို့ကို ပီးအပ်ထားရေ။ ယင်းရို့စွာ ပြဋ္ဌာန်းပြီးသားဖြစ်တေ အခြီခံဥပဒေ၏ သက်ရောက်နိုင်မူအတိုင်းအတာအတိုင်းလက်ခံ ဖော်ထုတ်ထားခြင်း ဖြစ်တေ။ Scott Gordon (စကောဂေါ်ဒန်) ၏အဆိုအရ နိုင်ငံရီး အဖွဲ့အစည်းတခုသည် အတိုင်းအစွာတခုအထိ " လူနည်းစုရို့ အပါအဝင် နိုင်ငံသားတိုင်းနန့်ဆိုင်ရေ အကျိုးစီးပွား နန့် စိတ်ကြိုက်လွတ်လပ်စွာ လုပ်ကိုင်ပိုင်ခွင့် ရို့ကို ကာကွယ်ထားခြင်း အတွက် ပြဋ္ဌာန်းထားရေ အာဏာထိန်းချုပ်ဆောင်ရွက်မူ လုပ်ငန်းစဉ်ရို့ကို ထည့်သွင်း ပါဝင်ထားခြင်းဖြစ်တေ။" လက်တင်စကားလုံးဖြစ်တေ ဥပဒေ၊ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်အပြင်ကိုရောက်ခြင်း ဟူသည် အဖွဲ့အစည်းတခု တနည်း နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်း တခုရို့မှ အရာဟိ၊ ဝန်ထမ်း ရို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ရို့မာ အခြီခံဥပဒေ တနည်း ပြဋ္ဌာန်းဥပဒေအရ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ ရို့၏အပြင်ကိုကျော်လွန် ရောက်ဟိခြင်းဟု ခေါ်ပါရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ သည် ကျောင်းသားတိနန့် သက်ဆိုင်ခြင်းမဟိရေ လှုပ်ယှားမှုများ ပါဝင်လုပ်ဆောင်ရေဖြစ်ပနာ အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်မှ တားမြစ်ပိတ်ပင်ခြင်းခံရရေ။ အသင်းအဖွဲ့တခုသည် ကျောင်းသားတိနန့်မဆိုင်ရေ လှုပ်ယှားမှုများ ဆောင်ရွက်လာယား ယင်းလှုပ်ရှားမူတိမာ ဥပဒေ အပြင်ကိုရောက်ရေအသင်းအဖွဲ့၏လုပ်ပိုင်ခွင့်ဥပဒေများဟု သတ်မှတ်ပြီး ဇာသူတဦးတယောက်ကိုကလည်း ထိုလုပ်ငန်းစဉ်ဥပဒေတိကို အားဓမအကျပ်လိုက်နာခိုင်းခြင်းမဟိချေ။ နိုင်ငံအာဏာပိုင် ၏ အခြီခံဥပဒေမာ ဗဟိုအစိုးရအုပ်ချုပ်ရေ နိုင်ငံအထဲဟိ စီရင်စုတိကို အုပ်ချုပ်သူအစိုးရမှ အခြီခံဥပဒေမား ဗဟိုအစိုးရမှ လုံးဝပိုင်ဆိုင်သက်ရောက်သော နီရာရို့မာ နိုင်ငံအချင်းချင်း သဘောတူ စာချုပ်ချုပ်ဆိုဖို့ ခွင့်ပြုခြင်းရို့ပိုင်ယှောင် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းမှုပြုဖို့ ကြိုးစားခြင်း ရို့ဖြစ်တေ။ ဥပဒေ၊ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်အပြင်ကိုရောက်ခြင်းစွာ ဂျူရီမှပြန်ပနာစစ်ဆေးကြည့်ရှုရေကိစ္စမျိုးမာ ဂျူရီ ရို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက် အထောက်အပံ့ဖြင့် ယင်းပိုင်သော လုပ်ဆောင်ချက်တိ ရပ်တန့်ခြင်းပြုဖို့ ဥပဒေနန့်အညီ ယှင်းလင်းချက်ထုတ်ပနာ အာဏာတည်စီရေ။ အရာဟိတဦးမှ အခွင့်အာဏာအလွဲသုံးစားမှုပြုခြင်း ဟူသည် ဥပဒေ၊ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်အပြင်ကိုရောက်ခြင်း ပင်ဖြစ်တေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ (အခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ) လုပ်ပိုင်ခွင့်သည် အစိုးရ၏ အခွင့်အာဏာတိအပေါ်မာ ကန့်သတ်ထားခြင်းဟိရာ ထိုအရာဟိအနီနန့် သူ မပိုင်ဆိုင်ရေ အခွင့်အာဏာကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်နီခြင်း ပင်ဖြစ်တေ။ ဒေနိ နိုင်ငံတော် အများစုမာ အခြီခံဥပဒေစွာ ဥပဒေပြုအာဏာပိုင်အဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းရေ ဥပဒေ ထက်ပင် အထွဋ်အထိပ်ရောက်သော အနိန်အထားဟိရေ။ (အောက်မာပါရေ စနစ်ကျစီစိုင်ထားခြင်းမဟိရေ အခြီခံဥပဒေ ကိုကြည့်ပါ။) ယင်းပိုင် နိုင်ငံမျိုးမာ အရာဟိတဦး၏ ဆောင်ရွက်ချက်သည် အခြီခံဥပဒေနန့် မညီညွတ်ပါ။ဆိုလိုစွာမှာ အခြီခံဥပဒေမှ အစိုးရသို့ပီးအပ်ထားရေ အာဏာကို ပြောခြင်းမဟုတ်ဘဲ သူ၏လုပ်ဆောင်မှုကို ဥပဒေအရ တရားမဝင်ဖြစ်ပနာ ပယ်ဖျက်ရုပ်သိမ်းခံရကေ စဦးကတည်းမှ ဖျက်သိမ်းပယ်ဖျက်ရေ။ ယင်းစွာ စတင်လုပ်ဆောင်မှု ပြုကပင် ဖြစ်ပြီးကေ ယင်းကိုစတင်ဖော်ထုတ်မိရေ နိရက်ကို ဆိုခြင်းမဟုတ်လီ။ ဥပဒေအာဏာပိုင်အဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းသောဥပဒေ တနည်း ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်တိပင်ဖြစ်စီ၊ ယင်းသည် ဇာအခါကမျှပင်"တရားဥပဒေ" ဆိုပနာမဟိခဘဲ ဥပဒေပြုလက်ခံယူရေ အဆင့်ဆောင်ရွက်ပုံတိအရ မွီးစပ်လက်ခံယူခခြင်းဖြစ်ပုံရရေ။ တခါတရီမာ ဖြစ်လိဟိရေ ပြဿနာမာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းသောဥပဒေစွာ အခြီခံဥပဒေနန့် မကိုက်ညီခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ အခြီအနီ တရပ်ရပ်မာ ယင်းကိုအသုံးချခြင်း ဖြစ်ရပ်အား ခွင့်မပြု တနည်း ဥပဒေအရ မညီညွတ်ခရေဆိုကေ တရားရုံးတခုမှ ယင်းကို အခြီခံဥပဒေနန့် ကိုက်ညီ ရေလို့ သတ်မှတ်နှိုင်ရေ နည်းလမ်းများဟိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ပီးနှိုင်ရေ။ ယင်းပိုင်သော ကိစ္စမျိုးမာ ထိုအသုံးချခြင်းကိုရာ အခြီခံဥပဒေနန့် မကိုက်ညီဟု စည်းကမ်းဥပဒေကို လိုရေပိုင် ဆွဲဆန့်ရေ။ သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ ယင်းပိုင် ချိုးဖောက်ပျက်ယွင်းခြင်းရို့အတွက် ပြင်ဆင်ကုသမှုရို့အား quo warranto (ကျူရို ဝါရန်တို) ပိုင်ယှောင် အထွေထွေ ဥပဒေအတွက် ရီးသားတင်သွင်းဥပဒေ တိတောင်းဆိုထားပြီးသား ဖြစ်တေ။ == သမိုင်းဖြစ်စိုင် နန့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှု == ===ရှီးဦး အခြီခံဥပဒေများ=== ၁၈၇၇ ခုနှစ်မာ Ernest de Sarzec (အားနက်(စ်) ဒီ ဆာဇက်) ၏ ဒေနိခေတ် အီရတ်မာ မြေမားများတူးခြင်း မာ ဘီစီ ၂၃၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်က Lagash (လာဂတ်(ရှ်)) ၏ Sumerian (ဆုမာရီးယန်) ဘုရင် Urukagina (ယူကာဂီနား) မှတင်သွင်းအဆိုပြုခရေ အစောဆုံး တရားဥပဒေ ၏ကျင့်ဝတ် စည်းကမ်းများ ဟိခရေ အထောက်အထားများ တွိ့ခရေ။ အစိုးရနန့်ဆိုင်ရေ ဥပဒေ အစောဆုံး ပုံစံ မျိုးကိုမူ ယှာတွိ့ခြင်း မဟိခကေလေ့ ယင်းသည် သူ့တိုင်းသူပြည်သားရို့၏ အခွင့်အရီးရို့ကို ခွင့်ပြုပီးခရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် မဆမ နန့် မိဘမဲ့တိအား အခွန်အခရို့မှ ကင်းလွတ်ပီးခပြီး၊ ချမ်းသာသူရို့မှ သူဆင်းရဲရို့အား အတိုးကြီးစားပနာ ငွီတိုးချခြင်းရို့ကို ကာကွယ်ပီးခရေ။ ယေပြီးနောက်မာ အစိုးရရို့မာ အထူး အဆိုပြုရီးသားတင်သွင်းထားရေ ဥပဒေရို့နန့် အုပ်ချုပ်ခရေ။ ယင်းပိုင် ရှီးအကျဆုံး စာရွက်စာတမ်းများဖြစ်တေUr (အာနိုင်ငံ)(ဘီစီ ၂၀၅၀ ဝန်းကျင်) ၏ Code of Ur-Nammu ( အာ-နမ်မူ ကိုဓဥပဒေ) သည် ဟိနီဆဲ ဖြစ်တေဟုသိရရေ။ လူသိများသော အရာ ရှီးဟောင်း ဥပဒေ စည်းကမ်းရို့မာIsin (အိုင်စင်နိုင်ငံ) ၏ Lipit-Ishtar (လီပစ်-အစ်ရှတာ) ၊ Babylonia (ဘေဘီလိုနီးယား) ၏ code of Hammurabi (ဟမ်မူရာဘီ ကိုဓဥပဒေ)၊ Hittite code (ဟစ်တီ ကိုဓဥပဒေ) ၊ Assyrian code (အက်စ်စီရီးရမ်း ကိုဓဥပဒေ) နန့် Mosaic law (မိုးဇက် ဥပဒေ) ရို့ပါဝင်ရေ။ === နောက်ပိုင်း အခြီခံဥပဒေများ === ====အေသင်==== ဘီစီ ၆၂၁ ခုမာ စာရီးတဦးဖြစ်တေ Draco (ဒရက်ကို) မှ အေသင် ၏ နိုင်ငံ အာဏာပိုင် ရို့၏ ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်သော နုတ်ထွက် ဥပဒေရို့ကို ရီးသားစံပြု ဥပဒေ ပြုခရေ။ ယင်းမာ ပြစ်မှုတိစွာရို့အတွက် သီဒဏ် ပီးထားသည်၊ (ဒေနိခေတ်မာ အလွန်ပြင်းထန်သော စည်းကမ်းမျိုးကို"Draconian" ("ဒရက်ကိုဥပဒေ") ဟုပင် ခေါ်ရေ)။ Solon (ဆိုလွန်) မာ ဘီစီ ၅၉၄ က၊ အေသင်၏ အုပ်ချုပ်သူတိသည် Solonian Constitution (ဆိုလိုနီယံအခြီခံဥပဒေ )ကိုဖန်တီးခကတ်တေ။ ယင်းသည် အလုပ်သမားရို့၏ ဒုက္ခဆင်းရဲရို့ကို သက်သာစီခရေ။ အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားအဖွဲ့ဝင်ခြင်းစွာ မျိုးနွယ် (မင်းမျိုးမင်းနွယ်) အရထက် စည်းစိမ်ကြွယ်ဝမှု (ဓနရှင်) ထက်မာ အခြီခံရန် ဆုံးဖြတ်ခရေ။ ဘီစီ ၅၀၈ မာ Cleisthenes (ကလပ်(စ)စီသီးနစ်(စ်))မှ တဖန် အေသင်အခြီခံဥပဒေကို ပြန်ပနာပြုပျင်လို့ ဒီမိုကရက်တ အုတ်မြစ်အဖြစ် ထားဟိခရေ။ Aristotle (အရစ်စတိုရေ) (ဘီစီ ၃၅၀ ဝန်းကျင်) သည် အခြီခံဥပဒေနန့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံ ဥပဒေအရဖြစ်တေ အစိုးရ ရို့၏သဘောတရားရို့ကို ဖော်ထုတ်ပနာ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံဥပဒေနန့်အညီ ဖြစ်တေ အစိုးရပုံစံ အမျိုးပေါင်းများစွာကို အဆင့်သတ်မှတ်ဖို့ကြိုးစားခြင်းနန့် သာမန်ဥပဒေ နန့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအကြား တရားဝင်ကွဲပြားခြားနားခြင်း ရို့ကို ပြုလုပ်ခရေ ပထမဆုံး သမိုင်းမှတ်တမ်းဝင်သူဖြစ်တေ။ သူက ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေကို အခြီခံအကျဆုံး ဖွင့်ဆိုချက်အဖြစ် သာမန်အသုံးအနှုန်းရို့နန့် “ နိုင်ငံတော်အထဲ ရုံး၊ ဌာနတိကို စီစိုင်ထားဟိခြင်း” ဟုဖွင့်ဆိုခရေ။ သူ၏ လုပ်ဆောင်ချက်တိမာ အေသင်၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၊ နိုင်ငံရီး နန့် Nicomachean Ethics (နီကိုမာချီယမ် ကျင့်ဝတ်)၊ သူ့ခေတ်အခါ၏ အေသင်၏ အခြီခံ ဥပဒေအပါအဝင်၊ Sparta (စပါစွာ) နန့် Carthage (ကာသေ့ချ်) ရို့၏ အခြီခံဥပဒေ အမျိုးစုံကို ရှာဖွီ ဖော်ထုတ်ခရေ။ သူ ကောင်းရေ၊ ဆိုးရေလို့ ယူဆသတ်မှတ်ထားရေ အခြီခံဥပဒေရို့ကို အဆင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ပြီး နောက်ဆုံးမှာ ကောင်းဘီယက် အခြီခံဥပဒေဟူသည် ရောနှောထားရေ စနစ်တခုမျိုးဖြစ်ကြောင်း၊ သက်ဦးစံပိုင်စနစ်၊ မင်းမျိုးစိုးနွယ် စနစ် နန့် ဒီမိုကရက်တ လိုအပ်ချက်မျိုးစုံပါဝင်ရေဟု ကောက် ချက်ချခရေ။ နိုင်ငံတော်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခွင့်ဟိသူ နိုင်ငံသားတိ၊ နိုင်ငံသားမဟုတ်သူတိ နန့် အကျွန်ျား၊ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခွင့်မဟိသူတိဆိုပနာလည်း ခွဲခြားခရေ။ ==== ရောမ ==== ရောမရို့၏ ပထမဆုံး အခြီခံဥပဒေကို ဘီစီ ၄၄၉ မာ Twelve Tables (စားပွဲ တဆယ့်နှစ်လုံး) ဟုပြဋ္ဌာန်းခရေ။ အချိန်နန့်တတူ ထပ်ပေါင်းထည့်ထားရေ ဥပဒေများအောက်မာ စီရင်ခကတ်ကေလည်း ရောမ ဥပဒေစွာ Codex Theodosianus (ကိုဒက် သီအိုဒိုဆိုင်းနပ်(စ်)) (အေဒီ ၄၃၈) မပေါ်ခင်အထိ ဥပဒေတခု အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံခရပါ။နောက်ပိုင်းမာ အရှိပိုင်းအင်ပိုင်ယာမာ Codex repetitæ prælectionis (ကိုဒက် ရီပီတီတေး ပရာလက်ရှင်းနစ်) (၅၃၄) သည် ဥရောပ တဝှမ်းအထိ အကြီးအကျယ် လွှမ်းမိုးခရေ။ အရှိပိုင်းမာ Leo III the Isaurian (လီယို III အစ်ဇယ်ယူရီယမ်) (၇၄၀) ၏ Ecloga (အီကလိုဂါ) နန့် Basil I (ဇာဆီး(လ်) I )(၈၇၈) ၏ Basilica (ဘာစီလီကာ) ရို့အဖြစ် လိုက်နာခရေ။ ==== အိန္ဒိယ ==== ရှီးဟောင်း အိန္ဒိယ မာအုပ်စိုးခရေ ၃ ရာစု ဘီစီ Maurya (မာယူရ) ဘုရင် အတွက် Edicts of Ashoka (အာသောက၏ အမိန့်ပြန်တမ်း ) သည် အခြီခံဥပဒေ နည်းနာကျင့်ထုံးတိအဖြစ် ဖော်ထုတ်ခရေ။ ==== မီဒီနာ ==== Constitution of Medina (မီဒီနာ၏ အခြီခံဥပဒေ)(Arabic (အာရေဗျ): صحیفة المدینه‎, Ṣaḥīfat al-Madīna), မီဒီနာ၏ ပဋိညာဉ် စာတမ်း လို့လေ့ခေါ်ရေ။ ယင်းကို အစ္စလမ်ပညာဟိ မူဟာမက် မှအဖန်ရေးခရေ။ ယင်းမာ မူဟာမက် နန့် Yathrib (ရသရစ်) (နောင်မာ Medina (မီဒီနာ)ဟုခေါ်ဆို) ဟိ မူဆလင်၊ ဂျူး နန့် ဗာဟီရဝါဒီ ရို့အပါအဝင် အားလုံးသော အရေးကြီးရေ လူမျိုးနွယ်စုတိနန့် မိသားစုများ အကြား တရားဝင် သဘောတူညီချက်တိ ပါဝင်ရေ။ [8][9] ထိုစာတမ်းသည် မီဒီနာအထဲ Aws (အောစ်) Aus (အောက့်(စ်)) အဖွဲ့များ နန့် Khazraj (ခါဇ်ဂျေး) ရို့အကြား ခါးသီးသော လူမျိုးစုမား ရန်ပွဲတိအား အဆုံးသတ်ခြင်းသို့ ယူဆောင်လာစီရန် အထူးရည်ရွယ်ထားခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် မီဒီနာဟိ မူဆလင် ၊ ဂျူး နန့် ဗာဟီရဝါဒေလူမှုရီးနယ်ပယ် ရို့မာ အခွင့်အရီးနန့် တာဝန်ယူမှုတိစွာရို့ကို တည်ဆောက်ပီးနှိုင်ခပြီး Ummah (အူမာ) ဟူရေ တနယ်တည်းအဖြစ် တည်ထောင်ပီးခရေ။ မီဒီနာ၏ အခြီခံဥပဒေပေါ်ပေါက်လာရေ နိစွဲအတိအကျကို စကားအက်နီတုန်းဖြစ်ကေလေ့ ယေဘုယျအနိန်နန့် ပညာသျှင်ရို့က Hijra (ဟစ်ဂျရား) (၆၂၂) အပြီး မကြာခင်ပင်ဖြစ်တေဟု လက်ခံကတ်တေ။ ယင်းသည် ပထမဆုံး အစ္စလမ်နိုင်ငံတော်ကို ထိရောက်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခရေ။ အခြီခံဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းစွာ လူမှုရီး နယ်ပယ်၏ လုံခြုံရီး၊ ဘာသာရီးလွတ်လပ်မှု၊ မီဒီနာအား haram (ဟေရမ်) တနည်း မြင့်မြတ်သောနီရာ အဖြစ်သတ်မှတ်ခြင်း (အားလုံးသော အကြမ်းဖက်မှု နန့် လက်နက်ရို့အားတားမြစ်ခြင်း)၊ အမျိုးသမီးရို့၏ လုံခြုံရီး၊ မီဒီနာအထဲ လူမျိုးစုရို့၏ တိုင်းဆက်ဆံရီး၊ ပဋိပက္ခတွင်း လူမှုရီးနယ်ပယ်အားထောက်ပံ့ရီးအတွက် အခွန်စနစ်၊ ပြင်ပနိုင်ငံရီးရာ မဟာမိတ်တိအတွက် သတ်မှတ်ချက်ဘောင်၊ လူတဦးချင်းစီအတွက် ကာကွယ်မှု ပီးအပ်ထားရေ စနစ်၊ စည်းကမ်းဖောက်ဖျက်မှုရို့ကို ဖြီယှင်းဖို့ တရားစီရင်ရီးစနစ်၊ နန့် လူသတ်ခ( မိသားစုများ တနည်း လူမျိုးစုများအကြား တယောက်ယောက်ကို သတ်ခြင်းအတွက် ဥပဒေအရ အမောင်နှမျှပြန်ပနာ အပြစ်ပီးခံရခြင်း အစား ပီးရရေ အဖိုးအခ) ပီးဖို့ကိုပါ ထိန်းညှိထားရေ။ ==== အင်္ဂလန် ==== ၁၁၀၀ ခုနှစ်က အင်္ဂလန် မာ Henry I's ( ဟင်နရီ I၏ ) လွတ်လပ်ခွင့်ကြေညာစာတမ်း အရ ဘုရင်မင်းမြတ်အား ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် သူ၏ ဘုန်းတော်ကြီး နန့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်ရို့ အပေါ်ဆက်ဆံမှုကို ချုပ်ကိုင်ခရေ။ ယင်းအယူအဆသည် အိန်းဂလိချ်မှူးမတ်ရို့မှ ၁၂၁၅ ခုနှစ်မာ King John (ဘုရင်မင်းမြတ် ဂျွန်) အား Magna Carta(မက်နာ ကာတာ) ကိုလက်မှတ်ရီးထိုးရန် ဖိအားပီးခြင်းနန့် အဓွန့်ရှည်၊ မွမ်းမံခရေ။ Magna Carta(မက်နာ ကာတာ) ၏အရီးအကြီးဆုံး အကြောင်းအရာမာ “ဖမ်းဆီးခံရသူတဦးကို လွှတ်ပီးသင့်၊ မပီးသင့် စနည်းနာစစ်ဆေးရန် ရုံးတော်ရှိးမှောက်သို့ ဆင့်ခေါ်ရေအမိန့်စာ” နန့်စပ်လျဉ်းရေ။ ဆိုထားရေမာ ဘုရင်မင်းမြတ်သည် တယောက်ယောက်ကို ထောင်သွင်းအကျိုင်းချခြင်း၊ ဥပဒေဖောက်ဖျက်ရေဟု သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ပီးခြင်း တနည်း သတ်ခြင်းရို့ကို စိတ်ကူးပေါက်ပနာပြုလုပ်ခြင်းက ခွင့်မပြုထားပါ။ အယင်ဦးဆုံး ဥပဒေအရသာ အဆင့်ဆင့်ဆောင်ရွက် လို့ဥပဒေနန့်အညီဆုံးဖြတ်ရဖို့ဟု ပါရေ။ Magna Carta (မက်နာ ကာတာ) ၏စာချုပ်မာ ပါဝင်ရေ ပိုဒ်ခွဲ ၃၉ မာ ဆိုထားရေမာ-ဇာ လွတ်လပ်သူတဦးကိုမှ ဖမ်းချုပ်ခြင်း၊ တနည်း ထောင်ချခြင်း၊ တနည်း သူ၏စည်းစိမ်ဥစ္စာရို့ကို ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ တနည်း ဥပဒေဖောက်ဖျက်ရေဟု သတ်မှတ်ခြင်း၊ တနည်းနယ်နှင်ဒဏ်ပီးခြင်း၊ တနည်း နည်းလမ်းတမျိုးမျိုးနှင်ဖျက်စီးခြင်းရို့ကို သူနန့် အဆင့်တူသူတိက သတ်မှတ်ထွက်ဆိုရေ တရားဥပဒေအရ တနည်း နိုင်ငံတော်၏ဥပဒေအရ အပြစ်ဟိရေဟုသတ်မှတ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲနန့် သူ့အားမလိုလားလို့ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ပို့ဆောင်ခြင်း မပြုလုပ်ရ ဟူ၏။ ထိုအချက်မှစပြီးကေ ထိုပြဋ္ဌာန်းချက်မာ အိန်းဂလိချ်လွတ်လပ်မှုအခွင့်အရီး၏ အုတ်မြစ်ဖြစ်လာရေ။ မူလဖြစ်တေ ဘုရင်မင်းမြတ် နန့် သူ၏ မှူးမတ်မျိုးနွယ်၊ မင်းစိုးရာဇာတို့ အကြား လူမှုရီးဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် မှ ပြည်သူလူထုတရပ်လုံး အထိ တဆတ်ဆတ် ကျယ်ပြန့်လားရေ။ ယင်းသည် အခြီခံဥပဒေနန့်အုပ်ချုပ်ရေဘုရင်စနစ်သို့ ဦးတည်လားရေ။ ယင်းမာ ဘုရင်းမင်းမြတ်၏အာဏာနန့် အောက်လွှတ်တော်ဟိ မှူးမတ်မျိုးနွယ်ရို့အကြား ပိုပြီးကေ ညီညွတ်မျှတမှုဟိစီရန် ပုံဖော်လားရေ။ ==== တရုတ်နိုင်ငံ ==== တရုတ်နိုင်ငံ မာ Hongwu (ဟွမ်းဝူ) ဧကရာဇ် သည် ဘိုးဘွားပိုင်တရားဝင်အမိန့် (၁၃၇၅ မာစတင် ပြဋ္ဌာန်းလို့ သူနတ်ရွာစံချိန် ၁၃၉၈ မရောက်ခင်အထိ နှစ်ကြိမ်လုံးလုံး ပြန်လှန်သုံးသပ်ခရေ) ကိုဖန်တီးပြီးကေ ပိုပြီးကေကောင်းမွန် အောင်ပြုပျင်ခရေ။ ယင်းစည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတိစွာ မင်မင်းဆက် မာနောင် ၂၅၀ နှစ်လုံးလုံး အခြီခံဥပဒေ အဖြစ် တည်တံ့နိုင်ခရေ။ === မျက်မှောက် အခြီခံဥပဒေများ === ရှီးဦးဆုံး ရီးသားခရေအခြီခံဥပဒေနန့် ဒေနိထိ ဆက်ပနာအုပ်ချုပ်နိန်သိမ့်ရေ နိုင်ငံမာ San Marino (ဆမ်မာရီယို) ဖြစ်တေ။ Leges Statutae Republicae Sancti Marini (ဆမ်မာရီယို၏ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြီခံ ဥပဒေ )သည်လက်တင်ဘာသာနန့် ရီးသားထားပြီးသား အုပ်ရေ ခြောက်အုပ်ပါဝင်ရေ။ ပထမဆုံးစာအုပ်မာ စာပိုဒ်ရေ ၆၂ ပိုဒ်ခွဲ၊ ကောင်စီများ တရားရုံးများ ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ အမျိုးမျိုးသော အုပ်ချုပ်မှုရီးရာ အရာဟိတိ နန့် သူရို့ကို ပီးအပ် သောအခွင့်အာဏာများ အစဟိစွာရို့ပါဝင်ရေ။ ကျန်ဟိရေစာအုပ်တိမာ ရာဇဝတ်မှု နန့် တရားမ ဥပဒေ၊ တရားစီကေမှု လုပ်ထုံးတိနန့် ပျင်ဆင်ချက်များ ပါဝင်ရေ။ ၁၆၀၀ ခုနှစ်မာ ရီးသားခပြီးကေ ၁၃၀၀ ခုနှစ်က Statuti Comunali (စတက်ကျူတီ ကော်မြူနလီ) (မြို့တော် ဥပဒေပြုအာဏာပိုင်အဖွဲ့)က ပြဋ္ဌာန်းရေ ဥပဒေ ထက်မာအခြီခံပြီး ယင်းသည် Codex Justinianus (ကိုဒက် ဂျက်စတီနီအေနပ်(စ်)) ဖြင့်လွှမ်းမိုးနိန်ပြီးကေ၊ ဒေနိထိ အကျိုးသက်ရောက် မှုဟိနီသိရေ။ မူလ ၁၃ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နယ်မြီများ ဖြစ်လှာရေ မြောက်အမင်ရိကဟိ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအားလုံးသည် ၁၇၇၆ နန့် ၁၇၇၇ အထဲ အမေရိကန် တော်လှန်ရီးအထဲ (နန့် အပြန်အလှန် အကျိုးစီးပွားအတွက် ပူးပေါင်း ထားရေ နိုင်ငံအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာစာတမ်းများ နန့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအခြီခံဥပဒေ ရို့မရောက်ခင်) မာ သူရို့ ကိုယ်ပိုင် အခြီခံဥပဒေတိကို ခံယူကတ်တေ။ ယင်းရို့မာ မန်ဆာချူးဆက်၊ ကော်နက်တီကတ် နန့် ရိုဒ်အိုင်လန် ရို့မပါဝင်ပါ။၁၇၈၀ မာ မန်ဆာချူးဆက် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမား ဂနိထက်တိုင် လည်ပတ်နီတုန်းဖြစ်တေ ရှီးအကျဆုံး အခြီခံဥပဒေကို ခံယူခရေ။ Connecticut (ကော်နက်တီကတ်) နန့် Rhode Island (ရိုဒ်အိုင်လန်) ရို့စွာ သူရို့၏ ရှီးကိုလိုနီကြေညာစာတမ်းရို့အောက်မာ တရားဝင် ဆက်ပနာ လည်ပတ်နိန်ပြီးကေ၊ ၁၈၁၈ နန့် ၁၈၄၃ ရို့မာ ပထမဆုံးကိုယ်ပိုင် အခြီခံဥပဒေရို့ကို အသီးသီးခံယူကတ်တေ။ == အမြင်ပွင့်လင်းလာရေအခြီခံဥပဒေ == အသိအမြင်ဉာဏ် အလင်းရှာဖွီရေခေတ် မှ Thomas Hobbes( သောမတ်(စ်) ဟုတ်(စ်))၊ Jean-Jacques Rousseau (ဂျင်း ဂျက်ကော့(စ်) ရိုစီရာ) နန့် John Locke (ဂျွန် လော့(ခ်)ကီး) ရို့ကဲ့သို့သော တွေးခေါ်ပညာသျှင်ရို့မှ "ဉာဏ်အလင်းရပိုင် သျှင်းလင်းရေ အခြီခံဥပဒေ" ပုံစံကို ရှာဖွီ ဖော်ထုတ်ခရေ။ ထိုပုံစံမှ အဆိုပြုခသည်မာ အခြီခံဥပဒေနန့် အုပ်ချုပ်ရေ အစိုးရဟူသည် ခိုင်မာမှု၊ လက်ခံနှိုင်မှု၊ တာဝန်ခံတတ်မှု၊ ပွင့်လင်းမှု ရို့ဟိသင့်သည်ဖြစ်ပြီးကေ ပြည်သူတရပ်လုံးကိုလေ့ တက်စားပြုသင့်ရေ။ (ဆိုလိုစွာမှာ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို အထောက်အပံ့ပြုခြင်းဖြစ်တေ။)[27] ၁၇၈၈ ခု ဂျုန်လ ၂၁ ရက်မာ အတည်ပြုရေ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အခြီခံဥပဒေစွာ ဗြိတိန်အခြီခံဥပဒေစနစ်နန့် စီရင်စုနယ်မြီများ အင်အားစု ရို့၏နိုင်ငံရီးစနစ်၊ ယင်းချင့်အပြင် Polybius (ပိုလီဘီးယပ်စ်)၊ Locke (လော့ခ်ကီး) ၊Montesquieu (မွန်တက်စ်ကျူ) နန့် အရာသူရို့၏ အရီးအသားရို့ လွှမ်းမိုးဗျာယ်ဟိရေ။ ယင်းကနိန်တ်တမ်းမှတ်ရာရို့မာ နောင်မာ သမ္မတစနစ် နန့် ရီးသားမှတ်တမ်းမှုပြုထားရေ စနစ်ကျသော အခြီခံ ဥပဒေ ရို့၏ စံဥပမာ ဖြစ်လာခရေ။ == အစိုးရအုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ အခြီခံဥပဒေတိ == အများအားဖြင့် အခြီခံဥပဒေ ဟူရေ အသုံးအနှုန်းသည် အုပ်ချုပ်သူအစိုးရ၏ သဘာဝနန့် သက်ရောက်မှုကို ဖွင့်ဆိုထားရေ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ နန့် သဘောတရားတိကို စုစည်းထားခြင်းဖြစ်တေ။ အခြီခံ ဥပဒေအများစုသည် အခြီခံ သဘောအားဖြင့် အုပ်ချုပ်ရီး၊ ဥပဒေပြုရီး နန့် တရားစီရင်ရီး ရို့အကြား မာ ဆက်စပ်နွယ်ပြီး နိုင်ငံတော်၏ အဖွဲ့အစည်းများအထဲ ဆက်စပ်ရှက်နွယ်မှုနန့် ထိုအဖွဲ့အစည်းရို့၏ အစွယ် အပွား အဖွဲ့ခွဲများ ဆက်နွယ်မှုတိ အထိ ထိန်းညှိရန် အားထုတ်ထားခြင်းဖြစ်တေ။ ဥပမာအနိန်နန့် အုပ်ချုပ်ရီး ဌာနခွဲတိအား အစိုးရအကြီးအကဲ၊ အစိုးရဌာနများ၊ [[ဝန်ကြီးဌာန နန့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ဝန်ကြီးဌာနများ]]၊ အုပ်ချုပ်ရီး အဖွဲ့ငယ်များ နန့် အစိုးရအမှုထမ်း / ဗျူရိုကရေစိ ရို့အဖြစ်ထပ်မံ ခွဲဖြာနှိုင်ရေ။ အခြီခံဥပဒေအများစုသည် လူပုဂ္ဂိုလ်များ နန့် နိုင်ငံတော်အထဲ ဆက် နွယ်မှုကို ဖွင့်ဆိုဖို့ကြိုးစားကတ်တေ။ ယင်းကနိန် နိုင်ငံသားတစ်ဦးချင်းစီတိုင်း၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရို့ကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဖော်ထုတ်နှိုင်ရန် ရည်ရွယ်ရေ။ အရာအားလုံးသော ဥပဒေတိနန့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတိကို ဝါစဉ်အလိုက် ဆင်းသက်လာ စီရေဖြစ်ပနာ ယင်းမာ နယ်ပယ်တခု၏အခြီခံအကျဆုံး ဥပဒေဖြစ်ရာ၊ သို့အတွက်နန့် တချို့နယ်မြီများမာ ယင်းကို "အခြီခံဥပဒေ" ဟုပင်ခေါ်ရေ။ == အဓိကသွင်ပြင်တိ == အောက်ပါအချက်တိသည် အမျိုးသား အခြီခံဥပဒေအားလုံးမာ တနည်းမဟုတ်တနည်း ပါဝင်တည်ဟိနိန်ရေဟု [[နိုင်ငံရီးသိပ္ပံ]]သမားရို့ သတ်မှတ်ခရေ ဒီမိုကရက်တ အခြီခံဥပဒေ၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ ဖြစ်တေ။ === စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုထားခြင်း === အခြီခံကျသော အဆင့်သတ်မှတ်ခွဲခြားမှုသည် စနစ်တကျစီစိုင်ပေါင်းစုထားခြင်း ဟိခြင်း နန့် မဟိခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ စနစ်တကျ စီစိုင်ရီးသားထားရေ အခြီခံဥပဒေဟူသည် စာအုပ်စာတမ်းတခုတည်းအဖြစ်မာပါဝင်ရဖို့။ ယင်းမာလေ့သော့ နိုင်ငံတွင်းဟိ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းရေ ရင်းမြစ် တခုတည်းကသာ လာရဖို့ဖြစ်တေ။ စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုထားခြင်းမဟိရေ ဥပဒေဆိုစွာမှာ စာအုပ်စာတမ်းတခုတည်းအဖြစ်မာ မဟိခြင်း၊ ရီးသားထားမှုဟိခြင်း၊ မဟိခြင်းရို့ပါရောနှော စုံလင်ရေ ရင်းမြစ်ပေါင်း မြောက်မြားစွာပါဝင်ခြင်းရို့ဖြစ်တေ။ === စနစ်တကျစီစိုင်ပေါင်းစုထားရေ အခြီခံဥပဒေ === ကမ္ဘာပေါ်ဟိ နိုင်ငံအများစုမာ စနစ်တကျစီစိုင်ပေါင်းစုထားရေ အခြီခံဥပဒေ ဟိရေ။ စနစ်တကျစီစိုင်ပေါင်းစုထားရေ အခြီခံဥပဒေရို့စွာ အထင်ကရ နိုင်ငံရီးအပြောင်းအလဲများဖြစ်တေ တော်လှန်ရီး ရို့၏ ရလဒ်ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံတခုမှ အခြီခံဥပဒေတခုကို လက်ခံယူရေဖြစ်စိုင်သည် ထိုအခြီခံကျသော ပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်ထွန်းစီရေ သမိုင်းကြောင်းနန့် နိုင်ငံရီးရာ ဆက်စပ်အခြီအနီရို့နန့် အထူး လက်တွဲဗျာယ် ဟိရေ။ စနစ်တကျစီစိုင်ပေါင်းစုထားရေ အခြီခံဥပဒေ ၏ တရားဝင်ဖြစ်ခြင်း (အဓွန့်ရှည်ခြင်း) စွာလေ့ ယင်း ဥပဒေကို စတင်လက်ခံယူရေ လုပ်ငန်းစဉ်ရို့နန့် ဆက်နွယ်ရေ။ စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုထားရေ အခြီခံဥပဒေဟိရေ နိုင်ငံတိစွာ သာမန်အနိန်နန့် ဥပဒေပြုအာဏာပိုင်အဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းရေ ပုံမှန် ဥပဒေထက် အခြီခံဥပဒေကို ပိုပြီးကေအဆင့်မြှင့်အလေးပီးကတ်တေ။ ယင်းမာ တရားဝင်ပြုထားရေ ဥပဒေပြုအာဏာပိုင်အဖွဲ့၏ဥပဒေနန့် စနစ်တကျစီစိုင်ပေါင်းစုထားရေ အခြီခံဥပဒေ ရို့ကြား ပဋိပက္ခ တခုခု ဟိကေ အာဏာပိုင်အဖွဲ့၏ဥပဒေအားလုံး တနည်း တစိတ်တပိုင်းကို တရားရုံးမှ တရားဥပဒေဘောင်အပြင်ကိုရောက်ခြင်း ဟု ကြေညာသတ်မှတ်ပြီး အခြီခံဥပဒေနန့်မညီညွတ်ကြောင်း ပယ်ဖျက်နှိုင်ရေ။ ထပ်လီာင်းဆိုရကေ အခြီခံဥပဒေ ကို ပြုပျင်ခြင်း ပြုဖို့ အလွန်ပြောင်မြောက်ရေ လုပ်ဆောင်ချက်တိလိုအပ်ရေ။ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်တိမာ အထူး တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်ခေါ်ယူခြင်း တနည်း ဥပဒေပြုသူတိ၏ ထောက်ခံမဲပီးမှု အများစုဖြစ်ရန်၊ ဒေသတွင်း ဥပဒေပြုသူရို့၏သဘောတူညီမှုပါဝင်ရန်၊ ပြည်လုံးကျွတ်မဲဆန္ဒခံယူခြင်း အစဟိစွာရို့ပိုင်အပ်ရေ ပါလီမန်အထဲ သဘောတူညီချက်တိရယူခြင်း နန့် တခြားသော ရိုးရိုးဥပဒေတခုထုတ်ရန်ထက် ပိုပြီးကေခက်ရေလုပ်ငန်းစဉ်တိကို အခြီခံဥပဒေပြင်ဆင်ရန်မာ ပါဝင်ရေ။ === စနစ်တကျစီစိုင်ပေါင်းစုထားခြင်းမဟိရေ အခြီခံဥပဒေ === ၂၀၁၀ ရောက်ရေမာ အစ္စရီး ၊ နယူးဇီလန် နန့် ဗြိတိန် အနည်းဆုံး နိုင်ငံသုံးခုမာ စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်း စုထားခြင်းမဟိရေ အခြီခံဥပဒေရို့ ဟိနီရေ။ စနစ်တကျစီစိုင်ပေါင်းစုထားခြင်းမဟိရေ အခြီခံဥပဒေ (ရီးသားတင်သွင်းမှုမပြုထားရေ အခြီခံဥပဒေလို့လေ့ခေါ်) ရို့စွာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဥပဒေရို့ နန့် သဘောတူညီမှုစာချုပ်ရို့ "ပြောင်းလဲတိုးတက်လာမှု" ရို့၏ရလဒ်ပင်ဖြစ်တေ။ စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုထားရေ ဥပဒေ ဖြစ်တေ အင်္ဂလန်မာ အစပြုခသော ဝက်စ်မင်စတာ ထုံးတမ်း ရို့နန့် နှိုင်းနိူင်းရလျင် စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုထားခြင်းမဟိရေ အခြီခံဥပဒေရို့မာ တင်သွင်းရီးသားထားရေ ရင်းမြစ်များပါဝင်ရေ။ နမူနာ ပါလီမန်မှ ပြဋ္ဌာန်းသော အခြီခံအက်ဥပဒေများ (House of Commons Disqualification Act 1975) (အောက်လွှတ် တော် စည်းဝတ်မညီညွတ်မှုအက်ဥပဒေ ၁၉၇၅)၊ Northern Ireland Act 1998 (မြောက်အိုင်ယာလန်အက်ဥပဒေ ၁၉၉၈)၊ Scotland Act 1998 (စကောတလန်အက်ဥပဒေ ၁၉၉၈)၊ Government of Wales Act 1998 (ဝေလအစိုးရအက်ဥပဒေ ၁၉၉၈)၊ European Communities Act 1972 (ဥရောပလူမှုဝန်းကျင်အက်ဥပဒေ ၁၉၇၂) နန့် Human Rights Act 1998 (လူ့အခွင့်အရီးအက်ဥပဒေ ၁၉၉၈ ) နန့် ရီးသားထားခြင်း မပြုရေ ရင်းမြစ်များဖြစ်တေ ပါလီမန်အထဲ သဘောတူညီလက်ခံမှုတိ၊ အစိုင်အလာများ ရို့ကိုလိလာကိုးကားခြင်း၊ တော်ဝင်အထူးလုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများ၊ ထုံးတမ်းများ နန့် အထွေထွေရွီးကောက်ပွဲရို့ကို ကြာသပတီးနိရို့မာသာ အမြဲကျင်းပခြင်းရို့ပိုင်ယှောင် ရိုးရာ ရို့အားနုန်းစုပေါင်းပနာ ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ရို့ကို ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်တေ။ ဗြိတိန်အင်ပိုင်ယာ အုပ်စိုးချိန်ခါ ဘုရင်၏အကြံပီးအဖွဲ့ ဂျူရီကော်မတီ မှ ဗြိတိသျှကိုလိုနီများဖြစ်တေ ကနေဒါ နန့် ဩစတြေးလျ ပိုင်ယှောင် ဗဟိုအစိုးရဥပဒေများဟိရေ နိုင်ငံတိအတွက် အခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ တရားရုံး အဖြစ် ဆောင်ရွက်မှုပြုရေ။ စနစ်တကျစီစိုင်ပေါင်းစုထားခြင်းမဟိရေ အခြီခံဥပဒေနန့်လည်း နိုင်ငံတော်အထဲ အခြီခံဥပဒေရီးရာ သတ်မှတ်ချက်တိ ပြဋ္ဌာန်းမှုပြုနှိုင်ရေ။ နမူနာ နယူးဇီလန် ၏ ရွီးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ ၁၉၉၃ မာ ပါဝင်ရေ အပိုဒ်အချက်တိပါ ပါလီမန်၏အမြင့်ဆုံးသက်တမ်းကာလနန့်ဆက်စပ်လို့ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အထက်လွှတ်တော်၏ လေးပုံသုံးပုံမာ ဇာမျိုးဇာပိုင်ရွီးကောက်ဖို့လိုအပ်ပုံ တနည်း ပြည်လုံးကျွတ်မဲဆန္ဒခံယူပွဲတခုမာ နိူင်းပြိုင်ဘက်ကို အသာရရေ မဲ အရွီအတွက်ရို့ကို ပြင်ဆင်ရဖို့၊ တနည်း ပယ်ဖျက်ရဖို့ ရို့ပါဝင်ရေ။ စာဖြင့်ရီးသားဖော်ပြထားခြင်းနန့် စာဖြင့်ရီးသားဖော်ပြမထားခြင်း/ ဥပဒေတိကို စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုထားခြင်းနန့် ဥပဒေတိကို စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုမထားခြင်း စာဖြင့်ရီးသားထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ဆိုရေအသုံးအနှုန်းကို အားလုံး စာဖြင့်ရီးသားထားရေဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံဥပဒေတရပ်ကို ဖော်ပြဖို့ အသုံးပြုပြီးကေ၊ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ ဥပဒေတိကို စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုထား သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတိုင်း ပါဝင်ရေ၊ ယကေလေ့ စာဖြင့်ရီးသားထားရေ စာရွက်စာတမ်း များထက်မာ လုံးဝ အခြီခံရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအားလုံးသည် ဥပဒေတိကို စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုထားခြင်း မဟုတ်လီ။ === စနစ်တကျပေါင်းစုထားခြင်း === ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတချို့မာ အားလုံးမဟုတ်ကေလေ့ အင်တန်များများမာ ဥပဒေတိကို စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစု ထားခြင်းဖြစ်တေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ဩစတြေးလျ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ အစိုးရ၏ အခွဲများအထဲ ဆက်နွယ်မှု၊ အစိုးရနန့် တဦးတယောက်ချင်းစီနန့် သက်ဆိုင်ရေ အခြီခံဥပဒေ၏ အခြီခံနိုင်ငံရီးစည်းမျဉ်းတိနန့် ဥပဒေ အများစုကို စာရွက်စာတမ်းတခုတည်းဖြစ်တေ ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ စနစ် တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုထားရေ။ ဇာပိုင်ပင်ဖြစ်စီ၊ ဓနသဟာယမှ ဝက်(စ်)မင်စတာ သဘောတူလက်ခံရေ အက် ဥပဒေ ၁၉၄၂ မာ လက်ခံခရေ ဝက်(စ်)မင်စတာ ဥပဒေ နန့် ဩစတြေးလျ အက်ဥပဒေ ၁၉၈၆ ရို့ကဲ့သို့သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ အဓိပ္ပာယ်တိပါရေ ဥပဒေတိဟိခြင်းသည် ဩစတြေးလျ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ ဖွဲ့စည်း ပုံအခြီခံဥပဒေ စာချုပ်စာတမ်းတခုတည်းအတွင်းမှာ မပါဝင်ကြောင်း အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ရေ။ တူညီရေ နမူနာတရပ်မာ ဗြိတိသျှမြောက်အမင်ရိက အက်ဥပဒေများ မှ ထွက်ပေါ်လှာသော ကနိန်ဒါဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ ကနေဒါ အက်ဥပဒေ ၁၉၈၂ အရ နာမည်ခံ ဗြိတိသျှ ထိန်းချုပ်မှုမှနိန်ပနာ အသုံးပြုဆဲ ဖြစ်တေ။ (ဩစတြေးလျ အက် ဥပဒေ ၁၉၈၆ နန့် ယင်းနည်းပိုင်သည်) ကနိန်ဒါ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ ကွဲပြားခြားနားရေ ဥပဒေပေါင်း ၃၀ နီးပါးမျှ ပါဝင်ရေ။ စာဖြင့်ရီးသားဖော်ပြထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် ဥပဒေတိကို စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ဆိုရေအသုံးအနှုန်းတိကို စာဖြင့်ရီးသားဖော်ပြမထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် ဥပဒေတိကို စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုမထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ရို့နည်းတူ ဖလှယ်လို့သုံးစွဲကတ်ကေလေ့ ထိုအသုံးအနှုန်းမာ နည်းပညာအရ တိကျမှုမဟိပါ။ တိတိကျကျဆိုရကေ စာဖြင့် စာဖြင့်ရီးသားဖော်ပြမထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် ဥပဒေတိကို စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုမထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ အတွက် ဇာအခါမျှ အနက်အဓိပ္ပာယ်တူစကားလုံး မဟုတ်။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ခေတ်သစ် ဒီမိုကရက်တ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံ ဥပဒေအားလုံးရို့မာ ရိုးရိုးဥပဒေရို့ထက် ကွဲပြားခြားနားရေ ဥပဒေအဆင့်အတန်းမဟိကေသော်မှ ယင်းရို့စွာ ရီးသားထားရေ ရင်းမြစ်များ အဓိက ပါဝင်ရေ။ နောက်ထပ် အသုံးပြုရေ မှန်ကန်ရေ အသုံးအနှုန်းမာ တရားဝင် (တနည်း တရားဝင်စာဖြင့်ရီးသားထားရေ) ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ဖြစ်တေ။ ဥပမာအနိန်နန့် နောက်ဖော်ပြပါ အကြောင်းအရာမာ- "ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း(န်)မာ တရားဝင် [စာဖြင့် ရီးသားထားရေ] ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ မဟိပါ " (စာရွက်စာတမ်းများထက်မာ အခြီခံကေလေ့ ဥပဒေတိကို စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုထားခြင်းမဟိရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတရပ်ကို မပိတ်ပင်ပါ။) === ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်နီမှု === ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတိ၏ အခြီခံကျသော သွင်ပြင်လက္ခဏာတရပ်မာ ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်ခြင်း ဟိမဟိပင် ဖြစ်တေ။ ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်နိန်ရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတရပ်ကို ဥပဒေပြုလွှတ်တော်တရပ်အနိန်နန့် သာမန်ပြဋ္ဌာန်းသတ်မှတ်ထားရေ ဥပဒေတိနန့် ပတ်သက်ပြီး ယင်းဧ့ ပုံမှန်လုပ်ငန်း အစိတ်အပိုင်းအနိန်နန့် ဇာ နည်းနန့်မျှ မပြောင်းလဲနှိုင်ကေလေ့ ကွဲပြားခြားနားပြီးပိုပြီးကေ ကြီးလီးသော လုပ်ငန်းစဉ်ဖြင့်သာ ပြင်ဆင်နှိုင်ရေ။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေပျင်ဆင်ချက်ကို အတည်ပြုဖို့အတွက် အထူးအဖွဲ့တခုကို ဖွဲ့စည်းရန် လိုအပ်ကောင်းလိုအပ်မည် တနည်း တည်ဟိရေ ဥပဒေပြုအဖွဲ့တိ၏ အဖွဲ့ဝင်တိက ထောက်ခံမဲအချိုးအစားရေ ဥပဒေတိကို ပြဋ္ဌာန်း စဉ်ကထက် ပိုပြီးကေမြင့်မားရဖို့။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတခု၏ ခိုင်မာသော ကဏ္ဍတိစွာ ခြားနားသော ခိုင်မာ အမြစ်တွယ်မှု အဆင့်တိကို ဖန်တီးနှိုင်ကတ်တေ။ ယင်းရို့မာ ဥပဒေ ပြုလွှတ်တော်၏ ပုံမှန်လုပ်ငန်းမှနိန်ပနာ ပုံမှန် ပြင် ဆင်ချက်တိထက် ပိုပြီးကေ ခက်ခဲသော တနည်း ဇာအခြီအနီအောက်မာမဆို တားမြစ်ထားခြင်း ပိုင် တခုမဟုတ် တခုဖြစ်တေ ပျင်ဆင်ချက် တချို့ကို ပြုလုပ်ခြင်းရို့ပါဝင်ရေ။ ဥပဒေတိကို စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုမထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအများစုမာ ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်မှုကို ဟိရင်းစွဲ သွင်ပြင်တရပ်ဖြစ်တေ။ ဥပဒေတိကို စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုမထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေစွာ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံဥပဒေအနိန်နန့် ယင်းကိုယ်တိုင်ပြောင်းလဲဖို့အတွက် လိုက်နာရဖို့ နည်းဥပဒေတိကို ထည့်သွင်း လိမ့်မေ။ အမေရိကန် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ ခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်နိန်ရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၏ ဥပဒေတရပ်ဖြစ်ပြီးကေ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း(န်း)၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ ခိုင်မာစွာအမြစ်တွယ်ခြင်း (တနည်း ဥပဒေတိကို စနစ်တကျ စီစိုင်ပေါင်းစုထားခြင်း) မဟိရေ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံဥပဒေ၏ နမူနာတရပ် ဖြစ်တေ။ အချို့ မူရင်းစာသားမာ မပြောင်းလဲဘဲ ပျင်ဆင်ချက်တိကို အတည်ပြုပြီး ယင်းရို့ပေါင်းထည့်ကာ မူရင်းစာသားနန့် အစောပိုင်း ပျင်ဆင်ချက်တိကို ပယ်ဖျက်နိုင်လီရေ။ လက်တွိမာ ဒီမိုကရက်တအစိုးရများအနိန်နန့် အစိုးရ၏ ဆန္ဒတိကိုပြဋ္ဌာန်းရန် တနည်း ပြည်သူတိရပိုင်ခွင့် ရို့ကို ဖျက်သိမ်းရန် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ၏ ခိုင်မာစွာအမြစ်တွယ်မှု မဟိခြင်းကို အသုံးမပြုကတ်ပါ။ သဘောတရားအရမူ ယင်းရို့ လုပ်ဆောင်နှိုင်ရေ။ ယကေလေ့ အခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာနန့် အရာဥပဒေရို့အကြား ကွဲပြားခြားနားမှုကို အဂုထက်ထိ အတော်အသင့် တဖက်သတ်ဆန်ဗျာယ်ဟိပြီးး အရေးကြီးသော အယင်ဥပဒေရို့မာ ပါဝင်ရေ သမိုင်းဝင် စည်းမျဉ်းတိကို လိုက်နာလိဟိရေ။ နမူနာ၊ ဗြိတိသျှ ပါလီမန် အက်ဥပဒေ များ ဖြစ်တေ နိုင်ငံသားရို့၏ အခြီခံ ရပိုင် ခွင့်များ ဖော်ပြချက်၊ လူ့အခွင့်အရီးအက်ဥပဒေနန့် ပါလီမန် မပေါ်ပေါက်မီက Magna Carta (မဂ်နာ ကာတာ) ရို့ကို အခြီခံ အခွင့် အရီးတိနန့် မူတိကို တရားဝင်ခွင့်ပြုထားရေ အရာတိအဖြစ်သတ်မှတ်ထားပြီးသား ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံ ဥပဒေနီးပါးမျှ သဖောထားခကတ်တေ။ နောက်ထပ်ပြည်နယ်တခုမာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမှ အာမခံ ချက်ပေးကောင်း ပီးထားနှိုင်ရေ အခွင့်အရီးများစွာရို့မာ ၂၁ ရာစုအစောပိုင်းမာ ဗြိတိသျှပါလီမန်မှနိန်ပနာ အမှန် အဂယင့် ဖျက်သိမ်းခြင်း တနည်း ပြုပျင်မွမ်းမံခြင်း ခံခရရေ။ ယင်းရို့မာ ခုံသမာဓိအဖွဲ့မှ စစ်ဆေးစီရင်နှိုင်ရေ အကြွင်းမဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ နစ်နာ လိုရေ ဆိုလိုချက်မပါဘဲနန့် တိမ်းနေပိုင်ခွင့်၊ စွဲချက်မတင်မီ ခွင့်ပြုထားရေ ချုပ်နှောင်ထိန်းသိမ်းထားခြင်းကို ၂၄ နာရီ မှ ၄၂ နာရီသို့ တိုးမြှင့်ခြင်း နန့် တူညီရေ ပြစ်မှုအတွက် နှစ်ကြိမ် မကြိုးစားရန် အခွင့်အရီးရို့ ဖြစ်တေ။ == ပြုပျင်မွမ်းမံရန် မလိုအပ်ရေ ကဏ္ဍတိ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေများမာ တည်ဟိရေ ခိုင်မာစွာအမြစ်တွယ်မှု အားကောင်းဘီယက်သော အဆင့် ဖော်ပြရေမာ ယင်းရို့၏ အခြီခံမူ အများစုကတော့ခါ သီးသန့်ဖြစ်တေ။ ဆိုလိုစွာမှာ အချို့ ကဏ္ဍတိမာ ဇာအခြီအနီ အောက်မာမဆို ပြင်ဆင်လို့ မရနှိုင်ပါ။ အခြီခံဥပဒေနန့် တသမတ်တည်းဖြစ်ယောင်ပြုလုပ်ထားရေ ထိုဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံဥပဒေပျင်ဆင်ချက်တခုသည် အကြွင်းမဲ့ ပြုပျင်မွမ်းမံခြင်းမပြုနိုင်ခြင်းကို ချိုးဖောက်ကပင်တပါး ယင်းကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့်မညီသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် အညီဖြစ်တေဥပဒေ ဟု ခေါ်ဆိုနှိုင်ရေ။ အဆုံးစွန်အနိန်နန့် ယင်းမာ အထဲ တနည်း ပြင်ပ အင်အားတိကနိန်ပနာ ဖြုတ်ချပစ်နှိုင်ရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ တရပ် အဖြစ် အမြဲတမ်း ဖြစ်နှိုင်ခြီဟိရေ။ နမူနာ၊ တော်လှန်ရီးတခု (တော်လှန်ရီး ဆင်နွှဲနှိုင်ရေ အခွင့်အရီးဖြင့် တရားမျှတမှုဟိစီရန် တောင်းဆိုခြင်းဖြစ် နှိုင်ရေ) တနည်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်း။ အကြွင်းမဲ့ ပြုပျင်မွမ်းမံခြင်းမဟိရေ နမူနာတရပ်မာ ဂျာမန်ဖယ်ပြားဆတ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ဖြစ်တေ။ ကဏ္ဍ ၁ နန့် ၂၀ မာ ဖော်ပြထားရေမာ လူထုပါးက ဆင်းသက်လာရေ နိုင်ငံတော်အာဏာတိစွာ လူ့အခွင့်အရီးများ ကို အခြီခံပနာ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ရဖို့ဖြစ်ပြီးကေ ယင်းရို့စွာ ဒီမိုကရက်တနန့် လူမူရီးဖယ်ပြားဆတ် ရီပတ်ဘလစ်ဖြစ်တေ အစိုးရ၏ အကိုင်းအခက်သုံးခုလုံးထက်မာ ချိုင်နှောင်ထားရေ တိုက်ရိုက် အကျုံးဝင်သော ဥပဒေဖြစ်တေ။ ထိုဥပဒေပြဋ္ဌာန်းခြင်းကာ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုအရ ဖြစ်ရဖို့ဖြစ်ပြီးကေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် အညီ ဖြစ်တေအမိန့်ကို ဖျက်သိမ်းရန် ဇာကြိုးစားမှုကိုမဆို ဆန့်ကျင်ရေ ခုခံတော်လှန်ရေအခွင့်အရီးကို နောက်ဆုံးအားထားရာအဖြစ် ပြည်သူတိမာ ဟိရေ။ ကဏ္ဍ ၇၉၊ အခန်း ၃ မာ ဖော်ပြထားစွာ စာချုပ်စာတမ်း တနီရာမာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားရေ ပျင်ဆင်ချက်နည်းလမ်းတိအရသော်မှ ထိုကဏ္ဍတိကို ပြောင်းလဲခြင်း မပြုနိုင်ဟု ဖြစ်တေ။ == အချုပ်အခြာအာဏာကို ဖြန့်ဝီခြင်း == အချုပ်အခြာအာဏာတည်ဟိရေ နိုင်ငံမာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေလည်း အခြီခိုင်ရေ။ အာဏာကို ဗဟိုမှ ချုပ်ကိုင်ခြင်း၏ အတိုင်းအတာအရ အချုပ်အခြာအာဏာကို ဖြန့်ဝီခြင်းမာ အခြီခံအားဖြင့် အမျိုးအစားသုံးမျိုး ဟိရေ- တပေါင်းတစည်းတည်း၊ ဖယ်ပြားဆတ် နန့် ပူးပေါင်းအဖွဲ့အစည်းရို့ ဖြစ်တေ။ ကွဲပြားခြားနားခြင်းကာ အကြွင်းမဲ့ မဟုတ်။ တပေါင်းတစည်းတည်းဟိရေ နိုင်ငံမာ အချုပ်အခြာအာဏာမာ တိုင်းပြည်အထဲ လက်ဝယ်မာတည်ဟိပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ ယင်းအရာကို အဆုံးအဖြတ်ပီးရေ။ တိုင်းပြည်၏ပိုင်နက်တိကို နယ်မြီဒေသတိအဖြစ် စိတ်ပိုင်းနှိုင်ကေလေ့ ထိုဒေသတိစွာ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံတော်၏ လက်အောက်ခံသာ ဖြစ်တေ။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း(န်း) မာ ပါလီမန်ဆိုင်ရာ အချုပ်အခြာအာဏာ ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ အယူဝါဒမာ အချုပ် အခြာအာဏာထက် အဆုံးအဖြတ်ပီးရား ဗဟိုမာသာ နောက်ဆုံး တည်ဟိရေ။ အာဏာတချို့ကို အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်း၊ စကောတလန် နန့် ဝေလ (ယကေလေ့ အင်္ဂလန် မပါဝင်ပါ) ရို့သို့ လွှဲပြောင်းပီးခပြီးကေ ဖြစ်တေ။ အချို့ တပေါင်းတစည်းတည်းဖြစ်တေ နိုင်ငံများ (နမူနာ စပိန်) သည် နိုင်ငံတော်လက်အောက်ခံ အစိုးရတိသို့ အာဏာကို ပိုပြီးကေ လွှဲပြောင်းပီးကပင်ာ လက်တွိမာ နိုင်ငံတော်အနိန်နန့် ဖယ်ပြားဆတ်ပြည်နယ်တခုပိုင် ပိုပြီးကေ ယင်းနည်းပိုင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်သည်အထိ ဖြစ်တေ။ ဖယ်ပြားဆတ်နိုင်ငံတခုမာ ဗဟိုကျသော ဖွဲ့စည်းပုံတခုဟိပြီးး ဖယ်ပြားဆတ်အစိုးရ၏ အဖွဲ့အစည်းများအဓိကပါဝင်ရေ နယ်မြီဒေသစိကေချေနန့် တနိုင်ငံလုံး၏ ပိုင်နက်များပါဝင်ရေ နယ်မြီဒေသများ ( ပြည်နယ်များ၊ စီရင်စုများ စသည်အနိန်နန့် ခေါ်ရေ) အလွန်ဆုံးပါဝင်ရေ။ အချုပ်အခြာအာဏာကို ဗဟိုနန့် အစိတ်အပိုင်းတရပ်အဖြစ် ပါဝင်ရေ ဒေသများအကြားမာ ခွဲဝီရေ။ ကနိန်ဒါနန့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတိစွာ ဖယ်ပြားဆတ်ပြည်နယ်တိကို ထူထောင်ပြီး အာဏာကို ဖယ်ပြားဆတ်အစိုးရနန့် စီရင်စုများ တနည်း ပြည်နယ်များ အကြား မာ ခွဲဝီပိုင်းခြာရေ။ ဒေသတိ၏ တစ်ခုကျမာ ယင်းရို့၏ကိုယ်ပိုင်ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေကို တလှည့်စီ ရကောင်း ရနှိုင်ရေ (တပေါင်းတစည်းတည်းဖြစ်တေ သဘာဝ)။ ရည်မှန်းချက် တူညီရေ နိုင်ငံအများစု တည်ထောင်ထားရေ နိုင်ငံမာ နယ်မြီဒေသများစွာ ပါဝင်ပြန်ရေ။ ယကေလေ့ အခရာသော ဖွဲ့စည်းပုံမာ ကန့်သတ်ချက်ဟိရေ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရေ အာဏာသာဟိပြီးး အချုပ်အခြာ အာဏာမာ နယ်မြီများမာ တည်ဟိရေ။ နိုင်ငံအများစုတည်ထောင်ထားရေ နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမာ ယှားပါးပြီး "စုပေါင်းတည်ထောင်ထားရေ" နိုင်ငံများဟု ဆိုရေ နိုင်ငံတိစွာ အမှန်အကန် ဖယ်ပြားဆတ်ဖြစ်ခြင်းနန့် ပတ်သက်ပြီး စကားအက်လိဟိရေ။ ပြည်ထောင်စု တနည်း အဖွဲ့ချုပ် တခုမာ ပါဝင်ခြင်းမဟိရေ နိုင်ငံများအုပ်စုသည် စာချုပ်တိနန့် သဘောတူညီချက်တိဖြင့် ယင်းရို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာ အစိတ်အပိုင်းတိကို နိုင်ငံပေါင်းများစွာပါဝင်ရေ အဖွဲ့အစည်းအဆောက်အအုံသို့ အတိုင်းအစွာအချို့အထိ စွန့်လွှတ်ပီးရေ။ နမူနာ၊ ဥရောပ သမဂ္ဂ မာ ပါဝင်ရေ နိုင်ငံတိစွာ ယင်းရို့၏ အကြွင်းမဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို နည်းလမ်းတချို့ဖြင့် ကန့်သတ်ရေ သမဂ္ဂ အနှံ့ကျယ်ပြန့် သော စီမံချက်တိကို လိုက်နာရန် သဘောတူညီခရေ။ နမူနာ၊ အယင်က အမျိုးသား ယူနစ်တိကို သုံးစွဲခရေ အစား [[မက်ထရစ်စနစ်]] အတိုင်းအတာ ကို သုံးစွဲခခြင်းဖြစ်တေ။ === အာဏာတိကို ခွဲခြားခြင်း === ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတိစွာ အစိုးရ၏ မြောက်မြားစွာသောဌာနများအကြားမာ အာဏာကို တိကျပြတ်သားစွာ ခွဲ ဝေလေ့ ဟိရေ။ Baron de Montesquieu (ဘာရွန် ဒီ မွန်တီကျူရီ) ဖော်ပြခသော စံပုံစံမာ အစိုးရ၏ အကိုင်းအခက် သုံးခုပါဝင်ရေ- စီမံခန့်ခွဲရီး၊ ဥပဒေပြုရီး နန့် တရားရီး ဖြစ်တေ။ အချို့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေများမာ စာရင်းဌာန တခုပိုင်ယှောင် အပိုဌာနများပါဝင်ရေ။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတိစွာ ထိုဌာနများ အတွင်းမှာ အာဏာခွဲဝီခြင်း ပမာဏနန့် ပတ်သက်ပြီး ကျကျယ်ပြပြန့် ကွဲပြားကတ်တေ။ === တာဝန်ယူမှု ပုံသဏ္ဌာန်များ === သမ္မတစနစ်နန့် သမ္မတစနစ် အချို့တဝက်ပါရေစနစ် ကျင့်သုံးရေ အစိုးရမာ ဝန်ကြီးတိကို ခန့်နိုင်၊ ဖြုတ်နိုင် ရေ သူကောင်းပြုနှိုင်ရေ အာဏာတိကို ရဟိထားရေ သမ္မတ ထံမာ ဌာနဆိုင်ရာ အထဲဝန်များ/ ဝန်ကြီး များရို့စွာ တာဝန်ခံကတ်တေ။ သမ္မတသည် ရွီးကောက်ပွဲမာ ပြည်သူလူထုထံမာ တာဝန်ခံရေ။ ပါလီမန်စနစ်များမာ ဝန်ကြီးတိစွာ ပါလီမန်မာ တာဝန်ခံကတ်ကေလေ့ ဝန်ကြီးချုပ်သည် ယင်းရို့ကို ခန့်အပ်ခြင်း၊ ဖြုတ်ချခြင်း ပြုလုပ်ရေ။ တပြန်တလှည့်စီ အနိန်နန့် တကယ်လို့ အစိုးရရေ ပါလီမန်၏ ယုံကြည်မှုကို ဆုံးယှုံးသော အခါ (တနည်း တစိတ်တပိုင်း) ဝန်ကြီးချုပ်သည် နုတ်ထွက်လိမ့်မေ။ တကယ်လို့ အစိုးရရေ အယုံအကြည်မဟိ အဆိုကို မဲခွဲရာမာ ယှုံးနိမ့်ခြင်း တနည်း တိုင်းပြည်ပေါ်မူတည်ပနာ ဘတ်ဂျတ်မဲခွဲခြင်းစရေ ပါလီမန်မာ ထူးထူးခြား ခြား အရေးကြီးရေ မဲပီးခြင်းမာ ယှုံးနိမ့်ရေအခါ ယုံကြည်မှုဆုံးယှုံးနှိုင်ရေ။ အစိုးရရေ အယုံအကြည်မဟိခြင်း ခံရရေအခါ အစိုးရအသစ်ဖွဲ့စည်းရေ အချိန်ထိအောင် အာဏာတည်ရေ။ ပုံမှန်ဆိုလို့ဟိကေ အထွေထွေရွေး ကောက်ပွဲတခု ကျင်းပရန် ဖြစ်ကေလေ့ ကျိန်းသီပေါက် လိုအပ်ခြင်းမဟိပါ။ == အရေးတကြီး အခြီအနီ == {{Main|နိုင်ငံတော် အရေးတကြီးအခြီအနီ}} ခြွင်းချက်ဖြစ်တေ အခြီအနီများမာ အရေးတကြီးအခြီအနီ ပုံစံတချို့ကို ကြေညာခြင်းအား ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ များစွာရို့မှ ခွင့်ပြုထားပြီးသား ယင့်အတောအတွင်းမာ အခွင့်အရီးနန့် အာမခံချက်တချို့ရို့ကို ဆိုင်းငံ့ထားရေ။ ထိုတမင် ရည်ရွယ်သော လွတ်ပေါက်ကို လူ့အခွင့်အရီးအား ဂရုမထားဘဲ သဖောထားကွဲလွဲမှုကို ဖိနှိပ်ရန် အစိုးရ အားခွင့်ပြုရေအနိန်နန့် လွဲမားစွာ အသုံးပြုနှိုင်ဗျာယ်း အသုံးလည်းပြုခကတ်တေ။ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ ဆိုင်ရာ တရားရုံးများ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတိကို ဇာနည်းနန့်လိ့ အမြဲတမ်းမဟုတ်စီကာမူ ဥပဒေရီးရာ အဖွဲ့အစည်းတခုဖြင့် အကာအကွယ်ပီးထားလေ့ဟိပြီးး ယင်းဧ့တာဝန်မာ ထိုအခြီခံဥပဒေကို အဓိပ္ပာယ်ကောက်သျှင်းလင်းရန်နန့် အကြောင်းအပ်စပ်ပါက ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေကို ချိုးဖောက်ရေ စွာကွက်ဖြစ်တေ စီမံခန့်ခွဲမှုနန့် ဥပဒေရီးရာ အပြုအမူတိကို ကြေညာရန် ဖြစ်တေ။ ဂျာမနီပိုင်ယှောင် တချို့နိုင်ငံများမာ ထိုလုပ်ငန်းကို သီးသန့်နှစ်မြှုပ်ထားရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ တရားရုံးမှ တာဝန်ယူပြီး ယင်းသည် ထိုလုပ်ငန်း (ထိုလုပ်ငန်း တခုတည်းကိုရာ) လုပ်ဆောင်ရေ။ အိုင်ယာလန်ပိုင်ယှောင် အရာနိုင်ငံများမာ ရိုးရိုးတရားရုံးများအနိန်နန့် ထိုလုပ်ငန်းကို ယင်းရို့၏ တခြားသောတာဝန်ဝတ္တရားတိအပြင်ဆောင်ရွက်ကောင်းဆောင်ရွက်ကတ်လိ့မေ။ အရာတနီရာရာပိုင်ယှောင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း(န်း)မာမူ အက်ဥပဒေတရပ်ကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် မညီဟု ကြေညာသော အယူအဆမျိုးမဟိပါ။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေကို ချိုးဖောက်ခြင်းဆိုစွာမာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတရားရုံးမှ အဆုံးအဖြတ်ပီးရရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေကို ဆန့်ကျင်ရေ အပြုအမူ တနည်း ဥပဒေကြောင်းဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှုဖြစ်တေ။ ဆိုလိုစွာမှာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေနန့် မညီပါ။ ဥပမာအနိန်နန့် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်မှု ကဏ္ဍမှ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေကို ချိုးဖောက်ခြင်း ဆိုစွာမာ ပြည်သူလူထုဆိုင်ရာ တရားရုံးတရုံးမာ တာဝန်ဟိသူတဦး အနိန်နန့် ထိုရုံးသို့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေမှ ပီးထားရေ အခွင့်အာဏာတိထက် ကျော်လွန်ပြီးကေ ပြုမူဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်နှိုင်ရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် တရားစီရင်ရီးကဏ္ဍမှ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေကို ချိုးဖောက်ခြင်းဆိုစွာမာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေကို ဆန့်ကျင်ရေ ဥပဒေတရပ်ကို လျော်ကန်သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေပြင်ဆင်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်မှတဆင့် အယင်ဦးဆုံး ဖြတ်သန်းခြင်းမပြုဘဲ ထိုဥပဒေကို အတည်ပြုဖို့ ကြိုးစားခြင်းဖြစ်တေ။ အချို့နိုင်ငံများ အဓိကကတော့ခါ စနစ်တကျစီစိုင်ပေါင်းစုထားခြင်း မဟိရေ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေများဟိရေ နိုင်ငံများမာ ယင်းပိုင်သော တရားရုံးမျိုး လုံးဝမဟိပါ။ ဥပမာအနိန်နန့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း(န်း)သည် ပါလီမန်နန့် ဆိုင်ရေ အချုပ်အခြာအာဏာ စည်းမျဉ်းအောက်မာ အစိုင်အလာအားဖြင့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်နိန်ပြီးကေ ယင်းအရ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း(န်း) ပါလီမန်မှ အတည်ပြုခရေ ဥပဒေတိကို တရားရုံးတိက မီးခွန်းထုတ်ခြင်း မပြုနိုင်ပါ၊၊ [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:အုပ်ချုပ်ရီး]] innbp4vk1y7yxv2q34ew5lxn9d0ck6v 0 6213 21937 2026-10-16T13:11:58Z Retkhaberi 224 Created page with "[[File:JMR-Memphis1.jpg|thumb|right|တရားတဖက် ဓားတလက်နန့် တရားမျှတမှု နတ်မိဖို့ ရုပ်တု]] '''ဥပဒေ'''({{lang-pi|upadesa}}၊ {{lang-sa|उपदेश}}၊ {{lang-en|Law}})ဆိုစွာမာ လူရို့ အချင်းချင်း ဆက်ဆံပေါင်းသင်းရာမာ တရားမျှတခြင်း ဟိစီရန်နန့..." 21937 wikitext text/x-wiki [[File:JMR-Memphis1.jpg|thumb|right|တရားတဖက် ဓားတလက်နန့် တရားမျှတမှု နတ်မိဖို့ ရုပ်တု]] '''ဥပဒေ'''({{lang-pi|upadesa}}၊ {{lang-sa|उपदेश}}၊ {{lang-en|Law}})ဆိုစွာမာ လူရို့ အချင်းချင်း ဆက်ဆံပေါင်းသင်းရာမာ တရားမျှတခြင်း ဟိစီရန်နန့် အကွပ်အကဲ အထိန်းအကျောင်း ပိုင် ဖြစ်စီရန် အုပ်စိုးသူ [[အစိုးရ]]ရို့က သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားရေ စည်းကမ်းစုပင်ဖြစ်တေ။ ဇာအမူအကျင့်က ကောင်းရေ၊ ဇာအမူ အကျင့်က မကောင်းဆိုရေ အများက ယူဆ ထင်မြင်သော စည်းကမ်းချက်တိကို စုပေါင်းပနာ အာဏာပိုင်အစိုးရရို့က ပြည်သူအများ လိုက်နာကျင့်သုံးရန် ပြဋ္ဌာန်းထားရေရို့ကို ဥပဒေဟုခေါ်ရေ။ ကမ္ဘာလောကကြီးမာ တရားဥပဒေသာ မဟိပါက လူရို့၏နီရီးထိုင်ရီးသည် ဖီးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းမည် မဟုတ်ပါ။ လုံခြုံမှု ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တိစွာလည်း ဟိဖို့ရာ မဟုတ်ပါ။ တရားဥပဒေစွာ [[နိုင်ငံ]] တခု တည်မြဲရီးမာ အခရာ ဖြစ်တေ။ ဥပဒေ မဟိရေ နိုင်ငံမာ တည်မြဲသော အစိုးရမဟိနှိုင်ချေ။ ယိုင်ကျေးရေ နိုင်ငံတိုင်းမာ ကိုယ့်နိုင်ငံနန့် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ဥပဒေတိကို အများသဘောတူ ပြဋ္ဌာန်းထားကတ်တေ။ ဥပဒေကို ဖောက်ဖျက်သူတိအား အထိုက်အလျောက် အပြစ်ဒဏ် ပီးကတ်ရလီရေ။ ယိုင်ကျေးမှု မပြည့်စုံသိမ့်ခင် ရှီးခေတ်က လူတိစွာ ကိုယ်ရို့ နီထိုင်ရေ အဖွဲ့အစည်းမာ လူအများ လိုက်နာကျင့်သုံးရန် စည်းကမ်းများ ဥပဒေတိကို သတ်မှတ် ထားခြင်း မဟိချေ။ ယေကေလဲ နှစ်ကာလကြာ မြင့်သော်၊ လူရို့၏နီရီးထိုင်ရီး၊ သာယာမှု၊ ငြိမ်းချမ်းမှုအတွက် အိမ်နားနီးချင်းတိစွာ တဦး၏ အလိုကို တဦးက လေးစားရန် လိုအပ်ကြောင်းကို သိလာကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့်ပင် ဓလိထုံးစံများ ပေါ်လှာ ရေ။ ယေကေလဲ [[ဓလိထုံးစံ]]တိမာ ပုံသီမဟုတ်၊ ရီးမှတ်ထားခြင်း လည်း မဟိ၊ ယင်းရို့ကို အမြဲတမ်းလည်း မလိုက်နာကတ်ပါ။ ဓလိထုံးစံတိကို မလိုက်နာသူတိအား ကဲ့ရဲ့သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း၊ အပေါင်းအသင်း အဖြစ်မှ ရပ်စဲခြင်းကိုရာ ပြုလုပ်ပနာ မအောင်မြင်ခါမှကျကေ အုပ်ချုပ်သူ အစိုးရတိက ဝင်ရောက် စွက်ဖက်လို့ လူများလိုက်နာရန် ဥပဒေတိကို ပြဋ္ဌာန်းပီးလီရေ။ အဂု အခါမှ ဥပဒေဆိုစွာမာ လူများ လိုက်နာကျင့်သုံးဖို့အတွက် အာဏာပိုင်များ ပြဋ္ဌာန်းထားရေ စည်းကမ်းတိဖြစ်တေဟု ယေဘုယျအနိန်နန့် နားလည်ကတ်တေ။ ဥပဒေဟု ဆိုရာမာ ဥပဒေအမျိုးမျိုးဟိရေကို သတိထားသင့်ရေ။ ရှီးဟောင်း[[ရောမ]]ဥပဒေ၊ [[အိန်းဂလိချ်]]မိရိုးဖလာဥပဒေ၊ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မှ ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေ (ဝါ) အက်ဥပဒေ၊ အယူဝါဒဆိုင်ရာဥပဒေ၊ အက်ကွီတီခေါ် သာတူညီမျှ ဥပဒေ စသည်အနိန်နန့် ခြားနားလီရေ။ အဂု ကျနော်ရို့ လက်ထက်တိုင်အောင် တည်ဟိနေ သော ဥပဒေတိထဲမာ ရှီးအကျဆုံးသော ဥပဒေမာ [[ဘီစီ]] ၂၁ဝဝ ခန့်မာ နန်းစံခရေ [[ဗက်ဗီးလုံးနီးယားနိုင်ငံ|ဗက်ဗီလုံးနီးယား]] ပြည့်ရှင် [[ဟမ်မူရာဘီ]] ပြုလုပ်ခသော ဥပဒေတိဖြစ်တေ။ [[ဟမ်မူရာဘီ]]ဘုရင်စွာ ရှီးသူဟောင်းရို့ ပြုထားခသော ဥပဒေအမျိုးမျိုးကို စုပေါင်းပြီးကေ ကိုယ့်ဉာဏ်နန့် ဖြည့်သွင်းသင့်ရေ ဥပဒေတိကို ထပ်လီာင်းဖြည့်သွင်း ကာ ဥပဒေသစ်ကို ပြုရေ။ ဥပဒေတိကို အရှည်သဖြင့် တည်တံ့ရန် သျှစ်ပေလောက် မြင့်သော ကျောက်တုံးကြီးမာ စာကြောင်းရေပေါင် သုံးဒေါင့်ခြောက်ရာခန့် ထွင်းထားခ၏။ ဥပဒေမာ မဆမများ၊ မိဘမဲ့ ကောင်မချေျား၊ ဆင်းရဲသားတိကိုလည်း နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်းမပြုနိုင်ဖို့ အထူးထည့်သွင်းပြုစုရေ။ ထိမ်းမြားရီးဥပဒေတိကိုလည်း အသီအချာ စီစိုင်၏။ မမာ့တိကို အခွင့်အရီးများစွာပီးရေ။ မမာ့များ အား ကိုယ်ပိုင် ရောင်းဝယ်ရီးအလုပ်ကို လုပ်ခွင့်ပြုရေ။ လင်နန့် မယား၊ ဆရာနန့်တပည့်၊ သခင်နန့်ကျွန်၊ သျှိတ်ရှင်နန့်မြီငှား အစဟိရေသူရို့၏ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရီး တာဝန်ဝတ္တရားတိကို အစုံအလင်ညွှန်ကြား ထားလီရေ။ [[ရောမ]]ဥပဒေစွာ [[ဥရောပ]] ဥပဒေစနစ် နှစ်မျိုးမာ တမျိုး အပါအဝင်ဖြစ်တေ။ ကျန်တမျိုးမာ အိန်းဂလိချ် ဥပဒေစနစ်ဖြစ်တေ။ ရောမလူမျိုးတိစွာ အုပ်ချုပ်ရီးမာ အလွန်တတ်ကျွမ်းသူတိ ဖြစ်ခကြရေ အနိန်နန့် နှစ်ရှည်လများ တည်ဟိခရေ ဓလိထုံးစံများထက်မာ အခြီခံထားလို့ ဥပဒေတိကို ပြုစုခကတ်တေ။ ရောမသမ္မတနိုင်ငံလက်ထက်မာ ဥပဒေများ စတင်ပေါ်ပေါက်ပနာ ရောမ နိုင်ငံတော် ဖြစ်လာရေခါ ထွန်းကားလာလီရာ၊ ၁၄၅၃ ခုနှစ်ထိအောင်ပင် ဖြစ်လီရေ။ ချို့ယွင်းသော ဥပဒေတိကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ တရားစီရင်ချက်တိနန့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့မှ ဥပဒေသစ်တိကို ပြုလုပ်ခြင်း တိနန့် ရောမဥပဒေစနစ်ကို ခိုင်မြဲအောင် တည်ဆောက်ကတ်တေ။ [[ဘီစီ]] ၄၅ဝ ပြည့်နှစ်မာ ရောမနိုင်ငံ [[ဓမ္မသတ်တရား၊ ဟိပါငြားလည်း၊ တိမ်းပါးငဲ့ကွက်၊ လက်ဆောင်ဖျက်|ဓမ္မသတ်]] ၁၂ စောင်တွဲကို ပထမဆုံးအကြိမ် ဥပဒေတိအဖြစ် စနစ်တကျ ပြုလုပ်ရေ။ [[အေဒီ]] ၅၂၈-၅၃၄ ခုနှစ်များမာ စိုးစံခရေ ရောမဧကရာဇ်ဘုရင် ဂျပ်စတင်းနီးယန်း လက်ထက်မာကား ရောမနိုင်ငံဟိ ဥပဒေဟူသမျှကို ညှိနှိုင်းပြုစု တီးဖြတ်ရန် ကော်မသျှင်အဖွဲ့တခု ခန့်အပ်ရေ။ ထိုကော်မသျှင်က ရောမနိုင်ငံ ဓမ္မသတ် ၁၂ စောင်တွဲကိုလေ့သော့၊ ရောမနိုင်ငံ ရှိနိန်ရှေ့ရပ်၊ ခုံသမာဓိ [[တရားလူကြီး]]ရို့၏ [https://my.m.wiktionary.org/wiki/ဖြတ်ထုံး ဖြတ်ထုံး] သင်္ခေပကျမ်းကို ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ဥပဒေလိလာသူ စာသင်သားရို့အတွက် ဥပဒေပေါင်းချုပ်ကို ပင်ဖြစ်ဖြစ် ပြုစုစီရင်ရေ။ ယင်းကျမ်းစုကို ''ကော်ပပ်ဂျူးရစ် စီဗီလစ်''ဟုခေါ်ပနာ အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် ဓမ္မသတ်ပေါင်းချုပ်ပင်ဖြစ်တေ။ ဂုခေတ်မှီ နိုင်ငံရို့၏ တရားဥပဒေတိမာ ယင်းရောကပိုင်သား္မသတ်ပေါင်းချုပ်ကို မှီပြီးကေပြုရေ ဥပဒေများ ဖြစ်တေ။ ယင်း၏ ထူးခြားသောဂုဏ်အင်္ဂါတရပ်မာ နိုင်ငံအချင်းချင်း ဆက်သွယ်သော ဥပဒေစနစ် ပါဟိခြင်း ဖြစ်တေ။ [[နိုင်ငံသမိုင်း]] [[အလယ်ခေတ်]]နောက်ပိုင်း ဖြစ်ရေနှစ်များမာ ရောမဥပဒေကို [[ဥရောပတိုက်]] တက္ကသိုလ် ကျောင်းတိမာ သင်ကြားပို့ချလီရေ။ အင်္ဂလန်ပြည်ကလွဲကေ အနောက်ဥရောပတိုက်ဟိ လူမျိုးတိ၏ ဥပဒေတိမာ ရောမဥပဒေ၏ အငွီ့အသက်မှ ကင်းလွတ်ခြင်း မဟိကြချေ။ [[အိန်းဂလိချ်]]ဥပဒေ [[ဥရောပတိုက်]] ဥပဒေစနစ်နှစ်မျိုးမာ တမျိုး အပါအဝင်ဖြစ်ရေ အိန်းဂလိချ်ဥပဒေစနစ်စွာ ဂုချိန်ခါမာ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ကနိန်ဒါ]]၊ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျ]]နန့် [[နယူးဇီလန်နိုင်ငံ]]များမာ ပျံ့နှံ့နေ လီဗျာယ်။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] ဥပဒေတိကလည်း အိန်းဂလိချ်ဥပဒေတိ၏ ပုံသွင်းခြင်းကို ခံယူခရလီရေ။ အိန်းဂလိချ်ပိုင်နက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်တနယ်ဖြစ် ရောက်ဟိခရရေ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မာလည်း ဥပဒေ အငွီ့အသက် မကင်း ချေ။ [[အင်္ဂလန်ပြည်]]ကို [[နော်မန်လူမျိုး]]များ ဝင်ရောက် မတိုက်ခိုက်ခင်ကပင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|အင်္ဂလန်]]ဟိ [[ခရိုင်]]တိုင်း၊ [[မြို့]]တိုင်း၊ မြို့နယ်တိုင်းမာ ဓလိထုံးစံများပေါ်မာ အခြီခံထားသော ဥပဒေတိကို ကျင့်သုံးလိုက်နာဗျာယ် ဟိရေ။ နော်မန်လူမျိုးရို့ သိမ်းပိုက်ပြီးကေမာကား ဘုရင်မင်းမြတ်က ခန့်ထားရေ တရားလူကြီးတိစွာ တနီရာမှ တစ်နီရာသို့ ရွှိပြောင်း လှည့်လည်ကာ ဒေသဆိုင်ရာ ဥပဒေတိအရ တရားစီရင်ကတ်တေ။ ယပိုင်နန့် တဆတ်ဆတ် လူအများ နှစ်သက်ရာကို လိုက်နာသော ထုံးစံကွယ်ပျောက်လို့ တရားလူကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လိုက်နာသော ထုံးစံရောက်လှာရေ။ နှစ်ကာလ ကြာမြင့်ရေအခါ၊ အယင်တရားလူကြီးများ ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်တိကို နောက်တရားလူကြီးတိက ပြင်ဆင်သရွီ့ ပြင်ဆင်ပြီးကေ ''ကွန်မွန်းလော'' ခေါ် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အများသုံးဥပဒေဟု အသိအမှတ်ပြုလီရေ။ အိန်းဂလိချ်ဥပဒေစနစ်မာ ''အက်ကွီတီ''ခေါ် သာတူညီမျှ ဥပဒေဟု ဥပဒေတမျိုး ဟိလီရေ။ တခါတရီ ရိုရိုး ဥပဒေအရ တသွေမတိမ်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ပါက မတရားမှုတိဖြစ်တတ်လီရေ။ ယင်းခါ သာတူညီမျှ ဥပဒေနန့် ညိ|နှိုင်းဆုံးဖြတ်မှ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ညီမျှမှု ရဟိလီရေ။ ၁၈၇၃ ခုနှစ်ထိအောင် အိန်းဂလိချ် အက်ကွီတီတရားဥပဒေခုံရုံးဆိုပနာ သပ်သပ်ထားဟိခရေ။ အက်ကွီတီ [[ခုံသမာဓိရုံး]]သည် ယင်းခါက တရားရီးဝန်ကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်တေ။ အထက်ပါ ဥပဒေတိအပြင် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မှ ပြဋ္ဌာန်း အတည်ပြုလိုက်သော ဥပဒေသစ်တိလေ့ ဟိလီသိမ့်ရေ။ အများသုံးဥပဒေများ၊ တနည်း စီရင်ချက်တိထက်မာ အခြီခံထားသော ဥပဒေတိကို မသုံးစွဲနှိုင်ရေ အခြီအနီ များဖြစ်ပေါ်လှာရေအခါ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်များဖြစ်ရေ ပါလီမန်၊ [[ကွန်ဂရက်]] နန့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့တိက ဥပဒေအသစ်တိကို ပြဋ္ဌာန်းပီးဗလင့်ရေ။ ယင်းအပြင် တရားမဥပဒေနန့် [[ရာဇဝတ်ဥပဒေ]] ဆိုရေ ဥပဒေ နှစ်မျိုးကို အသိအမှတ်ပြုလာကတ်တေ။ တရားမ ဥပဒေစွာ လူတိ၏ အခွင့်အရီးတိကို ဖော်ပြထားရေ။ အခွင့်အရီး တိကို ဇာပိုင် စောင့်ထိန်းရဖို့။ ဆုံးပါးလက်ရွှသွားပါက ဇာပိုင် ပြန်ပနာ ရယူရဖို့ကို နည်းလမ်းပြထားရေ။ ရာဇဝတ် ဥပဒေမာမူကား ပြည်သူ့အကျိုး၊ လူတဦး တယောက်၏အကျိုးနန့် ဆန့်ကျင်သော အပြုအမူတိကို တားမြစ်ရေ။ အရီးယူရေ။ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူတိကို အပြစ်ပီးရေ။ အထက်ပါဥပဒေတိမာ မြို့ပြဆိုင်ရာ ဥပဒေဖြစ်ကတ်တေ။ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေတိလေ့ ဟိသိမ့်ရေ။ [[မာရှယ်လော]]ခေါ် စစ်ဥပဒေမာကား နိုင်ငံမာ အရေးတကြီး အခြီအနီများ ပေါ်ပေါက်မှရာ အသုံးပြုရ ရေ။ ပမာအားဖြင့် နိုင်ငံခြားမှ လာရောက်တိုက်ခိုက်ရေအခါ၊ သူပုန်ထရေအခါ၊ ပြည်မားဆူပူ သောင်းကျန်းမှုတိဟိရေအခါများမာ စစ်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ရရေ။ ယိုင်ကျေးရေ ကမ္ဘာကြီးမာ ဥပဒေနယ်ပယ်မာ အလွန်တရာ ကျယ်ပြန့်လှလီရေ။ [[အလယ်ခေတ်]]အထဲ [[အယူဝါဒ]]ဆိုင်ရာ ကိစ္စများကို ဆုံးဖြတ်ရန် [[အယူဝါဒ]]ဆိုင်ရာဥပဒေများ ပေါ်ပေါက်လာရေ။ သာသနာရီးရုံးများမာ အယူဝါဒကိစ္စများကို စီရင်ဆုံးဖြတ်ကတ်တေ။ တနားတခါပင် သာသနာရီးရုံးတိနန့် အစိုးရရုံးတိစွာ ကိုယ်ရို့၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်နယ်ပယ်နန့် ဆက်စပ်ပနာ စကားအက်ကတ်တေ။ အသစ် ဖွဲ့စည်း ထားရေ အယူဝါဒဆိုင်ရာ ဥပဒေတိမာ ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း၏ သာမန်စည်းကမ်းသေဝပ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေတိကို စုပေါင်းထားခြင်း ဖြစ်လီရေ။ ယင်းချင့် ဥပဒေတိအပြင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြီခံဥပဒေနန့်ပါလီမန်ဆိုင်ရာ ဥပဒေတိလေ့ ဟိလီသိမ့်ရေ။ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြီခံသည် နိုင်ငံ၊ တနည်း လူမျိုး၏ အခြီခံဥပဒေပင် ဖြစ်တေ။ [[ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြီခံဥပဒေ|ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြီခံဥပဒေ]]အရ ဇာပိုင်သော အစိုးရမျိုး တည်ထောင်ထားကြောင်းကို ယေဘုယျအနိန်နန့် သိသာနိုင်လီရေ။ ပါလီမန်ဆိုင်ရာ ဥပဒေမာကား စင်စစ်အားဖြင့် ဥပဒေမဟုတ်ပါ။ ပါလီမန်အထဲ အခြီအတင်ပြောဆိုကတ်ရာမာ လိုက်နာရန် ကျင့်ထုံးတိကို စည်းကမ်းသတ်မှတ်ပီးရေ နည်းဥပဒေတိရာ ဖြစ်လီရေ။<ref>မြန်မာ့ဆ်ယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)</ref> '''ဥပဒေ'''ဆိုစွာ [[ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံ ဥပဒေ]]ကို အခြီပြုပနာ ရီးဆွဲထားရေ စည်းမျဉ်းစနစ်ကို ဆိုလိုရေ။ တရားဥပဒေ စိုးမိုးရီးအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး [[နိုင်ငံရီး]]၊ [[စီးပွားရီး]] နန့် လူမှုရီး ရို့ကိုလည်း နည်းအမျိုးမျိုး ဖြင့် ဖော်ဆောင်ရေ။ လူအချင်းချင်းဆက်ဆံရီးအတွက်လေ့ ကြားခံညှိနှိုင်းရီး စနစ်တရပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရေ။ မြန်မာနိုင်ငံမာ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇန်ဘာလအထိ ပြဋ္ဌာန်း၊ ရုပ်သိမ်း၊ တည်ဆဲဥပဒေများ စာရင်းချုပ်အရ ခေတ်ကာလအလိုက် မူရင်း ဥပဒေ ၅၆၆ ခုဟိပြီးး မူရင်းဥပဒေတိအနက် ဆက်ပနာကျင့်သုံးရန် မလိုရေတည်ဆဲဥပဒေ ၁၇၆ ခုဟိကြောင်းနန့် သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတိနန့် [[ဝန်ကြီးဌာနများ]]က စီမံ ခန့်ခွဲဆောင်ရွက်ရဖို့ ဥပဒေတိမာ ၃၉၀ ဟိကြောင်း သိရရေ။ ခေတ်ကာလအလိုက် မူရင်းဥပဒေတိမာ- *[[လွတ်လပ်ရေးနိ (မြန်မာနိုင်ငံ)|လွတ်လပ်ရီး]] မရမီကာလနန့် ပါလီမန်ကာလ ၁၉၅၄ ခုနှစ်အထိ (မြန်မာနိုင်ငံဥပဒေ အတွဲ ၁ မှ ၁၃ အထိ) (၂၁၄) ခု၊ *ပါလီမန် ကာလ (၁၉၅၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂ ခု နှစ် မာ့ခ်ျလအထိ) (၅၆) ခု၊ *[[တော်လှန်ရီးကောင်စီ|တော်လှန်ရီး ကောင်စီ]]ကာလ (၁၉၆၂ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလမှ ၁၉၇၄ ခုနှစ် မတ် လအထိ) (၇၈) ခု၊ *[[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကာလ (၁၉၇၄ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ မှ ၁၇-၉-၁၉၈၈ အထိ) (၆၀) ခု၊ *[[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရီးအဖွဲ့|နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရီးအဖွဲ့]]ကာလ (၁၈-၉-၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၁၄-၁၁-၁၉၉၇ ခု နှစ်အထိ) (၈၄) ခု၊ *[[နိုင်ငံတော်အီးချမ်းသာယာရီးနန့်ဖွံ့ဖြိုးရီးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်အီးချမ်း သာယာရီးနန့် ဖွံ့ဖြိုးရီး ကောင်စီ]] (၁၅-၁၁-၁၉၉၇ မှ ၁၄-၁၂-၂၀၁၀ အထိ) (၇၄) ခုရို့ ဖြစ်တေ။ ==ကိုးကား== <references/> [[Category:ဥပဒေ]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးတိ]] n62altugwslx9str591qknn9p9kk03j 0 6214 21939 2026-10-17T11:30:47Z Tejoebārsa 137 Created page with " {| class="infobox" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |- ! တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | Pyay Technological University |- !တံဆိပ် | The Logo of Pyay Technological University.jpg |- !ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) |..." 21939 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |- ! တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | Pyay Technological University |- !တံဆိပ် | The Logo of Pyay Technological University.jpg |- !ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) | စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |- !ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | Industrial power flourishes |- ! ပိုင်ဆိုင်မှု | အများဆိုင် |- ! တည်ထောင်ခုနှစ် | ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |- ! ပါမောက္ခချုပ် |- !ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် |ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |- ! တည်နီရာ | လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]] |- ! ပြည်နယ်/တိုင်း | [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |- ! နိုင်ငံ | မြန်မာနိုင်ငံ |- ! ဝဘ်ဆိုဒ် | https://www.ptu.edu.mm/ |} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှီးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်ရေ [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] ရို့မာ တခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီးကေ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်ပိုင်း)၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ဟိ လက်ခုပ်ပင်ရွာမာ တည်ဟိရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်တေ။ [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန]] လက်အောက်ဟိ တက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်တေ။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖဝါရီလ(၂)ရက်နိမာ သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)နန့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်တေ။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နိမာ စီမံခန့်ခွဲရီးလုပ်ငန်းတိကို စတင်ဆောင်ရွက်ခပြီးကေ သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇန်ဘာလ(၂၇)ရက်နိမာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဆိုပနာ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဂျူလိုင်လ(၁)ရက် နိမှစပြီးကေ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခရေ။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခရေ။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်တိ == အိန်ဂျန်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နန့် အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနီသောဘာသာရပ်တိမာ # မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအိန်ဂျန်နီယာနန့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားတိ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရဟိသော ကျောင်းသား၊သူတိအရွီအတွက်မာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရဟိသော ကျောင်းသား၊သူတိအရွီအတွက်မာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံတိ == <gallery widths="500" heights="300"> Pyay Technological University Convocation Hall.jpg|ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် လမ်းဝ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] l0ru8x5w41686a2i8waj0nyvpotey0s 0 6215 21940 2026-10-17T11:36:17Z Tejoebārsa 137 Created page with "'''နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဟင်္သာတခရိုင်]]၊ [[ဟင်္သာတမြို့]]၏ တောင်ဘက် နတ်မော်ကျေးရွာနံဘေး ဟင်္သာတ-ပုသိမ် ကားလမ်းဘေးမာ တည်ဟိရေ..." 21940 wikitext text/x-wiki '''နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဟင်္သာတခရိုင်]]၊ [[ဟင်္သာတမြို့]]၏ တောင်ဘက် နတ်မော်ကျေးရွာနံဘေး ဟင်္သာတ-ပုသိမ် ကားလမ်းဘေးမာ တည်ဟိရေ။ အကျယ်အဝန်းမာ ၆၄.၆၄ ဧက ဖြစ်တေ။ == သမိုင်းကြောင်း == နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)ကို နည်းပညာအထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် ၁၉၇၇ ခုနှစ် သြဂတ်လ ၁ ရက်နိမာ စတင်တည်ထောင်ခရေ။ ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာ ၂၀ ရက်နိမာ အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ အဖြစ် တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခပြီးကေ ၁၉၉၉ ခုနှစ် သြဂတ် ၁၂ ရက်နိမာ အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ခရေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ ရက်နိမာ နည်းပညာတက္ကသိုလ်အဖြစ် ထပ်မံအဆင့်မြှင့်တင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://tuhinthata.moe-st.gov.mm/?page_id=8|title=Background History|accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၆|archivedate=4 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170504113040/http://tuhinthata.moe-st.gov.mm/?page_id=8}}</ref> ==သင်တန်းတိ== နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)မာ သင်ကြားပို့ချလျှက်ဟိရေ အိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ်တိမာ- #[[မြို့ပြ အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်]]၊ #လျှပ်စစ်(စွမ်းအား)အိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ်၊ #အီလက်ထ​ရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာဘာသာ ရပ်နန့် #စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ်များ ဖြစ်တေ။ == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == *{{Official|http://tuhinthata.moe-st.gov.mm}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] {{Myanmar-university-stub}} 5i4pyxt2hr7bsf7rmy7ccj4c3yop155 0 6216 21941 2026-10-17T11:39:57Z Tejoebārsa 137 Created page with "'''[[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မအူပင်)]]''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မအူပင်ခရိုင်]]၊ [[မအူပင်မြို့]]၏ အနောက်ဘက် ၃ မိုင်ခန့်အကွာ၊ မအူပင်-ရေလဲကားလမ်းနံဘေး၊ အောင်ဟိတ်ရွာနံ..." 21941 wikitext text/x-wiki '''[[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မအူပင်)]]''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မအူပင်ခရိုင်]]၊ [[မအူပင်မြို့]]၏ အနောက်ဘက် ၃ မိုင်ခန့်အကွာ၊ မအူပင်-ရေလဲကားလမ်းနံဘေး၊ အောင်ဟိတ်ရွာနံဘေးမာ တည်ဟိပြီး အကျယ်အဝန်း ၅၀.၁၄ ဧက ဟိရေ။ == သမိုင်းကြောင်း == နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မအူပင်)ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ် နိုဗန်ဘာလ ၃ ရက်နိမာ မအူပင်မြို့ စာရီးကုန်းရပ်ကွက်နန့် ဘောလုံးကွင်းရပ်ကွက်ကြား စိမ်းမြကန်သာလမ်းပေါ်ဟိ မြေဧက ၅၇.၈၇၂ ပေါ်မာ အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (မအူပင်) အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလ ၃၁ ရက်နိမာ အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ဖွင့် လှစ်ခရေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဂျန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နိမာ နည်းပညာတက္ကသိုလ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://tumaubin.moe-st.gov.mm/?page_id=8|title=Background History|accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၆|archivedate=8 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180408205736/http://tumaubin.moe-st.gov.mm/?page_id=8}}</ref> ==သင်ကြားရီးဌာနတိ== *[[မြို့ပြ အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်|မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဌာန]] *အီလက်ထရွန်းနစ်အိန်ဂျန်နီယာဌာန *[[လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဌာန]] *စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဌာန *မြန်မာစာဌာန *အိန်းဂလိချ်စာဌာန * အိန်ဂျန်နီယာသင်္ချာဌာန *အိန်ဂျန်နီယာရူပဗေဒဌာန *အိန်ဂျန်နီယာဓာတုဗေဒဌာန ==သင်တန်းတိ== {| class="wikitable" |- ! ဘွဲ့သင်တန်း ! ဘွဲ့ဒီဂရီ ! သင်တန်းကာလ |- | အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ (မြို့ပြ) | B.E. (Civil) | ၆ နှစ် |- | အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ (အီလက်ထရွန်းနစ်နန့် ဆက်သွယ်ရီး) | B.E. (EC) | ၆ နှစ် |- | [[အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့]] (လျှပ်စစ်စွမ်းအား) | B.E. (EP) | ၆ နှစ် |- | အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ (စက်မှု) | B.E. (ME) | ၆ နှစ် |} == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == *{{Official|http://tumaubin.moe-st.gov.mm}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] {{Myanmar-university-stub}} k4vlm0j5lh5tqi4sthw9cyscq31ysdv 0 6217 21942 2026-10-17T11:44:31Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox University |name=နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပုသိမ်) |established=၂၇ ဒီဇန်ဘာ ၁၉၉၉ |city= |type= အများဆိုင် |rector= |principal=ဒေါက်တာကျော်သူရ |District=[[ပုသိမ်ခရိုင်]] |country=[[ကန်ကြီးဒေါင့်မြို့နယ်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ မြန်မ..." 21942 wikitext text/x-wiki {{Infobox University |name=နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပုသိမ်) |established=၂၇ ဒီဇန်ဘာ ၁၉၉၉ |city= |type= အများဆိုင် |rector= |principal=ဒေါက်တာကျော်သူရ |District=[[ပုသိမ်ခရိုင်]] |country=[[ကန်ကြီးဒေါင့်မြို့နယ်]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |motto= Promote Technology towards Innovation |website={{url|patheintu.edu.mm}} |native_name= }} '''နည်းပညာတက္ကသိုလ်-ပုသိမ်''' ({{lang-en|Technological University (Pathein)}}) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကန်ကြီးဒေါင့်မြို့နယ်]]၊ [[အပင်နှစ်ဆယ်ရွာ၊ အပင်နှစ်ဆယ်|အပင်နှစ်ဆယ်]]မာ တည်ဟိပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာ ၂၇ ရက်နိမာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ လက်ဟိကျောင်းအုပ်ကြီးမာ ဒေါက်တာကျော်သူရဖြစ်တေ။ [[ပညာရီးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ)]]လက်အောက်ဟိ တက္ကသိုလ်တခုဖြစ်တေ။ == သမိုင်းကြောင်း == အစိုးရ နည်းပညာ ကောလိပ်(ပုသိမ်)အား ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ၂၇ ရက်နိမာ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုသိမ်ခရိုင် ကန်ကြီးဒေါင့်မြို့နယ်၊ အပင်နှစ်ဆယ်ကျေးရွာမာ စတင် ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဂျန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နိမာ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရအဖွဲ့မှ တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခပြီးကေ နည်းပညာ တက္ကသိုလ်(ပုသိမ်)အဖြစ်သို့ ဖွင့်လှစ်ခရေ။ အဂုလက်ဟိကျောင်းအုပ်ကြီး သည်ဒေါက်တာကျော်သူရ<ref>{{cite web|url=http://tupathein.moe-st.gov.mm/?page_id=8|title=Background History|accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၆|archivedate=30 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160830163455/http://tupathein.moe-st.gov.mm/?page_id=8}}</ref>ဖြစ်တေ။ ==သင်ကြားရီးဌာနတိ== *မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဌာန *အီလက်ထရွန်းနစ်အိန်ဂျန်နီယာဌာန *လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဌာန *စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဌာန *သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာဌာန ==ဘွဲ့ဒီဂရီသင်တန်းတိ== {| class="wikitable" |- ! ဘွဲ့သင်တန်း ! ဘွဲ့ဒီဂရီ ! သင်တန်းကာလ |- | မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ | B.E. (Civil) | ၆ နှစ် |- | အီလက်ထရွန်းနစ်အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ | B.E. (EC) | ၆ နှစ် |- | လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ | B.E. (EP) | ၆ နှစ် |- | စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ | B.E. (ME) | ၆ နှစ် |- | သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာဘွဲ့ | B.E. (IT) | ၆ နှစ် |} == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == *[http://www.patheintu.edu.mm Technological University(Pathein) Official Web Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918161953/http://patheintu.edu.mm/ |date=18 September 2020 }} *[http://www.mes.org.mm Myanmar Engineering Society] {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] {{Myanmar-university-stub}} jqlcypdtui113ob9z5e5m3qh9wfx62j 0 6218 21943 2026-10-17T11:50:32Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox university | name =နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ) | native_name = | image = TU Toungoo.jpeg | caption = နည်းပညာတက္ကသိုလ်‌(တောင်ငူ)အဝင်လမ်းမ | established = {{start date and years ago|df=yes|2007}} | closed = | type = အများဆိုင် | principal = [[ဒေါက်တာတင်ဝင်းမွန်]] | city = တောင်ငူမြ..." 21943 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name =နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ) | native_name = | image = TU Toungoo.jpeg | caption = နည်းပညာတက္ကသိုလ်‌(တောင်ငူ)အဝင်လမ်းမ | established = {{start date and years ago|df=yes|2007}} | closed = | type = အများဆိုင် | principal = [[ဒေါက်တာတင်ဝင်းမွန်]] | city = တောင်ငူမြို့ | state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | former_names = အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ<br/>အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် |website = {{URL|http://www.tutoungoo.edu.mm}} }} '''နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ)''' စွာ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်ငူမြို့နယ်]]၊ [[ကေတုမတီမြို့]]၊ သဝန်ငယ်ရပ်ကွက်၊ ရန်ကုန်မန္တလေးအဝီးဗြီးလမ်းမကြီးနံဘေး သက်ရှည်ကျော်ထင်လမ်းထက်မာ တည်ဟိရေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== စက်မှုလက်မှုအထက်တန်းကျောင်းကို ပဲခူးတိုင်း၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ကန်ရိုးကျေးရွာနံဘေး၊ ရန်ကုန်−မန္တလေးအဝီးဗြီးလမ်းမကြီး ထက်မာ ၁၉၈၂ခုနှစ်၊ မာ့ခ်ျလမာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇန်ဘာလ ၂ ရက်နိမာ အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံအဖြစ် အဆင့်တိုးမြှင့်ခရေ။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်မာ သိပွံနန့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခပြီးကေနောက် ၁၉၉၉ ခုနှစ်မာ အစိုးရနည်းပညာ ကောလိပ်အဖြစ်သို့ပင်ဖြစ်ဖြစ် ကေတုမတီမြို့သစ်မာပြောင်းလဲဖွင့်လှစ်လိုက်ကာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဂျန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နိမာ နည်းပညာတက္ကသိုလ် (တောင်ငူ) အဖြစ်သို့ပင်ဖြစ်ဖြစ် အဆင့်တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://tutoungoo.moe-st.gov.mm/?page_id=8|title=Background History|accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၆|archivedate=11 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161111012218/http://tutoungoo.moe-st.gov.mm/?page_id=8}}</ref> နည်းပညာတက္ကသိုလ် (တောင်ငူ) စွာ နိုင်ငံတကာအသိအမှတ်ပြုလက်မှတ် (ISO 9001:2015) ကို ရဟိပြီးရေ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဆင့်မြင့်နည်းပညာတက္ကသိုလ်တခုဖြစ်တေ။ 2018-2019 ပညာသင်နှစ်အထိ Civil,EC,EP,Mech ဆိုပနာ မေဂျာကြီး လေးခုသာသင်ကြားပို့ချခကေလေ့ 2019-2020 ပညာသင်နှစ်မှစပြီးကေ IT နန့် MC မေဂျာနှစ်ခုကိုထပ်တိုးသင်ကြားပို့ချနိန်ယာဖြစ်တေ။ B.E ဘွဲ့ သင်တန်းတိကို C,EC,EP, Mech, IT, McE တိအားလုံးဖွင့်လှစ်နှိုင်ဗျာယ်ဖြစ်ကေလေ့ မဟာအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ M.E အတွက် IT နန့် McE သင်တန်းတိအတွက် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခြင်းမဟိသိမ့်ပါ။ နည်းပညာတက္ကသိုလ် (တောင်ငူ) မှ အီလက်ထရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာသင်တန်း နန့် စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာသင်တန်းရို့စွာ Myanmar Engineering Council ၏ ပမာဏအသိအမှတ်ပြုလက်မှတ် (Provisional accredited Certificate) ကို ရဟိထားပြီးသား အပြည့်အဝအသိအမှတ်ပြုလက်မှတ် (Fully-accredited Certificate) ရဟိနိုင်ဖို့ ဆောင်ရွက်နီပါရေ။ ==နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ) ၏သင်ကြားဌာနတိမာ== #မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဌာန # အီလက်ထရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာဌာန #လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဌာန #စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဌာန #မက္ကာထရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာဌာန #သုတနည်းပညာဌာန #မြန်မာစာဌာန #အိန်ဂျန်နီယာအိန်းဂလိချ်ဌာန #အိန်ဂျန်နီယာသင်္ချာဌာန #အိန်ဂျန်နီယာရူပဗေဒဌာန #အိန်ဂျန်နီယာဓာတုဗေဒဌာန #လူစွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဌာန ==အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်တိ== ===အိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့အတွက် ဘာသာရပ်တိ=== {| class="wikitable" |- !width=''20''|'''No''' !width="300"|'''Graduate Degree Program''' !width="100"|'''Degree''' !width="150"|'''Duration''' |- |1 |Bachelor of Engineering ( Civil) |B.E. (Civil) |6-yrs (Full Time) |- |2 |Bachelor of Engineering (EC) |B.E. (EC) |6-yrs (Full Time) |- |3 |Bachelor of Engineering ( EP) |B.E. (EP) |6-yrs (Full Time) |- |4 |Bachelor of Engineering ( Mech ) |B.E. (Mech) |6-yrs (Full Time) |- |5 |Bachelor of Engineering (MC ) |B.E. (MC) |6years (Full Time) |- |- |6 |Bachelor of Engineering ( IT ) |B.E. (IT) |6-yrs (Full Time) |} ===မဟာအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ အတွက်ဘာသာရပ်တိ=== {| class="wikitable" |- !width=''20''|'''No''' !width="300"|'''Under Graduate Diploma Degree Program ''' !width="100"|'''Degree''' !width="150"|'''Duration''' |- |1 |Master of Civil Engineering |M.E (Civil) |2-yrs (Full Time) |- |2 |Master of Electronic Engineering | M.E(EC) |2-yrs (Full Time) |- |3 |Master of Electrical Power Engineering |M.E (EP) |2-yrs (Full Time) |- |4 |Master of Mechanical Engineering |M.E(Mech) |2-yrs (Full Time) |} ==ကိုးကား== {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == *{{Official|http://tutoungoo.moe-st.gov.mm}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} <br /> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] iks5ioyazpuqp94ay01r2ajnt6t01jk