ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 6219 21944 2026-10-17T13:16:09Z Retkhaberi 224 Created page with "တရားစီရင်ရီး အာဏာစွာ နိုင်ငံတော် အာဏာတရပ် ဖြစ်တေ။ ဇာ ခေတ် ဇာအခါမာမဆို ထိုခေတ် ယင်းခါမာ တည်ဆောက်ဗျာယ် ဟိရေ၊ တနည်း အခိုင်အမာ တည် ဆောက်ပြီးဖြစ်တေ စနစ်ကို တရားဥပဒေက ကာကွယ်စေ..." 21944 wikitext text/x-wiki တရားစီရင်ရီး အာဏာစွာ နိုင်ငံတော် အာဏာတရပ် ဖြစ်တေ။ ဇာ ခေတ် ဇာအခါမာမဆို ထိုခေတ် ယင်းခါမာ တည်ဆောက်ဗျာယ် ဟိရေ၊ တနည်း အခိုင်အမာ တည် ဆောက်ပြီးဖြစ်တေ စနစ်ကို တရားဥပဒေက ကာကွယ်စောင့် ရှောက်ပီးရေ။ ဆိုရှယ်လစ် လူ့ဘောင်သစ်ကို တည်ဆောက်စွာနန့် ဥပေဒစွာလေ့ ပြည်သူရို့၏ စီးပွားရီး၊ လူမှုရီး၊ ယဉ် ကျေးမှု အစဟိရေကို ကာကွယ်စောင့်ယှောက်ပီးရေ။ အခြီ ခံအဆောက်အအုံကို ခိုင်အောင်ပြုလုပ်လီရေ။ ပြည်သူရို့၏ ရပိုင်ခွင့်နန့် လွတ်လပ်မှုကို ကာကွယ်ပီးရေ။ လူ့ဘောင်သစ် မှ ပြည်သူအချင်းချင်း၏ ဆက်ဆံရီးကို တရားမျှတစွာ စွမ်း ဆောင်ပီးရေ။ ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရီးစနစ်က လူမှုရပိုင်ခွင့် တိအတွက် အခြီအနီတိကို တီထွင်ပီးပြီးကေ ဥပဒေသစ် တိက ဥပဒေအရ ယင်းရို့ကို ခိုင်မြဲအောင် ပြုလုပ်ပီးရပေ ရေ။ လုပ်သားပြည်သူ့အာဏာကို တက်စားပြုရေ နိုင်ငံ တနိုင်ငံကို အခြီခံအားဖြင့် သစ်လွင်သော ဥပဒေများမရီးဆွဲ မပြဠာန်းဘဲ တည်ဆောက်လို့ ရနှိုင်ဖို့ မဟုတ်လီ။ ထိုကြောင့်လည်း ၁၉၆၂ ခုနှစ် မာ့ခ်ျလ ၂ ရက်နိမာ တော်လှန်ရီးကောင်စီသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနီ သောအခြီအနီကို ထိန်းသိမ်းပနာ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် အရ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို တည်ဆောက်ခရာမှာ တရားစီရင်ရီး စနစ်ကိုလေ့ လုပ်သားပြည်သူရို့ အကျိုးကို ကာကွယ်စောင့် ရှောက်သော တရားစီရင်ရီးစနစ်ဖြစ်ယောင် ကြိုးစားဆောင်ရွက် ဗျာယ်ဟိရေ။ ခေတ်နန့်မလျော်ရေ တရားဥပဒေ တိကို တည်ဆောက်ကေလေ့ ဟိရေ စနစ်နန့် လျော်ကန်ကိုက်ညီ အောင် ပြင်ဆင်ကျင့်သုံးဗျာယ် ဟိရေ။ တရားစီရင်ရီးမာ အမှန်ဆုံးနန့် အပြင်းဆုံးဖြစ်ရီးကို မူတရပ်အနေနန့် ချမှတ် ကျင့်သုံးဗျာယ် ဟိရေ။ အတတ်နိုင်ဆုံး၊ အမှန်ဆုံးတရားစီရင်ရီး ဖြစ်မြောက်စီ ရန် အမှုကို တဦးတည်းရာ စဉ်းစား ဆုံးဖြတ်ခြင်းမပြုပဲ ခုံရုံးအဖွဲ့ဝင်တိက စုပေါင်းစဉ်းစားဆုံးဖြတ်ခြင်း (ဝါ) ပြည် သူတိပါဝင်ပြီးကေ ညှိနှိုင်းစဉ်းစား ဆုံးဖြတ်ခြင်းရို့ကို ကျင့်သုံး ခလီရေ။ ယင်းပိုင်နန့် မြီယာကော်မတီများ၊ အလုပ်သမား ဆပ်ကော်မတီ၊ အထူးရာဇဝတ်တရားရုံးများ ဖွဲ့စည်းလို့ တောင် သူလယ်သမားတိ၏ မှုခင်းများ၊ အလုပ်သမား အလုပ်သျှင် ပဋိကက္ခမှုခင်းများ၊ ရာဇဝတ်ပြစ်မှုတိကို စစ်ဆေးစီရင်လေ ရေ။ ပြည်သူ့ ကိုယ်စားလှယ်တိအား ပြည်သူရို့၏ တရား စီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို အပ်နှင်းရေအနိန်နန့် တရားစီရင်ရီး အဖွဲ့များမာ ဖြစ်နှိုင်ရေအခြီအနီများမာ လုပ်သားပြည်သူ ကိုယ်စားလှယ်တိရာ ပါဝင်ညှိနှိုင်းဆုံးဖြတ်စီခရေမာ တော်လှန်ရီးအစိုးရ တရားစီရင်ရီးရေ ထူးခြားချက်တရပ် ဖြစ်တေ။ ယင်းမာ ဆိုရှယ်လစ် ဒီမိုကရေစီအသွင်လက္ခဏာ ဆောင်သော တရားစီရင်ရီးဖြစ်လီရေ။ တရားဥပဒေ ပညာ ရပ်နန့် ပြည်သူရို့၏ အတွိအကြုံပညာဗဟုသုတကို ပေါင်းစပ် သော တရားစီရင်ရီးဖြစ်လီရေ။ နိုင်ငံတော် တရားရုံးချုပ်ကလည်း မူသစ်စနစ်သစ်နန့် ကိုက်ညီစီရန် အတွက် တရားရုံးတိသို့ ညွှန်ကြားလွှာများ ထုတ်ပီးခြင်းနန့်ယင်း စီရင်ထုံးများ ချမှတ်ပနာယင်း ပြည်သူရို့ ယုံကြည်ကိုးစားနှိုင်ရေ တရားစီရင်ရီး ဖြစ်ထွန်းရီး၊ တရား စီရင်ရီးအာဏာမာ အများအကျိုးနန့် အမှန်ဖြစ်ရန် ပြည်သူ ရို့က ယုံကြည်အပ်နှံထားရေ အာဏာဖြစ်တေဟု မပြတ် သတိချပ်ရီး၊ တရားစီရင်ရီးနယ်ပယ်မှ ပုဂ္ဂိုလ်တိနန့် ပူးပေါင်းညှိနှိုင်းပြီးကေ ကိုယ့်တာဝန်ကို ကိုယ်ယူပနာ ဆောင် ရွက်ရဖို့အခန်းမာ တာဝန်သိသိ တာဝန်ကျီကြေ ထမ်းဆောင် ရီးအတွက် အခါမလပ် ဆော်ဩနှိုးဆောင်ပေးဗျာယ် ဟိရေ။ တရားစီရင်ရာမာ အပြင်းဆုံး တရားစီရင်ရီးရေ အမှတ် ဆုံးတရားစီရင်ရီးကို တိုက်ရိုက်အကျိုးပြုနှိုင်ရေ။ ထိုကြောင့် တော်လှန်ရီးအစိုးရ တရားရီးဌာနနန့် နိုင်ငံတော် တရားရုံး ချုပ်ရို့က အမှုတိကို အပြင်းဆုံးစစ်ဆီးရန် ညွှန်ကြားခရေ။ နည်းလမ်းတိကိုလည်း ရှာဖွီခရေ။ စီရင်ထုံးများ ပြုရာမာ ဖော်ပြခရေ။ တော်လှန်ရီးအစိုးရက ပြဠာန်းခရေ တရား စီရင်ရုံးမျးမာ အမှုတိကို အပြင်းဆုံးစစ်ဆီးနိုင်ရီးအတွက် သက်ဆိုင်ရာ တာဝန်ဟိသူတိက ကြိုးပမ်းဗျာယ်ဟိပြီးးလျှင် ချွတ် ယွင်းချက်တိကိုလည် အတတ်နိုင်ဆုံကြိုးစားပြင်ဆင်ဗျာယ်ဟိ ရေ။ ဗဟိုမာ ညှိနှိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းနန့် အထူး ရာဇဝတ်ရုံးတိကို နှောင့်နှေးကြန့်ကြာခြင်းမဟိဘဲ ဖွဲ့စည်းနိုင်ဖို့ စီစိုင်ပီးဗျာယ်ဟိခြင်း၊ အထူးရာဇဝတ်ရုံး ဖွဲ့စည်းပုံမာ အဖွဲ့ဝင် တိ၏ အနီအထားတည်ငြိမ်မှုရဟိနိုင်သမျှ ရဟိရန် ကြိုးပမ်း ခြင်း၊ အတည်ပြုအဖွဲ့မာ အချိန်ကြာမြင့်ခရကေ အမှုတိကို ယင်မြန်စွာ စဉ်းစားဆုံးဖြတ်ဖို့အတွက် အဖွဲ့ဝင်တိကို တိုးပြီးကေ ခန့်အပ်ခြင်း၊ အတည်ပြုအဖွဲ့ဝင်များ အချိန်မှန် စည်းဝေး ဆုံး ဖြတ်ခြင်း၊ အယူခံအဖွဲ့ဝင်များ ထပ်မံတိုးပြီးကေ ခန့်အပ်ခြင်း အစဟိ သည်ဖြင့် အမှုတိကို အတတ်နိုင်ဆုံး အယင့်ယင်စစ်ဆီးနိုင် ရန် ဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:တရားစီရင်ရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] lc1jk69scn987k889eelf65af2nedmg 0 6220 21945 2026-10-17T14:10:38Z Retkhaberi 224 Created page with "[[File:Election MG 3455.JPG|thumb|right|မဲပုံးတခု]] '''[[ရွီး]]ကောက်ပွဲ'''တခုစွာ တိကျထင်ရှားသော ဆုံးဖြတ်ချက်-ချမှတ် ရေ လုပ်ငန်းစဉ်တခုဖြစ်ပြီးကေ၊ ယင်းကနိန်တဆင့် လူအများသည် တဦးတယောက်အား အများပိုင် ရုံးအ..." 21945 wikitext text/x-wiki [[File:Election MG 3455.JPG|thumb|right|မဲပုံးတခု]] '''[[ရွီး]]ကောက်ပွဲ'''တခုစွာ တိကျထင်ရှားသော ဆုံးဖြတ်ချက်-ချမှတ် ရေ လုပ်ငန်းစဉ်တခုဖြစ်ပြီးကေ၊ ယင်းကနိန်တဆင့် လူအများသည် တဦးတယောက်အား အများပိုင် ရုံးအလုပ်ကိုကိုင်တွယ်ရန် ရွီးချယ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ရွီးကောက်ပွဲတိစွာ ပုံမှန်လည်ပတ်နေခြင်းဟိပြီး၊ ထိုအထဲမာ ခေတ်သစ် ကိုယ်စားပြုဒီမိုကရေစီသည် ၁၇ ရာစုကထဲက စတင်ခရေ။ ရွီးကောက်ပွဲတိစွာ ဥပဒေပြုအဖွဲ့ အတွင်းကို ရုံးအလုပ်များ၊ တခါတရီ အမှုဆောင်နန့် တရားလူကြီးအဖွဲ့အတွင်းကို၊ နန့် ဒေသဆိုင်ရာနန့် ဒေသအစိပ် အပိုင်းဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရီးအစိုးရများ ရို့အတွက် နီရာဖြည့်ဆည်းပေးခြင်းဖြစ်တေ။ ဒေလုပ်ငန်းစဉ်ကို များစွာသော အရာ ပုဂ္ဂလိက နန့် စီးပွားရီးအဖွဲ့အစည်းများ၊ ကလပ်အသင်းတိကအစ စေတနာ့ဝန်ထမ်း အသင်းအဖွဲ့တိနန့် ကော်ပိုရီးယှင်းများ ပါမကျန် အသုံးပြုကတ်တေ။ ခေတ်သစ်ဒီမိုကရေစီများမာ ကိုယ်စားလှယ်များရွီးချယ်ခြင်းအတွက် သုံးစွဲရေ ပစ္စည်း တမျိုး အဖြစ် ကမ္ဘာနန့်အဝှန်းအသုံးပြုနီရေ ဒီမိုကရေစီတိစွာ ရှီးခေတ်အေသင် ဟိ ဒီမိုကရက်တ မူလပုံစံမာ ကျင့်သုံးမုနန့် ခြားနားကြောင်း နှိုင်းနိူင်းနှိုင်ရေ။ ရွီးကောက်ပွဲတိစွာ လူနည်းစုအုပ်ချုပ်ရေ အဖွဲ့အစည်းတခုဖြစ်တေကို သုံးသပ် နှိုင်ဗျာယ်း၊ အများဆုံးသောနိုင်ငံရီး အလုပ် တိကို အဝီအဖြစ်သိဟိထားရေ ရွီးချယ်ခြင်းနန့် အသုံးပြုဖြည့်ဆည်းပေးခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းကနိန် တဆင့် ရုံးတာဝန်ယူဖို့သူတိက မဲဖြင့်ရွီးချယ်ရေ။ ရွီးကောက်ပွဲပြန်ပနာပြင်ဆင်ခြင်းစွာ အယင်မထဲ့ရသိမ့်ရေ မျှတရေ ရွီးကောက်ပွဲစံနစ်များ ထဲ့သွင်းခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ဟု ဖော်ပြရေ တနည်း တည်ဟိပြီးစံနစ်တိ၏ မျှတမှု တနည်း ထိရောက်မှုကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စီရန်ဖြစ်တေ။ မဲပီးခြင်းကို စာရင်းဇယားအရ လိလာခြင်းပဝါရေ ရွီးကောက်ပွဲတိနန့် ဆက်စပ်နီရေ ရလဒ်တိနန့် တခြားသောစာရင်းအင်းတိကို လိလာရေပညာ ဖြစ်တေ (အထူးအနိန်နန့် ရှိးလာဖို့ရလဒ်တိကို ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်ဖို့ ကြည့် ရှုစစ်ဆီးမှုတခုနန့်တူ သည်)။ ရွီးကောက်ရန် သည် “ရွီးချယ်ရန် တနည်း ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန်” ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် တခါတရီ မာ တခြားသော မဲပီးပွဲပုံစံများဖြစ်ရေ ဆန္ဒခံယူပွဲ ကို အထူးအနိန်နန့် အမေရိကန်နိုင်ငံမာ ရွီးကောက်ပွဲတိအဖြစ်သို့ ရည်ညွှန်းထားရေ။<ref>[[ရွီးကောက်ပွဲစောင့်ကြည့်ခြင်း]]</ref> ==သမိုင်း== {{See also|ဒီမိုကရေစီသမိုင်း}} [[File:Roman Election.jpg|thumb|right|ရွီးကောက်ပွဲပုံသရုပ်ဖော်ထားရေရောမဒင်္ဂါးပြား]] ရွီးကောက်ပွဲတိကို သမိုင်းမာ စောနိုင်သမျှ အစောဆုံး ရှီးခေတ်ဂရိ၊ ရှီးခေတ်ရောမ နန့် အလယ်ခေတ်ကာလ တလျှောက်လုံးမာ ကြီးမြတ်ရေရောမဧကရာဇ် နန့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်ယှောင် အုပ်ချုပ်သူတိကိုရွီးချယ်ဖို့ အသုံးပြုခကတ်တေ။ ရွီးကောက်ပွဲတိကို များစွာသော ရှီးခေတ်အိန္ဒိယ မွတ်ဆလင်ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်များ၊ အွတ်မန် နန့် အလီ အလယ်ခေတ် ရာရှီဒွန်ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်များ အုပ်ချုပ်မှု ရို့မာ ဂါန တိက ရာဇာများ ရွီးချယ်ရာနန့် အလယ်ခေတ်အစောပိုင်း ဘင်ဂေါ မာ ပါလဘုရင် ဂိုပါလ ရို့ကို ရွီးချယ် ရာရို့မာ အသုံးပြုခရေ။ အစိုးရစွာဝန်တိအတွက် လူထုရွီးကောက်ပွဲများ ပါဝင်ရေ ခေတ်သစ် “ရွီးကောက်ပွဲ” ကို မြောက်အမေရိက နန့် ဥရောပမာ တက်စားပြုအစိုးရများ ကိုင်တွယ်ရဖို့ဟု အကြံဉာဏ်ရဟိခဲ့ရေ ၁၇ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းအထိ မပေါ်ပေါက်ခသိမ့်ပါ။ ==အချက်အလက်ဆက်ကြည့်ရန် ၊ မဲဆန္ဒပီးပိုင်ခွင့်== မဲဆန္ဒပီးပိုင်ခွင့်မီးခွန်းတိ၊ အထူးအနိန်နန့် လူနည်းစုအုပ်စုတိအတွက် မဲဆန္ဒပီးပိုင်ခွင့်သည် ရွီးကောက်ပွဲတိ၏ သမိုင်းကို လွှမ်းမိုးထားဗျာယ်ဟိရေ။ မြောက်အမေရိကနန့် ဥရောပမာ အမျိုးသားတိ လွှမ်းမိုးထားရေ ယိုင်ကျေးမှုအုပ်စုစွာ ရံဖန်ရံခါ ဆန္ဒမဲပီးသူအဖွဲ့ကို လွှမ်းမိုးထားပြီးသား၊ နိုင်ငံအများစုမာ လေ့ ဆက်ပနာ လုပ်ဆောင်ဗျာယ် ဟိရေ။ အင်္ဂလန် နန့် အမေရိကန် ပိုင်ယှောင် နိုင်ငံများမာ အစောပိုင်းရွီးကောက်ပွဲတိကို လာရောက်အခြီချသူအမျိုးသားတိ တနည်း အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားအမျိုးသားတိ ကသာလွှမ်းမိုးထားခရေ။ ယကေလေ့သော့ ၁၉၂၀ မှစပြီးကေ အားလုံးသော အနောက်ဥရောပ နန့် မြောက်အမေရိက ဒီမိုကရေစီများမာ ကိစ္စတိုင်းမာ အမျိုးသားမဲပီးပိုင်ခွင့် (ဆွစ်ဇာလန် လွဲပြီးကေ) ဟိနီယား၊ နိုင်ငံအင်တန်များများသည် အမျိုးသမီးများ မဲပီးပိုင်ခွင့်ကို စဉ်းစားပီးဖို့ စတင်ခရေ။ အမျိုးသားတိအတွက် ကိစ္စတိုင်းမာမဲပီးပိုင်ခွင့်ကို တရားဝင် လုပ်ပိုင်ခွင့် ပီးထားရေ်လည်း၊ နိုင်ငံရီးအတားအဆီးတိကို ရွီးကောက်ပွဲတိအား မျှမျှတတရ ဟိရေး အကာအကွယ်ပီးဖို့ တခါတရီ ပြုလုပ်ထားတတ်သည် (နိုင်ငံသား အခွင့်အရီးတဗျင်းများလွန်းုပ်ရှားမှု မာကြည့် ပါ )။ ==လုပ်ငန်းတိ== ဇာသူကအရွီးချယ်ခံရရေသူဖြစ်သနည်း။ [[File:Hustings Oxford West and Abingdon 20050204.jpg|thumb|right|အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အောက်စဖို့ အနောက်အရပ်နန့် အဘင်ဒန် မဲဆန္ဒနယ်မာရွီးကောက်ပွဲအကြို မဲဆွယ်မှုတခု]] ရွီးကောက်ပွဲများဇာပိုင်ပြုလုပ်မည်လဲဆိုရေအပေါ်မူတည်ပနာ အစိုးရ၏အနိန်အထားတိစွာ အရပ်ဒေသ တခုကို အမှီပြုပြီး အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲမှုဟိရေ။ [[အမေရိကန်]]ပိုင်ယှောင် တက်စားပြုဒီမိုကရေစီ တခုမာ အချို့ရာထူးအဆင့် နီရာတိကို ရွီးကောက်ပွဲဖြင့်ဖြည့်ဆည်းလို့ မရပါ။ အထူးအနိန်နန့် သေချာရေ တတ်ကျွမ်းမှုတိ လိုအပ်ရေ ရာထူးအဆင့်များဖြစ်ရေ နမူနာ၊ တရားလူကြီးတိကို သူရို့၏တရားမျှတမှုအား ကာကွယ်ပီးရေကူညီမှု ဖြစ်စီရန် ရွီးကောက်ပွဲပြုလုပ်ခြင်းထက် ထုံးစံအတိုင်း ခန့်အပ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ဒေအလိအကျင့်အတွက် ခြွင်းချက်တိဟိရေ။ အမေရိကန်နိုင်ငံမာ အချို့ တရားလူကြီးတိကို ရွီးကောက်တင်မြှောက်ပြီး၊ ရှီးခေတ် အေသင် မာ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတိကို ရွီးကောက်တင်မြှောက်ခကတ်တေ။ နမူနာအနိန်နန့်၊ အချို့ကိစ္စရပ်များမာ၊ ဆိုဗီယက်ဒီမိုကရေစီမာ- မဲဆန္ဒခံယူသောနယ်မှ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်သူတိ နန့် ရွီးချယ်ခံပြီးပုဂ္ဂိုလ်တိကြားမာ ရွီးချယ်ပိုင်ခွင့်ဟိသူ ကြားခံလွှာတခု တည်ဟိနိန်ရေ။ ယကေလေ့သော့ တက်စားပြုဒီမိုကရေစီများ အများစုမာ ဒေအဆင့်၏ ပုံမှန်တဆင့်ညွှန်ကြားခြင်းစွာ စည်းကမ်းနန့်အညီ ပြုလုပ်ခြင်းထက် ဘာ မှမပိုပါ။ နမူနာ၊ အမေရိကန်သမ္မတသည် မဲဆန္ဒရှင်များအဖွဲ့ အစည်း ဖြင့် ရွီးကောက်ခပြီးကေ၊ ဝက်စ်မင်စတာစံနစ် မာ ဝန်ကြီးချုပ်ကို နိုင်ငံ့ဂေါင်းဆောင်မှ ထုံးစံနန့်အညီရွီးချယ်ရေ (နန့် အမှန်အဂယင့်မာ ဥပဒေပြုအဖွဲ့မှ တနည်း ယင်းရို့၏ပါတီမှ)။ ==ရွီးကောက်ပွဲအမျိုးအစားတိ== ဒီမိုကရက်တနိုင်ငံရီးပုံစံများအများဆုံးမာ ရွီးကောက်ပွဲတိစွာ ကွဲပြားခြားနားရေပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ဟိနီကတ်ပြီး၊ လူထုအုပ်ချုပ်မှု တနည်း ပထဝီအနိန်အထားအရ တရားဥပဒေကျင့်သုံးမုရို့၏ ကွဲပြားနေ သောအလွှာတိကို သဖောထားတူညီစီခြင်းဖြစ်တေ။ ပြုလုပ်နီကတ်ရွီးကောက်ပွဲအမျိုးအစားအချို့မာ- * သမ္မတရွီးကောက်ပွဲ * အထွေထွေရွီးကောက်ပွဲ * အောက်ခြီအဆင့်ရွီးကောက်ပွဲ * ကြားဖြတ်ရွီးကောက်ပွဲ * ဒေသအစိပ်အပိုင်းဆိုင်ရာရွီးကောက်ပွဲ * အဖွဲ့ဝင်အသစ်ခန့်အပ်ခြင်း ဆန္ဒခံယူပွဲ တခု (အများဆိုင်နာမ်-ဆန္ဒခံယူပွဲများ) သည် ရွီးကောက်ပွဲတိနန့်ဆက်စပ်နီရေ ဒီမိုကရ်က် တ ပစ္စည်းကိရိယာတခုဖြစ်တေ။ ထိုအထဲမာ မဲဆန္ဒရှင်တိစွာ သီးသန့်အဆိုပြုချက်၊ ဥပဒေ တနည်း မူဝါဒကို အထွေထွေမူဝါဒ တနည်း သတ်သတ်မှတ်မှတ်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တနည်း ပါတီ ရို့အတွက်ထက်ပိုပြီးကေ လက်ခံရေ တနည်း ဆန့်ကျင်သည် ဆိုလိုစွာကို မဲပီးရန်ဖြစ်တေ။ ဆန္ဒခံယူပွဲ တိကို ရွီးကောက်ပွဲ မဲပီးမှုတခုသို့ ပေါင်းထဲ့ထားနှိုင်ရေ တနည်း သီးသန့်ကျင်းပနှိုင်ဗျာယ်း၊ ယင်းကို အခြီခံဥပဒေအပေါ်မူတည်ပနာ အမိန့်ချမှတ်နိုင်ခြင်း တနည်း အလက်သပ်ခံခြင်းဟု ပြောဆိုနှိုင်ရေ။ ဆန္ဒခံယူပွဲတိကို ထုံးစံအားဖြင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့ကတဆင့် အစိုးရတိကခေါ်ယူကျင်းပနှိုင်ရေ ဆိုကေလည်း၊ ဒီမိုကရေစီတိစွာ တိုက် ရိုက်ရွီးကောက်ပွဲများ အတွက် မေတ္တာရပ်ခံရန် နိုင်ငံသားတိအား ခွင့်ပြုထားခြင်းကို စတင်လှုပ်ယှားမှုများ ဟုခေါ်ဆိုရေ။ ဆန္ဒခံယူပွဲတိစွာ ဆွစ်ဇာလန်ပိုင်ယှောင် တိုက် ရိုက်ဒီမိုကရေစီ နိုင်င များမာ အထူး ခေတ်စားနိန်ပြီးကေ အရီးလည်းကြီးရေ။ ယေကေလဲ အခြီခံဆွစ်စံနစ်သည် ကိုယ်စားလှယ်တိနန့် လုပ်ဆောင် နီတုန်းဖြစ်တေ။ ဒီမိုကရေစီ၏ အများဆုံး တိုက်ရိုက်ပုံစံမာ ဇာသူမဆို ဇာအကြောင်း ကြောင့်ဖြစ်ဖြစ် မဲပီးနှိုင်ရေ။ ဒေအကြောင်းအရာရေဆန္ဒခံယူပွဲတိနန့်ဆက်စပ်ပတ်သက်နီပြီး၊ ယေဘူယျ သဘောတူညီရေ ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်ခြင်း၏ ပုံစံကို ယူထားရေ။ ရှီးခေတ်ဂရိပြန်ပနာအောက်မိစရာမာ ဇာသူမဆိုသီးသန့် အကြောင်းအရာတခုကို ယေဘူယျ သဘောတူညီချက် ရဟိရေအထိ ဆွေးနွေးနှိုင်ရေ။ ယေဘူယျ သဘောတူညီချက် လိုအပ်မှုဆိုစွာမာ ဆွေးနွေးမှုတိသည် အချိန်တဗျင်းကြာမြင့်သည်အထိ လုပ်လားနှိုင်ရေဟုဖြစ်တေ။ အမှန်အကန်စိတ်ပါသူတိသည် ဆွေးနွေးမှုမာပါဝင်နှိုင်ဗျာယ်း၊ နောက်ဆုံးမှာ မဲပီးဆုံးဖြတ်ခြင်းစွာ တခုတည်းသောရဟိလာရေ ရလဒ်ဖြစ်တေ။ ဒေစံနစ်မာ အသက်ကန့်သတ်ချက် မလိုအပ်ပါ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ အချေ တိစွာ ထုံးစံအတိုင်း ငြီးငွိ့လာရေကြောင့်ဖြစ်တေ။ ယေကေလဲ ဒေစံနစ်သည် အသေးစားကိစ္စတခုကို အကောင်အထည်ဖော်နေစဉ်အချိန်အထဲသာ ဖြစ်နှိုင်ခြီဟိရေ။ ==ရွီးကောက်ပွဲစံနစ်တိ== ရွီးကောက်ပွဲစံနစ်တိစွာ တိကျသောအခြီခံဥပဒေနန့်အညီ စီစိုင်ဆောင်ရွက်ထားမှုတိ နန့် မဲကို နိုင်ငံရီးဆုံးဖြတ်ချက်သို့ ပြောင်းလဲပစ်ရေ မဲပီးခြင်း စံနစ်တိဖြစ်တေ။ ပထမခြီလှမ်းသည် မဲများရွီတွက်ခြင်းဖြစ်ပြီးကေ၊ ထို့အတွက် အ မျိုးုး မျိုးသော ကွဲပြားခြားနားရေ မဲရွီတွက်ခြင်းစံနစ်တိနန့် လျှို့ဝှက်မဲပီးသောပုံစံတိကို အသုံးပြုရေ။ ယပြီးနောက် မဲပီးခြင်းစံနစ်တိစွာ မှတ်သားရွီတွက်ခြင်း အပေါ် အခြီခံ လို့ရလာရေရလဒ်ကို ဆုံးဖြတ်ပီးရေ။ အများစုဖြစ်ရေစံနစ်တိကို အချိုးအဆ တနည်း မဲအများစု အဖြစ် အမျိုးအစားများ ခွဲခြား နှိုင်ရေ။ အချိုးအဆအမျိုးအစား မာပါဝင်ခြင်းကို ပါတီ-စာရင်း အချိုးအဆ ကိုယ်စားလှယ်ပြုခြင်း နန့် ထပ်ထဲ့သော အဖွဲ့ဝင်စံနစ် ဟုခေါ်ဆိုပြီး၊ မဲအများစုအမျိုးအစားမာ ပါဝင်ခြင်းကို ပထမပန်းဝင်ဗျယ်ဒေး (FPP) (အများစုနန့်ဆိုင်ရေအချိုး) နန့် လုံးဝအများစု ဟုခေါ်ဆိုရေ။ နိုင်ငံတော်တော်များများမာ ကြီးထွားလာရေ ရွီးကောက်ပွဲလှုပ်ယှားမှုများ ဟိနီယား၊ ယင်းရို့စွာ သဘောတူမဲပီးခြင်း ၊ တခေါက်သာလွှဲပြောင်းပီးနှိုင်ရေမဲ ၊ အဂုထပ်မံမဲပီးခြင်း တနည်း ကွန်ဒါဆက် နည်းပညာရို့ဖြစ်တေ။ ပိုပြီးကေအရေးကြီးသော ရွီးကောက်ပွဲတိအား ဓလိ့ထုံးတမ်းနန့်အညီ ရွီတွက်ရေ နည်းများ သုံးစွဲနီတုန်းဖြစ်ရေ အချို့ နိုင်ငံများမာ ဒေနည်းတိစွာ ရွီးကောက်ပွဲအရွီအတွက် စိကေချေအတွက်ရာ စွံကတ်တေ။ ပွင့်လင်းခြင်းနန့် တာဝန်သိမှုသည် ဒီမိုကရက်တစံနစ်၏ အခြီခံအုတ်မြစ်များဟု အမြဲတန်းပိုင် သုံးသပ်နီရေ အချိန်မာ ပယ်မဲသတ်မှတ်အမိန့် နန့် မဲပီးသူတဦး၏မဲပီးခြင်းကျီနပ်မှု ရို့စွာ အမြဲတန်းပိုင် အရေးကြီးသော ခြွင်းချက်တခုဖြစ်တေ။ လျှို့ဝှက်မဲပီးခြင်းစွာ ဆက်စပ်ဗျာယ် ဟိရေ ခေတ်သစ်တိုးတက်မှုတရပ် ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ လျှို့ဝှက်မဲပီးခြင်းစွာ ကြောက်လန့်စီမှုတိကို ဟန့်တားထားရေဖြစ်ပနာ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတရေရွီးကောက်ပွဲအများစုမာ အကျိုင်းအကြပ်ဖြစ်တေဟု ဂုချိန်ခါ စဉ်းစားသုံးသပ်နိကတ်ရေ။ ==ရွီးကောက်ပွဲအခက်အခဲများ== '''ရွီးကောက်ပွဲလိမ်ဝါမှု''' တရား ဥပဒေစိုးမိုးမှု အားနည်းရေနိုင်ငံအများစုမာ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းများဖြစ်ရေ “လွတ်လပ်မျှတမှု” ကို လိုက်မမီရခြင်း၏ အများဆုံးဖြစ်နီကျ အကြောင်းပြချက်မာ လက်ဟိအစိုးရမှ ကြားဝင်နှောက်ယှက်မှု ဖြစ်တေ။ အာဏာသျှင်တိကို လူအများမှ ထုတ်ပယ်ပစ်ချင်ရေစိတ်များ ဟိနီကတ်ကေလေ့ သူရို့စွာ အာဏာဆက်ပနာတည်မြဲစီရန် အုပ်ချုပ်ရီး ( ရဲ၊ စစ်ဥပဒေ၊ သတင်းဖြတ်တောက်ခြင်း၊ ရွီးကောက်ပွဲယန္တရား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကောင်အထည်ဖော်မှု စသည်အနိန်နန့်) အာဏာများသုံးစွဲကတ်တေ။ ဥပဒေပြု အဖွဲ့တခုအထဲဟိ သီးသန့်အဖွဲ့ခွဲ အဖွဲ့ဝင်တိစွာ အများစုအာဏာ တနည်း အင်အားကြီးမားသောအများစုအာဏာကို အသုံးပြုပနာ (ရာဇဝတ်မှုဥပဒေများ၊ တရားဝင်ခြင်း နန့် ဒေသအုပ်ချုပ်ရီးအပါအဝင် ရွီးကောက်ပွဲယန္တရားတိအား အဓိပ္ပယ်ဖော်ဆောင်ခြင်းတိကို ခွင့်ပြုခြင်း) ရွီးကောက်ပွဲတခုကြောင့် ပြိုင်ဘက်အဖွဲ့ခွဲတခုသို့ အာဏာလွှဲပြောင်းပီးရဖို့ကို ကာကွယ်ထားကြ ရေ။ အစိုးရမဟုတ်ရေအဖွဲ့တိစွာလည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တွန်းအားပီးခြင်း၊ နှုတ်အားဖြင့်ကြောက်လန့်စီခြင်း တနည်း ဝါခြင်းရို့ဖြင် ရွီးကောက်ပွဲကိုဝင်ရောက်နှောက်ယှက်နှိုင်ဗျာယ်၊ ယင်းပိုင်ပြုလုပ်ခြင်းစွာ အကျင့်သိက္ခာမဲ့သော ပယ်မဲလုပ်ခြင်း နန့် ရွီတွက်ခြင်း ရလဒ်ကို ဖြစ်စီနှိုင်ရေ။ ရွီးကောက်ပွဲဝါမှုကို စောင့်ကြည့်ခြင်းနန့်အနည်းဆုံးဖြစ်စီခြင်းစွာ လွတ်လပ်ပြီးမျှတရေ ရွီးကောက်ပွဲများ အစိုင်အလာ ကောင်းခဲ့ရေ နိုင်ငံများမာလည်း ဆက်ပနာလုပ်ဆောင်နိန်ရသိမ့်ရေ အလုပ်တခုဖြစ်တေ။ “လွတ်လပ်ပြီးမျှတ” ရေ ရွီးကောက်ပွဲတခုဖြစ်စီရန် ကာကွယ်ရဖို့ ပြဿနာတိမာ ပုံစံအမျိုးမျိုးဟိရေ –နိုင်ငံရီးစကားစစ်ထိုးပွဲဖွင့်ပီးမှု တနည်း မဲဆန္ဒရှင်တိသို့အသိပီးအကြောင်းကြားမှု မဟိခြင်းမဲဆန္ဒရှင်တိကို သတင်းလွတ်လပ်မှု မဟိခြင်း၊ အစိုးရ တနည်း ကော်ပိုရိတ် ထိမ်းချုပ်ထား မှုကြောင့် သတင်းမာ အဂယင့်အဖြစ်မှန် မသိရခြင်း တနည်း သတင်းစာနန့်နိုင်ငံရီးစာစောင်များ အသုံးပြုခွင့် မဟိခြင်း ရို့ကြောင့် ထုတ်ပြန်ချက်တိ တနည်း ကိုယ်စားလှယ် လောင်းများ အကြောင်းကို အားနည်းစွာအသိပီးမှုဖြစ်လီဖို့။ စိတ်ချရရေမြင်ကွင်းများ တနည်း အစိုးရ ဝါဒဖြန့်ချိရီးတိကို သာဇောင်းပီးထားခြင်းနန့် လွတ်လပ်စွာဟောပြောခွင့် ကို အစိုးရမှ ကာဆီးထားလိုက်ရေ။ ==မမျှတရေအုပ်ချုပ်မှုတိ== ဒေကိစ္စမာ မဲဆန္ဒနယ်၏နယ်နမိတ်ကို ပြောင်းလဲထားခြင်း၊ ရာထူးနီရာအတွက် တရားဝင်မှုမှ အတိုက်အခံ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအား မပါဝင်စီခြင်း များပါဟိနှိုင်ဗျာယ်း၊ ရွီးကောက်ပွဲအောင်မြင်မှုအတွက် အနိမ့်ဆုံး အဆင့်တိကို မတရားနည်းလမ်းတကျစီမံထားခြင်းစွာ အချို့လုပ်နည်းလုပ်ဟန်တိဖြစ်တေ။ ရွီးကောက်ပွဲတခု၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားမှုကို သီးသီး သန့်သန့်အဖွဲ့ခွဲ တနည်း ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအား အရေးပီးထားခြင်းနန့် ပြောင်းလဲလားနှိုင်ရေ။ ==ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်မှုတိဖြင့်ဝင်ရောက်နှောက်ယှက်ခြင်း== အာဏာလက်ဝယ်ဟိသူတိသည် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတိကို ဖမ်းဆီးထိမ်းသိမ်းခြင်း တနည်း လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ဖြင်း၊ ဖိနှိပ်ခြင်း တနည်း ယင်းနည်းတူစွာ ရာဇဝတ်မှုမြောက်ရေ ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ မြှောက်ပင့်ပီးလှုပ်ရှားနီရေ ဌာနချုပ်ရုံးတိအားပိတ်ပစ်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားမြှောက်ပင့်ပီးနီရေ အလုပ်သမားတိအား လက်တင်ခြီတင်တနည်းရိုက်နှက်ခြင်း၊ တနည်း အင်အားသုံးအကြမ်းဖက်ခြင်းနန့် မဲပီးသူတိအား ကြောက်လန့်စီခြင်းရို့ကို ပြုလုပ်မည်။ ==ရွီးကောက်ပွဲယန္တရားနန့် ယှုပ်ထွီးစီခြင်း== ဒေအကြောင်းအရာမာ တွေဝေခြင်း တနည်း မဲကို ဇာပိုင်ပီးရမည်ဆိုလိုစွာကိုပြောဆိုလို့ မဲပီးသူတိအား လမ်းမွိ့ခေါ်ဆောင်လားခြင်း၊ လျှို့ ဝှက်မဲပီးခြင်းကိုချိုးဖေါက်ခြင်း၊ မဲရောနှောခြင်း၊ မဲပီးရေစက်တိနန့် ဗလဗွီသတ်စီခြင်း၊ ဥပဒေဖြင့်ပယ်ထားရေ မဲတိကိုဖျက်ဆီးပစ်ခြင်း၊ မဲပီးသူအားဖိနှိပ်ခြင်း၊ ရလဒ်တိကို ဝါလို့ ကိန်းဂဏန်းဇယားများ ချထားခြင်း၊ နန့် ခွန်အားသုံးခြင်းနန့်နှုတ်အားဖြင့်ကြောက်လန့်စီခြင်း ရို့ပါဝင်ရေ။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> [[Category:ရွီးကောက်ပွဲတိ]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] bnz67p7yghwndyk590yfqvmn3qrprpn 21946 21945 2026-10-17T14:10:57Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[ရွိးကောက်ပွဲ]] to [[ရွီးကောက်ပွဲ]] 21945 wikitext text/x-wiki [[File:Election MG 3455.JPG|thumb|right|မဲပုံးတခု]] '''[[ရွီး]]ကောက်ပွဲ'''တခုစွာ တိကျထင်ရှားသော ဆုံးဖြတ်ချက်-ချမှတ် ရေ လုပ်ငန်းစဉ်တခုဖြစ်ပြီးကေ၊ ယင်းကနိန်တဆင့် လူအများသည် တဦးတယောက်အား အများပိုင် ရုံးအလုပ်ကိုကိုင်တွယ်ရန် ရွီးချယ်ခြင်းဖြစ်တေ။ ရွီးကောက်ပွဲတိစွာ ပုံမှန်လည်ပတ်နေခြင်းဟိပြီး၊ ထိုအထဲမာ ခေတ်သစ် ကိုယ်စားပြုဒီမိုကရေစီသည် ၁၇ ရာစုကထဲက စတင်ခရေ။ ရွီးကောက်ပွဲတိစွာ ဥပဒေပြုအဖွဲ့ အတွင်းကို ရုံးအလုပ်များ၊ တခါတရီ အမှုဆောင်နန့် တရားလူကြီးအဖွဲ့အတွင်းကို၊ နန့် ဒေသဆိုင်ရာနန့် ဒေသအစိပ် အပိုင်းဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရီးအစိုးရများ ရို့အတွက် နီရာဖြည့်ဆည်းပေးခြင်းဖြစ်တေ။ ဒေလုပ်ငန်းစဉ်ကို များစွာသော အရာ ပုဂ္ဂလိက နန့် စီးပွားရီးအဖွဲ့အစည်းများ၊ ကလပ်အသင်းတိကအစ စေတနာ့ဝန်ထမ်း အသင်းအဖွဲ့တိနန့် ကော်ပိုရီးယှင်းများ ပါမကျန် အသုံးပြုကတ်တေ။ ခေတ်သစ်ဒီမိုကရေစီများမာ ကိုယ်စားလှယ်များရွီးချယ်ခြင်းအတွက် သုံးစွဲရေ ပစ္စည်း တမျိုး အဖြစ် ကမ္ဘာနန့်အဝှန်းအသုံးပြုနီရေ ဒီမိုကရေစီတိစွာ ရှီးခေတ်အေသင် ဟိ ဒီမိုကရက်တ မူလပုံစံမာ ကျင့်သုံးမုနန့် ခြားနားကြောင်း နှိုင်းနိူင်းနှိုင်ရေ။ ရွီးကောက်ပွဲတိစွာ လူနည်းစုအုပ်ချုပ်ရေ အဖွဲ့အစည်းတခုဖြစ်တေကို သုံးသပ် နှိုင်ဗျာယ်း၊ အများဆုံးသောနိုင်ငံရီး အလုပ် တိကို အဝီအဖြစ်သိဟိထားရေ ရွီးချယ်ခြင်းနန့် အသုံးပြုဖြည့်ဆည်းပေးခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းကနိန် တဆင့် ရုံးတာဝန်ယူဖို့သူတိက မဲဖြင့်ရွီးချယ်ရေ။ ရွီးကောက်ပွဲပြန်ပနာပြင်ဆင်ခြင်းစွာ အယင်မထဲ့ရသိမ့်ရေ မျှတရေ ရွီးကောက်ပွဲစံနစ်များ ထဲ့သွင်းခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ဟု ဖော်ပြရေ တနည်း တည်ဟိပြီးစံနစ်တိ၏ မျှတမှု တနည်း ထိရောက်မှုကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စီရန်ဖြစ်တေ။ မဲပီးခြင်းကို စာရင်းဇယားအရ လိလာခြင်းပဝါရေ ရွီးကောက်ပွဲတိနန့် ဆက်စပ်နီရေ ရလဒ်တိနန့် တခြားသောစာရင်းအင်းတိကို လိလာရေပညာ ဖြစ်တေ (အထူးအနိန်နန့် ရှိးလာဖို့ရလဒ်တိကို ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်ဖို့ ကြည့် ရှုစစ်ဆီးမှုတခုနန့်တူ သည်)။ ရွီးကောက်ရန် သည် “ရွီးချယ်ရန် တနည်း ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန်” ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် တခါတရီ မာ တခြားသော မဲပီးပွဲပုံစံများဖြစ်ရေ ဆန္ဒခံယူပွဲ ကို အထူးအနိန်နန့် အမေရိကန်နိုင်ငံမာ ရွီးကောက်ပွဲတိအဖြစ်သို့ ရည်ညွှန်းထားရေ။<ref>[[ရွီးကောက်ပွဲစောင့်ကြည့်ခြင်း]]</ref> ==သမိုင်း== {{See also|ဒီမိုကရေစီသမိုင်း}} [[File:Roman Election.jpg|thumb|right|ရွီးကောက်ပွဲပုံသရုပ်ဖော်ထားရေရောမဒင်္ဂါးပြား]] ရွီးကောက်ပွဲတိကို သမိုင်းမာ စောနိုင်သမျှ အစောဆုံး ရှီးခေတ်ဂရိ၊ ရှီးခေတ်ရောမ နန့် အလယ်ခေတ်ကာလ တလျှောက်လုံးမာ ကြီးမြတ်ရေရောမဧကရာဇ် နန့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပိုင်ယှောင် အုပ်ချုပ်သူတိကိုရွီးချယ်ဖို့ အသုံးပြုခကတ်တေ။ ရွီးကောက်ပွဲတိကို များစွာသော ရှီးခေတ်အိန္ဒိယ မွတ်ဆလင်ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်များ၊ အွတ်မန် နန့် အလီ အလယ်ခေတ် ရာရှီဒွန်ဘာသာရီးဂေါင်းဆောင်များ အုပ်ချုပ်မှု ရို့မာ ဂါန တိက ရာဇာများ ရွီးချယ်ရာနန့် အလယ်ခေတ်အစောပိုင်း ဘင်ဂေါ မာ ပါလဘုရင် ဂိုပါလ ရို့ကို ရွီးချယ် ရာရို့မာ အသုံးပြုခရေ။ အစိုးရစွာဝန်တိအတွက် လူထုရွီးကောက်ပွဲများ ပါဝင်ရေ ခေတ်သစ် “ရွီးကောက်ပွဲ” ကို မြောက်အမေရိက နန့် ဥရောပမာ တက်စားပြုအစိုးရများ ကိုင်တွယ်ရဖို့ဟု အကြံဉာဏ်ရဟိခဲ့ရေ ၁၇ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းအထိ မပေါ်ပေါက်ခသိမ့်ပါ။ ==အချက်အလက်ဆက်ကြည့်ရန် ၊ မဲဆန္ဒပီးပိုင်ခွင့်== မဲဆန္ဒပီးပိုင်ခွင့်မီးခွန်းတိ၊ အထူးအနိန်နန့် လူနည်းစုအုပ်စုတိအတွက် မဲဆန္ဒပီးပိုင်ခွင့်သည် ရွီးကောက်ပွဲတိ၏ သမိုင်းကို လွှမ်းမိုးထားဗျာယ်ဟိရေ။ မြောက်အမေရိကနန့် ဥရောပမာ အမျိုးသားတိ လွှမ်းမိုးထားရေ ယိုင်ကျေးမှုအုပ်စုစွာ ရံဖန်ရံခါ ဆန္ဒမဲပီးသူအဖွဲ့ကို လွှမ်းမိုးထားပြီးသား၊ နိုင်ငံအများစုမာ လေ့ ဆက်ပနာ လုပ်ဆောင်ဗျာယ် ဟိရေ။ အင်္ဂလန် နန့် အမေရိကန် ပိုင်ယှောင် နိုင်ငံများမာ အစောပိုင်းရွီးကောက်ပွဲတိကို လာရောက်အခြီချသူအမျိုးသားတိ တနည်း အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားအမျိုးသားတိ ကသာလွှမ်းမိုးထားခရေ။ ယကေလေ့သော့ ၁၉၂၀ မှစပြီးကေ အားလုံးသော အနောက်ဥရောပ နန့် မြောက်အမေရိက ဒီမိုကရေစီများမာ ကိစ္စတိုင်းမာ အမျိုးသားမဲပီးပိုင်ခွင့် (ဆွစ်ဇာလန် လွဲပြီးကေ) ဟိနီယား၊ နိုင်ငံအင်တန်များများသည် အမျိုးသမီးများ မဲပီးပိုင်ခွင့်ကို စဉ်းစားပီးဖို့ စတင်ခရေ။ အမျိုးသားတိအတွက် ကိစ္စတိုင်းမာမဲပီးပိုင်ခွင့်ကို တရားဝင် လုပ်ပိုင်ခွင့် ပီးထားရေ်လည်း၊ နိုင်ငံရီးအတားအဆီးတိကို ရွီးကောက်ပွဲတိအား မျှမျှတတရ ဟိရေး အကာအကွယ်ပီးဖို့ တခါတရီ ပြုလုပ်ထားတတ်သည် (နိုင်ငံသား အခွင့်အရီးတဗျင်းများလွန်းုပ်ရှားမှု မာကြည့် ပါ )။ ==လုပ်ငန်းတိ== ဇာသူကအရွီးချယ်ခံရရေသူဖြစ်သနည်း။ [[File:Hustings Oxford West and Abingdon 20050204.jpg|thumb|right|အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အောက်စဖို့ အနောက်အရပ်နန့် အဘင်ဒန် မဲဆန္ဒနယ်မာရွီးကောက်ပွဲအကြို မဲဆွယ်မှုတခု]] ရွီးကောက်ပွဲများဇာပိုင်ပြုလုပ်မည်လဲဆိုရေအပေါ်မူတည်ပနာ အစိုးရ၏အနိန်အထားတိစွာ အရပ်ဒေသ တခုကို အမှီပြုပြီး အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲမှုဟိရေ။ [[အမေရိကန်]]ပိုင်ယှောင် တက်စားပြုဒီမိုကရေစီ တခုမာ အချို့ရာထူးအဆင့် နီရာတိကို ရွီးကောက်ပွဲဖြင့်ဖြည့်ဆည်းလို့ မရပါ။ အထူးအနိန်နန့် သေချာရေ တတ်ကျွမ်းမှုတိ လိုအပ်ရေ ရာထူးအဆင့်များဖြစ်ရေ နမူနာ၊ တရားလူကြီးတိကို သူရို့၏တရားမျှတမှုအား ကာကွယ်ပီးရေကူညီမှု ဖြစ်စီရန် ရွီးကောက်ပွဲပြုလုပ်ခြင်းထက် ထုံးစံအတိုင်း ခန့်အပ်ကတ်တေ။ ယကေလေ့သော့ ဒေအလိအကျင့်အတွက် ခြွင်းချက်တိဟိရေ။ အမေရိကန်နိုင်ငံမာ အချို့ တရားလူကြီးတိကို ရွီးကောက်တင်မြှောက်ပြီး၊ ရှီးခေတ် အေသင် မာ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတိကို ရွီးကောက်တင်မြှောက်ခကတ်တေ။ နမူနာအနိန်နန့်၊ အချို့ကိစ္စရပ်များမာ၊ ဆိုဗီယက်ဒီမိုကရေစီမာ- မဲဆန္ဒခံယူသောနယ်မှ ပါဝင်နိူင်းပြိုင်သူတိ နန့် ရွီးချယ်ခံပြီးပုဂ္ဂိုလ်တိကြားမာ ရွီးချယ်ပိုင်ခွင့်ဟိသူ ကြားခံလွှာတခု တည်ဟိနိန်ရေ။ ယကေလေ့သော့ တက်စားပြုဒီမိုကရေစီများ အများစုမာ ဒေအဆင့်၏ ပုံမှန်တဆင့်ညွှန်ကြားခြင်းစွာ စည်းကမ်းနန့်အညီ ပြုလုပ်ခြင်းထက် ဘာ မှမပိုပါ။ နမူနာ၊ အမေရိကန်သမ္မတသည် မဲဆန္ဒရှင်များအဖွဲ့ အစည်း ဖြင့် ရွီးကောက်ခပြီးကေ၊ ဝက်စ်မင်စတာစံနစ် မာ ဝန်ကြီးချုပ်ကို နိုင်ငံ့ဂေါင်းဆောင်မှ ထုံးစံနန့်အညီရွီးချယ်ရေ (နန့် အမှန်အဂယင့်မာ ဥပဒေပြုအဖွဲ့မှ တနည်း ယင်းရို့၏ပါတီမှ)။ ==ရွီးကောက်ပွဲအမျိုးအစားတိ== ဒီမိုကရက်တနိုင်ငံရီးပုံစံများအများဆုံးမာ ရွီးကောက်ပွဲတိစွာ ကွဲပြားခြားနားရေပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ဟိနီကတ်ပြီး၊ လူထုအုပ်ချုပ်မှု တနည်း ပထဝီအနိန်အထားအရ တရားဥပဒေကျင့်သုံးမုရို့၏ ကွဲပြားနေ သောအလွှာတိကို သဖောထားတူညီစီခြင်းဖြစ်တေ။ ပြုလုပ်နီကတ်ရွီးကောက်ပွဲအမျိုးအစားအချို့မာ- * သမ္မတရွီးကောက်ပွဲ * အထွေထွေရွီးကောက်ပွဲ * အောက်ခြီအဆင့်ရွီးကောက်ပွဲ * ကြားဖြတ်ရွီးကောက်ပွဲ * ဒေသအစိပ်အပိုင်းဆိုင်ရာရွီးကောက်ပွဲ * အဖွဲ့ဝင်အသစ်ခန့်အပ်ခြင်း ဆန္ဒခံယူပွဲ တခု (အများဆိုင်နာမ်-ဆန္ဒခံယူပွဲများ) သည် ရွီးကောက်ပွဲတိနန့်ဆက်စပ်နီရေ ဒီမိုကရ်က် တ ပစ္စည်းကိရိယာတခုဖြစ်တေ။ ထိုအထဲမာ မဲဆန္ဒရှင်တိစွာ သီးသန့်အဆိုပြုချက်၊ ဥပဒေ တနည်း မူဝါဒကို အထွေထွေမူဝါဒ တနည်း သတ်သတ်မှတ်မှတ်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တနည်း ပါတီ ရို့အတွက်ထက်ပိုပြီးကေ လက်ခံရေ တနည်း ဆန့်ကျင်သည် ဆိုလိုစွာကို မဲပီးရန်ဖြစ်တေ။ ဆန္ဒခံယူပွဲ တိကို ရွီးကောက်ပွဲ မဲပီးမှုတခုသို့ ပေါင်းထဲ့ထားနှိုင်ရေ တနည်း သီးသန့်ကျင်းပနှိုင်ဗျာယ်း၊ ယင်းကို အခြီခံဥပဒေအပေါ်မူတည်ပနာ အမိန့်ချမှတ်နိုင်ခြင်း တနည်း အလက်သပ်ခံခြင်းဟု ပြောဆိုနှိုင်ရေ။ ဆန္ဒခံယူပွဲတိကို ထုံးစံအားဖြင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့ကတဆင့် အစိုးရတိကခေါ်ယူကျင်းပနှိုင်ရေ ဆိုကေလည်း၊ ဒီမိုကရေစီတိစွာ တိုက် ရိုက်ရွီးကောက်ပွဲများ အတွက် မေတ္တာရပ်ခံရန် နိုင်ငံသားတိအား ခွင့်ပြုထားခြင်းကို စတင်လှုပ်ယှားမှုများ ဟုခေါ်ဆိုရေ။ ဆန္ဒခံယူပွဲတိစွာ ဆွစ်ဇာလန်ပိုင်ယှောင် တိုက် ရိုက်ဒီမိုကရေစီ နိုင်င များမာ အထူး ခေတ်စားနိန်ပြီးကေ အရီးလည်းကြီးရေ။ ယေကေလဲ အခြီခံဆွစ်စံနစ်သည် ကိုယ်စားလှယ်တိနန့် လုပ်ဆောင် နီတုန်းဖြစ်တေ။ ဒီမိုကရေစီ၏ အများဆုံး တိုက်ရိုက်ပုံစံမာ ဇာသူမဆို ဇာအကြောင်း ကြောင့်ဖြစ်ဖြစ် မဲပီးနှိုင်ရေ။ ဒေအကြောင်းအရာရေဆန္ဒခံယူပွဲတိနန့်ဆက်စပ်ပတ်သက်နီပြီး၊ ယေဘူယျ သဘောတူညီရေ ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်ခြင်း၏ ပုံစံကို ယူထားရေ။ ရှီးခေတ်ဂရိပြန်ပနာအောက်မိစရာမာ ဇာသူမဆိုသီးသန့် အကြောင်းအရာတခုကို ယေဘူယျ သဘောတူညီချက် ရဟိရေအထိ ဆွေးနွေးနှိုင်ရေ။ ယေဘူယျ သဘောတူညီချက် လိုအပ်မှုဆိုစွာမာ ဆွေးနွေးမှုတိသည် အချိန်တဗျင်းကြာမြင့်သည်အထိ လုပ်လားနှိုင်ရေဟုဖြစ်တေ။ အမှန်အကန်စိတ်ပါသူတိသည် ဆွေးနွေးမှုမာပါဝင်နှိုင်ဗျာယ်း၊ နောက်ဆုံးမှာ မဲပီးဆုံးဖြတ်ခြင်းစွာ တခုတည်းသောရဟိလာရေ ရလဒ်ဖြစ်တေ။ ဒေစံနစ်မာ အသက်ကန့်သတ်ချက် မလိုအပ်ပါ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ အချေ တိစွာ ထုံးစံအတိုင်း ငြီးငွိ့လာရေကြောင့်ဖြစ်တေ။ ယေကေလဲ ဒေစံနစ်သည် အသေးစားကိစ္စတခုကို အကောင်အထည်ဖော်နေစဉ်အချိန်အထဲသာ ဖြစ်နှိုင်ခြီဟိရေ။ ==ရွီးကောက်ပွဲစံနစ်တိ== ရွီးကောက်ပွဲစံနစ်တိစွာ တိကျသောအခြီခံဥပဒေနန့်အညီ စီစိုင်ဆောင်ရွက်ထားမှုတိ နန့် မဲကို နိုင်ငံရီးဆုံးဖြတ်ချက်သို့ ပြောင်းလဲပစ်ရေ မဲပီးခြင်း စံနစ်တိဖြစ်တေ။ ပထမခြီလှမ်းသည် မဲများရွီတွက်ခြင်းဖြစ်ပြီးကေ၊ ထို့အတွက် အ မျိုးုး မျိုးသော ကွဲပြားခြားနားရေ မဲရွီတွက်ခြင်းစံနစ်တိနန့် လျှို့ဝှက်မဲပီးသောပုံစံတိကို အသုံးပြုရေ။ ယပြီးနောက် မဲပီးခြင်းစံနစ်တိစွာ မှတ်သားရွီတွက်ခြင်း အပေါ် အခြီခံ လို့ရလာရေရလဒ်ကို ဆုံးဖြတ်ပီးရေ။ အများစုဖြစ်ရေစံနစ်တိကို အချိုးအဆ တနည်း မဲအများစု အဖြစ် အမျိုးအစားများ ခွဲခြား နှိုင်ရေ။ အချိုးအဆအမျိုးအစား မာပါဝင်ခြင်းကို ပါတီ-စာရင်း အချိုးအဆ ကိုယ်စားလှယ်ပြုခြင်း နန့် ထပ်ထဲ့သော အဖွဲ့ဝင်စံနစ် ဟုခေါ်ဆိုပြီး၊ မဲအများစုအမျိုးအစားမာ ပါဝင်ခြင်းကို ပထမပန်းဝင်ဗျယ်ဒေး (FPP) (အများစုနန့်ဆိုင်ရေအချိုး) နန့် လုံးဝအများစု ဟုခေါ်ဆိုရေ။ နိုင်ငံတော်တော်များများမာ ကြီးထွားလာရေ ရွီးကောက်ပွဲလှုပ်ယှားမှုများ ဟိနီယား၊ ယင်းရို့စွာ သဘောတူမဲပီးခြင်း ၊ တခေါက်သာလွှဲပြောင်းပီးနှိုင်ရေမဲ ၊ အဂုထပ်မံမဲပီးခြင်း တနည်း ကွန်ဒါဆက် နည်းပညာရို့ဖြစ်တေ။ ပိုပြီးကေအရေးကြီးသော ရွီးကောက်ပွဲတိအား ဓလိ့ထုံးတမ်းနန့်အညီ ရွီတွက်ရေ နည်းများ သုံးစွဲနီတုန်းဖြစ်ရေ အချို့ နိုင်ငံများမာ ဒေနည်းတိစွာ ရွီးကောက်ပွဲအရွီအတွက် စိကေချေအတွက်ရာ စွံကတ်တေ။ ပွင့်လင်းခြင်းနန့် တာဝန်သိမှုသည် ဒီမိုကရက်တစံနစ်၏ အခြီခံအုတ်မြစ်များဟု အမြဲတန်းပိုင် သုံးသပ်နီရေ အချိန်မာ ပယ်မဲသတ်မှတ်အမိန့် နန့် မဲပီးသူတဦး၏မဲပီးခြင်းကျီနပ်မှု ရို့စွာ အမြဲတန်းပိုင် အရေးကြီးသော ခြွင်းချက်တခုဖြစ်တေ။ လျှို့ဝှက်မဲပီးခြင်းစွာ ဆက်စပ်ဗျာယ် ဟိရေ ခေတ်သစ်တိုးတက်မှုတရပ် ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ လျှို့ဝှက်မဲပီးခြင်းစွာ ကြောက်လန့်စီမှုတိကို ဟန့်တားထားရေဖြစ်ပနာ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတရေရွီးကောက်ပွဲအများစုမာ အကျိုင်းအကြပ်ဖြစ်တေဟု ဂုချိန်ခါ စဉ်းစားသုံးသပ်နိကတ်ရေ။ ==ရွီးကောက်ပွဲအခက်အခဲများ== '''ရွီးကောက်ပွဲလိမ်ဝါမှု''' တရား ဥပဒေစိုးမိုးမှု အားနည်းရေနိုင်ငံအများစုမာ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းများဖြစ်ရေ “လွတ်လပ်မျှတမှု” ကို လိုက်မမီရခြင်း၏ အများဆုံးဖြစ်နီကျ အကြောင်းပြချက်မာ လက်ဟိအစိုးရမှ ကြားဝင်နှောက်ယှက်မှု ဖြစ်တေ။ အာဏာသျှင်တိကို လူအများမှ ထုတ်ပယ်ပစ်ချင်ရေစိတ်များ ဟိနီကတ်ကေလေ့ သူရို့စွာ အာဏာဆက်ပနာတည်မြဲစီရန် အုပ်ချုပ်ရီး ( ရဲ၊ စစ်ဥပဒေ၊ သတင်းဖြတ်တောက်ခြင်း၊ ရွီးကောက်ပွဲယန္တရား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကောင်အထည်ဖော်မှု စသည်အနိန်နန့်) အာဏာများသုံးစွဲကတ်တေ။ ဥပဒေပြု အဖွဲ့တခုအထဲဟိ သီးသန့်အဖွဲ့ခွဲ အဖွဲ့ဝင်တိစွာ အများစုအာဏာ တနည်း အင်အားကြီးမားသောအများစုအာဏာကို အသုံးပြုပနာ (ရာဇဝတ်မှုဥပဒေများ၊ တရားဝင်ခြင်း နန့် ဒေသအုပ်ချုပ်ရီးအပါအဝင် ရွီးကောက်ပွဲယန္တရားတိအား အဓိပ္ပယ်ဖော်ဆောင်ခြင်းတိကို ခွင့်ပြုခြင်း) ရွီးကောက်ပွဲတခုကြောင့် ပြိုင်ဘက်အဖွဲ့ခွဲတခုသို့ အာဏာလွှဲပြောင်းပီးရဖို့ကို ကာကွယ်ထားကြ ရေ။ အစိုးရမဟုတ်ရေအဖွဲ့တိစွာလည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တွန်းအားပီးခြင်း၊ နှုတ်အားဖြင့်ကြောက်လန့်စီခြင်း တနည်း ဝါခြင်းရို့ဖြင် ရွီးကောက်ပွဲကိုဝင်ရောက်နှောက်ယှက်နှိုင်ဗျာယ်၊ ယင်းပိုင်ပြုလုပ်ခြင်းစွာ အကျင့်သိက္ခာမဲ့သော ပယ်မဲလုပ်ခြင်း နန့် ရွီတွက်ခြင်း ရလဒ်ကို ဖြစ်စီနှိုင်ရေ။ ရွီးကောက်ပွဲဝါမှုကို စောင့်ကြည့်ခြင်းနန့်အနည်းဆုံးဖြစ်စီခြင်းစွာ လွတ်လပ်ပြီးမျှတရေ ရွီးကောက်ပွဲများ အစိုင်အလာ ကောင်းခဲ့ရေ နိုင်ငံများမာလည်း ဆက်ပနာလုပ်ဆောင်နိန်ရသိမ့်ရေ အလုပ်တခုဖြစ်တေ။ “လွတ်လပ်ပြီးမျှတ” ရေ ရွီးကောက်ပွဲတခုဖြစ်စီရန် ကာကွယ်ရဖို့ ပြဿနာတိမာ ပုံစံအမျိုးမျိုးဟိရေ –နိုင်ငံရီးစကားစစ်ထိုးပွဲဖွင့်ပီးမှု တနည်း မဲဆန္ဒရှင်တိသို့အသိပီးအကြောင်းကြားမှု မဟိခြင်းမဲဆန္ဒရှင်တိကို သတင်းလွတ်လပ်မှု မဟိခြင်း၊ အစိုးရ တနည်း ကော်ပိုရိတ် ထိမ်းချုပ်ထား မှုကြောင့် သတင်းမာ အဂယင့်အဖြစ်မှန် မသိရခြင်း တနည်း သတင်းစာနန့်နိုင်ငံရီးစာစောင်များ အသုံးပြုခွင့် မဟိခြင်း ရို့ကြောင့် ထုတ်ပြန်ချက်တိ တနည်း ကိုယ်စားလှယ် လောင်းများ အကြောင်းကို အားနည်းစွာအသိပီးမှုဖြစ်လီဖို့။ စိတ်ချရရေမြင်ကွင်းများ တနည်း အစိုးရ ဝါဒဖြန့်ချိရီးတိကို သာဇောင်းပီးထားခြင်းနန့် လွတ်လပ်စွာဟောပြောခွင့် ကို အစိုးရမှ ကာဆီးထားလိုက်ရေ။ ==မမျှတရေအုပ်ချုပ်မှုတိ== ဒေကိစ္စမာ မဲဆန္ဒနယ်၏နယ်နမိတ်ကို ပြောင်းလဲထားခြင်း၊ ရာထူးနီရာအတွက် တရားဝင်မှုမှ အတိုက်အခံ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအား မပါဝင်စီခြင်း များပါဟိနှိုင်ဗျာယ်း၊ ရွီးကောက်ပွဲအောင်မြင်မှုအတွက် အနိမ့်ဆုံး အဆင့်တိကို မတရားနည်းလမ်းတကျစီမံထားခြင်းစွာ အချို့လုပ်နည်းလုပ်ဟန်တိဖြစ်တေ။ ရွီးကောက်ပွဲတခု၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားမှုကို သီးသီး သန့်သန့်အဖွဲ့ခွဲ တနည်း ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအား အရေးပီးထားခြင်းနန့် ပြောင်းလဲလားနှိုင်ရေ။ ==ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်မှုတိဖြင့်ဝင်ရောက်နှောက်ယှက်ခြင်း== အာဏာလက်ဝယ်ဟိသူတိသည် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတိကို ဖမ်းဆီးထိမ်းသိမ်းခြင်း တနည်း လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ဖြင်း၊ ဖိနှိပ်ခြင်း တနည်း ယင်းနည်းတူစွာ ရာဇဝတ်မှုမြောက်ရေ ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ မြှောက်ပင့်ပီးလှုပ်ရှားနီရေ ဌာနချုပ်ရုံးတိအားပိတ်ပစ်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားမြှောက်ပင့်ပီးနီရေ အလုပ်သမားတိအား လက်တင်ခြီတင်တနည်းရိုက်နှက်ခြင်း၊ တနည်း အင်အားသုံးအကြမ်းဖက်ခြင်းနန့် မဲပီးသူတိအား ကြောက်လန့်စီခြင်းရို့ကို ပြုလုပ်မည်။ ==ရွီးကောက်ပွဲယန္တရားနန့် ယှုပ်ထွီးစီခြင်း== ဒေအကြောင်းအရာမာ တွေဝေခြင်း တနည်း မဲကို ဇာပိုင်ပီးရမည်ဆိုလိုစွာကိုပြောဆိုလို့ မဲပီးသူတိအား လမ်းမွိ့ခေါ်ဆောင်လားခြင်း၊ လျှို့ ဝှက်မဲပီးခြင်းကိုချိုးဖေါက်ခြင်း၊ မဲရောနှောခြင်း၊ မဲပီးရေစက်တိနန့် ဗလဗွီသတ်စီခြင်း၊ ဥပဒေဖြင့်ပယ်ထားရေ မဲတိကိုဖျက်ဆီးပစ်ခြင်း၊ မဲပီးသူအားဖိနှိပ်ခြင်း၊ ရလဒ်တိကို ဝါလို့ ကိန်းဂဏန်းဇယားများ ချထားခြင်း၊ နန့် ခွန်အားသုံးခြင်းနန့်နှုတ်အားဖြင့်ကြောက်လန့်စီခြင်း ရို့ပါဝင်ရေ။ == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references /> [[Category:ရွီးကောက်ပွဲတိ]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] bnz67p7yghwndyk590yfqvmn3qrprpn 0 6221 21947 2026-10-17T14:10:57Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[ရွိးကောက်ပွဲ]] to [[ရွီးကောက်ပွဲ]] 21947 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ရွီးကောက်ပွဲ]] 9zr1mjobnxk727k9t67zznproy0m406 0 6222 21948 2026-10-17T14:24:49Z Retkhaberi 224 Created page with "နိုင်ငံရီးပါတီတခု ဆိုစွာမာ နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းတခုဖြစ်ပြီးကေ ယေဘုယျအနိန်နန့် ထိုပါတီဝင်အမတ်လောင်းတိကို အဆိုပြုတင်သွင်းပြီး နိုင်ငံတော်၏ အစိုးရရုံး၊ဌာနများမာ နီရာရယ..." 21948 wikitext text/x-wiki နိုင်ငံရီးပါတီတခု ဆိုစွာမာ နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းတခုဖြစ်ပြီးကေ ယေဘုယျအနိန်နန့် ထိုပါတီဝင်အမတ်လောင်းတိကို အဆိုပြုတင်သွင်းပြီး နိုင်ငံတော်၏ အစိုးရရုံး၊ဌာနများမာ နီရာရယူရန်ကြိုးပမ်းလို့ အစိုးရ၏နိုင်ငံရီးလုပ်ငန်းစဉ်တိကိုလွှမ်းမိုးရန် ကြိုးစားနီကတ်သူတိဖြစ်တေ။ ပါတီတိစွာ ပြည်သူတိ၏မဲဆန္ဒကိုရယူရန် စည်းရုံးမြှောက်ပင့်ပီးဟောပြောမှုတိပြုလုပ်ခြင်း၊ပညာရီးဆိုင်ရာအထောက်အကူများပေးခြင်း၊ တနည်း ကန့်ဆန္ဒပြခြင်းများမာပါဝင်ရေ။ ယင်းရို့စွာ အကွဲကွဲအပြားပြားဟိရေ ဦးတည်ချက်၊စိတ်ပါမှုတိအကြားမာ ယာယီညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းပြီး၊ ရည်ရွယ်ရာပန်းတိုင်ကိုယ်စီရို့အတွက် ဟိပြီးသားသဘောတရားများ တနည်း ကြေညာထားရေမူဝါဒလမ်းစဉ်တိအတွက် အထောက်အပံ့ပြုရေလမ်းညွှန်တိကို ထောက်ခံမှုပြုကတ်တေ။ == ဆန္ဒမဲပီးစနစ်တိ == ပါတီနိုင်ငံရီးစနစ်၏ပုံစံကို သတ်မှတ်ရာမာ မဲပီးရွီးကောက်ရေစနစ်ပုံစံရေ အဓိက အချက်တခု ဖြစ်တေ။ ကျန်ပြိုင်ဖက်အားလုံးရရေမဲအရွီအတွက်ထက်ဖြစ်စီ၊ စုစုပေါင်းမဲအရွီအတွက်၏ ထက်ဝက်ထက်ဖြစ်စီ ပိုသောမဲအရွီအတွက်မရကေလေ့မဲအများဆုံးရသူအဖြစ်ဖြင့် ရွီးကောက်ပွဲမာအနိုင်ရခြင်း မဲပီးထောက်ခံရေစနစ်ကို အသုံးပြုရေ နိုင်ငံများမာ နှစ်ပါတီစနစ်ဖြစ်တည်ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ခြေပိုပြီးကေများရေ။ ဥရောပတခွင်ဟိ မဲအရွီအတွက်နန့် အချိုးကျအမတ်နီရာရသော ရွီးကောက်မှုစနစ်ကိုသုံးရေနိုင်ငံများမာ(တနည်း)ဩစတြေးလျ (တနည်း)အိုင်ယာလန်ရို့ကဲ့သို့ မကန်မဝှန်ဦးစားပီးမဲထည့်ရေစနစ်ရို့မာ အများပြည်သူ့ဆိုင်ရာရုံး၊ဌာနများမာ သုံးပါတီ(တနည်း)သုံးပါတီထက်ပိုပြီးကေ ရွီးချယ်ခံရလိဟိရေ။ == တဖက်သတ်ကျသောပုံစံ == တဖက်သတ်ကျသောပုံစံမာ ပါတီအရွီအတွက် နန့် ယင်းပါတီတစ်ခုကျ၏ လွှမ်းမိုး နိုင်မှုရို့ထက်မာမူတည်ပနာ အစိုးရတခုမှ တခုမာ ကွဲပြားရေ။ == တဖက်သတ်မကျခြင်း == တဖက်သတ်ကျခြင်းမဟိရေစနစ် မာ တရားဝင်နိုင်ငံရီးပါတီများ ပါဝင်ခြင်းမဟိ၊ ယင်းအတွက်နန့် ဥပဒေအရ နိုင်ငံရီးပါတီများ အားကန့်သတ်ခြင်း ကို တခါတရီ ရောင်ပြန်ဟပ်ပိုင်ဟိရေ။ ယင်းပိုင်သော တဖက်သတ်ကျခြင်းမဟိရေ ရွီးကောက် ပွဲရို့မာ အမတ်လောင်းတဦးချင်းစီသည် သူ တနည်း သူမ၏ကိုယ်ပိုင် အရည်အခြင်းဖြင့် ဆက်ခံရဖို့ ရုံး၊ ဌာန ရို့အတွက် ရွီးချယ်ခံခွင့် ဟိရေ။ ထိုစနစ်၏ ဥပဒေပြုမှုတိမာ ယေဘုယျအနိန်နန့် သမားရိုးကျပါတီများပေါင်းစည်းမှုသည် ဥပဒေ မားမာ မပါဝင်ပါ၊၊ ဂျော့ဝါရှင်တန် အုပ်ချုပ်ရီးနန့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဥပဒေပြုလွှတ်တော်၏ ရှီးဦး ပထမ အခန်းကဏ္ဍတိစွာ ထိုစနစ်ကိုကျင့်သုံးရေ။ ဝါရှင်တန်သည် သူ၏ နှုတ်ဆက်မိန့်ခွန်းမာ နိုင်ငံရီး ပါတီတိအားလည်း သတိပီးခြင်းပြုခရေ။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမာ Nebraska (နီဘရပ်(စ်)ကာ)၏ အထက်လွှတ်တော် ဥပဒေ ပြုခြင်းစွာ တဖက်သတ်ကျခြင်း မဟိပါ။ ကနိန်ဒါ မာ အနောက်မြောက်ဒေသ နန့် Nunavut (နူရာဗာတ်) ရို့မာ ပိုင် နက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေပြုခြင်းတိစွာ တဖက်သတ်ကျခြင်း မဟိပါ။ နယူးဇီလန် ဟိ Tokelau (တိုကီလျူ) မာ တဖက်သတ်ကျခြင်းမဟိရေ ပါလီမန်တခု ဟိရေ။ မြို့တော်တိနန့် ဒေသန္တရ အစိုးရများ[vague] စွာလေ့ တဖက်သတ်ကျခြင်း မဟိပါ။ ထိုတဖက်သတ်ကျခြင်းမဟိရေ ရွီးကောက်ပွဲတိနန့် အုပ်ချုပ်မှုပုံစံရို့ကို ပြည်နယ် ပြဋ္ဌာန်းချက်ရို့ ပြင်ပမာ ပိုပြီးကေတွိရရေ။[2] တရားဥပဒေအရ နိုင်ငံရီးပါတီတိအား တားမြစ်ခြင်းများ မဟိကေ ပါတီ မပါဝင်ရေ တဖက်သတ်ကျခြင်း မဟိရေစနစ်များအထဲမှ အုပ်စုကွဲတိစွာ နိုင်ငံရီးပါတီတိအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ လားကတ်လိဟိရေ။ == တပါတီ လွှမ်းမိုးမှု == တပါတီစနစ်များ မာ အာဏာထိရောက်စွာ သုံးစွဲခွင့်ကို နိုင်ငံရီးပါတီတခုတည်းကို ဥပဒေအရ ခွင့်ပြုထားရေ။ ပါတီငယ်တိကို တခါတရီ ခွင့်ပြုထားရေ်လည်း ယင်းရို့မာ လွှမ်းမိုးထားရေပါတီ၏ ခေါင်းဆောငမှုကို လိုက်နာလက်ခံဖို့ ဥပဒေပြုထားရေ။ တခါတရီ ယင်းပါတီအထဲဟိ ရာထူးရာခံတိမာ စင်စစ်မာ အစိုးရအထဲဟိ ရာထူးရာခံတိထက်ပင် ပိုအရေးကြီးသော ရာထူးများဖြစ်ကေလေ့ ထိုပါတီသည် အုပ်ချုပ်သူအစိုးရ အဖြစ် အမြဲတထပ် တည်းမကျနိုင်ပါ၊၊ တရုတ်ပြည် အား နမူနာပြနိူင်ရေ။ အရာအနေနန့် ၁၉၃၄ နန့် ၁၉၄၅ အထဲဟိ ဂျာမန်နာဇီ(ဂျာမန် ဆိုရှယ်လစ်) ရို့ကဲ့ သို့သော ဖက်ဆစ် နိုင်ငံတိလေ့ ဟိရေ။ သို့တွက်နန့် တပါတီစနစ်သည် အများအားဖြင့် အာဏာသျှင်စနစ် ၊ ဖိနှိပ်ညှင်းပန်းမှု ရို့နန့်သာ ညီလီရေ။ တပါတီလွှမ်းမိုးမှုစနစ် မာ အတိုက်အခံပါတီတိအားခွင့်ပြုထားပြီးသား အခိုင်အမာတည်ဆောက်ထားရေ ဒီမိုကရက်တ အစိုင်အလာမျိုးပင် ဟိတတ်ရေ။ ယကေလေ့သော့ အရာပါတီများအနေနန့် အာဏာရဟိနှိုင်ရေ အခွင့်အလမ်း အစစ်အမှန် မဟိပါဟု သတ်မှတ်ထားရေ။ တခါတရီ နိုင်ငံရီး၊ လူမှုရီး နန့် စီးပွားရီး အခြီအနီများ နန့် လူထုထင်မြင်ချက် ရို့စွာ အရာပါတီတိ၏ ကျဆုံးခြင်းအတွက် အကြောင်းရင်းများ ဖြစ်တေ။ တခါတရီ ဒီမိုကရက်တ အစိုင်အလာ အခိုင်အမာမဟိရေ နိုင်ငံများမာ ထုံးစံအားဖြင့်လွှမ်းမိုးထားရေပါတီအနေနန့် သူကောင်းပြုနှိုင်ရေ အာဏာ နန့် တခါတရီ မဲဝါခြင်း ရို့ကိုအသုံးပြုကာ အာဏာကို ဆက်ပနာယူထားရန် ဖြစ်နှိုင်ခြီဟိရေ။ ထိုနောက်ပိုင်းကိစ္စမာ လွှမ်းမိုး ခြင်းနန့် တပါတီစနစ်ရို့အကြား အနက်ဖွင့်မှုတိသည်ပင် ဝေဝါးလာလီရေ။ ပါတီလွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်မှုစနစ် ရို့မာ နမူနာအနေနန့် စင်ကာပူ ဟိ ပြည်သူ့လုပ်ငန်းစဉ်ပါတီ နန့် တောင်အာဖရိက ဟိ အာဖရိကအမျိုးသားကွန်ဂရက် ရို့ကို တွိနှိုင်ရေ။ == နိုင်ငံရီးပါတီနှစ်ခု == နှစ်ပါတီစနစ် အသုံးပြုရေ နိုင်ငံများဖြစ်ရေ ဂျမေကာ နန့် ဂါနာ ရို့မာ နိုင်ငံရီးပါတီ နှစ်ခုရို့လွှမ်းမိုးမှု ဩဇာ အတော် ဟိသဖြင့် အရာဇာပါတီတခုမဆို၏ ဂေါင်းစီးအောက်မာ ရွီးကောက်ပွဲ အောင်မြင်မှုကို မဖြစ်နှိုင်သလောက်ပင် ဖြစ်တေ။ ထိုစနစ်မာ ညာတောင်ပံ ညွန့်ပေါင်းပါတီ နန့် ဇာတောင်ပံ ညွန့်ပေါင်းပါတီရို့စွာ နိုင်ငံရီးသဖောထား ကွဲလွဲမှုအဟိဆုံးဖြစ်ကေလေ့ ပါတီနှစ်ခုဟိရေ တိုင်းပြည်များမာ နိုင်ငံရီးပါတီတိစွာ နိုင်ငံရီးသဖောထား ယူဆချက်တိ မျိုးစုံကျယ်ပြန့် ပျံ့နှံ့နိန်ရေ ပါတီတိအားလုံးကို အုပ်မိနိုင်လီရေ။ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]သည် နှစ်ပါတီစနစ်တခုဖြစ်တေဟု ကျကျယ်ပြပြန့် ယူဆကတ်တေ။ အမေရိကန် နိုင်ငံရီး လောကအထဲ သမ္မတစနစ်ကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်စဉ် ကပင် ရှီးရိုးစွဲ (ရီပတ်ဗလစ်ကန်ပါတီ ပိုင်ယှောင်) နန့် ခေတ်သစ် (ဒီမိုကရက်တပါတီ ပိုင်ယှောင်) ပါတီရို့စွာ ချွင်းချက်များအကြားမှ ပိုနီမြဲကြားနီမြဲ ဟိနိန်ခရေ။ တတိယပါတီရို့စွာ ထောက်ခံအားပီးမှုစိကေချေရဟိတတ်ရေ်လည်း ပြိုင်ပွဲများမာ အောင်နှိုင်ရေ အဆင့်ထိ ရောက်မဟပ်ပါခ။ ဗြိတိန် နိုင်ငံစွာလေ့ နှစ်ပါတီစနစ်ကို အသုံးချသောနိုင်ငံတခု ဖြစ်တေဟု ကျကျယ်ပြပြန့် ယူဆကတ်တေမာ ဇာကြောင့်ဆိုကေ သမိုင်းစဉ် တလျှောက်မာ အချုပ်အခြာအာဏာသည် လွှမ်းမိုးသော ပါတီနှစ်ခု (လက်ဟိ လေဘာပါတီ နန့် ကွန်ဆာဗေးတပါတီ) ရို့လက်မာ တလှည့်စီ တည်ဗျာယ်ဟိရေ။ ယကေလေ့ ၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွီးကောက်ပွဲ၏ ရလဒ်မာမူ ကွန်ဆာဗေးတပါတီက ဦးဆောင်သော ညွန့်ပေါင်းအစိုးရမာ ခေတ်သစ် ဒီမိုကရက် ရို့ပါ ပါဝင်ရေကိုတွိရရေ။ လွှတ်တော် အတွင်းမှာ တခြားသော နိုင်ငံရီးပါတီတိနန့် တသီးပုဂ္ဂလိက ပါလီမန်အမတ်များ ကလည်း နီရာ အင်တန်များများယူထားရေကို တွိရရေ။ ပါတီစုံစနစ် ဆိုစွာမာ အစိုးရ ရုံး၊ဌာနများမာ နှစ်ပါတီနန့် အထက်မှ ကိုယ်စားပြု၊ ရွီးချယ်ခံ ကတ်ခြင်းကို ခေါ်ရေ။ ဩစတြေးလျ၊ [[ကနိန်ဒါ]]၊ ပါကစ္စတန်၊ [[အိန္ဒိယ]]၊ အိုင်ယာလန်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဗြိတိန်နန့် နော်ဝေ ရို့စွာ နနောင်းသော နှစ်ပါတီ နန့် အရာ ပါတီငယ်ရို့ပါ ပါဝင်ကိုယ်စားပြုရေ စနစ်ကိုသုံးနီကတ်တေ နမူနာနိုင်ငံများဖြစ်ကတ်တေ။ ပါတီငယ် တနည်း "တတိယ" ပါတီတိစွာ အရာပါတီအကြီးတိအနက်မှ တခုနန့် ပေါင်းပနာကေလည်းကောင်း တနည်း အရာ လွှမ်းမိုးပါတီတိက လွတ်လပ်စွာ ခွဲထွက်ပြီးကေကေလည်းကောင်း ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ မာ တစိတ်တပိုင်းအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ရေ။ အများအားဖြင့် ပါတီသုံးခုထက်ပိုပြီးကေပါဝင်ရေ ကိစ္စရပ်များမာ ပါတီတခုတည်းမှ အာဏာကိုရဟိခြင်းမဟိဘဲ ပါတီတခုနန့် တခုတတူတကွ ပူးပေါင်းပနာ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရများ ကိုဖွဲ့စည်းရေ။ ယင်းမာ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တိကတည်းက အိုင်ယာလန်သမ္မတ နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရီးလောကမာ ပေါ်ပေါက်ခရေ နည်းလမ်းဖြစ်ပြီးကေ ဂျာမနီနိုင်ငံမာ အမျိုးသားနန့် နိုင်ငံတော်အဆင့်၊ အများ နန့်ဆို်င်သော အဆင့်မာ မဲဆန္ဒနယ်အများစုမာလည်း တွိနှိုင်ရေ။ ယင်းချင့်အပြင် အိုင်ယာလန်သမ္မတ နိုင်ငံ ပေါ်ပေါက် လာစဉ်ကပင် ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့ (လွတ်လပ်ရီးပါတီ နန့် အရာတခုဖြစ်ရေ ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တမဟာမိတ်များ) မှ ဦးဆောင်ခြင်းမဟိရေ အစိုးရဆိုပနာ မဟိခဲ့ပါ၊၊ တပါတီ တနည်း နှစ်ပါတီ လွှမ်းမိုးသောစနစ်တိထက် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရအဖွဲ့ နန့် နိုင်ငံရီး အပြောင်းအလဲမာ ပိုပြီးကေလွယ်ကူလီရေ။ [dubious – discuss] == ပါတီ ရန်ပုံငွီ == နိုင်ငံရီးပါတီရို့မာ ပါတီဝင်များ၊ နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ် တူညီရေသူတိနန့် အဖွဲ့အစည်းများ၊ တနည်း ယင်း ရို့၏လှုပ်ယှားမှုများ တနည်း အစိုးရနန့်ဆိုင်ရေ အများပိုင် ရန်ပုံငွီရို့မှ အကျိုးအမြတ်ရရန် စောင့်ဆိုင်းနီသူတိ၏ အလှူငွီဖြင့် ငွီကြေးထောက်ပံ့ထားခြင်း ဖြစ်တေ။ နိုင်ငံရီးပါတီများ နန့် ဂိုဏ်းကွဲများ၊ အထူးအနိန်နန့် အစိုးရမားဟိ ယင်းရို့စွာ အဖွဲ့အစည်းများ၊ စီးပွားရီးလုပ်ငန်းစုများ နန့် ကုန်စွာတိစုပေါင်းအသင်း ရို့ကဲ့သို့သော အထူးအကျိုးအမြတ်ရနှိုင်ရေ အဖွဲ့အသင်းများ ၏ ကိုယ့်လိုရာ ထောက်ခံပီးဖို့ ဆွယ်ခြင်းကို အားတက်သရော ပြုခြင်း ခံရရေ။ ပါတီ တနည်း ပါတီဝင်တိကို မက်လုံးအဖြစ် ငွီနန့် လက်ဆောင်များပီးကတ်တေ။ မဲဆွယ်စည်းရုံးရီးဆင်းခြင်း၏ ကုန်ကျစရိတ်များပြားမြင့်တက်လာသဖြင့် ပါတီရန်ပုံငွီလိုအပ်မှုတိလည်း ပိုပြီးကေတိုးလာ ခရေ။ ဗြိတိန်နိုင်ငံမာ နိုင်ငံရီးသမားတချို့က ပါတီရို့ကို နိုင်ငံတော် မှ ရန်ပုံငွီပီးသင့်ကြောင်း ထောက်ခံပြောဆို လာကတ်တေ။ ယင့်အရာစွာ စိတ်ပါဖွယ်ကောင်းရေ စကားအက်ဖွယ်ရာ ဖြစ်လှာစီရေ အဆိုပြုချက်တရပ် ဖြစ်တေ။ လှူဒါန်းငွီများ စိစိနှံနှံ စစ်ဆီးခြင်း ပိုပြီးကေများပြားလာရေနန့်တတူ အနောက်နိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီစနစ် ပါတီအသင်းဝင်များမာ ရန်ပုံငွီထည့်ဝင်ရခြင်းကာ ရေရှည်မာ ဝန်ထုပ်တခုနှယ် ဖြစ်လာရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ဗြိတိန်နိုင်ငံ နန့် ဩစတြေးလျရို့မာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်အထဲ လူဦးရွီသိသိသာသာ တိုးပွားလာကေလေ့ အထင်ကရပါတီကြီးနှစ်ခုရို့၏ အသင်းဝင်မာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မာ ၁၉၅၀ ခုနှစ် အသင်းဝင် ၁/၈ ထက် လျော့နည်း နေ စွာကို တွိရရေ။ ရွီးကောက်ပွဲအထဲ ပါတီတိနန့် အမတ်လောင်းတိအတွက် လူထုပါးကရန်ပုံဖေ့သာယှာခြင်းစွာ အစိုင်ဒွန်တွဲနီပိုင် ဖြစ်ပြီးကေ တိုးမြဲတိုးဗျာယ်ဟိရေ။ ရန်ပုံငွီ ယှာရာမာ နည်းလမ်းနှစ်သွယ်ဟိပြီးး တိုက်ရိုက်အားဖြင့် ပါတီသို့ငွီကြေးလွှဲအပ် ရယူခြင်းဖြစ်ပြီးကေ အရိပ်ချခြင်းနည်းနန့် နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာများမာ ရွှင့်ထုတ်ခြင်း၊ စာပို့ဝန်ဆောင်မှုရို့သုံးခြင်း ရို့နန့်လည်း အထောက်အပံ့များ ရနှိုင်ရေ။ အေစီအီး ရွီးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ သိကောင်းစရာကွန်ရက်မှရဟိသော နှိုင်းနိူင်းမှု အချက်အလက်တိအရ နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ ကျော်မာ ၂၅% သော နိုင်ငံရို့မာ တိုက်ရိုက်၊အရိပ်ချလို့ အများပိုင် ရန်ပုံငွီရယူခြင်းမဟိ၊ ၅၈%မာ တိုက်ရိုက်ရန်ပုံငွီကောက်ခံပြီး ၆၀%သော နိုင်ငံရို့မာ အရိပ်ချ သောနည်းသုံးလို့ ရန်ပုံငွီကို ရဟိရေဟု တွိရရေ။[6] အချို့နိုင်ငံများမာ နိုင်ငံရီးပါတီတိသို့ တိုက်ရိုက်ရော အရိပ်ချလို့ပါ အထောက်အပံ့ပီးကတ်တေ။ ပါတီအားလုံးသို့ပီးအပ်သော ရန်ပုံငွီမာ ညီမျှစွာပေးခြင်း တနည်း ပြီးခသော စည်းရုံးရီးဆင်းခြင်း၏ ရလဒ်ပေါ်မူတည်ပေးခြင်း တနည်း ရွီးကောက်ပွဲမာ ပါဝင်ရေ အမတ်လောင်း အရွီအတွက်ပေါ်မူတည်ပနာပေးခြင်းရို့ ဟိကတ်တေ။ ပါတီရို့မာ ပုဂ္ဂလိက နန့် အများပိုင်ရန်ပုံငွီများ ရောထား စွာကို တနားတခါ မှီခိုနိန်ရပြီး ယင်းရို့၏ အသုံးစရိတ်ရို့ကို ရွီးကောက်ပွဲခန့်ခွဲရီးအဖွဲ့ သို့တင်ပြဖို့လိုအပ်ရေ။ နိုင်ငံခြားမှအကူအညီ ရို့နန့်လည်း ရန်ပုံငွီကို ရယူနှိုင်ရေ။ ဒီမိုကရေစီစနစ် တိုးတက်ကောင်းမွန်ရန်နန့် ကောင်းမွန်သော အုပ်ချုပ်ရီးကို မြှင့်တင်ပီးရန်အလို့ငှါ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံရို့မှ နိုင်ငံရီးပါတီတိကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလှူသျှင်ရို့မှ ရန်ပုံငွီများပီးအပ်ရေ။ အထောက်အပံ့ရို့မာ ငွီကြေးသတ်သတ် တနည်း ပါတီမူဝါဒများ၊ ပါတီ အခြီခံဥပဒေတိနန့် စည်းရုံးရီးအရည်အသွီးများအပါအဝင် စွမ်းအားဖွ့ံဖြိုးတိုးတက်ရီး ဆောင်ရွက်မှုတိကိုပါ တနားတခါ အထောက်အပံ့ပီးလှာစွာကို တွိရရေ။ မူဝါဒသဘောတရားချင်း ယှက်နွယ်နိန်ရေ ပါတီတိကို ချိတ်ဆက်မှု တိုးတက်လာယောင် ပြုပေးခြင်းစွာ ပါတီတခုအတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမာ ပြုလုပ်ပီးလိဟိရေ ထောက်ပံ့မှုတခုပင်ဖြစ်တေ။ တခါတရီမာ နိုင်ငံရီးပါတီ၏ နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာဦးတည် ရည်မှန်းချက်ရို့ကို ထောက်ပံ့ပေးခြင်းနန့် တိုက်ရိုက်ကူညီမှုမျိုး လည်းပီးရေကို အမေရိကန် အစိုးရမှ ရိုစ့်တော်လှန်ရီး အထဲ နောက်ကွယ်မာ ဂျော်ဂျီရန်ပါတီအားကူညီခရေမျိုးကို တွိရရေ။ လက်ခံသူရို့ဘက်မှ ချမှတ်ထားရေ ရည်ရွယ်ချက်အမျိုးမျိုးအတွက် တိုင်းပြည်များမာ နိုင်ငံရီးပါတီအားလုံးမှ ဆက်သွယ်ရယူနှိုင်ရေ အထောက် အပံ့ တိကို အလှူရှင်မကန်မဝှန်မှ ပြုနိန်ချိန်မာ အရာအလှူရှင်တိမာ ပိုပြီးကေဘက်မလိုက်သော အခြီခံဖြင့်လုပ်ကိုင် ကတ်တေ။ နိုင်ငံခြားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီး အဖွဲ့အစည်းရို့ကဲ့သို့သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးကို ဦးဆောင်အကြံပီး နီကတ်သူ တိကဆိုထားရေမာ အုပ်ချုပ်မှုရီးရာ ကောင်းမွန်တိုးတက်လာစီရန် အလှူရှင်တိ၏ တောင်းဆိုချက်တိနန့် ပတ်သက်ရန် စွမ်းဆောင်ရည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခြင်း၏ တစိတ်တပိုင်းအဖြစ် နိုင်ငံရီးပါတီတိကို အထောက်အပံ့ တိုးပီးရဖို့လို့ ဖြစ်တေ။ == ပါတီတိ၏ အရောင်တိနန့် သင်္ကေတတိ == ယေဘုယျပြောရလျင် ကမ္ဘာအဝှမ်းဟိ နိုင်ငံရီးပါတီရို့စွာ သူရို့ဇာသူဇာဝါဟူစွာကို ခွဲခြားနိုင်စီရန် အရောင်တိနန့် ပြလေ့ဟိကတ်တေ။ အထူးအနိန်နန့် ရွီးကောက်ပွဲများ ပြုလုပ်နေစဉ်များမာ မဲပီးသူရို့မှ မှတ်မိသိဟိစီရန် ဖြစ်တေ။ ကွန်ဆာဗေးတပါတီ သည် အများအားဖြင့် အပြာ တနည်း အနက် ကိုသုံးလေ့ဟိရေ။ ပန်းရောင် သည် တခါတရီ အစွန်းရောက်မဟုတ်ရေ ဆိုရှယ်လစ် ရို့ကိုရည်ညွှန်းရေ။ အဝါ ကို လစ်ဘရယ် ပါတီဝင် တနည်း ရှီးရိုးစွဲ လစ်ဘရယ်ပါတီဝင် ရို့ အတွက်သုံးရေ။ အရဲ သည် အများအားဖြင့် လက်ဝဲသမား၊ ကွန်မြူနစ် တနည်း ဆိုရှယ်လစ် ပါတီဝင်တိကို ကိုယ်စားပြုရေ်လည်း ဥရုဂွေး ဟိ "ကော်လိုရာဒိုပါတီ" (အရဲ ရောင်ပါတီ) သည် နိုင်ငံရီးအရ ကွန်ဆာဗေးတပါတီ ဖြစ်တေ။ ထိုကိစ္စမျိုးမာ အရဲရောင်သုံးစွဲမှုကို ပါတီ တည်ထောင်မှုမှ လာခြင်းဖြစ်တေ။ ထိုနည်းတူ အမင်ရိကားဟိ ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီသည် အရဲရောင်ဖြင့် ဖော်ပြ ထားရေ။ အစိမ်းရောင် သည် အစိမ်းရောင်ပါတီများ၊ အစ္စလမ် ပါတီတိနန့် အိုင်းရစ်ရီပတ်ဗလစ်ကန် ပါတီရို့၏ အရောင် ဖြစ်တေ။ လိမ္မော်ရောင်စွာ တခါတရီ အမျိုးသားရီးအရောင်ဖြစ်တေကို နယ်သာလန်၊ အစ္စရေးမာ လိမ္မော်ရောင်စခန်း တနည်း အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်း ဟိ ပြည်ထောင်စုဖွဲ့ရီးထောက်ခံအားပီးသူ အာလ် စတားများ မာ တွိရရေ။ ယူကရိန်း ပိုင်ယှောင် နိုင်ငံမျိုးမာ ယင်းသည် ပြည်လည်တည်ထောင်ရီး အရောင် ဖြစ်တေ။ အယင်ခေါက်က ခရမ်းရောင် ကို တော်ဝင် အရောင် (အဖြူရောင်ပိုင်ပင်) အဖြစ် သတ်မှတ်ခပြီး ဒေနိ ခေတ်မာမူ ယင်းကို အမျိုးသမီးများပါတီရို့မာ သုံးလေ့ဟိရေ။ အဖြူရောင်စွာလေ့ အမျိုးသားရီးနန့် သက် ဆိုင်ရေ။ "ခရမ်းရောင်ပါတီ" အစ္စရေး အမျိုးနာမည်ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားမှုမဟိရေ ပါတီရို့ကို သတ်မှတ် အဆိုပြုရာ မာ သုံးရေ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမာ ကြားနီပါတီအဖြစ်သတ်မှတ်သည်၊ (ဇာကြောင့်ဆိုကေ ခရမ်း ရောင်သည် အဓိကပါတီတိ၏ အရောင်များဖြစ်ရေ အရဲ နန့် အပြာရို့ ရောစပ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ကြောင့်ဖြစ် ရေ။) ယင်းချင့်အပြင် ယင်းသည် "ငြိမ်းချမ်းရီး နန့် ချစ်ခြင်းပါတီ"ကိုပြသော ပြယုဂ်အဖြစ်လည်း စံပြုရေ။ ယင်းမာ အစိမ်းရောင်ပါတီ နန့် သဘောတရားခြင်း တူစွာမာ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နှိုင်ရေ။ အနက်ရောင်စွာ ယေဘုယျအနိန်နန့် ဖက်ဆစ် ပါတီရို့နန့်ဆက်နွယ်ပြီး ဘာနီတိုမူဆိုလီနီ ၏ အနက်ရောင်ရှပ် ပါးသို့ ပြန်လားကာ မင်းမဲ့ဝါဒ ရို့နန့်လည်း ဆက်နွယ်ရေ။ ယင်းအတူ အညို ရောင်သည် နာဇီစနစ် နန့်ဆက်နွယ် စွာကို နာဇီပါတီ ၏ ယူနီဖောင်း အညိုဝတ် မုန်တိုင်းတပ်သားတိ ကို ကြည့်လို့သိနှိုင်ရေ။ အမေရိကန်ဟိ နိုင်ငံရီး အရောင်များ သုံးစွဲမှုကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမှ သတ်မှတ်ချက်တိနန့် ကွဲပြားဗျာယ်ဟိရေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်ကပင် အရဲရောင်သည် လက်ယာသမားများ ဖြစ်ရေ ရီပက်ဗလစ်ကန်ပါတီ ၏အရောင်ဖြစ်လှာပြီး အပြာရောင်သည် လက်ဝဲသမားရို့၏ ဒီမိုကရက်တပါတီ အတွက်ဖြစ်နီရေ။ ယကေလေ့ အရာတိုင်းပြည်တိ၏ နိုင်ငံရီးဆိုင်ရာအရောင်သတ်မှတ်ချက်တိ နန့်မတူညီရေမာ ပါတီတိက ထိုအရောင်တိကို ရွီးချယ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ယင်းမာ ၂၀၀၀ ခုနှစ် ရွီးကောက်ပွဲ ရလဒ်များသတင်းထုတ်ပြန်ချက် နန့် တရားဝင်ပြန်တမ်းတိက အသုံးများသော အရောင်အဖြစ် ရောက်လားခြင်းဖြစ်တေ။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်ရွီးကောက်ပွဲ မရောက်ခင်က မီဒီယာရို့မှ သမ္မတရွီးကောက်ပွဲ ကာလတခုကျမာ ဇာပါတီမှ ဇာအရောင်ကို တလှည့်စီကိုယ်စားပြုစွာကို ဖော်ပြကတ်တေ။ ထိုနှစ်မာ အရောင်နန့်ပတ်သက်ပနာ အထူးသတိထားရဖို့ဖြစ်တေ၊ ယင်းမာ နောက်တခေါက် ရွီးကောက်ပွဲမာ ယှုပ်ထွီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စီရား လည်ပတ်မှုတိ ရပ်တန့်စီနှိုင်ရေ။ ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ၏ သင်္ကေတ မာအများအားဖြင့် နှင်းဆီ နီကို လက်သီးဆုပ်မာ ကိုင်ထားရေပုံဖြစ်တေ။ ကွန်မြူနစ် ပါတီ မာ တူ အလုပ်သမားရို့အား ကိုယ်စားပြုဖို့၊ တင်းစိုင် မာ လယ်သမားရို့ကို ကိုယ်စားပြုဖို့ တနည်း လူတန်းစားနှစ်ရပ်လုံးကို တချိန်တည်းမာ ကိုယ်စားပြုဖို့ တူနန့်တင်းစိုင် ကို ပါထည့်သွင်းအသုံးပြုရေ။ နာဇီဝါဒီ ၏ သင်္ကေတမာ စကြာ တနည်း "hakenkreuz" "(ဟေကန်ခရု(ဇ်)) " ဖြစ်ပြီးကေ လွန်လီဗျာယ်းသော ရှီးခေတ်မှ ဖြစ်ကေလေ့ ယင်းကိုတလောကလုံးမှ အမုန်းတရားဝါဒီအုပ်စုတိအတွက် ရည်ရွယ်သုံးစွဲကတ်တေ။ မဲဆန္ဒသျှင်ရို့မာ ပညာတတ်များမဟုတ်ကြရေအခါမျိုးမာ သင်္ကေတ တိစွာ ကကောင်းအရေးကြီးလှရေ။ ၂၀၀၅မာ ကျင်းပသော ကင်ညာအခြီခံဥပဒေ ပြည်လုံးကျွတ်မဲဆန္ဒခံယူပွဲမာ အခြီခံဥပဒေကို ထောက်ခံရေ သူတိအတွက် သင်္ကေတအဖြစ် နပျိုးသီး ကိုသုံးခကတ်ပြီး "ငြင်းဆိုခြင်း" အတွက် လိမ္မော်သီး ကို သုံးခရေ။ == နိုင်ငံရီးပါတီတိ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများ == ၁၉ နန့် ၂၀ ရာစုအတွင်းမှာ အမျိုးသားနိုင်ငံရီးပါတီတိစွာ တူညီရေနိုင်ငံရီး အမြင်တိအရ အပြည်ပြည်ဆိုင် ရာ အဖွဲ့အစည်းတိအဖြစ်သို့ ဖွဲ့စည်းခကတ်တေ။ မှတ်သားဖွယ် နမူနာတိမာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအလုပ်သမားများအစည်းအရုံး (ပထမဆုံးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အဖြစ်ခေါ်ဆို) ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆိုရှယ်လစ်များ (ဒုတိယမြောက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အဖြစ်ခေါ်ဆို) ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကွန်မြူနစ်များ (တတိယမြောက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အဖြစ်ခေါ်ဆို) နန့် စတုတ္ထမြောက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖြစ် အလုပ်သမားလူတန်းစားပါတီ တနည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလစ်ဘရယ် (အဝါ)၊ Hizb ut-Tahrir (ဟဇ် အက်-တဟီရာ)၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာခရစ်ယာန်ဒီမိုကရက်တ နန့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဒီမိုကရက်သမဂ္ဂ (အပြာ) ရို့ဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာအစိမ်းရောင်ပါတီများ မှ တအောင့်လောက်ကပင် ကမ္ဘာစိမ်းစိမ်းကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်လိုက်ရေ။ အပြည် ပြည်ဆိုင်ရာဆိုရှယ်လစ်များ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလစ်ဘရယ်တိနန့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဒီမိုကရက်သမဂ္ဂ ရို့အား လုံးမာ လန်ဒန် မာ အခြီပြုကတ်တေ။ ၁၉၄၅ အီတလီမာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကွန်မြူနစ်ပါတီကို တည်ထောင်ခပြီးကေ ၁၉၇၄ မှစပြီးကေ ဌာနချုပ်ကို ဖလောရင့်စ် မာထားဟိပြီးး နိုင်ငံ ၆ နိုင်ငံမာ ဌာနခွဲများချထားကာ ကမ္ဘာအနှံ့ ပါတီ ကိုချဲ့ထွင်ခရေ။ အချို့ နိုင်ငံများ (နမူနာ- ဟောင်ကောင်) ရို့မာ ဒေသတွင်း နန့် နိုင်ငံရပ်ခြားဟိ နိုင်ငံရီး အဖွဲ့အစည်းများ ချိတ်ဆက်မှုကို တရားမဝင်ကြောင်းကြေညာခြင်းနန့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံရီးပါတီတိကိုလည်း တရားမဝင်ကြောင်းထိရောက်စွာ ကြေညာမှုပြုရေ။ [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီးပါတီ]] 6mbvrozyxxoz5edffm1tsq4mqj0j6jm 0 6223 21949 2026-10-17T14:30:40Z Retkhaberi 224 Created page with "အာဏာရအစိုးရကို တရားဝင်ဆန့်ကျင်ပိုင်ခွင့်ဟိရေအဖွဲ့ကို အတိုက်အခံလို့ ခေါ်ရေ။ တိုင်းပြည်ကိုသစ္စာဟိပြီး အာဏာရအစိုးရကိုရာ ဆန့်ကျင်သူကို သစ္စာဟိအတိုက်အခံ Loyal Opposition ဟု ခေါ်ပါရ..." 21949 wikitext text/x-wiki အာဏာရအစိုးရကို တရားဝင်ဆန့်ကျင်ပိုင်ခွင့်ဟိရေအဖွဲ့ကို အတိုက်အခံလို့ ခေါ်ရေ။ တိုင်းပြည်ကိုသစ္စာဟိပြီး အာဏာရအစိုးရကိုရာ ဆန့်ကျင်သူကို သစ္စာဟိအတိုက်အခံ Loyal Opposition ဟု ခေါ်ပါရေ။ အတိုက်အခံစွာ တနိမာ အစိုးရဖွဲ့မည်ဖြစ်ပနာ မမြင်ရရေအစိုးရ shadow government လို့လေ့ အင်္ဂလန်မာခေါ်ရေ။ သစ္စာဟိအတိုက်အခံဆိုရေ ဝေါဟာရရေ အိန်းဂလိချ်နိုင်ငံရီးစနစ်မှ ထွက်ပေါ်လှာခြင်းဖြစ်တေ။ (၁၈) ရာစုမာ နိုင်ငံရီးပါတီများ အင်္ဂလန်မာ စတင်ပေါ်ထွက်လှာစဉ် အတိုက်အခံဆိုရေစကား ပေါ်ပေါက်လာစွာ ဖြစ်ပနာ အနှစ်သုံးရာခန့် ဟိနီပါဗျာ။ ယင်းခါက ဘုရင်ကို သစ္စာဟိပြီး အာဏာရအစိုးရကို အတိုက်အခံလုပ်သဖြင့် ဘုရင့်သစ္စာခံအတိုက်အခံ Majesty’s Loyal Opposition ဖြစ်လှာ၏။ အတိုက်အခံ၏ တာဝန်သည် အစိုးရ၏ အပြစ်အနာအဆာကို ဖော်ထုတ်ဝီဖန်တိုက်ခိုက်ရုံရာမကဘဲ အစိုးရနန့် ပူးတွဲဆောင်ရွက်စွာလေ့ဟိ၏။ ယကေလေ့ အစပိုင်းမာ ရင့်ကျက်မှုနည်းသိမ့်ယင့်အတွက် အစိုးရလုပ်သမျှကို ဆန့်ကျင်ခြင်းစွာ အတိုက်အခံ၏ တာဝန်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုမျိုးလည်း ဟိရေ။ နိုင်ငံတော်လုံချုံရီးနန့် ပတ်သက်လာကေ အစိုးရကို အတိုက်အခံက ထောက်ခံတတ်ရေ။ နမူနာ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာ (၁၁) ရက်နိက နယူးရောက်နန့်ဝါရှင်တန်ကို အကြမ်းဖက် သမားတိုက်ခိုက်မှုနန့်ပတ်သက်ပြီး သမ္မတ ဘုရှ်ကို ထောက်ခံသော အတိုက်အခံဒီမိုကရက်ပါတီဝင်များ ယင်းခါက ဟိလာစွာကို တွိရ၏။ သဖောထားကွဲလွဲမှုကို လက်ခံရေ-agree to disagree တနည်း agreeing to disagree ဆိုရေ အိန်းဂလိချ် စကားသည် (၁၈) ရာစု အိန်းဂလိချ်နိုင်ငံရီးလောကမှ ပေါ်ထွက်လှာခြင်းဖြစ်တေ။ စကားအက်ကြရေအခါမာ တဦး အမြင်ကို တဦးက သဘောမတူကေလေ့ ဧပိုင် ကွဲပြားနိန်ရေ အမြင်တိဟိပါယင့်ကို လက်ခံပြီး ပဋိပက္ခမဖြစ်ဘဲ အဆင်ပြေအောင် စခန်းလားကတ်ဖို့ သဘောတူခြင်းဖြစ်တေ။ ဒေစကားကို ဖန်တရာတေအောင် သုံးနီကတ်ကေလေ့ နားလည်ရန် မလွယ်ပါ။ အတွိအကြုံနန့် ပညာအခြီခံ ဗဟုသုတကိုလိုက်လို့ ပြဿနာတခုကို မြင်ပုံခြင်း ကွဲပြားခြားနားကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် အချက်အလက်တခုကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရာမာလည်း ကွဲပြားလားကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဧပိုင် အမြင်ကွဲပြားရရေ အကြောင်းရင်းကို လိလာဆန်းစစ်ရန် လိုရေ။ အမြင်ကွဲပြားသူကို ပြစ်တင်စရာမလိုပါ။ ယင်းကို နားလည်ဖို့သာ ကြိုးပမ်းရပါဖို့။ ယေပိုင်မှကေ ကွဲလွဲမှုကို လက်ခံနှိုင်ရေ အရည်အသွီးဟိလာမည် ဖြစ်လီရေ။ သဘောမတူကတ်ကြောင်း ရိုးသားစွာ ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခြင်းစွာ တိုးတက်မှုဟိလာစွာကို ပြသရာရောက်တေလို့ အိန္ဒိယဂေါင်းဆောင် မဟတ္တမဂန္ဒီ ပြောဖူးပါရေ။ ပါဝင်လုပ်ကိုင်သူ၏ ကွဲလွဲသော သဖောထားကို နားလည်ယောင် ကြိုးစားခြင်းနန့် ယင်းဧ့ဆန့်ကျင်မှုကို ပျက်ပြယ်စီရေ။ စီမံကိန်းချရာမာ စာရွက်ပေါ်မာကောင်းပိုင် လက်တွိအကောင်အထည်ဖော်ရာမာ ကောင်းရန်မလွယ်ပါ။ ဒေနီရာမာ ကိုယ့်အဖွဲ့ဝင်၏ ဝေဖန်သုံးသပ်မှုသည် အလွန်အဖိုးတန်၏။ ကိုယ့်အားနည်းချက်ကို သူတိမမြင်မီ သိဟိနိုင်ခြင်းစွာ ဝေဖန်ခံနိုင်မှု၏ တန်ဖိုးပင်ဖြစ်တေ။ သဖောထားကွဲလွဲမှုကို ပြေလည်ယောင်ဆွေးနွေးပြီး လုပ်ကိုင်သူတိသည် အချင်းချင်း နားလည်မှုပိုရကတ်ပြီး အပြန်အလှန်ယုံကြည်မှုလည်း ပိုပြီးကေနနောင်းလာတတ်ရေ။ မကျီနပ်မှုကို ကွယ်ဝှက်သော အဖွဲ့အစည်းမာမူ အချင်းချင်း ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ရန် ခက်ခဲတတ်ရေ။ ရိုးရိုးသားသားကွဲလွဲရေ သဖောထားကို ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခွင့်ရ သော အဖွဲ့အစည်းတိစွာ အားကောင်းရေကို တွိရ၏။ အဖွဲ့ဝင်များ နားလည်မှု ဟိလီလီ အဖွဲ့ကလေ့ အားကောင်းလီလီဖြစ်လာရေ။ ယကေလေ့သော့ ရိုးသားသော သဖောထားကွဲလွဲမှုနန့် ထိပ်တိုက်တွေ့သော သဖောထားကွဲလွဲမှုသည် ကွာခြားပါ၏။ ထိပ်တိုက်တွေ့သော သဖောထားကွဲလွဲမှုသည် အာဃာတဖြင့် အပြစ်ရှာပိုင် ဖြစ်နီသဖြင့် ဇာသူကမျှ ကြိုက်မည် မဟုတ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ့် ယုံကြည်မှုအားနည်းပြီး ဘဝလုံခြုံမှုမဟိသူစွာ ကွဲလွဲသော သဖောထားကို တင်ပြရာမာ ထိပ်တိုက်တွိပြီးကေ ရန်လုပ်ပိုင် ပြုမူတတ်ရေ။ သဖောထားကွဲလွဲမှုကို မကျော်လွှားနှိုင်ရေ အုပ်စုသည် လုပ်ငန်းရည်ရွက်ချက်ကို ထိရောက်စွာ အကောင်အထည် ဖော်နှိုင်ဖို့မဟုတ်။ ရိုးသားသော သဖောထားကွဲလွဲမှုစွာ စည်းရုံးရီးကို ပိုပြီးကေအားကောင်းစီလို့ ထိပ်တိုက်တွေ့သော သဖောထား ကွဲလွဲမှုကိုမူ စည်းရုံးရီးကို ပျက်စီးစီရေ။ နားလည်မှုနန့် ယုံကြည်မှုကို မရယူနိုင်သဖြင့် အဖွဲ့အထဲ ဂိုဏ်းကွဲ တိနန့် သူ့လူကိုယ့်ဘက်သားတိကို ပေါ်ပေါက်စီရေ။ ဆုံးဖြတ်ချက်ချရာမာ အဖွဲ့ဝင်အားလုံး၏ ရာခိုင်နှုန်းပြည့် ထောက်ခံမှု မရနှိုင်တော့ပါ။ ထိုကြောင့် ရိုးသားသော သဖောထားကွဲလွဲမှုကို တင်ပြနိူင်ဖို့ အခြီအနီကို ဒီမိုကရေစီဂေါင်းဆောင်ပိုင်းက ဖန်တီးပီးရဖို့ ဖြစ်လီရေ။ [[Category:နိုင်ငံရီး]] n5q6ahwowp5hqr6jxbzox2qsj427i9f 0 6224 21950 2026-10-17T14:44:14Z Retkhaberi 224 Created page with "[[File:Hluttaw Complex, Naypyidaw.jpg|thumb|နီပြည်တော်ဟိ လွှတ်တော်အဆောက်အဦ ]] '''လွှတ်တော်'''ဆိုစွာမာ [[တိုင်းပြည်]]တခု အတွက် [[ဥပဒေပြုရီး အာဏာ]]ကို ကျင့်သုံးရာနီရာဌာန ဖြစ်တေ။ [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်ကျင့်သုံးရေဖြ..." 21950 wikitext text/x-wiki [[File:Hluttaw Complex, Naypyidaw.jpg|thumb|နီပြည်တော်ဟိ လွှတ်တော်အဆောက်အဦ ]] '''လွှတ်တော်'''ဆိုစွာမာ [[တိုင်းပြည်]]တခု အတွက် [[ဥပဒေပြုရီး အာဏာ]]ကို ကျင့်သုံးရာနီရာဌာန ဖြစ်တေ။ [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်ကျင့်သုံးရေဖြစ်စီ၊ မကျင့်သုံးရေဖြစ်စီ [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] ပြဋ္ဌာန်းထားရေ နိုင်ငံတိုင်းမာ လွှတ်တော် တနည်း လွှတ်တော်အသွင်ဆောင်သော အစုအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းထားလိ့ဟိရေ။ ဗြိတိန်နိုင်ငံမာ ထင်ရှားရေ ပါလီမန်လွှတ်တော်ဟိကေလေ့ ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေမဟိပါ။ မြန်မာ့သမိုင်းကြောင်းအရ လွှတ်တော်ဆိုစွာမှာ မင်းဧကရာဇ်ကပီးရေ အမိန့်၊ ဥပဒေတိကို အတည်ပြုထုတ်ပြန်ထိမ်းသိမ်းရာ၊ ယင်းတက်စား နိစ္ဓဒူဝတိုင်းပြည်ရီးရာတိကို ဘုရင့်နာမည်ဖြင့် စုလွှတ်ထိမ်းကြောင်းရာ ရှေးမြန်မာ ဘုရင်စနစ်၏အစိုးရ ကဏ္ဍတခုဖြစ်ခရေ။ ယေကေလေ့ ဒေနိခေတ်လူထုတက်စားပြု လွှတ်တော်တိကဲ့သို့ ဘုရင့်အာဏာကို ထိရောက်စွာထိန်းကြောင်းနှိုင်ရေ အနိန်အထားမဟုတ်ခဲ့ပါ၊၊ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်း == သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ လွှတ်တော်ရို့၏ အစ မာ ဒီမိုကရေစီ စနစ်နန့် တတူ မွီးဖွားလာခြင်း ဖြစ်တေ။ အေသင် မြို့ပြနိူင်ငံမာ ဒီမိုကရေစီ စနစ်ကို ကျင့်သုံးစဉ်က လွှတ်တော်အဖြစ် ရွီးကောက်ခံ နိုင်ငံသား ကိုယ်စားလှယ်တိက တက်ရောက်ပြီး နိုင်ငံ့ ရီးရာတိကို ဆွေးနွေး အဖြီရှာရေ နီရာအဖြစ် သတ်မှတ်တေ။ မူလအစက တည်နီရာ နိန်ရာတကျ မဟိပဲ မြို့တွင်း ဈီးထိပ်ဟိ မြီကွပ်လပ်ကြီးမာ ဆွေးနွေးကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဆွေးနွေးပွဲ ([[ဖိုရမ်]]) ဆိုရေ အသုံးအနှုံးမာ [[ဂရိဘာသာ]]အနိန်နန့် မြီကွပ်လပ် ဖြစ်တေ။ နောင်မာ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာမာ ဒီမိုကရေစီ ပြန်ပနာ ထွန်းကားလာခြင်းနန့်အတူ တိုင်းပြည်၏ ဥပဒေပြုရီး အာဏာအတွက် ပြည်သူ့ ကိုယ်စားလှယ်တိနန့် လွှတ်တော်များ ဖွဲ့စည်းပါလတ်တေ။ လွှတ်တော်ကို [[အိန်းဂလိချ်ဘာသာ]]အားဖြင့် ပါလီမန် လို့ ခေါ်ပါရေ။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်]] ကျင့်သုံးရေဖြစ်စီ၊ [[သမ္မတစနစ်]]ကျင့်သုံးရေဖြစ်စီ နိုင်ငံအင်တန်များများမာ [[လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စနစ်|လွှတ်တော်နှစ်ရပ်]] ထားဟိကတ်တေ။ လူဦးရွီ အချိုးအစား အလိုက် သတ်မှတ်ရေ မဲဆန္ဒနယ်မြီတိက ရွီးကောက်ရေ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ရေ လွှတ်တော်ကို အောက်လွှတ်တော် လို့ ခေါ်ကာ နယ်မြီဒေသ၊ ပြည်နယ်အလိုက် ရွီးကောက်ခံရရေ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ရေ လွှတ်တော်ကို အထက်လွှတ်တော် ဟုခေါ်ကတ်တေ။ အထက်လွှတ်တော်၊ အောက်လွှတ်တော် ဟူရေ အသုံးအနှုံးတိမာ သတ်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံတိက ပြဋ္ဌာန်းရေ နာမည်မဟုတ်ဘဲ လူအများ နားလည်စီရန် အလွယ်ချေ ခေါ်ရေ အသုံးအနှုံးတိရာဖြစ်တေ။ ဥပမာအနိန်နန့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ အထက်လွှတ်တော်ကို "ဆီးနိတ်" ဟုခေါ်ပြီးကေ "အောက်လွှတ်တော်"ကို "ဟောက်စ် အော့ဖ် ရီပရီဆန်းတတ" (House of Representatives) (တနည်း) "ဟောက်စ်" ဟုခေါ်ကြကာ လွှတ်တော် နှစ်ရပ်ပေါင်းကို "ကွန်ဂရက်" (Congress) ဟုခေါ်ရေ။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အတွက် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ အသစ်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်ရေ [[မြန်မာ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံ ဥပဒေ]]အရ အောက်လွှတ်တော်ကို "[[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]" လို့လေ့ကောင်း၊ အထက်လွှတ်တော်ကို "[[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]" လို့လေ့ကောင်း၊ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပေါင်းကို "[[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]]"ဟု သတ်မှတ်ရေ။ ယကေလေ့ လူဦးရွီ နည်းပါးပြီး နယ်မြီဧရိယာ ကျိုင်းမြောင်းရေ နိုင်ငံတိနန့် [[တပါတီစနစ်]] ကျင့်သုံးရေ နိုင်ငံများမာမူ လူဦးရွီ အချိုးအစား အလိုက် သတ်မှတ်ရေ မဲဆန္ဒနယ်မြီတိက ရွီးကောက်ရေ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ရေ လွှတ်တော် တရပ်တည်းရာ ဟိတတ်ကတ်ရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ မာလည်း ၁၉၈၈ မတိုင်မှီ မ.ဆ.လ ပါတီမှ အုပ်ချုပ်စဉ် ကာလက ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဆိုပနာ လွှတ်တော်တရပ်သာ ဟိခရေ။ == အာဏာခွဲဝီမှု == လွှတ်တော် နှစ်ရပ်အတွက် အာဏာများ ခွဲဝီပီးပုံ၊ လုပ်ငန်းတာဝန်နန့် သက်တမ်း မာ တနိုင်ငံနန့် တနိုင်ငံ အနည်းနန့် အများ ကွဲပြားသဖြင့် တရားသီပြောပနာမရနှိုင်ပါ။ ယင်းပိုင်ဖြစ်ရစွာမှာ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတိအရ အာဏာ ခွဲဝီ ပီးထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ နိုင်ငံအများစုမာမူ ပြည်သူရို့နန့် ပိုနီးစပ်ခြင်း၊ ရွီးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ် ပိုပြီးကေများခြင်း ရို့ကြောင့် အောက်လွှတ်တော်မာ အာဏာ ပိုကြီးလိဟိရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ် ကျင့်သုံးရေ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ အောက်လွှတ်တော်သည် ဝန်ကြီးချုပ်ရွီးကောက်ရာမာ အဆုံးအဖြတ်ပီးနှိုင်ရေအထိ အာဏာဟိရေကိုတွိရရေ။ == လုပ်ငန်းတာဝန်တိ == လွှတ်တော်တိ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်တိမာ ယေဘုယျအနိန်နန့် ဥပဒေတိကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ လုပ်ငန်း ကော်မတီများ ဖွဲ့စည်းပြီး သက်ဆိုင်ရာ ကော်မတီ အလိုက် ထိန်းသိမ်းရီး၊ စစ်ဆီးရီး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း (ဥပမာအနိန်နန့် လွှတ်တော်၏ နိုင်ငံခြားရီး ကော်မတီ၊ ကာကွယ်ရီး ကော်မတီ၊ စီးပွားရီး ကော်မတီ)၊ [[အစိုးရ]] ဝန်ကြီးဌာနတိနန့် စီးပွားရီး လုပ်ငန်းတိ၏ အားနည်းချက်နန့် အဂတိလိုက်စားမှုတိကို စစ်ဆီး ဖော်ထုတ် ဟန့်တားခြင်းရို့မာ တူညီမှုဟိကတ်တေ။ ယင်းအပြင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ပြဋ္ဌာန်းထားသိမ့်ကေ လွှတ်တော်စွာ သမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ်တိကို ရွီးကောက်ပီးဖို့ တာဝန်ဟိရေ။ ထို သမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ်ရို့က တင်သွင်းလာရေ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးတိကို စိစစ်လို့ အဆုံးအဖြတ် မဲပီးကာ ထောက်ခံခြင်း၊ ကန့်ပယ်ချခြင်းရို့ကို ပြုလုပ်ပီးရရေ။ == သက်တမ်း == လွှတ်တော်တရပ်ရေ သက်တမ်းမာ လွှတ်တော်ထက်မာ သတ်မှတ်ခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ [[လွှတ်တော်အမတ်]]တိ၏ သက်တမ်းသာ ဖြစ်တေ ဟုဆိုနှိုင်ရေ။ နိုင်ငံအများစုမာ လွှတ်တော်၏ သက်တမ်းမာ ၄ နှစ်ဖြစ်ပြီးကေ ထိုထက်လည်း ပိုပြီးကေဟိတတ်ရေ။ လွှတ်တော်အမတ် တဦးအနိန်နန့် အကြိမ် အရွီအတွက် အကန့်အသက်မဟိ ပြည်သူရို့ လက်ခံ ယုံကြည် နီသရွိ ရွီးကောက်ခံနှိုင်ရေ။ == လွှတ်တော် ဖျက်သိမ်းခြင်း == လွှတ်တော်သည် သမ္မတ (သို့) ဝန်ကြီးချုပ် ကတင်သွင်းလာရေ ဥပဒေမူကြမ်းကို မဲပီးကာ ၃ ကြိမ်လုံးလုံး ပယ်ချနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် လွှတ်တော်သည် သမ္မတ (သို့) ဝန်ကြီးချုပ်တိနန့် မသင့်မြတ်သော အခြီအနီ ရောက်လှာလျှင် သမ္မတ (သို့) ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေက အပ်နှင်းထားရေ အခွင့်အာဏာအရ လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းပြီး လွှတ်တော် အသစ် ပြန်ပနာ ဖွဲ့စည်းဖို့အတွက် ရွီးကောက်ပွဲတိကို ကျင်းပရရေ။ == နိုင်ငံတချို့မှ ထင်ရှားရေ လွှတ်တော်နာမည်တိ == * [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]-ကွန်ဂရတ် * [[ရုရှား]]-ဒူးမား * [[ဂျပန်]]-ဒိုင်းယက် * [[အင်္ဂလန်]]၊ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]-ပါလီမန် ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ * [[ကမ္ဘာ့သာသနာများဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ရုံး]] ➡️ [[File:Chicago-Parliament.webm|thumb|left|alt=Sri Chinmoy opens the Parliament of the World's Religions in Chicago on 28 August 1993 in Chicago.|Opening ceremony of the 1993 Parliament]] == လွှတ်တော်အစ ပုဂံက == [[File:HT.jpg|thumb|left|ရတနာပုံခေတ် လွှတ်တော်]] [[နရပတိစည်သူ]]မင်းသည် ဘိုးတော် [[အလောင်းစည်သူ]] ဘကြီးတော် [[မင်းရှင်စော]] ခမည်းတော် [[နရသူ (ပုဂံ)|နရသူ]]နန့် နောင်တော် [[နရသိင်္ခ]]ရို့၏ ထီးနန်းစိုးစံစဉ် ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ဖြစ်ပွားလာခရေ အာဏာနန့် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားမှု၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတိကို ကောင်းစွာ သုံးသပ်မိဟန်ဟိလီရေ။ နရပတိစည်သူမင်း မကွယ်လွန်မီကပင် နိုင်ငံရီးအာဏာ ခွဲဝီမှုဖြင့် လွှတ်တော်ပိုင် [[အုပ်ချုပ်ရီး]]ကို စတင်လုပ်ဆောင်ခရေ။ နရပတိစည်သူမာ သားတော်(၅)ဦး ဟိရေအနက် မိဖုရားငယ် တပါးမှ ဖွားမြင်ရေ သားတော် [[ဇေယျသိင်္ခ]]ကို ရွီးချယ်လို့ ပုဂံထီးနန်းကို အမွီဆက်ခံခွင့်ပီးပြီး ဇေယျသိင်္ခကလေ့ နိုင်ငံရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီး အာဏာတိကို တဦးတည်း သိမ်းပိုက်ခြင်းမပြုဘဲ နောင်တော်ကြီး(၄)ဦး နန့် ခွဲဝီလို့ အညီအညွတ် အုပ်ချုပ်ကြောင်း [[မြန်မာရာဇဝင်]]များမာ ဖွဲ့နွဲ့ရီးသားဖော်ပြကတ်တေ။ [[ပုဂံမင်းဆက်]] တလျှောက်လုံး နိုင်ငံရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီး အာဏာကို ဘုရင်တဦးတည်းကရာလျှင် အုပ်ချုပ်စွာကို ဖျက်သိမ်းပနာ ဘုရင်နန့် လွှတ်တော်ရို့ကို အာဏာ ခွဲဝီပီးလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ကြောင်းတွိဟိရရေ။ ဇေယျသိင်္ခသည် ပုဂံထီးနန်းကိုရာလျှင် ဆက်ခံရကေလေ့ နိုင်ငံရီး၊ အုပ်ချုပ်ရီး၊ ကာကွယ်ရီး အာဏာတိမှာမူ နောင်တော်ကြီးလီးဦး စုရုံးခြင်းပြုကတ်တေ လွှတ်တော်မာရာဟိရေ။ နရပတိစည်သူမင်း၏ အစီအစိုင်မာ အမျှော်အမြင်နန့် အလွန်ပြည့်စုံရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] [[သီပေါမင်း]] ပါတော်မူသည်အထိ မြန်မာရာဇဝင် တလျှောက်လုံး ဆက် လက် ထိမ်းသိမ်းကတ်စွာကို တွိဟိရရေ။ လွှတ်တော်မာ ဝန်ကြီး(၄)ပါးလှောက်ပနာ အုပ်ချုပ်ရေ [[ပုဂံခေတ်]] နရပတိစည်သူမင်း လက်ထက်မှအစပြုပနာ အုပ်မြစ်ချခရေလို့ ဆိုရဖို့။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်တော်အုပ်ချုပ်ရီး ရာဇဝင်ကို ပြန်ပနာ လိလာ ကြည့်ရေအခါ လွတ်တော်အားကောင်း ရေအခါများမာ ဘုရင်၏ တန်ခိုးအာဏာကိုပင် ထိန်းသိမ်းဟန့်တားခြင်း ပြုနိုင်ရုံမျှမက ဘုရင်ကို ရွီးချယ်နှိုင်ရေအထိ လွှတ်တော်အာဏာဟိရေကို တွိရရေ။ တခါတရီလွှတ်တော် အင်အားနည်းပါးချိန်မာ လွှတ်တော်သည် ဘုရင်၏ လက်ပါးစီအချေပိုင် ဖြစ်လာခရေ။ <ref>ရှီးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ်</ref><ref>အရှိတောင်အာသျှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅)</ref><ref>မဟာ မြန်မာရာဇဝင်တော်ကြီး ( ဦးကုလား )မှန်နန်းရာဇဝင် သုံးတွဲ</ref> == အသေးစိတ် သိလိုကေ == * ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) စာအုပ်၊ * ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ဥပဒေနန့် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများ စာအုပ်၊ * ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ဥပဒေနန့် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများ စာအုပ်၊ * အမျိုးသား လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ဥပဒေနန့် အမျိုးသား လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများ စာအုပ်၊ * တိုင်းဒေသကြီး တနည်း ပြည်နယ် လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ဥပဒေနန့် တိုင်းဒေသကြီး တနည်း ပြည်နယ် လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများ စာအုပ် တိကို ဖတ်ရှုလိလာ နှိုင်ရေ။ == ဥပဒေပြုစာရင်း == လွှတ်တော်က ဥပဒေပြုခွင့်ဟိရေ ဥပဒေပြုစာရင်းပါ ကိစ္စရပ် တိနန့် ဆက်စပ်ပနာ ဇယား(၁) ပြည်ထောင်စုဥပဒေပြုစာရင်း (ပုဒ်မ၉၆ကို ရည်ညွှန်းသည်) မာ ဖော်ပြထားရေ။ * နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရီး နန့် လုံခြုံရီးကဏ္ဍ * နိုင်ငံခြားရီး ကဏ္ဍ * [[ဘဏ္ဍာရီးနန့် စီမံကိန်းကဏ္ဍ]] * စီးပွားရီးကဏ္ဍ * စိုက်ပျိုးရီးနန့် မွီးမြူရီးကဏ္ဍ * စွမ်းအင်၊ လျှပ်စစ်၊ သတ္တုနန့် သစ်တောကဏ္ဍ * စက်မှုလက်မှုကဏ္ဍ * ပို့ဆောင်ရီး၊ ဆက်သွယ်ရီး နန့် ဆောက်လုပ်ရီးကဏ္ဍ * လူမှုရီးကဏ္ဍ * စီမံခန့်ခွဲရီးကဏ္ဍ * တရားစီရင်ရီးကဏ္ဍ ရို့ကို ခွဲခြားဖော်ပြထားရေ။ လွှတ်တော်ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ မြန်မာဘာသာ ဝေါဟာရဖြစ်ပနာ သျှင်ဘုရင်အမိန့်အာဏာတော် အတိုင်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ရရေ ဌာနကိုဆိုလိုရေ။ မြန်မာဘုရင် များလက်ထက်က လွှတ်တော်သည် နန်းတော်ကလွဲကေ တနိုင်ငံလုံးမာ အမြင့်ဆုံးနန့်အကြီးဆုံးဌာနဖြစ်ပနာ လွှတ်တော်က ဆောင်ရွက်ရ၊ ဆင့်ဆိုရရေ အရီးကိစ္စတိမာလေ့ ကကောင်း ကျယ်ဝန်းများပြားရေ။ လွှတ်တော်သည် သာသနာတော်ရီး နန့် တိုင်းရီးပြည်ရီးဟိသမျှကို အုပ်ချုပ်ဆင့်ဆိုဆောင်ရွက်ရ ရေ။ လွှတ်တော်ဆိုရေ ဝေါဟာရမာ 'လွှတ်'ဆိုရေ စကား သည် ဩဇာအာဏာလွှတ်ခြင်း၊ အမိန့်တော်၊ အမှာတော် လွှတ်ခြင်း၊ အခွင့်လွှတ်ခြင်း၊ ကိုယ်တိုင်ပိုင်နက်မှ လက်လွှတ် ခြင်း၊ ပြတ်ကင်းခြင်း၊ လှူခြင်း၊ ပီးခြင်းနန့်သက်ဆိုင်ရေ။ လွှတ်ဆိုရေဌာနမာ ဆင်းရဲသားပြည်သူရို့က မင်းဧကရာဇ် ထံ အခွန်အတုတ် လွှတ်မြဲ၊ ဆက်သမြဲဖြစ်တေ။ ထိုအခွန် အတုတ်တိကို ကသောင်းမြောင်းတိုက်တော် (လွှတ်တော် ငွီတိုက်)မာ ထားရရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဆင်းရဲသားပြည်သူ ရို့ အခွန်အတုတ်လွှတ်ရာ၊ ဆက်သရာဌာနကို လွှတ်ဆိုပနာ ခေါ်ဝေါ်သမုတ်တေလို့လေ့ ဆိုရေ။ 'တော်'ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ မြန်မာစကားဖြစ်ပနာ အသျှင် ခေါ်ခြင်း၊ ဘုရားခေါ်ခြင်းတိနန့်ဆိုင်ရေ။ သျှင်ဘုရင်နန့် စပ် ဆိုင်ရေ အမှတ်အသားတိမာ 'တော်ကြီး'ဆိုပနာ ရီးသားထိုး မှတ်လိဟိရေ။ ယင်းအတွက်နန့် 'နန်းတော်၊ ဥယျာဉ်တော်'ဟု ဆိုကေ သျှင်ဘုရင်နန့်ဆိုင်ကြောင်းကို ပြရေ။ ရွှီဘုံနိဒါန်းကျမ်းမာ ပုဂံ ပျူစောထီးမင်းလက်ထက်ကစပနာ လွှတ်တော်ထက်ကြောင်းနန့် လွှတ်တော်ဟုခေါ်ကြောင်းများ ဖော် ပြပါဟိရေ။ ထိုကျမ်းအဆိုမာ မဇ္ဈိမဒေသမှ ပုဂံသို့ရောက်လှာ သော မင်းမျိုးလေးယောက်ကို ဘွဲ့ထီးအစီးအနင်း၊ မင်းခမ်း မင်းနား ပီးကမ်းချီးမြှင့်အရီးလွှဲအပ်ကေ အဆောက်အဦသို့ အမာ့ခ်ျလေးယောက်တက်ရောက်ပနာ ပြည်ထဲရီးလေးမျက်နှာကို စီရင်စီရန် အခွင့်လွှတ်အတွက်နန့် ထိုအဆောက်အဦကို လွှတ် ဆိုပနာခေါ်ရေ။ ယင်းအပြင် ပုဂံမင်းဆက် နရပတိစည်သူမင်းစွာ ထီးနန်းကို သားတော်ကြီးလီးပါးသို့ မပီးအပ်ပဲ၊ မင်းပရိယာယ်ဖြင့် သားတော်ငယ် ဇေယျသိင်္ခမင်းသားကို ပီးအပ်ခရေ။ သို့ ရာမာ တိုင်းရီးပြည်ရီးကို လေးပါးသောနောင်တော်ရို့ နန့် လက်သပ်ဆွေးနွေးပြီးကေ စီရင်ဆုံးဖြတ်ရဖို့ဟု နတ်ရွာစံ ခါနီးဆဲဆဲမာ မာထားခရေ။ ဇေယျသိင်္ခမင်းသားစွာ ထီးလို မင်းလိုမင်း ဘွဲ့ကိုခံလို့ ထီးနန်းဆက်ခံပြီးကေ ခမည်းတော် မာထားခရေအတိုင်း နောင်တော် မင်းသားလေးပါးအိမ်ကို တအိမ်စီ တအိမ်စီ လှည့်လည်လားရောက်ဝတ်ပြုရခြင်း၊ ဆွေးနွေးလက်သပ် စီရင်ဆုံးဖြတ်ရခြင်းကိုပြုလုပ်ရရေ။ သျှင်ဘုရင် ဖြစ်သူညီတော်သည် နောင်တော်များထံ လာရဖန်များရေအခါ နောင်တော်တိက အားနာညှာတာပြီးကေ နန်းရင်ပြင်မာ အဆောက်အဦးကြီး တခုကို ဆောက်စီ၏ နောင်တော်လေးပါးရို့ ထိုအဆောက်အဦးကြီးသို့ လားရောက်စုံညီရေအခါ ညီတော်သျှင်ဘုရင်လာပြီးကေ ခစားဝတ်ပြုခြင်း၊ တိုင်းရီးပြည်ရီးတိကို ဆွေးနွေးဆုံးဖြတ်ခြင်းပြုဖို့ ညီတော်ကို ခွင့်လွှတ်ပနာ၊ ညီတော် ထီးလိုမင်းလိုမင်းကလည်း နောင်တော်ရို့စွာ ညီတော်တက်စား ပြည်ထဲရီးတိကို ခန့်ထားစီရင်ဆုံးဖြတ်လီဖိဟု အရေးပီးသဖြင့် ခွင့်လွှတ်ပြန်ရေ။ ယင်းပိုင် အပြန်အလှန် ခွင့်လွှတ်သောအဆောက်အဦ နီရာကို 'လွှတ်'ဟုခေါ်ရေ ဆိုပနာလည်း ရာဇဝင်ကျမ်းတိနန့် ရွှီဘုံနိဒါန်းမာဆိုရေ။ လွှတ်တော်အဆောက်အဦမာ နှစ်ဆောင်တွဲဖြစ်တေ။ အနောက်ဘက်အဆောင်ရေ သုံးထပ်လည်ပေါ်ဆောင်ဖြစ်ပနာ ဇေတဝန်ဆောင်ဟုခေါ်ရေ။ ထိုဇေတဝန်ဆောင်သို့ သျှင်ဘုရင် လွှတ်တော်မြဲဖြစ်တေအတွက် ရာဇပန်လင်စွာလေ့ မြေနန်းရာဇပန်လင်ပိုင်ပင် ယမနီသားဖြင့်လုပ်သော ခြင်္သေ့ရုပ်ခံ သီဟာသနရာဇပန်လင်ဖြစ်တေ။ လွှတ်တော်ဇေတဝန်ဆောင်မာ အကာမာရဘင်များ၊ တိုင်များ အပြောက်အမွမ်းတိကို ရွှီပိန်းချရရေ။ လွှတ်တော်အရှိဆောင်ရေ နှစ်ထပ်လည်ပေါ်ဆောင်ဖြစ်ပနာ ဝန်ကြီးများနိန်ရေ ကွန်းစင်တိုင်ကြီး လေးလုံးကိုရာ ရွှီပိန်းချရရေ။ ထိုတိုင်ကြီးလီးလုံးကလွဲကေ သည်မသည်ရံအစဟိရေ တိုင်တိနန့် အပြောက်အမွမ်းကို အရဲတစုရွှီနှစ်စုခြယ်လှယ်ရရေ။ လွှတ်တော်ကွန်းစင်အခန်းကြီးများအတွင်းကို မင်းသားတိနန့် ဝန်ကြီးတိကတပါး ဇာသူလေ့ဝင်ခွင့်မရ။ အရာလွှတ်တော်အရာဟိတိအတွက် နီရာသီးခြားစီဟိကတ်တေ။ ထိုနီရာများမာ ကွမ်းသွေးပေါက် တပေါက်စီ ဖောက်ထားရေ။ ဝန်ကြီးရို့ ပန်းတူသောက်ရှူရေအခါ လွှတ်အောက်ကနိန်လို့ ကွမ်းသွေးပေါက်မားမှ အဆောင်ကိုင်ရို့က ပန်းတူဝန်ထောက်လေးနီရာမှ ဝန်ကြီးမင်းများနိန်ရသော ကွန်းစင်ပြင်ဖက်နားမာ ကွမ်းသွေးပေါက်လေးပေါက် ဖောက်ထားရေ။ နားခံ၊ စာရီးတော်ကြီး၊ အမှာတော်ရီး၊ အသုံးစာရီး၊ အဝီးရောက် အစဟိရေအရာဟိတိမာလေ့သော့ ကွမ်းသွေးပေါက်လေးပေါက်စီ ဟိကတ်တေ။ ကွမ်းသွေးပေါက်ရသူတိသာ ကွမ်းသွေးပေါက်အထဲဝင်ဗျယ်ဒေးလျှင် ထိုင်ခွင့်ရရေ။ လွှတ်တော်အရာဟိတိကလွဲကေ အရာအရာဟိ၊ အဝီးအရာဟိရို့စွာ ကွမ်းသွေးပေါက်အထဲဝင်ဗျယ်ဒေးလျှင် ကွန်းစင်တိုင်ကိုမှီပြီးကေ ထိုင်ခွင့်မရကတ်ချေ။ ယေကေလေ့ နားခံတော်တိစွာ အမိန့်တော်ပြန်ဖို့အတွက် ကွန်းစင်တိုင်မားသို့ တနားချေတဗွေချေဝင်ပြီးကေ ရာဇပန်လင်ရှေ့မာ အမိန့်တော်ပြန်ခွင့်ရရေ။ လွှတ်တော်ထက်မာ ညဉ့်အိပ်ကပင်တပါး နိအခါမာ ဇာ အရာဟိမျှ ဖျာ၊ သင်ဖြူးခင်းလို့ ထိုင်ခွင့်မရ။ ယင်းအပြင်ဇာသူလေ့ လွှတ်တော်ထက်တို့ အင်္ကျီမပါ၊ ခေါင်းပေါင်းဖြူမပါပဲနန့် မတက်ရ။ လွှတ်တက်ဆဲအခါမာလည်း ဇာသူလေ့ မြောက်လှဂမှ မတက်ရ။ အမိန့်တော်ခန့်ဗိုလ်တိကတပါး အရာဇာသူလေ့ လောကျိုက်လို့ လွှတ်တော်ထက်တို့မတက်ရ။ လွှတ်တော်ထက်တို့ ဖိနပ်တိကိုလည်း မတင်ရချေ။ လွှတ်တော်တည်ရာဌာနသည် နန်းတော်နယ်မြီမာသစ်တပ် အုတ်မြို့ရိုးကာထားရေ နန်းတော်အထဲ မြီနန်းတော်ရှိ တန်းခါးနီ၏ လကျာ်ဖက်ဖြစ်တေ တောင်မျက်နှာမာ တည်ဟိရေ။ တံငါနီပြင်ဖက်ကလည်း လွှတ်တော်ထက်တို့တက်ရန် လှီကား ဟိရေ။ လွှတ်တော်ဆိုင်ရာအရာဟိရို့စွာ သီတင်းနိတိကလွဲကေ အရာနိတိမာ တရက်နှစ်ကြိမ် လွှတ်တော်သို့ တက်ရောက် ရမြဲဖြစ်တေ။ မိုးထ တချက်မတီးမီ (စက်နာရီ၉နာရီ) လွှတ်တော် မြောက်နှရောင်မာစုလို့ (တရားရာဇဝတ်မှုကလွဲကေ) လျှောက်လွှာပါးပါးချေတိကို လက်ခံရေ။ မြောက်နှရောင် ဆိုစွာမာ လွှတ်တော်နှစ်ဆောင်အနက်အရှိဆောင် မြောက် မျက်နှာကထိပ်ဝကို ဆိုလိုရေ။ မိုးထတချက်တီးလျှင် နန်းတော်သို့ဝင်ပြီးကေ သျှင်ဘုရင်ရှေ့တော်မာ အရာဟိအစုံအညီ ညီလာခံကတ်တေ။ မိုးထညီလာခံသည် မွန်းမတည့်မီ ပြီးစီးလီ့ဟိရေ။ မိုးထညီလာခံမာ သျှင်ဘုရင်ရှေ့တော်သို့ ဝင်ရောက်ကြရေအခါ လက်နက်တိကို လျှို့ဝှက်ယူဆောင်လာမည်စိုးရိမ်လို့ အထူးခွင့်ပြုထားသူတိကလွဲကေ ဇာလောက်လောက်ပင်ချမ်းလှကေလေ့ ဇာအရာဟိမျှ စောင်၊ သက္ကလတ်၊ ညဉ့်ရုံခြုံတည် အစဟိစွာများ ခြုံရုံခစားခွင့်မဟိချေ။ နိနှစ်ချက်တီး (စက်နာရီ၁၂နာရီ) အချိန်မာလွှတ်တက် ကတ်ပြန်ရေ။ ယင်းခါ တရားရာဇဝတ်ဖက်ဆိုင်ရာလျှောက်လွှာတိကို လက်ခံရေအပြင် အမှုတိကိုလည်း စစ်ဆီးဆုံးဖြတ်ရေ။ ညဇာသုံးချက်တီး (စက်နာရီ၃နာရီ) အချိန်မာ လွှတ်ဆင်းမြဲဆင်းရေ။ ယေကေလေ့ ဆုံးဖြတ်ရန် အဆုံးမသတ်သီးသော အမှုတိကို အရာနီရာသို့ရွိ့ပြောင်းလို့ ဆက်ပနာဆောင်ရွက်ရရေ။ သျှင်ဘုရင်တိစွာ လွှတ်တော်သို့တက်ပနာ တရားဆုံးဖြတ်ရမြဲဖြစ်တေ။ သျှင်ဘုရင် လွှတ်တော်သို့မတက်ရေအခါ အိမ်ရှိမင်းဟိကေ အိမ်ရှိမင်းကတက်ရရေ။ အိမ်ရှိမင်း မဟိကေ သျှင်ဘုရင်၏ညီတော်ကြီး၊ သားတော်ကြီးတိက လွှတ်တက်စီရင်ရရေ။ အိမ်ရှိမင်းနန့် မင်းကြမ်းများ မဟိမသာလျှင် ဝန်ကြီးများတက်ပနာ စီရင်ရရေ။ လွှတ်တော်ကဆုံးဖြတ်ရရေ အမှုတိသည် အပိုင်းအရာတန်ဖိုးမဟိ။ ယေကေလေ့ ငွီ ၅ဝဝဝိ(ငါးထောင်)တန်ထက်ပိုလျှင် သျှင်ဘုရင်ထံ အယူခံဝင်နှိုင်ရေ။ သျှင်ဘုရင်က ဆုံးဖြတ်ရရေ အမှုတိမာ အပိုင်းအရာတန်ဖိုးလေ့မဟိ၊ အယူခံခွင့်လေ့မဟိချေ။ အရာရုံးတိက စီရင်သော အမှုတိသည် ငွီ ၅ဝဝဝိ (ငါးထောင်)တန်ထက် ပိုလျှင် လွှတ်တော်မာ အယူခံဝင်နှိုင်ရေ။ သျှင်ဘုရင် လွှတ်တက်ရေအခါ လျှောက်လွှာများမာ ''ရွှီဘဝါးတော်မြတ်အောက် ရှိခိုးသံတော်ဦး တင်ပါရေ ဘုရား'' ဆိုရေ စကားကို အစအဆုံးမာ ရီးသား ထည့်သွင်းရရေ။ အိမ်ရှိမင်းဖြစ်စီ၊ မင်းသားများ ဖြစ်စီ လွှတ်တက်ရေအခါ လျှောက်လွှာများမာ ''ရှိခိုးသံတော်ဦးတင်ပါရေဘုရား'' ဆိုရေစကားကို အစအဆုံးရီးသားထည့်သွင်းရရေ။ မင်းသားများ လွှတ်တက်ရေအခါ မင်းသားများစားသော မြို့၏နာမည်ကို အစွဲပြုပနာ ရီးသားထည့်သွင်းရရေ။ ပုံစံအားဖြင့် မင်းသားသုံးပါးလွှတ်တက်ရေအခါ ဟံသာဝတီမင်း ပြည်မင်း၊ တောင်ငူမင်းတို အမိန့်တော်ကို ဦးထိပ်ထက်ဆင်ရွက်ရရေအတိုင်းဟု ထည့်သွင်းရီးသားရရေ။ မင်းသားတပါးတည်း လွှတ်တက်ရရေအခါဖြစ်ကေ ဇာ မင်းအမိန့်တော်ကို ဦးထိပ်ထက်ဆင်ရွက်ရရေအတိုင်းဟု ရီးသားရရေ။ ဝန်ကြီးများလွှတ်တက်ရေအခါ ဝန်လေးပါး ဟိကေ ဝန်လေးပါးဘွဲ့နာမည်ကို ရီးသားလို့ ကြားရောက်ရေ၊ ကြားလိုက်ရေ၊ မာပိုင်က်သည် အစဟိသဖြင့် ကြားစာ မှာစာ နန့်သင့်လျော်အောင် ရီးသားထည့်သွင်းရရေ။ ယေကေလေ့ လွှတ်တော်ကဆင့်ဆိုရေ စာချွန်တိမာ ဇာအခါမဆို ဝန်မင်းများစာဆိုပနာရာ စာလုံးကြီးကြီးနန့် ဆင့်စာအောက်ခြီနားက ရီးသားထည့်သွင်းမြဲဖြစ်တေ။ လွှတ်တော်တံဆိပ်ကိုလေ့ရိုက်နှိပ်လိုက်ရရေ။ လွှတ်တော်ဌာနမာ ပါဝင်ရေ လွှတ်တော်အရာဟိရို့စွာ မိုးထညီလာခံအချိန်နန့် နိလွှတ်တော်အချိန်များမာ အင်္ကျီလက်ကျယ်၊ ရွှီစလွယ်ဆင်ရရေ။ အင်္ကျီလက်ကျယ်မာ ပုံတမျိုးတည်းကို ဝတ်ရကေလေ့ စလွယ်မာ ရာထူးအဆင့် အတန်းအနိမ့်အမြင့်အလိုက် အောက်ခရင်းသုံးသွယ်မှ အမြင့်ဆုံး တဆယ့်သျှစ်သွယ်အထိ ဆင်ယင်ရရေ။ ယင်းအပြင်ဝန်ကြီးတိနန့် ဝန်ထောက်များ လားလာရေအခါ လက်ရတောင်ခေါ်သော အမှုထမ်းနှစ်ယောက်စွာ ထိုအရာဟိများ ရှိကအတောင် ၃ဝ (၄၅​ပေ)ကွာလောက်က မောက်တိုဆောင်းကာ ဝဲယာကြိမ်ကို ထောင်ဗျာယ် ကိုင်ဆောင်ရရေအပြင် ခတောင်းလောကျိုက်လို့ လိုက်ပါရရေ။ အင်္ကျီဖြူထိုင်မသိမ်းဝတ်ရရေ မောက်တိုကို တတည့်ဆောင်းရရေ။ ထိုလက်ရတောင် အမှုထမ်းနှစ်ယောက်ကို လွှတ်တော်ရှိးလိုက်ဆိုပနာလည်း ခေါ်ရေ။ ဝန်ကြီးတိကတပါး လွှတ်နန့်ဆိုင်ရေ အရာဟိတိသည် ဝဲယာ အလှည့်ခွဲဗျာယ် တရက်ခြားတခါ လွှတ်မာ လာရောက်အိပ်ကတ်ရရေ။ မြေမြို့ရိုးအထဲ မီးလောင်ရေအခါ အိပ်ဖန်အလှည့်ကျမဟုတ်ရေ လွှတ်ဆိုင်ရာအရာဟိတိသည် လွှတ်တော်သို့လာရောက်ပနာ စာရင်းချမှတ်ရရေ။ လွှတ်တက်ရန်ဖြစ်စီ၊ သျှင်ဘုရင်ရှေ့တော်သို့ဝင်ရန် ဖြစ်စီ နန်းတော်အတွင်းကို လာရောက်ရေအခါ မင်းသားတိကတပါး အရာအရာဟိ ဇာသူလေ့ ထီးဆောင်းခြင်း၊ သက်ဟိ သက်မဲ့ယာဉ် စီးခြင်း မပြုရ။ ယေကေလေ့ နန်းတော်လှဂတိနန့် လွှတ်တော်လှဂတိသို့ ထိတောင်ရာထူးအလျောက် ခမောကတိကိုဆောင်းလို့ ဝင်ခွင့်ရရေ။ လွှတ်တော်မာ ပါဝင်မြဲဖြစ်တေ အရာဟိတိမာ ဝန်ကြီး ၄၊ မြင်းစုကြီးဝန် ၁၊ အသည်ဝန် ၁၊ မြေတိုင်အမတ် ၁၊ မြေတိုင် အမတ်ရာထူးကို စာရီးတော်ကြီးရာထူနန့်တွဲဖက်ခန့်ထားလိ့ဟိရေ။ ဝန်ထောက် ၄၊ နားခံတော် ၄၊ စာရီးတော်ကြီး ၄၊ မြင်းစာရီးကြီး ၂၊ အမိန့်တော်ရီး ၄၊ အမှာတော်ရီး ၄၊ အသုံးစာရီး ၄၊ အဝီးရောက် ၄၊ မြန်မာသံခံ ၄၊ ရှံးသံခံ ၄၊ ယွန်းသံခံ ၄၊ ကရေးစာပြန် ၂၊ တရုတ်စာပြန် ၁၊ အသည် စာရီး ၄၊ အမိန့်တော်ရ ၄၊ သစ္စာတော်ရီး ၁၊ ပြော့နီရာချ သွီးသောက်ကြီး ၁၊ လွှတ်စောင့်သွီးသောက်ကြီး ၁၊ လက်နက်တိုက်ဝန် ၁၊ ယင်းတိုက်စိုး ၂၊ ကသောင်းမြောင်းတိုက်စိုး ၁၊ ယင်းတိုက်စာရီး ၁၊ ခန့်ထားလိ့ဟိရေ။ ယေကေလေ့ သျှင်ဘုရင်များသဘောအတိုင်းပိုပြီးကေ ခန့် ထားကြရေအခါလည်း ဟိရေ။ ထိုအရာဟိများမာ မြင်းစုကြီးဝန်၊ ဝန်ထောက်ရို့သာ ပြန်တမ်း ကြီးခံခွင့်ရရေ။ ပြန်တမ်းကြီးဆိုစွာမာ တာဝန်ခံရရေ ဝတ္တရားကိုပြဆိုရေ အစီအစိုင်မာတိကာပင်ဖြစ်တေ။ လွှတ်စီလီးတန်းနန့် လက်ရသုံးတန်းဆိုရေ လွှတ်တော်နန့် ဆိုင်ရေ လက်အောက်အမှုထမ်းတိကိုလည်းခန့်ထားမြဲဖြစ်တေ။ သာမညအမှုနန့် လွှတ်တော်က ဆင့်ခေါ်ရန်၊ သာမညအမှုနန့် လွှတ်တော်ချုပ်ထားရန် အလုပ်ဝတ်တရားတိမာ လွှတ်စီလီးတန်းက ဆင့်ခေါ် ချုပ်ထားရရေ။ လွှတ်စီလီးတန်း ဆိုစွာမာ (၁) တည်တော၊ (၂) မြို့သစ်၊ (၃) ခင်ဦး၊ (၄) စည်ပုတ္တရာတန်း ဆိုပနာ လေးမျိုးလေးဌာန ခွဲခြာထားရေ။ လွှတ်စီလီးတန်းကခေါ်ဖို့မဟုတ်ပဲ၊ အကြပ်အတည်းခေါ်ရန် အမှုထမ်းတိမာ လက်ရသုံးတန်း အမှုထမ်းတိက ဖမ်းဆီးချိုင်နှောင်ခေါ်ရရေ။ ထိုလက်ရသုံးတန်းအမှုထမ်းတိစွာ လူကိုအဆုံးစီရင်ရန်ဟိရေအခါမာလည်းပါဝင်ရရေ။ ရာဇဌာနီအတွင်းမာ လွှတ်တော်အမိန့်ကလွဲကေ အရာရုံးများအမိန့်နန့် ချိုင်နှောင်ခွင့်မရချေ။ တရားမရုံးက ချိုင်နှောင်တောင်းခံလိုကေ လွှတ်တော်သို့ အစီအစာခံစာ တင်ပို့ရရေ။ လွှတ်တော်ဌာနကဆောင်ရွက်ရမြဲ အစိုင်အလာထုံးစံမာ သာသနာတော်ရီးနန့် တိုင်ရီးပြည်ရီး ဟိသမျှကို အုပ်ချုပ်ဆင့်ဆိုရရေ ဌာနကြီးဖြစ်ပနာ ရှီးအခါက ဝေပုံဌာနအပိုင်းအရာမာ ကိုးဌာနရာဟိရေ။ ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက်စပြီးကေ နိုင်ငံခြားဌာန တဌာတိုးရရေကြောင့်ဆယ်ဌာနဖြစ်လာရေ။ ထိုဆယ်ဌာနရို့မာ -<br> (၁) အရာအထူးခန့်ထားခြင်း၊ နုတ်ပယ်ခြင်း၊ ယင်းချင့်အပြင်အရာအထူးအသစ်ခန့်ခြင်း၊ တိုးတက်ခြင်း ပေါ်လှာရေအခါ သစ္စာတော်ပီးရတိုက်ရခြင်းတိနန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု<br> (၂) ဥပဒေစကားချပ်တိမာ မှတ်စာရီးသားခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်းနန့်စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။<br> (၃) ကျောက်စာ စာဟောင်းစာတမ်း၊ ပိဋကတ်၊ ရာဇဝင်၊ ဗေဒင်၊ ဝထုကံဘေးမဲ့ပီး၊ အရပ်ရပ်စာမိန်းပွဲ စာပြန်ပွဲ၊ အလှူအတန်း ပီးကမ်းထောက်ပံ့ခြင်းအစဟိရေ သာသနာပညာတိနန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။<br> (၄) ကြည်းကြောင်း ရီကြောင်း အနီးအဝီး အစောင့်အရှောက်အစဟိရေစစ်ဖက်နန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။<br> (၅) မျက်နှာညီမှု၊ လူလုမှု၊ ကြီးတွက်မှု၊ ရိုးရာလုမှု၊ စစ်တမ်း သွင်း အစဟိရေတရားရာဇဝင်နန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။<br> (၆) ကင်းခွန်၊ သစ်တောခွန်၊ မားထွက်ခွန်၊ ရွှီခွန်၊ ငွီခွန်၊ သစ်စေးခွန်၊ ဈီးခွန်၊ ကုတို့ခွန် အစဟိရေ အကောက်အခွန်နန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။<br> (၇) မြီခွန်၊ ရေခွန်၊ ဥယျာဉ်ခွန် အစဟိရေ လယ်ယာဌာနနန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။<br> (၈) မြို့လုပ်၊ ကျုံးတာ၊ နန်းတော်အိမ်တော်၊ ကျောင်းဘုရား၊ ဆယ့်နှစ်ရာသီအစဟိရေ အလုပ်အဆောင်နန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။ ဆယ့်နှစ်ရာသီဆိုရာမာ နိစိုင်လစိုင်နှစ်စိုင် လုပ်ဆောင်မြဲ အခမ်း အနားတိနန့် သေမှုရှင်ခမ်းအစဟိရေ အကြောင်းတိလေ့ ပါဝင်ရေ။ ယင်းပိုင်လုပ်ဆောင်ရန် အခမ်းအနားစာတမ်း တိကို လွှတ်တော်က ရီးသားတင်သွင်းရရေ။ ဧချင့်ပိုင် ရီးသွင်းသောစာတမ်းကို လွှတ်တော်သွင်းစာမာတမ်းဟု ခေါ်ရေ။<br> (၉) ခြီကျင်၊ လောင်းလျင်၊ မြင်းလျင်အစဟိရေ စာပီးစာယူနန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။ ကြီးနန်းအလုပ်မာ ၁၂၃၆ခု (၁၈၇၄ခု) နှစ်လောက်စပြီးကေ ပေါ်လှာရာကြီးနန်းဝန်၊ ကြီးနန်းစာရီး၊ ကြီးနန်းအုပ်ဆိုပနာ သီးသန့်ထားရေ။ ယေကေလေ့ ကြီးနန်းဌာနသည် စာပီးစာယူဌာနမာ ပါဝင်ရေ။<br> (၁ဝ) နိုင်ငံခြားနန့်စပ်သောအမှုတိ။ ဒေဌာနစွာလေ့ ရှီးအခါကမဟိ။ ၁၁၁၉ခု (၁၁၂၇ခု)နှစ်လောက်ကစပြီးကေ ပေါ်ပေါက်လှာပြီးကေ ဝန်ကြီးတစ်ဦးတလီက နိုင်ငံခြားဌာနကိုကြည့်ရှုရရေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ဒီမိုကရေစီ]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:အုပ်ချုပ်ရီး]] [[ကဏ္ဍ:လွှတ်တော်တိ]] 81hzrhma0hf08102diyysb87vtgb6wm 21951 21950 2026-10-17T14:44:58Z Retkhaberi 224 /* ဖွဲ့စည်းပုံ */ 21951 wikitext text/x-wiki [[File:Hluttaw Complex, Naypyidaw.jpg|thumb|နီပြည်တော်ဟိ လွှတ်တော်အဆောက်အဦ ]] '''လွှတ်တော်'''ဆိုစွာမာ [[တိုင်းပြည်]]တခု အတွက် [[ဥပဒေပြုရီး အာဏာ]]ကို ကျင့်သုံးရာနီရာဌာန ဖြစ်တေ။ [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်ကျင့်သုံးရေဖြစ်စီ၊ မကျင့်သုံးရေဖြစ်စီ [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေ]] ပြဋ္ဌာန်းထားရေ နိုင်ငံတိုင်းမာ လွှတ်တော် တနည်း လွှတ်တော်အသွင်ဆောင်သော အစုအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းထားလိ့ဟိရေ။ ဗြိတိန်နိုင်ငံမာ ထင်ရှားရေ ပါလီမန်လွှတ်တော်ဟိကေလေ့ ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေမဟိပါ။ မြန်မာ့သမိုင်းကြောင်းအရ လွှတ်တော်ဆိုစွာမှာ မင်းဧကရာဇ်ကပီးရေ အမိန့်၊ ဥပဒေတိကို အတည်ပြုထုတ်ပြန်ထိမ်းသိမ်းရာ၊ ယင်းတက်စား နိစ္ဓဒူဝတိုင်းပြည်ရီးရာတိကို ဘုရင့်နာမည်ဖြင့် စုလွှတ်ထိမ်းကြောင်းရာ ရှေးမြန်မာ ဘုရင်စနစ်၏အစိုးရ ကဏ္ဍတခုဖြစ်ခရေ။ ယေကေလေ့ ဒေနိခေတ်လူထုတက်စားပြု လွှတ်တော်တိကဲ့သို့ ဘုရင့်အာဏာကို ထိရောက်စွာထိန်းကြောင်းနှိုင်ရေ အနိန်အထားမဟုတ်ခဲ့ပါ၊၊ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်း == သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ လွှတ်တော်ရို့၏ အစ မာ ဒီမိုကရေစီ စနစ်နန့် တတူ မွီးဖွားလာခြင်း ဖြစ်တေ။ အေသင် မြို့ပြနိူင်ငံမာ ဒီမိုကရေစီ စနစ်ကို ကျင့်သုံးစဉ်က လွှတ်တော်အဖြစ် ရွီးကောက်ခံ နိုင်ငံသား ကိုယ်စားလှယ်တိက တက်ရောက်ပြီး နိုင်ငံ့ ရီးရာတိကို ဆွေးနွေး အဖြီရှာရေ နီရာအဖြစ် သတ်မှတ်တေ။ မူလအစက တည်နီရာ နိန်ရာတကျ မဟိပဲ မြို့တွင်း ဈီးထိပ်ဟိ မြီကွပ်လပ်ကြီးမာ ဆွေးနွေးကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဆွေးနွေးပွဲ ([[ဖိုရမ်]]) ဆိုရေ အသုံးအနှုံးမာ [[ဂရိဘာသာ]]အနိန်နန့် မြီကွပ်လပ် ဖြစ်တေ။ နောင်မာ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာမာ ဒီမိုကရေစီ ပြန်ပနာ ထွန်းကားလာခြင်းနန့်အတူ တိုင်းပြည်၏ ဥပဒေပြုရီး အာဏာအတွက် ပြည်သူ့ ကိုယ်စားလှယ်တိနန့် လွှတ်တော်များ ဖွဲ့စည်းပါလတ်တေ။ လွှတ်တော်ကို [[အိန်းဂလိချ်ဘာသာ]]အားဖြင့် ပါလီမန် လို့ ခေါ်ပါရေ။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == [[ပါလီမန် စနစ်|ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်]] ကျင့်သုံးရေဖြစ်စီ၊ [[သမ္မတစနစ်]]ကျင့်သုံးရေဖြစ်စီ နိုင်ငံအင်တန်များများမာ [[လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စနစ်|လွှတ်တော်နှစ်ရပ်]] ထားဟိကတ်တေ။ လူဦးရွီ အချိုးအစား အလိုက် သတ်မှတ်ရေ မဲဆန္ဒနယ်မြီတိက ရွီးကောက်ရေ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ရေ လွှတ်တော်ကို အောက်လွှတ်တော် လို့ ခေါ်ကာ နယ်မြီဒေသ၊ ပြည်နယ်အလိုက် ရွီးကောက်ခံရရေ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ရေ လွှတ်တော်ကို အထက်လွှတ်တော် ဟုခေါ်ကတ်တေ။ အထက်လွှတ်တော်၊ အောက်လွှတ်တော် ဟူရေ အသုံးအနှုံးတိမာ သတ်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံတိက ပြဋ္ဌာန်းရေ နာမည်မဟုတ်ဘဲ လူအများ နားလည်စီရန် အလွယ်ချေ ခေါ်ရေ အသုံးအနှုံးတိရာဖြစ်တေ။ ဥပမာအနိန်နန့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ အထက်လွှတ်တော်ကို "ဆီးနိတ်" ဟုခေါ်ပြီးကေ "အောက်လွှတ်တော်"ကို "ဟောက်စ် အော့ဖ် ရီပရီဆန်းတတ" (House of Representatives) (တနည်း) "ဟောက်စ်" ဟုခေါ်ကြကာ လွှတ်တော် နှစ်ရပ်ပေါင်းကို "ကွန်ဂရက်" (Congress) ဟုခေါ်ရေ။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အတွက် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ အသစ်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်ရေ [[မြန်မာ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံ ဥပဒေ]]အရ အောက်လွှတ်တော်ကို "[[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]" လို့လေ့ကောင်း၊ အထက်လွှတ်တော်ကို "[[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]" လို့လေ့ကောင်း၊ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပေါင်းကို "[[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]]"ဟု သတ်မှတ်ရေ။ ယကေလေ့ လူဦးရွီ နည်းပါးပြီး နယ်မြီဧရိယာ ကျိုင်းမြောင်းရေ နိုင်ငံတိနန့် [[တပါတီစနစ်]] ကျင့်သုံးရေ နိုင်ငံများမာမူ လူဦးရွီ အချိုးအစား အလိုက် သတ်မှတ်တေ မဲဆန္ဒနယ်မြီတိက ရွီးကောက်ရေ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ရေ လွှတ်တော် တရပ်တည်းရာ ဟိတတ်ကတ်ရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ မာလည်း ၁၉၈၈ မတိုင်မှီ မ.ဆ.လ ပါတီမှ အုပ်ချုပ်စဉ် ကာလက ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဆိုပနာ လွှတ်တော်တရပ်သာ ဟိခရေ။ == အာဏာခွဲဝီမှု == လွှတ်တော် နှစ်ရပ်အတွက် အာဏာများ ခွဲဝီပီးပုံ၊ လုပ်ငန်းတာဝန်နန့် သက်တမ်း မာ တနိုင်ငံနန့် တနိုင်ငံ အနည်းနန့် အများ ကွဲပြားသဖြင့် တရားသီပြောပနာမရနှိုင်ပါ။ ယင်းပိုင်ဖြစ်ရစွာမှာ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေတိအရ အာဏာ ခွဲဝီ ပီးထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်တေ။ ယကေလေ့ နိုင်ငံအများစုမာမူ ပြည်သူရို့နန့် ပိုနီးစပ်ခြင်း၊ ရွီးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ် ပိုပြီးကေများခြင်း ရို့ကြောင့် အောက်လွှတ်တော်မာ အာဏာ ပိုကြီးလိဟိရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ် ကျင့်သုံးရေ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ အောက်လွှတ်တော်သည် ဝန်ကြီးချုပ်ရွီးကောက်ရာမာ အဆုံးအဖြတ်ပီးနှိုင်ရေအထိ အာဏာဟိရေကိုတွိရရေ။ == လုပ်ငန်းတာဝန်တိ == လွှတ်တော်တိ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်တိမာ ယေဘုယျအနိန်နန့် ဥပဒေတိကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ လုပ်ငန်း ကော်မတီများ ဖွဲ့စည်းပြီး သက်ဆိုင်ရာ ကော်မတီ အလိုက် ထိန်းသိမ်းရီး၊ စစ်ဆီးရီး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း (ဥပမာအနိန်နန့် လွှတ်တော်၏ နိုင်ငံခြားရီး ကော်မတီ၊ ကာကွယ်ရီး ကော်မတီ၊ စီးပွားရီး ကော်မတီ)၊ [[အစိုးရ]] ဝန်ကြီးဌာနတိနန့် စီးပွားရီး လုပ်ငန်းတိ၏ အားနည်းချက်နန့် အဂတိလိုက်စားမှုတိကို စစ်ဆီး ဖော်ထုတ် ဟန့်တားခြင်းရို့မာ တူညီမှုဟိကတ်တေ။ ယင်းအပြင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ပြဋ္ဌာန်းထားသိမ့်ကေ လွှတ်တော်စွာ သမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ်တိကို ရွီးကောက်ပီးဖို့ တာဝန်ဟိရေ။ ထို သမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ်ရို့က တင်သွင်းလာရေ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးတိကို စိစစ်လို့ အဆုံးအဖြတ် မဲပီးကာ ထောက်ခံခြင်း၊ ကန့်ပယ်ချခြင်းရို့ကို ပြုလုပ်ပီးရရေ။ == သက်တမ်း == လွှတ်တော်တရပ်ရေ သက်တမ်းမာ လွှတ်တော်ထက်မာ သတ်မှတ်ခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ [[လွှတ်တော်အမတ်]]တိ၏ သက်တမ်းသာ ဖြစ်တေ ဟုဆိုနှိုင်ရေ။ နိုင်ငံအများစုမာ လွှတ်တော်၏ သက်တမ်းမာ ၄ နှစ်ဖြစ်ပြီးကေ ထိုထက်လည်း ပိုပြီးကေဟိတတ်ရေ။ လွှတ်တော်အမတ် တဦးအနိန်နန့် အကြိမ် အရွီအတွက် အကန့်အသက်မဟိ ပြည်သူရို့ လက်ခံ ယုံကြည် နီသရွိ ရွီးကောက်ခံနှိုင်ရေ။ == လွှတ်တော် ဖျက်သိမ်းခြင်း == လွှတ်တော်သည် သမ္မတ (သို့) ဝန်ကြီးချုပ် ကတင်သွင်းလာရေ ဥပဒေမူကြမ်းကို မဲပီးကာ ၃ ကြိမ်လုံးလုံး ပယ်ချနှိုင်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် လွှတ်တော်သည် သမ္မတ (သို့) ဝန်ကြီးချုပ်တိနန့် မသင့်မြတ်သော အခြီအနီ ရောက်လှာလျှင် သမ္မတ (သို့) ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေက အပ်နှင်းထားရေ အခွင့်အာဏာအရ လွှတ်တော်ကို ဖျက်သိမ်းပြီး လွှတ်တော် အသစ် ပြန်ပနာ ဖွဲ့စည်းဖို့အတွက် ရွီးကောက်ပွဲတိကို ကျင်းပရရေ။ == နိုင်ငံတချို့မှ ထင်ရှားရေ လွှတ်တော်နာမည်တိ == * [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]-ကွန်ဂရတ် * [[ရုရှား]]-ဒူးမား * [[ဂျပန်]]-ဒိုင်းယက် * [[အင်္ဂလန်]]၊ [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]-ပါလီမန် ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ * [[ကမ္ဘာ့သာသနာများဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ရုံး]] ➡️ [[File:Chicago-Parliament.webm|thumb|left|alt=Sri Chinmoy opens the Parliament of the World's Religions in Chicago on 28 August 1993 in Chicago.|Opening ceremony of the 1993 Parliament]] == လွှတ်တော်အစ ပုဂံက == [[File:HT.jpg|thumb|left|ရတနာပုံခေတ် လွှတ်တော်]] [[နရပတိစည်သူ]]မင်းသည် ဘိုးတော် [[အလောင်းစည်သူ]] ဘကြီးတော် [[မင်းရှင်စော]] ခမည်းတော် [[နရသူ (ပုဂံ)|နရသူ]]နန့် နောင်တော် [[နရသိင်္ခ]]ရို့၏ ထီးနန်းစိုးစံစဉ် ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ဖြစ်ပွားလာခရေ အာဏာနန့် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားမှု၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတိကို ကောင်းစွာ သုံးသပ်မိဟန်ဟိလီရေ။ နရပတိစည်သူမင်း မကွယ်လွန်မီကပင် နိုင်ငံရီးအာဏာ ခွဲဝီမှုဖြင့် လွှတ်တော်ပိုင် [[အုပ်ချုပ်ရီး]]ကို စတင်လုပ်ဆောင်ခရေ။ နရပတိစည်သူမာ သားတော်(၅)ဦး ဟိရေအနက် မိဖုရားငယ် တပါးမှ ဖွားမြင်ရေ သားတော် [[ဇေယျသိင်္ခ]]ကို ရွီးချယ်လို့ ပုဂံထီးနန်းကို အမွီဆက်ခံခွင့်ပီးပြီး ဇေယျသိင်္ခကလေ့ နိုင်ငံရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီး အာဏာတိကို တဦးတည်း သိမ်းပိုက်ခြင်းမပြုဘဲ နောင်တော်ကြီး(၄)ဦး နန့် ခွဲဝီလို့ အညီအညွတ် အုပ်ချုပ်ကြောင်း [[မြန်မာရာဇဝင်]]များမာ ဖွဲ့နွဲ့ရီးသားဖော်ပြကတ်တေ။ [[ပုဂံမင်းဆက်]] တလျှောက်လုံး နိုင်ငံရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီး အာဏာကို ဘုရင်တဦးတည်းကရာလျှင် အုပ်ချုပ်စွာကို ဖျက်သိမ်းပနာ ဘုရင်နန့် လွှတ်တော်ရို့ကို အာဏာ ခွဲဝီပီးလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ကြောင်းတွိဟိရရေ။ ဇေယျသိင်္ခသည် ပုဂံထီးနန်းကိုရာလျှင် ဆက်ခံရကေလေ့ နိုင်ငံရီး၊ အုပ်ချုပ်ရီး၊ ကာကွယ်ရီး အာဏာတိမှာမူ နောင်တော်ကြီးလီးဦး စုရုံးခြင်းပြုကတ်တေ လွှတ်တော်မာရာဟိရေ။ နရပတိစည်သူမင်း၏ အစီအစိုင်မာ အမျှော်အမြင်နန့် အလွန်ပြည့်စုံရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီးကေ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] [[သီပေါမင်း]] ပါတော်မူသည်အထိ မြန်မာရာဇဝင် တလျှောက်လုံး ဆက် လက် ထိမ်းသိမ်းကတ်စွာကို တွိဟိရရေ။ လွှတ်တော်မာ ဝန်ကြီး(၄)ပါးလှောက်ပနာ အုပ်ချုပ်ရေ [[ပုဂံခေတ်]] နရပတိစည်သူမင်း လက်ထက်မှအစပြုပနာ အုပ်မြစ်ချခရေလို့ ဆိုရဖို့။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်တော်အုပ်ချုပ်ရီး ရာဇဝင်ကို ပြန်ပနာ လိလာ ကြည့်ရေအခါ လွတ်တော်အားကောင်း ရေအခါများမာ ဘုရင်၏ တန်ခိုးအာဏာကိုပင် ထိန်းသိမ်းဟန့်တားခြင်း ပြုနိုင်ရုံမျှမက ဘုရင်ကို ရွီးချယ်နှိုင်ရေအထိ လွှတ်တော်အာဏာဟိရေကို တွိရရေ။ တခါတရီလွှတ်တော် အင်အားနည်းပါးချိန်မာ လွှတ်တော်သည် ဘုရင်၏ လက်ပါးစီအချေပိုင် ဖြစ်လာခရေ။ <ref>ရှီးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ်</ref><ref>အရှိတောင်အာသျှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅)</ref><ref>မဟာ မြန်မာရာဇဝင်တော်ကြီး ( ဦးကုလား )မှန်နန်းရာဇဝင် သုံးတွဲ</ref> == အသေးစိတ် သိလိုကေ == * ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) စာအုပ်၊ * ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ဥပဒေနန့် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများ စာအုပ်၊ * ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ဥပဒေနန့် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများ စာအုပ်၊ * အမျိုးသား လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ဥပဒေနန့် အမျိုးသား လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများ စာအုပ်၊ * တိုင်းဒေသကြီး တနည်း ပြည်နယ် လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ဥပဒေနန့် တိုင်းဒေသကြီး တနည်း ပြည်နယ် လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများ စာအုပ် တိကို ဖတ်ရှုလိလာ နှိုင်ရေ။ == ဥပဒေပြုစာရင်း == လွှတ်တော်က ဥပဒေပြုခွင့်ဟိရေ ဥပဒေပြုစာရင်းပါ ကိစ္စရပ် တိနန့် ဆက်စပ်ပနာ ဇယား(၁) ပြည်ထောင်စုဥပဒေပြုစာရင်း (ပုဒ်မ၉၆ကို ရည်ညွှန်းသည်) မာ ဖော်ပြထားရေ။ * နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရီး နန့် လုံခြုံရီးကဏ္ဍ * နိုင်ငံခြားရီး ကဏ္ဍ * [[ဘဏ္ဍာရီးနန့် စီမံကိန်းကဏ္ဍ]] * စီးပွားရီးကဏ္ဍ * စိုက်ပျိုးရီးနန့် မွီးမြူရီးကဏ္ဍ * စွမ်းအင်၊ လျှပ်စစ်၊ သတ္တုနန့် သစ်တောကဏ္ဍ * စက်မှုလက်မှုကဏ္ဍ * ပို့ဆောင်ရီး၊ ဆက်သွယ်ရီး နန့် ဆောက်လုပ်ရီးကဏ္ဍ * လူမှုရီးကဏ္ဍ * စီမံခန့်ခွဲရီးကဏ္ဍ * တရားစီရင်ရီးကဏ္ဍ ရို့ကို ခွဲခြားဖော်ပြထားရေ။ လွှတ်တော်ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ မြန်မာဘာသာ ဝေါဟာရဖြစ်ပနာ သျှင်ဘုရင်အမိန့်အာဏာတော် အတိုင်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ရရေ ဌာနကိုဆိုလိုရေ။ မြန်မာဘုရင် များလက်ထက်က လွှတ်တော်သည် နန်းတော်ကလွဲကေ တနိုင်ငံလုံးမာ အမြင့်ဆုံးနန့်အကြီးဆုံးဌာနဖြစ်ပနာ လွှတ်တော်က ဆောင်ရွက်ရ၊ ဆင့်ဆိုရရေ အရီးကိစ္စတိမာလေ့ ကကောင်း ကျယ်ဝန်းများပြားရေ။ လွှတ်တော်သည် သာသနာတော်ရီး နန့် တိုင်းရီးပြည်ရီးဟိသမျှကို အုပ်ချုပ်ဆင့်ဆိုဆောင်ရွက်ရ ရေ။ လွှတ်တော်ဆိုရေ ဝေါဟာရမာ 'လွှတ်'ဆိုရေ စကား သည် ဩဇာအာဏာလွှတ်ခြင်း၊ အမိန့်တော်၊ အမှာတော် လွှတ်ခြင်း၊ အခွင့်လွှတ်ခြင်း၊ ကိုယ်တိုင်ပိုင်နက်မှ လက်လွှတ် ခြင်း၊ ပြတ်ကင်းခြင်း၊ လှူခြင်း၊ ပီးခြင်းနန့်သက်ဆိုင်ရေ။ လွှတ်ဆိုရေဌာနမာ ဆင်းရဲသားပြည်သူရို့က မင်းဧကရာဇ် ထံ အခွန်အတုတ် လွှတ်မြဲ၊ ဆက်သမြဲဖြစ်တေ။ ထိုအခွန် အတုတ်တိကို ကသောင်းမြောင်းတိုက်တော် (လွှတ်တော် ငွီတိုက်)မာ ထားရရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဆင်းရဲသားပြည်သူ ရို့ အခွန်အတုတ်လွှတ်ရာ၊ ဆက်သရာဌာနကို လွှတ်ဆိုပနာ ခေါ်ဝေါ်သမုတ်တေလို့လေ့ ဆိုရေ။ 'တော်'ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ မြန်မာစကားဖြစ်ပနာ အသျှင် ခေါ်ခြင်း၊ ဘုရားခေါ်ခြင်းတိနန့်ဆိုင်ရေ။ သျှင်ဘုရင်နန့် စပ် ဆိုင်ရေ အမှတ်အသားတိမာ 'တော်ကြီး'ဆိုပနာ ရီးသားထိုး မှတ်လိဟိရေ။ ယင်းအတွက်နန့် 'နန်းတော်၊ ဥယျာဉ်တော်'ဟု ဆိုကေ သျှင်ဘုရင်နန့်ဆိုင်ကြောင်းကို ပြရေ။ ရွှီဘုံနိဒါန်းကျမ်းမာ ပုဂံ ပျူစောထီးမင်းလက်ထက်ကစပနာ လွှတ်တော်ထက်ကြောင်းနန့် လွှတ်တော်ဟုခေါ်ကြောင်းများ ဖော် ပြပါဟိရေ။ ထိုကျမ်းအဆိုမာ မဇ္ဈိမဒေသမှ ပုဂံသို့ရောက်လှာ သော မင်းမျိုးလေးယောက်ကို ဘွဲ့ထီးအစီးအနင်း၊ မင်းခမ်း မင်းနား ပီးကမ်းချီးမြှင့်အရီးလွှဲအပ်ကေ အဆောက်အဦသို့ အမာ့ခ်ျလေးယောက်တက်ရောက်ပနာ ပြည်ထဲရီးလေးမျက်နှာကို စီရင်စီရန် အခွင့်လွှတ်အတွက်နန့် ထိုအဆောက်အဦကို လွှတ် ဆိုပနာခေါ်ရေ။ ယင်းအပြင် ပုဂံမင်းဆက် နရပတိစည်သူမင်းစွာ ထီးနန်းကို သားတော်ကြီးလီးပါးသို့ မပီးအပ်ပဲ၊ မင်းပရိယာယ်ဖြင့် သားတော်ငယ် ဇေယျသိင်္ခမင်းသားကို ပီးအပ်ခရေ။ သို့ ရာမာ တိုင်းရီးပြည်ရီးကို လေးပါးသောနောင်တော်ရို့ နန့် လက်သပ်ဆွေးနွေးပြီးကေ စီရင်ဆုံးဖြတ်ရဖို့ဟု နတ်ရွာစံ ခါနီးဆဲဆဲမာ မာထားခရေ။ ဇေယျသိင်္ခမင်းသားစွာ ထီးလို မင်းလိုမင်း ဘွဲ့ကိုခံလို့ ထီးနန်းဆက်ခံပြီးကေ ခမည်းတော် မာထားခရေအတိုင်း နောင်တော် မင်းသားလေးပါးအိမ်ကို တအိမ်စီ တအိမ်စီ လှည့်လည်လားရောက်ဝတ်ပြုရခြင်း၊ ဆွေးနွေးလက်သပ် စီရင်ဆုံးဖြတ်ရခြင်းကိုပြုလုပ်ရရေ။ သျှင်ဘုရင် ဖြစ်သူညီတော်သည် နောင်တော်များထံ လာရဖန်များရေအခါ နောင်တော်တိက အားနာညှာတာပြီးကေ နန်းရင်ပြင်မာ အဆောက်အဦးကြီး တခုကို ဆောက်စီ၏ နောင်တော်လေးပါးရို့ ထိုအဆောက်အဦးကြီးသို့ လားရောက်စုံညီရေအခါ ညီတော်သျှင်ဘုရင်လာပြီးကေ ခစားဝတ်ပြုခြင်း၊ တိုင်းရီးပြည်ရီးတိကို ဆွေးနွေးဆုံးဖြတ်ခြင်းပြုဖို့ ညီတော်ကို ခွင့်လွှတ်ပနာ၊ ညီတော် ထီးလိုမင်းလိုမင်းကလည်း နောင်တော်ရို့စွာ ညီတော်တက်စား ပြည်ထဲရီးတိကို ခန့်ထားစီရင်ဆုံးဖြတ်လီဖိဟု အရေးပီးသဖြင့် ခွင့်လွှတ်ပြန်ရေ။ ယင်းပိုင် အပြန်အလှန် ခွင့်လွှတ်သောအဆောက်အဦ နီရာကို 'လွှတ်'ဟုခေါ်ရေ ဆိုပနာလည်း ရာဇဝင်ကျမ်းတိနန့် ရွှီဘုံနိဒါန်းမာဆိုရေ။ လွှတ်တော်အဆောက်အဦမာ နှစ်ဆောင်တွဲဖြစ်တေ။ အနောက်ဘက်အဆောင်ရေ သုံးထပ်လည်ပေါ်ဆောင်ဖြစ်ပနာ ဇေတဝန်ဆောင်ဟုခေါ်ရေ။ ထိုဇေတဝန်ဆောင်သို့ သျှင်ဘုရင် လွှတ်တော်မြဲဖြစ်တေအတွက် ရာဇပန်လင်စွာလေ့ မြေနန်းရာဇပန်လင်ပိုင်ပင် ယမနီသားဖြင့်လုပ်သော ခြင်္သေ့ရုပ်ခံ သီဟာသနရာဇပန်လင်ဖြစ်တေ။ လွှတ်တော်ဇေတဝန်ဆောင်မာ အကာမာရဘင်များ၊ တိုင်များ အပြောက်အမွမ်းတိကို ရွှီပိန်းချရရေ။ လွှတ်တော်အရှိဆောင်ရေ နှစ်ထပ်လည်ပေါ်ဆောင်ဖြစ်ပနာ ဝန်ကြီးများနိန်ရေ ကွန်းစင်တိုင်ကြီး လေးလုံးကိုရာ ရွှီပိန်းချရရေ။ ထိုတိုင်ကြီးလီးလုံးကလွဲကေ သည်မသည်ရံအစဟိရေ တိုင်တိနန့် အပြောက်အမွမ်းကို အရဲတစုရွှီနှစ်စုခြယ်လှယ်ရရေ။ လွှတ်တော်ကွန်းစင်အခန်းကြီးများအတွင်းကို မင်းသားတိနန့် ဝန်ကြီးတိကတပါး ဇာသူလေ့ဝင်ခွင့်မရ။ အရာလွှတ်တော်အရာဟိတိအတွက် နီရာသီးခြားစီဟိကတ်တေ။ ထိုနီရာများမာ ကွမ်းသွေးပေါက် တပေါက်စီ ဖောက်ထားရေ။ ဝန်ကြီးရို့ ပန်းတူသောက်ရှူရေအခါ လွှတ်အောက်ကနိန်လို့ ကွမ်းသွေးပေါက်မားမှ အဆောင်ကိုင်ရို့က ပန်းတူဝန်ထောက်လေးနီရာမှ ဝန်ကြီးမင်းများနိန်ရသော ကွန်းစင်ပြင်ဖက်နားမာ ကွမ်းသွေးပေါက်လေးပေါက် ဖောက်ထားရေ။ နားခံ၊ စာရီးတော်ကြီး၊ အမှာတော်ရီး၊ အသုံးစာရီး၊ အဝီးရောက် အစဟိရေအရာဟိတိမာလေ့သော့ ကွမ်းသွေးပေါက်လေးပေါက်စီ ဟိကတ်တေ။ ကွမ်းသွေးပေါက်ရသူတိသာ ကွမ်းသွေးပေါက်အထဲဝင်ဗျယ်ဒေးလျှင် ထိုင်ခွင့်ရရေ။ လွှတ်တော်အရာဟိတိကလွဲကေ အရာအရာဟိ၊ အဝီးအရာဟိရို့စွာ ကွမ်းသွေးပေါက်အထဲဝင်ဗျယ်ဒေးလျှင် ကွန်းစင်တိုင်ကိုမှီပြီးကေ ထိုင်ခွင့်မရကတ်ချေ။ ယေကေလေ့ နားခံတော်တိစွာ အမိန့်တော်ပြန်ဖို့အတွက် ကွန်းစင်တိုင်မားသို့ တနားချေတဗွေချေဝင်ပြီးကေ ရာဇပန်လင်ရှေ့မာ အမိန့်တော်ပြန်ခွင့်ရရေ။ လွှတ်တော်ထက်မာ ညဉ့်အိပ်ကပင်တပါး နိအခါမာ ဇာ အရာဟိမျှ ဖျာ၊ သင်ဖြူးခင်းလို့ ထိုင်ခွင့်မရ။ ယင်းအပြင်ဇာသူလေ့ လွှတ်တော်ထက်တို့ အင်္ကျီမပါ၊ ခေါင်းပေါင်းဖြူမပါပဲနန့် မတက်ရ။ လွှတ်တက်ဆဲအခါမာလည်း ဇာသူလေ့ မြောက်လှဂမှ မတက်ရ။ အမိန့်တော်ခန့်ဗိုလ်တိကတပါး အရာဇာသူလေ့ လောကျိုက်လို့ လွှတ်တော်ထက်တို့မတက်ရ။ လွှတ်တော်ထက်တို့ ဖိနပ်တိကိုလည်း မတင်ရချေ။ လွှတ်တော်တည်ရာဌာနသည် နန်းတော်နယ်မြီမာသစ်တပ် အုတ်မြို့ရိုးကာထားရေ နန်းတော်အထဲ မြီနန်းတော်ရှိ တန်းခါးနီ၏ လကျာ်ဖက်ဖြစ်တေ တောင်မျက်နှာမာ တည်ဟိရေ။ တံငါနီပြင်ဖက်ကလည်း လွှတ်တော်ထက်တို့တက်ရန် လှီကား ဟိရေ။ လွှတ်တော်ဆိုင်ရာအရာဟိရို့စွာ သီတင်းနိတိကလွဲကေ အရာနိတိမာ တရက်နှစ်ကြိမ် လွှတ်တော်သို့ တက်ရောက် ရမြဲဖြစ်တေ။ မိုးထ တချက်မတီးမီ (စက်နာရီ၉နာရီ) လွှတ်တော် မြောက်နှရောင်မာစုလို့ (တရားရာဇဝတ်မှုကလွဲကေ) လျှောက်လွှာပါးပါးချေတိကို လက်ခံရေ။ မြောက်နှရောင် ဆိုစွာမာ လွှတ်တော်နှစ်ဆောင်အနက်အရှိဆောင် မြောက် မျက်နှာကထိပ်ဝကို ဆိုလိုရေ။ မိုးထတချက်တီးလျှင် နန်းတော်သို့ဝင်ပြီးကေ သျှင်ဘုရင်ရှေ့တော်မာ အရာဟိအစုံအညီ ညီလာခံကတ်တေ။ မိုးထညီလာခံသည် မွန်းမတည့်မီ ပြီးစီးလီ့ဟိရေ။ မိုးထညီလာခံမာ သျှင်ဘုရင်ရှေ့တော်သို့ ဝင်ရောက်ကြရေအခါ လက်နက်တိကို လျှို့ဝှက်ယူဆောင်လာမည်စိုးရိမ်လို့ အထူးခွင့်ပြုထားသူတိကလွဲကေ ဇာလောက်လောက်ပင်ချမ်းလှကေလေ့ ဇာအရာဟိမျှ စောင်၊ သက္ကလတ်၊ ညဉ့်ရုံခြုံတည် အစဟိစွာများ ခြုံရုံခစားခွင့်မဟိချေ။ နိနှစ်ချက်တီး (စက်နာရီ၁၂နာရီ) အချိန်မာလွှတ်တက် ကတ်ပြန်ရေ။ ယင်းခါ တရားရာဇဝတ်ဖက်ဆိုင်ရာလျှောက်လွှာတိကို လက်ခံရေအပြင် အမှုတိကိုလည်း စစ်ဆီးဆုံးဖြတ်ရေ။ ညဇာသုံးချက်တီး (စက်နာရီ၃နာရီ) အချိန်မာ လွှတ်ဆင်းမြဲဆင်းရေ။ ယေကေလေ့ ဆုံးဖြတ်ရန် အဆုံးမသတ်သီးသော အမှုတိကို အရာနီရာသို့ရွိ့ပြောင်းလို့ ဆက်ပနာဆောင်ရွက်ရရေ။ သျှင်ဘုရင်တိစွာ လွှတ်တော်သို့တက်ပနာ တရားဆုံးဖြတ်ရမြဲဖြစ်တေ။ သျှင်ဘုရင် လွှတ်တော်သို့မတက်ရေအခါ အိမ်ရှိမင်းဟိကေ အိမ်ရှိမင်းကတက်ရရေ။ အိမ်ရှိမင်း မဟိကေ သျှင်ဘုရင်၏ညီတော်ကြီး၊ သားတော်ကြီးတိက လွှတ်တက်စီရင်ရရေ။ အိမ်ရှိမင်းနန့် မင်းကြမ်းများ မဟိမသာလျှင် ဝန်ကြီးများတက်ပနာ စီရင်ရရေ။ လွှတ်တော်ကဆုံးဖြတ်ရရေ အမှုတိသည် အပိုင်းအရာတန်ဖိုးမဟိ။ ယေကေလေ့ ငွီ ၅ဝဝဝိ(ငါးထောင်)တန်ထက်ပိုလျှင် သျှင်ဘုရင်ထံ အယူခံဝင်နှိုင်ရေ။ သျှင်ဘုရင်က ဆုံးဖြတ်ရရေ အမှုတိမာ အပိုင်းအရာတန်ဖိုးလေ့မဟိ၊ အယူခံခွင့်လေ့မဟိချေ။ အရာရုံးတိက စီရင်သော အမှုတိသည် ငွီ ၅ဝဝဝိ (ငါးထောင်)တန်ထက် ပိုလျှင် လွှတ်တော်မာ အယူခံဝင်နှိုင်ရေ။ သျှင်ဘုရင် လွှတ်တက်ရေအခါ လျှောက်လွှာများမာ ''ရွှီဘဝါးတော်မြတ်အောက် ရှိခိုးသံတော်ဦး တင်ပါရေ ဘုရား'' ဆိုရေ စကားကို အစအဆုံးမာ ရီးသား ထည့်သွင်းရရေ။ အိမ်ရှိမင်းဖြစ်စီ၊ မင်းသားများ ဖြစ်စီ လွှတ်တက်ရေအခါ လျှောက်လွှာများမာ ''ရှိခိုးသံတော်ဦးတင်ပါရေဘုရား'' ဆိုရေစကားကို အစအဆုံးရီးသားထည့်သွင်းရရေ။ မင်းသားများ လွှတ်တက်ရေအခါ မင်းသားများစားသော မြို့၏နာမည်ကို အစွဲပြုပနာ ရီးသားထည့်သွင်းရရေ။ ပုံစံအားဖြင့် မင်းသားသုံးပါးလွှတ်တက်ရေအခါ ဟံသာဝတီမင်း ပြည်မင်း၊ တောင်ငူမင်းတို အမိန့်တော်ကို ဦးထိပ်ထက်ဆင်ရွက်ရရေအတိုင်းဟု ထည့်သွင်းရီးသားရရေ။ မင်းသားတပါးတည်း လွှတ်တက်ရရေအခါဖြစ်ကေ ဇာ မင်းအမိန့်တော်ကို ဦးထိပ်ထက်ဆင်ရွက်ရရေအတိုင်းဟု ရီးသားရရေ။ ဝန်ကြီးများလွှတ်တက်ရေအခါ ဝန်လေးပါး ဟိကေ ဝန်လေးပါးဘွဲ့နာမည်ကို ရီးသားလို့ ကြားရောက်ရေ၊ ကြားလိုက်ရေ၊ မာပိုင်က်သည် အစဟိသဖြင့် ကြားစာ မှာစာ နန့်သင့်လျော်အောင် ရီးသားထည့်သွင်းရရေ။ ယေကေလေ့ လွှတ်တော်ကဆင့်ဆိုရေ စာချွန်တိမာ ဇာအခါမဆို ဝန်မင်းများစာဆိုပနာရာ စာလုံးကြီးကြီးနန့် ဆင့်စာအောက်ခြီနားက ရီးသားထည့်သွင်းမြဲဖြစ်တေ။ လွှတ်တော်တံဆိပ်ကိုလေ့ရိုက်နှိပ်လိုက်ရရေ။ လွှတ်တော်ဌာနမာ ပါဝင်ရေ လွှတ်တော်အရာဟိရို့စွာ မိုးထညီလာခံအချိန်နန့် နိလွှတ်တော်အချိန်များမာ အင်္ကျီလက်ကျယ်၊ ရွှီစလွယ်ဆင်ရရေ။ အင်္ကျီလက်ကျယ်မာ ပုံတမျိုးတည်းကို ဝတ်ရကေလေ့ စလွယ်မာ ရာထူးအဆင့် အတန်းအနိမ့်အမြင့်အလိုက် အောက်ခရင်းသုံးသွယ်မှ အမြင့်ဆုံး တဆယ့်သျှစ်သွယ်အထိ ဆင်ယင်ရရေ။ ယင်းအပြင်ဝန်ကြီးတိနန့် ဝန်ထောက်များ လားလာရေအခါ လက်ရတောင်ခေါ်သော အမှုထမ်းနှစ်ယောက်စွာ ထိုအရာဟိများ ရှိကအတောင် ၃ဝ (၄၅​ပေ)ကွာလောက်က မောက်တိုဆောင်းကာ ဝဲယာကြိမ်ကို ထောင်ဗျာယ် ကိုင်ဆောင်ရရေအပြင် ခတောင်းလောကျိုက်လို့ လိုက်ပါရရေ။ အင်္ကျီဖြူထိုင်မသိမ်းဝတ်ရရေ မောက်တိုကို တတည့်ဆောင်းရရေ။ ထိုလက်ရတောင် အမှုထမ်းနှစ်ယောက်ကို လွှတ်တော်ရှိးလိုက်ဆိုပနာလည်း ခေါ်ရေ။ ဝန်ကြီးတိကတပါး လွှတ်နန့်ဆိုင်ရေ အရာဟိတိသည် ဝဲယာ အလှည့်ခွဲဗျာယ် တရက်ခြားတခါ လွှတ်မာ လာရောက်အိပ်ကတ်ရရေ။ မြေမြို့ရိုးအထဲ မီးလောင်ရေအခါ အိပ်ဖန်အလှည့်ကျမဟုတ်ရေ လွှတ်ဆိုင်ရာအရာဟိတိသည် လွှတ်တော်သို့လာရောက်ပနာ စာရင်းချမှတ်ရရေ။ လွှတ်တက်ရန်ဖြစ်စီ၊ သျှင်ဘုရင်ရှေ့တော်သို့ဝင်ရန် ဖြစ်စီ နန်းတော်အတွင်းကို လာရောက်ရေအခါ မင်းသားတိကတပါး အရာအရာဟိ ဇာသူလေ့ ထီးဆောင်းခြင်း၊ သက်ဟိ သက်မဲ့ယာဉ် စီးခြင်း မပြုရ။ ယေကေလေ့ နန်းတော်လှဂတိနန့် လွှတ်တော်လှဂတိသို့ ထိတောင်ရာထူးအလျောက် ခမောကတိကိုဆောင်းလို့ ဝင်ခွင့်ရရေ။ လွှတ်တော်မာ ပါဝင်မြဲဖြစ်တေ အရာဟိတိမာ ဝန်ကြီး ၄၊ မြင်းစုကြီးဝန် ၁၊ အသည်ဝန် ၁၊ မြေတိုင်အမတ် ၁၊ မြေတိုင် အမတ်ရာထူးကို စာရီးတော်ကြီးရာထူနန့်တွဲဖက်ခန့်ထားလိ့ဟိရေ။ ဝန်ထောက် ၄၊ နားခံတော် ၄၊ စာရီးတော်ကြီး ၄၊ မြင်းစာရီးကြီး ၂၊ အမိန့်တော်ရီး ၄၊ အမှာတော်ရီး ၄၊ အသုံးစာရီး ၄၊ အဝီးရောက် ၄၊ မြန်မာသံခံ ၄၊ ရှံးသံခံ ၄၊ ယွန်းသံခံ ၄၊ ကရေးစာပြန် ၂၊ တရုတ်စာပြန် ၁၊ အသည် စာရီး ၄၊ အမိန့်တော်ရ ၄၊ သစ္စာတော်ရီး ၁၊ ပြော့နီရာချ သွီးသောက်ကြီး ၁၊ လွှတ်စောင့်သွီးသောက်ကြီး ၁၊ လက်နက်တိုက်ဝန် ၁၊ ယင်းတိုက်စိုး ၂၊ ကသောင်းမြောင်းတိုက်စိုး ၁၊ ယင်းတိုက်စာရီး ၁၊ ခန့်ထားလိ့ဟိရေ။ ယေကေလေ့ သျှင်ဘုရင်များသဘောအတိုင်းပိုပြီးကေ ခန့် ထားကြရေအခါလည်း ဟိရေ။ ထိုအရာဟိများမာ မြင်းစုကြီးဝန်၊ ဝန်ထောက်ရို့သာ ပြန်တမ်း ကြီးခံခွင့်ရရေ။ ပြန်တမ်းကြီးဆိုစွာမာ တာဝန်ခံရရေ ဝတ္တရားကိုပြဆိုရေ အစီအစိုင်မာတိကာပင်ဖြစ်တေ။ လွှတ်စီလီးတန်းနန့် လက်ရသုံးတန်းဆိုရေ လွှတ်တော်နန့် ဆိုင်ရေ လက်အောက်အမှုထမ်းတိကိုလည်းခန့်ထားမြဲဖြစ်တေ။ သာမညအမှုနန့် လွှတ်တော်က ဆင့်ခေါ်ရန်၊ သာမညအမှုနန့် လွှတ်တော်ချုပ်ထားရန် အလုပ်ဝတ်တရားတိမာ လွှတ်စီလီးတန်းက ဆင့်ခေါ် ချုပ်ထားရရေ။ လွှတ်စီလီးတန်း ဆိုစွာမာ (၁) တည်တော၊ (၂) မြို့သစ်၊ (၃) ခင်ဦး၊ (၄) စည်ပုတ္တရာတန်း ဆိုပနာ လေးမျိုးလေးဌာန ခွဲခြာထားရေ။ လွှတ်စီလီးတန်းကခေါ်ဖို့မဟုတ်ပဲ၊ အကြပ်အတည်းခေါ်ရန် အမှုထမ်းတိမာ လက်ရသုံးတန်း အမှုထမ်းတိက ဖမ်းဆီးချိုင်နှောင်ခေါ်ရရေ။ ထိုလက်ရသုံးတန်းအမှုထမ်းတိစွာ လူကိုအဆုံးစီရင်ရန်ဟိရေအခါမာလည်းပါဝင်ရရေ။ ရာဇဌာနီအတွင်းမာ လွှတ်တော်အမိန့်ကလွဲကေ အရာရုံးများအမိန့်နန့် ချိုင်နှောင်ခွင့်မရချေ။ တရားမရုံးက ချိုင်နှောင်တောင်းခံလိုကေ လွှတ်တော်သို့ အစီအစာခံစာ တင်ပို့ရရေ။ လွှတ်တော်ဌာနကဆောင်ရွက်ရမြဲ အစိုင်အလာထုံးစံမာ သာသနာတော်ရီးနန့် တိုင်ရီးပြည်ရီး ဟိသမျှကို အုပ်ချုပ်ဆင့်ဆိုရရေ ဌာနကြီးဖြစ်ပနာ ရှီးအခါက ဝေပုံဌာနအပိုင်းအရာမာ ကိုးဌာနရာဟိရေ။ ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက်စပြီးကေ နိုင်ငံခြားဌာန တဌာတိုးရရေကြောင့်ဆယ်ဌာနဖြစ်လာရေ။ ထိုဆယ်ဌာနရို့မာ -<br> (၁) အရာအထူးခန့်ထားခြင်း၊ နုတ်ပယ်ခြင်း၊ ယင်းချင့်အပြင်အရာအထူးအသစ်ခန့်ခြင်း၊ တိုးတက်ခြင်း ပေါ်လှာရေအခါ သစ္စာတော်ပီးရတိုက်ရခြင်းတိနန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု<br> (၂) ဥပဒေစကားချပ်တိမာ မှတ်စာရီးသားခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်းနန့်စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။<br> (၃) ကျောက်စာ စာဟောင်းစာတမ်း၊ ပိဋကတ်၊ ရာဇဝင်၊ ဗေဒင်၊ ဝထုကံဘေးမဲ့ပီး၊ အရပ်ရပ်စာမိန်းပွဲ စာပြန်ပွဲ၊ အလှူအတန်း ပီးကမ်းထောက်ပံ့ခြင်းအစဟိရေ သာသနာပညာတိနန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။<br> (၄) ကြည်းကြောင်း ရီကြောင်း အနီးအဝီး အစောင့်အရှောက်အစဟိရေစစ်ဖက်နန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။<br> (၅) မျက်နှာညီမှု၊ လူလုမှု၊ ကြီးတွက်မှု၊ ရိုးရာလုမှု၊ စစ်တမ်း သွင်း အစဟိရေတရားရာဇဝင်နန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။<br> (၆) ကင်းခွန်၊ သစ်တောခွန်၊ မားထွက်ခွန်၊ ရွှီခွန်၊ ငွီခွန်၊ သစ်စေးခွန်၊ ဈီးခွန်၊ ကုတို့ခွန် အစဟိရေ အကောက်အခွန်နန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။<br> (၇) မြီခွန်၊ ရေခွန်၊ ဥယျာဉ်ခွန် အစဟိရေ လယ်ယာဌာနနန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။<br> (၈) မြို့လုပ်၊ ကျုံးတာ၊ နန်းတော်အိမ်တော်၊ ကျောင်းဘုရား၊ ဆယ့်နှစ်ရာသီအစဟိရေ အလုပ်အဆောင်နန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။ ဆယ့်နှစ်ရာသီဆိုရာမာ နိစိုင်လစိုင်နှစ်စိုင် လုပ်ဆောင်မြဲ အခမ်း အနားတိနန့် သေမှုရှင်ခမ်းအစဟိရေ အကြောင်းတိလေ့ ပါဝင်ရေ။ ယင်းပိုင်လုပ်ဆောင်ရန် အခမ်းအနားစာတမ်း တိကို လွှတ်တော်က ရီးသားတင်သွင်းရရေ။ ဧချင့်ပိုင် ရီးသွင်းသောစာတမ်းကို လွှတ်တော်သွင်းစာမာတမ်းဟု ခေါ်ရေ။<br> (၉) ခြီကျင်၊ လောင်းလျင်၊ မြင်းလျင်အစဟိရေ စာပီးစာယူနန့် စပ်လျဉ်းသမျှအမှု။ ကြီးနန်းအလုပ်မာ ၁၂၃၆ခု (၁၈၇၄ခု) နှစ်လောက်စပြီးကေ ပေါ်လှာရာကြီးနန်းဝန်၊ ကြီးနန်းစာရီး၊ ကြီးနန်းအုပ်ဆိုပနာ သီးသန့်ထားရေ။ ယေကေလေ့ ကြီးနန်းဌာနသည် စာပီးစာယူဌာနမာ ပါဝင်ရေ။<br> (၁ဝ) နိုင်ငံခြားနန့်စပ်သောအမှုတိ။ ဒေဌာနစွာလေ့ ရှီးအခါကမဟိ။ ၁၁၁၉ခု (၁၁၂၇ခု)နှစ်လောက်ကစပြီးကေ ပေါ်ပေါက်လှာပြီးကေ ဝန်ကြီးတစ်ဦးတလီက နိုင်ငံခြားဌာနကိုကြည့်ရှုရရေ။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:ဒီမိုကရေစီ]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[Category:အုပ်ချုပ်ရီး]] [[ကဏ္ဍ:လွှတ်တော်တိ]] l2bz6kuw206evupi3xs1usbhih0kdl0