ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 6230 21957 2026-10-19T12:31:23Z Tejoebārsa 137 Created page with "'''နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကလေး)''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေးမြို့နယ်]]၏ တောင်ဘက် ၅ မိုင်ခန့်အကွာ ကလေး−ဂန့်ဂေါ ကားလမ်း၏ အနောက်ဘက် ထိုမာကျေးရွာအုပ်စု၊ သာယာ..." 21957 wikitext text/x-wiki '''နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကလေး)''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကလေးမြို့နယ်]]၏ တောင်ဘက် ၅ မိုင်ခန့်အကွာ ကလေး−ဂန့်ဂေါ ကားလမ်း၏ အနောက်ဘက် ထိုမာကျေးရွာအုပ်စု၊ သာယာဝတီ ကျေးရွာနံဘေးမာ တည်ဟိပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ်မာ စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကလေး)မာ ဘာသာရပ်အသီးသီးအတွက် ဘွဲ့ကြိုနန့် ဘွဲ့လွန်သင်တန်းတိကို တက်ရောက်နှိုင်ရေ။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာ ၁၇ ရက်နိမာ အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ကလေး) အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၅ ရက်နိမာ အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(ကလေး) အဖြစ်၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီ ၂၀ ရက်နိမာ နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ကလေး) အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://tukly.moe-st.gov.mm/?page_id=826|title=Background History|accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၆}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> ==သင်ကြားပေးကေလည်းဟိရေ အဓိကဘာသာရပ်တိ == #မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ် (Civil Engineering) #အီလက်ထရောနစ်အိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ် (Electronic Engineering) #လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ် (Electrical Engineering) #စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဘာသာရပ် (Mechanical Engineering) ==ကိုးကား== {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Official|http://tukly.moe-st.gov.mm}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] {{Myanmar-university-stub}} ltbyf9hibzh14f7p4njxsnkp5nd07ub 0 6231 21958 2026-10-19T12:39:43Z Tejoebārsa 137 Created page with " {| class="infobox" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား) |- ! တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | Technological University (Myitkyina) |- !တံဆိပ် | - |- !ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) | စက်မ..." 21958 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား) |- ! တက္ကသိုလ်နာမည်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | Technological University (Myitkyina) |- !တံဆိပ် | - |- !ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) | စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |- !ဆောင်ပုဒ်(အိန်းဂလိချ်အက္ခရာ) | - |- ! ပိုင်ဆိုင်မှု | အများဆိုင် |- ! တည်ထောင်ခုနှစ် | - |- ! ပါမောက္ခချုပ် | - |- ! တည်နီရာ | [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] |- ! ပြည်နယ်/တိုင်း | [[ကချင်ပြည်နယ်]] |- ! နိုင်ငံ | မြန်မာနိုင်ငံ |- ! ဝဘ်ဆိုဒ် | {{url|http://tumka.moe-st.gov.mm/}} |} '''နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)''' စွာ မြစ်ကြီးနားမြို့ မှ ပေ ၉၃၀၀ အကွာမာတည်ဟိရေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား) ကို ၁၉၈၁ ခုနှစ် ၊ သြဂတ်လ ၊ ၃ ရက်နိမာ အစိုးရစက်မှုလက်မှုအထက်တန်းကျောင်း Technical High School ( T.H.S ) အဖြစ်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ၊ စတ်တင်ဘာ ၊ ၁ ရက်နိမာ Government Technical Institute (G.T.I ) အဖြစ်အဆင့်မြှင့်တင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၁၉၉၉ ခုနှစ် ၊ အောက်တိုဘာ ၊ ၂ ရက်နိမာ Government Technological Colleges (G.T.C) အဖြစ်ပြောင်းလဲခပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ် ၊ ဂျန်နဝါရီလ ၊ ၂၀ ရက်နိမာ ကောလိပ်မှ တက္ကသိုလ် သို့ အဆင့်မြှင့်တင်ကာ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ၊ ဧပြီလ ၊ ၂၈ ရက်နိမာ အဂု ပန်းမတီးရွာကိုပြောင်းရွှိလို့ နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား) အဖြစ်ပြောင်းလဲဖွင့်လှစ်ခရေ။ ==သင်ကြားဌာနတိမာ== နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)မာ သင်ကြားနီသောဘာသာရပ်တိမာ # Civil Engineering Department # Electronic Engineering Department # Electrical Power Engineering Department # Mechanical Engineering Department ==ကိုးကား== #http://www.most.gov.mm/myitkyinatu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628002722/http://www.most.gov.mm/myitkyinatu/ |date=28 June 2010 }} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ကချင်ပြည်နယ်အထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] m6io03joob9duh77papwgtzm6hj9xw8 0 6232 21959 2026-10-19T12:44:01Z Tejoebārsa 137 Created page with "'''နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ဗန်းမော်)''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]မာ တည်ဟိရေ နည်းပညာတက္ကသိုလ်တခုဖြစ်တေ။ နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ဗန်းမော်)ကို အစိုးရ..." 21959 wikitext text/x-wiki '''နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ဗန်းမော်)''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]မြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့]]မာ တည်ဟိရေ နည်းပညာတက္ကသိုလ်တခုဖြစ်တေ။ နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ဗန်းမော်)ကို အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် (ဗန်းမော်) အဖြစ် ၂၀၀၁ခုနှစ်၊ ဒီဇန်ဘာလမာ စတင်တည်ထောင်ခရေ။ နည်းပညာ တက္ကသိုလ် (ဗန်းမော်) အဖြစ်သို့ ၂၀၀၇ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ၂၀ ရက်နိမာ အဆင့်တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ==ပြင်ပလင့်ခ်တိ== *{{Official|http://tubanmaw.moe-st.gov.mm}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ကချင်ပြည်နယ်အထဲက တက္ကသိုလ်တိ]] {{Myanmar-university-stub}} df76t8p37sf0jm0dyuw4och7nx2pdfx 10 6233 21960 2026-10-19T12:52:50Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Citation needed |date=__DATE__ |$B= {{Fix |name={{{name|Citation needed}}} |link=Wikipedia:Citation needed |text=ကိုးကားချက်လိုရေ |class=Template-Fact |title={{{reason|ဒေအခိုင်အမာပြောဆိုမှုသည် စိတ်ချရရေရင်းမြစ်တိက ကိုးကားချက်တိလိုအပ်နိန်ရေ။}}} |date={{{date|}}} |..." 21960 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Citation needed |date=__DATE__ |$B= {{Fix |name={{{name|Citation needed}}} |link=Wikipedia:Citation needed |text=ကိုးကားချက်လိုရေ |class=Template-Fact |title={{{reason|ဒေအခိုင်အမာပြောဆိုမှုသည် စိတ်ချရရေရင်းမြစ်တိက ကိုးကားချက်တိလိုအပ်နိန်ရေ။}}} |date={{{date|}}} |cat=[[Category:ကိုးကားမဟိ အဆိုတိပါ ဆောင်းပါးတိ]] }}{{#if:{{{1|}}}|<!--[[Category:Pages containing citation needed template with deprecated parameters]]-->}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> r0ztjn7disnaivmh9t5ya3v63bocrsl 0 6234 21961 2026-10-19T12:53:27Z Tejoebārsa 137 Created page with "{{Infobox university | name = နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်) | image = File:TU Loikaw Main Building.jpg | image_size = | image_alt = | caption = | former_name = | motto =''Technology for the nation, innovation for the future'' <br/>''တိုင်းပြည်အတွက်နည်းပညာ၊ အနာဂတ်အတွက်တီထွင်ဆန်းသစ်မှု'' | established = {{start date|၂..." 21961 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်) | image = File:TU Loikaw Main Building.jpg | image_size = | image_alt = | caption = | former_name = | motto =''Technology for the nation, innovation for the future'' <br/>''တိုင်းပြည်အတွက်နည်းပညာ၊ အနာဂတ်အတွက်တီထွင်ဆန်းသစ်မှု'' | established = {{start date|၂၀၀၇}} | closed = | type =အများဆိုင် | affiliation = [[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနန့် နည်းပညာဦးစီးဌာန]]၊ [[သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] | endowment = | officer_in_charge = | chairman = | chancellor = | president = | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = | rector =ဒေါက်တာ ခိုင်ဇော်နိုင်| principal = | dean = | director = | head_label = | head =| academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other_students = | city = [[လွိုင်ကော်မြို့]] | state = [[ကယားပြည်နယ်]] | province = | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | coordinates = | campus = | language = | colours = | athletics = | sports = | sports_nickname = | mascot = | website = {{URL|http://tuloikaw.edu.mm/}} }} [[File:Main Building LTU.jpg|thumb|150px|ပင်မဆောင်]] '''နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်)''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့]]မာ တည်ဟိရေ။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မာ ISO 9001/2008 ကိုရဟိခရေ။{{ကိုးကားချက်လိုရေ}} == သမိုင်းကြောင်း == နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်)ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဂျူလိုင်လ ၃၀ ရက်နိမာ အစိုးရစက်မှုလက်မှုအထက်တန်း ကျောင်းအဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ၁ ရက်နိမာ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံအဖြစ် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခပြီးကေ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နိမာ အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နိမာ နည်းပညာတက္ကသိုလ် အဆင့်သို့ပင်ဖြစ်ဖြစ် တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခရေ။<ref>{{cite web|url=http://tuloikaw.edu.mm/about-us/|title=Background History|accessdate=၁၁ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၆|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819054357/http://tuloikaw.edu.mm/about-us/}}</ref> [[File:TU Loikaw Main Building 1.jpg|thumb|ပင်မဆောင်]] == တည်နီရာနန့်အကျယ်အဝန်း == ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်၊ ပန်ကန်းကျေးရွာ အုပ်စု ကွင်းအမှတ် (၂၆၀)၊ ရွာတန်းရှည်ကျေးရွာ အရှိဖက် မာ တည်ဟိရေ။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် (၈၇.၄၆)ဧက ဟိရေ။ == ရည်ရွယ်ချက် နန့်တာဝန် == ရည်ရွယ်ချက်မာ နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ အရည်အသွီးပြည့်ဝသော အိန်ဂျန်နီယာပညာသျှင် အာဂါ့လူ လူကောင်းတိကို ဒေပိုင်အပ်ချက်နန့်အညီ ပြုစုမွီးထုတ်ပီးဖို့နန့် နိုင်ငံတကာအသိအမှတ်ပြုတက္ကသိုလ်တခုဖြစ်လှာစီဖို့ ရည်ရွယ်ရေ။<ref>{{cite web|url=http://tuloikaw.edu.mm/university-plans/|title=University Plans|access-date=19 August 2021|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819054347/http://tuloikaw.edu.mm/university-plans/}}</ref> တက္ကသိုလ်၏လုပ်ငန်းတာဝန်တိမာ ဒေသတွင်းနန့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စျီးကွက်လိုအပ်ချက်နန့် ခေါ်တောင်းမှုတိကို ဖြည့်ဆည်းပီးနှိုင်‌ရေ အရည်အခြင်းပြည့်ဝသော အိန်ဂျန်နီယာပညာသျှင်တိ မွီးထုတ်ပြီး လူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အထောက်အကူပြုစီဖို့၊ ဒေသတွင်း အိန်ဂျန်နီယာပညာရပ်တိသင်ယူနိုင်ခွင့် အခွင့်အလမ်းတိ တိုးတက်ရဟိလာခြင်းဖြင့် လူငယ်လူရွယ်တိ၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အလမ်း ပိုပြီးကေမြင့်မားလာပြီး ဒေသတွင်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အထောက်အကူ ပြုစီဖို့ ဖြစ်တေ။ ==သင်ကြားရီးဌာနတိ== *[[မြို့ပြ အိန်ဂျန်နီယာ ဘာသာရပ်|မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဌာန]] * အီလက်ထရွန်းနစ်နန့် ဆက်သွယ်ရီးအိန်ဂျန်နီယာဌာန *[[လျှပ်စစ်စွမ်းအား အိန်ဂျန်နီယာ|လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဌာန]] *စက်မှုစွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဌာန ==ဘာသာရပ်တိ== {| class="wikitable" |- ! သင်တန်း ! ဘွဲ့ဒီဂရီ ! သင်တန်းကာလ |- | မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ | B.E. (Civil) | ၅ နှစ် |- | အီလက်ထရွန်းနစ်နန့် ဆက်သွယ်ရီးအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ | B.E. (EC) | ၅ နှစ် |- | လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ | B.E. (EP) | ၅ နှစ် |- | စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဘွဲ့ | B.E. (MP) | ၅ နှစ် |} {| class="wikitable" |- ! သင်တန်း ! ဘွဲ့ဒီဂရီ ! သင်တန်းကာလ |- | မြို့ပြအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (Civil) | ၃ နှစ် |- | အီလက်ထရွန်းနစ်နန့် ဆက်သွယ်ရီးအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (EC) | ၃ နှစ် |- | လျှပ်စစ်စွမ်းအားအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (EP) | ၃ နှစ် |- | စက်မှုအိန်ဂျန်နီယာဒီပလိုမာ | A.G.T.I. (MP) | ၃ နှစ် |} {| class="wikitable" |- ! သင်တန်း ! ဘွဲ့ဒီဂရီ ! သင်တန်းကာလ |- | နည်းပညာဘွဲ့ (မြို့ပြ) | B-tech (Civil) | ၅ နှစ် |- | နည်းပညာဘွဲ့ (အီလက်ထရွန်းနစ်နန့် ဆက်သွယ်ရီးနည်းပညာ) | B-tech (EC) | ၅ နှစ် |- | နည်းပညာဘွဲ့ (လျှပ်စစ်စွမ်းအား) | B-tech (EP) | ၅ နှစ် |- | နည်းပညာဘွဲ့ (စက်မှုစွမ်းအား) | B-tech (MP) | ၅ နှစ် |} == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်တိ == *{{Official|http://tuloikaw.moe-st.gov.mm}} {{မြန်မာနိုင်ငံကတက္ကသိုလ်တိ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက နည်းပညာတက္ကသိုလ်တိ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံက တက္ကသိုလ်နန့်ကောလိပ်တိ]] [[Category:ကယားပြည်နယ်က ကောလိပ်နန့် တက္ကသိုလ်တိ]] {{Myanmar-university-stub}} ftlcu4h3xu8qw4rs1dir2lnhzpxv5fo 0 6235 21962 2026-10-19T14:21:03Z Retkhaberi 224 Created page with "မြို့တော်ဝန် ({{lang-en|Mayor}}) ဆိုစွာမာ သက်ဆိုင်ရာမြို့ပြဧရိယာအတွက် ရွီးကောက်တင်မြောက်ထားခြင်း (တနည်း) ရွီးချယ်ခန့်အပ်ထားခြင်းအားဖြင့် အုပ်ချုပ်ရီးနန့် စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးရီးစွာဝန..." 21962 wikitext text/x-wiki မြို့တော်ဝန် ({{lang-en|Mayor}}) ဆိုစွာမာ သက်ဆိုင်ရာမြို့ပြဧရိယာအတွက် ရွီးကောက်တင်မြောက်ထားခြင်း (တနည်း) ရွီးချယ်ခန့်အပ်ထားခြင်းအားဖြင့် အုပ်ချုပ်ရီးနန့် စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးရီးစွာဝန်တိကို ထမ်းဆောင်ရရေ တာဝန်ဟိသော လူပုဂ္ဂိုလ်ကိုဆိုလိုရေ။ {{Commons cat|Mayor}} [[Category:အုပ်ချုပ်ရီး]] [[Category:နိုင်ငံရီး]] {{Stub}} rn65hgxf7s0mx2d55hiigfo6x5o9nrv 0 6236 21963 2026-10-19T14:23:56Z Retkhaberi 224 Created page with "{{rough translation}} '''ပြည်နယ်ဆိုစွာမှာ''' ({{lang-en|province}}) [[တိုင်းပြည်]] တနည်း ပြည်နယ်တခုအထဲဟိ အုပ်ချုပ်ရီးဌာနခွဲတခုဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အသုံးအနှုန်းမာ ရှီးခေတ်ရောမ ''provincia'' ဆိုရေစကားလုံးမှ ဆင်းသက်လ..." 21963 wikitext text/x-wiki {{rough translation}} '''ပြည်နယ်ဆိုစွာမှာ''' ({{lang-en|province}}) [[တိုင်းပြည်]] တနည်း ပြည်နယ်တခုအထဲဟိ အုပ်ချုပ်ရီးဌာနခွဲတခုဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အသုံးအနှုန်းမာ ရှီးခေတ်ရောမ ''provincia'' ဆိုရေစကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာခခြင်းဖြစ်ပြီးကေ နယ်မြီနန့်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်သည် [[ရောမအင်ပါယာ|ရောမအင်ပါယာ၏]] ပြင်ပမာနယ်မြီဖြစ်ရေ အီတလီနိုင်ငံမာ အကျုံးဝင်ပါရေ။ ''ပြည်နယ်'' ဆိုရေဝေါဟာရကို နောက်ပိုင်းမာ နိုင်ငံများစွာကလက်ခံကျင့်သုံးခရေ။ တချို့နိုင်ငံများမာ အမှန်အကန်ပြည်နယ်မဟိရေပြည်နယ်တိစွာ " [[မြို့တော်]] အပြင်ဘက်" ဟုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရေစကားလုံးတလုံးဟိရေ။ [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံ နယ်မြီအပိုင်းအရာ အမျိုးအစားတိ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]] atpo9n4mhxf3cpsjpv4w2czeozg9qhy 0 6237 21964 2026-10-19T15:03:27Z Retkhaberi 224 Created page with "လစ်ဘရယ်ဝါဒ ဆိုစွာမာ လက်တင်ဘာသာ လွတ်လပ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ လစ်ဘရယ်လစ် ဆိုရေ စကားမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီးကေ <ref>[http://www.archives.nd.edu/cgi-bin/lookup.pl?stem=liberalis&ending= Latin Dictionary and Grammar Aid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419011502..." 21964 wikitext text/x-wiki လစ်ဘရယ်ဝါဒ ဆိုစွာမာ လက်တင်ဘာသာ လွတ်လပ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ လစ်ဘရယ်လစ် ဆိုရေ စကားမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီးကေ <ref>[http://www.archives.nd.edu/cgi-bin/lookup.pl?stem=liberalis&ending= Latin Dictionary and Grammar Aid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419011502/http://www.archives.nd.edu/cgi-bin/lookup.pl?stem=liberalis&ending= |date=19 April 2012 }} University of Notre Dame. Retrieved 2010-02-20.</ref> လွတ်လပ်ခြင်းနန့် အခွင့်အရီးတန်းတူဟိခြင်းသည် အရေးပါရေလို့ ယုံကြည်ယူဆသော ဝါဒဖြစ်တေ။ လစ်ဘရယ်ဝါဒကို စွဲကိုင်သူတိသည် ထိုဝါဒနန့် သက်ဆိုင်ရေ အချက်အလက်များ ကို သူရို့၏ နားလည်မှုကို မူတည်ပနာ ယုံကြည်ယူဆချက် အင်တန်များများ အားပီးထောက်ခံကတ်တေ။ ယင်းရို့မာ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံ ဥပဒေနန့် အညီဖြစ်ခြင်း၊ [[လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရေစီ|လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီဝါဒ]]၊ လွတ်လပ်လို့ တရားမျှတသော ရွီးကောက်ပွဲ၊ လူ့အခွင့်အရီး၊ အရင်းရှင်စနစ် နန့် ဘာသာရီးဆိုင်ရာ လွတ်လပ်မှု ရို့ ပါဝင်ရေ။ == လစ်​ဘ​ရယ် == လစ်ဘရယ်ဆိုရေ ဝေါဟာရ အသုံးအနူန်းကို၊ (၁၄) ရာစုကပင် စတင်သုံးစွဲ ပါလတ်တေ။ ယကေလေ့အဓိပ္ပာယ် အမျိုးမျိုးဟိခရေ။ "လွတ်လပ်သော လူတန်းစား"( a class of free men)၊ တနည်းဆိုရကေ မြီကျွန် (သို့) ငွီဝယ်ကျွန် မဟုတ်ရေ သူတိဟု အဓိပ္ပာယ် ဟိခရေ။ ယင်းချင့်အပြင်၊ အစားအသီာက် ကူညီပီးကမ်းမူမာ၊ ရက်ရောသည် (သို့) လူမူရီး သဖောထား ရိုးသားပွင့်လင်းသည် ဆိုပနာလည်း အဓိပ္ပာယ် များဟိခ့ဲရေ။ နောက်ပိုင်းမာ တဆတ်ဆတ် လစ်ဘရယ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အတွေးအခေါ်ပွင့်လင်းခြင်းနန့် လွတ်လပ် စွာရွီးချယ်ခြင်း ဆိုပနာလည်း အဓိပ္ပာယ်ဆက်စပ် နားလည်လာခကတ်တေ။ လစ်ဘရယ်ဝါဒ (Liberalism) ဆိုရေ အသုံးအနူန်းကိုမူ၊ အလွန်နောက်ကျပြီးမှ သုံးစွဲလှာခရေ။ ၁၉ ရာစု အစောပိုင်း ကာလအထိ၊ "လစ်ဘရယ်ဝါဒ " ဆိုရေ အသုံးအနုူန်းကို မတွိရသိမ့်လီ။ ၁၈၁၂ ခုနှစ်မာ၊ စပိန်မာ စတင်သုံးစွဲခပြီးကေ၊ ၁၈၄၀ ခုနှစ် တိက စတင်ကာ၊ ဥရောပတခွင်လုံးမာ၊ မတူကွဲပြားသော နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်တခု (a dinstictive set of political ideas) ဟုရည်ညွန်းပြီး ကျကျယ်ပြပြန့်သုံးစွဲလာခရေ။ စနစ်ကျသော နိုင်ငံရီးအယူဝါဒ (Political Creed) အဖြစ် လစ်ဘရယ်ဝါဒစွာ ၁၉ ရာစု မရောက်ခင်အထိမဟိခကေလေ့၊ လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်း (၃၀၀) ခန့်က၊ စတင်ပေါ်ပေါက်ကာ ဖွံဖြိုးတိုးတက်လာရေ၊ အတွေးအခေါ်တိနန့် သီ၀ရီများထက်မာ၊ အခြီခံသော ဝါဒဖြစ်တေ။ ဥရောပမာ မြီသျှင်ပဒေသရာဇ် စနစ်ကျဆုံးပြီး ယင်းနီရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်ကြီးထွားလာရေ စျီးကွက် (သို့) အရင်းရှင် လူမူ အဖွဲ့အစည်း၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် လစ်ဘရယ်အတွေးအခေါ်များ ပေါ်ထွန်းလာခခြင်း ဖြစ်တေ။ လစ်ဘရယ်ဝါဒစွာ အသစ်ပေါ်ထွန်းလာရေ လူလတ်တန်းစားရို့၏ အကျိုးစီးပွားနန့် မြီသျှင်ပဒေသရာဇ်ရို့၏ အကြွင်းမဲ့အာဏာရို့ ပဋိပက္ခမားကို ထင်ဟပ်သည်။ လစ်ဘရယ်အတွေးအခေါ်ရေ အခြီခံကစပြီးကေ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီးကို လိုလားသော အတွေးအခေါ် ဖြစ်တေ။ ဖြစ်နှိုင်ကေ တဆင့်ဆင့် တချိန်ချိန်မာ တော်လှန်ပြောင်းလဲပြစ်လိုရေ အတွေးအခေါ် သဖောထားလည်းဟိရေ။ ရှေးက လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ်ဆိုပနာ နိုင်ငံရီး သဘောတရားတခုအဖြစ် မဟိခကေလေ့ ၁၇ ရာစု အိန်းဂလိချ်တော်လှန်ရီး၊ ၁၈ ရာစု အမေရိကန် နန့် ပြင်သစ်တော်လှန်ရီး ရို့စွာ လစ်ဘရယ်အတွေးအခေါ်၏ အရိပ်လက္ခဏာ ပြယုဂ်များဖြစ်ကတ်တေ။ လစ်ဘရယ်ဝါဒီတိစွာ အကြွင်းမဲ့ အာဏာကျင့်သုံးသော မြီသျှင်ပဒေသရာဇ် စနစ်ကို ယှဥ့်ပြိုင် ခေါ်တောင်းခကတ်တေ။ အကြွင်းမဲ့ အာဏာ စနစ်နီရာတွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံဥပဒေအရ အုပ်ချူပ်သော အစိုးရစနစ်ကို ကျင့်သုံးရန်နန့် နောက်ပိုင်းမာ ပြည်သူလူထုတက်စားပြု အစိုးရစနစ်ကို ကျင့်သုံးရန် တိုက်ပွဲဝင်ခကတ်တေ။ လစ်ဘရယ်ဝါဒီတိစွာ မြီသျှင်ပဒေသရာဇ်စနစ်၏ တရားမျှတမူကင်းမဲ့ခြင်းနန့် သျှိတ်ရှင် သူကောင်းမျိုးရိုးရို့၏ နိုင်ငံရီး နန့် စီးပွားရီးမာ၊ အခွင့်အရီးတူခြင်းရို့ကို အပြင်းအထန် ဝေဖန်ရူတ်ချခကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် သူရို့စွာ ဘာသာရီးမာ လွတ်လပ်စွာ ယုံကြည် ကိုးကွယ်ခွင့်အတွက် တိုက်ပွဲဝင်သော လှူပ်ရှားမူတိကို အားပီးထောက်ခံပြီး ဘုရားကျောင်းတော်တိ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို အကြီးအကျယ် ကန့်ခကတ်တေ။ ၁၉ -ရာစုကို လစ်ဘရယ်ရာစုနှစ် ဟုခေါ်ဆိုရဖို့ဖြစ်တေ။ ဥရောပတခွင်မာ စက်မူတော်လှန်ရီး ပျံ့နှံ့ခပြီးကေ၊ လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ်အောင်ပွဲခံလာရေကြောင့် ဖြစ်တေ။ လစ်ဘရယ်ဝါဒီတိစွာ၊ အစိုးရ၏စွက်ဖက်မူမှကင်းသော၊ စက်မူနန့် စျီးကွက် စီးပွားရီးစနစ်ကို ထောက်ခံတင်ပြခကတ်တေ။ ဒေစီးပွားရီးစနစ်မာ စီးပွားရီးသမားတိအား၊ "အမြတ်" ရှာခွင့်ပြုရဖို့ဖြစ်ပြီးကေ၊ နိုင်ငံအစိုးရတိက၊ တနိုင်ငံနန့် တနိုင်ငံ လွှတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ခွင့်ကို အားပီးရဖို့ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် စက်မူအရင်းရှင် စီးပွားရီးစနစ်သည်၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမာ ၊ ၁၈ ရာစုအလယ်ပိုင်း လောက်မှ စတင်ပြီး၊ ပထမဆုံးအနိန်နန့်ဖြစ်ထွန်း တိုးတက်ခရေ။ ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းလောက်မာမူ၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမာ၊ ဒေစီးပွားရီး စနစ်လုံး၀အခြီခိုင် လားခဗျာဖြစ်တေ။ နောက်ပိုင်းမာ စက်မူအရင်းရှင် စီးပွားရီးစနစ်သည်၊ မြောက်အမင်ရိကနန့် ဥရောပသို့ပြန့်နှံ့ ရောက်ဟိလားရေ၊။ ဥရောပမာ၊ အနောက်ဥရောပသို့ ပထမဆုံး ပြန့်နှံ့ရောက်ဟိပြီးကေပိုင်းမာ၊ တဆတ်ဆတ် အရှိဥရောပသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ဟိလားခီရေ။ ၂၀-ရာစု အတွင်းမာ၊ လူမူရီးနန့် နိုင်ငံရီး ဖွံ့ဖြိ်ုးတိုးတက်မူကို အနောက်တိုင်းစံဖြင့် တိုင်းတာလာရေအခါ၊ အာဖရိက၊ အာသျှ နန့် လက်တင် အမင်ရိက ရို့မှ၊ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိအား၊ စက်မူ အရင်းရှင်စီးပွားရီးစနစ်သည်၊ များစွာ သိမ်းသွင်းမူဟိပါလတ်တေ။ ယေကေလဲ၊ တတိယကမ္ဘာမှ အချို့ နိုင်ငံတိစွာ၊ လစ်ဘရယ် အသျှင်းရှင်ဝါဒ၏ သိမ်းသွင်းမူအားကို တွန်းလှန်ကတ်တေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ယင်းနိုင်ငံတိ၏ နိုင်ငံရီး ယိုင်ကျေးမူ (Political Culture) စွာ၊ တဦးချင်း အကျိုးစီးပွားထက်၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းတခုလုံး၏ အကျိုးစီးပွားကိုရာ၊ ဗွေယူ ဦးစားပီးအတွက်နန့် ဖြစ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် နိုင်ငံများမာ အနောက်တိုင်း လစ်ဘရယ်ဝါဒထက် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ (တနည်း) အမျိုးရီး ဝါဒ ထွန်းကားရန်၊ ရေခံ၊ မြီခံကောင်းတိကိုရာ ဖြစ်ပေါ်စီခရေ။ ဂျပန်မာ စက်မူအရင်းရှင် စီးပွားရီးစနစ်ဖွံ့ဖြိုး အောင်မြင်လာရေအခါ ဂျပန်စနစ်ကို တဦးချင်းအကျိုးစီးပွားထက် လူအဖွဲ့အစည်းတခုလုံး၏ အကျိုးစီးပွားကို ဖြစ်ထွန်းစီရေ အသွင် လက္ခဏာဟိရေဟြ ယူဆရန် အကြောင်းဖြစ်ပေါ်လှာခရရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ဂျပန်မာ စက်မူအရင်းရှင် စီးပွားရီးစနစ်အခြီခိုင်လာရခြင်းကာ တဦးချင်းအကျိုးစီးပွားကို အခြီမခံပဲ အစိုင်အလာ၊ အတွေးအခေါ် ဖြစ်ရေ၊ လူအများ (အမျိုးသား) အပေါ် သစ္စာစောင့်သိမူ နန့်တာဝန် ယူမူရို့အပေါ်မာ အခြီခံ တည်ဆောက်ထားရေကြောင့် ဖြစ်တေ။ အနောက်တိုင်းနိုင်ငံရီး စနစ်တိကို လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရေစီစနစ်ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းကာ၊ ယင်းနိုင်ငံရီးစနစ်တိကို လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ်၊ စံနုူန်း တိနန့် ပုံသွန်းထားရေကြောင့်ဖြစ်တေ။ အနောက်တိုင်းနိုင်ငံရီးစနစ်များမာ အစိုးရတိစွာ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချူပ်ပုံအခြီခံ ဥပဒေအရသာ၊ အုပ်ချူပ်ကတ်ရရေ။ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချူပ်ပုံအခြီခံ ဥပဒေမာ၊ အစိုးရ၏ အာဏာကို ကန့်သတ်ထားပြီး ပြည်သူ လူထု၏ လွတ်လပ်ခွင့်တိကို အကာအကွယ် ပီးထားသည်။ အစိုးရရေ၊ ပြည်သူလူထု ကို တက်စားပြုရေ အစိုးရ ဖြစ်ရရေ။ အစိုးရ အာဏာကို ရဟိရန်၊ နိုင်ငံရီး ပါတီတိစွာ၊ ပြည်သူလူထု၏ ဆန္ဒကို ခံယူသော၊ ရွှီးကောက်ပွဲ များမာ၊ နိူင်းပြိုင်လို့ အရွှီးချယ်ခံကတ်ရရေ။ "လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီ စနစ်" သည်၊အနောက်ဥရောပ နန့်မြောက်အမေရိက ရို့မာ၊ ပထမ ဦးဆုံး ဖွံ့ဖြိုးလာခပြီး၊ နောက်ပိုင်းမာ တတိယ ကမ္ဘာနုင်ငံ မကန်မဝှန် မာ၊အမြစ်တွယ် လားခရရေ။ ၁၉၁၉-၉၀တော်လှန်ရီး များနောက်ပိုင်းမာ၊ အရှိ ဥရောပ နိုင်ငံများမာလည်း၊ လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီ စနစ်ကျင့်သုံးလာကတ်တေ။ အနောက်တိုင်း ပုံစံ လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေ စီ စနစ် ကျင့်သုံးလာကတ်တေ။ အနောက်တိုင်း ပုံစံ လလစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစၤစနစ် ကို၊ အချို့အာသျှ နန့် အာဖရိက နိုင်ငံများ၊ လွတ်လပ်ရီး ရပြီးနောက် ကျင့်သုံးခကတ်တေ။ ယေကေလဲ အချို့နိူင်ငံများမာ သာယောင်မြင်ပြီး၊ အချို့နိုင်ငံများမာ ယှူရေချေ၊ အောင်မြင်သော နိူင်ငံများတည်းမာ၊အာသျှတိုက် မှအန္ဒိယ နိုင်ငံသည်၊ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရေစီ စနစ်ကျင့်သုံးသော၊ နိုင်ငံဖြစ်လာရေ။ အချို့ နိုင်ငံများ မာ လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီၤစနစ်၊ ယှူရေပဲ၊ ပြို ပျက်လားရခြင်းကာ၊ စက်မူအရင်း ရှင်စနစ် မထွန်းကား လို့တကြောင်းနန့် ယင်းနိုင်ငံတိ၏ တိုင်းရင်းဖြစ် နိုင်ငံရီး ယိုင်ကျေး မူသဘော၀ ရို့ကြောင့် တကြောင်းဖြစ်တေ။ ယင်းပိုင် နိုင်ငံတိ၏၊ တိုင်းရင်းဖြစ် နိုင်ငံရီး ယိုင်ကျေးမူတိနန့်မတူပဲ၊ အနောက်နိုင်ငံတိ၏ နိုင်ငံရီးယိုင်ကျေးမူစွာ၊ လစ်ဘရယ် -အရင်းရှင်စံနူန်း (Liberal- Capitalist Values) များ၊အခြီခံ အုပ်မြစ်ထက်မာ တည်ဆောက်ထားရေ။ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်၊ လွတ်လပ်စွာ ယုံကြည် ကိုးကွယ်ခွင့်နန့်လွတ်လပ်စွာ ပစ္စည်း ဥစ္စာ ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ....အစဟိရေ၊လစ်ဘရယ် ဝါဒ အတွေးအခေါ်တိစွာ၊ အနောက်တိုင်း လူ့အဖွဲ့အစည်းများမာ၊ ယုံမား သံသယဖြစ်ခြင်း၊ ငြင်းဆို ကန့် ခြင်း မဟိတော့ပဲ၊ မဖေါက်မပြန် မြဲ မြန်သော နိင်ငံရီး ယိုင်ကျေးမူ အဖြစ်၊နက်နက် ရိူင်းရိူင်း အမြစ်တွယ်နိန်ပြီးကေဖြစ်တေ။ လစ်ဘရယ် ဝါဒစွာ၊ စက်မူဖွံ့ဖြိုးသော အနောက်တိုင်း မာ၊ ဩဇာတိက္ကမ ကြီးမားရေ၊ နိုင်ငံရီး သဘောတရား တရပ် ဖြစ်နီဗျာယ်ဖြစ်တေ။အချို့သော နို်င်ငံရီး တွေးခေါ်ရှင်တိက လစ်ဘရယ်ဝါဒ နန့်အရင်းရှင် ဝါဒရို့အကြား၊ ပေါင်းကူးဆက်စပ် မူသည် မလွဲမသွေ လိုအပ်ရေလို့ ဆိုကတ်တေ။ မက်(စ်) ဝါဒီတိကမူ ''လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ်တိစွာ အရင်းရှင် လူမူအဖွဲ့အစည်းအထဲ၊ ဓနဥစ္စာ ပိုင်ဆိုင်ရေ၊ အုပ်ချူပ် သူလူတန်းစားရေ စီးပွားရီး အကျိုးအမြတ် ကိုထင်ဟပ်သည်'' ဟုယုံကြည်ကတ်တေ။ သူရို့က လစ်ဘရယ်ဝါဒကို ''ဘူဇွာ သဘောတရား'' (Bourgeois Ideology) လို့ သမုတ်ကတ်တေ။ အရာ တဖက်မာ၊ Friendrich Hayek ပိုင်ယှောင်၊ လစ်ဘရယ်အတွေးခေါ် ရှင်တိကလည်း၊ "ပုဂ္ဂလိက ပစ္စည်း ဥစ္စာ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်၊အသုံးပြုခွင့် နန့်ထုခွဲ ရောင်းချ ပိုင်ခွင့် အစဟိရေ၊ စီးပွားရီး လွတ်လပ် ခွင့် (Economic freedom) ကို၊ နိုင်ငံရီး လွတ်လပ်မူ (Political Liberty) ဟိရန် အတွက်၊မဖြစ်မနီ အာမခံချက်ပီးရမည်။ ယင်းအတွက်နန့် လလစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီ နိင်ငံရီး စနစ် နန့် ပြည်သူလူထုရို့၏ လွတ်လပ်ခွင့်တိကို၊ လေးစားအသိအမှတ် ပြုမူရို့စွာ၊ အရင်းရှင် စီးပွားရီး စနစ် ဘောင်အထဲ မာရာဖြစ်နှိုင်ရေ " လို့ ယုံကြည်ကတ်တေ။ လစ်ဘရယ် ဝါဒစွာ၊တဖက် ကအောင်မြင်မူ ရလာပိုင်အရာတဖက် မာလည်း အခက်အခတိနန့် ရှိဆိုင်ရရေ။ အနောက်တိုင်းမာ လစ်ဘရယ်ဝါဒ နန့် အနောက်တိုင်း ယိုင်ကျေးမူ ရို့ကိုခွဲ ခြားလို့ မရာက်အောင်၊ နိူင်ငံရီး နန့် စီးပွားရီး ဘ၀ တိ်ု့မာ၊လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ် တိနန့် စံနူန်းတိစွာ၊ နက်နက် ရိူင်းရိူင်း အမြစ်တွယ်လာရေကြောင့်ဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် လစ်ဘရယ် ဝါဒကို ပြိုင်ဖက်ဖြစ်ရေ ကွန်ဆားဗေးတဝါဒ၊ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ ရို့နန့် အလွယ် တကူခွဲ ခြားလို့ မရ နှိုင်လောက်ယောင် အတွေးအခေါ် များ ရောလုံး ယှက်တင် ဖြစ်လှာလို့ လည်းဖြစ်တေ။ ဧချင့်ပိုင်ဖြစ်ရခြင်းမာ၊ ကွန်ဆာဗေးတ ဝါဒ နန့်ဆိုရှယ်လစ် ဝါဒ ရို့စွာ၊လစ်ဘရယ် ဝါဒကို အတုခိုးနည်း ယူလာကတ်တေ ကြောင့်ဖြစ်တေ။ အကျိုးရလဒ်အနိန်နန့် လစ်ဘရယ် နိုင်ငံရီး ပါတီများ အနိန်နန့်၊ရွှီးကောက်ပွဲ များမာ၊ ယင်းရို့၏ ဆွဲ ဆောင်မူ စွမ်းအားကို၊ ထိန်းသိမ်း ထားရန် အခက်အခဲ နန့် ရှိဆိုင်လှာကတ်ရရေ။ သာဓကအနိန်နန့် အင်္ဂလန် နိူင်ငံမာ လစ်ဘရယ်ပါတီသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်မာ၊ ဆိုရှယ် ဒီမိုကရက် ပါတီနန့် ရွီးကောက်ပွဲ မဟာမိတ် ပြုလုပ်ခရပြီး၊ နောက်ပိုင်း ၁၉၈၈ ခုနှစ်မာ၊ ယင်းပါတီနန့် ပူးပေါင်းကာ၊ လစ်ဘရယ် ဒီမို ကရက်တပါတီ ကို ထူထောင်လိုက်ရခြင်းမျိုးဖြစ်တေ။ (၂၀) ရာစုနှစ်များ အထဲ၊လစ်ဘရယ်ပါတီသည် လစ်ဘရယ်ဝါဒ အတွေးအခေါ် မူတိနန့် ဆင်တူယိုးမား ကျင့်သုံးလာရေ၊ လေဘာပါတီ နန့်ကွန်ဆာဗေးတပါတီများ ကို ရွီးကောက်ပွဲ များမာ အရူံး နန့်ခြည်း ရှိဆိုင်ခရရေ။ နမူနာ ၁၉၄၅ ခုနှစ် William Beveridge ၏ လေဘာပါတီစီမံ ကိန်းဖြစ်ရေ၊ တိုးချဲ ပြည်တော်သာစီမံကိန်းသည်၊ လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ် သာဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် မာဂရက် သက်ချာ လက်ထက်၊ ကွန်ဆာဗေးတ ပါတီ၏ "စျီးကွက် စီးပွားရီးစနစ်"စွာလေ့၊ ကနဦးလစ်ဘရယ် စီးပွားရီး တွေးခေါ်ရှင် အဒမ်စမစ် (Adam Smith) ၏ လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ် တိကို လုံး၀ အတုခိုး နည်းယူထားခြင်းရာ ဖြစ်တေ။ ၁၉ ရာစု နန့် ၂၀ ရာစု အထဲ၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် မူတိစွာ၊ လစ်ဘရယ် သဘောတရား အပေါ်များစွာ၊ ဩဇာ သက်ရောက်မူဟိ်ခရေ။ အသစ်ပေါ် ထွန်းလာရေ အလယ်လတ် တန်းစားလူတန်းစား တိ၏၊ နိုင်ငံရီး နန့်စီးပွားရီး အောင်မြင်မူ ဟိလာရေနန့် အမျှ၊လစ်ဘရယ် ဝါဒ၏ အသွင်လက္ခဏာစွာလေ့၊ပြောင်းလဲပါလတ်တေ။ လစ်ဘရယ် ဝါဒ၏ အောင်မြင်မူ နန့်အတူ၊ ပြုပျင်ပြောင်းလဲရီး နန့်တော်လှန်ပြောင်းလဲ ပစ်လို သော၊အတွေးအခေါ် တိလေ့ မှေးမှိန်လားခရရေ။ ပြုပျင်ပြောင်းလဲ မူထက်၊ ဟိဆဲ လစ်ဘရယ် ဝါဒစွာ တဆတ်ဆတ် ကွန်ဆာဗေးတ ဆန်ပါလတ်တေး။ ယကေလေ့ လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ် တိအား ရပ်တန့်မလားခချေ။ ၁၉ ရာစု နောက်ဆုံးပိုင်းကာလမှ စပြီးကေ၊ စက်မူဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမူသည်၊ လစ်ဘရယ် ဝါဒီတိကို၊ ရှီးဟောင်း လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ် တိအား၊ ပြန်ပနာ ပျင်ဆင်ဖို့ တွန်အားပီးခရေ။ ရှီးဟောင်း လစ်ဘရယ်ဝါဒီတိက၊ ပြည်သူလူထု အရေးအရာ ကိစ္စများမာ၊ အစိုးရ စွက်ဖက်မူ နည်းနိုင်သမျှ နည်းရန် ကိုရာလို လားခကေလေ့၊ ခေတ်သစ် လစ်ဘရယ် ဝါဒီတိစွာ၊ အစိုးရ အနိန်နန့်၊ ကျမ်းမာရီး၊အိုး၊အိမ်၊ပညာရီး၊ အိုမင်းမစွမ်းသူတိ အားစောင့်ယှောက်ရီးအစဟိရေ လူမူဖုံလူုံရီး လုပ်ငန်းတိကို တာဝန် ယူသင့်ရေလို့ ယူဆလာကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင်၊အစိုးရ အနိန်နန့်၊ စီးပွားရီးမာ လည်း စီမံခန့်ခွဲပီးဖို့ လိုအပ်ရေလို့ ယုံကြည်လာကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် လစ်ဘရယ် ဝါဒ မာ၊ ရှီးဟောင်း လစ်ဘရယ်ဝါဒ နန့် ခေတ်သစ် လစ်ဘရယ် ဝါဒ အတွေးအခေါ် များဆိုပနာ၊လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ် အစိုင်အလာ နှစ်ခု ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်ခရရေ။ (၂) လူတဦးချင်း ကောင်းစားရီး ဝါဒ (သို့)ပုဂ္ဂလိက ဝါဒ (individualism) (က) လူတဦးချင်း (The Individual) လူတဦးချင်း ကောင်းစားသည် ဝါဒ (သို့) ပုဂ္ဂလိက ဝါဒ (Individualism) သည်၊လူတဦးချင်းစီ၏ အဓိက အရေးပါမူ ကို၊ယုံကြည် သော ဝါဒဖြစ်တေ။ လစ်ဘရယ်တွေးအခေါ် တိစွာ၊ ဂူရာကျိုင်စု၊လူ့society အဖွဲ့အစည်း (သို့) စုပေါင်း အကျိုးစီးပွား ထက်၊ လူတဦးချင်း စီ၏ အကျိုးစီးပွား နန့် လိုအပ်ချက် တိကို အဓိက ထားရေ။ မြီသျှင်ပဒေသရာဇ် ခေတ်က လူ့society အဖွဲ့အစည်း အထဲ၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တဦးချင်းစီ၏၊ အကျိုးစီးပွားနန့် အရေးပါမူကို၊ ထည့်သွင်း စဉ်းစားခြင်း မဟိခချေ။ လူတိကို သူရို့နန့် သက်ဆိုင်ရေ၊လူတန်းစား ကျေးရွာ၊ မိသားစု၏ အသွင်လက္ခဏာကို ကြည့်လို့၊ ဇာသူ ဇာဟင့် ဟု ဆုံးဖြတ်ရေ။ ယကေလေ့ မြီသျှင်ပဒေသရာဇ် စနစ်ကျဆုံးလားသော အခါ၊ လူတဦး ချင်းစီအတွက်၊ လူမူရီး ဖြစ်နှိုင်ခြီ ရွှီးချယ် စရာများ ဟိလာရေ။ လူတဦးချင်း စီသည်၊ ကိုယ့်အတွက် စဉ်းစားရန် အခွင့်အရီး ရလာရေ။ နမူနာ -မြီကျွန် တဦးအနဖြင့်၊ သူ့ကျွန်ခံနေ ရရေ၊ အသျှင်သခင်၏ မြီယာမာ၊ တသက်လုံး နီထိုင်ကာ၊ ထွန်ယက် စိုက်ပျိုးရရေ အလုပ်တခုတည်း ကိုရာ နီထွက်မှ နီဝင် လုပ်ကိုင်နေ စရာမလို တော့ချေ၊ လွတ်လပ် သူဖြစ်လှာလို့၊ စည်ပင်လာရေ မြို့ပြသို့လားရောက်ကာ၊ သူနှစ်သက်သော အလုပ်သျှင် နန့် အလုပ် အကိုင်ကို၊ သူသဘောအတိုင်း ရွှီးချယ်လုပ်ကိုင်ခွင့် ဟိလာရေ။ မြီသျှင်ပဒေသရာဇ် စနစ်ပျက်သုန်း လားခါ ယင်းနီရာမာ၊ စဉ်းစားတွေးခေါ် မူ အသစ်နန့် ခေတ်သစ်သို့ရောက်ဟိလာရေ။ ညဏ် အမြင် ပွင့်လင်းလာရေ ခေတ် (The Age of Enlightenment) (သို့) ဆင်ခြင်ညဏ် အသုံးပြုရေ ခေတ်(The Age of Reason) ဟု ခေါ်ဆိုကတ်တေ။ အစိုင်အလာ ဘာသာရီး အတွေးအခေါ်၊ သီ၀ရီများနီရာတွင်၊ အကျိုးအကြောင်း ဆီလျှော်ပြီး၊ သိပ္ပံ နည်းကျသော ဖြီယှင်းချက် များသီ၀ရီများ တဆတ်ဆတ် ဝင်ရောက် နီရာယူလာရေ။ လူ့အဖွဲ ့အစည်း (society) ကို လူတဦးချင်း စီဖြင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားရေ ဟူရေ အမြင် ရူဒေါင့် မှ နားလည်လာကတ်တေ။ လူတဦးချင်းစီသည် တန်ဖိုးဟိရေ၊ ထူးခြားသော အရည်အခြင်း ကိုယ်စီ ဟိရေဟု နားလည်လက်ခံလှာကတ်တေ။ ဒေအချက် ကို ၁၆ ရာစု နန့် ၁ရ ရာစုများအထဲ၊ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရေ "သဘာ၀ အခွင့်အရီး သီ၀ရီများ" (Natural Right Theories) က သက်သီထူရေ။ "သဘာ၀ အခွင့်အရီး သီ၀ရီတိက၊လူသားတဦးချင်းစီ မာ ဘုရားသခင်က ပီးထားရေ၊ သဘာ၀ အခွင့်အရီး တိဟိပါယင့်" လို့ဆိုကတ်တေ။ ဂျွန်လော့(စ်) (John Locke)က၊ ယင်းသဘာ၀ အခွင့်အရီးတိစွာ၊ အသက်ရှင်နေထို်င်ခွင့်၊လွတ်လပ်ခွင့် နန့် ပစ္စည်းဥစ္စာ ပိုင်ဆိုင်ခွင့် များဟု အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုခရေ။ လူတဦးချင်းစီရာ ဒေအခွင့်အရီးမျးဟိရေကြောင့်၊လူတဦး ချင်းသည်၊ ဇာဂူရာကျိုင်စု၊လူမူအဖွဲ့အစည်း မဆို ထက်ပို့ပနာအရီးင်္ကြီးရေဟု သဘာ၀ အခွင့်အရီး သီ၀ရီ ထုတ်သူတိက ယုံကြည်ကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် လူ့အဖွဲ့အစည်း (Society) ကို လူတဦးချင်းစီ၏ ၏ အကျိုးစီးပွား နန့် လိုအပ်ချက် ရို့ကို အကာအကွယ်ပီးရား တည်ဆောက်သင့် ရေလို့ ယင်းရို့က ဖော်ထုတ် တင်ပြခကတ်တေ။ ဒေ လူတဦးချင်းစီ၏ အရေးပါမူကို၊ လက်ခံယုံကြီမူသည် လစ်ဘရယ်အတွေးအခေါ်တိအပေါ် ဩဇာ သက်ရောက်ခပြီး၊ လစ်ဘရယ် သဘောတရား၏ ထူးခြားသော ဂုဏ်အင်္ဂါလည်းဖြစ်လှာခရရေ။ ဒေ ယုံကြီမူသည်၊ လစ်ဘရယ်ဝါဒီတိအား၊ လူ့အဖွဲ့အစည်း (Society)သည်၊ လူတဦးချင်းစီ ပါဝင်ရေ အစုအစည်း ဖြစ်ကြောင်း၊ ထို အစုအစည်း ဖြစ်ရေ လူ့အဖွဲ့အစည်း ထည်းမာ၊လူတဦးချင်းစီ သည်၊ ယင်းရို့၏ အကျိုး စီးပွားနန့်လိုအပ်ချက်တိကို အားထုတ်ရှာဖွီ ကတ်ကြောင်း အမြင်ဟိစီခရေ။ ဒေအမြင်ကို လူတဦးချင်း အခြီပြု ဝါဒ (သို့)အဏုမြူဝါဒ (Atomism) လို့ ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ဒေအမြင်ဝါဒ မာ လူတဦးချင်းစီကို လူ့အဖွဲ့အစည်း (Society) အတွင်းမာ သီးသန့်စီ ဟိနိန်ရေ အခြီခံ အဏုမြူများ (Isolated Atomis) ဟုရူမြင်စိုင်းစားရေ။ ဒေအမြင်ဝါဒ အရ လူ့အဖွဲ့အစည်း (Society) စွာ၊ အမှန်လို့ဆိုကေ မဟိ။ စင်စစ်အားဖြင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း (Society) ဆိုစွာမာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ့် ယုံကြည် အားကိုးသော၊လူတဦးချင်းစီ ပါဝင်ရေ အစုအေ၀းသာ ဖြစ်တေဟု ယူဆကတ်တေ။ ဒေပိုင်နန့် လူတဦးချင်းကောင်းစားရီး ဝါဒ (သို့) ပုဂ္ဂလိက ဝါဒစွာ၊ လူတဦးချင်း စီသည် ကိုယ့်အကျိုးကိုရာ ကိုယ်ကြည့် တတ်တေ။ ကိုယ့်အစွမ်းကို ကိုယ်အားကိုးကာ၊ ကိုယ်ကျိုးကိုရာ ရှာတတ်သည်၊ ဆိုရေ ယူဆချက်ကို အခြီခံသည်။ ယင်းအတွက်နန့် C.B.Mae Pherson က ရှီးဟောင်း လစ်ဘရယ်ဝါဒ (Possessive Individualism) သာဖြစ်တေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ၊ ယင်းဝါဒစွာ လူတဦးချင်းစီ ကို၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကိုယ့် အသျှင်သခင် (သို့)ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကိုယ့် စွမ်းပကား၏ ပိုင်သျှင် လို့ သဖောထားရေ။ လူ့အဖွဲ့အစည်း အပေါ်မာ ဇာ တာဝန်မှ မဟိဟု သဖောထားအတွက်နန့် ဖြစ်တေ၊ ဟုေ၀ဖန် ထောက်ပြရေ။ ယင်းသဖောထား နန့် ဖလိဖလာအားဖြင့်၊ ခေတ်သစ် လစ်ဘရယ် ဝါဒီတိစွာ၊ လူ့သဘာ၀ ကို ပိုပြီးကေ အပြုသဖောဆောင်သောအမြင် ဖြင့် ရူမြင်လာကတ်တေ။ သူရို့က တဦးချင်းစီရေ တဦးနန့်တဦး အပြန်အလှန် လူမူရီး တာဝန် ဟိရေ။ အထူးအနိန်နန့် ကိုယ့်ကိုယ် ကိုယ့် တာဝန်ယူ နိုင်စွမ်း မဟိရေ သူတိကို ကြည့်ရူစောင့်ယှောက် ရန်တာဝန် ဟိရေဟု လက်ခံယုံကြည် လာကတ်တေ။ လူ့သဘာ၀သည် ကိုယ်ကျိုးကိုရာ ကြည့်တတ်သည် ဆိုပနာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အများအကျိုးကို ကြည့်တတ်တေ ဆိုပနာ ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အယူအဆ ဇာပိုင်ပင် ကွဲပြားကတ်ကေလေ့၊ လူတဦးချင်း စီအနေုဖြင့် ကိုယ့်ကိုယ် စွမ်းညဏ်စွမ်း ဟိသမျှ၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ယောင် စွမ်းဆောင် နိုင်ခွင့်ဟိရေ၊ လူ့အဖွဲ့အစည်း ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရန် ကိစ္စမာူမူ၊ လစ်ဘရယ် ဝါဒတိစွာ အယူအဆ ကွဲပြားမူ မဟိကြ၊ တစိတ်တည်း တသဘောတည်း ဟိကတ်တေ။ <ref name="Kathleen G. Donohue">{{cite web|url=http://books.google.com/books?id=htuTnexZAo8C&pg=PA1&dq=liberalism+freedom+of+religion&hl=en&ei=D45ETYOyMcGp8Aan3b23DQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CEQQ6AEwAw#v=onepage&q=liberalism%20freedom%20of%20religion&f=false|author=Kathleen G. Donohue|title=Freedom from Want: American Liberalism and the Idea of the Consumer (New Studies in American Intellectual and Cultural History)|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|quote=Three of them - freedom from fear, freedom of speech, and freedom of religion - have long been fundamental to liberalism.|accessdate=2007-12-31}}</ref><ref name="The Economist">{{cite web|url=http://books.google.com/books?id=KBzHAAAAIAAJ&q=liberalism+freedom+of+religion&dq=liberalism+freedom+of+religion&hl=en&ei=MzZHTeH4M8H88AbH5_j0AQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CD8Q6AEwBTgo|title=The Economist, Volume 341, Issues 7995-7997|publisher=[[The Economist]]|quote=For all three share a belief in the liberal society as defined above: a society that provides constitutional government (rule by laws, not by men) and freedom of religion, thought, expression and economic interaction; a society in which ...|accessdate=2007-12-31}}</ref><ref name="Sheldon S. Wolin">{{cite web|url=http://books.google.com/books?id=ndAdGl8ScfcC&pg=PA525&dq=liberalism+freedom+of+religion&hl=en&ei=MzZHTeH4M8H88AbH5_j0AQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDAQ6AEwAjgo#v=onepage&q=liberalism%20freedom%20of%20religion&f=false|author=Sehldon S. Wolin|title=Politics and Vision: Continuity and Innovation in Western Political Thought|publisher=[[Princeton University Press]]|quote=While liberalism practically disappeared as a publicly professed ideology, it retained a virtual monopoly in the ... The most frequently cited rights included freedom of speech, press, assembly, religion, property, and procedural rights|accessdate=2007-12-31}}</ref><ref name="Edwin Brown Firmage, Bernard G. Weiss, John Woodland Welch">{{cite web|url=http://books.google.com/books?id=mQJgnEITPRIC&pg=PA366&dq=liberalism+freedom+of+religion&hl=en&ei=DDVHTYi7IoH78AaGrdXoAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CEoQ6AEwBg#v=onepage&q=liberalism%20freedom%20of%20religion&f=false|author=Edwin Brown Firmage, Bernard G. Weiss, John Woodland Welch|title=Religion and Law: Biblical-Judaic and Islamic Perspectives|publisher=[[Eisenbrauns]]|quote=There is no need to expound here the foundations and principles of modern liberalism, which emphasizes the values of freedom of conscience and freedom of religion|accessdate=2007-12-31}}</ref><ref name="John Joseph Lalor">{{cite web|url=http://books.google.com/books?id=Xsk6AAAAIAAJ&pg=PA760&dq=liberalism+freedom+of+religion&hl=en&ei=kDJHTcDuJIL98Aa_xO2jAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CE8Q6AEwBw#v=onepage&q=liberalism%20freedom%20of%20religion&f=false|author=John Joseph Lalor|title=Cyclopædia of Political Science, Political Economy, and of the Political History of the United States|publisher=Nabu Press|quote=Democracy attaches itself to a form of government: liberalism, to liberty and guarantees of liberty. The two may agree; they are not contradictory, but they are identical, nor necessarily connected. In the moral order, liberalism is the liberty to think, recognized and practiced. This is primordial liberalism, as the liberty to think is itself the first and noblest of liberties. Man would not be free in any degree or in any sphere of action, if he were not a thinking being endowed with consciousness. The freedom of worship, the freedom of education, and the freedom of the press are derived the most directly from the freedom to think.|accessdate=2007-12-31}}</ref> ထိုအယူအဆတိကို လူအများစုက လက်ခံထားကတ်ယား လစ်ဘရယ်ဖြစ်တေဟု တရားဝင် ဖော်ထုတ်ပြောကြားထားခြင်း မဟိရေ နိုင်ငံရီးအဖွဲ့အစည်းတိပင် ပါဝင်ရေ။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:လစ်ဘရယ်ဝါဒ]] 222lt5xxx1865a7ijbc3dabws96yc7m 0 6238 21965 2026-10-19T15:21:00Z Retkhaberi 224 Created page with "{{See also|ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကျဆုံးရခြင်း}} ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ<ref>ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်များသမိုင်း (ပထမတွဲ ၁၉၆၈၊ ဒုတိယတွဲ ၁၉၆၉၊ စာပီဗိမာန်ပုံနှိပ်တိုက်)</ref> ၏ လိုရှင်းအချုပ်မာ စီးပွား..." 21965 wikitext text/x-wiki {{See also|ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကျဆုံးရခြင်း}} ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ<ref>ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်များသမိုင်း (ပထမတွဲ ၁၉၆၈၊ ဒုတိယတွဲ ၁၉၆၉၊ စာပီဗိမာန်ပုံနှိပ်တိုက်)</ref> ၏ လိုရှင်းအချုပ်မာ စီးပွားရီးမျှတမှုကို အခြီခံပနာ လူအများအတွက် လူအများက စီးပွားလုပ်ငန်းတိကို ပိုင်ဆိုင်ကာ လုပ်ရဖို့ ဆိုရေ သဘောပင် ဖြစ်တေ။ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒဆိုရေ ဝေါဟာရကို အီတလီနိုင်ငံမာ ခရစ်သက္ကရစ် ၁၈၀၃ ခုနှစ်မာ စတင်ပနာ ပုံနှိပ်အက္ခရာအဖြစ် အသုံးပြုခရာမှ ထိုအယူအဆရီးရာကို လက်ခံသူတိစွာ ဆိုရှယ်လစ်များဆိုပနာ တွင်ခကတ်တေ။ အင်္ဂလန်မာ ၁၈၂၇ သမဝါယမမဂ္ဂဇင်းမာ ဆိုရှယ်လစ် စကားလုံးကို စသုံးရေ။ ပြင်သစ်မာ ၁၈၃၂ မာ La Globe မဂ္ဂဇင်းမာ စသုံးရေ။ == ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ == ဒေလူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းမာ လူရို့အချင်းချင်း ပေါင်းသင်း ဆက်ဆံနီထိုင်ရီးရို့မာ မကောင်းမှုတိ ဖြစ်ပေါ်ဗျာယ်ဟိကြ ရေ။ ဥဒါဟရုဏ်မာတဦးက ပစ္စည်းဥစ္စာကြွယ်ဝလို့၊ တဦး က ပစ္စည်းဥစ္စာမဟိချေ။ ပစ္စည်းဥစ္စာဟိသူစွာ ဟိခြင်းကြောင့်ပင် တောင့်တခြင်းပြင်းပြရေ။ ယင်းခါ ထိုတောင့်တမှု အလိုဆန္ဒ ပြည့်ရီးအတွက်မကောင်းမှုရို့စွာ ပွားများလီရေ။ တဖန် ပစ္စည်းဥစ္စာမဟိသူစွာ မဟိခြင်းကြောင့်ပင် ကြောင့်ကြခြင်းပြင်း ပြရေ။ ယင်းခါ ယင်းအတွက်ကြောင့်ပင်လျှင် မကောင်းမှု ရို့စွာ ပွားများပြန်လီရေ။ ဧချင့်ပိုင် လူမှုရီးဆိုင်ရာ မကောင်းမှုရို့ ပွားများရခြင်းကာ နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ ထွက်ကုန် ပစ္စည်းတိကို နိုင်ငံသားရို့အား ညီမျှစွာဖြန့်ဖြူးနိုင်ခြင်း မဟိ အတွက်နန့်ဖြစ်တေ။ ယင်းကြောင့် ထိုထွက်ကုန်ပစ္စည်းတိကို လူတဦးတည်းက ချုပ်ကိုင်ပိုင်ဆိုင်ရေစနစ်ကပင် ကုန်ထုတ် ကိရိယာနန့် ကုန်စည်ဖြန့်ဖြူးရီးကိရိယာရို့ကို အများပြည်သူ ပိုင်ဆိုင်ရေ စနစ်သို့ တဆတ်ဆတ်လည်းကောင်း၊ ချက်ခြင်း လည်းကောင်း ကူးပြောင်းပီးနှိုင်ခပါကေ၊ အထက်ပါလူမှုရီးဆိုင် ရာ မကောင်းမှုရို့ ပပျောက်ပါဖို့။ ဧချင့်ပိုင် အတွေး အခေါ်ကို အခြီခံပနာ၊ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ ဖြစ်ပေါ်လှာလီ ရေ။ အချုပ်အနိန်နန့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒဆိုစွာမှာ အများနန့် တတူ သင်းဖွဲ့ပေါင်းစု လုပ်ဆောင်းခြင်းစနစ်ဖြစ်တေ။၁၉ ရာစုနှစ်မာ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒနန့် ကွန်မြူနစ်ဝါဒရို့ကို အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် ထပ်တူပိုင် ယူဆခကတ်တေ။ အမှန်မာ ၁၈၄၈ ခုနှစ်ကပင် ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိ ကွန်မြူနစ်ဆိုရေ စကားကို အသုံးနည်းရေ။ အလုပ်သမားသမဂ္ဂရို့က သူရို့ ကိုယ်ကိုသူရို့ ဆိုရှယ်လစ်ဆိုပနာ ခေါ်ဝေါ်ကတ်တေကတိစွာ။ ယကေလေ့ ၁၈၄၈ ခုနှစ်ကပင်လျှင်၊ ကားလမတ်နန့် အန်းဂဲရို့က ကွန်မြူနစ်ကြေညာစာတမ်းကို ထုတ်ဝီခပြီးဖြစ်ရာ၊ ၁၉၁၇ ခုနှစ် ရုရှအောက်တိုဘာတော်လှန်ရီး အရာတွင်ရေခေတ်မာ လီနင်ကြောင့် ကွန်မြူနစ်ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ ဆိုရှယ်လစ် ဆိုရေ ဝေါဟာရနန့် ကတ္တားခြားလို့ပါလတ်တေ။ ဆိုရှယ်လစ် ဝါဒနန့် ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို ပညာသျှင်အသီးသီးရို့က အဓိပ္ပာယ် ပိုင်းခြားလို့ ပြခကတ်ကေလေ့၊ ဒေနိန့်ထိ တိကျရေ ကွဲပြား ခြားနားချက်ကို အသေအချာမဖော်ပြနိူင်ကြသေးချေ။ သို့ရာ မာ ကားလမတ်နန့် လီနင်ရို့ချမှတ်ခသော နည်းဥပဒေများ အရဖို့မူ၊ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒဟူစွာကား ကုန်ထုတ်ကရိယာရို့ကို ပြည်သူလူထုက ပိုင်ဆိုင်လို့၊ ထိုကုန်ထုတ်ကရိယာရို့ကို အမြတ် အတွက်ငှာ မဟုတ်ပဲ၊ ပြည်သူလူထုရို့တူမျှသော အကျိုးကျေး ဇူးကို ခံစားစီရန်အတွက်ရာ စီမံကိန်းဖြင့် စီစိုင်အသုံးပြုရေ စနစ်ဖြစ်တေ။ ဒေစနစ်အရ အလုပ်သမားသည် လ၏ အလုပ် အတွက် လုပ်ခငွီကိုရဟိလို့၊ လုပ်ခငွီဖြင့် ထုတ်လုပ်ကုန်ရို့ကို ဝယ်ယူရဟိနှိုင်ရေ။ ကွန်မြူနစ်ဝါဒမာကား၊ ဘုံပစ္စည်းဆိုရေ သဘောတရားကို အခြီတည်သည်ဖြစ်တေအတွက်၊ ထုတ်လုပ် ကုန်ဟူသမျှကို အလုပ်သမားရို့က ထုတ်လုပ်ပြီးကေ၊ ယင်းရို့ ၏ လိုအင်ဆန္ဒပြည့်ဝမှုအတွက် ထုတ်လုပ်ပြီးရေ ကုန်ပစ္စည်း ရို့ကို အခမဲ့ရယူပိုင်ခွင့်ဟိရေ။ ဒေစနစ်အရ အလုပ်သမားရို့ ကို အခကြီးငွီပီးဖို့မလိုချေ။ အတိုချုပ်မာ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒမာ တဦး၏စွမ်းအားကို တဦး၏ လုပ်အားနန့် တိုင်းဆလို့ပီးရ ရေ။ ကွန်မြူနစ်ဝါဒမာ တဦး၏စွမ်းအားကို တဦး၏လိုအင် ဆန္ဒနန့် တိုင်းဆလို့ပီးရရေ။ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကိုပြန့်ပွားအောင် ကြံဆောင်ခသူရို့အနက် ပြင်သစ် တော်လှန်ရီးခေတ်မာ ထွန်းကားခရေ ဗတေ်သည် ရှီးဦးကျသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တေ။ ဗတေ်သည် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒီ ရို့၏ ပုန်ကန်ထမှုကို အားထုတ်ခသူဖြစ်ပနာ၊ ခရစ် ၁၇၉၆ ခုနှစ်မာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံရလီရေ။ သူ၏ အရီးအသားရို့ သည် နှောင်းခေတ်မာ ပေါ်လှာသော ဆိုရှယ်လစ် အတွေး အခေါ်ရို့ကို ဩဇာလွှမ်းမိုးခရေ။ နှောင်းခေတ်မာ ဆိုရှယ်လစ် စနစ်သို့ တော်လှန်ရီးနည်းနန့် တက်လှမ်းရန်မလို၊ လူရို့၏ ကျိုးကြောင်း ဆင်ခြင်တုံတရားနန့် ကျင့်ဝတ်ရို့ကို ဆိုရှယ်လစ် ဝါဒနန့်ညီယောင်ပြုပျင်လို့၊ လူရို့ကို သိမ်းသွင်းနှိုင်ကေ ဖြစ်နိုင် ရေလို့ ယူဆလာခကတ်တေ။ ဒေအယူအဆကို ဆာ ထောမတ် မိုးက သူ၏ ယူတိုးပီးယားကျမ်းမာ ဖော်ပြခရေ။ ထိုအယူအဆတိကို ဖော်ထုတ်ခသူရို့စွာ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်၊ ဂျာမနီနိုင်ငံရို့မာ ဟိခကတ်တေ။ ယင်းရို့ အနက် အင်္ဂလန်ပြည်မာ ရောဗတ် အိုဝင်ဆိုသူမာ သူ၏ ခြည်စက်မာ သူယုံကြည်သော ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒအတိုင်း စနစ် သစ်ကို တီထွင်ကာ၊ လက်တွိလိုက်နာကျင့်သုံးလီရာ၊ ထိုစဉ် က ကမ္ဘာမာ များစွာထင်ရှားကျော်စောခလီရေ။ ၁၈၄၈ ခုနှစ်မာ ပြင်သစ်ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒီတဦးဖြစ်တေ လူဝီဗလန့်က ပြည်သူပိုင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းတရပ် အနေ ဖြင့် အမျိုးသားပိုင် အလုပ်ရုံများ တည်ထောင်ရန်မြှောက်ပင့်ပီးခဲ့ ရေ။ ယင်းခါ ပရုဒုန်သည် ထိုစနစ်ကိုဆန့်ကျင်လို့၊ သမဝါယ မစနစ်ကို မြှောက်ပင့်ပီးလီရေ။ ဒေချင့်စွာမာ ကားလမတ်နန့် အန်းဂဲရို့စွာ ထိုပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးစလုံး၏ အယူအဆကို ကန့်ကွက် ပြီးကေ ကွန်မြူနစ် ကြေညာစာတမ်းကို ရီးသားထုတ်ဝီခလေ ရေ။(ရီလင်းပါတီချယ်) == ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒအယူအဆ == ယေဘုယျအနိန်နန့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒစွာ အချက်နှစ်ခုထက်မာ အခြီစိုက်သော စီးပွားရီးဝါဒ ဖြစ်တေ။ ယင်းနှစ်ချက်မာ- (က) အကြင်လူ့ဘောင်၏ အသက်မွီးမှုဘဝအတွက် လိုအပ်ရေ လူသုံးကုန်ပစ္စည်းတိကို ထုတ်လုပ်ပီးရေ ကုန်ထုတ်ကရိယာ အရင်းအနှီးများ (Means of Production) ကို ဟိုလူ့ဘောင်က ဘုံပစ္စည်း (Common Ownership) အဖြစ် ပိုင်ဆိုင်နီခြင်း။ (ခ) ဟိုလူ့ဘောင်၏ အဖွဲ့ဝင်ရို့စွာ ကိုယ်ရို့ ဘုံပစ္စည်းဖြစ်တေ ထိုကုန်ထုတ်ကရိယာ အရင်းအနှီးတိကို စနစ်တကျ စီမံကိန်းချပနာ စုပေါင်းဆောင်ရွက်အပ်ရေ လုပ်အားရို့နန့် အလုပ်လုပ်ခြင်း။<ref>[http://mmfreethinker.wordpress.com/2010/02/17/socialism-1/ Socialism (1) | သင်ကာ ဘုန်းမြင့်-Thinker Bhone Myint<!-- Bot generated title -->]</ref> == ရှိပြီး ဆိုရှယ်လစ်တိ == === ဆီမွန် (Claude Henri Simon 1776-1825) ပြင်သစ် === ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - အရင်းရှင်နန့် ကာယ၊ ဉာဏ အလုပ်သမားများ၊ ဘောဂဗေဒပညာသျှင်တိ၊ အတတ်ပညာသည်များ ငြိမ်းချမ်းစွာ စုပေါင်းပနာ စီမံကိန်းစနစ်ဖြင့် အများအကျိုးကို ဆောင်ရွက်သော ရွှီပြည်တော် တည်ဆောက်ရီး။ === ရှားလ် ဖူရီယေ (Charles Fourier 1772-1837) ပြင်သစ် === ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - စီးပွားရီးကို အခြီခံသော ဘုံလူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးကို ဖွဲ့စည်းရဖို့။ မိသားစုများ စုပေါင်းပါဝင်ရေ ထိုအဖွဲ့အစည်းမာ လူတိုင်းရေ လူသုံးကုန်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရီးအတွက် လုပ်ငန်းများမာ ကိုယ်တတ်ကျွမ်ရာကို မခိုမကပ်ပဲ စုပေါင်းလုပ်ကိုင် ကတ်ရမည်။ ဒေပစ္စည်းတိကို မှန်ကန်လို့ ဖြန့်ဝီရဖို့။ မိသားစုတိကို အဆောက်အဦကြီးများမာ မိသားစုပိုင် အခန်းတိနန့် ထားမည်။ မိသားစုသည် ယင်းရို့ပိုင်အခန်းမာ မနီချင်ပါက အများနန့် ရောနှောလို့ ဘုံစားသောက်ခန်းမာ စားသောက်လို့ ဘုံခန်းမာ အိပ်နှိုင်ရေ။ ထိုအခန်းများမာ လိုအပ်ရေလူ့အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ ထားပီးဖို့။ ကောင်မချေျားကို ဘုံစနစ်နန့် ထိမ်းမည်။ အရွယ်ရောက်ကေ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ လက်မှုပညာ သင်စီမည်။ ဒေဘုံလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် လိုအပ်ရေ ကုန်ကျစရိတ်တိကို အစိုးရက မဟုတ်ပဲ အဖွဲ့အစည်းဝင်တိကသာ စေတနာအလျောက် စုပေါင်းထည့်ဝင်ရဖို့။ သူ၏ ဒေဘုံအဖွဲ့အစည်းကို ဖားခရာဝန်းစတဲရ် (Phalanesteres) ဟု ခေါ်ရေ။ === အေတီယင် ကာဖီး (Étienne Cabet 1788-1865) ပြင်သစ် === ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - ဘုံဝါဒဆန်သော လူ့အဖွဲ့အစည်းတခုကို တည်ထောင်ရီးနန့် ဟိုလူ့အဖွဲ့အစည်းနန့် ဆိုင်ရေ အဓိက သော့ချက်လုပ်ငန်းဟူသမျှကို နိုင်ငံတော်ကရာကေ ချုပ်ကိုင် စီမံရီး။ အစိုးရအမှုထမ်းရို့ကို အများဆန္ဒအရ တင်မြှောက်/ဖြုတ်ချရဖို့။ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်မှု မဟိစီရေ။ စိုက်ပျိုးရီးကိုရာ အဓိကထား လုပ်ဆောင်၊ အဖွဲ့ဝင်တိထဲက စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းကို လုပ်လိုက လုပ်။ ယောက်ျား မမာ့ တန်းတူအခွင့်အရီးဟိ။ တဦးချင်း၏ အယူအဆကို လွတ်လပ်စွာ ဆွေးနွေးခွင့်မဟိ။ သတင်းစာတိကို အနည်းငယ်ရာဟိစီပြီး သာမန်အဖြစ်အပျက်သတင်းတိရာ ဖြစ်ရဖို့။ ဒေနည်းနန့် အေတီယင်က ခရစ်ယာန်ဘာသာ ပြန်ပနာတိုးတက်လာရေနန့် အမျှ ပိုပြီးကေပိုပြီးကေ အောင်မြင်လိမ့်မေဟု ယုံကြည်မျှော်လင့်ခရေ။ ယကေလေ့ သူ့နောက်လိုက်တိက အီတလီနန့် ပြင်သစ်မာ မြီအောက် အကြမ်းဖက်မှုတိ အစိုင်တစိုက် လုပ်ဆောင်ခရေ။ === စစ်စမွန်ဒီ (Sismondi 1773-1842) ပြင်သစ် === ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - လက်မှု အရင်းရှင်များ၊ လက်မှုပညာစွာနန့် အလုပ်သမားများ၊ တောင်သူလယ်သမားတိကို လက်မှုနန့် မြီယာ ကုန်ထုတ် အရင်းအနှီးတိနန့် စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်လို့ လိုအပ်ရေ လူသုံးကုန်ပစ္စည်းတိကိုလည်း စီမံကိန်းဖြင့် စနစ်တကျ တိုင်းထွာ တွက်ချက်ထုတ်လုပ်ပြီး လူတန်းစားအသီးသီးရို့ စပ်ကြားမာ သမာသမတ် ခွဲဝီ စားသုံးစီရေ လူမှုဆက်ဆံရီး နယ်ပယ်တရပ်ကို ထူထောင်ရီး။ === ရောဘတ်အိုဝင် (Robert Owen 1771-1858) ဗြိတိသျှ === ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ၊ သမဝါယမ အဖွဲ့တိကို အင်အားစုကြီး တရပ်အဖြစ် ပေါင်းစပ်ပြီး စက်မှုလုပ်ငန်းရပ်တိကို သမဝါယမဆန်သော ဆိုရှယ်လစ်နည်းနန့် စုပေါင်းလုပ်ကိုင် စားသုံးရီးကို အခြီခံဆောင်ရွက်ရန်။ ယင်းကနိန် တစတစနန့် တတိုင်းပြည်လုံးကို ဘုံ လူ့အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲ တိုးတက်လားလီရန်။ ယကေလေ့ အရာအသျှင်းသျှင်ရို့၏ ဝိုင်းဝန်းထီးမှု၊ အာဏာပိုင်ရို့၏ နှိပ်ကွပ်မှု၊ နောက်လိုက်တိ၏ သဘောထားကွဲလွဲမှုတိကြောင့် စီမံဆောင်ရွက်မှုတိ ပျက်ပြားခရေ။ === ပရိုဒွန် (Joseph Proudhon 1809-1865) ပြင်သစ် === ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - ပုဂ္ဂလိက ပစ္စည်းပိုင်ဆိုင်မှု (စက်ရုံအလုပ်ရုံနန့် လယ်မြီများအပါအဝင်) နန့် ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်ရေ။ ကုန်ထုတ်အရင်းနှီးမှန်သမျှ အများပိုင်ပြုရဖို့ဟု မဆိုလို။ ကြီးကျယ်သော ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းတိကို လယ်သမား အချေစားများ၊ အသေးစား လက်မှုပညာစွာတိ ပါဝင်ရေ ကုန်ထုတ်အဖွဲ့များလက်သို့ လွှဲအပ်လို့ ယင်းရို့က ဆက်ပနာ လုပ်ကိုင်လားလီရန်။ === လူးဝစ် ဘလန့် (Louis Blanc 1813-1882) စပိန် === ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - အစိုးရက ဦးစီးသော အများပိုင် စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံတိကို အလုပ်သမားတိက စုပေါင်း လုပ်ကိုင်ရီး။ အစိုးရက အလုပ်သမားအစည်းအရုံးတိကို အရင်းရှင်တိနန့် အပြိုင်အဆိုင် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း လုပ်နိုင်ဖို့ ကူညီမတည်ပေရီးကို လိုလားရေ။ အစိုးရက အလုပ်ရုံ၊ စက်ရုံများ တည်ထောင်ပီးဖို့နန့် အလုပ်သမားတိက စုပေါင်းလုပ်ကိုင်ရန်။<ref>[http://mmfreethinker.wordpress.com/2010/02/18/socialism-2/ Socialism (2) | သင်ကာ ဘုန်းမြင့်-Thinker Bhone Myint<!-- Bot generated title -->]</ref> == မာ့က်စ် ရှိပြီးများ == === ဝီလျံ သွန်ပဆင် (William Thompsom 1785-1833) === ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - ကုန်ပစ္စည်းဖြစ်ရီးအတွက် အလုပ်သမားက ပီးရရေ လုပ်အားကို အထူးဖော်ပြရေ။ လုပ်အားသည်သာ တန်ဖိုး၏ ရီသောက်မြစ်။ အလုပ်သမားတိ၏ လုပ်အားကြောင်း ပေါ်ထွက်လှာရေ အစွန်းထွက် တန်ဖိုးကို အရင်းသျှင်ရို့က ဝါးမြိုလိုက်ခြင်းကို ကန့်ကွက်ရေ။ === ဂျွန်ဂရီး (John Gray 1799-1850) === ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - ကုန်ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းကို လူအများက ဝိုင်းဝန်းလုပ်ဆောင်ပနာရာရရေဟု ယုံကြည်ရေ။ အလုပ်သမား သမဂ္ဂတိစွာ လုပ်ခပိုရရီး၊ လူမှုရီး အခြီအနီတိုးတက်ရီးရို့အတွက် အရင်းရှင်စနစ်၏ ဘောင်အထဲမှနိန်ပနာ တောင်းဆိုတိုက်ပွဲဝင်နီရရုံလှောက်နန့် အရာတွင်မည်မဟုတ်၊ ကိုယ်တိုင် လုပ်ကိုင်မှရာ အကျိုးခံစားရဖို့ဟု ယုံကြည်ရေ။ == ဆိုရှယ်လစ် ၅ မျိုး == ကွန်မြူနစ်ဝါဒ (Communism) ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်ဝါဒ (Social-Democratism) အစိုးရမဲ့ဝါဒ (Anarchism) အလုပ်သမားသမဂ္ဂဝါဒ (Syndicalism) သမဝါယမ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ (Co-operative Socialism) အကျိုင်းခြုံးလို့ ထပ်ခွဲကေ - === အစိုးရဦးစီးသော ဆိုရှယ်လစ်စနစ် === (၁) ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်ဝါဒ၊ (၂) ကွန်မြူနစ်ဝါဒ === အစိုးရဦးစီးမှု မပါရေ ဆိုရှယ်လစ်စနစ် === (၁) အစိုးရမဲ့ဝါဒ၊ (၂) အလုပ်သမား သမဂ္ဂဝါဒ၊ (၃) သမဝါယမ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ။ == မာ့က်စ်ဝါဒ၏ ရီသောက်မြစ်သုံးရပ် == ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို မာ့က်စ်ဝါဒလို့လေ့ခေါ်ရေ။ ကားလ်မာ့က်စ် (Karl Marx 1818-1883)။ မာ့က်စ်ဝါဒ၏ ရီသောက်မြစ်သုံးရပ်မာ (၁) ဂျာမန်ဖီလိုဆိုဖီ၊ (၂) အိန်းဂလိချ် နိုင်ငံရီးဘောဂဗေဒ၊ (၃) ပြင်သစ်ရို့၏ ဆိုရှယ်လစ်အယူအဆ။ === ဂျာမန်ဖီလိုဆိုဖီ === ဟေဂယ်လ် (Friedrich Hegel) နန့် ဖွိုင်ယဲရ်ဘာ့ဟ် (Ludwing Feuerbach) ရို့၏ အတွေးအခေါ်ကို ယူရေ။ မာ့က်စ်က ဟေဂယ်လ်၏ ဒွန္ဒသဘောတရား (Dialectica) ကို ခံယူရေ။ အထူးအနိန်နန့် ဆန့်ကျင်မှုဖြစ်ပွားလို့ ပြောင်းလဲ တိုးတက်သည် (The Concept of Contradiction) ဆိုရေ အယူအဆကို ခံယူရေ။ ယကေလေ့ ဝိညာဉ်တော်ဝါဒ (Absolute World-spirit) ကို စွန့်ပယ်ရေ။ ဖွိုင်းယဲဘာ့ဟ်ပါးက ရုပ်ဝါဒ (Materialism) နန့် ဆိုင်ရေ အယူအဆကို မာ့က်စ်က ခံယူရေ။ ယကေလေ့ သမိုင်းအမြင်ကိုမူ ပယ်ရေ။ === အိန်းဂလိချ်ရီသောက်မြစ် === အဒမ်စမစ် (Adamsmith 1723-1790) နန့် ဒေးဗစ်ရီကာဒို (Davidrecardo 1772-1823)။ မာ့က်စ်က စမစ်နန့် ရီကာဒိုရို့၏ အလုပ်နန့် တန်ဖိုးသဘောတရားကို လိလာပြီးကေ အရင်းရှင်စနစ်၏ အစွန်းထွက်တန်ဖိုးသဘောတရားကို ရှာဖွီနိုင်ခရေ။ ယကေလေ့ စမစ်နန့် ရီကာဒိုရို့၏ သမိုင်းအမြင်ကို ဆန့်ကျင်ရေ။ === ပြင်သစ်ရီသောက်မြစ် === စိန့်ဆီမွန် (Claude Henri Simon 176-1825) နန့် ရှားလ်ဖူရီယေ (Charles Fourier 1772-1837)။ ထိုနှစ်ဦး၏ အယူအဆတိအနက် ဆိုသျှစ်လစ် (ဝါ) ကွန်မြူနစ်အယူအဆတိထဲက ဆိုရှယ်လစ်အတွေးအခေါ်နန့် အစီအမံတိကို ခံယူခရေ။<ref>[http://mmfreethinker.wordpress.com/2010/02/20/socialism-3/ Socialism (3) | သင်ကာ ဘုန်းမြင့်-Thinker Bhone Myint<!-- Bot generated title -->]</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:နိုင်ငံရီး]] [[ကဏ္ဍ:ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ]] g2814x9cqkegw0naibmp5jw6k5j3g1b 0 6239 21966 2026-10-19T15:28:45Z Retkhaberi 224 Created page with "'''အမျိုးသားရီးဝါဒ (အိန်းဂလိချ်: Nationalism)''' သည် ကိုယ့် ဒေသ၊ လူမျိုး၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဘာသာရီး စည်းလုံးညီညွတ်ပြီ တန်ဖိုးထားရေကို ဆိုလို့သည် နိုင်ငံရီး အတွေခေါ် တမျိုး ဖြစ်တေ။ အမျ..." 21966 wikitext text/x-wiki '''အမျိုးသားရီးဝါဒ (အိန်းဂလိချ်: Nationalism)''' သည် ကိုယ့် ဒေသ၊ လူမျိုး၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် ဘာသာရီး စည်းလုံးညီညွတ်ပြီ တန်ဖိုးထားရေကို ဆိုလို့သည် နိုင်ငံရီး အတွေခေါ် တမျိုး ဖြစ်တေ။ အမျိုးသားရီးဝါဒ မျိုးခွဲများစွားဟိရေ အဓိက နှစ်မျိုးမာ လူမျိုးအမျိုးသားရီး (ethnic nationalism)နန့် ပြည်သူ့အမျိုးသားရီးဝါဒ (civic nationalism) တိုဖြစ်တေ။ == သမိုင်းနန့် အခြားအရာတိ == အမျိုးသားရီးဝါဒဆိုစွာမှာ နိုင်ငံတနိုင်ငံစည်းလုံးညီညွတ်ခြင်း၏ ကြီးမြတ်ခြင်းကို ပုံကြီးချဲ့ထားရေအတွေးအမြင်ဟု တချို့ကဆိုကတ်ရေ။ ထိုအမျိုးသားရီးအတွေးအမြင်သည် အများအားဖြင့် မြီခြားရေခြားမှ လာရောက်ကျူးကျော်နီထိုင်သူတိနန့်ယင်းသူတိ၏ ဒေသခံတိအပေါ်ဖိနှိပ်မှုတိမှ ပေါ်ပေါက်လာလိဟိရေ။ အဓိကအခြီခံသော ခံယူချက်မာ နယ်မြီခြားမှ လာရောက်သူတိ၏ အုပ်ချုပ်မှုကိုခံရစွာမှာ လုံးဝလက်မခံသင့်ရေအရာဖြစ်တေဆိုရေ အတွေးအခေါ်ပင်ဖြစ်တေ။ အမျိုးသားရီးဝါဒသည် အရာသဘောတရားရီးရာလမ်းစဉ်တခုခုလွှမ်းမိုးပြီးနန့်သောနိုင်င်ငံတိအားလုံးပိုင်မာ အထက်ဆင့်လို့တည်ဟိနီလေ့ဟိပြီးး သာဓကအားဖြင့် ဒီမိုကရေစီလွှမ်းမိုးသည်ဆိုရေအမေရိကန်ဟိ ရှီးရိုးစွဲဝါဒ(conservatism)သည် အမေရိကန်အမျိုးသားရီးဝါဒနန့်ပေါင်းစပ်ထားရယား ပုံဖျက်ထားရေနာမည်ခံကွန်မြူနစ်နိုင်ငံဖြစ်ရေ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမာလည်း ကွန်မြူနစ်ဝါဒထက် အမျိုးသားရီးဝါဒအတွေးအမြင်က ပိုပြီးကေရှိတန်းရောက်နီစွာကို တွိကတ်ရဖို့ဖြစ်တေ။ အမျိုးသားရီးဝါဒ၏ပထမဆုံးမျိုးစိအနိန်နန့် အလယ်ခေတ်ဉာဏ်ပွင့်လင်းချိန်အထဲ(Renaissance-၁၅ရာစုဝန်းကျင်)မာအုပ်စိုးနီကတ်သော သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်တိ၏ ညီညွတ်သောနိုင်ငံတော်၏စွမ်းအားနန့် အာဏာစက်ပုံစံတိကို ဝါဒဖြန့်ရာမှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခသယောင်ဟိရေ။ အမျိုးသားရီးဝါဒပုံစံတခုဆိုပနာ ပီပီပြင်ပြင်ပေါ်ပေါက်လာရေမာ ပြင်သစ်တော်လှန်ရီးမာဖြစ်တေ။ ၁၇၉၂မာ ပြင်သစ်စွာ ပရူးရှားစစ်တပ်၏ ကျူးကျော်မှုကိုခံရရေအခါပြင်သစ်“ပြည်သူ”များ (အမှန်အကန်အားဖြင့်ပြင်သစ်ဟုခေါ်မာနိန်ရေနယ်မြီဒေသအထဲဟိသမျှလူတိကို ပြင်သစ်လူမျိုးဆိုပနာ ပြီးစလွယ်ခေါ်ပနာမရပဲ မျိုးနွယ်စုတိကွဲပြားမှုတိဟိရေ) ‘နိုင်ငံတော်’ကိုလက်နက်တပ်ဆင်ကာကွယ်ကြဆိုရေ အမျိုးသားရီးခံယူချက်ဖြင့် အပျော်တမ်းပြည်သူ့စစ်တိက အသီအချာလိ့ကျင့်ထားပြီးသားဖြစ်ရေ စစ်တပ်ကိုအနိုင်ယူခရေ။ နောက်ပြီး နပိုလီယံဦးဆောင်ရေ စစ်တပ်၏ အမျိုးသားရီးဝါဒ မသိမသာနောက်ခံထားရေ အခြီအနီမာ ဥရောပတလွှားနယ်ကျွံလာခပြီး ပြင်သစ်၏သိမ်းပိုက်ခြင်းခံရရေ ဥရောပနိုင်ငံများမာလည်း တန်ပြန်အမျိုးသားရီးဝါဒများ ပေါ်ထွန်းပါလတ်တေ။ နပိုလီယံကို တွန်းလှန်ကတ်တေ ကာလမှစပြီးကေ ၁၉ရာစုရောက်ရေအထိ ဥရောပတတိုက်လုံးကို အမျိုးသားရီးဝါဒများ ပျံ့နှံ့နီခပြီးကေ ၂၀ရာစုနှောင်းပိုင်းမာတော့ ထိုဥရောပနိုင်ငံတိ၏ ကမ္ဘာတလွှားဟိ ကိုလိုနီနယ်ပယ်တိပါးအထိ အမျိုးသားရီးဝါဒအတွေးအခေါ်များပျံ့နှံ့ပါလတ်တေ။ အီတလီနန့် ဇာမဏီနိုင်ငံရို့မာ အသည်းဆုံးဖြစ်တေ။ ထိုကာလအထဲမှ အီတလီစာရီးဆရာ မက်ဇီနီ(Giuseppe Mazzini)ကဆိုကေ "လူသားဟူသမျှသည် ‘နိုင်ငံတော်’ တရပ်ရပ်ကို တက်စားပြုထားမှကျကေ လူဖြစ်ရကျိုးနပ်မည်ဖြစ်ပြီးကေ တဦးချင်းလွတ်မြောက်မှုကို အဓိကထားရေ လွတ်လပ်မျှတမှုဝါဒထက် နိုင်ငံတော်တခုလုံးလွတ်မြောက်မှုရရီးကပိုပြီးကေအရေးကြီးရေလို့ဆိုပြီး ပညာရီးမာလည်း တဦးပုဂ္ဂလဦးတည်သောအတွေးအခေါ်ကို ဖုံးလွှမ်းထားနိုင်စီရေေးအတွက် အမျိုးသားရီးဝါဒအသိထည့်ပီးထားရဖို့"ဟုဆို၏။ ဒေနိခေတ်မာတော့ အမျိုးသားဝါဒလွှမ်းမိုးသောနိုင်ငံအများစုကတော့ခါ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများဖြစ်ကတ်တေ။ ၂၁ရာစုရောက်လှာရေအခါမှတော့ အမျိုးသားရီးဝါဒမာ တိုင်းတပါးမှစစ်ရီးအရ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်အုပ်ချုပ်စွာကို တွန်းလှန်စွာထက် စီးပွားရီးအရ ဝင်ရောက်ခြယ်လှယ်အုပ်ချုပ်နိကတ်ရေကို တွန်းလှန်ရေပုံစံပြောင်းလှာခရေ။ဒေဝါဒမာ အရာဟိသမျှသောဝါဒတိထက် စိတ်ခံစားမှုတိကို မှီခိုမှုဟိနိန်ရေသဘောဟိပြီးး တဦး၏ နိုင်ငံတော်အမြင်နန့် အရာတဦး၏နိုင်ငံတော်အမြင်ရို့သီးခြားမဖြစ်ပဲ ဒွေးရောယှက်တင်ဖြစ်လှာရေအခါ၊တနည်းအားဖြင့် အမျိုးသားအမြင်သည် လူမျိုးစုကွဲပြားမှုအမြင်နန့်မကွဲပြားပဲဖြစ်လှာရေအခါ အမျိုးသားရီးဝါဒတခုဖြင့်လွှမ်းမိုးထားရေ နိုင်ငံတခုအတွင်းမာပင် လူမျိုးစုအသီးသီးက အမျိုးသားရီးဝါဒအသီးသီးကို ဆွဲကိုင်ကာ နိုင်ငံကို အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာဖြစ်နှိုင်ရေ အန္တာရာယ်အထိဟိလာနှိုင်ရေ။ နိုင်ငံအသီးသီးကို မျောက်ခြောက်ခြောက်လာနှိုင်ရေ ယင်းချင့် အမျိုးသားရီးဝါဒကို ဒေသတွင်းအမျိုးသားရီးဝါဒ(regional nationalism)ဆိုပနာလည်းခေါ်ကတ်၏။ == အမျိုးသားရီးဝါဒ အမျိုးမျိုး == အမျိုးသားရီးဝါဒ အမျိုးမျိုးက အောက်ပါ အတိုင်းဖြစ်တေ။ *ဒေသကိုအခြီပြုရေ အမျိုးသားရီးဝါဒ *လူမျိုးကိုအခြီပြုရေ အမျိုးသားရီးဝါဒ *အသာရောင်ကိုအခြီပြုရေ အမျိုးသားရီးဝါဒ *ယိုင်ကျေးမှုကိုအခြီပြုရေ အမျိုးသားရီးဝါဒ *ဘာသာရီးကိုအခြီပြုရေ အမျိုးသားရီးဝါဒ<ref>https://en.m.wikipedia.org/wiki/Types_of_nationalism</ref> === အမျိုးသားရီးဝါဒ အမျိုးမျိုး === ဒေသကိုအခြီပြုရေ အမျိုးသားရီးဝါဒဆိုစွာမှ ကိုယ့်ဒေသဟိ ဇာ လူမျိုး၊ ယိုင်ကျေးမှု၊ ဘာသာ ဖြစ်စီ တန်ဖိုးထား ချစ်မြတ်နိုးစွာကို ဆိုလိုရေ။ လူမျိုးကိုအခြီပြုရေ အမျိုးသားရီးဝါဒဆိုစွာမှ ကိုယ့်လူမျိုးတိ၏ ဘာသာနန့် ယိုင်ကျေးမှုကို တန်ဖိုးထား ချစ်မြတ်နိုးစွာကို ဆိုလိုရေ။ အသာရောင်ကိုအခြီပြုရေ အမျိုးသားရီးဝါဒဆိုစွာမှ ကိုယ့်အသာရောင်ဟိရေ လူမျိုးတိကို တန်ဖိုးထား ချစ်မြတ်နိုးစွာကို ဆိုလိုရေ။ ယိုင်ကျေးမှုကိုအခြီပြုရေ အမျိုးသားရီးဝါဒဆိုစွာမှ ကိုယ့် ဒေသ/လူမျိုးဟိ ယိုင်ကျေးမှု (culture)ကို တန်ဖိုးထား ချစ်မြတ်နိုးစွာကို ဆိုလိုရေ။ ဘာသာရီးကိုအခြီပြုရေ အမျိုးသားရီးဝါဒဆိုစွာမှ ကိုယ့်ကို ကိုးကွယ်ရေ ဘာသာကိုတန်ဖိုးထားရေကို ဆိုလိုရေ။<ref>https://en.m.wikipedia.org/wiki/Types_of_nationalism</ref> == အခြာကြည့်ကေ == *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားရီးသင်္ကေတများ]] *[[အရှေ့သားရီးဝါဒ]] == ကိုးကား == [[Category:အမျိုးသားရီးဝါဒ ]] [[Category:နိုင်ငံရီး ]] 2de5s0iaovql9g8siwdt4f2f4ps80g8