Wikipedia
rmwiki
https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala
MediaWiki 1.47.0-wmf.3
first-letter
Multimedia
Spezial
Discussiun
Utilisader
Utilisader discussiun
Wikipedia
Wikipedia discussiun
Datoteca
Datoteca discussiun
MediaWiki
MediaWiki discussiun
Model
Model discussiun
Agid
Agid discussiun
Categoria
Categoria discussiun
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Sent
0
2904
172519
169029
2026-05-24T07:30:15Z
Horgner
1074
172519
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Sent
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Sent_2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Sent_wappen.svg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair]]
|VISCHNANCA = [[Scuol]]
|NP = 7554
|NS = 46/49/00/N
|EW = 10/20/00/E
|AUTEZZA = 1'440
|SURFATSCHA = 111,61
|ABITANTS = 861
|STAN_ABITANTS = 31 december 2006
|LINGUA = [[Rumantsch]] (Vallader)
|WEBSITE = www.sent-online.ch
|E-LIR = 2702
|}}
'''Sent''' è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Las fracziuns da Sent èn [[Sur En (Sent)|Sur En]], [[Crusch]], [[Sinestra]] e [[Zuort]]. Sent è sa fusiunà cun la vischnanca da Scuol l'onn 2015. La lingua uffiziala da la vischnanca è il [[rumantsch]], numnadamain l'idiom Vallader.
== Geografia ==
Il flum [[En]] curra in toc sin territori da Sent. Er il Piz Davo Lais sa chatta sin territori da la vischnanca da Sent.
=== Fracziuns e quartiers da la vischnanca ===
{| class="prettytable"
|- bgcolor="#E3E3E3"
!Quartier
!Nr.
!Nr.-BFS
!NPA
|-
|Sent-Vitg
|1
|3763001
|7554
|-
|[[Sur En (Sent)|Sur En]]
|2
|3763002
|7554
|-
|[[Crusch]]
|3
|3763003
|7554
|-
|Sinestra
|4
|3763004
|7554
|-
|[[Zuort]]
|5
|3763005
|7554
|-
|}
== Populaziun ==
Populaziun ils 31 da december 2003: 860.
=== Lingua ===
{| class="prettytable"
|-----
| colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Sent '''
|-----
| rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000'''
|-----
| align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part'''
|-----
|[[Rumantsch]] || align=right | 561 || align=right | 80,60 % || align=right | 567 || align=right | 73,64 % || align=right | 618 || align=right | 71,82 %
|-----
|[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 89 || align=right | 12,79 % || align=right | 154 || align=right | 20,00 % || align=right | 232 || align=right | 26,82 %
|-----
|[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 32 || align=right | 4,60 % || align=right | 23 || align=right | 2,99 % || align=right | 15 || align=right | 1,73 %
|-----
|'''Abitants''' || align=right | 696 || align=right | 100 % || align=right | 770 || align=right | 100 % || align=right | 865 || align=right | 100 %
|}
=== Religiun e confessiun ===
L'onn 1576 è la refurmaziun arrivada a Sent.
=== Derivanza e naziunalitad ===
Dals 861 abitants ch’abitavan l’onn 2005 a Sent eran 775 Svizzers.
== Persunalitads ==
* [[Angiolina Vonmoos]] (1862–1955), scriptura rumantscha
* [[Peider Lansel]] (1863-1943), poet, essaist e politcher rumantsch
* Not Vital (1948), artist
== Traffic ==
La [[Strada chantunala 27]] passa per la vischnanca.
== Vesair era ==
* [[Sur En (Sent)|Sur En]]
* [[Crusch]]
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
* [http://www.sent-online.ch/ La pagina da la vischnanca] www.sent-online.ch
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Scuol]]
3h89fbvva7yih34hgfa5w90t82pqxq0
Santa Maria Val Müstair
0
2921
172512
168973
2026-05-24T07:16:10Z
Horgner
1074
172512
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Santa Maria Val Müstair
|FILEPATH_CHARTA = Karte Gemeinde Santa Maria Val Müstair 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Sta Maria Val Müstair wappen.svg
|MALETG = Santa Maria Val Muestair.JPG
|CHANTUN = Grischun
|DISTRICT = [[TRegiun Engiadina Bassa/Val Müstair]]
|VISCHNANCA = [[Val Müstair]]
|NP = 7536
|NS = 46/36/07/N
|EW = 10/25/30/E
|AUTEZZA = 1'375
|SURFATSCHA = 41,607
|LINGUA = [[rumantsch]]
|WEBSITE =
|E-LIR = 2675
|}}
'''Santa Maria Val Müstair''' era fin ils 31 da december 2008 ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Santa Maria Val Müstair sa chatta en il circul [[Val Müstair (val)|Val Müstair]] dal district [[En (district)|En]].
Il 1. da schaner ha Santa Maria Val Müstair fusiunà cun las autras vischnancas svizras da la val ([[Fuldera]], [[Lü]], [[Müstair]], [[Tschierv]] und [[Valchava]]) a la nova vischnanca da [[Val Müstair]].
Il num dal lieu vegn er inditgà sco ''Sta. Maria Val Müstair'' e ''Santa Maria en Val Müstair''
== Colliaziuns ==
{{commons|Category:Santa Maria Val Müstair|Santa Maria Val Müstair}}
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Category:Val Müstair]]
9aei560oqp9yw3e6ja19v0s5qrt4h9t
172513
172512
2026-05-24T07:16:27Z
Horgner
1074
172513
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Santa Maria Val Müstair
|FILEPATH_CHARTA = Karte Gemeinde Santa Maria Val Müstair 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Sta Maria Val Müstair wappen.svg
|MALETG = Santa Maria Val Muestair.JPG
|CHANTUN = Grischun
|DISTRICT = [[Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair]]
|VISCHNANCA = [[Val Müstair]]
|NP = 7536
|NS = 46/36/07/N
|EW = 10/25/30/E
|AUTEZZA = 1'375
|SURFATSCHA = 41,607
|LINGUA = [[rumantsch]]
|WEBSITE =
|E-LIR = 2675
|}}
'''Santa Maria Val Müstair''' era fin ils 31 da december 2008 ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Santa Maria Val Müstair sa chatta en il circul [[Val Müstair (val)|Val Müstair]] dal district [[En (district)|En]].
Il 1. da schaner ha Santa Maria Val Müstair fusiunà cun las autras vischnancas svizras da la val ([[Fuldera]], [[Lü]], [[Müstair]], [[Tschierv]] und [[Valchava]]) a la nova vischnanca da [[Val Müstair]].
Il num dal lieu vegn er inditgà sco ''Sta. Maria Val Müstair'' e ''Santa Maria en Val Müstair''
== Colliaziuns ==
{{commons|Category:Santa Maria Val Müstair|Santa Maria Val Müstair}}
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Category:Val Müstair]]
l4ul3shzdevilp6m1l88t0ro34t8zgt
Saas en il Partenz
0
2941
172510
168964
2026-05-24T06:43:10Z
Horgner
1074
172510
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Saas en il Partenz
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Saas_im_Prättigau_2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Saas_i_P_wappen.svg
|MALETG = Prättigau Saas.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Partenz/Tavau]]
|VISCHNANCA = [[Claustra-Serneus|Claustra]]
|NP = 7247
|NS = 46/54/41/N
|EW = 9/48/22/E
|AUTEZZA = 988
|SURFATSCHA = 26,71
|LINGUA = [[Lingua tudestga|tudestg]]
|WEBSITE = www.saasimpraettigau.ch
|E-LIR = 2654
|}}
'''Saas en il Partenz''' (istoric ''Sausch'' e ''Säusch'', [[lingua tudestga|tudestg]] ''Saas im Prättigau'') è ina fracziun da la vischnanca politica [[Claustra]] en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. Enfin l'onn 2015 era Saas ina vischnanca politica autonoma.
== Populaziun ==
{| class="wikitable"
! colspan="8" |Svilup da la populaziun
|-
|'''Onn'''
|1838
|1850
|1888
|1900
|1950
|2000
|2015
|-
|'''Abitants'''
|684
|469
|657
|431
|544
|733
|729
|}
== Attracziuns ==
Il center da vitg exista per gronda part ord chasas da lain ch'èn vegnidas construidas danovamain suenter l'incendi da vitg da l'onn 1735. La baselgia refurmada è ord il temp da la [[gotica tardiva]].
Amez il vitg stat sper la via chantunala in monument che regorda a la battaglia tar Aquasana da l'onn 1622. Quest edifizi è vegnids construì l'onn 1915 en furma d'ina chaplutta. Il maletg da la battaglias è vegnids fatg da Christian Conradin en stil da Ferdinand Hodler.
{{Commonscat}}
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Category:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Claustra-Serneus]]
fq10rea670y2ttekxgmtszh5wxexq02
Says
0
2970
172516
170058
2026-05-24T07:22:20Z
Horgner
1074
172516
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Says
|Tip =
|Vopna = Says wappen.svg
|Panorama = Says Trimmis.jpg
|Descripziun = Says
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Landquart
|Vischnanca = Trimmis
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta =
|Autezza = 964
|Surfatscha =
|Spessezza =
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46/54/10.99/N
|EW = 9/34/33.96/E
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7202
|Preselecziun = 081
|UST =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR =
}}
'''Says'''<ref>[http://www.pledarigrond.ch/plugin.php?pled=Says Tenor il Pledari Grond]</ref> è in lieu en dal {{chantun|Grischun}}. Dapi il prim da schaner 2008 appartegna Says a la vischnanca da [[Trimmis]].
==Colliaziuns==
{{Commons|Category:Says|Says}}
*{{E-LIR|2680}}
==Annotaziuns e referenzas==
<references/>
[[Categoria:Trimmis]]
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
2d77d3f5wszyamoebjjgdigo8cwru7v
Sarn
0
3047
172514
171044
2026-05-24T07:18:33Z
Horgner
1074
172514
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Sarn
|FILEPATH_CHARTA = Karte Gemeinde Sarn 2009.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Sarn wappen.svg
|MALETG = Sarn Ansicht wpd.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Viamala]]
|VISCHNANCA = [[Cazas]]
|NP = 7423
|NS = 46/43/13/N
|EW = 9/24/33/E
|AUTEZZA = 1'178
|SURFATSCHA = 7,60
|LINGUA = [[lingua tudestga|tudestg]]
|WEBSITE =
|E-LIR = 2678
|}}
'''Sarn''' è in'anteriura vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]].
== Persunalitads ==
* [[Nina Camenisch]] (1826–1912), poetessa en lingua tudestga e rimnadra da paraulas
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Sarn, Switzerland|Sarn}}
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Cazas]]
a9muo9z1w6ir3q2cocikpgbehzw4o0k
Savognin
0
3073
172515
171172
2026-05-24T07:20:28Z
Horgner
1074
172515
wikitext
text/x-wiki
{{idiom|surmiran}}
{{Lieu per repassar}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Savognin
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Savognin.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Savognin wappen.svg
|MALETG = Savognin-01.jpg
|DESCRIPZIUN = Savognin d'enviern
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Alvra]]
|VISCHNANCA = [[Surses]]
|NP = 7460
|NS = 46/35/51/N
|EW = 9/36/00/E
|AUTEZZA = 1'207
|SURFATSCHA = 22.24
|LINGUA = [[rumantsch]]
|WEBSITE = www.savognin.ch
|}}
'''Savognin''', u '''Suagnign''' aint igl dialect local ([[Lingua tudestga|tudestg]] antiquo e numno anfignen igl 1890 uffizialmaintg ''Schweiningen'', [[Lingua taliana|taliang]] ''Savognino'') è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
Savognin è oz an de igl li prinzipal digl [[Surses]]. Avant varsaquants onns era Savognin en li d'agrar. Cugl taimp ô Savognin sa mido an en li da turissem da stad e d'anviern.
== Voba ==
Tranter igl 1939 ed igl 1948 purtava igl bol da cumegn igl maletg digl Punt Crap.
Sen la voba cotschna digl 1948 ins vei treis sains, dus sesour ed egn giudem, spartias cun en ragn blo.
Chegl simbolisescha la posiziun a la [[Gelgia]] e las treis baselgias catolicas an vischnanca.
== Attracziuns ==
[[File:Savognin Kirche.jpg|thumb|Baselgia Son Martegn]]
;Baselgias
Savognin posseda treis baselgias catolicas or digl taimp da baroc.
La baselgia Nossadonna è neida concecrada igl onn 1643 ed ella è neida mallageda or igl onn 1663.
La baselgia Son Martegn digl onn 1677 posseda en renumo maletg digl plafung, malagea da Carlo e Antonio Nuvolone da Milan.
La baselgia Son Mitgel è neida biageida se da nov igl onn 1663. ella è neida biageida se an furma den ectagon.
;Punts
La [[Punt Crap (Savognin)|Punt Crap]], tg'ins catta an Sot Curt stat schon 330 onns ed anc oz reivla duvrada per traversas igl Ragn.
;Museums
A Savognin ins ò igl onn 1982 biagia anturn ena tgesa purila tar en museum tgins po anc oz visitar.
== Turissem ==
Da stad metta igl cumegn a disposiziun igl Lai Barnagn scu attracziun prinzipala. Lò ins ò la pussebladad dad eir a far bogn, da dar a minigolf e da dar a volleyball.
D'anviern ins so eir cun skis, segl sglatsch, cun stadal, a far cursa lunga scu er touras da skis.
== Populaziun ==
=== Lingua ===
La lingua uffiziala da la vischnanca Savognin è il [[rumantsch]]. I vegn duvrà il idiom surmiran.
{| class="prettytable"
|-----
| colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Savognin'''
|-----
| rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000'''
|-----
| align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part'''
|-----
|[[Rumantsch]] || align=right | 562 || align=right | 65,96 % || align=right | 546 || align=right | 62,26 % || align=right | 468 || align=right | 53,06 %
|-----
|[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 212 || align=right | 24,88 % || align=right | 274 || align=right | 31,24 % || align=right | 323 || align=right | 36,62 %
|-----
|[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 42 || align=right | 4,93 % || align=right | 25 || align=right | 2,85 % || align=right | 32 || align=right | 3,63 %
|-----
|'''Abitants''' || align=right | 852 || align=right | 100 % || align=right | 877 || align=right | 100 % || align=right | 882 || align=right | 100 %
|}
=== Dialect ===
An igl dialect da Savognin ègl tipic da durvrar igl [[Endirida dals diftongs|diftong ‹cr›]].
Igl meir --> igl mecr
Igl peir --> igl pecr
«Schi te vot decr a Gion tg'el dess amprender a savecr taschecr, schiglio igl passigl igl recr, alloura tungigl schi gict tgi è da fugicr.»
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Category:Anteriuras vischnancas svizras]]<!-- now part of Surses -->
[[Category:Surses]]
g7uva7rsmk0y1jmikyc7lf9xogh2jly
Schnaus
0
3099
172517
169003
2026-05-24T07:25:10Z
Horgner
1074
172517
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Schnaus
|Tip = Fracziun
|Vopna = CHE Schnaus COA.svg
|Panorama = Schnaus.jpg
|Descripziun =
|Charta = Karte Gemeinde Schnaus 2013.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|District = [[Regiun Surselva]]
|Vischnanca = [[Ilanz/Glion]]
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 720
|Surfatscha = 2,97
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza = 53
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46.776667
|EW = 9.179722
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7130
|Preselecziun = 081
|UST =
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[rumantsch]]
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR = 2692
}}
'''Schnaus''' era fin ils 31 da december 2013 ina vischnanca politica [[svizra]]. Ella appartegneva al [[Foppa (circul)|circul da la Foppa]] dal [[Surselva (district)|district da la Surselva]]. Il 1. da schaner 2014 ha ella fusiunà cun las anteriuras vischnancas da [[Castrisch]], [[Duin]], [[Glion]], [[Ladir]], [[Luven]], [[Pigniu]], [[Pitasch]], [[Riein]], [[Rueun]], [[Ruschein]], [[Sevgein]] e [[Siat]] tar la nova vischnanca [[Ilanz/Glion]].
== Geografia ==
L'anteriura vischnanca giascha a la riva sanestra dal [[Rain Anteriur]]. Ella consista da duas parts. La part inferiura en il sid tanscha dal Rain Anteriur fin si ''Mulin'' e d'in'autezza da 700 m fin tar 1220 m. La part superiura en il nord, l'''Alp da Schnaus'' tanscha da 1700 m fin tar il ''Crest da Tiarms'' (2412 m s.m.) e consista per gronda part da culms e guaud. Las duas parts eran separadas d'ins strivla da terren ch'appartegneva a la vischnanca da Ruschein.
Da l'entir territori communal da 299 ha èn 174 ha cultivablas. Da quest areal èn 144 ha aclas. Ulteriuras 92 ha èn cuvertas da guaud e bostgaglia e 26 ha èn territori nunproductiv (muntogna). Las restantas set hectaras èn territori d'abitar.
== Populaziun ==
Dals 121 abitants la fin dal 2004 eran 102 (=84,30 %) burgais svizzers. La plipart da la populaziun discurra [[sursilvan]] ed è refurmada.
== Lieus interessants ==
La baselgia refurmada dal vitg stat sut protecziun da monuments. Dad impurtanza istorica è plinavant il ''Luvratori historic dils fargliuns Giger''. Sin l'autra vart da l'aual, ma gia sin il territori da Rueun stat la ''Caplutta Sontga Maria Madleina''.
== Litteratura ==
* ''Die Gemeinden des Kantons Graubünden.'' Rüegger, Chur/Zürich 2003, ISBN 3-7253-0741-5.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
* {{E-LIR|2692|Schnaus}}
[[Categoria:Ilanz/Glion]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Foppa]]
60xh42pzhh6j7ajk7ecfp32he0btz5g
172518
172517
2026-05-24T07:25:58Z
Horgner
1074
172518
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Schnaus
|Tip = Fracziun
|Vopna = CHE Schnaus COA.svg
|Panorama = Schnaus.jpg
|Descripziun =
|Charta = Karte Gemeinde Schnaus 2013.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|District = Surselva
|Vischnanca = Ilanz/Glion
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 720
|Surfatscha = 2,97
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza = 53
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46.776667
|EW = 9.179722
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7130
|Preselecziun = 081
|UST =
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[rumantsch]]
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR = 2692
}}
'''Schnaus''' era fin ils 31 da december 2013 ina vischnanca politica [[svizra]]. Ella appartegneva al [[Foppa (circul)|circul da la Foppa]] dal [[Surselva (district)|district da la Surselva]]. Il 1. da schaner 2014 ha ella fusiunà cun las anteriuras vischnancas da [[Castrisch]], [[Duin]], [[Glion]], [[Ladir]], [[Luven]], [[Pigniu]], [[Pitasch]], [[Riein]], [[Rueun]], [[Ruschein]], [[Sevgein]] e [[Siat]] tar la nova vischnanca [[Ilanz/Glion]].
== Geografia ==
L'anteriura vischnanca giascha a la riva sanestra dal [[Rain Anteriur]]. Ella consista da duas parts. La part inferiura en il sid tanscha dal Rain Anteriur fin si ''Mulin'' e d'in'autezza da 700 m fin tar 1220 m. La part superiura en il nord, l'''Alp da Schnaus'' tanscha da 1700 m fin tar il ''Crest da Tiarms'' (2412 m s.m.) e consista per gronda part da culms e guaud. Las duas parts eran separadas d'ins strivla da terren ch'appartegneva a la vischnanca da Ruschein.
Da l'entir territori communal da 299 ha èn 174 ha cultivablas. Da quest areal èn 144 ha aclas. Ulteriuras 92 ha èn cuvertas da guaud e bostgaglia e 26 ha èn territori nunproductiv (muntogna). Las restantas set hectaras èn territori d'abitar.
== Populaziun ==
Dals 121 abitants la fin dal 2004 eran 102 (=84,30 %) burgais svizzers. La plipart da la populaziun discurra [[sursilvan]] ed è refurmada.
== Lieus interessants ==
La baselgia refurmada dal vitg stat sut protecziun da monuments. Dad impurtanza istorica è plinavant il ''Luvratori historic dils fargliuns Giger''. Sin l'autra vart da l'aual, ma gia sin il territori da Rueun stat la ''Caplutta Sontga Maria Madleina''.
== Litteratura ==
* ''Die Gemeinden des Kantons Graubünden.'' Rüegger, Chur/Zürich 2003, ISBN 3-7253-0741-5.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
* {{E-LIR|2692|Schnaus}}
[[Categoria:Ilanz/Glion]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Foppa]]
rk48blmflp9tvj9lm966cptzco52jmj
Rueun
0
3104
172509
168957
2026-05-24T06:36:30Z
Horgner
1074
172509
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{idiom|sursilvan}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Rueun
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Rueun 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = CHE Rueun COA.svg
|MALETG = Rueun Dorf.jpg
|DESCRIPZIUN = Vista sin il vitg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Ilanz/Glion]]
|NP = 7156
|NS = 46/46/45//N
|EW = 9/09/03/E
|AUTEZZA = 788
|SURFATSCHA = 11.58
|LINGUA = [[rumantsch]]
|WEBSITE = www.rueun.ch
|E-LIR = 2647
|}}
'''Rueun''' ([[lingua tudestga|tudestg]] e ufficialmein fin 1943 ''Ruis'') è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
== Geografia ==
Rueun schai fetg central ella [[Surselva]], dalla vart dretga e seniastra dil Rein anteriur. La surfatscha dalla vischnaunca sedarasa sur 11.6 km² e quei naven da S.Clau 725 m s.m. tochen sil Fil da Rueun sin 2'350 m s.m. La vischnaunca da Rueun dumbra ca. 460 persunas e da quellas ein entuorn 93% dalla confessiun catolica.
La vischnaunca da Rueun schai agl ur dad in priel schurmigiaus e fritgeivels sin varga 780 meters sur mar. Encunter damaun cunfinescha Rueun cun la vischnaunca da [[Schnaus]] ed il marcau da [[Glion]], encunter miezgi cun [[Flond]] e [[Sursaissa]], encunter sera cun [[Vuorz]] ed [[Andiast]] ed encunter mesanotg cun [[Pigniu]] e [[Siat]]. Ensemen cun Sursaissa, Vuorz, Andiast, Pigniu e Siat formescha Rueun era il Cumin Rueun.
== Historia ==
Sco las biaras autras vischnauncas dil contuorn vegn il num ''Rueun'' documentaus l'emprema gada egl urbari da schenghetg digl uestg [[Tello]] egl onn 765. Il vitg vegn numnaus en quei urbari ''Ruane'', quei che vul gir ton sco “Rüfe” (bova) ni “ruina”. Cun quei num ei il crest sur il pei dil Rein vegnius circumscrets, il qual ei il pli probabel vegnius formaus dad ina bova neugiu digl ual da s. Antoni.
Ils pli vegls mussaments da habitadi dateschan dil temps da bronz. Sur Panadeglias, el nord dalla vischnaunca, eis ei vegniu anflau enten cavar sulom per in reservoir d’aua duas cugnadas da bronz, las qualas derivan ord il temps dils [[Rets]] ca. 600 a. Chr. Quellas duas cugnadas savein nus contemplar oz el Museum da historia naturala a Cuera.
== Uoppen ==
Igl uoppen dalla vischnaunca da Rueun ei dedicaus a s. Andriu. El muossa il sogn cun la tipica crusch da s. Andriu. A s. Andriu ei era la baseglia da Rueun dedicada. Quella existeva gia el novavel tschentaner, quei attesta igl urbari imperial digl onn 831. La baselgia era stgira e pintga e deva plaz a 70 persunas, ella surveva era sco baselgia da vallada. Dalla baselgia ch’exista oz ei la biala tuor romana la pli veglia part. La tuor datescha dil 12avel tschentaner. La gronda part dalla baselgia existenta ei vegnida eregida 1633 sin ils fundaments dad ina casa da Diu dil temps medieval. Egl onn 1996 ein la tuor e la baselgia vegnidas sanadas totalmein. Da pi lu sepresenta la baselgia da s. Andriu en nova splendur e dat perdetga dad in passau impurtont. Sil teritori da Ruen sesanflan quater capluttas: S.Clau, S.Antoni, S.Francest e S.Maria Madleina
== Suprastonza communala ==
La suprastonza communala consista ord las suandontas persunas els suandonts uffecis:
* Janki Brida - presidenta communala
* Valaulta Lucas - vicepresident e gerau dil forestalesser ed agricultura
* Günthard Andreas - gerau dils fatgs da baghegiar
* Cadalbert Toni jun. - gerau dil stradalesser ed aquaduct
* Brändli-Capaul Ursula - geraua dil scolaresser e provediment social
== Chor mischedau Rueun-Siat ==
Il chor mischedau Rueun-Siat ei in chor da renum ella Svizra. Il dirigent dil chor ei Gion Tschuor.
== Uniun da Giuventetgna Rueun ==
La [[Uniun da giuventetgna Rueun]] ei la pli veglia uniun culturala da Rueun. Ils 4 da fevrer 2006 ha la Uniun da Giuventetgna Rueun fusiunau culla Cumpignia da mats Rueun.
== La punt da lenn ==
In ulteriur edifeci caracteristic per la vischnaunca da Rueun ei la punt da lenn curclada che meina naven dalla staziun dalla [[Viafier retica]] sur il Rein vi sin la via dils Polones. Quei edifeci imposant – tut ord da lenn – ei vegnius construius 1839/40 e conservaus els onns 1996/97 en ina sanaziun totala per igl avegnir. La punt ei varga 44 meters liunga e sis meters aulta ed il vial meina en in altezia da 10,5 meters sur il letg dil Rein vi. La punt da lenn vegn aunc oz duvrada mintga gi per arrivar sin la via dils Polones; ina via ell'umbriva digl uaul dalla vart dretga dil Rein che porscha ton a viandonts sco era a turists e sportists in'oasa da puasseivladad per guder la natira ni per far sport.
== Colligiaziuns ==
{{commonscat|Rueun}}
* [https://web.archive.org/web/20171010205114/http://www.rueun.ch/ La pagina da la vischnanca]
* Artigel [http://www.e-lir.ch/e-LIR___Lexicon.2647.450.0.html ''Rueun''] en il Lexicon Istoric Svizzer
[[Categoria:Ilanz/Glion]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Foppa]]
dz7zw4xrejy62ccawtwe41r55wnukjw
Sankt Peter-Pagig
0
4841
172511
170055
2026-05-24T06:46:20Z
Horgner
1074
172511
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Sankt Peter-Pagig
|Tip =
|Vopna = St Peter wappen.svg
|Panorama = St Peter-Pagig.jpg
|Descripziun = Sankt Peter-Pagig
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Plessur
|Vischnanca = Arosa
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta =
|Autezza = 688
|Surfatscha =
|Spessezza =
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46/50/6/N
|EW = 9/38/42/E
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7028
|Preselecziun = 081
|UST =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR =
}}
'''Sankt Peter-Pagig''' è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
==Colliaziuns==
{{Commons|Category:St. Peter-Pagig|Sankt Peter-Pagig}}
[[Categoria:Arosa]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
bkosjp3jjggkyxa6oykdx7l3h8ku9sb