Wikipedia
rmwiki
https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala
MediaWiki 1.47.0-wmf.3
first-letter
Multimedia
Spezial
Discussiun
Utilisader
Utilisader discussiun
Wikipedia
Wikipedia discussiun
Datoteca
Datoteca discussiun
MediaWiki
MediaWiki discussiun
Model
Model discussiun
Agid
Agid discussiun
Categoria
Categoria discussiun
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Tschierv
0
2917
172545
169298
2026-05-26T08:19:20Z
Horgner
1074
172545
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Tschierv
|FILEPATH_CHARTA = Karte Gemeinde Tschierv 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Tschierv wappen.svg
|MALETG = Münstertal Süden.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair]]
|VISCHNANCA = [[Val Müstair]]
|NP = 7532
|NS = 46/37/39/N
|EW = 10/19/58/E
|AUTEZZA = 1'660
|SURFATSCHA = 42.57
|LINGUA = [[rumantsch]]
|WEBSITE =
|E-LIR = 2952
|}}
'''Tschierv''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ed enfin l'onn 1943 uffizialmain ''Cierfs'') era fin ils 31 da december 2008 ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
Il 1. da schaner 2009 ha Tschierv fusiunà cun las autras vischnancas svizras da la val ([[Fuldera]], [[Lü]], [[Müstair]], [[Santa Maria Val Müstair]] und [[Valchava]]) a la nova vischnanca da [[Val Müstair]].
== Geografia ==
=== Fracziuns da la vischnanca ===
{| class="prettytable"
|- bgcolor="#E3E3E3"
!Quartier
!Nr.
!Nr.-BFS
!NPA
|-
|Tschierv-vitg
|1
|3845001
|7532
|-
|Buffalora
|2
|3845002
|7532
|-
|}
== Populaziun ==
=== Lingua ===
La lingua uffiziala da la vischnanca da Tschierv è il [[rumantsch]].
{| class="prettytable"
|-----
| colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Tschierv '''
|-----
| rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000'''
|-----
| align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part'''
|-----
|[[Rumantsch]] || align=right | 128 || align=right | 95,52 % || align=right | 125 || align=right | 85,03 % || align=right | 119 || align=right | 80,27 %
|-----
|[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 6 || align=right | 4,48 % || align=right | 18 || align=right | 12,24 % || align=right | 29 || align=right | 18,83 %
|-----
|'''Abitants''' || align=right | 134 || align=right | 100 % || align=right | 147 || align=right | 100 % || align=right | 154 || align=right | 100 %
|}
== Persunalitads ==
* [[Gian Battista Tramèr]] (1812–1893), reverenda, schurnalist e scriptur rumantsch
== Colliaziuns ==
{{commons|Category:Tschierv|Tschierv}}
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Category:Val Müstair]]
t98ot3sic8ev1fryatp25vzo9ezfy3k
Valchava
0
2919
172549
169337
2026-05-26T08:26:30Z
Horgner
1074
172549
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Valchava
|FILEPATH_CHARTA = Karte Gemeinde Valchava 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = CHE Valchava COA.svg
|MALETG = Valchava 2.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[REgiun Engiadina Bassa/Val Müstair]]
|VISCHNANCA = [[Val Müstair]]
|NP = 7535
|NS = 46/35/59/N
|EW = 10/24/30/E
|AUTEZZA = 1'440
|SURFATSCHA = 16,67
|LINGUA = [[rumantsch]]
|WEBSITE =
|E-LIR = 2991
|}}
'''Valchava''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ed enfin l'onn 1943 uffizialmain ''Valcava'') era fin ils 31 da december 2008 ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
Il 1. da schaner 2009 ha Valchava fusiunà cun las autras vischnancas svizras da la val ([[Fuldera]], [[Lü]], [[Müstair]], [[Santa Maria Val Müstair]] und [[Tschierv]]) a la nova vischnanca da [[Val Müstair]].
== Colliaziuns ==
{{commons|Category:Valchava|Valchava}}
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Val Müstair]]
dt4zn8jjv66apyr0sw9f5d723vwmbsw
172550
172549
2026-05-26T08:26:47Z
Horgner
1074
172550
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Valchava
|FILEPATH_CHARTA = Karte Gemeinde Valchava 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = CHE Valchava COA.svg
|MALETG = Valchava 2.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair]]
|VISCHNANCA = [[Val Müstair]]
|NP = 7535
|NS = 46/35/59/N
|EW = 10/24/30/E
|AUTEZZA = 1'440
|SURFATSCHA = 16,67
|LINGUA = [[rumantsch]]
|WEBSITE =
|E-LIR = 2991
|}}
'''Valchava''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ed enfin l'onn 1943 uffizialmain ''Valcava'') era fin ils 31 da december 2008 ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
Il 1. da schaner 2009 ha Valchava fusiunà cun las autras vischnancas svizras da la val ([[Fuldera]], [[Lü]], [[Müstair]], [[Santa Maria Val Müstair]] und [[Tschierv]]) a la nova vischnanca da [[Val Müstair]].
== Colliaziuns ==
{{commons|Category:Valchava|Valchava}}
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Val Müstair]]
rsjwy2qx26uvt4jkit3hx2u9komjcbv
Valzeina
0
2952
172553
171007
2026-05-26T08:31:01Z
Horgner
1074
172553
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Lieu en Svizra
|NUM_LIEU = Valzeina
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Schiers_2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Valzeina_wappen.svg
|MALETG = Valzeina.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Partenz/Tavau]]
|VISCHNANCA = [[Claustra-Serneus]]
|NP = 7213
|NS = 46/57/03/N
|EW = 9/36/11/E
|AUTEZZA = 1'114
|SURFATSCHA = 11,44
|LINGUA = [[Lingua tudestga|tudestg]]
|WEBSITE = www.valzeina.ch
|E-LIR = 2997
|}}
'''Valzeina''' è in'anteriura vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
[[Categoria:Grüsch]]
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Category:Anteriuras vischnancas svizras]]
9mmp82099jxs0qmth46udgwnh29onuk
Peist
0
2957
172572
172499
2026-05-26T09:35:44Z
Horgner
1074
172572
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Peist
|Tip =
|Vopna =
|Panorama = Peist2.jpg
|Descripziun = Peist
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Plessur
|Vischnanca = Arosa
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta =
|Autezza = 1340
|Surfatscha =
|Spessezza =
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46/49/54.80/N
|EW = 9/40/16.45/E
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7029
|Preselecziun =
|UST =
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR = 2020
}}
'''Peist''' è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. '''Fett'''
== Colliaziuns ==
{{Commons|Category:Peist|Peist}}
{{E-LIR|2020}}
[[Categoria:Arosa]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
kodkqrx0nk92fm7mra53q8lvdw7at0z
Verdabbio
0
2993
172555
171177
2026-05-26T08:35:39Z
Horgner
1074
172555
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Verdabbio
|Tip = Vischnanca politica
|Vopna = Verdabbio wappen.svg
|Panorama = Verdabbio paese.jpg
|Descripziun = Verdabbio
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Regiun Moesa
|Vischnanca = Grono
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta = Karte Gemeinde Verdabbio 2016.png
|Autezza = 604
|Surfatscha = 13,13
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza =
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46.2684
|EW = 9.1573
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 3638
|Preselecziun = 081
|UST = 3836
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.verdabbio.ch
|eLIR = 3007
}}
'''Verdabbio''' è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
[[Categoria:Grono]]
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Category:Anteriuras vischnancas svizras]]
aic4rza5ao3whlvsxoifuf8vjmofgzv
172556
172555
2026-05-26T08:36:01Z
Horgner
1074
172556
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Verdabbio
|Tip = Vischnanca politica
|Vopna = Verdabbio wappen.svg
|Panorama = Verdabbio paese.jpg
|Descripziun = Verdabbio
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Moesa
|Vischnanca = Grono
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta = Karte Gemeinde Verdabbio 2016.png
|Autezza = 604
|Surfatscha = 13,13
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza =
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46.2684
|EW = 9.1573
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 3638
|Preselecziun = 081
|UST = 3836
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.verdabbio.ch
|eLIR = 3007
}}
'''Verdabbio''' è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
[[Categoria:Grono]]
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Category:Anteriuras vischnancas svizras]]
e0f8rvtgtc5a8qqpmskk9re53ek698r
Buseno
0
2994
172568
172130
2026-05-26T09:06:56Z
Horgner
1074
172568
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Buseno
|Tip = Vischnanca politica
|Vopna = CHE Buseno COA.svg
|Panorama = Buseno.jpg
|Descripziun = Buseno
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Moesa
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta = Karte_Gemeinde_Buseno 2018.png
|Autezza = 801
|Surfatscha = 11,15
|Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3804}}
|Data populaziun = {{EWD|CH-GR}}
|Spessezza = 8
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46.2726
|EW = 9.10727
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 6542
|Preselecziun = 081
|UST = 3804
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.buseno.ch
|eLIR = 158
}}
'''Buseno''' è ina vischnanca svizra en il {{chantun|Grischun}} en il district Moesa.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
{{Regiun Moesa}}
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]]
c1kquuoulmg3nbc87g4htpwlnowk91q
172569
172568
2026-05-26T09:09:49Z
Horgner
1074
172569
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Buseno
|Tip = Vischnanca politica
|Vopna = CHE Buseno COA.svg
|Panorama = Buseno.jpg
|Descripziun = Buseno
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Moesa
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta = Karte_Gemeinde_Buseno 2018.png
|Autezza = 801
|Surfatscha = 11,15
|Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3804}}
|Data populaziun = {{EWD|CH-GR}}
|Spessezza = 8
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46.2726
|EW = 9.10727
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 6542
|Preselecziun = 081
|UST = 3804
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.buseno.ch
|eLIR = 158
}}
'''Buseno''' è ina vischnanca svizra en il {{chantun|Grischun}} en il district Moesa.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
{{Regiun Moesa}}
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]]
[[Category:Vischnancas grischunas - per repassar]]
mvzrdepioifgq0t9et0ufksjr8310un
Valragn
0
3024
172552
171268
2026-05-26T08:30:04Z
Horgner
1074
172552
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Valragn
|Tip =
|Vopna = Hinterrhein wappen.svg
|Panorama = Hinterrhein Dorf.jpg
|Descripziun = Valragn
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Viamala
|Vischnanca = Rheinwald
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta = Karte Gemeinde Hinterrhein 2016.png
|Autezza = 1624
|Surfatscha = 48,30
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza = 1
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46.53333
|EW = 9.199997
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7438
|Preselecziun = 081
|UST = 3691
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.hinterrhein.ch
|eLIR = 2996
}}
'''Valragn''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Hinterrhein'') è in'anteriura vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Hinterrhein GR|Valragn}}
[[Categoria:Rheinwald]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Valragn]]
[[Categoria:Gualsers]]
p462jm3eu4dl2aax1mdpdz0723cek39
Spleia
0
3026
172529
171267
2026-05-26T07:26:38Z
Horgner
1074
172529
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Spleia
|Tip =
|Vopna = Splügen wappen.svg
|Panorama = Splügen06.jpg
|Descripziun = Spleia
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Viamala
|Vischnanca = Rheinwald
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta = Karte Gemeinde Splügen 2016.png
|Autezza = 1457
|Surfatscha = 60,49
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza = 6
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46.553001
|EW = 9.323385
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7435 Spleia<br />7436 Medel/Valragn
|Preselecziun = 081
|UST = 3694
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.gemeinde-spluegen.ch
|eLIR = 2725
}}
'''Spleia''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Splügen'') è in'anteriura vischnanca politica en il {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Splügen|Spleia}}
[[Categoria:Rheinwald]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Valragn]]
[[Categoria:Gualsers]]
rt3gk238ha7n8w4mznit8m12651hj85
Tumegl (anteriura vischnanca)
0
3056
172546
171294
2026-05-26T08:22:29Z
Horgner
1074
172546
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Tumegl/Tomils
|Tip = Fracziun da [[Tumleastga (vischnanca)|Tumleastga]]
|Anteriur tip = Vischnanca politica
|Onn_entschatta = 2009
|Onn_fin = 2015
|Antecessur1 = Tumegl
|Maletg_antecessur1 = [[File:GW-GR-Tomils.png|20px|link=Tumegl]]
|Antecessur2 = Tràn
|Maletg_antecessur2 = [[File:Trans wappen.svg|20px|link=Tràn]]
|Antecessur3 = Sched
|Maletg_antecessur3 = [[File:Scheid wappen.svg|20px|link=Sched]]
|Antecessur4 = Veulden
|Maletg_antecessur4 = [[File:Feldis Veulden wappen.svg|20px|link=Veulden]]
|Successur1 = Lumnezia
|Maletg_successur1 = [[File:CHE Domleschg COA.svg|20px|link=Tumleastga (vischnanca)]]
|Charta = Karte Gemeinde Tomils 2009.png
|Panorama = Graubuenden-08-Tumegl-Schloss Ortenstein-2006-gje.jpg
|Descripziun = Tumegl ed il chastè d'Ortenstein
|Vopna = Tumegl Tomils wappen.svg
|Chantun = GR
|District = Viamala
|Vischnanca = Tumleastga (vischnanca)
|NP = 7418
|NS = 46/45/00/N
|EW = 9/26/00/E
|Autezza = 801
|Surfatscha = 3,20
|Spessezza =
|Lingua ufficiala = [[lingua tudestga|tudestg]]
|Fracziuns = [[Tumegl]], [[Veulden]], [[Tràn]], [[Sched]]
|Cunfina cun =
|Preselecziun = 081
|UST = 3642
|Pagina-web = domleschg.ch/unsere-gemeinde/unsere-acht-fraktionen/
|eLIR = 2957
|}}
'''Tumegl''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Tomils'', num uffizial ''Tumegl/Tomils'') era fin ils 31 da december 2014 ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Tumegl è situà en il circul Tumleastga dal [[Rain Posteriur (district)|district Rain Posteriur]].
Ella è naschida ils 1. da schaner 2009 ord la fusiun da las vischnancas da [[Tumegl]], [[Veulden]], [[Tràn]] e [[Sched]].
Il 1. da schaner 2015 ha Tumegl fusiunà cun [[Veulden|Almens]], [[Tràn|Pasqual]], [[Pratval]] e [[Sched|Roten]] e furma ina nova vischnanca cun il num [[Tumleastga (vischnanca)|Tumleastga]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Tomils|Tumegl/Tomils}}
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Tumleastga GR]]
azzrqxc10au2xwslc12en5n295dl4vx
172547
172546
2026-05-26T08:22:51Z
Horgner
1074
172547
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Tumegl/Tomils
|Tip = Fracziun da [[Tumleastga (vischnanca)|Tumleastga]]
|Anteriur tip = Vischnanca politica
|Onn_entschatta = 2009
|Onn_fin = 2015
|Antecessur1 = Tumegl
|Maletg_antecessur1 = [[File:GW-GR-Tomils.png|20px|link=Tumegl]]
|Antecessur2 = Tràn
|Maletg_antecessur2 = [[File:Trans wappen.svg|20px|link=Tràn]]
|Antecessur3 = Sched
|Maletg_antecessur3 = [[File:Scheid wappen.svg|20px|link=Sched]]
|Antecessur4 = Veulden
|Maletg_antecessur4 = [[File:Feldis Veulden wappen.svg|20px|link=Veulden]]
|Successur1 = Lumnezia
|Maletg_successur1 = [[File:CHE Domleschg COA.svg|20px|link=Tumleastga (vischnanca)]]
|Charta = Karte Gemeinde Tomils 2009.png
|Panorama = Graubuenden-08-Tumegl-Schloss Ortenstein-2006-gje.jpg
|Descripziun = Tumegl ed il chastè d'Ortenstein
|Vopna = Tumegl Tomils wappen.svg
|Chantun = GR
|District = Regiun Viamala
|Vischnanca = Tumleastga (vischnanca)
|NP = 7418
|NS = 46/45/00/N
|EW = 9/26/00/E
|Autezza = 801
|Surfatscha = 3,20
|Spessezza =
|Lingua ufficiala = [[lingua tudestga|tudestg]]
|Fracziuns = [[Tumegl]], [[Veulden]], [[Tràn]], [[Sched]]
|Cunfina cun =
|Preselecziun = 081
|UST = 3642
|Pagina-web = domleschg.ch/unsere-gemeinde/unsere-acht-fraktionen/
|eLIR = 2957
|}}
'''Tumegl''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Tomils'', num uffizial ''Tumegl/Tomils'') era fin ils 31 da december 2014 ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Tumegl è situà en il circul Tumleastga dal [[Rain Posteriur (district)|district Rain Posteriur]].
Ella è naschida ils 1. da schaner 2009 ord la fusiun da las vischnancas da [[Tumegl]], [[Veulden]], [[Tràn]] e [[Sched]].
Il 1. da schaner 2015 ha Tumegl fusiunà cun [[Veulden|Almens]], [[Tràn|Pasqual]], [[Pratval]] e [[Sched|Roten]] e furma ina nova vischnanca cun il num [[Tumleastga (vischnanca)|Tumleastga]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Tomils|Tumegl/Tomils}}
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Tumleastga GR]]
s20o80f3aaq87yhe9fffocvllo0xupo
172548
172547
2026-05-26T08:24:34Z
Horgner
1074
172548
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Tumegl/Tomils
|Tip = Fracziun da [[Tumleastga (vischnanca)|Tumleastga]]
|Anteriur tip = Vischnanca politica
|Onn_entschatta = 2009
|Onn_fin = 2015
|Antecessur1 = Tumegl
|Maletg_antecessur1 = [[File:GW-GR-Tomils.png|20px|link=Tumegl]]
|Antecessur2 = Tràn
|Maletg_antecessur2 = [[File:Trans wappen.svg|20px|link=Tràn]]
|Antecessur3 = Sched
|Maletg_antecessur3 = [[File:Scheid wappen.svg|20px|link=Sched]]
|Antecessur4 = Veulden
|Maletg_antecessur4 = [[File:Feldis Veulden wappen.svg|20px|link=Veulden]]
|Successur1 = Lumnezia
|Maletg_successur1 = [[File:CHE Domleschg COA.svg|20px|link=Tumleastga (vischnanca)]]
|Charta = Karte Gemeinde Tomils 2009.png
|Panorama = Graubuenden-08-Tumegl-Schloss Ortenstein-2006-gje.jpg
|Descripziun = Tumegl ed il chastè d'Ortenstein
|Vopna = Tumegl Tomils wappen.svg
|Chantun = GR
|District = Rain Posteriur
|Circul = Tumleastga
|Vischnanca = Tumleastga (vischnanca){{!}}Tumleastga
|NP = 7418
|NS = 46/45/00/N
|EW = 9/26/00/E
|Autezza = 801
|Surfatscha = 3,20
|Spessezza =
|Lingua ufficiala = [[lingua tudestga|tudestg]]
|Fracziuns = [[Tumegl]], [[Veulden]], [[Tràn]], [[Sched]]
|Cunfina cun =
|Preselecziun = 081
|UST = 3642
|Pagina-web = domleschg.ch/unsere-gemeinde/unsere-acht-fraktionen/
|eLIR = 2957
|}}
'''Tumegl''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Tomils'', num uffizial ''Tumegl/Tomils'') era fin ils 31 da december 2014 ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Tumegl è situà en il circul Tumleastga dal [[Rain Posteriur (district)|district Rain Posteriur]].
Ella è naschida ils 1. da schaner 2009 ord la fusiun da las vischnancas da [[Tumegl]], [[Veulden]], [[Tràn]] e [[Sched]].
Il 1. da schaner 2015 ha Tumegl fusiunà cun [[Veulden|Almens]], [[Tràn|Pasqual]], [[Pratval]] e [[Sched|Roten]] e furma ina nova vischnanca cun il num [[Tumleastga (vischnanca)|Tumleastga]].
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Tumleastga GR]]
234wndmsfv9o1utjs8772ai1mbnjlpr
172571
172548
2026-05-26T09:30:45Z
Horgner
1074
172571
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Tumegl/Tomils
|Tip = Fracziun da [[Tumleastga (vischnanca)|Tumleastga]]
|Anteriur tip = Vischnanca politica
|Onn_entschatta = 2009
|Onn_fin = 2015
|Antecessur1 = Tumegl
|Maletg_antecessur1 = [[File:GW-GR-Tomils.png|20px|link=Tumegl]]
|Antecessur2 = Tràn
|Maletg_antecessur2 = [[File:Trans wappen.svg|20px|link=Tràn]]
|Antecessur3 = Sched
|Maletg_antecessur3 = [[File:Scheid wappen.svg|20px|link=Sched]]
|Antecessur4 = Veulden
|Maletg_antecessur4 = [[File:Feldis Veulden wappen.svg|20px|link=Veulden]]
|Successur1 = Lumnezia
|Maletg_successur1 = [[File:CHE Domleschg COA.svg|20px|link=Tumleastga (vischnanca)]]
|Charta = Karte Gemeinde Tomils 2009.png
|Panorama = Graubuenden-08-Tumegl-Schloss Ortenstein-2006-gje.jpg
|Descripziun = Tumegl ed il chastè d'Ortenstein
|Vopna = Tumegl Tomils wappen.svg
|Chantun = GR
|Regiun = Viamala
|Vischnanca = Tumleastga (vischnanca)
|NP = 7418
|NS = 46/45/00/N
|EW = 9/26/00/E
|Autezza = 801
|Surfatscha = 3,20
|Spessezza =
|Lingua ufficiala = [[lingua tudestga|tudestg]]
|Fracziuns = [[Tumegl]], [[Veulden]], [[Tràn]], [[Sched]]
|Cunfina cun =
|Preselecziun = 081
|UST = 3642
|Pagina-web = domleschg.ch/unsere-gemeinde/unsere-acht-fraktionen/
|eLIR = 2957
|}}
'''Tumegl''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Tomils'', num uffizial ''Tumegl/Tomils'') era fin ils 31 da december 2014 ina vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}. Tumegl è situà en il circul Tumleastga dal [[Rain Posteriur (district)|district Rain Posteriur]].
Ella è naschida ils 1. da schaner 2009 ord la fusiun da las vischnancas da [[Tumegl]], [[Veulden]], [[Tràn]] e [[Sched]].
Il 1. da schaner 2015 ha Tumegl fusiunà cun [[Veulden|Almens]], [[Tràn|Pasqual]], [[Pratval]] e [[Sched|Roten]] e furma ina nova vischnanca cun il num [[Tumleastga (vischnanca)|Tumleastga]].
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Tumleastga GR]]
qnem6vt5mgkoed6czdptiizvsxjdocm
Tinizong-Rona
0
3068
172543
169130
2026-05-26T08:13:53Z
Horgner
1074
172543
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Tinizong-Rona
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Tinizong-Rona.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Tinizong-Rona wappen.svg
|MALETG = Tinizong nord.jpg
|DESCRIPZIUN = Tinizong, vista davent dal sid
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Alvra]]
|CIRCUL = [[Surses]]
|NP = 7453 Tinizong<br />7454 Rona
|NS = 46/35/00/N
|EW = 9/37/00/E
|AUTEZZA = 1'232
|SURFATSCHA = 54.30
|LINGUA = [[rumantsch]] (surmiran)
|WEBSITE =
|E-LIR = 3316
|}}
'''Tinizong-Rona''' è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
== Geografia ==
=== Fracziuns da la vischnanca ===
{| class="prettytable"
|- bgcolor="#E3E3E3"
!Fracziuns
!Nr.
!Nr.-BFS
!NPA
|-
|Tinizong
|1
|3541001
|7453
|-
|Rona
|2
|3541002
|7454
|-
|Ruenga
|3
|3541003
|7453
|-
|Rieven
|4
|3541004
|7453
|-
|}
== Populaziun ==
=== Lingua ===
La lingua uffiziala da la vischnanca Tinizong-Rona è il [[rumantsch]].
{| class="prettytable"
|-----
| colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Tinizong-Rona'''
|-----
| rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun da l'onn 2000'''
|-----
| align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''Part'''
|-----
|[[Rumantsch]] || align=right | 264 || align=right | 79,52 % || align=right | 227 || align=right | 66,96 % || align=right | 185 || align=right | 54,14 %
|-----
|[[Lingua tudestga|Tudestg]] || align=right | 57 || align=right | 17,17 % || align=right | 95 || align=right | 28,02 % || align=right | 143 || align=right | 34,75 %
|-----
|[[Lingua taliana|Talian]] || align=right | 7 || align=right | 2,11 % || align=right | 6 || align=right | 1,77 % || align=right | 12 || align=right | 3,25 %
|-----
|'''Abitants''' || align=right | 332 || align=right | 100 % || align=right | 339 || align=right | 100 % || align=right | 369 || align=right | 100 %
|}
== Colliaziuns ==
* [https://web.archive.org/web/20080103023825/http://www.graubuenden-online.ch/mittelbuenden-online/gemeinden/tinizong-rona/info.html La pagina da la vischnanca]
* [http://www.e-lir.ch/e-LIR___Lexicon.2937.450.0.html L'anteriura vischnanca «Tinizong» en il Lexicon istoric retic]
*{{Commons|Category:Tinizong-Rona|Tinizong-Rona}}
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Category:Anteriuras vischnancas svizras]]<!-- now part of Surses -->
[[Category:Surses]]
53ooqjkmn91h6r4erzelwlqluecpfoq
Tavau Tain
0
3087
172536
171299
2026-05-26T07:54:28Z
Horgner
1074
172536
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Tavau Tain
|Tip =
|Auters nums = Davos Wiesen ([[lingua tudestga|tud.]])
|Vopna = Wiesen GR wappen.svg
|Panorama = Wiesen Gesamtansicht 01 09.jpg
|Descripziun = Vista sin Tain
|Charta = Fraktionsgemeinden Landschaft Davos.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|District = [[Regiun Partenz/Tavau]]
|Vischnanca = [[Tavau]]
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala = [[lingua tudestga|tudestg]]
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 1430
|Surfatscha = 29.58
|Populaziun = 364
|Data populaziun = 31 da december 2007
|Spessezza = 12
|Fracziuns =
|Cunfina cun = [[Tavau Glaris]], [[Tavau Monstein]]<br />[[Arosa]], [[Bravuogn]], [[Filisur]], [[Ferrera]]
|NS = 46.7047
|EW = 9.71535
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7494
|Preselecziun = 081
|UST =
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[gualser]]
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR = 2923
}}
[[Datoteca:Wiesener Viadukt.jpg|300px|thumb|Il viaduct da Tain/Wiesen]]
'''Tavau Tain''' (en il dialect [[Gualsers|Gualser]] ''an de Wise'' {{IPA|[andə ˈʋɪʓə]}}, {{RmS|{{Audio|Roh-Tain.ogg|Tain}}}}, uffizialmain [[lingua tudestga|tudestg]] ''Davos Wiesen'', fin il 2008 ''Tain'' e ''Wiesen GR'') è in vitg ed ina fracziun da la [[Tavau|vischnanca da Tavau]].
Fin ils 31 da december 2008 è Tain stà in'atgna vischnanca (numer UST: 3523) en il [[Alvra (district)|district Alvra]]. Ensemen cun las vischnancas da [[Bravuogn]] e [[Filisur]] furmava el il circul Bravuogn. Causa la fusiun ha Tain stuì midar tant il district sco era il circul.
Per tudestg è l'abreviaziun dal chantun, GR, vegnida agiunta al num dal lieu per evitar scumbigls cun la vischnanca omofona da [[Wisen]] en il [[chantun Soloturn]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Wiesen, Switzerland|Tavau Tain }}
* [http://www.rtr.ch/rtr/dossier/fusiuns_vischnancas/Circul_Tavau.html?siteSect=20215&sid=8664762&cKey=1238053765000 Infurmaziuns davart la fusiun sin la website da la RTR]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Gualsers]]
[[Categoria:Tavau]]
gqhwz9t0i0paae6570n8klulrc8ojli
172537
172536
2026-05-26T07:55:06Z
Horgner
1074
172537
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Tavau Tain
|Tip =
|Auters nums = Davos Wiesen ([[lingua tudestga|tud.]])
|Vopna = Wiesen GR wappen.svg
|Panorama = Wiesen Gesamtansicht 01 09.jpg
|Descripziun = Vista sin Tain
|Charta = Fraktionsgemeinden Landschaft Davos.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|District = Regiun Partenz/Tavau
|Vischnanca = Tavau
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala = [[lingua tudestga|tudestg]]
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 1430
|Surfatscha = 29.58
|Populaziun = 364
|Data populaziun = 31 da december 2007
|Spessezza = 12
|Fracziuns =
|Cunfina cun = [[Tavau Glaris]], [[Tavau Monstein]]<br />[[Arosa]], [[Bravuogn]], [[Filisur]], [[Ferrera]]
|NS = 46.7047
|EW = 9.71535
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7494
|Preselecziun = 081
|UST =
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[gualser]]
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR = 2923
}}
[[Datoteca:Wiesener Viadukt.jpg|300px|thumb|Il viaduct da Tain/Wiesen]]
'''Tavau Tain''' (en il dialect [[Gualsers|Gualser]] ''an de Wise'' {{IPA|[andə ˈʋɪʓə]}}, {{RmS|{{Audio|Roh-Tain.ogg|Tain}}}}, uffizialmain [[lingua tudestga|tudestg]] ''Davos Wiesen'', fin il 2008 ''Tain'' e ''Wiesen GR'') è in vitg ed ina fracziun da la [[Tavau|vischnanca da Tavau]].
Fin ils 31 da december 2008 è Tain stà in'atgna vischnanca (numer UST: 3523) en il [[Alvra (district)|district Alvra]]. Ensemen cun las vischnancas da [[Bravuogn]] e [[Filisur]] furmava el il circul Bravuogn. Causa la fusiun ha Tain stuì midar tant il district sco era il circul.
Per tudestg è l'abreviaziun dal chantun, GR, vegnida agiunta al num dal lieu per evitar scumbigls cun la vischnanca omofona da [[Wisen]] en il [[chantun Soloturn]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Wiesen, Switzerland|Tavau Tain }}
* [http://www.rtr.ch/rtr/dossier/fusiuns_vischnancas/Circul_Tavau.html?siteSect=20215&sid=8664762&cKey=1238053765000 Infurmaziuns davart la fusiun sin la website da la RTR]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Gualsers]]
[[Categoria:Tavau]]
hg8jieq8h2w0h2dv0i7zpdgavymvjip
172538
172537
2026-05-26T07:55:21Z
Horgner
1074
172538
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Tavau Tain
|Tip =
|Auters nums = Davos Wiesen ([[lingua tudestga|tud.]])
|Vopna = Wiesen GR wappen.svg
|Panorama = Wiesen Gesamtansicht 01 09.jpg
|Descripziun = Vista sin Tain
|Charta = Fraktionsgemeinden Landschaft Davos.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|District = Partenz/Tavau
|Vischnanca = Tavau
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala = [[lingua tudestga|tudestg]]
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 1430
|Surfatscha = 29.58
|Populaziun = 364
|Data populaziun = 31 da december 2007
|Spessezza = 12
|Fracziuns =
|Cunfina cun = [[Tavau Glaris]], [[Tavau Monstein]]<br />[[Arosa]], [[Bravuogn]], [[Filisur]], [[Ferrera]]
|NS = 46.7047
|EW = 9.71535
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7494
|Preselecziun = 081
|UST =
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[gualser]]
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR = 2923
}}
[[Datoteca:Wiesener Viadukt.jpg|300px|thumb|Il viaduct da Tain/Wiesen]]
'''Tavau Tain''' (en il dialect [[Gualsers|Gualser]] ''an de Wise'' {{IPA|[andə ˈʋɪʓə]}}, {{RmS|{{Audio|Roh-Tain.ogg|Tain}}}}, uffizialmain [[lingua tudestga|tudestg]] ''Davos Wiesen'', fin il 2008 ''Tain'' e ''Wiesen GR'') è in vitg ed ina fracziun da la [[Tavau|vischnanca da Tavau]].
Fin ils 31 da december 2008 è Tain stà in'atgna vischnanca (numer UST: 3523) en il [[Alvra (district)|district Alvra]]. Ensemen cun las vischnancas da [[Bravuogn]] e [[Filisur]] furmava el il circul Bravuogn. Causa la fusiun ha Tain stuì midar tant il district sco era il circul.
Per tudestg è l'abreviaziun dal chantun, GR, vegnida agiunta al num dal lieu per evitar scumbigls cun la vischnanca omofona da [[Wisen]] en il [[chantun Soloturn]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Wiesen, Switzerland|Tavau Tain }}
* [http://www.rtr.ch/rtr/dossier/fusiuns_vischnancas/Circul_Tavau.html?siteSect=20215&sid=8664762&cKey=1238053765000 Infurmaziuns davart la fusiun sin la website da la RTR]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Gualsers]]
[[Categoria:Tavau]]
hstipbx03ntz801pnmtsl65pdvq1jsj
172539
172538
2026-05-26T07:58:29Z
Horgner
1074
172539
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Tavau Tain
|Tip =
|Auters nums = Davos Wiesen ([[lingua tudestga|tud.]])
|Vopna = Wiesen GR wappen.svg
|Panorama = Wiesen Gesamtansicht 01 09.jpg
|Descripziun = Vista sin Tain
|Charta = Fraktionsgemeinden Landschaft Davos.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|District = Regiun Partenz/Tavau
|Vischnanca = Tavau
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala = [[lingua tudestga|tudestg]]
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 1430
|Surfatscha = 29.58
|Populaziun = 364
|Data populaziun = 31 da december 2007
|Spessezza = 12
|Fracziuns =
|Cunfina cun = [[Tavau Glaris]], [[Tavau Monstein]]<br />[[Arosa]], [[Bravuogn]], [[Filisur]], [[Ferrera]]
|NS = 46.7047
|EW = 9.71535
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7494
|Preselecziun = 081
|UST =
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[gualser]]
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR = 2923
}}
[[Datoteca:Wiesener Viadukt.jpg|300px|thumb|Il viaduct da Tain/Wiesen]]
'''Tavau Tain''' (en il dialect [[Gualsers|Gualser]] ''an de Wise'' {{IPA|[andə ˈʋɪʓə]}}, {{RmS|{{Audio|Roh-Tain.ogg|Tain}}}}, uffizialmain [[lingua tudestga|tudestg]] ''Davos Wiesen'', fin il 2008 ''Tain'' e ''Wiesen GR'') è in vitg ed ina fracziun da la [[Tavau|vischnanca da Tavau]].
Fin ils 31 da december 2008 è Tain stà in'atgna vischnanca (numer UST: 3523) en il [[Alvra (district)|district Alvra]]. Ensemen cun las vischnancas da [[Bravuogn]] e [[Filisur]] furmava el il circul Bravuogn. Causa la fusiun ha Tain stuì midar tant il district sco era il circul.
Per tudestg è l'abreviaziun dal chantun, GR, vegnida agiunta al num dal lieu per evitar scumbigls cun la vischnanca omofona da [[Wisen]] en il [[chantun Soloturn]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Wiesen, Switzerland|Tavau Tain }}
* [http://www.rtr.ch/rtr/dossier/fusiuns_vischnancas/Circul_Tavau.html?siteSect=20215&sid=8664762&cKey=1238053765000 Infurmaziuns davart la fusiun sin la website da la RTR]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Gualsers]]
[[Categoria:Tavau]]
hg8jieq8h2w0h2dv0i7zpdgavymvjip
172540
172539
2026-05-26T07:59:03Z
Horgner
1074
172540
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Tavau Tain
|Tip =
|Auters nums = Davos Wiesen ([[lingua tudestga|tud.]])
|Vopna = Wiesen GR wappen.svg
|Panorama = Wiesen Gesamtansicht 01 09.jpg
|Descripziun = Vista sin Tain
|Charta = Fraktionsgemeinden Landschaft Davos.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|District = Partenz/Tavau
|Vischnanca = Tavau
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala = [[lingua tudestga|tudestg]]
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 1430
|Surfatscha = 29.58
|Populaziun = 364
|Data populaziun = 31 da december 2007
|Spessezza = 12
|Fracziuns =
|Cunfina cun = [[Tavau Glaris]], [[Tavau Monstein]]<br />[[Arosa]], [[Bravuogn]], [[Filisur]], [[Ferrera]]
|NS = 46.7047
|EW = 9.71535
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7494
|Preselecziun = 081
|UST =
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[gualser]]
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR = 2923
}}
[[Datoteca:Wiesener Viadukt.jpg|300px|thumb|Il viaduct da Tain/Wiesen]]
'''Tavau Tain''' (en il dialect [[Gualsers|Gualser]] ''an de Wise'' {{IPA|[andə ˈʋɪʓə]}}, {{RmS|{{Audio|Roh-Tain.ogg|Tain}}}}, uffizialmain [[lingua tudestga|tudestg]] ''Davos Wiesen'', fin il 2008 ''Tain'' e ''Wiesen GR'') è in vitg ed ina fracziun da la [[Tavau|vischnanca da Tavau]].
Fin ils 31 da december 2008 è Tain stà in'atgna vischnanca (numer UST: 3523) en il [[Alvra (district)|district Alvra]]. Ensemen cun las vischnancas da [[Bravuogn]] e [[Filisur]] furmava el il circul Bravuogn. Causa la fusiun ha Tain stuì midar tant il district sco era il circul.
Per tudestg è l'abreviaziun dal chantun, GR, vegnida agiunta al num dal lieu per evitar scumbigls cun la vischnanca omofona da [[Wisen]] en il [[chantun Soloturn]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Wiesen, Switzerland|Tavau Tain }}
* [http://www.rtr.ch/rtr/dossier/fusiuns_vischnancas/Circul_Tavau.html?siteSect=20215&sid=8664762&cKey=1238053765000 Infurmaziuns davart la fusiun sin la website da la RTR]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Gualsers]]
[[Categoria:Tavau]]
hstipbx03ntz801pnmtsl65pdvq1jsj
172570
172540
2026-05-26T09:26:29Z
Horgner
1074
172570
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Tavau Tain
|Tip =
|Auters nums = Davos Wiesen ([[lingua tudestga|tud.]])
|Vopna = Wiesen GR wappen.svg
|Panorama = Wiesen Gesamtansicht 01 09.jpg
|Descripziun = Vista sin Tain
|Charta = Fraktionsgemeinden Landschaft Davos.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Partenz/Tavau
|Vischnanca = Tavau
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala = [[lingua tudestga|tudestg]]
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 1430
|Surfatscha = 29.58
|Populaziun = 364
|Data populaziun = 31 da december 2007
|Spessezza = 12
|Fracziuns =
|Cunfina cun = [[Tavau Glaris]], [[Tavau Monstein]]<br />[[Arosa]], [[Bravuogn]], [[Filisur]], [[Ferrera]]
|NS = 46.7047
|EW = 9.71535
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7494
|Preselecziun = 081
|UST =
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[gualser]]
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR = 2923
}}
[[Datoteca:Wiesener Viadukt.jpg|300px|thumb|Il viaduct da Tain/Wiesen]]
'''Tavau Tain''' (en il dialect [[Gualsers|Gualser]] ''an de Wise'' {{IPA|[andə ˈʋɪʓə]}}, {{RmS|{{Audio|Roh-Tain.ogg|Tain}}}}, uffizialmain [[lingua tudestga|tudestg]] ''Davos Wiesen'', fin il 2008 ''Tain'' e ''Wiesen GR'') è in vitg ed ina fracziun da la [[Tavau|vischnanca da Tavau]].
Fin ils 31 da december 2008 è Tain stà in'atgna vischnanca (numer UST: 3523) en il [[Alvra (district)|district Alvra]]. Ensemen cun las vischnancas da [[Bravuogn]] e [[Filisur]] furmava el il circul Bravuogn. Causa la fusiun ha Tain stuì midar tant il district sco era il circul.
Per tudestg è l'abreviaziun dal chantun, GR, vegnida agiunta al num dal lieu per evitar scumbigls cun la vischnanca omofona da [[Wisen]] en il [[chantun Soloturn]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Wiesen, Switzerland|Tavau Tain }}
* [http://www.rtr.ch/rtr/dossier/fusiuns_vischnancas/Circul_Tavau.html?siteSect=20215&sid=8664762&cKey=1238053765000 Infurmaziuns davart la fusiun sin la website da la RTR]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Gualsers]]
[[Categoria:Tavau]]
1tlq5rc8odd7qxax7qe6ize4zx6e346
Versomi
0
3088
172557
169387
2026-05-26T08:37:30Z
Horgner
1074
172557
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Versomi
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Versam 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Versam wappen.svg
|MALETG = Versam.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Val Stussavgia (vischnanca)]]
|NP = 7104
|NS = 46/47/33/N
|EW = 9/20/14/E
|AUTEZZA = 909
|SURFATSCHA = 16.79
|LINGUA = [[lingua tudestga|tudestg]]
|WEBSITE = www.versam.ch
|E-LIR = 3009
|}}
'''Versomi''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ed uffizial ''Versam'') è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
==Colliaziuns==
{{Commonscat}}
[[Categoria:Val Stussavgia GR]]
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Category:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Category:Val Stussavgia]]
gfcqbm91nqa8rxfep4e296jhzyxwz2d
Valendau
0
3089
172551
171884
2026-05-26T08:28:50Z
Horgner
1074
172551
wikitext
text/x-wiki
{{student}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Valendau
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Valendas 2009.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Valendas wappen.svg
|MALETG = Valendas Ansicht.JPG
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Val Stussavgia (vischnanca)]]
|NP = 7122
|NS = 46/47/17/N
|EW = 9/16/48/E
|AUTEZZA = 810
|SURFATSCHA = 22.79
|LINGUA = [[lingua tudestga|tudestg]]
|WEBSITE = www.valendas.ch
|E-LIR = 2992
|}}
'''Valendau''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Valendas'') è ina fracziun da la vischnanca da [[Val Stussavgia (vischnanca)|Val Stussavgia]] en il [[chantun Grischun]]. Ella sa chatta en la [[Foppa]] en il [[Surselva (district)|district Surselva]].
Il 1. da schaner 2013 è ella vegnida fusiunada cun las anteriuras vischnancas da [[Stussavgia]], [[Tenna]], e [[Versomi]] a la nova vischnanca da Val Stussavgia (tud. ''Safiental'').
== Geografia ==
Il lieu è situà a 810 m d'autezza, sin ina terrassa sur la vart dretga da la chavorgia da la Ruinaulta (tud. ''Rheinschlucht'') sin la spunda nord dal Piz Riein. Sper il vitg appartegnan er ils aclauns Brün, Carrera, Dutjen (consistent da Sur Dutjen e Suot Dutjen) e Turisch sco er intginas bains singuls a la vischnanca.
Da l'entir territori communal da bunamain 23 km² èn 1'110 ha guaud e 635 ha muntogna. Be 98 ha da las 493 ha dal terren cun giudida agricula èn aclas. Las restantas 41 ha dal territori communal èn terren abità.
== Istorgia ==
Gia en il [[testament da Tello]] dal 765 è il lieu menziunà cun il num ''Valendano''. En il 12avel tschientaner è menziunà la famiglia aristocratica ''von Valendas'' che serviva a differents baruns. Suenter han ils conts von Werdenberg surpiglià lur possess. L'onn 1526 èn ils abitants sa cumprads liber e l'onn 1529 han els er acquistà il chastè da Valendau che suenter gieva en ruina. Durant il temp da la [[Republica helvetica]] appartegnava il lieu al district dal Glogn en il [[chantun Rezia]].
== Etimologia dal toponim ==
Il toponim (num dal lieu) deriva probablamain da ''Val-endá'' che signifitga «val da la vart».
== Vopna ==
Descripziun (translatada):
:''Sin fund blau, in liun che stat dritg si, accumpagnà da trais cullas en aur (mellen).''
La vopna è ina cumbinaziun da la vopna dals ''Signurs von Valendas'' (trais cullas en argient (alv)) e da quella dals ''Mont auf Löwenberg'' quinads cun els, ch'ha era contribuì las colurs a la vopna da la vischnanca.
== Populaziun ==
Oriundamain era il vitg abità da Rumantschs ma ils aclauns èn vegnids populads da [[Gualsers]]. Gia avant tschientaners han els er populà il vitg, cun il resultat ch'ozendi tut la vischnanca è da lingua tudestga. A la fin dal 2004 eran 295 dals 306 abitants burgais svizras. La vischnanca è tradiziunalmain da confessiun reformada.
== Litteratura ==
* Die Gemeinden des Kantons Graubünden. Chur/Zürich, 2003. ISBN 3-7253-0741-5
== Colliaziuns ==
{{commonscat|Valendas|Valendau}}
* {{E-LIR|2992}}
* [https://web.archive.org/web/20090513055139/http://www.ruinaulta.ch/de/welcome.cfm Ruinaulta, monument da la natira]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Val Stussavgia]]
[[Categoria:Foppa]]
[[Categoria:Gualsers]]
4zvddwkg9juhjviv4uan1aqsi8618rl
Tenna
0
3090
172541
170076
2026-05-26T08:00:41Z
Horgner
1074
172541
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infobox Lieu en Svizra
|NUM_LIEU = Tenna
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Tenna 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Tenna wappen.svg
|MALETG = Tenna.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = Surselva
|VISCHNANCA = [[Val Stussavgia (vischnanca)]]
|NP = 7106
|NS = 46/44/53/N
|EW = 9/20/23/E
|AUTEZZA = 1'654
|SURFATSCHA = 11.27
|LINGUA = [[lingua tudestga|tudestg]]
|WEBSITE = www.safiental.ch/index.cfm?id=117
|E-LIR = 2931
|}}
'''Tenna''' è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
==Colliaziuns==
{{Commonscat}}
[[Categoria:Val Stussavgia GR]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Val Stussavgia]]
[[Categoria:Gualsers]]
akhxagrk6uf73ivo5lbm28jn33hpcg4
172542
172541
2026-05-26T08:01:25Z
Horgner
1074
172542
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infobox Lieu en Svizra
|NUM_LIEU = Tenna
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Tenna 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Tenna wappen.svg
|MALETG = Tenna.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Val Stussavgia (vischnanca)]]
|NP = 7106
|NS = 46/44/53/N
|EW = 9/20/23/E
|AUTEZZA = 1'654
|SURFATSCHA = 11.27
|LINGUA = [[lingua tudestga|tudestg]]
|WEBSITE = www.safiental.ch/index.cfm?id=117
|E-LIR = 2931
|}}
'''Tenna''' è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
==Colliaziuns==
{{Commonscat}}
[[Categoria:Val Stussavgia GR]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Val Stussavgia]]
[[Categoria:Gualsers]]
ft29am4kehwr71q8ezk7zbrdwxvgocg
Vuorz
0
3106
172562
171277
2026-05-26T08:46:58Z
Horgner
1074
172562
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Waltensburg/Vuorz
|Tip = Vischnanca politica
|Vopna = Waltensburg Vuorz wappen.svg
|Panorama = Waltensburg.jpg
|Descripziun = Vuorz
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Surselva
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta = Karte Gemeinde Waltensburg Vuorz 2016.png
|Autezza = 1003
|Surfatscha = 32,31
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza = 11
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46.778
|EW = 9.116
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7158
|Preselecziun = 081
|UST = 3616
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.waltensburg-vuorz.ch
|eLIR = 3025
}}
'''Vuorz''' u '''Uors la Foppa''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Waltensburg'', ufficialmain ''Waltensburg/Vuorz'') è in vitg da la Svizra en il {{chantun|Grischun}} che fa part da la Surselva. Vuorz dispona ensemen cun [[Breil]] ed [[Andiast]] d'in territori da skis. Vuorz ha era hotels per quels hosps che vegnan l'enviern cun skis ni la stad a viagiar. Vuorz è in pitschen vitg dentant ha el era uniuns, vul dir l'uniun da giuventetgna, l'uniun da teater ed l'uniun da chant.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Waltensburg/Vuorz|Vuorz}}
[[Categoria:Breil]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Foppa]]
o0nd1wy3ll1ae73vdiatho1wqxshngy
172563
172562
2026-05-26T08:48:13Z
Horgner
1074
172563
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Waltensburg/Vuorz
|Tip =
|Vopna = Waltensburg Vuorz wappen.svg
|Panorama = Waltensburg.jpg
|Descripziun = Vuorz
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Surselva
|Vischnanca = Breil
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta = Karte Gemeinde Waltensburg Vuorz 2016.png
|Autezza = 1003
|Surfatscha = 32,31
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza = 11
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46.778
|EW = 9.116
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7158
|Preselecziun = 081
|UST = 3616
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.waltensburg-vuorz.ch
|eLIR = 3025
}}
'''Vuorz''' u '''Uors la Foppa''' ([[lingua tudestga|tudestg]] ''Waltensburg'', ufficialmain ''Waltensburg/Vuorz'') è in vitg da la Svizra en il {{chantun|Grischun}} che fa part da la Surselva. Vuorz dispona ensemen cun [[Breil]] ed [[Andiast]] d'in territori da skis. Vuorz ha era hotels per quels hosps che vegnan l'enviern cun skis ni la stad a viagiar. Vuorz è in pitschen vitg dentant ha el era uniuns, vul dir l'uniun da giuventetgna, l'uniun da teater ed l'uniun da chant.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat|Waltensburg/Vuorz|Vuorz}}
[[Categoria:Breil]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Foppa]]
kd1ee2g3n6bnknrflcoecusontzvhx4
Vrin
0
3110
172561
171118
2026-05-26T08:46:00Z
Horgner
1074
172561
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Vrin
|FILEPATH_CHARTA = Karte Gemeinde Vrin 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Vrin wappen.svg
|MALETG = Vrin Dorf.jpg
|DESCRIPZIUN = Center da Vrin
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Lumnezia]]
|NP = 7149
|NS = 46/39/18/N
|EW = 9/06/00/E
|AUTEZZA = 1'448
|SURFATSCHA = 71.25
|LINGUA = [[rumantsch]]
|WEBSITE = www.lumnezia.ch
|E-LIR = 3023
|}}
'''Vrin''' è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
Vrin ei in vitg della Vischnaunca da [[Lumnezia]] ed situada 1448 meters sur mar e dumbra cirka 251 abitants. Ina gronda part dals abitonts ein purs. En il vitg datti ina filiala da la posta, ina mazlaria, ina pasternaria ed ina casa da scola, fusiunada cun la scola da Lumbrein e Vella. Ei vegn discurriu il idiom rumantsch sursilvan. Grazia a la cuntrada muntagnarda cun la Greina ed il Piz Terri po la vischnaunca era profitar dal turissem (oravant tut da stad).
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
[[Categoria:Lumnezia]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Val Lumnezia]]
6hhfji9fkbyesu92y3jy7i0n6kjzt7h
Suraua
0
3113
172532
169048
2026-05-26T07:41:14Z
Horgner
1074
172532
wikitext
text/x-wiki
{{idiom|sursilvan}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Suraua
|Tip = Vaschinadi da [[Lumnezia]]
|Anteriur tip = Vischnanca politica
|Onn_entschatta = 2002
|Onn_fin = 2012
|Antecessur1 = Camuns
|Maletg_antecessur1 = [[File:Camuns wappen.svg|20px|link=Camuns]]
|Antecessur2 = Surcasti
|Maletg_antecessur2 = [[File:Surcasti wappen.svg|20px|link=Surcasti]]
|Antecessur3 = Tersnaus
|Maletg_antecessur3 = [[File:Tersnaus wappen.svg|20px|link=Tersnaus]]
|Antecessur4 = Uors-Peiden
|Maletg_antecessur4 = [[File:Uors-Peiden wappen.svg|20px|link=Uors-Peiden]]
|Successur1 = Lumnezia
|Maletg_successur1 = [[File:CHE Lumnezia COA.svg|20px|link=Lumnezia]]
|Vopna = Suraua wappen.svg
|Panorama = Surcasti.jpg
|Descripziun = [[Surcasti]]
|Charta = Karte_Gemeinde_Suraua 2007.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|District = Regiun Surselva
|Vischnanca = Lumnezia
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala = romontsch sursilvan
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 932
|Surfatscha = 24,20
|Populaziun = 238
|Data populaziun = 31 da december 2012
|Spessezza = 10
|Fracziuns = [[Camuns]], [[Surcasti]], [[Tersnaus]], [[Uors-Peiden]]
|Cunfina cun =
|NS = 46.699992
|EW = 9.183335
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7110 Peiden<br />7114 Uors<br />7113 Camuns<br />7115 Surcasti<br />7116 Tersnaus
|Preselecziun = 081
|UST = 3599
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[rumantsch]] [[sutsilvan]]
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.suraua.ch
|eLIR = 2747
}}
'''Suraua''' era ina vischnaunca politica [[svizra]] el [[chantun Grischun|cantun Grischun]]. Ella ei oz in vischinadi dalla nova vischnaunca [[Lumnezia]]. Ella ei dapi 2016 part della [[Regiun Surselva]].
Il vischinadi cumpeglia las fracziuns da Camuns (Masauns / Sutscheins / Camuns / Runs), Peiden (Peiden Vitg / Peiden Bogn / Suadetsch), Surcasti, Tersnaus ed Uors. Igl onn 1880 dumbravan las tschun anteriuras vischnauncas total 556 habitonts. Oz, 132 onns pli tard, habiteschan 248 persunas sin intschess da Suraua.Suraua ha in Chor mischedau, ina musica che suna ed in'uniun da giuventetgna. Il lungatg ufficial ei il idiom romontsch sursilvan.
== Historia ==
La vischnaunca da Suraua era sortida il 1 da schaner 2002 ord la fusiun dallas anteriuras vischnauncas.
Il num Suraua duei vegnir neu dalla Lumnezia su. Ina gronda part dils purs da Suraua, principalmein quels da Surcasti e Tersnaus, possedevan terren agricol sin intschess da Degen e Vignogn. Leu vegnevan quels dalla vart dretga dil Glogn numnai quels da leuvi, quels da tschella vart digl Glogn, quels da Suraua. Aschia duei il num Suraua esser naschius. Il Chor mischedau Suraua e la Societad da musica Suraua han francau quei num cun lur fundaziun. A caschun dalla fusiun dallas quater vischnauncas ha il num dalla futura vischnaunca secapescha dau negina discussiun.
Duront ils davos decennis ha giu liug en tuttas fracziuns da Suraua ina meglieraziun generala da funs. Quella ha purtau ina midada dalla structura agrara ella vischnaunca. Ina gronda reit da vias cun ina lunghezia da rodund 47.5 km segirescha oz igl access al terren agricol sco era alla gronda part digl uaul. La nova via da communicaziun denter Surcasti ed Uors cun sia imposanta punt ha saviu vegnir realisada grazia al conclus dalla vischnaunca da Surcasti da menar atras la meglieraziun generala sin siu territori.
* [[Datoteca:Camuns wappen.svg|40px]] [[Camuns]]
* [[Datoteca:Surcasti wappen.svg|40px]] [[Surcasti]]
* [[Datoteca:Tersnaus wappen.svg|40px]] [[Tersnaus]]
* [[Datoteca:Uors-Peiden wappen.svg|40px]] [[Uors-Peiden]]
=== Suraua en cavazzins ===
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="10"
| Habitonts || || Fracziun || || Altezia s.m.
|-
| 1880 -> 556 || || Camuns || || Fracziun Camuns -> 1176m.s.m.
|-
| 1950 -> 570 || || Surcasti || || Fracziun Surcasti -> 998m.s.m.
|-
| 1980 -> 250 || || Tersnaus || || Fracziun Tersnaus -> 1063m.s.m.
|-
| 2000 -> 295 || || Uors-Peiden || || Fracziun Uors-Peiden -> 910m.s.m.
|-
| 2005 -> 291 || || || ||
|}
;Structura da vegliadetgna
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="10"
| 00-15 || 46 persunas
|-
| 16-30 || 47 persunas
|-
| 31-45 || 59 persunas
|-
| 46-60 || 64 persunas
|-
| 61-75 || 27 persunas
|-
| 76-90 || 44 persunas
|-
| sur 90 || 4 persunas
|}
;Surfatscha
:2419ha
;Facts della veglia vischnaunca
{|
| Lungatg || Romontsch
|-
| Confessiun || Catolic
|-
| Cumin || Lumnezia
|-
| District || Surselva
|-
| Pei da taglia || 130% dalla taglia cantunala sempla
|-
| Legislativa || Radunonza da vischnaunca
|-
| Executiva || Suprastonza communala, 5 commembers
|}
;Uniuns
:Chor mischedau, uniun da dunnas, societad da musica, uniun da giuventetgna, uniun da tiradurs
;Survetschs e fatschentas
:Administraziun communala in Vella (Lumnezia) 3 ustrias, 3 scrinarias, stagnaria, interpresa da baghegiar, interpresa forestala
<gallery>
Image:Camuns wappen.svg|Vopna da Camuns
Image:Surcasti wappen.svg|Vopna da Surcasti
Image:Tersnaus wappen.svg|Vopna da Tersnaus
Image:Uors-Peiden wappen.svg|Vopna da Uors-Peiden
</gallery>
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
*pagina della vischnaunca Lumnezia ([https://web.archive.org/web/20200806094852/http://www.lumnezia.ch/rm/purtret/vischinadis/vischinadi-suraua.html])
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Val Lumnezia]]
[[Categoria:Lumnezia]]
k5wvlexl1kmhiwgnxfuwkomh1zhlrsz
172533
172532
2026-05-26T07:42:25Z
Horgner
1074
172533
wikitext
text/x-wiki
{{idiom|sursilvan}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Suraua
|Tip = Vaschinadi da [[Lumnezia]]
|Anteriur tip = Vischnanca politica
|Onn_entschatta = 2002
|Onn_fin = 2012
|Antecessur1 = Camuns
|Maletg_antecessur1 = [[File:Camuns wappen.svg|20px|link=Camuns]]
|Antecessur2 = Surcasti
|Maletg_antecessur2 = [[File:Surcasti wappen.svg|20px|link=Surcasti]]
|Antecessur3 = Tersnaus
|Maletg_antecessur3 = [[File:Tersnaus wappen.svg|20px|link=Tersnaus]]
|Antecessur4 = Uors-Peiden
|Maletg_antecessur4 = [[File:Uors-Peiden wappen.svg|20px|link=Uors-Peiden]]
|Successur1 = Lumnezia
|Maletg_successur1 = [[File:CHE Lumnezia COA.svg|20px|link=Lumnezia]]
|Vopna = Suraua wappen.svg
|Panorama = Surcasti.jpg
|Descripziun = [[Surcasti]]
|Charta = Karte_Gemeinde_Suraua 2007.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|District = Surselva
|Vischnanca = Lumnezia
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala = romontsch sursilvan
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 932
|Surfatscha = 24,20
|Populaziun = 238
|Data populaziun = 31 da december 2012
|Spessezza = 10
|Fracziuns = [[Camuns]], [[Surcasti]], [[Tersnaus]], [[Uors-Peiden]]
|Cunfina cun =
|NS = 46.699992
|EW = 9.183335
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7110 Peiden<br />7114 Uors<br />7113 Camuns<br />7115 Surcasti<br />7116 Tersnaus
|Preselecziun = 081
|UST = 3599
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[rumantsch]] [[sutsilvan]]
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.suraua.ch
|eLIR = 2747
}}
'''Suraua''' era ina vischnaunca politica [[svizra]] el [[chantun Grischun|cantun Grischun]]. Ella ei oz in vischinadi dalla nova vischnaunca [[Lumnezia]]. Ella ei dapi 2016 part della [[Regiun Surselva]].
Il vischinadi cumpeglia las fracziuns da Camuns (Masauns / Sutscheins / Camuns / Runs), Peiden (Peiden Vitg / Peiden Bogn / Suadetsch), Surcasti, Tersnaus ed Uors. Igl onn 1880 dumbravan las tschun anteriuras vischnauncas total 556 habitonts. Oz, 132 onns pli tard, habiteschan 248 persunas sin intschess da Suraua.Suraua ha in Chor mischedau, ina musica che suna ed in'uniun da giuventetgna. Il lungatg ufficial ei il idiom romontsch sursilvan.
== Historia ==
La vischnaunca da Suraua era sortida il 1 da schaner 2002 ord la fusiun dallas anteriuras vischnauncas.
Il num Suraua duei vegnir neu dalla Lumnezia su. Ina gronda part dils purs da Suraua, principalmein quels da Surcasti e Tersnaus, possedevan terren agricol sin intschess da Degen e Vignogn. Leu vegnevan quels dalla vart dretga dil Glogn numnai quels da leuvi, quels da tschella vart digl Glogn, quels da Suraua. Aschia duei il num Suraua esser naschius. Il Chor mischedau Suraua e la Societad da musica Suraua han francau quei num cun lur fundaziun. A caschun dalla fusiun dallas quater vischnauncas ha il num dalla futura vischnaunca secapescha dau negina discussiun.
Duront ils davos decennis ha giu liug en tuttas fracziuns da Suraua ina meglieraziun generala da funs. Quella ha purtau ina midada dalla structura agrara ella vischnaunca. Ina gronda reit da vias cun ina lunghezia da rodund 47.5 km segirescha oz igl access al terren agricol sco era alla gronda part digl uaul. La nova via da communicaziun denter Surcasti ed Uors cun sia imposanta punt ha saviu vegnir realisada grazia al conclus dalla vischnaunca da Surcasti da menar atras la meglieraziun generala sin siu territori.
* [[Datoteca:Camuns wappen.svg|40px]] [[Camuns]]
* [[Datoteca:Surcasti wappen.svg|40px]] [[Surcasti]]
* [[Datoteca:Tersnaus wappen.svg|40px]] [[Tersnaus]]
* [[Datoteca:Uors-Peiden wappen.svg|40px]] [[Uors-Peiden]]
=== Suraua en cavazzins ===
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="10"
| Habitonts || || Fracziun || || Altezia s.m.
|-
| 1880 -> 556 || || Camuns || || Fracziun Camuns -> 1176m.s.m.
|-
| 1950 -> 570 || || Surcasti || || Fracziun Surcasti -> 998m.s.m.
|-
| 1980 -> 250 || || Tersnaus || || Fracziun Tersnaus -> 1063m.s.m.
|-
| 2000 -> 295 || || Uors-Peiden || || Fracziun Uors-Peiden -> 910m.s.m.
|-
| 2005 -> 291 || || || ||
|}
;Structura da vegliadetgna
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="10"
| 00-15 || 46 persunas
|-
| 16-30 || 47 persunas
|-
| 31-45 || 59 persunas
|-
| 46-60 || 64 persunas
|-
| 61-75 || 27 persunas
|-
| 76-90 || 44 persunas
|-
| sur 90 || 4 persunas
|}
;Surfatscha
:2419ha
;Facts della veglia vischnaunca
{|
| Lungatg || Romontsch
|-
| Confessiun || Catolic
|-
| Cumin || Lumnezia
|-
| District || Surselva
|-
| Pei da taglia || 130% dalla taglia cantunala sempla
|-
| Legislativa || Radunonza da vischnaunca
|-
| Executiva || Suprastonza communala, 5 commembers
|}
;Uniuns
:Chor mischedau, uniun da dunnas, societad da musica, uniun da giuventetgna, uniun da tiradurs
;Survetschs e fatschentas
:Administraziun communala in Vella (Lumnezia) 3 ustrias, 3 scrinarias, stagnaria, interpresa da baghegiar, interpresa forestala
<gallery>
Image:Camuns wappen.svg|Vopna da Camuns
Image:Surcasti wappen.svg|Vopna da Surcasti
Image:Tersnaus wappen.svg|Vopna da Tersnaus
Image:Uors-Peiden wappen.svg|Vopna da Uors-Peiden
</gallery>
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
*pagina della vischnaunca Lumnezia ([https://web.archive.org/web/20200806094852/http://www.lumnezia.ch/rm/purtret/vischinadis/vischinadi-suraua.html])
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Val Lumnezia]]
[[Categoria:Lumnezia]]
mnw80cvcrlzwp1zjpi6zle4j5mcncj6
172534
172533
2026-05-26T07:46:16Z
Horgner
1074
172534
wikitext
text/x-wiki
{{idiom|sursilvan}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Suraua
|Tip = Vaschinadi da [[Lumnezia]]
|Anteriur tip = Vischnanca politica
|Onn_entschatta = 2002
|Onn_fin = 2012
|Antecessur1 = Camuns
|Maletg_antecessur1 = [[File:Camuns wappen.svg|20px|link=Camuns]]
|Antecessur2 = Surcasti
|Maletg_antecessur2 = [[File:Surcasti wappen.svg|20px|link=Surcasti]]
|Antecessur3 = Tersnaus
|Maletg_antecessur3 = [[File:Tersnaus wappen.svg|20px|link=Tersnaus]]
|Antecessur4 = Uors-Peiden
|Maletg_antecessur4 = [[File:Uors-Peiden wappen.svg|20px|link=Uors-Peiden]]
|Successur1 = Lumnezia
|Maletg_successur1 = [[File:CHE Lumnezia COA.svg|20px|link=Lumnezia]]
|Vopna = Suraua wappen.svg
|Panorama = Surcasti.jpg
|Descripziun = [[Surcasti]]
|Charta = Karte_Gemeinde_Suraua 2007.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|District = Surselva
|Circul = Surselva
|Vischnanca = Lumnezia
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala = romontsch sursilvan
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 932
|Surfatscha = 24,20
|Populaziun = 238
|Data populaziun = 31 da december 2012
|Spessezza = 10
|Fracziuns = [[Camuns]], [[Surcasti]], [[Tersnaus]], [[Uors-Peiden]]
|Cunfina cun =
|NS = 46.699992
|EW = 9.183335
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7110 Peiden<br />7114 Uors<br />7113 Camuns<br />7115 Surcasti<br />7116 Tersnaus
|Preselecziun = 081
|UST = 3599
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[rumantsch]] [[sutsilvan]]
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.suraua.ch
|eLIR = 2747
}}
'''Suraua''' era ina vischnaunca politica [[svizra]] el [[chantun Grischun|cantun Grischun]]. Ella ei oz in vischinadi dalla nova vischnaunca [[Lumnezia]]. Ella ei dapi 2016 part della [[Regiun Surselva]].
Il vischinadi cumpeglia las fracziuns da Camuns (Masauns / Sutscheins / Camuns / Runs), Peiden (Peiden Vitg / Peiden Bogn / Suadetsch), Surcasti, Tersnaus ed Uors. Igl onn 1880 dumbravan las tschun anteriuras vischnauncas total 556 habitonts. Oz, 132 onns pli tard, habiteschan 248 persunas sin intschess da Suraua.Suraua ha in Chor mischedau, ina musica che suna ed in'uniun da giuventetgna. Il lungatg ufficial ei il idiom romontsch sursilvan.
== Historia ==
La vischnaunca da Suraua era sortida il 1 da schaner 2002 ord la fusiun dallas anteriuras vischnauncas.
Il num Suraua duei vegnir neu dalla Lumnezia su. Ina gronda part dils purs da Suraua, principalmein quels da Surcasti e Tersnaus, possedevan terren agricol sin intschess da Degen e Vignogn. Leu vegnevan quels dalla vart dretga dil Glogn numnai quels da leuvi, quels da tschella vart digl Glogn, quels da Suraua. Aschia duei il num Suraua esser naschius. Il Chor mischedau Suraua e la Societad da musica Suraua han francau quei num cun lur fundaziun. A caschun dalla fusiun dallas quater vischnauncas ha il num dalla futura vischnaunca secapescha dau negina discussiun.
Duront ils davos decennis ha giu liug en tuttas fracziuns da Suraua ina meglieraziun generala da funs. Quella ha purtau ina midada dalla structura agrara ella vischnaunca. Ina gronda reit da vias cun ina lunghezia da rodund 47.5 km segirescha oz igl access al terren agricol sco era alla gronda part digl uaul. La nova via da communicaziun denter Surcasti ed Uors cun sia imposanta punt ha saviu vegnir realisada grazia al conclus dalla vischnaunca da Surcasti da menar atras la meglieraziun generala sin siu territori.
* [[Datoteca:Camuns wappen.svg|40px]] [[Camuns]]
* [[Datoteca:Surcasti wappen.svg|40px]] [[Surcasti]]
* [[Datoteca:Tersnaus wappen.svg|40px]] [[Tersnaus]]
* [[Datoteca:Uors-Peiden wappen.svg|40px]] [[Uors-Peiden]]
=== Suraua en cavazzins ===
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="10"
| Habitonts || || Fracziun || || Altezia s.m.
|-
| 1880 -> 556 || || Camuns || || Fracziun Camuns -> 1176m.s.m.
|-
| 1950 -> 570 || || Surcasti || || Fracziun Surcasti -> 998m.s.m.
|-
| 1980 -> 250 || || Tersnaus || || Fracziun Tersnaus -> 1063m.s.m.
|-
| 2000 -> 295 || || Uors-Peiden || || Fracziun Uors-Peiden -> 910m.s.m.
|-
| 2005 -> 291 || || || ||
|}
;Structura da vegliadetgna
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="10"
| 00-15 || 46 persunas
|-
| 16-30 || 47 persunas
|-
| 31-45 || 59 persunas
|-
| 46-60 || 64 persunas
|-
| 61-75 || 27 persunas
|-
| 76-90 || 44 persunas
|-
| sur 90 || 4 persunas
|}
;Surfatscha
:2419ha
;Facts della veglia vischnaunca
{|
| Lungatg || Romontsch
|-
| Confessiun || Catolic
|-
| Cumin || Lumnezia
|-
| District || Surselva
|-
| Pei da taglia || 130% dalla taglia cantunala sempla
|-
| Legislativa || Radunonza da vischnaunca
|-
| Executiva || Suprastonza communala, 5 commembers
|}
;Uniuns
:Chor mischedau, uniun da dunnas, societad da musica, uniun da giuventetgna, uniun da tiradurs
;Survetschs e fatschentas
:Administraziun communala in Vella (Lumnezia) 3 ustrias, 3 scrinarias, stagnaria, interpresa da baghegiar, interpresa forestala
<gallery>
Image:Camuns wappen.svg|Vopna da Camuns
Image:Surcasti wappen.svg|Vopna da Surcasti
Image:Tersnaus wappen.svg|Vopna da Tersnaus
Image:Uors-Peiden wappen.svg|Vopna da Uors-Peiden
</gallery>
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
*pagina della vischnaunca Lumnezia ([https://web.archive.org/web/20200806094852/http://www.lumnezia.ch/rm/purtret/vischinadis/vischinadi-suraua.html])
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Val Lumnezia]]
[[Categoria:Lumnezia]]
cy0w4y0qb99h0idknj22s9hffpwywkw
Vignogn
0
3115
172559
171022
2026-05-26T08:41:02Z
Horgner
1074
172559
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Vignogn
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Vignogn 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Vignogn wappen.svg
|MALETG = Vignogn.jpg
|CHANTUN = Grischun
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Lumnezia]]
|NP = 7147
|NS = 46/41/56/N
|EW = 9/09/22/E
|AUTEZZA = 1'239
|SURFATSCHA = 7.90
|LINGUA = [[rumantsch]]
|WEBSITE = www.lumnezia.ch
|E-LIR = 3017
|}}
'''Vignogn''' è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
[[Categoria:Lumnezia]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
1gt2zpo9nc7sbmutozxyksjh6zs6f1t
Vella
0
3117
172554
169385
2026-05-26T08:32:52Z
Horgner
1074
172554
wikitext
text/x-wiki
{{idiom|sursilvan}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Vella
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Vella 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Vella wappen.svg
|MALETG = Vella.jpg
|DESCRIPZIUN = Vella
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Lumnezia]]
|NP = 7144
|NS = 46/43/05/N
|EW = 9/10/24/E
|AUTEZZA = 1'244
|SURFATSCHA = 7.42
|LINGUA = [[rumantsch]] (sursilvan)
|WEBSITE = www.lumnezia.ch
|E-LIR = 3005
|}}
'''Vella''' ei in vitg ella Surselva e fa dapi 2016 part dalla vischnaunca [[Lumnezia]]. Il vitg era tochen 2015 ina vischnaunca politica [[svizra]] en il [[chantun Grischun]] en la [[Val Lumnezia]] ed appartegnava naven 2016 el circul Lumnezia dil [[Surselva (district)|district Surselva]] oz ella Regiun Surselva.
Quei liug principal della Lumnezia ei in vitg central, situada sin ina terrassa en la part centrala da la val cun il vitg e la baselgia da Sogn Vintschegn sut il vitg a Pleif. Il vitg vegneva numnaus in tudestg entochen 1987 Villa. Ils vitgs vischinadis da Vella ein [[Cumbel]], [[Degen]], [[Sursaissa]], [[Suraua]] e [[Surcuolm]].
== Istorgia ==
A Pleif existan fastizs d'in abitadi dal temps da bronz tardiv e scazzis da munaida da la sava dal 3. al 4. tschentaner. La baselgia parochiala da S. Vintschegn cun sia substanza architectonica romanic-gotica (reconstruida il 1661-62), menzionada entourn l'onn 843 sper in bain roial, valeva sco bain feudal imperial. Pli tard ei ella ida en possess dals Welfs al capitel catedral da Constanza. Il 1204 aveva il prevost dal capitel da Constanza il dretg da padrunadi sur la baselgia. El temps medevial era ella en possess dals signurs de Belmont, il 1371 dals baruns de Sax-Mesauc (ierta) ed il 1483 da l'uestg da [[Cuera]].
La baselgia (en possess dal cumin da la Lumnezia) era il center d'ina gronda pravenda da vallada che cumpigliava l'entira regiun da la posteriura dretgira auta da la Lumnezia. Duront la colonisaziun intensiva tras ils [[Gualsers]] ei sa separada la Val S. Pieder ecclesiasticamain da Pleif (ca. 1300). La baselgia da Sogn Maria a Degen/Fraissen era sa liberada gia pli baul ed aveva formada in'atgna pervenda sco autras baselgias el vischinadi da Vella ed in Val Lumnezia.
Grazia a sia funcziun da center ecclesiastic ed a l'influenza da la famiglia patriziana de Mont, ch'ha appartegniu a la classa dirigenta da la Lumnezia e da la Ligia Grischa dal 15. fin il 19. tschentaner ei Vella diventau in liug principal dalla val. A Vella se radunavan las dertgiras ed - en roda cun auters vitgs - era il cumin. La vischnaunca dispona dapi il 1887 d'ina scola secundara cirquitala che forma oz il centre principal da scola en la vallada da Lumnezia.
Populaziun: 1808 199 abitonts; 1835 301; 1850 229; 1900 272; 1950 418; 1990 398; 2000 441.
Dapi l'avertura da las Pendicularas Val Lumnezia SA (1970) ei vegniu mess a disposiziun dapli spazi d'abitar per il turissem (d'enviern). Il 2002/03 offriva Vella 494 letgs en la parahotellaria. Denton che l'agricultura tradiziunala tschessa, creschan dapi il 1980 ils secturs secundar e terziar. La meglieraziun era 1977-2007. In grond part da la populaziun da Vella stgontscha la lingua romontscha (idiom: sursilvan). Ei dat diversas hotels, usterias e ina buna infrastructura sco per exempel scolas ed ina biblioteca a Vella.
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
* [http://www.lumnezia.ch/ Pagina-web uffiziala da la vischnaunca]
* Dossier [http://www.chatta.ch/uploads/tx_icsrg/val-lumnezia.pdf Val Lumnezia] sin [http://www.chatta.ch chattà.ch]
[[Categoria:Lumnezia]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Val Lumnezia]]
cegn4qpdgeyicjd5l80baur33o5zumn
Strada en Engiadina
0
4954
172530
169870
2026-05-26T07:30:49Z
Horgner
1074
172530
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Strada en Engiadina
|Tip =
|Vopna =
|Panorama =
|Descripziun =
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Engiadina Bassa/Val Müstair
|Vischnanca = Valsot
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta =
|Autezza = 1076
|Surfatscha =
|Spessezza =
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46/51/45.71/N
|EW = 10/26/03.25/E
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7164
|Preselecziun = 081
|UST =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR =
}}
'''Strada en l'Engiadina''' è in vitg ed ina fracziun en la vischnanca da [[Valsot]] en il [[chantun Grischun]].
== Colliaziuns ==
* {{E-LIR|2735}}
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Valsot]]
d3jfzseksnlri65jcze9ghgomi4uqbi
Strada en Surselva
0
4955
172531
169862
2026-05-26T07:32:17Z
Horgner
1074
172531
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Strada en Surselva
|Tip =
|Vopna =
|Panorama =
|Descripziun =
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Surselva
|Vischnanca = Ilanz/Glion
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta =
|Autezza = 710
|Surfatscha =
|Spessezza =
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46/46/32.78/N
|EW = 9/11/6.81/E
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7130
|Preselecziun = 081
|UST =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR =
}}
'''Strada en Surselva''' è in vitg ed ina fracziun da la vischnanca da [[Glion]] en il {{chantun|Grischun}}.
== Colligiaziuns ==
{{Commons|Category:Strada en Surselva|Strada en Surselva}}
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
0cuiec7fpbdwd9506uyj4v29pxo14gk
Zuort
0
4958
172564
170059
2026-05-26T08:50:00Z
Horgner
1074
172564
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu per repassar}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Zuort
|Tip =
|Vopna =
|Panorama = Hof Zuort.jpg
|Descripziun = Zuort
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Engiadina Bassa/Val Müstair
|Vischnanca = Scuol
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta =
|Autezza = 1712
|Surfatscha =
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza =
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46/52/15.22/N
|EW = 10/19/49.51/E
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP =
|Preselecziun = 081
|UST =
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR =
}}
'''Zuort''' è in fracziun che tutga tar la vischnanca da [[Sent]] en il {{chantun|Grischun}}. ''Zuort'' è in pitschen aclaun che sa chatta sin 1711 meters sur mar e giascha 2.5 km al nord da l'anteriura chasa da cura da [[Sinestra]] ed a 7.5 km al nord da [[Sent]]. Il vitg sa chatta en la [[Val Sinestra]], sin la vart sanestra dal flum ''La Brancla''.
==Colliaziuns==
{{Commons|Category:Zuort|Zuort}}
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Scuol]]
tc8vs5qn7udrd9iz28efbzwabuidg04
Vicosoprano
0
8146
172558
169389
2026-05-26T08:39:40Z
Horgner
1074
172558
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Vicosoprano
|Tip = Fracziun
|Vopna = Vicosoprano wappen.svg
|Panorama = Kirche Vicosoprano.jpg
|Descripziun = Vista da Vicosoprano
|Charta = Karte Gemeinde Vicosoprano 2009.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|District = Malögia
|Vischnanca = Bregaglia
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 1067
|Surfatscha = 54
|Populaziun = 445
|Data populaziun = 2010
|Spessezza = 8
|Fracziuns =
|Cunfina cun = Val Masino (IT-SO)
|NS = 46.352779
|EW = 9.622223
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7603
|Preselecziun = 081
|UST =
|Abitants = Vicaresi
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[lingua lumbarda|lumbard]]
|Dialect = bregagliot
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR = 3019
}}
[[File:Casaccia.jpg|thumb|300px|[[Casaccia]], tranter il 1972 ed il 2009 ina fracziun da Vicosoprano]]
'''Vicosoprano''' ([[dialect bregagliot|bregagliot]] ''Visavran''<ref>[http://home.datacomm.ch/bregaglia/dizionari/2v.htm Dicziunari dal bregagliot (bustab V)]</ref>; istoric: [[rumantsch]] ''Visavraun'', ''Savraun'' e [[lingua tudestga|tudestg]] ''Vespran'') è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] cun 450 abitants en il [[chantun Grischun]]. Ella è situada en il circul Bregaglia che appartegna al [[Malögia (district)|district Malögia]].
Il 1. da schaner 2010 ha Vicosoprano a fusiunà cun [[Bondo]], [[Castasegna]], [[Soglio]] e [[Stampa]] che furman ussa la nova vischnanca da [[Bregaglia]].
== Geografia ==
Vicosoprano è situà en la [[Val Bregaglia|Bregaglia]] a la riva sanestra da la [[Maira]], sper il cunfin cun l'[[Italia]]. Il vitg sa chatta 19 km davent da [[Chiavenna]] (Clavenna), 30 km da [[San Murezzan]] e 96 km da [[Cuira]]. Las proximas staziuns da viafier èn a Chiavenna per destinaziuns en l'Italia ed a San Murezzan per destinaziuns svizras.
La vischnanca da Vicosoprano aveva trais fracziuns: [[Casaccia]], Löbbia e Roticcio (per bregagliot ''Ruticc'', encunoschent da la chanzun tradiziunala locala ''[[La canzun da Ruticc]]'').
Il punct il pli aut da la vischnanca è la [[Cima di Castello]] (3'388 m) che marca il cunfin cun [[Stampa]] e [[Val Masino]] en l'Italia.
== Istorgia ==
Vicosoprano era gia colonisà en il temp medieval. Il toponim cumpara per l'emprima giada l'onn 1096 en la furma latina ''vicus supranus''. La vischnanca è il lieu principal da la Bregaglia ed era perquai la residenza d'in chastellan. L'onn 1971 ha Vicosoprano fusiunà cun la vischnanca da Casaccia (''Casacca'' per bregagliot<ref>[http://home.datacomm.ch/bregaglia/dizionari/2c.htm Dicziunari dal bregagliot (bustab C)]</ref>) che sa chatta var 6 km pli al nord.
Al cunfin occidental dal vitg sa chatta la tur da Salis (Salisturm), ina tur d'abitar cun sis plauns. Ella deriva dal 13avel u dal 14avel tschientaner ed è vegnida reconstruida l'onn 1580 da Rudolf von Salis. Las fanestras èn vegnidas installadas en il 16avel ed ils 18avel tschientaner, ulteriuras renovaziuns èn vegnidas realisadas l'onn 1821.<ref> Ludmila Seifert, Leza Dosch: Kunstführer durch Graubünden </ref> En il center sa chatta la tur da Senwelen ord il 13avel tschientaner ch'è integrà en la chasa communala.
L'onn 1994 è vegnì empruvà l'emprima giada da fusiunar las tschintg vischnancas da la Bregaglia, Bondo (Buond), Castasegna, Soglio (Suogl), Stampa e Vicosoprano (Visavraun) ad ina suletta vischnanca politica cun il num ''Bregaglia''. Questa emprova n'è dentant betg gartegiada perquai che tut las vischnancas han vuschà encunter. Cun la segunda emprova da l'onn 2008 han las radunanzas communalas da las tschintg vischnancas approvà la fusiun che vegn subvenziunada dal Chantun cun 5,5 milliuns francs. La fusiun è ida en vigur il 1. da schaner 2010. Il center administrativ da la nova vischnanca sa chatta a Bondo.<ref>[http://www.portalebregaglia.ch/bregaglia/botschaft.pdf Communicaziun uffiziala] (tudestg)</ref>
== Etimologia dal toponim ==
Il toponim deriva da la denominaziun latina ''vicus supranus'' e signifitga «vitg superiur».
== Vopna ==
Descripziun (translatada):
:''Dividida en duas parts, ina dad argient (alv) ed ina naira, sin il fund d'argient in capricorn nair che stat sidretg, la lieunga ed il penis èn cotschens. En la part naira in chastè dentà cun duas turs cun portal.''<ref>Geteilt von Silber (Weiss) und Schwarz, in Silber ein aufrechter schwarzer, rot bewehrter Steinbock, In Schwarz eine silberne zweitürmige Zinnenburg mit Tor.</ref>
La vopna actuala preschenta ina versiun simplifitgada d'ina vopna pli veglia.
== Populaziun ==
=== Linguas ===
A Vicosoprano discurran ins bregagliot (''bargaiot''), in idiom da la lingua lumbarda occidentala. Dapi decennis abita a Vicosoprano ina considerabla minoritad da lingua tudestga. Il svilup dals ultims decennis sa mussa en suandanta tabella.
{| class="prettytable"
|-----
| colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Vicosoprano'''
|-----
| rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 2000'''
|-----
| align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''procentuala''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''procentuala''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''procentuala'''
|-----
|[[Lingua tudestga|tudestg]] || align=right | 43 || align=right | 10,83 % || align=right | 41 || align=right | 10,43 % || align=right | 55 || align=right | 12,82 %
|-----
|[[rumantsch]] || align=right | 8 || align=right | 2,02 % || align=right | 16 || align=right | 4,07 % || align=right | 18 || align=right | 4,20 %
|-----
|[[Lingua taliana|talian]] || align=right | 342 || align=right | 86,15 % || align=right | 329 || align=right | 83,72 % || align=right | 346 || align=right | 80,65 %
|-----
|'''abitants''' || align=right | 397 || align=right | 100 % || align=right | 393 || align=right | 100 % || align=right | 429 || align=right | 100 %
|}
=== Religiun e confessiun ===
En las trais fracziuns da Vicosoprano è la refurmaziun vegnida introducida tranter ils onns 1529 e 1553, en la vischnanca anteriura da Casaccia l'onn 1551.
=== Naziunalitad ===
Tar la dumbraziun dal pievel da l'onn 2005 eran 420 da 453 abitants da naziunalitad svizra.
== Economia ==
Las pli bleras plazzas da lavur datti en l'agricultura ed en la selvicultura, en l'industria ed il mastergn sco era en il sectur da servetschs ed en la hotellaria. En il vitg datti dus hotels. Sur il vitg, a la riva dretga da la Maira sa chatta il campadi «Mulina».
A Löbbia, ina fracziun da la vischnanca, datti in'ovra electrica ed ina sutstaziun da l'Ovra electrica da la citad da Turitg (EWZ). L'EWZ proveda ultra da Turitg era las valladas grischunas, nua ch'ins generescha ina considerabla part da la forza electrica.
== Transport ==
Vicosoprano sa chatta sin la lingia 4 dals autobus da l'Engiadina. Il concessiunari è il [[auto da posta|servetsch d'autos da posta]].
== Galaria ==
<center><gallery perrow = 5>
File:Vicosoprano Norden.JPG|Vista da nord
File:Vicosoprano.jpg|Vicosoprano
File:Mera Vicosoprano.jpg|Punt sur la Maira
File:Salisturm.jpg|Tur da Salis
File:Senwelenturm Rückseite.jpg|Tur da Senvelen
</gallery></center>
== Litteratura ==
* Thomas Bitterli: ''Schweizer Burgenführer'', Friedrich Reinhard Verlag Basilea/Berlin, 1995
* Ludmila Seifert, Leza Dosch: ''Kunstführer durch Graubünden'': Scheidegger & Spiess, Turitg 2008
* Willy Zeller: ''Kunst und Kultur in Graubünden'', Haupt Verlag Berna, 1993
== Funtaunas ==
<references/>
== Colliaziuns ==
{{Commons|Vicosoprano}}
* {{E-LIR|3019}}
* [https://web.archive.org/web/20061215071611/http://www.bregaglia.ch/informazioni_vicosoprano.asp?language=3 Vicosoprano] sin bregaglia.ch (tudestg)
* [https://web.archive.org/web/20010505035951/http://home.datacomm.ch/bregaglia/ Pagina d'internet davart il dialect bregagliot] (talian)
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Category:Bregaglia]]
hh68u8361kf99ewwtc0pr883qyd9pu0
172573
172558
2026-05-26T09:39:02Z
Horgner
1074
172573
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Vicosoprano
|Tip = Fracziun
|Vopna = Vicosoprano wappen.svg
|Panorama = Kirche Vicosoprano.jpg
|Descripziun = Vista da Vicosoprano
|Charta = Karte Gemeinde Vicosoprano 2009.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Malögia
|Vischnanca = Bregaglia
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 1067
|Surfatscha = 54
|Populaziun = 445
|Data populaziun = 2010
|Spessezza = 8
|Fracziuns =
|Cunfina cun = Val Masino (IT-SO)
|NS = 46.352779
|EW = 9.622223
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7603
|Preselecziun = 081
|UST =
|Abitants = Vicaresi
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[lingua lumbarda|lumbard]]
|Dialect = bregagliot
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR = 3019
}}
[[File:Casaccia.jpg|thumb|300px|[[Casaccia]], tranter il 1972 ed il 2009 ina fracziun da Vicosoprano]]
'''Vicosoprano''' ([[dialect bregagliot|bregagliot]] ''Visavran''<ref>[http://home.datacomm.ch/bregaglia/dizionari/2v.htm Dicziunari dal bregagliot (bustab V)]</ref>; istoric: [[rumantsch]] ''Visavraun'', ''Savraun'' e [[lingua tudestga|tudestg]] ''Vespran'') è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] cun 450 abitants en il [[chantun Grischun]]. Ella è situada en il circul Bregaglia che appartegna al [[Malögia (district)|district Malögia]].
Il 1. da schaner 2010 ha Vicosoprano a fusiunà cun [[Bondo]], [[Castasegna]], [[Soglio]] e [[Stampa]] che furman ussa la nova vischnanca da [[Bregaglia]].
== Geografia ==
Vicosoprano è situà en la [[Val Bregaglia|Bregaglia]] a la riva sanestra da la [[Maira]], sper il cunfin cun l'[[Italia]]. Il vitg sa chatta 19 km davent da [[Chiavenna]] (Clavenna), 30 km da [[San Murezzan]] e 96 km da [[Cuira]]. Las proximas staziuns da viafier èn a Chiavenna per destinaziuns en l'Italia ed a San Murezzan per destinaziuns svizras.
La vischnanca da Vicosoprano aveva trais fracziuns: [[Casaccia]], Löbbia e Roticcio (per bregagliot ''Ruticc'', encunoschent da la chanzun tradiziunala locala ''[[La canzun da Ruticc]]'').
Il punct il pli aut da la vischnanca è la [[Cima di Castello]] (3'388 m) che marca il cunfin cun [[Stampa]] e [[Val Masino]] en l'Italia.
== Istorgia ==
Vicosoprano era gia colonisà en il temp medieval. Il toponim cumpara per l'emprima giada l'onn 1096 en la furma latina ''vicus supranus''. La vischnanca è il lieu principal da la Bregaglia ed era perquai la residenza d'in chastellan. L'onn 1971 ha Vicosoprano fusiunà cun la vischnanca da Casaccia (''Casacca'' per bregagliot<ref>[http://home.datacomm.ch/bregaglia/dizionari/2c.htm Dicziunari dal bregagliot (bustab C)]</ref>) che sa chatta var 6 km pli al nord.
Al cunfin occidental dal vitg sa chatta la tur da Salis (Salisturm), ina tur d'abitar cun sis plauns. Ella deriva dal 13avel u dal 14avel tschientaner ed è vegnida reconstruida l'onn 1580 da Rudolf von Salis. Las fanestras èn vegnidas installadas en il 16avel ed ils 18avel tschientaner, ulteriuras renovaziuns èn vegnidas realisadas l'onn 1821.<ref> Ludmila Seifert, Leza Dosch: Kunstführer durch Graubünden </ref> En il center sa chatta la tur da Senwelen ord il 13avel tschientaner ch'è integrà en la chasa communala.
L'onn 1994 è vegnì empruvà l'emprima giada da fusiunar las tschintg vischnancas da la Bregaglia, Bondo (Buond), Castasegna, Soglio (Suogl), Stampa e Vicosoprano (Visavraun) ad ina suletta vischnanca politica cun il num ''Bregaglia''. Questa emprova n'è dentant betg gartegiada perquai che tut las vischnancas han vuschà encunter. Cun la segunda emprova da l'onn 2008 han las radunanzas communalas da las tschintg vischnancas approvà la fusiun che vegn subvenziunada dal Chantun cun 5,5 milliuns francs. La fusiun è ida en vigur il 1. da schaner 2010. Il center administrativ da la nova vischnanca sa chatta a Bondo.<ref>[http://www.portalebregaglia.ch/bregaglia/botschaft.pdf Communicaziun uffiziala] (tudestg)</ref>
== Etimologia dal toponim ==
Il toponim deriva da la denominaziun latina ''vicus supranus'' e signifitga «vitg superiur».
== Vopna ==
Descripziun (translatada):
:''Dividida en duas parts, ina dad argient (alv) ed ina naira, sin il fund d'argient in capricorn nair che stat sidretg, la lieunga ed il penis èn cotschens. En la part naira in chastè dentà cun duas turs cun portal.''<ref>Geteilt von Silber (Weiss) und Schwarz, in Silber ein aufrechter schwarzer, rot bewehrter Steinbock, In Schwarz eine silberne zweitürmige Zinnenburg mit Tor.</ref>
La vopna actuala preschenta ina versiun simplifitgada d'ina vopna pli veglia.
== Populaziun ==
=== Linguas ===
A Vicosoprano discurran ins bregagliot (''bargaiot''), in idiom da la lingua lumbarda occidentala. Dapi decennis abita a Vicosoprano ina considerabla minoritad da lingua tudestga. Il svilup dals ultims decennis sa mussa en suandanta tabella.
{| class="prettytable"
|-----
| colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Vicosoprano'''
|-----
| rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 1980''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun 2000'''
|-----
| align="center" bgcolor=" | '''Dumber''' || align="center" | '''procentuala''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''procentuala''' || align="center" | '''Dumber''' || align="center" | '''procentuala'''
|-----
|[[Lingua tudestga|tudestg]] || align=right | 43 || align=right | 10,83 % || align=right | 41 || align=right | 10,43 % || align=right | 55 || align=right | 12,82 %
|-----
|[[rumantsch]] || align=right | 8 || align=right | 2,02 % || align=right | 16 || align=right | 4,07 % || align=right | 18 || align=right | 4,20 %
|-----
|[[Lingua taliana|talian]] || align=right | 342 || align=right | 86,15 % || align=right | 329 || align=right | 83,72 % || align=right | 346 || align=right | 80,65 %
|-----
|'''abitants''' || align=right | 397 || align=right | 100 % || align=right | 393 || align=right | 100 % || align=right | 429 || align=right | 100 %
|}
=== Religiun e confessiun ===
En las trais fracziuns da Vicosoprano è la refurmaziun vegnida introducida tranter ils onns 1529 e 1553, en la vischnanca anteriura da Casaccia l'onn 1551.
=== Naziunalitad ===
Tar la dumbraziun dal pievel da l'onn 2005 eran 420 da 453 abitants da naziunalitad svizra.
== Economia ==
Las pli bleras plazzas da lavur datti en l'agricultura ed en la selvicultura, en l'industria ed il mastergn sco era en il sectur da servetschs ed en la hotellaria. En il vitg datti dus hotels. Sur il vitg, a la riva dretga da la Maira sa chatta il campadi «Mulina».
A Löbbia, ina fracziun da la vischnanca, datti in'ovra electrica ed ina sutstaziun da l'Ovra electrica da la citad da Turitg (EWZ). L'EWZ proveda ultra da Turitg era las valladas grischunas, nua ch'ins generescha ina considerabla part da la forza electrica.
== Transport ==
Vicosoprano sa chatta sin la lingia 4 dals autobus da l'Engiadina. Il concessiunari è il [[auto da posta|servetsch d'autos da posta]].
== Galaria ==
<center><gallery perrow = 5>
File:Vicosoprano Norden.JPG|Vista da nord
File:Vicosoprano.jpg|Vicosoprano
File:Mera Vicosoprano.jpg|Punt sur la Maira
File:Salisturm.jpg|Tur da Salis
File:Senwelenturm Rückseite.jpg|Tur da Senvelen
</gallery></center>
== Litteratura ==
* Thomas Bitterli: ''Schweizer Burgenführer'', Friedrich Reinhard Verlag Basilea/Berlin, 1995
* Ludmila Seifert, Leza Dosch: ''Kunstführer durch Graubünden'': Scheidegger & Spiess, Turitg 2008
* Willy Zeller: ''Kunst und Kultur in Graubünden'', Haupt Verlag Berna, 1993
== Funtaunas ==
<references/>
== Colliaziuns ==
{{Commons|Vicosoprano}}
* {{E-LIR|3019}}
* [https://web.archive.org/web/20061215071611/http://www.bregaglia.ch/informazioni_vicosoprano.asp?language=3 Vicosoprano] sin bregaglia.ch (tudestg)
* [https://web.archive.org/web/20010505035951/http://home.datacomm.ch/bregaglia/ Pagina d'internet davart il dialect bregagliot] (talian)
[[Category:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Category:Bregaglia]]
arig75bnzgqxsgeg7aqebef2zo6aef4
Surcasti
0
8846
172535
171170
2026-05-26T07:48:07Z
Horgner
1074
172535
wikitext
text/x-wiki
{{idiom|sursilvan}}
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Surcasti
|FILEPATH_CHARTA = Karte_Gemeinde_Suraua 2007.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = Surcasti wappen.svg
|MALETG = Surcasti.jpg
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Surselva]]
|VISCHNANCA = [[Lumnezia]]
|NP = 7115
|NS = 46/41/49/N
|EW = 9/10/36/E
|AUTEZZA = 998
|SURFATSCHA = 5.88
|ABITANTS = 79
|STAN_ABITANTS = 2003
|LINGUA = [[rumantsch]] ([[sursilvan]])
|WEBSITE = www.lumnezia.ch
|E-LIR = 2749
|}}
'''Surcasti''' ei in'anteriura vischnaunca politica [[svizra]] dil [[chantun Grischun|cantun Grischun]]. Ella appertegnava al circul Lumnezia dil [[Surselva (district)|district Surselva]] e fa oz part della regiun Surselva.
== Historia ==
Il Crap la Gneida, ina scalutta che sesanfla el sid da Surcasti, dat perdetga dalla liunga existenza dil vitg. Il crap datescha dil temps precristian. Cun ina lunghezia da siat meters ed in'altezia da quater meters s'auda il Crap la Gneida tier las pli interessantas scaluttas dil [[Grischun]]. La detga raquenta ch'il giavel hagi vuliu fierer quei crap sin la caplutta Sontga Catrina sut [[Tersnaus]]. Il crapun seigi denton setschentaus sut Surcasti cunquei ch'ina dunna hagi impediu il giavel enten sgarflar ina crusch el crap. Quella ed autras detgas oriundas da Surcasti e contuorn ha Anton Derungs rimnau ed ediu 1938 el cudischet ''Entuorn las ruinas de Surcasti''.
Ulteriura perdetga d'ina liunga historia da populaziun dattan divers utensils ord il temps da bronz ch'ins ha cattau a Surcasti. Quels relicts sesanflan oz el [[Museum retic]] a [[Cuira|Cuera]]. Era a Crestaulta sper Surin han ins anflau perdetgas ord il temps da bronz. Bein pusseivel che la culegna da Crestaulta steva en relaziun cun quella dils anteriurs avdonts entuorn Surcasti.
La historia da Surcasti duront il temps medieval giuven ei per gronda part nunenconuschenta. Dils Carolings san ins denton che la [[Val Lumnezia|Lumnezia]] era ina val fetg fritgeivla che purtava ton tscheins sco la [[Tumleastga|Tumliasca]] ed il ministeri "in Planis". Pli tard el temps medieval possedeva igl uestg da Cuera grondas parts dalla Lumnezia. L'ugadia da quei possess havevan ils baruns da Belmont, suenter lur mort ils conts da Sax-Mesauc.
== La Baselgia da Sogn Luregn ==
Vegls documents en scret dat ei cunzun en connex cun la tuor dalla baselgia da Sogn Luregn. La tuor ord il 12avel tschentaner era 1253 en possess dils signurs d'Überkastel. Da quella signaria ha Surcasti survegniu siu num. La schlatteina svanescha denton gia all'entschatta dil 15avel tschentaner, Hartwig von Überkastel ei staus il davos descendent. La tuor dil casti ei silsuenter vegnida duvrada sco tuor baselgia. Menziuns dalla baselgia da Sogn Luregn dateschan dils onns 1345, 1515 e surtut dil 1520. En quei onn ei la baselgia vegnida consecrada. Il baghetg havevan ins da gliez temps construiu en stil gotic. Ils elements barocs ch'ein aunc oz presents van anavos sin la restauraziun da 1774. Duront quella lavur han anflau ina preziusa statua da lenn da Nossadunna che sesanfla oz el museum dalla [[claustra da Mustér]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
[[Categoria:Val Lumnezia]]
[[Categoria:Lumnezia]]
14m2zedl21yypbgqh5vv0bq4m5i3eol
Tschiertschen-Praden
0
9131
172544
171877
2026-05-26T08:16:49Z
Horgner
1074
172544
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Tschiertschen-Praden
|Tip = anteriura vischnanca politica
|Vopna = CHE Tschiertschen-Praden COA.svg
|Panorama = Tschiertschen Ansicht.jpg
|Descripziun = [[Tschiertschen]], davent dal sid
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Plessur
|Vischnanca = Cuira
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta = Karte Gemeinde Tschiertschen-Praden 2016.png
|Autezza = 1350
|Surfatscha = 27,74
|Populaziun =
|Data populaziun =
|Spessezza = 11
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46.8181
|EW = 9.60651
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7063 Praden<br />7064 Tschiertschen
|Preselecziun = 081
|UST = 3932
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.kreis-churwalden.ch/Tschiertschen-Praden.78.0.html
|eLIR = 3618
}}
'''Tschiertschen-Parden''' è in'anteriura vischnanca politica [[svizra]] en il {{chantun|Grischun}}.
== Colliaziuns ==
{{Commons|Category:Tschiertschen-Praden|Tschiertschen-Praden}}
{{Plessur}}
[[Categoria:Tschiertschen-Praden| ]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]]
p15ubynv9ypq4es6uctm2vm2ukargt4
Vnà
0
10607
172560
170889
2026-05-26T08:44:51Z
Horgner
1074
172560
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Vnà
|FILEPATH_CHARTA =
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_BANDIERA =
|FILEPATH_VOPNA =
|MALETG = Vnà, Lower Engadine.jpg
|descripziun_maletg = Vnà sin la spunda sid dal [[Piz Arina]]
|CHANTUN = GR
|DISTRICT = [[Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair]]
|VISCHNANCA = [[Valsot]]
|NP =
|NS = 46/50/35.84/N
|EW = 10/21/48.20/E
|AUTEZZA = 1620
|SURFATSCHA =
|ABITANTS =
|STAN_ABITANTS =
|LINGUA =
|WEBSITE =
|E-LIR = 3020
|}}
'''Vnà''' (oriundamain ''Mna'', per tudestg antruras ''Manas'') è in vitg en [[Engiadina Bassa]] che furma politicamain ina fracziun da [[Valsot]] (fin il 2012 [[Ramosch]]). Il lieu è situà sin 1630 m s.m e dumbra 70 avdants ch'èn maioritarmain refurmads e discurran in dialect [[vallader]].
Dasper diversas sendas da viandar en la [[Val Sinestra]], a [[Zuort]], [[Samignun]] u [[Griosch]] èn oravant tut la baselgia refurmada ed il museum dal vitg degn d'ina visita. La baselgia è vegnida renovada dal 1963 al 1965 e danovamain il 2001. Il museum cuntegna passa 400 exponats dad artists e rimnaders.
== Persunalitads ==
* [[Gudench Barblan]] (1860–1916), poet ed autur da l'imni engiadinais [[Chara lingua da la mamma]]
* [[Jon Semadeni]] (1910–1981), scriptur rumantsch
== Litteratura ==
* Men Margadant: ''Cronica da Vnà.'' 2. ed. corretta. e-grafica sa, Puntraschigna 2008.
== Colliaziuns ==
{{commonscat|Vnà}}
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Valsot]]
nmmfc3ahmy7ishkivt0tmmgg9mn2jzn
Lumnezia
0
10749
172567
172175
2026-05-26T09:02:55Z
Horgner
1074
172567
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Lumnezia
|Tip = Vischnanca politica
|Vopna = CHE Lumnezia COA.svg
|Panorama = Lugnez.jpg
|Descripziun = Lumnezia sper [[Vella]]
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = Grischun
|Regiun = Surselva
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala = Romontsch
<!--- TERRITORI --->
|Charta = Karte_Gemeinde_Lumnezia 2018.png
|Autezza = 1244
|Surfatscha = 159,81
|Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3618}}
|Data populaziun = {{EWD|CH-GR}}
|Spessezza = 13
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP = 7144
|Preselecziun = 081
|UST = 3618
|Abitants = Lumnezian, Lumneziana
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.lumnezia.ch
|eLIR =
}}
'''Lumnezia''' (''Lugnez'' en [[tudestg]]<ref name="PG">http://www.pledarigrond.ch/rumantschgrischun/#searchPhrase=Lugnez</ref>) ei ina vischnaunca politica [[svizra]] en il [[chantun Grischun]]. Ella ei situada en la [[Val Lumnezia]] ed appartegnava entochen 2015 al [[Lumnezia (circul)|circul Lumnezia]] dal [[Surselva (district)|district Surselva]].
Ses abitants èn ils '''lumnezians''' e las '''lumnezianas'''<ref name="PG/>.
== Istorgia ==
La vischnaunca ei naschida il 1. da schaner 2013 tras la fusiun da las vischnauncas anteriurmain autonomas da [[Cumbel]], [[Degen]], [[Lumbrein]], [[Morissen]], [[Suraua]], [[Vignogn]], [[Vella]] e [[Vrin]]. La vischnaunca da Suraua sezza è sortida l'onn 2002 ord la fusiun da [[Camuns]], [[Surcasti]], [[Tersnaus]] ed [[Uors-Peiden]], tuts ein oz vischinadis da Lumnezia.
Il titel da lavur oriund, Val Lumnezia, ei vegnius bandunau per evitar scumbigls cun la vallada perquai che lezza cumprenda dapli vischnauncas che mo ils candidats da fusiun.
{| class="mw-collapsible mw-collapsed wikitable" style="text-align:center; width:60%"
! colspan="4" | Cronologia da fusiuns
|-
! fin il 1962
! 1963–2001
! 2002–2012
! dapi il 2013
|-
| [[Uors (Lumnezia)|Uors]] (Furth)
| rowspan="2" | [[Datoteca:Uors-Peiden wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Uors-Peiden]]
| rowspan="5" | [[Datoteca:Suraua wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Suraua]]
| rowspan="12" | [[Datoteca:CHE Lumnezia COA.svg|20px|Vopna]]<br />[[Lumnezia]]
|-
| [[Peiden]]
|-
| colspan="2" | [[Datoteca:Camuns wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Camuns]]
|-
| colspan="2" | [[Datoteca:Surcasti wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Surcasti]]
|-
| colspan="2" | [[Datoteca:Tersnaus wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Tersnaus]]
|-
| colspan="3" | [[Datoteca:Cumbel wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Cumbel]]
|-
| colspan="3" | [[Datoteca:Degen wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Degen]]
|-
| colspan="3" | [[Datoteca:Lumbrein wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Lumbrein]]
|-
| colspan="3" | [[Datoteca:Morissen wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Murissen]]
|-
| colspan="3" | [[Datoteca:Vignogn wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Vignogn]]
|-
| colspan="3" | [[Datoteca:Vella wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Vella]]
|-
| colspan="3" | [[Datoteca:Vrin wappen.svg|20px|Vopna]]<br />[[Vrin]]
|-
|}
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
* [http://www.lumnezia.ch/ Pagina-web uffiziala da la vischnanca]
* Dossier [http://www.chatta.ch/uploads/tx_icsrg/val-lumnezia.pdf Val Lumnezia] sin [http://www.chatta.ch chattà.ch]
{{Regiun Surselva}}
[[Categoria:Lumnezia| ]]
[[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]]
[[Categoria:Dossier chattà]]
<references />
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
e61zj7ij67kv1kk8een7ux89vho7pf4
Surses
0
14357
172566
172213
2026-05-26T09:02:07Z
Horgner
1074
172566
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Surses
|Tip = Vischnanca politica
|Vopna = CHE Surses COA.svg
|Panorama = Lower and upper part of Surses.jpg
|Descripziun =
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = Grischun
|Regiun = Alvra
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta = Karte Gemeinde Surses 2018.png
|Autezza =
|Surfatscha = 323.77
|Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3543}}
|Data populaziun = {{EWD|CH-GR}}
|Spessezza = 8
|Cunfina cun =
|NS = 46.597772
|EW = 9.599992
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP =
|Preselecziun =
|UST = 3543
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.surses.ch
|eLIR =
}}
'''Surses''' è ina vischnanca politica en la [[regiun Alvra]] dal [[chantun Grischun]].
== Colliaziuns ==
{{commonscat|Surses}}
== Annotaziuns ==
<references />
{{Regiun Alvra}}
[[Categoria:Surses| ]]
[[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]]
[[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
ma8f5z1kgb8jncsp8j1adsqd9n9sxel
Obersaxen Mundaun
0
14382
172565
172185
2026-05-26T09:01:48Z
Horgner
1074
172565
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Obersaxen Mundaun
|Tip = Vischnanca politica
|Vopna = CHE Obersaxen Mundaun COA.svg
|Panorama = Obersaxen westwärts.jpg
|Descripziun = Obersaxen
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = Grischun
|Regiun = Surselva
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta = Karte Gemeinde Obersaxen-Mundaun 2018.png
|Autezza =
|Surfatscha = 70,36
|Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3988}}
|Data populaziun = {{EWD|CH-GR}}
|Spessezza = 16
|Fracziuns = Affeier, Axastei, Bellaua, Canterdü, Chlinga, Chriegli, Egga, [[Flond]], Friggahüs, Giraniga, Hanschahüs, Janggahüs, Markal, [[Meierhof]], Mira, Miraniga, Misanenga, Pilavarda, Platenga, Platta, Pradamaz, Runggli, St. Josef, St. Martin, [[Surcuolm]], Tobel, Tomahüs, Tschappina, Tusa, Valata, Zarzana
|Cunfina cun =
|NS = 46.75
|EW = 9.095
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP =
|Preselecziun =
|UST = 3988
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.obersaxenmundaun.swiss
|eLIR =
}}
'''Obersaxen Mundaun''' è ina vischnanca politica svizra en il {{chantun|Grischun}}, en la [[Regiun Surselva]]. La vischnanca è naschida l'onn 2016 tras la fusiun da las vischnacas autonomas [[Mundaun]] e [[Sursaissa]] (Obersaxen). Obersaxen Mundaun sa cumpona da 31 fracziuns. Quai èn uschè bieras, perquai ch'i sa tracta per gronda part da vitgs sparpagliads da [[Gualsers]].
== Colliaziuns ==
{{Commonscat}}
{{Regiun Surselva}}
[[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]]
[[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]]
[[Categoria:Obersaxen Mundaun| ]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
mrsx2ikn53zzgb08z5y1dbibb8etp23