Wikipedia
rmwiki
https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala
MediaWiki 1.47.0-wmf.14
first-letter
Multimedia
Spezial
Discussiun
Utilisader
Utilisader discussiun
Wikipedia
Wikipedia discussiun
Datoteca
Datoteca discussiun
MediaWiki
MediaWiki discussiun
Model
Model discussiun
Agid
Agid discussiun
Categoria
Categoria discussiun
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Peru
0
2161
172873
172868
2026-08-07T15:23:41Z
~2026-43367-85
23840
172873
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
Il '''Perù''' (ufficialmein per spagnol ''República del Perú'') ei ina tiara dall'[[America dal Sid|America dil Sid]]. Sia capitala ei [[Lima]]. Sia surfatscha ei 1'285'216 km². Suenter la dumbraziun dil pievel digl onn 2025 vivevan el Perù 34'157'732 habitonts.<ref>[https://www.gob.pe/institucion/inei/noticias/1399446-inei-poblacion-del-peru-totalizo-34-millones-157-mil-732-habitantes-al-2025 INEI: población del Perú totalizó 34 millones 157 mil 732 habitantes al 2025.]</ref>
[[File:Peru Topography.png|thumb|Carta fisica dil Perù]]
Las principalas zonas dalla geografia fisica dil Perù ein la ''costa'' (la costa da l'[[Ocean pacific]]), la ''sierra'' (la muntogna dils [[Andes]]) e la ''selva'' (la bassa cun uaul dall'[[Amazonia]]). Il cuolm pli ault ei igl [[Huascarán]] cun 6'757 m.s.m.<ref>[https://repositorio.inaigem.gob.pe/items/dd7f2570-1d8f-43e3-8d0d-8ce85c697d43 Instituto Nacional de Investigación en Glaciares y Ecosistemas de Montaña: Expedición Científica Huascarán 2017.]</ref>.
== Annotaziuns ==
<references/>
[[Categoria:Peru| ]]
boi8mz9ee6vabf7ulx2ev79mml7aj6p
172874
172873
2026-08-07T15:25:12Z
~2026-43367-85
23840
172874
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
Il '''Perù''' (ufficialmein per spagnol ''República del Perú'') ei ina tiara dall'[[America dal Sid|America dil Sid]]. Sia capitala ei [[Lima]]. Sia surfatscha ei 1'285'216 km². Suenter la dumbraziun dil pievel digl onn 2025 vivevan el Perù 34'157'732 habitonts.<ref>[https://www.gob.pe/institucion/inei/noticias/1399446-inei-poblacion-del-peru-totalizo-34-millones-157-mil-732-habitantes-al-2025 INEI: población del Perú totalizó 34 millones 157 mil 732 habitantes al 2025.]</ref>
[[File:Peru Topography.png|thumb|Carta fisica dil Perù]]
Las principalas zonas dalla geografia fisica dil Perù ein la ''costa'' (la costa digl [[Ocean pacific]]), la ''sierra'' (la muntogna dils [[Andes]]) e la ''selva'' (la bassa cun uaul dall'[[Amazonia]]). Il cuolm pli ault ei igl [[Huascarán]] cun 6'757 m.s.m.<ref>[https://repositorio.inaigem.gob.pe/items/dd7f2570-1d8f-43e3-8d0d-8ce85c697d43 Instituto Nacional de Investigación en Glaciares y Ecosistemas de Montaña: Expedición Científica Huascarán 2017.]</ref>.
== Annotaziuns ==
<references/>
[[Categoria:Peru| ]]
20grbn0nqj884m2jeq7gpgxisrkvw6i
Ilanz/Glion
0
2559
172876
172806
2026-08-07T15:41:24Z
~2026-43367-85
23840
172876
wikitext
text/x-wiki
{{Sursilvan}}
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Ilanz/Glion
|Tip = Vischnaunca politica
|Auters nums =
|Vopna = CHE Ilanz-Glion COA.svg
|Bandiera =
|Panorama =
|Descripziun =
|Charta = Karte Gemeinde Ilanz Glion 2018.png
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Surselva
|Sedia =
|Titel president =
|President =
|Lingua uffiziala = [[sursilvan|romontsch sursilvan]], [[lingua tudestga|tudestg]]
|Regenza =
|Legislatur =
<!--- TERRITORI --->
|Autezza = 698
|Surfatscha = 133.48
|Populaziun = {{EWZ CH|CH-GR|3619}}
|Data populaziun = {{EWD|CH-GR}}
|Spessezza = 38
|Fracziuns = 13
|Cunfina cun =
|NS = 46/46/15.13/N
|EW = 9/13/05.14/E
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP =
|Preselecziun =
|UST = 3619
|Numer da l'auto =
|Abitants =
|Surnum =
|Lingua tradiziunala = [[romontsch]], [[lingua tudestga|tudestg]]
|Dialect = [[sursilvan|sursilvan]]
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web = www.ilanz-glion.ch
|eLIR = 1158
|LIS =
}}
'''Ilanz/Glion''' (tudestg: ''Ilanz/Glion'') ei ina vischnaunca politica el [[Chantuns da la Svizra|cantun]] [[Chantun Grischun|Grischun]] en [[Svizra]]. Ella schai sper il [[Rain|Rein anteriur]] ed appartegn alla [[Regiun Surselva]].
== Geografia ==
=== Fracziuns dalla vischnaunca ===
La vischnaunca Ilanz/Glion secumpona dallas suandontas fracziuns formadas ord las vischnauncas oriundas: [[Castrisch]], [[Duvin]], Glion, [[Ladir]], [[Luven]], [[Pigniu]], [[Pitasch]], [[Riein]], [[Rueun]], [[Ruschein]], [[Schnaus]], [[Sevgein]], [[Siat]].<ref>[https://ilanz-glion.tlex.ch/api/rm/versions/134/pdf_file Constituziun dalla vischnaunca Ilanz/Glion dils 22-09-2013 (versiun dils 01-01-2014), Art. 1.]</ref>
<!-- (tabella probablamein buc actuala)
{| class="prettytable"
|- bgcolor="#E3E3E3"
!Quartier
!Nr.
!Nr.-BFS
!NPA
|-
|Glion/Ilanz
|1
|3574001
|7130
|-
|[[Sontga Clau]]
|2
|3574002
|7130
|-
|[[Strada en Surselva|Strada]]
|3
|3574003
|7130
|}
-->
=== Il marcau da Glion ===
Il marcau da Glion ei in marcau ella Surselva. El schai gest sper il Rein anteriur. Sur il Rein Anteriur sesanfla ina punt, che vegn mintga di druvada da persunas, autos ed dalla Viafier retica. A Glion dat ei differentas stizuns, ina plazza da giug, ina scola ed aunc bia dapli caussas.
Glion ei mo in marcau pervia da ch‘ei deva pli baul ina citad veglia. Oz habiteschen entgins carstgaus en quella citad veglia. Leu dat ei era ina baselgia reformada, ed agl ur dalla citad veglia sesanfla la casa cumin. La citad veglia ha 4 portas. Oz vivan era biars carstgauns sper la citat veglia, aschia che Glion ei aunc carschiuns intec.
== Populaziun ==
=== Populaziun tenor fracziuns ===
Statistica da habitonts tenor fracziuns per ils 31 da december 2025:<ref>[https://www.ilanz-glion.ch/rm/purtret/nossa-vischnaunca/statistica-da-habitonts/statistica-da-habitonts-2025 www.ilanz-glion.ch: Statistica da habitonts]</ref>
{| class="prettytable";
| Fracziun || Diember da habitonts
|--
| Castrisch || 435
|--
| Duvin || 80
|--
| Glion || 3'065
|--
| Ladir || 96
|--
| Luven || 157
|--
| Pigniu || 20
|--
| Pitasch || 86
|--
| Riein || 66
|--
| Rueun || 439
|--
| Ruschein || 356
|--
| Schnaus || 110
|--
| Sevgein || 221
|--
| Siat || 154
|--
| total || 5'285
|}
=== Lungatgs ===
Ils lungatgs ufficials e da scola dalla vischnaunca ein il [[sursilvan|romontsch sursilvan]] ed il [[Lingua tudestga|tudestg]].<ref>[https://ilanz-glion.tlex.ch/api/rm/versions/134/pdf_file Constituziun dalla vischnaunca Ilanz/Glion dils 22-09-2013 (versiun dils 01-01-2014), Art. 7.]; [https://ilanz-glion.tlex.ch/api/rm/versions/10/pdf_file Lescha davart ils lungatgs ufficials dalla vischnaunca Ilanz/Glion dils 20-05-2015 (versiun dils 01-08-2015), Art. 1.]</ref> Las fracziuns da Castrisch, Duvin, Ladir, Luven, Pigniu, Pitasch, Riein, Rueun, Ruschein, Schnaus, Sevgein e Siat s‘audan ufficialmein tier il territori linguistic romontsch.<ref>[https://ilanz-glion.tlex.ch/api/rm/versions/10/pdf_file Lescha davart ils lungatgs ufficials dalla vischnaunca Ilanz/Glion dils 20-05-2015 (versiun dils 01-08-2015), Art. 2.]</ref>
<!-- (tabella probablamein buc actuala) -->
{| class="prettytable";
|-----
| colspan="7" align="center" bgcolor="#BFEFFF" | '''Linguas a Glion/Ilanz'''
|-----
| rowspan="2" align="center" | '''Linguas''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun digl onn 1950''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun digl onn 1990''' || colspan="2" align="center" | '''Dumbraziun digl onn 2000'''
|-----
| align="center" | '''Diember''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Diember''' || align="center" | '''Part''' || align="center" | '''Diember''' || align="center" | '''Part'''
|-----
|[[rumantsch|romontsch]] || align=right | 820 || align=right | 50 % || align=right | 912 || align=right | 40 % || align=right | 813 || align=right | 35 %
|-----
|[[lingua tudestga|tudestg]] || align=right | 738 || align=right | 45 % || align=right | 1141 || align=right | 50 % || align=right | 1184 || align=right | 51 %
|-----
|[[lingua taliana|talian]] || align=right | 82 || align=right | 5 % || align=right | 228 || align=right | 10 % || align=right | 325 || align=right | 14 %
|-----
|'''habitonts''' || align=right | 1'640 || align=right | 100 % || align=right | 2'282 || align=right | 100 % || align=right | 2'322 || align=right | 100 %
|}
== Annotaziuns ==
<references />
== Colligiaziuns ==
{{Commonscat|Ilanz/Glion}}
* [https://www.ilanz-glion.ch/rm/ La pagina dalla vischnaunca]
* [http://www.e-lir.ch/index.php?id=450&t_articles_id=1158&lemma=Glion&chavazzin=&lemma_lang=r ''Glion''] el Lexicon istoric retic
{{Regiun Surselva}}
[[Categoria:Ilanz/Glion| ]]
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Vischnancas dal chantun Grischun]]
[[Categoria:Vischnancas grischunas - per repassar]]
[[Categoria:Foppa]]
do28ustfde0ndl1jpebiylkw7vd0rkn
Neuchâtel
0
4608
172875
163692
2026-08-07T15:35:40Z
CommonsDelinker
151
Remplazzà Neuchatel_city_coat_of_arms.svg cun [[c:File:CHE_Neuchâtel_COA.svg|CHE_Neuchâtel_COA.svg]] (ordinà da [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)).
172875
wikitext
text/x-wiki
{{Lieu_svizzer
|NUM_LIEU = Neuchâtel
|FILEPATH_CHARTA = Karte Gemeinde Neuchâtel 2009.png
|PIXEL = 98px
|FILEPATH_VOPNA = CHE Neuchâtel COA.svg
|CHANTUN = Neuchâtel
|DISTRICT = Neuchâtel
|CIRCUL =
|NP = 2000
|GRAD_DA_LADEZZA = 46° 59′ 25.01″
|GRAD_DA_LUNGHEZZA = {{0}}6° 55′ 50.04″
|AUTEZZA = 430
|SURFATSCHA = 18.05
|ABITANTS = 32'148
|STAN_ABITANTS = 31. dezember 2006
|LINGUA = [[lingua franzosa|franzos]]
|WEBSITE = www.neuchatelville.ch
|}}
'''Neuchâtel''' (ina giada ''Neufchâtel'', [[lingua tudestga|tudestg]] ''Neuenburg'') è ina citad en [[Svizra]], la chapitala dal [[chantun Neuchâtel|chantun]] e dal district omonims ed ina vischnanca politica da la [[Svizra romanda]].
[[Categoria:Lieu en il chantun Neuschatel]]
[[Categoria:Vischnancas dal chantun Neuchâtel]]
2zidx5pox1afu3un4yogbpw2bli1wqw
Categoria:Mexico
14
5475
172879
136083
2026-08-07T16:12:29Z
~2026-43367-85
23840
172879
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:America dal Nord]]
[[Categoria:Stadis da l'America]]
ax52pj9onehr3cnuotn0xshql7o07vf
Categoria:Canada
14
12415
172878
151056
2026-08-07T16:10:25Z
~2026-43367-85
23840
172878
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:America dal Nord]]
[[Categoria:Stadis da l'America]]
glzfkmkes23rpklyvgby3d25phhud3g
Engiavinera veronaisa
0
12733
172877
172810
2026-08-07T16:05:52Z
~2026-43367-85
23840
172877
wikitext
text/x-wiki
{{sursilvan}}
[[File:Indovinello veronese.jpg|thumb|250px|L'Engiavera Veronesa.]]
L''''engiavinera veronesa''' (''indovinello veronese'' per [[talian]]) ei in curt text scret sin ina pergameina, datada alla fin digl 8avel tschientaner o al principi dil 9avel tschientaner. Ei setracta, ensembel cun ils ''Engiraments da Strasburg'' e la ''Sequenzia dalla Sontg'Eulalia'', dad igl emprem text enconuschent screts en ina [[linguas_romanas|lingua romana]].
== Transcripziun ed interpretaziun ==
Transcripziun diplomatica:
:''1'' ✝separebabouesalbaprataliaaraba & albouersorioteneba & negrosemen
:''2'' seminaba
:''3'' ✝gratiastibiagimusomnipotenssempiternedeus
La lingia 3 presenta ina formula canonica dalla benedicziun en [[latin]] ed appartegn buc tier l'engiavinera, pero duvrada dad investigaturs, per part per mussar il contrast, per dar support a lur hipotesas da lingua.
Interpretaziun:
:''Se pareba boves, ''
:''alba pratàlia aràba ''
:''et albo versòrio teneba,''
:''et negro sèmen seminaba''
== Muntada ni significaziun ==
Ei setracta d'in testimoni autorreferenzial: la descripziun dad igl act da scriver entras il scrivont sez. Igl ei ina engiavinera frequenta ella literatura tard-latina.
La traducziun ei la suandonta:
:''Separava bovs, ''
:''alva pradella arava ''
:''ed alv criec teneva''
:''e ners sems semnava''
La sligiaziun all'engiavinera ei la scartira. La pial bov representa la liadira da curom, la prada alva il palpiri u la pergiamina, il criec alv la plema che era da quel temps suvent d'auca (alva) ed ils sems ners ein la scartira.
== Origin ==
L'engiavinera ei vegnida cattada ella Biblioteca Capitular da [[Verona]] igl onn 1924, en in codex provenient da [[Catalugna]], quasi cun segirtad totala da [[Tarragona]],<ref>Cristina Godoy, Notes històriques sobre les oracions "Post Vicesimam" de l'Oracional de Verona [http://publicacions.iec.cat/repository/pdf/00000086%5C00000044.pdf Artichel] ("Sobre la seva procedència, geogràfica, hom ja no posa en discussió que pertanyia a la seu metropolitana de Tarragona..." Pàg. 49-50)</ref> davent da là transmess a [[Cagliari]] ed a [[Pisa]], avant che arrivar definitivamein a Verona. Divers tratgs dil dialect verones cattai en il text (sco ''versorio'' cun la muntada da ''criec'', aschi era igl imperfect indicativ en ''-eba'') permettan colligiar ch'igl autur fuva in scrivent da Verona, probablamein dalla medema Biblioteca Capitular.
== Cumpareglia era ==
*[[Emprova da plema da Würzburg]]
== Annotaziuns ==
<references/>
== Bibliografia ==
* Migliorini, B. ''Storia della lingua italiana''. Firenze, Sansoni, 1987.
* Giudice, A. and Bruni, G. ''Problemi e scrittori della lingua italiana''. Torino, Paravia 1973, vols.
* AA.VV. ''Il libro Garzanti della lingua italiana''. Milano, Garzanti, 1969.
* Cesarini-Martinelli, L. ''La filologia''. Roma, Editori Riuniti, 1984.
== Ulteriuras referenzas ==
* [http://www.fh-augsburg.de/~harsch/italica/Cronologia/secolo09/Indovinello/ind_vero.html Indovinello Veronese, Augsburg]
* [https://web.archive.org/web/20070515110454/http://www.cattedralediverona.it/Biblioteca%20Capitolare_3.html Indovinello Veronese, Verona]
[[Categoria:Temp medieval]]
[[Categoria:Romanistica]]
[[Categoria:Lingua taliana]]
[[Categoria:Documents]]
p6a9v3dj0wv7rxve9uhtuoelmpsm617