Wikipedia rmwiki https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Multimedia Spezial Discussiun Utilisader Utilisader discussiun Wikipedia Wikipedia discussiun Datoteca Datoteca discussiun MediaWiki MediaWiki discussiun Model Model discussiun Agid Agid discussiun Categoria Categoria discussiun TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion Mani Matter 0 7215 173201 166772 2026-09-04T03:08:25Z InternetArchiveBot 16747 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 173201 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:ManiMatter1970.jpg|thumb|Mani Matter sin ina fotografia dal 1970]] '''Hans-Peter ‹Mani› Matter''' (* ils 4 d’avust 1936 a [[Herzogenbuchsee]], † ils 24 da november 1972 sper [[Kilchberg]]) è stà in chantadur [[Svizra|svizzer]]. == Uffanza, studi e professiun == Mani Matter è naschì ils 4 d’avust 1936 a Herzogenbuchsee. Ses bab, Erwin Matter, era advocat; sia mamma Wilhelmina Matter-de Haan, da professiun secretaria, era d’origin ollandais. Il tat da vart dal bab era schef da manaschi tar las [[Viafiers federalas svizras]] (VFF) – quai po declerar la preschientscha da la tematica ‹viafiers› en il repertori da Matter. Mani Matter ha ina sora, Helen, ch’è dus onns pli veglia ch’el. Entaifer la famiglia vegniva dal reminent be discurrì franzos. Sia mamma numnava Hans-Peter ‹Jan› (ollandais per ‹Hans›). En bucca da sia sora è Jan daventà ‹Nani›, ed or da quai ha Hans-Peter creà ‹Mani› sco ses num dal temp da battasendas. Si’uffanza e giuventetgna ha Mani Matter passentà a [[Berna]]. El ha frequentà la scola primara Enge (1943–47), il progimnasi al Waisenhausplatz (1947–51) ed il gimnasi Kirchenfeld, nua ch’el ha fatg matura l’onn 1955. Durant ses temp gimnasial ha el scrit si’emprima chanson, ''Dr Rägewurm'', tar la melodia da la chanzun ''Ballade des dames du temps jadis'' da [[Georges Brassens]]. Suenter la mort da sia mamma ch’ha commuventà el fermamain, ha Matter survegnì dus disturbis corporals. Perquai è el vegnì declerà inabel per il servetsch militar ed ha pudì cumenzar senza deturs ses studis a l’Universitad da Berna. L’emprim ha el studegià germanistica, ma gia suenter in semester ha el midà tar la giurisprudenza. L’onn 1963 – tranter auter suenter in praticum a la dretgira ad [[Interlaken]] – ha el retschet la patenta d’advocat bernais ed il 1965 il titel da docter per la dissertaziun ''Die Legitimation der Gemeinde zur staatsrechtlichen Beschwerde''. Il 1967/68 ha Matter passenta ensemen cun sia dunna Joy ed ils trais uffants a l’University of Cambridge. Là ha el lavurà vi da si’abilitaziun ch’el ha terminà enfin sin las notas-pe. El n’ha dentant mai inoltrà ella. L’onn 1969 ha Matter surprendì la plazza sco consulent giuridic da la citad da Berna ch’era vegnida stgaffida da nov. Il 1970 ha el surpiglià en pli in’incumbensa d’instrucziun per dretg statal ed administrativ a l’Universitad da Berna. == Il chanzunier == L’onn 1960 è Matter stà d’udir l’emprima giada al radio cun sias chansons en dialect bernais. Represchentaziuns publicas ha el dà a partir da l’onn 1967, l’emprim ensemen cun ils ''Berner Troubadours''. Ses emprim program da solist ha el lantschà l’atun 1971 cun ina represchentaziun en il Kleintheater a [[Lucerna]], quai sin intimaziun d’[[Emil Steinberger]]. L’onn 1965 èn ils emprims trais texts da chanzuns dad el vegnidas publitgads en la collecziun ''Ballade, Lumpeliedli, Chansons à la Bernoise'' da la chas’editura bernaisa Benteli. L’onn 1966 è cumparida l’emprima platta cun registraziuns en il studio; sia tschintgavla ed ultima ha el sez anc cumponì or da registraziuns live.<ref>[http://hitparade.ch/artist/Mani_Matter Mani Matter] en la parada da hits svizra.</ref> Intginas da sias chanzuns èn dentant pir vegnidas publicas tras registraziuns che ses amis [[Jacob Stickelberger]] e [[Fritz Widmer]] han fatg postum sut il titel ''Dr Kolumbus'', tranter auter la ''Kriminalgschicht'' ch’els trais avevan cumponì ensemen per il nov program planisà. Ils 24 da november 1972, en viadi ad in concert a [[Rapperswil SG]], è Mani Matter collidà mortalmain cun in camiun. Sia fossa sa chatta sin il Bremgartenfriedhof en la citad da Berna. Ses relasch vegn conservà en l’[[Archiv svizzer da litteratura]] (ASL) a Berna. == Derasaziun == En Svizra tudestga tutgan las chanzuns da Mani Matter ozendi tar las chanzuns popularas che vegnan savens emprendidas en scola. Blers musicists svizzers èn sa laschads inspirar da Matter ed han producì covers da sias chanzuns, tranter auter [[Stephan Eicher]] e [[Züri West]]. Ina collecziun da versiuns da cover da differents interprets è cumparida l’onn 1992 sut il titel ''Matter Rock''. == Ovras == === Cudeschs === *''Die Legitimation der Gemeinde zur staatsrechtlichen Beschwerde'', Diss. iur., Stämpfli, Berna 1965 *''Us emene lääre Gygechaschte. Berndeutsche Chansons'', Kandelaber, Berna 1969 (diversas reediziuns en il Benziger Verlag, Turitg/Cologna; oz: Ammann, Turitg 2003) ISBN 978-3-250-10444-5 *''Warum syt dir so truurig? Berndeutsche Chansons'', editura Joy Matter, Benziger, Turitg/Cologna 1973 (nova ediziun: Ammann, Turitg 2003) ISBN 978-3-250-10445-2 *''Mani Matters Sudelhefte'', Benziger, Turitg/Köln 1973 *''Rumpelbuch'', editura Joy Matter et al., cun in ‹Kumpelwort› da Peter Lehner, Benziger, Turitg/Cologna 1976 *''Sudelhefte – Rumpelbuch'' (en in’ediziun), Ex Libris, Turitg 1978 (nova ediziun: Ammann, Turitg 2003) ISBN 978-3-250-10447-6 *''Einisch nach emne grosse Gwitter. Berndeutsche Chansons'', editura Joy Matter, Benziger, Turitg 1992 (nova ediziun: Ammann, Turitg 2003) ISBN 978-3-250-10446-9 === Discs === *''I han en Uhr erfunde. Berner Chansons von und mit Mani Matter'' (EP), Zytglogge (zyt 1), Berna 1966 *''Alls wo mir id Finger chunnt'' (EP), Zytglogge (zyt 4), Berna 1967 *''Hemmige'' (EP), Zytglogge (zyt 12), Berna 1970 *''Betrachtige über nes Sändwitsch'' (EP), Zytglogge (zyt 20), Berna 1972 *''Ir Ysebahn'' (LP), live or dal Théâtre Fauteuil a Basilea (e cun las chanzuns davart [[Bernhard Matter]] e [[Karl Tellenbach]]), Zytglogge (zyt&nbsp;21), Berna 1973 *''I han es Zündhölzli azündt'' (Platta dubla cun las chansons da las emprimas quatter plattas), Zytglogge (zyt 24), Berna 1973 == Annotaziuns == <references/> == Litteratura == *[[Franz Hohler]] (editur): ''Mani Matter. Ein Porträtband'', Benziger, Turitg/Cologna1977 (reediziun schlargiada substanzialmain: Benziger, Turitg 1992) *Christine Wirz: ''Mani Matter. Vom Värslischmid, der ein Poet war'', Stämpfli, Berna 2002, ISBN 978-3-7272-1295-6 * Stephan Hammer: ''Mani Matter und die Liedermacher. Zum Begriff des ‹Liedermachers› und zu Matters Kunst des Autoren-Liedes'', Lang, Berna 2010, ISBN 978-3-0343-0307-1 * Wilfried Meichtry, Pascale Meyer (editurs): ''Mani Matter (1936–1972). Liedermacher, Poet und Denker'', Zytglogge, Oberhofen 2011, ISBN 978-3-7296-0825-2 == Colliaziuns == *[https://web.archive.org/web/20240911104303/https://www.manimatter.ch/index.cfm?tem=2&spr=0&hpn=1&idn=999999 Pagina uffiziala] da sia famiglia *[https://web.archive.org/web/19991125100254/http://www.geocities.com/SunsetStrip/Club/6166/mm/mm.html Pagina betg uffiziala davart Mani Matter] *[https://web.archive.org/web/20060913041559/http://www.raffiniert.ch/smatter.html Pagina privata cun texts da chansons] {{DEFAULTSORT:Matter, Mani}} [[Categoria:Chantadurs]] [[Categoria:Artitgels recumandads (Musica)]] [[Categoria:Artitgels recumandads (Svizra)]] l5zi0voqzas79zhs37tdzxyh69gn0lm Modul:Arguments 828 11457 173197 142548 2026-09-03T12:55:56Z Hamish 15395 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q15379728|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 173197 Scribunto text/plain -- This module provides easy processing of arguments passed to Scribunto from -- #invoke. It is intended for use by other Lua modules, and should not be -- called from #invoke directly. local libraryUtil = require('libraryUtil') local checkType = libraryUtil.checkType local arguments = {} -- Generate four different tidyVal functions, so that we don't have to check the -- options every time we call it. local function tidyValDefault(key, val) if type(val) == 'string' then val = val:match('^%s*(.-)%s*$') if val == '' then return nil else return val end else return val end end local function tidyValTrimOnly(key, val) if type(val) == 'string' then return val:match('^%s*(.-)%s*$') else return val end end local function tidyValRemoveBlanksOnly(key, val) if type(val) == 'string' then if val:find('%S') then return val else return nil end else return val end end local function tidyValNoChange(key, val) return val end local function matchesTitle(given, title) local tp = type( given ) return (tp == 'string' or tp == 'number') and mw.title.new( given ).prefixedText == title end local translate_mt = { __index = function(t, k) return k end } function arguments.getArgs(frame, options) checkType('getArgs', 1, frame, 'table', true) checkType('getArgs', 2, options, 'table', true) frame = frame or {} options = options or {} --[[ -- Set up argument translation. --]] options.translate = options.translate or {} if getmetatable(options.translate) == nil then setmetatable(options.translate, translate_mt) end if options.backtranslate == nil then options.backtranslate = {} for k,v in pairs(options.translate) do options.backtranslate[v] = k end end if options.backtranslate and getmetatable(options.backtranslate) == nil then setmetatable(options.backtranslate, { __index = function(t, k) if options.translate[k] ~= k then return nil else return k end end }) end --[[ -- Get the argument tables. If we were passed a valid frame object, get the -- frame arguments (fargs) and the parent frame arguments (pargs), depending -- on the options set and on the parent frame's availability. If we weren't -- passed a valid frame object, we are being called from another Lua module -- or from the debug console, so assume that we were passed a table of args -- directly, and assign it to a new variable (luaArgs). --]] local fargs, pargs, luaArgs if type(frame.args) == 'table' and type(frame.getParent) == 'function' then if options.wrappers then --[[ -- The wrappers option makes Module:Arguments look up arguments in -- either the frame argument table or the parent argument table, but -- not both. This means that users can use either the #invoke syntax -- or a wrapper template without the loss of performance associated -- with looking arguments up in both the frame and the parent frame. -- Module:Arguments will look up arguments in the parent frame -- if it finds the parent frame's title in options.wrapper; -- otherwise it will look up arguments in the frame object passed -- to getArgs. --]] local parent = frame:getParent() if not parent then fargs = frame.args else local title = parent:getTitle():gsub('/sandbox$', '') local found = false if matchesTitle(options.wrappers, title) then found = true elseif type(options.wrappers) == 'table' then for _,v in pairs(options.wrappers) do if matchesTitle(v, title) then found = true break end end end -- We test for false specifically here so that nil (the default) acts like true. if found or options.frameOnly == false then pargs = parent.args end if not found or options.parentOnly == false then fargs = frame.args end end else -- options.wrapper isn't set, so check the other options. if not options.parentOnly then fargs = frame.args end if not options.frameOnly then local parent = frame:getParent() pargs = parent and parent.args or nil end end if options.parentFirst then fargs, pargs = pargs, fargs end else luaArgs = frame end -- Set the order of precedence of the argument tables. If the variables are -- nil, nothing will be added to the table, which is how we avoid clashes -- between the frame/parent args and the Lua args. local argTables = {fargs} argTables[#argTables + 1] = pargs argTables[#argTables + 1] = luaArgs --[[ -- Generate the tidyVal function. If it has been specified by the user, we -- use that; if not, we choose one of four functions depending on the -- options chosen. This is so that we don't have to call the options table -- every time the function is called. --]] local tidyVal = options.valueFunc if tidyVal then if type(tidyVal) ~= 'function' then error( "bad value assigned to option 'valueFunc'" .. '(function expected, got ' .. type(tidyVal) .. ')', 2 ) end elseif options.trim ~= false then if options.removeBlanks ~= false then tidyVal = tidyValDefault else tidyVal = tidyValTrimOnly end else if options.removeBlanks ~= false then tidyVal = tidyValRemoveBlanksOnly else tidyVal = tidyValNoChange end end --[[ -- Set up the args, metaArgs and nilArgs tables. args will be the one -- accessed from functions, and metaArgs will hold the actual arguments. Nil -- arguments are memoized in nilArgs, and the metatable connects all of them -- together. --]] local args, metaArgs, nilArgs, metatable = {}, {}, {}, {} setmetatable(args, metatable) local function mergeArgs(tables) --[[ -- Accepts multiple tables as input and merges their keys and values -- into one table. If a value is already present it is not overwritten; -- tables listed earlier have precedence. We are also memoizing nil -- values, which can be overwritten if they are 's' (soft). --]] for _, t in ipairs(tables) do for key, val in pairs(t) do if metaArgs[key] == nil and nilArgs[key] ~= 'h' then local tidiedVal = tidyVal(key, val) if tidiedVal == nil then nilArgs[key] = 's' else metaArgs[key] = tidiedVal end end end end end --[[ -- Define metatable behaviour. Arguments are memoized in the metaArgs table, -- and are only fetched from the argument tables once. Fetching arguments -- from the argument tables is the most resource-intensive step in this -- module, so we try and avoid it where possible. For this reason, nil -- arguments are also memoized, in the nilArgs table. Also, we keep a record -- in the metatable of when pairs and ipairs have been called, so we do not -- run pairs and ipairs on the argument tables more than once. We also do -- not run ipairs on fargs and pargs if pairs has already been run, as all -- the arguments will already have been copied over. --]] metatable.__index = function (t, key) --[[ -- Fetches an argument when the args table is indexed. First we check -- to see if the value is memoized, and if not we try and fetch it from -- the argument tables. When we check memoization, we need to check -- metaArgs before nilArgs, as both can be non-nil at the same time. -- If the argument is not present in metaArgs, we also check whether -- pairs has been run yet. If pairs has already been run, we return nil. -- This is because all the arguments will have already been copied into -- metaArgs by the mergeArgs function, meaning that any other arguments -- must be nil. --]] if type(key) == 'string' then key = options.translate[key] end local val = metaArgs[key] if val ~= nil then return val elseif metatable.donePairs or nilArgs[key] then return nil end for _, argTable in ipairs(argTables) do local argTableVal = tidyVal(key, argTable[key]) if argTableVal ~= nil then metaArgs[key] = argTableVal return argTableVal end end nilArgs[key] = 'h' return nil end metatable.__newindex = function (t, key, val) -- This function is called when a module tries to add a new value to the -- args table, or tries to change an existing value. if type(key) == 'string' then key = options.translate[key] end if options.readOnly then error( 'could not write to argument table key "' .. tostring(key) .. '"; the table is read-only', 2 ) elseif options.noOverwrite and args[key] ~= nil then error( 'could not write to argument table key "' .. tostring(key) .. '"; overwriting existing arguments is not permitted', 2 ) elseif val == nil then --[[ -- If the argument is to be overwritten with nil, we need to erase -- the value in metaArgs, so that __index, __pairs and __ipairs do -- not use a previous existing value, if present; and we also need -- to memoize the nil in nilArgs, so that the value isn't looked -- up in the argument tables if it is accessed again. --]] metaArgs[key] = nil nilArgs[key] = 'h' else metaArgs[key] = val end end local function translatenext(invariant) local k, v = next(invariant.t, invariant.k) invariant.k = k if k == nil then return nil elseif type(k) ~= 'string' or not options.backtranslate then return k, v else local backtranslate = options.backtranslate[k] if backtranslate == nil then -- Skip this one. This is a tail call, so this won't cause stack overflow return translatenext(invariant) else return backtranslate, v end end end metatable.__pairs = function () -- Called when pairs is run on the args table. if not metatable.donePairs then mergeArgs(argTables) metatable.donePairs = true end return translatenext, { t = metaArgs } end local function inext(t, i) -- This uses our __index metamethod local v = t[i + 1] if v ~= nil then return i + 1, v end end metatable.__ipairs = function (t) -- Called when ipairs is run on the args table. return inext, t, 0 end return args end return arguments 5qx9tzlul9ser30uxj9nbasjt92cevn Implant da biogas 0 11916 173200 172677 2026-09-04T02:05:34Z InternetArchiveBot 16747 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 173200 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Haase_anaerobic_digester.JPG|thumb|right|240px|Implant da biogas a Neumünster (Germania)]] [[Datoteca:2012-05-13_Nordsee-Luftbilder_DSCF8567.jpg|thumb|right|240px|Survista d’in implant da biogas a vista d’utschè]] In '''implant da biogas''' serva a la producziun da [[biogas]] tras fermentaziun da [[biomassa]]. En indrizs agriculs vegnan per ordinari duvrads excrements animalics (puschina, grascha) e plantas d’energia sco substrat; indrizs betg agriculs fan diever da vanzadiras da cuschina. Il gas che resulta vegn il pli savens duvrà directamain al lieu, en ina [[centrala termoelectrica sin distanza]], per producir [[electricitad]] ed [[energia termica]]. La materia organica che resta enavos sco product lateral dal process da fermentaziun po vegnir duvrada sco ladim. == Princip d’in implant da biogas == [[Datoteca:Biogas_System.jpg|thumb|right|280px|Visualisaziun schematica]] En in implant da biogas vegn il substrat decumponì en sias substanzas microbicas a moda [[anerobica]] (pia senza [[oxigen]]). Quest process sa lascha applitgar tar biomassa ch’è levamain decumponibla sco puschina, plantas d’energia (surtut silascha da tirc, granezza e pastg), products secundars da l’agricultura e rumens biologics (dad iert e cuschina). Strom e lain, che cuntegnan surtut cellulosa e lignocellulosa, na sa decumponan però be malamain u insumma betg sut cundiziuns anerobicas e na vegnan perquai betg duvrads. Differentas sorts da [[microorganissems]] fan diever da la cumposiziun cumplexa da la biomassa (surtut [[idrats carbonics]], [[grass]] e [[proteins]]) sco furnitur da substanzas nutritivas e d’energia. Cuntrari a la decumposiziun [[aeroba]] (p.ex. en furma dal cumpostar) pon ils organissems però trair a niz en il cas da la fermentaziun aneroba be ina pitschna part da l’energia ch’è cuntegnida. L’energia che na po betg vegnir utilisada a moda anerobica sa chatta en il ‹product da rument› [[metan]]. Quai ha per consequenza ch’ils microorganissems ston elavurar relativamain grondas quantitads da substrat per pudair cuvrir lur basegn d’energia. Ils dus products principals che resultan da la decumposiziun anerobica èn il [[metan]] (CH<sub>4</sub>) ch’è ritg d’energia ed il [[dioxid carbonic]] (CO<sub>2</sub>). Damai che omadus cumparan en furma da gas, sa spartan els dal substrat da fermentaziun e furman las cumponentas principalas dal biogas. Il CO<sub>2</sub> na sa lascha betg oxidar vinavant, po però vegnir brischà ensemen cun il CH<sub>4</sub> en la centrala termoelectrica. == Substrats per la producziun da biogas == La materia prima che vegn duvrada per producir biogas vegn per ordinari numnada substrat. Teoreticamain è adattada per quest intent mintga furma da biomassa che po vegnir decumponida bain sut cundiziuns anerobicas ([[fermentaziun]]). Tut tenor la cumposiziun chemica (idrats carbonics, grass, proteins e.a.) resulta per mintga massa in different quantum da biogas cun ina cumpart da metan che variescha medemamain. En la pratica decidan ultra da quai ils custs da cumpra resp. da cultivaziun sco er las indemnisaziuns statalas (a basa da la legislaziun davart las energias regenerablas) davart il substrat che vegn effectivamain duvrà. === Decumposiziun dal substrat === [[Datoteca:ENRW_Biogasanlage_2.jpg|thumb|200px|Alimentaziun d’in implant da biogas]] Ina part dal substrat serva als microorganissems sco substanza alimentara per sviluppar massa cellulara en rom da la divisiun da la cella ([[anabolissem]]). L’energia ch’è necessaria en rom da quest process vegn gudagnada tras la fermentaziun dal substrat. En cumparegliaziun cun la respiraziun aeroba è la cumpart d’energia che po vegnir gudagnada relativamain pitschna; perquai dovri in grond quantum da materia prima per mintga cumpart da materia cellulara che vegn producida. Ord vista dal producent da biogas è quai tuttavia giavischà: in bun substrat è quel, dal qual ina gronda part da la substanza sitga vegn transfurmada en gas che sa lascha explotar energeticamain. Enavos resta ina maschaida bletscha, l’uschenumnada restanza da fermentaziun, che consista dal material organic che sa lascha strusch decumponer sut cundiziuns anerobicas sco er da sablun u autras materias mineralas. Quel vegn normalmain duvrà en l’agricultura sco ladim, damai ch’el cumpiglia anc tut ils oligoelements dal substrat, quasi tut il [[nitrogen]] e [[fosfor]] e – tut tenor la metoda che vegn applitgada en l’implant da biogas – er bunamain tut il [[zulper]]. == Process microbics == La decumposiziun aneroba da biomassa furma la basa per la furmaziun da gas da marschira sco gas da deponias, gas da sereneras, gas da palids u biogas. A quest process èn participadas bleras differentas spezias da microorganissems. Lur cumposiziun dependa dal substrat, da la [[valur pH]], da la temperatura e dal decurs da la fermentaziun. Las capacitads da metabolissem da quests microorganissems èn ordvart vastas e multifaras; perquai pon vegnir decumponidas quasi tut las materias organicas. Sulettamain elements fibrus da la cellulosa sco er cumparts lainusas da la lignocellulosa sa laschan be decumponer vess a basa d’encims. Per ch’i possia sa furmar metan, è plinavant necessaria ina cumpart d’aua suffizientamain auta en il substrat da fermentaziun. Il process da decumposiziun vegn descrit en quatter fasas che sa cumponan mintgina da process biochemics specifics. En la gronda part dals implants vegn permanentamain manà natiers substrat, uschia che las quatter fasas han lieu parallelamain. === Emprima fasa: idrolisa === Ils microorganissems n’èn betg abels da recepir macromoleculs polimers (p.ex. [[idrats carbonics]] u [[proteins]]) directamain en la cella. Perquai vegnan l’emprim secretads diversas sorts dad exoencims sco amilasen, proteasen u lipasen. Quels idroliseschan ils macromoleculs en lur oligomers e monomers dissolvabels. Idrats carbonics sco amets u semicellulosa vegnan uschia decumponids en oligo- e monosaccarids. Proteins vegnan reducids a peptids ed acids aminus. Er [[grass]] pon vegnir idrolisads en lur cumponentas sco per exempel en acids da grass e glicerin. === Segunda fasa: acidogenesa u fasa d’acidificaziun === Ils products da l’idrolisa vegnan metabolisads tras microorganissems che furman acids. Ils products da questa acidogenesa èn acids da grass inferiurs sco er auters acids da carbon (acid da valerian, acid da paintg, acid da propion), en pli alcohols sco [[etanol]] e sco product da decumposiziun dals proteins [[idrogen sulfuric]] (popular: gas marsch) ed [[amoniac]]. Ultra da quai sa sviluppan acetat, idrogen e dioxid carbonic che furman ils products da partenza per la furmaziun da metan. === Terza fasa: acetogenesa u fasa da la furmaziun d’aschieu === Durant l’acetogenesa vegnan ils acids da grass e da carbon inferiurs sco er ils alcohols inferiurs transfurmads tras microorganissems acetogens en [[acid d’aschieu]] (acetat). === Quarta fasa: metanogenesa u fasa da la furmaziun da metan === En il decurs da la davosa fasa, che succeda exclusivamain a moda aneroba, vegn l’acid d’aschieu transfurmà en [[metan]]; quai succeda tras agents acetoclastics sco mussà en l’equaziun 1. Radund 30&nbsp;% dal metan sa furma tenor l’equaziun 2 or d’idrogen e CO<sub>2</sub>, ils products bruts da l’acetogenesa. Cun emplenir dal tuttafatg l’implant resp. reducir il temp da giaschair ed augmentar la temperatura succeda quest process – auter che quai ch’ins pensava pli baud – surtut sur la via da reacziun idrogenotrofa (vul dir che utilisescha idrogen). Acetat na vegn pia en emprima lingia betg schlià directamain en dioxid carbonic e metan (via da reacziun acetoclastica, vul dir che divida acid d’aschieu), mabain transfurmà en in emprim pass en idrogen e dioxid carbonic (oxidaziun d’acetat sintropa); en in segund pass vegnan quests elements alura transfurmads en biogas cun agid da la metanogenesa idrogenotropa. La furmaziun da metan sur la divisiun d’acid d’aschieu succeda en quantitads pli grondas be sche l’implant na vegn betg surchargia resp. sch’il giaschom vegn laschà ditg per terra e na cuntegna betg autas concentraziuns d’acid d’aschieu. [[Datoteca:Anaerobic_digestate.JPG|thumb|190px|Las restanzas dal process da fermentaziun pon vegnir duvradas sco ladim]] La metanogenesa è in process (exoterm) che furnescha energia (-ΔG°´: energia da reacziun che vegn libra); el pussibilitescha uschia las reacziuns da l’acetogenesa e da l’oxidaziun d’acetat sintropa ch’èn dependentas d’energia (+ΔG°´: reacziun che consumescha energia). (1) Divisiun d’acid d’aschieu (via da reacziun acetoclastica): CH<sub>3</sub>COO- + H+ → CH<sub>4</sub> + CO<sub>2</sub> (ΔG°´ = -35,9&nbsp;kJ/mol) (2) Utilisaziun d’idrogen (via da reacziun idrogenotrofa): CO<sub>2</sub> + 4 H<sub>2</sub> → CH<sub>4</sub> + 2 H<sub>2</sub>O (ΔG°´ = -131,0&nbsp;kJ/mol) Las quatter fasas na sa laschan betg sparter strictamain ina da l’autra; per exempel producescha gia l’acidogenesa acid d’aschieu, idrogen e metan. La metanogenesa percunter pretenda abilitads da metabolissem ch’èn da chattar be tar ils metanogens. Quests microorganissems fan part da las gruppa da las archaeas (classas Methanobacteria, Methanococci e Methanomicrobia) ed èn be parentadas a l’ur cun las [[bacterias]] che realiseschan ils ulteriurs pass da decumposiziun. == Manaschi da l’implant == Davart la moda da collavuraziun tranter ils singuls microorganissems san ins be pauc. Perquai èsi grev da reglar a moda optimala ils singuls parameters (cumposiziun e quantitad dal substrat, temperatura, regulaziun da l’indriz da truschar e.a.). La gronda part da questas decisiuns sa basan sin experientschas. En rom da projects da perscrutaziun emprov’ins da chattar caracteristicas da las populaziuns resp. communitads microbiologicas per chapir meglier ils connex. Per ch’il process da decumposiziun en il cas da la fermentaziun bletscha restia constantamain en funcziun, è necessaria ina temperatura mesofila da 30 fin 35&nbsp;°C.<ref>Cf. [http://www.mr-wetterau.de/de/grundlagenbiogas.htm infurmaziuns da basa davart il biogas].</ref> Per pudair mantegnair quella vegn duvrada ina cumpart signifitganta da la chalur persa che resulta en l’implant or da la producziun d’electricitad; quai vala surtut sche la concentraziun dal substrat è plitost bassa. Implants cun fermentaziun sitga basegnan percunter ina cumpart bler pli pitschna da la chalur che vegn producida. Per in manaschi efficazi ed economic da l’implant èsi impurtant da pudair trair a niz uschè bain sco pussaivel la chalur persa (stgaudament da l’edifizi, sistem da sientar furment e.a.). En la pratica vegnan applitgads concepts d’implants che sa differenzieschan vaira ferm in da l’auter. La cumponenta decisiva a favur u disfavur d’in concept u l’auter furma la cumposiziun dal substrat. Relevantas èn percunter er cundiziuns generalas sco la legislaziun davart energias regenerablas (che decida davart las tariffas d’indemnisaziun per l’electricitad che vegn producida). Tar la planisaziun d’in implant èn er da resguardar prescripziuns davart l’igiena e la limitaziun d’emissiuns. === Fermentaziun bletscha e sitga === [[Datoteca:Agritechnica_2011-by-RaBoe-59.jpg|thumb|140px|Indriz da truschar (fermentaziun bletscha)]] Ina differenza centrala entaifer ils differents tips d’implants furma la fermentaziun bletscha u sitga. Tar la fermentaziun bletscha procura in’auta cumpart d’aua ch’il substrat da fermentaziun sa lascha truschar bain; durant la fermentaziun vegn ella truschada permanentamain. La fermentaziun sitga (u er fermentaziun a basa da substanzas insolublas) vegn fatga cun biomassa che sa lascha plunar. Tar questa varianta na fan ins betg vegnir liquida la massa da fermentaziun e na la maschaida er betg. Tge metoda che vegn applitgada dependa er qua en emprima lingia da la cumposiziun dal substrat. Per trair a niz puschina vegn be en dumonda la fermentaziun liquida. Biomassa ch’è ritga da structura blochescha percunter savens l’indriz da truschar; perquai sto quella vegnir manizzada bain ed enritgida cun liquid en cas da fermentaziun bletscha. La gronda part dals implants vegn endrizzada sin manaschis purils che cumpiglian tant l’allevament da muvel sco er plantas d’energia; els funcziuneschan perquai savens a basa da la fermentaziun bletscha. Per la fermentaziun sitga vegn en dumonda biomassa che deriva da ierts e da la cultivaziun da curtins sco er da pastg e fain. La fermentaziun sitga cumplettescha u remplazza savens il cumpostar. Il term ‹fermentaziun sitga› maina però in pau en er, damai ch’ils microorganissems basegnan er en quest cas in medium liquid per pudair surviver e per il metabolissem. A partir dal 2004 è vegnì pajà en tschertas regiuns in bonus da tecnologia per implants a basa da fermentaziun sitga; dapi il 2009 è quest sustegn supplementar vegnì stritgà, damai che era questa tecnologia vala uss sco etablida. === Fermentaziun cuntinuanta e tenor il princip da Batch === La gronda part dals implants enconuscha ina fermentaziun cuntinuanta. Quai vul dir ch’i vegn agiuntà al process en intervals regulars, per ordinari pliras giadas a di, substrat e retratg biogas sco er restanza da fermentaziun. D’avantatg tar quest sistem è ch’el sa lascha automatisar bain e che la producziun da gas succeda a moda relativamain regulara, uschia che las cumponentas successivas sco il nettegiament dal gas, l’implant da stgaudament modular ed il tractament dal gas lavuran medemamain cuntinuadamain. Sper la fermentaziun bletscha pussibilitescha er la fermentaziun sitga in manaschi cuntinuant. Sche la cumpart da massa sitga è però fitg auta u il substrat fitg fibrus, per exempel tar rument da cuschina u tar rument verd, vegn applitgada la fermentaziun tenor il princip da Batch. Quai vul dir che la producziun da biogas vegn terminada tar mintga chargia; alura vegn il fermenter svidà ed emplenì cun la proxima chargia. Cun colliar entaifer in implant plirs fermenters che vegnan chargiads en etappas, sa lascha er realisar en il cas da la fermentaziun sitga ina producziun da gas quasi cuntinuanta. === Implants d’in e da plirs stgalims === Ils singuls pass da la decumposiziun microbica han mintgin sias cundiziuns da basa optimalas. L’idrolisa funcziunescha il meglier cun ina valur pH bassa, levamain ascha; blers implants enconuschan perquai in stgalim d’idrolisa al qual suonda lura il stgalim da metan. La metanogenesa sa sviluppa il meglier en in milieu levamain alcalic. Savens vegnan però er colliads parallelamain plirs fermenters senza sparter quels en singuls stgalims da reducziun. A la fin da la chadaina da producziun da gas possedan ils blers implants anc in uschenumnà recipient da magazin; quel è serrà ermeticamain e procura per ina fermentaziun finala. == Utilisaziun dals products == === Biogas === [[Datoteca:MBT_anaerobicdigesters.jpg|thumb|230px|Implant da biogas da dimensiuns industrialas (Tel Aviv, Israel)]] Per gronda part vegn il biogas duvrà directamain al lieu per producir [[electricitad]] ed [[energia termica]]; magari vegn il biogas er raffinà a [[biometan]]. En cas da l’utilisaziun directa vegn il gas sientà e desulfurà; alura vegn fatg ir cun il gas in motor da biogas ch’è collià cun in [[generatur]]. L’electricitad che vegn producida en questa moda vegn manada en la rait. La chalur ch’è cuntegnida en las svapurs ed en l’aua da sfradentar dal motor vegn retegnida en in stgamiader da chalur. Ina part da questa chalur vegn duvrada per stgaudar il fermentar, damai ch’ils microorganissems che reduceschan la biomassa sa sviluppan il meglier tar temperaturas da 30–37&nbsp;°C (mesofil) u 50–60&nbsp;°C (termofil). Chalur dal motor restanta po vegnir duvrada per stgaudar l’edifizi, per sientar la racolta (granezza) u per il manaschi d’implants d’aquacultura. Il pli effizient lavura l’implant sch’igl è pussaivel da trair a niz la chalur supplementara durant l’entir onn u sche quella po vegnir vendida. === Biometan === En il fratemp han ins sviluppà divers projects d’implants da preparaziun en ils quals il biogas vegn nettegia fin ch’el ha cuntanschì la qualitad da gas natiral e po vegnir furnì sco biometan a la rait da gas natiral. Quai pussibilitescha da meglierar il grad da rentabilitad d’implants da biogas senza sistem da retegnair la chalur persa. Il gas natiral biologic po per exempel vegnir transfurmà en electricitad en implants da stgaudament che vegnan erigids directamain sper edifizis che retiran cuntinuadamain chalur, sco per exempel bogns cuverts. Quai garantescha che la chalur persa po vegnir utilisada quasi cumplettamain. Biogas raffinà sa lascha però er utilisar per vehichels che funcziunan cun gas natiral. La tecnica per transfurmar biogas en biometan è però vaira chara, uschia che quella vegn applitgada be tar gronds implants (a partir da 1,5&nbsp;MWel). === Restanza da fermentaziun === Las restanzas da la fermentaziun che derivan d’implants da biogas vegnan reutilisadas per ina fitg gronda part en l’agricultura sco ladim. Ellas èn chemicamain bundant main agressivas envers las plantas che puschina criva, la disponibilitad da nitrogen è pli auta e l’odur main intensiva. La restanza da la fermentaziun bletscha è ina substanza sumeglianta a la puschina. Tar la fermentaziun sitga na resulta nagin cumpost, mabain ina restanza plunabla che vegn medemamain duvrada sco ladim; la quantitad correspunda pli u main a la mesadad dal substrat da partenza. Tras in tractament posteriur aerob sa lascha la quantitad anc reducir supplementarmain. Ultra da quai gida quest tractament a minimar il dumber da scherms patogens e da reducir la contaminaziun tras colliaziuns d’idrogen sulfuric (gas marsch). Medemamain èsi pussaivel da brischar las restanzas per reducir il volumen e/u gudagnar energia. == Svilup dals implants da biogas == [[Datoteca:Alessandro_Volta.jpeg|thumb|160px|Il fisicher talian Alessandro Volta (1745–1827)]] L’inventader da la battaria [[Alessandro Volta]] è stà in dals emprims ch’han intercurì il biogas. Gia il 1789 ha el tschiffà in gas inflammabel che derivava dal sediment dal [[Lago di Como]]. Blers enconuschents sciencists sco [[Faraday]] (ch’ha identifitgà il gas sco idrocarbon), [[Davy]] e [[Dalton]] han cundividì ils experiments da Volta. Avogadro ha scuvert la furmla chemica dal metan (CH<sub>4</sub>). Quest gas ch’era simpel d’obtegnair vegniva duvrà en il 19avel tschientaner fitg savens en l’instrucziun da fisica e da chemia a chaschun da prelecziuns experimentalas. Vers la fin dal 19avel tschientaner han ins scuvert che aua persa po vegnir serenada cun agid da la fermentaziun anaeroba. A partir dal 1906 han ins sviluppà en la regiun da la [[Ruhr]] sereneras cun fermenters stgaudads. La finamira n’era betg quella da gudagnar biogas, mabain da reducir la quantitad da rument. Pir a partir dal 1922 han ins cumenzà a rimnar il biogas e d’al furnir a la rait da gas da la citad. Intginas sereneras gudagnavan tras quai avunda per curclar lur custs da manaschi. Enfin il 1937 avevan intginas citads tudestgas adattà lur effectiv da vehichels uschia che quels pudevan vegnir mess en moviment cun biogas. Il transport da rument da la citad da [[Turitg]] ha schizunt fatg diever fin il 1973 da questa tecnologia. Emprimas emprovas da gudagnar il biogas betg be or da las auas persas èn vegnidas fatgas vers la fin dals onns 1930 e lura puspè en il decurs dals onns 1950. Ins ha sviluppà radund 50 implants a basa da grascha e pli tard da puschina; damai ch’il petroli daventava adina pli bunmartgà, han ins però puspè chalà cun questas emprovas. La crisa d’energia dal 1973 ha bain puspè rendì pli attractiva la tecnica da biogas; damai ch’ils pretschs dal petroli èn puspè tschessads, è l’ulteriur svilup però vegnì franà. Per ils pajais fitg sviluppads pon ins constatar en general che la derasaziun economica da la producziun da biogas dependa surtut da la politica d’energia mundiala (p.ex. surproducziun dad ieli ils onns 1955–1972 e crisa d’ieli 1972–73) sco er da la legislaziun naziunala (leschas areguard energia regenerabla). Pajais ch’elavuran grondas quantitads da ruments agriculs e da puschina èn ils [[Pajais Bass]], la [[Svizra]] e la [[Svezia]]; qua han ins rimnà en ils ultims onns la pli gronda experientscha areguard la producziun da biogas. Cuntrari ad auters pajais sco p.ex. la [[Germania]] nua ch’èn surtut en diever implants cumbinads che produceschan electricitad ed energia da chalur, vegn il biogas elavurà qua surtut a biometan. En ils Pajais Bass e la Svizra vegn quel manà en la rait da gas natiral; en Svezia vegn el surtut duvrà sco carburant d’autos. Cumbain ch’implants da biogas èn vegnids percepids en la schientscha da la populaziun europeica pir vers la fin dal 20avel tschientaner, è il biogas gia vegnì duvrà en l’India la fin dal 19avel tschientaner per il provediment d’energia. Dapi lura èn cuntinuadamain en diever implants da biogas pitschens per il provediment d’energia privat; quai surtut en pajais asiatics sco l’[[India]], la [[Corea dal Sid]], il [[Taiwan]] u la [[Malaisia]], ma er en l’[[Africa]] (p.ex. [[Botswana]]). Il pli aut dumber da tals implants da chasada enconuscha la China (radund 40 milliuns). La finamira è en quests cas be darar la producziun d’electricitad; per regla vegnan grascha ed excrements duvrads per producir energia da stgaudar e da cuschinar. En il center stat pia l’augment da la qualitad da viver dals abitants al lieu (savens en la periferia che n’è uschiglio betg liada al provediment d’energia). Questa sort d’energia vala er sco impurtant factur cunter runcadas excessivas. == Situaziun legala en Svizra == [[Datoteca:Biogas-Linienbus.jpg|thumb|200px|Bus da lingia che funcziunescha cun biogas (citad da Berna)]] La legislaziun svizra enconuscha ina tariffa da furniziun per energias regenerablas che enserra er il biogas. Sper in pretsch da cumpra fix exista er in uschenumnà bonus d’agricultura; quel retiran implants ch’elavuran substrats che derivan per almain 80&nbsp;% da bains purils. Quest model da promoziun duai garantir in svilup durabel en il sectur da l’energia regenerabla; ils implants da biogas a basa da puschina èn numnadamain sa mussads sco ils pli persistents. Il sistem svizzer tegna er quint dal fatg ch’i na stattan betg a disposiziun en il pajais surfatschas per plantar materias primas che creschan suenter. Damai che rument verd sa lascha be agiuntar en pitschna dimensiun ad implants a basa da puschina, han firmas da biogas sviluppà novs models d’implants.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304070429/http://www.renergon.ch/media/Biogas-Renergon-Thurgauer-Zeitung-13_9_12.pdf Cf. ''Neuer Schub für die Biogasbranche'', en: ''Thurgauer Zeitung'' dals 13 da settember 2012] (PDF; 263&nbsp;kB).</ref> Quels èn concepids d’ina vart per raffinar puschina a gas natiral d’auta qualitad; da l’autra vart porschan els la pussaivladad da duvrar grascha, vanzadiras da spaisas e rument verd da l’entira vischnanca senza stuair transportar quests substrats sur lungas distanzas.<ref>[https://web.archive.org/web/20150924085959/http://www.renergon.ch/media/BiogasJournal-4_2013.pdf ''Bioabfälle bieten noch Potential für Biogas'', en: ''Biogas Journal'', 4/2013] (PDF; 1,6&nbsp;MB).</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150924090003/http://www.renergon.ch/media/biogas_journal.pdf ''Energieresource kommunale Bioabfälle''] (PDF; 989&nbsp;kB).</ref> == Segirezza == En implants da biogas vegnan elavuradas grondas quantitads da gas inflammabels. Perquai è la segirezza da manaschi da grond’impurtanza. Sche las apparaturas na vegnan betg manipuladas correctamain u sch’igl èn avant maun sbagls da construcziun u donns da material, alura exista in privel d’explosiun. Cun quai pon esser colliads donns vi da l’ambient (substrat u restanza da fermentaziun che contaminescha las auas); en singuls cas èn er gia sortids gas nuschaivels (idrogen sulfuric) en quantitads ch’han chaschunà pliras unfrendas.<ref>[http://www.nwzonline.de/index_regionalausgaben_artikel.php?id=1789187 NWZ online: ''Biogas erhitzt die Gemüter'', 24 da settember 2008].</ref> == Valitaziun == Implants da biogas furman – sper la [[forza idraulica]], [[implants solars]], [[ovras termoelectricas]] a biomassa ed [[implants eroelectrics]] (rodas da vent) – impurtants producents d’electricitad e da chalur or d’[[energias regenerablas]]. Tut tenor il substrat che vegn duvrà ed il tip da construcziun han implants da biogas differents avantatgs e dischavantatgs: === Avantatgs === * I sa tracta d’ina funtauna d’energia regenerativa (materia prima che crescha suenter e ch’è disponibla al lieu) che gida a spargnar funtaunas d’energia fossilas. * I pon vegnir tratgas a niz plantas e parts da plantas che restan uschiglio nunduvradas; il medem vala er per lavadiras e rument verd. * En cumparegliaziun cun autras bioenergias (biodiesel, Biomass-to-Liquid) po vegnir producida dapli energia sin la medema surfatscha. * L’emissiun da CO<sub>2</sub> è quasi neutrala; igl è però necessari d’er resguardar las lavurs da cultivaziun e da racolta sco er l’engraschament. * Cun agid da biogas po vegnir producida electricitad decentrala, quai che reducescha il traject da transport fin al consument final. [[Datoteca:33.Naivasha_Biogas_cooking_(4426405499).jpg|thumb|190px|Platta da cuschinar a basa da biogas (Kenya)]] * La producziun d’energia succeda cuntinuadamain; alternativamain fissi però er pussaivel da producir energia per il consum maximal e da cumplettar uschia auters implants d’energia alternativa ch’èn dependents da l’aura (rodas da vent, implants da solar). * La qualitad dal ladim che vegn gudagnà da la restanza da fermentaziun è superiura a quella da la puschina (effect corrosiv pli bass, las substanzas alimentaras stattan a disposiziun a la planta a moda pli directa); il ladim che vegn gudagnà da l’ulteriur substrat gida er a reducir il diever da ladim artifizial. * La fermentaziun da la puschina evitescha ch’i sa furmian emissiuns da metan e da spizza sco che quai è uschiglio il cas. * Il biogas po vegnir duvrà en fitg differenta moda: per la producziun d’electricitad, da chalira ed en furma da metan raffinà sco carburant per autos che vegnan adattads correspundentamain. * Biogas raffinà po vegnir manà en furma da biometan en la rait da gas natiral e schizunt remplazzar quel (quai che minimescha las emissiuns da gas cun effect da serra). * Entaifer in manaschi puril po la producziun da biogas vegnir resguardà sco ina pussaivladad da creaziun da valur resp. sco alternativa per crear novas entradas en il territori agricul e rural. === Dischavantatgs === * Sch’il biogas vegn gudagnà tras ina cultivaziun agricula intensiva, po quai avair influenzas negativas sin l’ambient (sminuziun da la biodiversitad).<ref>''Spiegel online'' dals 11 da december 2010: [http://www.spiegel.de/politik/deutschland/0,1518,734144,00.html ''Bundesländer kritisieren teuren Biogasboom''].</ref> * I pon resultar situaziuns da concurrenza tranter surfatschas che vegnan cultivadas per la producziun da nutriment, da pavel e da plantas d’energia.<ref>''Spiegel online'' dals 11 da december 2010, cf. survart.</ref> Surtut en pajais da svilup ston vegnir consideradas las consequenzas ch’implants da biogas pon avair sin il provediment cun mangiativas.<ref>[https://web.archive.org/web/20140915230907/http://clubofrome.de/sup2011/dl-08-moeller.pdf ''Ernährung weltweit: verantwortlich – nachhaltig – sicher!''], Uwe Möller, Club of Rome (resumaziun).</ref> * Il pretsch da la fittanza da surfatschas agriculas crescha cleramain; quai munta d’ina vart in aut factur da custs per ils purs e maina a mesa vista ad in augment dals pretschs d’aliments.<ref>''Spiegel online'' dals 11 da december 2010, cf. survart.</ref> * Metan ha in effect da serra ch’è 25 giadas pli aut che quel da dioxid carbonic. Perquai ston vegnir evitadas tuttas emissiuns da metan or d’implants da biogas.<ref>[http://www.lfl.bayern.de/publikationen/daten/informationen/p_27453.pdf ''Klimabilanz von Biogasstrom''], infurmaziuns da la ''Bayerische Landesanstalt für Landwirtschaft'' (LfL), avust 2007, pdf.</ref> * Durant ils mais d’enviern na dastga vegnir manà nagina puschina e nagina restanza da fermentaziun sin ils prads. I ston perquai star a disposiziun capacitads da magasinar correspundentas ch’èn colliadas cun custs d’investiziun (per ordinari vegnan quellas gia stgaffidas a chaschun da l’erecziun da l’implant). == Annotaziuns == <references/> == Litteratura == * Fachagentur Nachwachsende Rohstoffe e.V. (FNR): ''Handreichung Biogasgewinnung und -nutzung'', 4. ed. 2009. ISBN 3-00-014333-5 ([https://web.archive.org/web/20130512221207/http://www.msr.uni-bremen.de/werner/rw/Hintergrund/handreichung_biogas.pdf pdf]). * Fachagentur Nachwachsende Rohstoffe e.V. (FNR): ''Biogas-Messprogramm II - 61 Biogasanlagen im Vergleich,'' 1. ed. 2010, ISBN 978-3-9803927-8-5, ([http://www.bio-energie.de/index.php?id=1205&idtitel=385&idkat=1700]). * Bayerisches Staatsministerium für Umwelt, Gesundheit und Verbraucherschutz (StMUGV): ''Biogas Handbuch Bayern'', Minca 2004, [http://www.bestellen.bayern.de/application/stmugv_app000006?SID=1040572111&ACTIONxSESSxSHOWPIC(BILDxKEY:stmugv_abfall_00013,BILDxCLASS:Artikel,BILDxTYPE:PDF)=X versiun curta] / [https://web.archive.org/web/20090505131852/http://www.lfu.bayern.de/abfall/fachinformationen/biogashandbuch/index.htm versiun extendida] * B. Eder, H. Schulz: ''Biogas Praxis. Grundlagen, Planung, Anlagebau, Beispiele und Wirtschaftlichkeit von Biogasanlagen'', Ökobuch Verlag Staufen 2006, 3. ed, ISBN 978-3-936896-13-8 * M. Madigan, J. Martinko, J. Parker: '' Brock - Mikrobiologie'', Spektrum Akademischer Verlag Heidelberg, Berlin 2001, ISBN 978-3-8274-0566-1 * Bundesverband der landwirtschaftlichen Berufsgenossenschaften (ed.): ''Sicherheitsregeln für Biogasanlagen,'' sut http://www.lsv.de/fob/66dokumente/info0095.pdf * Aid-Infodienst: ''Broschüre Biogasanlagen in der Landwirtschaft,'' 5. ed. 2009, ISBN 978-3-8308-0856-5 * Kuratorium für Technik und Bauwesen in der Landwirtschaft e.V. (KTBL): ''Faustzahlen Biogas,'' 2. ed. 2009, ISBN 978-3-941583-28-3 == Colliaziuns == {{Commonscat|Biogas plants|Implant da biogas}} * [http://www.youtube.com/watch?v=sfpOJwT5Clc Video: process da fermentaziun (a basa da substanzas insolublas)] * [https://web.archive.org/web/20150924110957/http://www.strom-online.ch/vergaerungsanlage_interaktiv.html Visualisaziun d’in implant da biogas] * [http://www.biogas.org/ Pagina d’internet dal ''Fachverband Biogas e.V. ''] * [https://web.archive.org/web/20120715134440/http://www.bioenergiedorf.info/ Funcziun d’in implant da biogas] * [http://www.biomasse-freiberg.de/html/anlagen.html Exempels per l’applicaziun d’implants da biogas en l’agricultura ed indicaturs-clav da lur prestaziun] * [http://www.biogas-netzeinspeisung.at/ Alimentaziun da la rait electrica a basa da biogas] * [https://web.archive.org/web/20151101181659/http://www.aid.de/landwirtschaft/biogas.php Infurmaziuns davart il biogas tar ''Aid Infodienst e.V.''] * [http://www.biomasse-nutzung.de/ Utilisaziun da biomassa] * [https://web.archive.org/web/20150305133448/http://www.onmitan.de/landwirtschaft-und-anaerobe-fermentation.html Onmitan – Portal davart la producziun da biogas] * [http://daten.ktbl.de/biogas/ Quintader da biogas] [[Categoria:Tecnologia]] [[Categoria:Artitgels recumandads (Energia)]] j067dswtf4ri3oc3kch2xt8xdzzdiqj Modul:TableTools 828 12083 173198 156480 2026-09-03T13:06:47Z Hamish 15395 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q15408619|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 173198 Scribunto text/plain ------------------------------------------------------------------------------------ -- TableTools -- -- -- -- This module includes a number of functions for dealing with Lua tables. -- -- It is a meta-module, meant to be called from other Lua modules, and should not -- -- be called directly from #invoke. -- ------------------------------------------------------------------------------------ local libraryUtil = require('libraryUtil') local p = {} -- Define often-used variables and functions. local floor = math.floor local infinity = math.huge local checkType = libraryUtil.checkType local checkTypeMulti = libraryUtil.checkTypeMulti ------------------------------------------------------------------------------------ -- isPositiveInteger -- -- This function returns true if the given value is a positive integer, and false -- if not. Although it doesn't operate on tables, it is included here as it is -- useful for determining whether a given table key is in the array part or the -- hash part of a table. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.isPositiveInteger(v) return type(v) == 'number' and v >= 1 and floor(v) == v and v < infinity end ------------------------------------------------------------------------------------ -- isNan -- -- This function returns true if the given number is a NaN value, and false if -- not. Although it doesn't operate on tables, it is included here as it is useful -- for determining whether a value can be a valid table key. Lua will generate an -- error if a NaN is used as a table key. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.isNan(v) return type(v) == 'number' and v ~= v end ------------------------------------------------------------------------------------ -- shallowClone -- -- This returns a clone of a table. The value returned is a new table, but all -- subtables and functions are shared. Metamethods are respected, but the returned -- table will have no metatable of its own. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.shallowClone(t) checkType('shallowClone', 1, t, 'table') local ret = {} for k, v in pairs(t) do ret[k] = v end return ret end ------------------------------------------------------------------------------------ -- removeDuplicates -- -- This removes duplicate values from an array. Non-positive-integer keys are -- ignored. The earliest value is kept, and all subsequent duplicate values are -- removed, but otherwise the array order is unchanged. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.removeDuplicates(arr) checkType('removeDuplicates', 1, arr, 'table') local isNan = p.isNan local ret, exists = {}, {} for _, v in ipairs(arr) do if isNan(v) then -- NaNs can't be table keys, and they are also unique, so we don't need to check existence. ret[#ret + 1] = v elseif not exists[v] then ret[#ret + 1] = v exists[v] = true end end return ret end ------------------------------------------------------------------------------------ -- numKeys -- -- This takes a table and returns an array containing the numbers of any numerical -- keys that have non-nil values, sorted in numerical order. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.numKeys(t) checkType('numKeys', 1, t, 'table') local isPositiveInteger = p.isPositiveInteger local nums = {} for k in pairs(t) do if isPositiveInteger(k) then nums[#nums + 1] = k end end table.sort(nums) return nums end ------------------------------------------------------------------------------------ -- affixNums -- -- This takes a table and returns an array containing the numbers of keys with the -- specified prefix and suffix. For example, for the table -- {a1 = 'foo', a3 = 'bar', a6 = 'baz'} and the prefix "a", affixNums will return -- {1, 3, 6}. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.affixNums(t, prefix, suffix) checkType('affixNums', 1, t, 'table') checkType('affixNums', 2, prefix, 'string', true) checkType('affixNums', 3, suffix, 'string', true) local function cleanPattern(s) -- Cleans a pattern so that the magic characters ()%.[]*+-?^$ are interpreted literally. return s:gsub('([%(%)%%%.%[%]%*%+%-%?%^%$])', '%%%1') end prefix = prefix or '' suffix = suffix or '' prefix = cleanPattern(prefix) suffix = cleanPattern(suffix) local pattern = '^' .. prefix .. '([1-9]%d*)' .. suffix .. '$' local nums = {} for k in pairs(t) do if type(k) == 'string' then local num = mw.ustring.match(k, pattern) if num then nums[#nums + 1] = tonumber(num) end end end table.sort(nums) return nums end ------------------------------------------------------------------------------------ -- numData -- -- Given a table with keys like {"foo1", "bar1", "foo2", "baz2"}, returns a table -- of subtables in the format -- {[1] = {foo = 'text', bar = 'text'}, [2] = {foo = 'text', baz = 'text'}}. -- Keys that don't end with an integer are stored in a subtable named "other". The -- compress option compresses the table so that it can be iterated over with -- ipairs. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.numData(t, compress) checkType('numData', 1, t, 'table') checkType('numData', 2, compress, 'boolean', true) local ret = {} for k, v in pairs(t) do local prefix, num = mw.ustring.match(tostring(k), '^([^0-9]*)([1-9][0-9]*)$') if num then num = tonumber(num) local subtable = ret[num] or {} if prefix == '' then -- Positional parameters match the blank string; put them at the start of the subtable instead. prefix = 1 end subtable[prefix] = v ret[num] = subtable else local subtable = ret.other or {} subtable[k] = v ret.other = subtable end end if compress then local other = ret.other ret = p.compressSparseArray(ret) ret.other = other end return ret end ------------------------------------------------------------------------------------ -- compressSparseArray -- -- This takes an array with one or more nil values, and removes the nil values -- while preserving the order, so that the array can be safely traversed with -- ipairs. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.compressSparseArray(t) checkType('compressSparseArray', 1, t, 'table') local ret = {} local nums = p.numKeys(t) for _, num in ipairs(nums) do ret[#ret + 1] = t[num] end return ret end ------------------------------------------------------------------------------------ -- sparseIpairs -- -- This is an iterator for sparse arrays. It can be used like ipairs, but can -- handle nil values. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.sparseIpairs(t) checkType('sparseIpairs', 1, t, 'table') local nums = p.numKeys(t) local i = 0 local lim = #nums return function () i = i + 1 if i <= lim then local key = nums[i] return key, t[key] else return nil, nil end end end ------------------------------------------------------------------------------------ -- size -- -- This returns the size of a key/value pair table. It will also work on arrays, -- but for arrays it is more efficient to use the # operator. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.size(t) checkType('size', 1, t, 'table') local i = 0 for _ in pairs(t) do i = i + 1 end return i end local function defaultKeySort(item1, item2) -- "number" < "string", so numbers will be sorted before strings. local type1, type2 = type(item1), type(item2) if type1 ~= type2 then return type1 < type2 elseif type1 == 'table' or type1 == 'boolean' or type1 == 'function' then return tostring(item1) < tostring(item2) else return item1 < item2 end end ------------------------------------------------------------------------------------ -- keysToList -- -- Returns an array of the keys in a table, sorted using either a default -- comparison function or a custom keySort function. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.keysToList(t, keySort, checked) if not checked then checkType('keysToList', 1, t, 'table') checkTypeMulti('keysToList', 2, keySort, {'function', 'boolean', 'nil'}) end local arr = {} local index = 1 for k in pairs(t) do arr[index] = k index = index + 1 end if keySort ~= false then keySort = type(keySort) == 'function' and keySort or defaultKeySort table.sort(arr, keySort) end return arr end ------------------------------------------------------------------------------------ -- sortedPairs -- -- Iterates through a table, with the keys sorted using the keysToList function. -- If there are only numerical keys, sparseIpairs is probably more efficient. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.sortedPairs(t, keySort) checkType('sortedPairs', 1, t, 'table') checkType('sortedPairs', 2, keySort, 'function', true) local arr = p.keysToList(t, keySort, true) local i = 0 return function () i = i + 1 local key = arr[i] if key ~= nil then return key, t[key] else return nil, nil end end end ------------------------------------------------------------------------------------ -- isArray -- -- Returns true if the given value is a table and all keys are consecutive -- integers starting at 1. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.isArray(v) if type(v) ~= 'table' then return false end local i = 0 for _ in pairs(v) do i = i + 1 if v[i] == nil then return false end end return true end ------------------------------------------------------------------------------------ -- isArrayLike -- -- Returns true if the given value is iterable and all keys are consecutive -- integers starting at 1. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.isArrayLike(v) if not pcall(pairs, v) then return false end local i = 0 for _ in pairs(v) do i = i + 1 if v[i] == nil then return false end end return true end ------------------------------------------------------------------------------------ -- invert -- -- Transposes the keys and values in an array. For example, {"a", "b", "c"} -> -- {a = 1, b = 2, c = 3}. Duplicates are not supported (result values refer to -- the index of the last duplicate) and NaN values are ignored. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.invert(arr) checkType("invert", 1, arr, "table") local isNan = p.isNan local map = {} for i, v in ipairs(arr) do if not isNan(v) then map[v] = i end end return map end ------------------------------------------------------------------------------------ -- listToSet -- -- Creates a set from the array part of the table. Indexing the set by any of the -- values of the array returns true. For example, {"a", "b", "c"} -> -- {a = true, b = true, c = true}. NaN values are ignored as Lua considers them -- never equal to any value (including other NaNs or even themselves). ------------------------------------------------------------------------------------ function p.listToSet(arr) checkType("listToSet", 1, arr, "table") local isNan = p.isNan local set = {} for _, v in ipairs(arr) do if not isNan(v) then set[v] = true end end return set end ------------------------------------------------------------------------------------ -- deepCopy -- -- Recursive deep copy function. Preserves identities of subtables. ------------------------------------------------------------------------------------ local function _deepCopy(orig, includeMetatable, already_seen) if type(orig) ~= "table" then return orig end -- already_seen stores copies of tables indexed by the original table. local copy = already_seen[orig] if copy ~= nil then return copy end copy = {} already_seen[orig] = copy -- memoize before any recursion, to avoid infinite loops for orig_key, orig_value in pairs(orig) do copy[_deepCopy(orig_key, includeMetatable, already_seen)] = _deepCopy(orig_value, includeMetatable, already_seen) end if includeMetatable then local mt = getmetatable(orig) if mt ~= nil then setmetatable(copy, _deepCopy(mt, true, already_seen)) end end return copy end function p.deepCopy(orig, noMetatable, already_seen) checkType("deepCopy", 3, already_seen, "table", true) return _deepCopy(orig, not noMetatable, already_seen or {}) end ------------------------------------------------------------------------------------ -- sparseConcat -- -- Concatenates all values in the table that are indexed by a number, in order. -- sparseConcat{a, nil, c, d} => "acd" -- sparseConcat{nil, b, c, d} => "bcd" ------------------------------------------------------------------------------------ function p.sparseConcat(t, sep, i, j) local arr = {} local arr_i = 0 for _, v in p.sparseIpairs(t) do arr_i = arr_i + 1 arr[arr_i] = v end return table.concat(arr, sep, i, j) end ------------------------------------------------------------------------------------ -- length -- -- Finds the length of an array, or of a quasi-array with keys such as "data1", -- "data2", etc., using an exponential search algorithm. It is similar to the -- operator #, but may return a different value when there are gaps in the array -- portion of the table. Intended to be used on data loaded with mw.loadData. For -- other tables, use #. -- Note: #frame.args in frame object always be set to 0, regardless of the number -- of unnamed template parameters, so use this function for frame.args. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.length(t, prefix) -- requiring module inline so that [[Module:Exponential search]] which is -- only needed by this one function doesn't get millions of transclusions local expSearch = require("Module:Exponential search") checkType('length', 1, t, 'table') checkType('length', 2, prefix, 'string', true) return expSearch(function (i) local key if prefix then key = prefix .. tostring(i) else key = i end return t[key] ~= nil end) or 0 end ------------------------------------------------------------------------------------ -- inArray -- -- Returns true if searchElement is a member of the array, and false otherwise. -- Equivalent to JavaScript array.includes(searchElement) or -- array.includes(searchElement, fromIndex), except fromIndex is 1 indexed ------------------------------------------------------------------------------------ function p.inArray(array, searchElement, fromIndex) checkType("inArray", 1, array, "table") -- if searchElement is nil, error? fromIndex = tonumber(fromIndex) if fromIndex then if (fromIndex < 0) then fromIndex = #array + fromIndex + 1 end if fromIndex < 1 then fromIndex = 1 end for _, v in ipairs({unpack(array, fromIndex)}) do if v == searchElement then return true end end else for _, v in pairs(array) do if v == searchElement then return true end end end return false end ------------------------------------------------------------------------------------ -- merge -- -- Given the arrays, returns an array containing the elements of each input array -- in sequence. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.merge(...) local arrays = {...} local ret = {} for i, arr in ipairs(arrays) do checkType('merge', i, arr, 'table') for _, v in ipairs(arr) do ret[#ret + 1] = v end end return ret end ------------------------------------------------------------------------------------ -- extend -- -- Extends the first array in place by appending all elements from the second -- array. ------------------------------------------------------------------------------------ function p.extend(arr1, arr2) checkType('extend', 1, arr1, 'table') checkType('extend', 2, arr2, 'table') for _, v in ipairs(arr2) do arr1[#arr1 + 1] = v end end return p 4n03zk6kcoeg4gz82mieeh94c1szcjy Margarittina 0 12667 173202 166827 2026-09-04T03:10:14Z InternetArchiveBot 16747 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 173202 wikitext text/x-wiki {{Model:Taxobox |Tip = Planta |Num = Margarittina |Maletg = Bellis_perennis_qtl4.jpg |Descripziun = Margarittina |Urden = Asterales |Famiglia = Cumpositas (Asteraceae) |Sutfamiglia = Asteroideae |Tribus = Astereae |Gener = Margarittinas (''Bellis'') |Binomen = Bellis perennis |Autur = L. |Onn = }} La '''margarittina''' (''Bellis perennis'') furma ina spezia da planta entaifer la famiglia da las cumpositas (Asteraceae). Damai che la margarittina cumpara praticamain sin mintga prà, tutga ella tar las pli enconuschentas spezias da planta da l’[[Europa Centrala]]. Cuntrari a quai ch’il num pudess sugerir n’è la margarittina (che vegn er numnada ‹margaritta pitschna› u schizunt ‹margaritta›) betg parentada directamain cun sia ‹sora gronda› apparenta, la [[margaritta]] (''Leucanthemum vulgare''). == Descripziun == === Cumparsa e fegl === Tar la margarittina sa tracti d’ina planta ervusa perenna che cuntanscha autezzas da 4 fin 15 centimeters. Vi dal rizom, ch’è curt e che stat a dretg si, sa chattan ragischs fibrusas. Ils fegls verds èn ordinads en ina rosetta spessa e sa cumponan mintgamai d’in moni e d’in plat dal fegl. Il moni è almain duas giadas uschè lung sco il plat dal fegl; quest ultim dispona be d’in gnerv d’amez, è da furma da palettina u ovala e cuntanscha lunghezzas da 6 fin 40 millimeters e ladezzas da 4 fin 20 millimeters.<ref>Indicaziuns generalas davart la flur tenor Gerhard Wagenitz (ed.): ''Illustrierte Flora von Mitteleuropa. Pteridophyta, Spermatophyta''. 2. ed., tom VI, part 3: ''Angiospermae, Dicotyledones 4 (Compositae 1, Allgemeiner Teil, Eupatorium – Achillea)''. Paul Parey, Berlin/Hamburg 1979, ISBN 3-489-84020-8, p. 29–35, 350.</ref> === Portaflurs e flur === [[Datoteca:Bellis_perennis_Sturm9.jpg|thumb|200px|Illustraziun da Johann Georg Sturm]] Da mintga rosetta da fegls verds creschan tranter il mars ed il november nuninterruttamain monis da portaflurs senza fegls. Quels cuntanschan ina lunghezza da 5 fin 15 (maximal 20) centimeters e cumpiglian mintgamai in singul portaflurs. Il portaflurs en furma da chanastret è circumdà da fegls da cuvrida ch’han in ur tscheglià. Las bundant tschient flurs èn ordinadas – sco che quai è tipic per cumpositas – spessamain sin il fund dal portaflurs. A l’ur sa chattan flurs alvas (per part cotschnentas) en furma da lieunga; quellas èn ordinadas en duas retschas, èn femininas e cuntanschan lunghezzas da 4 fin 8 millimeters. En il center dal portaflurs sa chattan tranter 75 e 125 flurs en furma da bavrola; quellas èn da colur melna, ermafroditas e vegnan 1,5 millimeters lungas. Dus carpels èn mintgamai creschids ensemen e furman in ovari sutpost. === Fritg === Cuntrari a bleras autras spezias da cumpositas n’è il fritg da la margarittina betg munì cun in pappus. Tar las achenas d’ina lunghezza da 1 fin 2 millimeters sa tracti da fritgs serrads curunads, tar ils quals la paletscha dal fritg e la paletscha dal sem èn creschidas ensemen. === Garnitura da cromosoms === Il dumber da cromosoms munta a 2n = 18. == Ecologia == [[Datoteca:Bellis_perennis_Pollen_400x.jpg|thumb|160px|Grauns da pollen (400x)]] Quai che cumpara al laic sco ina suletta flur, è en vardad ina flura apparenta che sa cumpona da fitg bleras singulas flurettas. Pervi dal heliotropissem sa drizza il portaflurs adina suenter il sulegl e sa serra la saira sco er da trid’aura. Il portaflurs da la margarittina, la quala flurescha dal favrer fin il november, vegn frequentada d’avieuls, tavauns, sirfids e surtut da mustgas. A chaschun da questas visitas ha per part lieu impollinaziun estra; a medem temp mainan quellas ad ina furma d’autoimpollinaziun tar la quala las singulas flurs entaifer in portaflurs s’impollineschan ina l’autra (geitonogamia). Ch’ina singula flur impollineschia sasezza (autogamia) è intschert, ma betg dal tut exclus. Sco ch’igl è tipic per cumpositas sorta dals stamins pollen madir avant ch’ils carpels che sa chattan en la flur èn pronts da vegnir impollinads. Tar flurs fructifitgadas sa sviluppa da l’ovari ina pitschna nusch, l’uschenumnada achena. Per derasar las achenas nizzegia la margarittina ina retscha da strategias fitg differentas. Tipica per la margarittina è la derasaziun tras la plievgia, la quala schlavazza davent il sem en il conturn da la planta-mamma. Autras furmas èn il vent u er la derasaziun cun agid d’animals (verms da plievgia, nursas, vatgas) u da l’uman. La margarittina sa derasa tant a moda generativa tras sems sco er a moda vegetativa. == Derasaziun == [[Datoteca:Bellis_perennis_Tusensköna_01.jpg|thumb|220px|Prada cun margarittinas en fluriziun]] Il gener ''Bellis'' è da chasa en la regiun da la [[Mar Mediterrana]]. Sulettamain ''Bellis perennis'' cumpara er ordaifer questa zona, numnadamain en l’Europa Centrala e dal Nord. En l’Europa Centrala vegn la margarittina resguardada sco archeofit, il qual è arrivà tras la furmaziun da prads en temps preistorics adina pli lunsch vers nord. Che la planta cumpara talmain savens sco che quai è oz il cas, è però in fenomen ch’ha pir cumenzà cun l’introducziun da surfatschas da pastget en curtins e parcs. Tras l’uman è la spezia pli tard er vegnida manada en l’[[America dal Nord]] e [[dal Sid]], per lung da la costa dal [[Pacific]], a [[Madeira]] ed en la [[Nova Zelanda]]. Savens n’è la derasaziun betg succedida a moda intenziunada, mabain indirectamain cun sterner sem da pastg che cuntegneva er sems da margarittinas. Lieus preferids da la planta èn prads, pastgets da parc e curtins cun in fund ritg da substanzas nutritivas sco er scarpas da vias. In tagl regular è necessari, damai che fains e flurs selvadias cuvran uschiglio las margarittinas ch’èn pli pitschnas. Damai che la margarittina è ina planta che magasinescha aua, è ella abla da surviver l’enviern en la naiv. Sin prads cultivads è ella er in indicatur per terrens concentrads e surexplotads. La margarittina cumpara da la planira fin en regiuns alpinas da ca. 2000 m.<ref>Erhard Dörr, Wolfgang Lippert: ''Flora des Allgäus und seiner Umgebung''. Tom 2. IHW-Verlag, Eching sper Minca 2004. ISBN 3-930167-61-1.</ref> == Taxonomia == Il num scientific ''Bellis perennis'' ha [[Carl von Linné]] publitgà l’emprima giada l’onn 1753 en ‹Species Plantarum›.<ref>Carl von Linné: ''Species Plantarum.'' Tom 2, Lars Salvius, Stockholm 1753, p. 886.</ref> ''Bellis'' (latin) signifitga ‹bel, plaschaivel›, ''perennis'' vul dir ‹peren, da plirs onns›. == Margarittina ed uman == === Nums trivials === [[Datoteca:Bellis - Koyungözü.jpg|thumb|160px|Exemplar cun fegls cotschnents/violets]] Questa spezia da planta ch’è fitg derasada enconuscha in’entira retscha da nums populars che pon variar da regiun tar regiun. Per rumantsch èn quai: ‹margarittina›, ‹muongina› (vallader/puter) ‹margaritigna› (surmiran), ‹margarita pintga›, ‹flur da mintga mains› (sutsilvan), ‹margrita›, ‹flur dil mars›, ‹flur dil meins›, ‹flur da mintga meins› (sursilvan). Per tudestg è la ‹Gänseblümchen› tranter auter er enconuschenta sco ‹Massliebchen› u ‹Tausendschön› ed en [[Svizra]] sco ‹Margritli› e ‹Geisseblüemli›. === Utilisaziun sco planta da nutriment === La margarittina vegn per part duvrada sco planta da pavel. Ella po er vegnir duvrada en la salata. Il meglier gustan ils giuvens fegls verds a l’intern da la rosetta. Er il portaflurs sa lascha mangiar. Brumbels e flurs be mez avertas han in empernaivel gust da nusch; flurs avertas percunter gustan levamain amar, uschia ch’ellas servan per ordinari be sco garnitura. Mess en asch vegnan ils brumbels magari duvrads per remplazzar capras. === Istorgia botanica e farmaceutica === Plinius il Vegl menziunescha la margarittina en sia ‹Naturalis historia› (tom 26, § 26): «La margarittina (bellis) crescha sin prads ed ha ina flur alva, levet cotschnenta. Applitgada ensemen cun artemisia duai ses effect curativ esser pli grond.» En in manuscrit alsazian da l’entschatta dal 15avel tschientaner vegn la flur numnada ‹Citelosen› ed en l’‹Elixir› da [[Nikolaus Frauenlob]] ‹Allermaneyd plue› (flur da mintga mais). En il ‹Gart der Gesundheit› ch’è cumparì il 1485 a [[Magonza]] è la margarittina illustrada detagliadamain. [[Hieronymus Brunschwig]] (‹Kleines Destillierbuch›) e pli tard ils ‹babs da la botanica› [[Hieronymus Bock]] e [[Leonhard Fuchs]] allegheschan la planta sut il num (resp. categoria) ‹Consolida minor› che renviescha a ses effect da guarir plajas. === Utilisaziun sco planta medicinala === [[Datoteca:Bellis_perennis_white_(aka).jpg|thumb|120px|Portaflurs, vista verticala]] Las flurs en furma da bavrola cuntegnan il saponin bayogenin, ielis eterics, substanzas amaras, tannin e mucosa. Ultra da quai han ins pudì cumprovar en las flurs, sco en bleras autras Asteraceae, l’apigenin-7 glucosid cosmosiin. Studis pli novs han mussà che ''Bellis perennis'' ha in effect antimicrobic ed antiiperlipidemic. En la medischina populara vegnan las flurs da la margarittina duvradas sco medischina tar malsognas da la pel, tar mals en connex cun la menstruaziun, mal il chau, sturnizi e problems da sien. Er cunter la tuss vegn la margarittina duvrada, quai ch’è surtut d’attribuir a sia cumpart da saponins. Per far té vegnan per ordinari duvrads ils portaflurs setgentads; per applicaziuns omeopaticas vegn producida ina tinctura da la planta frestga.<ref>[http://www.heilkraeuter.de/lexikon/gaensebluemchen.htm Caracteristicas medicinalas da la planta sin heilkraeuter.de].</ref> == Illustraziuns == [[Datoteca:Fragment-bramy-isztar.jpg|thumb|220px|Vista detagliada da la Porta dad Ischtar]] Fossas roialas ad Ur dal terz millenni a.C. cuntegnevan in ornament da chau dad aur ch’era decorà cun margarittinas. Ina fitg veglia furma da la margarittina cun 16 fegls cumpara sin la [[Porta dad Ischtar]] (Babilonia antica, oz en il [[Museum da Pergamon]] a [[Berlin]]) sco element il pli frequent (il qual simbolisescha la dieua Ischtar).<ref>Penelope Hobhouse: ''Gardening through the Ages.'' Simon & Schuster, Londra 1992, ISBN 0-671-72887-3, p. 16.</ref> Famusa è la margarittina er daventada tras quai ch’il retg franzos [[Louis IX]] (1214–1270) l’ha integrà ensemen cun la gilgia en sia vopna. == Superstiziun == La margarittina è ina da las emprimas flurs ch’annunzian la primavaira. Tgi che mangia la primavaira las emprimas trais margarittinas ch’el scuntria – uschia di la tradiziun populara –, saja schanegià il rest da l’onn da mal ils dents, mal ils egls e fevra. Tuttina sco la margaritta vegn er la margarittina duvrada sco orachel (trair ora fegls da la flur schend in verset alternant sco per exempel «el/ella ha gugent mai, n’ha betg gugent mai...»). == Gallaria == <gallery mode="packed"> Bellis perennis full plant.jpg|Habitus cun ragischs Bellis perennis Marburg 02.jpg|Spazi natiral Tausendschönchen 2008-3-6 Blumenstock.JPG|Varianta cultivada ‹Rob Roy› Aller_moneyd_plued.jpg|Cudesch dad ervas dal 1479 Pink_twinged_daisy_on_table_edit.jpg|Exemplar levamain colurà </gallery> == Annotaziuns == <references/> == Litteratura == * Gertrud Scherf: ''Wiesenblumen. Der etwas andere Naturführer.'' BLV, Minca 2004, ISBN 3-405-16909-7. * Jenny-Dewajana Wild: ''Phänologie, Bestäubung und Reproduktionsbiologie von Asteroideae (Asteraceae) in unterschiedlichen Höhenstufen Süddeutschlands''. Dissertaziun, Universitad dad Ulm 2005 [http://vts.uni-ulm.de/query/longview.meta.asp?document_id=5408 (Download)]. == Colliaziuns == {{Commonscat|Bellis perennis|Margarittina}} * [http://linnaeus.nrm.se/flora/di/astera/belli/bellperv.jpg Derasaziun en l’emisfera nord], or da: Eric Hultén, Magnus Fries: ''Atlas of North European vascular plants.'' 1986, ISBN 3-87429-263-0 tar [http://linnaeus.nrm.se/flora/di/astera/belli/bellper.html ''Den virtuella floran''] * Thomas Meyer: [http://www.blumeninschwaben.de/Zweikeimblaettrige/Korbbluetler/bellis.htm ''Bellis perennis''] Infurmaziuns e fotografias sin flora-de * [https://web.archive.org/web/20160409095656/http://www.heilpflanzenkatalog.net/heilpflanzen/heilpflanzen-europa/179-gaensebluemchen.html La margarittina en la medischina populara] [[Categoria:Artitgels recumandads (Plantas)]] [[Categoria:Plantas]] dm1ph9r5u7ukizsc1w9fw5bf2fgycnx Ödön von Horváth 0 14532 173203 167995 2026-09-04T05:04:42Z InternetArchiveBot 16747 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 173203 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Ödön von Horváth.jpg|thumb|200px|Ödön von Horváth il 1919]] '''Edmund (Ödön) Josef von Horváth''' (* 9 da december 1901 a [[Sušak]], [[Austria-Ungaria]]; † 1. da zercladur 1938 a [[Paris]]) è stà in scriptur da naziunalitad ungaraisa ch’ha scrit ovras en tudestg, sia lingua materna. Enconuschent è el daventà tranter auter per ses tocs da teater ‹Geschichten aus dem Wiener Wald›, ‹Glaube Liebe Hoffnung› e ‹Kasimir und Karoline› sco er per ses romans da tenuta critica envers las relaziuns socialas e politicas da ses temp ‹Der ewige Spiesser›, ‹Jugend ohne Gott› (rumantsch: ‹[[Giuventetgna senza Dieu]]›) ed ‹Ein Kind unserer Zeit›. == Vita == Ödön von Horváth è naschì sco emprim figl dal diplomat austriac-ungarais Ödön Josef von Horváth (1874–1950) e da Maria Lulu Hermine nata Prehnal (1882–1959) a [[Fiume]] (da lez temp en il Reginavel da l’Ungaria; oz la citad Rijeka en la [[Croazia]]). Ses bab era oriund da la [[Slavonia]], che furmava medemamain ina part da l’[[Ungaria]] (oz la regiun orientala da la Croazia), ed appartegneva a l’aristocrazia pitschna. Sia mamma derivava d’ina famiglia da medis militars ungarais-tudestga.<ref>Infurmaziuns da basa davart vita ed ovra tenor Axel Fritz: ''Ödön von Horváth als Kritiker seiner Zeit: Studien zum Werk in seinem Verhältnis zum politischen, sozialen und kulturellen Zeitgeschehen.'' List Verlag, Minca 1973, ISBN 978-3-471-61446-4; Klaus Kastberger, Evelyne Polt-Heinzl e Christine Schmidjell: ''Ödön von Horváth: Unendliche Dummheit, dumme Unendlichkeit''. Zsolnay, Vienna 2001, ISBN 978-3-552-04994-9.</ref> Il 1902 è la famiglia ida a star a [[Belgrad]], nua ch’è naschì il 1903 ses frar Lajos († 1968), ed il 1908 a [[Budapest]], nua che Ödön è vegnì instruì d’in magister privat per l’emprima giada en lingua ungaraisa. Cur che ses bab è vegnì staziunà il 1909 a [[Minca]], è Ödön l’emprim restà a Budapest en l’internat da l’archuvestgieu, il Rákóczianum. L’onn 1913 è el suandà ses geniturs a Minca, nua ch’el ha frequentà dus onns il gimnasi. Il 1916 è el ì a star cun la famiglia a Pressburg (oz [[Bratislava]]), il 1918 a Budapest, e cur ch’ils geniturs èn danovamain ids il 1919 a Minca è el vegnì affidà a [[Vienna]] a la tgira da l’aug Josef Prehnal. Là ha el fatg la stad 1919 la matura sin in gimnasi privat ed è s’inscrit anc il medem onn a l’Universitad da Minca, nua ch’el ha frequentà fin il semester d’enviern 1921/22 seminaris da psicologia, scienza litterara ed istorgia d’art. === Success sco autur da tocs da teater === [[Datoteca:Geschichten_aus_dem_Wiener_Wald_UA.jpg|thumb|180px|‹Geschichten aus dem Wiener Wald›, primaudiziun dal 1931]] Cumenzà a scriver ha Horváth l’onn 1920. L’emprim text litterar da Horváth, ‹Das Buch der Tänze›, è vegnì preschentà il 1922 a Minca a moda concertanta ed il 1926 ad [[Osnabrück]] a moda scenica. A partir dal 1923 ha Horváth surtut vivì a [[Berlin]], a [[Salzburg]] e tar ses geniturs a [[Murnau am Staffelsee]] en la Baviera Sura. El è sa deditgà adina pli intensiv a la lavur da scriptur, ha la finala però destruì blers da ses texts da quel temp. Da l’existenza da ses toc da teater ‹Niemand›, terminà il 1924, èn ins vegnì a savair pir il 2015, damai che la chasa editura oriunda aveva fatg pauc suenter concurs. En ses tocs, per exempel en ‹Sladek, der schwarze Reichswehrmann› (1929), avertescha el dals privels dal faschissem. L’onn 1929 è el extrà da la baselgia catolica. Il mars 1931 ha gì lieu a Berlin la premiera da ses toc ‹Italienische Nacht›. In’emprima culminaziun ha il renum da Horváth sco autur cuntanschì l’atun 1931: sin proposta da [[Carl Zuckmayer]] ha el retschet ensemen cun [[Erik Reger]] il Premi Kleist. Ils 2 da november 1931 è ultra da quai vegnì represchentà per l’emprima giada ses teater ‹Geschichten aus dem Wiener Wald› ch’è oz ses toc dramatic il pli enconuschent. Suenter che [[Adolf Hitler]] è arrivà il 1933 a la pussanza, ha la SA intercurì la villa da ses geniturs a Murnau. Sinaquai ha Horváth bandunà la [[Germania]] ed ha vivì ils proxims onns a Vienna ed a [[Henndorf am Wallersee]] sper [[Salzburg]] sco in dals commembers ils pli impurtants dal Circul da Hennedorf da Carl Zuckmayer. Il 1933 ha el maridà la chantadura gidieua [[Maria Elsner]]. In’emna avant aveva el surprais si’amia d’enfin qua, [[Hertha Pauli]], cun questa novitad; sin la fin andetga da lur amicizia da plirs onns ha quella empruvà da far suicidi. La lètg sezza è vegnida spartida l’onn suenter. Il 1934 è Horváth returnà en Germania. Malgrà ch’el era in adversari dal naziunalsocialissem, ha el empruvà da daventar commember dal Reichsverband Deutscher Schriftsteller ed è entrà en l’Union nationaler Schriftsteller. Il fanadur 1936 è el la finala vegnì bandischà da la Germania ed il favrer è ses num vegnì stritgà or da la glista da commembers da la Reichsschrifttumskammer. === Persecuziun, emigraziun e mort === Perquai che ses tocs n’èn betg pli vegnids represchentads en Germania, è la situaziun finanziala da Horváth sa pegiurada. Pir il roman ‹Jugend ohne Gott›, cumparì il 1937 ad [[Amsterdam]], è puspè stà in success pli grond. Quel è vegnì translatà en pliras linguas, ma en il Reich tudestg è el vegnì scumandà e confiscà. Suenter che l’Austria ha er fatg part dal Reich tudestg (mars 1938), è Horváth viagià a Budapest e Fiume (Rijeka), ha visità intginas ulteriuras citads ed è arrivà la fin da matg a [[Paris]]. Il prim da zercladur è el s’entupà en il café Le Marignan cun il reschissur Robert Siodmak per discutar cun el davart la realisaziun d’ina versiun cinematografica dal roman ‹Jugend ohne Gott›. Anc la medema saira è Horváth vegnì sturnì sin ils Champs-Élysées (visavi il Théâtre Marigny) d’in rom ch’è crudà per terra durant in stemprà. Sia sepultura, en preschientscha da numerus auturs che vivevan en l’exil, ha gì lieu ils 7 da zercladur 1938 sin il santeri da Paris Saint-Ouen. [[Datoteca:Horvath_plaque,_Paris.JPG|thumb|200px|Tavla commemorativa a Paris sin ils Champs-Élysées]] In divinader duai avair preditg a Horváth ch’i vegnia ad avair lieu l’entschatta fanadur 1938 en viadi «il pli impurtant eveniment da sia vita». Ordvart superstizius, na duaja Horváth sinaquai tranter auter n’avair utilisà nagins ascensurs pli. Il di da sia mort tras accident ha el refusà la purschida da Siodmak d’al manar enavos cun l’auto en il hotel, e quai cun l’argumentaziun che quai saja memia privlus. Enstagl è el sa mess sin via a pe. Sias restanzas terrestras, uschè lunsch che quellas han anc sa laschà chattar, ruaussan dapi il 1988 a [[Vienna]] en ina fossa d’onur sin il Heiligenstädter Friedhof (part A, gruppa M, numer 4), nua ch’eran gia vegnida sepulids avant ses geniturs e ses frar. L’onn 1959 è vegnida numnada suenter el a Vienna-Ottakring (16avel district) la Horvathgasse. Il relasch da Horváth vegn conservà dapi il 1962 en l’archiv da l’Akademie der Künste a Berlin e dapi il 1990/1994 en il Literaturarchiv der Österreichischen Nationalbibliothek ed en la Wienbibliothek im Rathaus. Quest’ultima ha er acquistà il text ‹Niemand› ch’era vegnì a la glisch il 2015. == Muntada litterara == L’ovra da Horváth tracta per il pli tematicas sociopoliticas. Sco finamira centrala da sia lavur numna el sez da «demascrar la schientscha.» A l’exempel da singuls destins da pitschens burgais ch’èn daventads povers e senza perspectivas sco er da figuras da dunnas che sa chattan en ina dependenza patriarcala drastica dissegna el maletgs d’ina societad alienada, deprivada socialmain. En lavurs tardivas vegnan vitiers sco categorias da l’agir uman dumondas religiusas en il senn da responsabladad e culpa. Gia en ses toc ‹Italienische Nacht› na s’occupa el betg be da la cumponenta sociala, mabain er psicologica en il cumportament dals faschists. Da quest’analisa resorta ch’il cumportament tant brutal sco er masochistic-sentimental vegn dominà d’in sentiment d’inferiuradad. Er en si’ovra narrativa tardiva (ils romans ‹Jugend ohne Gott› ed ‹Ein Kind unserer Zeit›) tracta Horváth il faschissem, qua però a moda pli directa e pitra: «Il singul che vul s’opponer vegn destruì da la societad, vul dir oz dal stadi faschistic, sch’el na resignescha betg.» Horváth vala sco innovatur dal teater popular. Tenor sia chapientscha duain ils problems vegnir tractads e represchentads a moda uschè datiers dal pievel cumin sco pussaivel. En sias lavurs per il teater crititgescha el il «jargon academic» artifizial, il qual el emprova da demascrar cun agid d’ina «lingua da dialog» artifiziala che s’oppona a tutta communicaziun: «Entras la pitschna burgaisia cun ses jargon pseudoacademic sa dissolvan ils dialects sco tals. Per pudair descriver in uman odiern a moda realistica, stoss jau pia laschar discurrer precis quest jargon. Quel (e sias raschuns) evocheschan sa chapescha critica – ed uschia sa sviluppescha il dialog dal nov teater popular, e tras quai l’uman ed uschia pir l’acziun dramatica, quasi sco sintesa da seriusadad ed ironia.» == Recepziun == [[Datoteca:Don_Juan_kommt_aus_dem_Krieg_9168_Michelides.jpg|thumb|220px|‹Don Juan kommt aus dem Krieg›, Salzburg 2014]] L’emprim teater da Horváth ch’è vegnì preschentà è stà ‹Revolte auf Côte 3018› che tracta la construcziun da la pendiculara nà da la vart tirolaisa sin la Zugspitze. La premiera ha gì lieu ils 4 da november 1927 a las Hamburger Kammerspiele. Bundant in onn pli tard (ils 4 da schaner 1929) ha la Volksbühne Berlin preschentà ina versiun surlavurada da quest toc sut il titel ‹Die Bergbahn›; il reschissur Viktor Schwanneke ha plazzà quel en il program explicitamain sco toc da cuntegn sociopolitic. L’enconuschent criticher da Berlin [[Alfred Kerr]] ha attestà a questa inscenaziun d’esser in «orcan da success, e quai betg mo exteriuramain».<ref>Alfred Kerr: ''Ödön von Hörvath: Die Bergbahn.'' En: ''Berliner Tageblatt'', 5 da schaner 1929, cità tenor: ''Alfred Kerr. «So liegt der Fall». Theaterkritiken 1919–1933 und im Exil'', ed. da Günther Rühle, S.&nbsp;Fischer, Francfurt a.M. 2001, p.&nbsp;467.</ref> Medemamain il 1929 ha gì premiera a Berlin il toc ordvart contestà ‹Sladek der schwarze Reichswehrmann›. Vi da quel ha Kerr crititgà ch’el haja anc memia fitg il caracter da skizza: Horváth «preschenta l’emprim concepziun dal mund politica en furma reussida – silsuenter be pli concepziun dal mund en furma da documents».<ref>Alfred Kerr: ''Ödön von Hörvath: Sladek, der schwarze Reichswehrmann.'' En: ''Berliner Tageblatt'', 14 d’october 1929, cità tenor: ''Alfred Kerr. «So liegt der Fall». Theaterkritiken 1919–1933 und im Exil'', ed. da Günther Rühle, S.&nbsp;Fischer, Francfurt a.M. 2001, p.&nbsp;515.</ref> Il success decisiv sco dramaticher è reussì a Horváth il 1931 cun ses toc ‹Italienische Nacht› che tracta, a moda cumediantica, las difficultads da la sanestra da far frunt communablamain cunter la dretga faschistica. Per quest toc è Horváth vegnì onurà cun il renumà Premi Kleist. A partir dal 1933 èn ils tocs da teater da Horváth svanidas da las tribunas tudestgas, pauc pli tard er da las austriacas. A la fin dals onns 1960 ha l’ovra da Horváth enconuschì ina veritabla renaschientscha. Dapi lura vegnan ses dramas preschentads regularmain sin las tribunas da lingua tudestga. E ses romans fan part dal canon da la lectura da scola. Horváth vala oz sco classicher da la moderna da tenuta sociocritica. Dapi ils onns 1950 èn adina puspè vegnidas realisadas versiuns cinematograficas dad ovras da Horváth, il pli savens da ‹Geschichten aus dem Wiener Wald›, ‹Der jüngste Tag› e ‹Jugend ohne Gott›. L’autur sez è daventà il protagonist en il film da televisiun realisà da la BBC ‹Tales from Hollywood› (‹Geschichten aus Hollywood›), ina coproducziun britannic-americana dal 1993, en la quala [[Jeremy Irons]] gioga in Ödön von Horváth fictiv che viva suenter il 1938 en ils [[Stadis Unids]]. Daspera han ils texts da Horváth er chattà numerusas elavuraziuns musicalas. Ils chantadurs tudestgs [[Udo Lindenberg]] e [[Jan Delay]] han prendì il 2008 ina sentenza or dal toc da teater da Horváth ‹Zur schönen Aussicht› sco basa per lur chanzun ‹Ganz anders› ch’è avanzada fin sin plaz 28 da la parada da hits tudestga («Ich bin eigentlich ganz anders, aber ich komme nur so selten dazu.»). L’onn 2003 è vegnida fundada a Murnau am Staffelsee la Ödön-von-Horváth-Gesellschaft che realisescha tranter auter mintga trais onns ils Murnauer Horváth-Tage cun inscenaziuns da teater, prelecziuns, simposis ed exposiziuns che regordan a l’autur. Dapi il 2013 vegn ultra da quai surdà il Premi Ödön von Horváth.<ref>[https://web.archive.org/web/20221203130825/https://www.horvath-gesellschaft.de/uebersicht.php Pagina d’internet da la Ödön-von-Horváth-Gesellschaft].</ref> Il Franz-Nabl-Institut für Literaturforschung da l’Universitad da [[Graz]] elavura in’ediziun istoric-critica da las ovras da Horváth che cumpara dapi il 2009 en la chasa editura de Gruyter a Berlin e che serva er sco basa per novas inscenaziuns da las ovras da Horváth. == Ovras == === Tocs da teater === * ''Das Buch der Tänze'', 1922 * ''Mord in der Mohrengasse'', 1923 * ''Niemand, 1924'' [nunpublitgà fin il 2016] * ''Zur schönen Aussicht'', 1926 * ''Die Bergbahn'', 1926 [oriundamain ''Revolte auf Côte 3018''] * ''Sladek, der schwarze Reichswehrmann'', 1929 [oriundamain ''Sladek oder Die schwarze Armee''] * ''Rund um den Kongreß'', 1929 * ''Die Lehrerin von Regensburg'', 1930 [fragment, tenor il cas autentic da la magistra da Regensburg [[Elly Maldaque]]] * ''Italienische Nacht'', 1931 * ''Geschichten aus dem Wiener Wald'', 1931 * ''Kasimir und Karoline'', 1932 * ''Glaube Liebe Hoffnung'', 1933 * ''Die Unbekannte aus der Seine'', 1933 * ''Hin und Her'', 1934 * ''Mit dem Kopf durch die Wand'', 1934 * ''Don Juan kommt aus dem Krieg'', 1936 * ''Figaro lässt sich scheiden'', 1936 * ''Pompeji. Komödie eines Erdbebens'', 1937 * ''Ein Dorf ohne Männer'', 1937 * ''Himmelwärts'', 1937 * ''Der jüngste Tag'', 1937 === Romans === * ''Sechsunddreißig Stunden'', 1929 * ''Der ewige Spießer'', 1930 * ''Jugend ohne Gott'', 1937 * ''Ein Kind unserer Zeit'', 1938 * ''Adieu Europa'', 1938 [fragment] === Ulteriura prosa === * ''Sportmärchen'', 1924–1926 * ''Interview'', 1932 * ''Gebrauchsanweisung'', 1932 * ''Stunde der Liebe'', 1929 * ''Das Bitterwasser-Plakat'' * ''Die stille Revolution'' === Ediziuns === * Ödön von Horváth. ''Gesammelte Werke in 14 Bänden. Kommentierte Werkausgabe in Einzelbänden''. Ed. da Traugott Krischke e Susanna Foral-Krischke, Suhrkamp, Francfurt a.M. 2001. * Ödön von Horváth. ''Wiener Ausgabe sämtlicher Werke. Historisch-kritische Edition. Am Literaturarchiv der Österreichischen Nationalbibliothek und am Franz-Nabl-Institut für Literaturforschung der Karl-Franzens-Universität Graz''. 19 toms, ed. da Klaus Kastberger, de Gruyter, Berlin 2009 ss. == Adapziuns cinematograficas == * ''Zur schönen Aussicht'', 1926 (A 1970; D 1972, reschia: Hans Hollmann) * ''Sladek der schwarze Reichswehrmann'', 1929 (D 1976, reschia: Oswald Döpke) * ''Geschichten aus dem Wiener Wald'' (Theateraufzeichnung, D 1978) * ''Italienische Nacht'', 1931 (D 1966, reschia: Michael Kehlmann) * ''Geschichten aus dem Wiener Wald'', 1931 (A 1961, reschia: Erich Neuberg; D 1964, reschia: Michael Kehlmann; D/A 1979, reschia: Maximilian Schell; ''Légendes de la forêt viennoise'', F 1993, reschia: André Engel; D 1999, reschia: Martin Kusej) * ''Glaube Liebe Hoffnung'', 1932 (''Geloof, hoop en liefde'', BEL 1977, reschia: Jean-Pierre De Decker, Dré Poppe; D 1980, reschia: Michael Kehlmann) * ''Kasimir und Karoline'', 1932 (D 1959, reschia: Michael Kehlmann; ''Août'', F 1992, reschia: Henri Herré; D 2010, reschia: Ben von Grafenstein; ''Mary & Johnny'', CH 2012, reschia: Samuel Schwarz, Julian M. Grünthal) * ''Hin und her'', 1934 (FIN 1948, reschia: Theo Lingen; D 1954, reschia: Erich Geiger) * ''Ein Dorf ohne Männer'', 1937 (A 1969, reschia: Michael Kehlmann) * ''Der jüngste Tag'', 1937 (''...und führe uns nicht in Versuchung'', D 1957, reschia: Rolf Hansen; A 1960, reschia: Erich Neuberg; ''Der jüngste Tag'', D 1961, reschia: Michael Kehlmann; ''De Jongste dag'', BEL 1970, reschia: Dré Poppe; ''Freigesprochen'', A 2007, reschia: Peter Payer) * ''Jugend ohne Gott'', 1937 (''Nur der Freiheit gehört unser Leben'', D 1969, reschia: Herbert Knopp; ''Wie ich ein Neger wurde'', D 1971, reschia: Roland Gall; ''Jugend ohne Gott'', D 1991, reschia: Michael Knof; ''Jeunesse sans Dieu'', F/BEL 1996, reschia: Catherine Corsini; ''Jugend ohne Gott'', D 2017, reschia: Alain Gsponer) * ''Ein Kind unserer Zeit'', 1938 (''Un fils de notre temps'', F 2003, reschia: Fabrice Cazeneuve) * ''Ein Dorf ohne Männer'', 1937 (A 1969, reschia: Michael Kehlmann) == Annotaziuns == <references/> == Litteratura == * Kurt Bartsch: ''Ödön von Horváth.'' Sammlung Metzler, tom 326, Metzler, Stuttgart 2000, ISBN 3-476-10326-9. * ''«Ich denke ja gar nichts, ich sage es ja nur». Ödön von Horváth, Erotik, Ökonomie und Politik''. Ed. da Nicole Streitler-Kastberger e Martin Vejvar, Jung und Jung, Salzburg 2018, ISBN 978-3-99027-220-6. * Dieter Hildebrandt: ''Horváth'' (Biographie von Ödön von Horváth mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten, Bibliographie von Petra Seidel). Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1975, ISBN 978-3-499-50231-6 (= ''Rowohlts Monographien'', tom 231). * Ute Karlavaris-Bremer (ed.): ''Geboren in Fiume, Ödön von Horváth 1901–1938. Lebensbilder eines Humanisten.'' Löker, Vienna 2001, ISBN 3-85409-356-X. * Siegfried Kienzle: ''Ödön von Horváth.'' 2. ed., Colloquium, Berlin 1984, ISBN 3-7678-0633-9 (= ''Köpfe des 20. Jahrhunderts'', tom 87). * Traugott Krischke: ''Ödön von Horváth. Kind seiner Zeit.'' Ullstein, Berlin 1998, ISBN 3-548-26525-1 (= ''Ullstein-Buch'', tom 26525). * Piero Oellers: ''Das Welt- und Menschenbild im Werk Ödön von Horvaths.'' Lang, Berna 1987, ISBN 3-261-03894-2. * Christian Schnitzler: ''Der politische Horváth. Untersuchungen zu Leben und Werk.'' Lang, Francfurt a.M. 1990, ISBN 3-631-42614-3. == Colliaziuns == {{Commonscat|Ödön von Horváth}} * [https://gams.uni-graz.at/horvath-edition ''Ödön von Horváth: Historisch-kritische Ausgabe'' – ediziun digitala] * [https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/horvath.html Ovras dad Ödön von Horváth en il Projekt Gutenberg-DE] * [https://web.archive.org/web/20230822205733/http://www.zeno.org/Literatur/M/Horv%C3%A1th,+%C3%96d%C3%B6n+von Ovras dad Ödön von Horváth sin Zeno.org] {{DEFAULTSORT:Horvath, Odon von}} [[Categoria:Umens]] [[Categoria:Scripturs]] [[Categoria:Persunas dal 20avel tschientaner]] [[Categoria:Artitgels recumandads (Litteratura)]] 0n2lcdrtdehs0robiovs0xq9jj0gl0e Modul:Exponential search 828 14938 173199 2026-09-03T21:57:40Z Hamish 15395 [IPE-NEXT] Quick edit imported from [[:w:en:Module:Exponential search]] 173199 Scribunto text/plain -- This module provides a generic exponential search algorithm. require[[strict]] local checkType = require('libraryUtil').checkType local floor = math.floor local function midPoint(lower, upper) return floor(lower + (upper - lower) / 2) end local function search(testFunc, i, lower, upper) if testFunc(i) then if i + 1 == upper then return i end lower = i if upper then i = midPoint(lower, upper) else i = i * 2 end return search(testFunc, i, lower, upper) else upper = i i = midPoint(lower, upper) return search(testFunc, i, lower, upper) end end return function (testFunc, init) checkType('Exponential search', 1, testFunc, 'function') checkType('Exponential search', 2, init, 'number', true) if init and (init < 1 or init ~= floor(init) or init == math.huge) then error(string.format( "invalid init value '%s' detected in argument #2 to " .. "'Exponential search' (init value must be a positive integer)", tostring(init) ), 2) end init = init or 2 if not testFunc(1) then return nil end return search(testFunc, init, 1, nil) end jqqi8l27tb73lglksbukg2g3bzt3fmv