Wikipedia rmwiki https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Multimedia Spezial Discussiun Utilisader Utilisader discussiun Wikipedia Wikipedia discussiun Datoteca Datoteca discussiun MediaWiki MediaWiki discussiun Model Model discussiun Agid Agid discussiun Categoria Categoria discussiun TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion Renzo Blumenthal 0 2020 174052 160053 2026-09-16T02:04:42Z InternetArchiveBot 16747 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 174052 wikitext text/x-wiki {{idiom|sursilvan}} '''Renzo Blumenthal''' (* [[26 da december]] [[1976]] a [[Vella]] ella Val [[Lumnezia]]) era il [[Mister Svizra]] digl onn [[2005]]. Renzo ei el secund digls quater fegls dad Ursin e Carmen Blumenthal e stat aunc oz en siu vitg da naschientscha. Il lungatg principal dad el ei il romontsch [[sursilvan]] che dominescha er fermamein la vallada. == Giugadur da ballapei == Oriundamein vuleva Renzo daventar profi da ballapei. 1996 giugava Blumenthal ella selecziun da juniors digls Grasshoppers da Turitg e veva persuenter in contract sco profi tier igl [[FC Sogn Gagl]] duront in miez onn tocha ch'ina blessura ha empediu el da far vinavont cun sia carriera da profi. El giugava denton aunc adina ballapei - tocha la stad 2005 pigl FC Cuera e dapi lu tier igl CB Lumnezia Degen, il club da sia regiun. == Pur == Suenter la disfatga cun la carriera sco giugadur da ballapei ha Renzo Blumenthal empriu il mistregn digl pur. El lavura tier il menaschi puril biologic da ses geniturs a Vella. == Mister Svizra == Er sco Mister Svizra stava el bugen a disposiziun per ils intents dall'agricultura. El moderescha alternativamein cun l'anteriura Miss Svizra Tanja Gutman l'emissiun ''Wunschkonzert'' tier il ''Buureradio''. El ei in digls Misters Svizra cun il pli grond success: Duront siu onn d'uffeci ha el gudignau rodund 420'000 francs. == Colligiaziuns == * [https://web.archive.org/web/20060427083103/http://www.renzo-blumenthal.ch/ Pagina ufficiala da Renzo Blumenthal] * [http://www.rtr.ch/go/to?siteSect=10119&storyId=6661311& Intervista cun Renzo Blumenthal tier il Radio Rumantsch] {{DEFAULTSORT:Blumenthal, Renzo}} [[Categoria:Persunalitad rumantscha]] ld8u6uixdpclaben4jz2n26mdx2dha7 Pugaus 0 4770 174054 171166 2026-09-16T07:49:01Z ~2026-50185-77 23979 /* Istorgia */ 174054 wikitext text/x-wiki {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Pugaus |Tip = |Vopna = |Panorama = |Descripziun = Pugaus <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Surselva |Vischnanca = Breil/Brigels |Titel president = |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = |Autezza = 1299 |Surfatscha = |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46/45/35.41/N |EW = 9/01/55.84/E <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = |Preselecziun = |UST = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = |eLIR = }} [[Image:Sontga Clau von Osten2.jpg|thumb|250px|[[Caplutta da Sontgaclau]], il sanctuari d'ina anteriura fracziun dal vitg da Dardin]] '''Pugaus''', en documents pli vegls per regla numnà '''Arpagaus''', è in anteriur vitg sin l'intschess dal vitg da [[Dardin]]. El appartegna a la vischnanca [[Chantun Grischun|grischuna]] da [[Breil]]. == Istorgia == En il temp medieval fin a la fin dal 18avel tschientaner sa chattava Pugaus en vischinanza directa da la via da communicaziun sursilvana che passava da [[Glion]] sur [[Rueun]], [[Vuorz]], [[Breil]] a [[Schlans]] vers il [[Pass dal Lucmagn|Pass Lucmagn]], ch'era da quel temp in pass fitg frequentà. Da quel temp furmava Pugaus la part principala dal vitg da Dardin e disponiva sco emprim dals aclauns da Dardin in'agen sanctuari, la [[Caplutta da Sontgaclau]] che sa chatta anc oz en la vischinanza da l'anteriur vitg. Documentadas èn era duas undas da la pestilenza che han decimà la populaziun da Pugaus en l'emprima mesadad dal 17avel tschientaner. La tradiziun populara pretenda che la pestilenza haja manà a l'abandun dal vitg enturn 1800. Oz èn ins plitost da l'avis che la construcziun da la via da communicaziun en il fund da la val tranter [[Rueun]] e [[Trun]] haja isolà la culegna cunquai ch'il traffic da persunas e rauba na passava betg pli sper il vitg. Uschia vegnan ils davos abitants ad avair bandunà il vitg per sa domiciliar en ils aclauns pli bass en la vischinanza da la baselgia parochiala S.Bistgaun ch'è vegnida construida vers la fin dal 18avel tschientaner a [[Caprè]]. [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Cadi]] [[Categoria:Breil]] ku39ga1ds08oehg8yzdyc2jgplnk0wh Utilisader:Bild-Sprache 2 14805 174041 173884 2026-09-15T17:17:43Z Bild-Sprache 22665 /* Litteratura: Artichels per 500 ans lingua scritta */ 174041 wikitext text/x-wiki Eau sun ida a scoula a Samedan, inua ch'eau d'he imprais rumauntsch puter. Scu figlia da genituors our da culturas differentas – la mamma da la Bassa ed il bap dal Puschlev – suni creschida sü traunter trais culturas, che haun promouvo mieus interess per quellas. Scu vichipediauna suni activa in la Vichipedia rumauntscha scu eir in la Vichipedia tudas-cha (https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Bild-Sprache#Themenschwerpunkt_Re-Form)<gallery mode="packed" heights="160"> Datoteca:Samedan as seen from Crasta Mora.jpg|Engiadin'Ota Datoteca:Kirche Samedan 4.JPG|Samedan </gallery> == &nbsp;Artichels == '''Pastiziers e specialitedas engiadinaisas''' * [[Pastiziers grischunais]] * [[Tuorta da nuschs]] * [[Tuorta Engiadinaisa]] * [[Fuatscha grassa]] * [[Grassins]] * [[Iva (licör)]] '''Musica''' * [[Fränzli Waser]] * [[Ils Fränzlis da Tschlin]] * [[Paulin Nuotclà]] * [[Chapella Open Air]] * [[Istorgia da musica dalla Clostra da Mustér|Istorgia da la musica Clostra da Mustér]] '''Scripturas e scripturs''' * [[Jessica Zuan]] * [[Elisabeth Bardill]] * [[Margarita Uffer]] '''Films, cineastas e cineasts''' * [[Susanna Fanzun]] '''Chesamaints''' * [[Sgrafit in Engiadina]] '''Instituziuns''' * [[Archiv culturel da duonnas dal Grischun]] * [[Biblioteca da l'abazia benedictina Clostra da Mustér|Biblioteca da l'abazia benedictina Colstra da Mustèr]] * [[Fundaziun grischuna per la fotografia]] * [[Fabrica da stoffa Trun]] '''Natüra ed animels''' * [[Nuorsa Engiadinaisa]] * [[Nuorsa Sursilvauna]] * [[Dschember]] * [[Iva (plaunta)]] '''Sport''' * [[Maraton da skis engiadinais]] * [[Olympia Bob Run St.Moritz-Celerina]] '''Artichels in oters idioms''' * [[Benedetto Vigne]] (Rumantsch Grischun) – in collavuraziun cun oters * [[Benedetto Vigne (Surmiran)]] – in collavuraziun cun oters == Litteratura: Artichels per 500 ans lingua scritta == * [[Stampa da cudeschs]] * Cudesch da Psalms === 19evel tschienter === *[[Rumauntsch düraunt il 19evel tschientiner – Perdita da lingua e renaschentscha]] *[[Rumauntsch düraunt il 19evel tschientiner – Mezs d'instrucziun rumauntschs]] *[[Rumauntsch düraunt il 19evel tschientiner – Lavur litterara]] **[[Annalas da la Societad Retorumantscha]] **[[Andrea Bezzola]] **[[Gian Battista Sandri]] **[[Florian Grand]] *[[Rumauntsch düraunt il 19evel tschientiner – Linguistica]] **[[Theodor Gartner]] **[[Alfons de Flugi]] **Andrea Vital *[[Rumauntsch düraunt il 19evel tschientiner – Texts per il chaunt da cor]] **[[Adieu a l'Engiadina]] **[[A Trun sut igl ischi]] (Sursilvan) – in collavuraziun cun oters **[[Otto Barblan]] **[[Hans Erni]] **[[Festa da Chalavaina]] **[[Hans Georg Nägeli]] <small>→ [[Utilisader:Bild-Sprache/Nouv artechel]]</small> fbuh2hw4sj3c7t1gcwukx43tae6a2kj Sgrafit in Engiadina 0 14864 174053 172693 2026-09-16T02:17:50Z InternetArchiveBot 16747 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 174053 wikitext text/x-wiki {{Puter}}[[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafits d'üna chesa a Vnà.]] '''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas. == Istorgia == === Derivanza === In [[Europa]] as chattan sgrafits in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter.<ref>Rafael Ruiz Alonso: ''Esgrafiado. Materiales, técnicas y aplicaciones. In: Corrientes nacionales e internacionales del esgrafiado''. Tom 1. ''Instituto de la cultura tradicional segoviana Manuel Gonzales Herrero'', Segovia 2015, ISBN 978-84-86789-84-8, Pagina 114–118, 203–209.</ref> Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]].<ref name=":1" /> === Derasaziun === Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafit riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafits – cun ornamaints da'l Temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]]. === Sgrafit in Engiadina === [[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafit d'üna chesa a Guarda]] La tecnica da [[sgrafit]] es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafits inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints. A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafits our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir our da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafits mussaivan richezza. Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafits, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culaditschas pü nouvas. == Tecnica == [[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]] Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurida cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin, sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fat svelt, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta. == Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair == Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo ils sgrafits inavaunt e faun quist aunch'adüna. === Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi === Cuntschaints scu artists da sgrafit in Engiadina sun: * '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da sgrafit ed ün pittur artist. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a [[Valchava]]'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" /> * '''Duri Fasser''' da [[Müstair]] es ün pittur artist, artist da sgrafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Giuliano Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu per exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservaziun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://web.archive.org/web/20260413003425/https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> * '''Josin Neuhäusler''' da [[Susch]] gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler lavura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://web.archive.org/web/20251208075855/https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Butia Schlerin''' es ün affer da [[Sent]], chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisanats da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Joannes Wetzel''' da [[Strada en Engiadina|Strada]] es artist da sgrafit, müreder, specialist da chütschina e producent da culurs. El lavura cun materiels natürels e druva materiel da fabrica chi vain our da la regiun. Sias culurs sun fats our da pigmaints da craps our da la regiun, uschè cha las liadüras spievlan las culurs da la cuntredgia. Joannes Wetzel prodüscha ils culurs in sieu atelier<ref>Joannes Wetzel: ''[https://www.kalkkunst.ch Kalkkunst - natürliches Bauen und Gestalten mit Kalk]''. In: Kalkkunst. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> e da quists as po eir comprer scu s-chaclas da culurs. L'an 2017 d'eira gnida, suot la direcziun da Joannes Wetzel, reconstruida e darcho piglieda in funcziun la calcina a Sent.<ref>''[https://www.calcina.ch/de/Kalkbrand_in_S_charl.html Calcina]''. In: Fachverband für Kalk. Consulte ils 9 avrigl 206</ref> ==== Familia Chönz (Könz) da Guarda: ==== * '''Ulrich Chönz''' (1899–1980) d'eira ün architect, restauratur e chüreder da monumaints da [[Guarda]]. Traunter ils ans 1939 fin 1945 aviva'l restauro intuorn trenta chesamaints a Guarda per incumbenza da la chüra grischunaisa da la patria. * '''Constantin Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e lavura per granda part cun ornamaints geometrics. Cun ils sieus sgrafits decoraiva'l divers chesamaints moderns. * '''Stefan Liun Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e la sia seguonda duonna [[Selina Chönz]] (autura d'Uorsin). El decoraiva divers chesamaints cun creaturas da fablas scu draguns, peschs, nixas ed es eir cuntschaint our per la val. Uschè ho'l per exaimpel fat il sgrafiti per la chesa «Haus zum kleinen Pelikan a [[Turitg|Turich]].<ref name=":1">Katrin Brunner: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/11/sgraffiti-im-graubuenden/ Die Kunst des Kratzens]''. In: Blog. Museum Naziunel Svizzer. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref> * '''Mazina Schmiedlin Chönz''' es üna pittüra artista ed artista da sgrafit in terza generatiun da la famiglia Chönz. Ella sviluppa ornamaints tradiziunels cun expressiuns da l'art contemporauna: ün exaimpel da sia lavur muossan ils sgrafits da la Chesa Sura a [[Tavau|Tavo]].<ref>''[https://www.baublatt.ch/baupraxis/sgraffito-kuenstlerin-mazina-schmidlin-im-portraet-sprechende-singende-haeuser-24174 Sgraffito-Künstlerin Mazina Schmidlin im Portrait: Sprechende, singende Häuser]''. In: Baublatt. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref><ref>Tina Cieslik: ''[https://www.espazium.ch/de/aktuelles/haeuser-sollen-kommunizieren Häuser sollen kommunizieren - zeitgenössische Sgraffito]''. In: Espazium Magazin. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> == Ornamaints == [[Datoteca:S-chanf 1995 17.jpg|miniatura|Motiv c''haun curraint'' (ornamaint sur) d'üna chesa a S-chanf]] Ulrich Vital da Sent (1913–2012) s'occupaiva cun ils motivs da'ls sgrafits sün las chesas engiadinaisas e cun la [[simbolica d'art decorativa in Engiadina]]. Ils simbols engiadinais sun però ün tema per se. Que do simbols, chi vegnan our d'pajais e sun fich vegls scu exaimpel la crusch simmetrica, chi'd es ün simbol, chi deriva da l'[[Antica]]. Qualchedüns simbols aș chattan eir aint ils mitus ed üsaunzas. Bgers simbols derivan our da'l pajanissem. Qualchedüns da quels haun culturas seguaintas, scu il cristianissem, piglio sü e sviluppo inavaunt, uschè cha quels s'avaivan transformos cul temp. Creatüras da fabla, scu draguns e nixas ed figüras geometricas, per exaimpal il chaun curraint, as preschaintan sün vegls e nouvs sgrafits.<ref>Ulrich Vital: Prolog. In: ''[https://web.archive.org/web/20251111002427/https://josin-sgraffito.ch/wp/wp-content/uploads/2016/09/Kunsthandwerk_Sgraffito_Symbole_und_Bedeutung.pdf Simbols populars e lur misteri]''. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Adüna darcho as vezza versins sün las chesas engiadinaisas. Eir artists da sgrafit haun adüna darcho creo nouvs motivs.<ref name=":1" /> == Litteratura == ** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: ''Lebendige Traditionen''. Consulte ils 6 avrigl 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> == Weblinks == [[Categoria:Architectura]] [[Categoria:Architectura en Svizra]] [[Categoria:Engiadina]] iafspbwugrab476ie3mm3x95z9hqf85 Utilisader:Bild-Sprache/Stamparia 2 14956 174055 173881 2026-09-16T11:22:39Z EmausBot 3163 Korrigiere doppelte Weiterleitung von [[Bild-Sprache/Stampa da cudeschs]] auf [[Stampa da cudeschs]] 174055 wikitext text/x-wiki #RENVIAMENT [[Stampa da cudeschs]] h0f4zhqqjxfllbrd2tgcl3bpylmk122 Theodor Gartner 0 14966 173992 2026-09-15T13:28:59Z Bild-Sprache 22665 Creà la pagina cun "Intro == Biografia ==" 173992 wikitext text/x-wiki Intro == Biografia == j6k69wcxylx08ngt715w6xja5816nxv 173993 173992 2026-09-15T13:34:15Z Bild-Sprache 22665 /* Biografia */ 173993 wikitext text/x-wiki Intro == Biografia == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media. 4tf0ld3rj84xh1o22be5vchk28n5oo4 173994 173993 2026-09-15T13:39:44Z Bild-Sprache 22665 /* Biografia */ 173994 wikitext text/x-wiki Intro == Biografia == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media. In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz. de0wjg1abbfart4067a8d6bsfcrkxgi 173995 173994 2026-09-15T13:45:05Z Bild-Sprache 22665 173995 wikitext text/x-wiki Intro == Biografia == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media. In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz. In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (....). L'an 1899 ho'l surpiglio a l'Universited d'Innsbruck la professura dal nouv 033dlet6yml3oxl6s8ycrsi28twkcij 173996 173995 2026-09-15T13:51:59Z Bild-Sprache 22665 /* Biografia */ 173996 wikitext text/x-wiki Intro == Biografia == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media. In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz. In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (hoz es il lö in la Ukraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir. furmdj8gj5z3c67ucwtl4e448evfqwf 173997 173996 2026-09-15T13:58:35Z Bild-Sprache 22665 173997 wikitext text/x-wiki Intro == Biografia == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref>Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref>Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (hoz es il lö in la Ukraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir. == Indicaziun da funtaunas == <references /> q20a8y6jwqx8v8vks71euhstystuh8o 173998 173997 2026-09-15T13:59:54Z Bild-Sprache 22665 /* Biografia */ 173998 wikitext text/x-wiki Intro == Biografia == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (hoz es il lö in la Ukraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> == Indicaziun da funtaunas == <references /> 8d9tc5cuwv68sskrd14qadc4icmsltb 173999 173998 2026-09-15T14:01:47Z Bild-Sprache 22665 /* Biografia */ 173999 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (hoz es il lö in la Ukraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz === nnnn === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck === ccccc == Indicaziun da funtaunas == <references /> din4e60ftd59eriwuksr4obikt507ia 174000 173999 2026-09-15T14:14:34Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz */ 174000 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (hoz es il lö in la Ukraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professor da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'Hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la ,Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa)», our da quella es comparida la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena» l'an 1893. Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instroducziun d'ün'ortografia ucranaisa tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. Cumparaiva l'an 1913 la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)». === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck === ccccc == Indicaziun da funtaunas == <references /> s1g3aqq7u8u6cc3bx9fif4qf6mmuku3 174001 174000 2026-09-15T14:15:24Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz */ 174001 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'Hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la ,Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa)», our da quella es comparida la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena» l'an 1893. Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instroducziun d'ün'ortografia ucranaisa tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. Cumparaiva l'an 1913 la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)». === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck === ccccc == Indicaziun da funtaunas == <references /> nbzo4m3yesg43jbaf9x7v6sg0f0is48 174002 174001 2026-09-15T14:18:00Z Bild-Sprache 22665 /* Vita e lavur */ 174002 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa), our da quella es resultida la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena» l'an 1893. Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instroducziun d'ün'ortografia ucranaisa tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. Cumparaiva l'an 1913 la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)». === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck === ccccc == Indicaziun da funtaunas == <references /> oh5qfagk73grickcfpk2j0q4zhhah55 174003 174002 2026-09-15T14:24:31Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz */ 174003 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck === ccccc == Indicaziun da funtaunas == <references /> lp2dwe21ahgofsk73etmfxvxnt13b6i 174004 174003 2026-09-15T14:25:16Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz */ 174004 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === ccccc == Indicaziun da funtaunas == <references /> fy14vnocigpk3sxwinfmeaf23flqc0m 174005 174004 2026-09-15T14:41:08Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */ 174005 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch». == Indicaziun da funtaunas == <references /> ql91z488p868f5ya04fep9ne0v7e58q 174006 174005 2026-09-15T14:42:26Z Bild-Sprache 22665 174006 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> == Indicaziun da funtaunas == <references /> helggu9ncm0jwmrubpkvjj31qklkwm3 174007 174006 2026-09-15T14:49:16Z Bild-Sprache 22665 /* Indicaziun da funtaunas */ 174007 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited d'Innsbruck per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited d'Innsbruck. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per que viagiaiva'l intuorn per püs ans in las regiuns confuormamaingas. == Indicaziun da funtaunas == <references /> fup5m53wnzhft8dztp549k57do0bawg 174008 174007 2026-09-15T14:50:27Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) */ 174008 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per que viagiaiva'l intuorn per püs ans in las regiuns confuormamaingas. == Indicaziun da funtaunas == <references /> lgsti5k972jsntsn2jdyjmykkpque0x 174009 174008 2026-09-15T14:51:06Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) */ 174009 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per que viagiaiva'l intuorn per püs ans in las regiuns confuormamaingas. == Indicaziun da funtaunas == <references /> 73rvkxzqbnfmkizk8ek7i8vp50u96uy 174010 174009 2026-09-15T14:52:26Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */ 174010 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas. == Indicaziun da funtaunas == <references /> ezfzsguj2pssd0ul9xvqf0ie1h4ru3j 174011 174010 2026-09-15T14:55:07Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */ 174011 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> == Indicaziun da funtaunas == <references /> dae8owc3v0ht0qoup1hh4g9d1k6sh1t 174012 174011 2026-09-15T14:58:38Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */ 174012 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart». == Indicaziun da funtaunas == <references /> o5cn1et0oo3l8i5t91o0yk5hxt41a16 174013 174012 2026-09-15T15:11:11Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */ 174013 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart». Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Manuel da lingua e litteratura rumauntscha» (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha. == Indicaziun da funtaunas == <references /> 9ijoe8bm9mv6algtk3229m5a86e4fjq 174014 174013 2026-09-15T15:12:04Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */ 174014 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Manuel da lingua e litteratura rumauntscha» (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Indicaziun da funtaunas == <references /> 5d7iyjgyaf3u0xp5bid8v4bhqv9ckoi 174015 174014 2026-09-15T15:22:04Z Bild-Sprache 22665 /* Indicaziun da funtaunas */ 174015 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Manuel da lingua e litteratura rumauntscha» (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> 37o7w0m6shm8ie84qn1jyr9jxsjrosy 174016 174015 2026-09-15T15:28:25Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) */ 174016 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> n1zq7zn3xay4o1rjsk0czbuytvv9ep6 174017 174016 2026-09-15T15:28:50Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) */ 174017 wikitext text/x-wiki Intro == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> o27zbzn2gxdw9wppws2pugxcbg8cik8 174018 174017 2026-09-15T15:30:55Z Bild-Sprache 22665 174018 wikitext text/x-wiki '''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch. L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha). == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> gbgkn5u855iskejhsthx2fbe8tqaynn 174019 174018 2026-09-15T15:32:09Z Bild-Sprache 22665 174019 wikitext text/x-wiki '''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> 3fv8qhggxax6bww6pu0a3tom95kuogc 174020 174019 2026-09-15T15:34:59Z Bild-Sprache 22665 174020 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]] '''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> qrjq2l7h4sup2yc54xjdcj7obhxg50x 174021 174020 2026-09-15T15:38:29Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */ 174021 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]] '''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit, insembel cun Stephan Smal-Stozkyj, la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa).<ref name=":3" /> == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> 6jnxqxisu1fe7m63pn213rgpsbal4oi 174022 174021 2026-09-15T15:40:17Z Bild-Sprache 22665 174022 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]] '''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit, insembel cun Stephan Smal-Stozkyj, la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" /> == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> 5jcpyqf9eos4xqn467woldio9eb13ip 174023 174022 2026-09-15T15:40:49Z Bild-Sprache 22665 Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Theodor Gartner]] a [[Theodor Gartner]] 174022 wikitext text/x-wiki [[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]] '''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit, insembel cun Stephan Smal-Stozkyj, la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" /> == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> 5jcpyqf9eos4xqn467woldio9eb13ip 174025 174023 2026-09-15T15:41:25Z Bild-Sprache 22665 174025 wikitext text/x-wiki {{Puter}}[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]] '''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit, insembel cun Stephan Smal-Stozkyj, la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" /> == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> l522a2cl5ntayv92q1j3ngvfwnzose4 174026 174025 2026-09-15T15:42:22Z Bild-Sprache 22665 174026 wikitext text/x-wiki {{Puter}}[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]] '''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit, insembel cun Stephan Smal-Stozkyj, la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" /> == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> [[Categoria:Litteratura rumantscha]] [[Categoria:Scienzas socialas]] [[Categoria:Lingua rumantscha]] 3eqjybxoiowvgrohcfxudv89w8d3e4y 174027 174026 2026-09-15T15:45:39Z Bild-Sprache 22665 /* Vita e lavur */ 174027 wikitext text/x-wiki {{Puter}}[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]] '''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" /> == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> [[Categoria:Litteratura rumantscha]] [[Categoria:Scienzas socialas]] [[Categoria:Lingua rumantscha]] d4z7uodnrld762u93kse42eli3qgmso 174028 174027 2026-09-15T15:51:28Z Bild-Sprache 22665 174028 wikitext text/x-wiki {{Puter}}[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]] '''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" /> == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a [[Vienna]] ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a [[Linz]].<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da [[Czernowitz]] (Bukowina, hoz [[Ucraina]]). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited [[Puntina]] (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal [[Chantun Grischun|Grischun]], dal [[Tirol dal Sid|Tirol dal Süd]] e dal [[Friul]] suot la denominaziun «[[Rumantsch|Rumauntsch]]».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la [[Bregaglia|Bregiaglia]], dal Grischun centrel, da l'[[Engiadina]], dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> [[Categoria:Litteratura rumantscha]] [[Categoria:Scienzas socialas]] [[Categoria:Lingua rumantscha]] oxbjjmoa6wlh7q6xofc22yivonh35pb 174029 174028 2026-09-15T15:52:04Z Bild-Sprache 22665 /* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */ 174029 wikitext text/x-wiki {{Puter}}[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]] '''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" /> == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a [[Vienna]] ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a [[Linz]].<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da [[Czernowitz]] (Bukowina, hoz [[Ucraina]]). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited [[Puntina]] (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal [[Chantun Grischun|Grischun]], dal [[Tirol dal Sid|Tirol dal Süd]] e dal [[Friul]] suot la denominaziun «[[Rumantsch|Rumauntsch]]».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la [[Bregaglia|Bregiaglia]], dal Grischun centrel, da l'[[Engiadina]], dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'[[Adria]], furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> [[Categoria:Litteratura rumantscha]] [[Categoria:Scienzas socialas]] [[Categoria:Lingua rumantscha]] 2cy9vpnk86oocgz5oune8q77utnrcxg 174030 174029 2026-09-15T16:07:11Z Bild-Sprache 22665 /* Indicaziun da funtaunas */ 174030 wikitext text/x-wiki {{Puter}}[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]] '''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" /> == Vita e lavur == Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a [[Vienna]] ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a [[Linz]].<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da [[Czernowitz]] (Bukowina, hoz [[Ucraina]]). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited [[Puntina]] (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" /> === Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) === Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archiv da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref> === Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha === Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal [[Chantun Grischun|Grischun]], dal [[Tirol dal Sid|Tirol dal Süd]] e dal [[Friul]] suot la denominaziun «[[Rumantsch|Rumauntsch]]».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la [[Bregaglia|Bregiaglia]], dal Grischun centrel, da l'[[Engiadina]], dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" /> L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'[[Adria]], furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" /> == Ouvras == * Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj) * Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910. * Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913 * Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883. == Indicaziun da funtaunas == <references /> [[Categoria:Litteratura rumantscha]] [[Categoria:Scienzas socialas]] [[Categoria:Lingua rumantscha]] 5stpdscb838213oulgf91c3mrp4um6c Utilisader:Bild-Sprache/Theodor Gartner 2 14967 174024 2026-09-15T15:40:49Z Bild-Sprache 22665 Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Theodor Gartner]] a [[Theodor Gartner]] 174024 wikitext text/x-wiki #RENVIAMENT [[Theodor Gartner]] p3pakzy99zku3yobgkyiyqraz3qs489 Alfons de Flugi 0 14968 174031 2026-09-15T16:50:50Z Bild-Sprache 22665 Creà la pagina cun "Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur." 174031 wikitext text/x-wiki Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur. mvv9x3k9l3ijaup7klnwm56a8h78rob 174032 174031 2026-09-15T16:54:15Z Bild-Sprache 22665 174032 wikitext text/x-wiki Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Indicaziun da funtaunas == <references /> t78mlbv9ngkg0awtee247td9g6cenhe 174033 174032 2026-09-15T16:55:22Z Bild-Sprache 22665 174033 wikitext text/x-wiki Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]]. == Indicaziun da funtaunas == <references /> hjgmc50pcjy2e5l4zjw5kdn99vz49mk 174034 174033 2026-09-15T16:57:31Z Bild-Sprache 22665 /* Vita e lavur */ 174034 wikitext text/x-wiki Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Indicaziun da funtaunas == <references /> cmiec0e6c3sjyyfjzhihavq4fr9lthw 174035 174034 2026-09-15T17:00:33Z Bild-Sprache 22665 /* Vita e lavur */ 174035 wikitext text/x-wiki Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Ouvras == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. == Indicaziun da funtaunas == <references /> 6c6047h6098n7jjdrmtthzlumwzd95s 174036 174035 2026-09-15T17:04:06Z Bild-Sprache 22665 /* Ouvras */ 174036 wikitext text/x-wiki Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Ouvras == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. ** Der Prättigauer Freiheitskampf == Indicaziun da funtaunas == <references /> 0ltjpmf9rap6co69nkmhb2yu5zlbtx8 174037 174036 2026-09-15T17:05:54Z Bild-Sprache 22665 /* Ouvras */ 174037 wikitext text/x-wiki Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Ouvras == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. ** Der Prättigauer Freiheitskampf == Indicaziun da funtaunas == <references /> 17en58jz7xypz7mbe4uuxh0kc97chzj 174038 174037 2026-09-15T17:06:09Z Bild-Sprache 22665 /* Ouvras */ 174038 wikitext text/x-wiki Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Ouvras d'Alfons Flugi == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. ** Der Prättigauer Freiheitskampf == Indicaziun da funtaunas == <references /> ea1o2iesnq60nz2in26n9rrnh422t9e 174039 174038 2026-09-15T17:06:21Z Bild-Sprache 22665 /* Ouvras d'Alfons Flugi */ 174039 wikitext text/x-wiki Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Ouvras d'Alfons Flugi == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. == Indicaziun da funtaunas == <references /> fpeb7b6ekc5b6gk3uizrjv61k6nv831 174040 174039 2026-09-15T17:06:40Z Bild-Sprache 22665 174040 wikitext text/x-wiki '''Alfons de Flugi''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Ouvras d'Alfons Flugi == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. == Indicaziun da funtaunas == <references /> hmegs5dpqs4bjrf8ejr8b1ctjyjpuxg 174042 174040 2026-09-15T18:35:46Z Bild-Sprache 22665 /* Vita e lavur */ 174042 wikitext text/x-wiki '''Alfons de Flugi''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. == Ouvras d'Alfons Flugi == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. == Indicaziun da funtaunas == <references /> 012p69qtvjo9jigmktk8wdxzvae3cdd 174043 174042 2026-09-15T18:42:32Z Bild-Sprache 22665 /* Vita e lavur */ 174043 wikitext text/x-wiki '''Alfons de Flugi''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer. == Ouvras d'Alfons Flugi == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. == Indicaziun da funtaunas == <references /> bdz8mb0sz6tj8fcb4t1186yf8w8jhwl 174044 174043 2026-09-15T18:45:24Z Bild-Sprache 22665 /* Vita e lavur */ 174044 wikitext text/x-wiki '''Alfons de Flugi''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer. Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch. == Ouvras d'Alfons Flugi == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. == Indicaziun da funtaunas == <references /> f729m83da9er29yna7zkwgedgy427kr 174045 174044 2026-09-15T18:48:45Z Bild-Sprache 22665 /* Vita e lavur */ 174045 wikitext text/x-wiki '''Alfons de Flugi''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.<ref name=":1">Laura Decurtins: Philologisches Interesse am «Folkslor». In: ''Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens''. Ediziun Chronos, Turich 2019. Paginas: 132–134. ISBN: 978-3-0340-1501-1, [[Doi:10.5167/uzh-207361|doi:10.5167/uzh-207361]]</ref> Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.<ref name=":1" /> == Ouvras d'Alfons Flugi == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. == Indicaziun da funtaunas == <references /> emplmiemotiob51tb9lfjg6m260tms8 174046 174045 2026-09-15T18:49:29Z Bild-Sprache 22665 Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Alfons de Flugi]] a [[Alfons de Flugi]] 174045 wikitext text/x-wiki '''Alfons de Flugi''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.<ref name=":1">Laura Decurtins: Philologisches Interesse am «Folkslor». In: ''Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens''. Ediziun Chronos, Turich 2019. Paginas: 132–134. ISBN: 978-3-0340-1501-1, [[Doi:10.5167/uzh-207361|doi:10.5167/uzh-207361]]</ref> Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.<ref name=":1" /> == Ouvras d'Alfons Flugi == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. == Indicaziun da funtaunas == <references /> emplmiemotiob51tb9lfjg6m260tms8 174048 174046 2026-09-15T18:50:32Z Bild-Sprache 22665 /* Vita e lavur */ 174048 wikitext text/x-wiki '''Alfons de Flugi (1823–1890)''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.<ref name=":1">Laura Decurtins: Philologisches Interesse am «Folkslor». In: ''Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens''. Ediziun Chronos, Turich 2019. Paginas: 132–134. ISBN: 978-3-0340-1501-1, [[Doi:10.5167/uzh-207361|doi:10.5167/uzh-207361]]</ref> Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.<ref name=":1" /> == Ouvras d'Alfons Flugi == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. == Indicaziun da funtaunas == <references /> rzskdvavxglrlfpae2640d01ffa8sgs 174049 174048 2026-09-15T18:50:59Z Bild-Sprache 22665 174049 wikitext text/x-wiki Il engiadinais '''Alfons de Flugi (1823–1890)''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.<ref name=":1">Laura Decurtins: Philologisches Interesse am «Folkslor». In: ''Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens''. Ediziun Chronos, Turich 2019. Paginas: 132–134. ISBN: 978-3-0340-1501-1, [[Doi:10.5167/uzh-207361|doi:10.5167/uzh-207361]]</ref> Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.<ref name=":1" /> == Ouvras d'Alfons Flugi == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. == Indicaziun da funtaunas == <references /> s56e0she9o7jddp5de63bu192czh72n 174050 174049 2026-09-15T18:51:19Z Bild-Sprache 22665 174050 wikitext text/x-wiki {{Puter}} Il engiadinais '''Alfons de Flugi (1823–1890)''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.<ref name=":1">Laura Decurtins: Philologisches Interesse am «Folkslor». In: ''Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens''. Ediziun Chronos, Turich 2019. Paginas: 132–134. ISBN: 978-3-0340-1501-1, [[Doi:10.5167/uzh-207361|doi:10.5167/uzh-207361]]</ref> Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.<ref name=":1" /> == Ouvras d'Alfons Flugi == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. == Indicaziun da funtaunas == <references /> dbj4pfl5v9g7sxpitwgitg0b6v55w8b 174051 174050 2026-09-15T18:52:18Z Bild-Sprache 22665 174051 wikitext text/x-wiki {{Puter}} Il engiadinais '''Alfons de Flugi (1823–1890)''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> == Vita e lavur == Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref> Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.<ref name=":1">Laura Decurtins: Philologisches Interesse am «Folkslor». In: ''Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens''. Ediziun Chronos, Turich 2019. Paginas: 132–134. ISBN: 978-3-0340-1501-1, [[Doi:10.5167/uzh-207361|doi:10.5167/uzh-207361]]</ref> Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.<ref name=":1" /> == Ouvras d'Alfons Flugi == * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860. * Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844. == Indicaziun da funtaunas == <references /> [[Categoria:19avel tschientaner]] [[Categoria:Scripturs]] [[Categoria:Scripturs da la Svizra]] [[Categoria:Scripturs rumantschs dal 19avel tschientaner]] [[Categoria:Scienzas socialas]] huy2dqm3ccqxyzxjs11uuf81jkfhhlt Utilisader:Bild-Sprache/Alfons de Flugi 2 14969 174047 2026-09-15T18:49:29Z Bild-Sprache 22665 Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Alfons de Flugi]] a [[Alfons de Flugi]] 174047 wikitext text/x-wiki #RENVIAMENT [[Alfons de Flugi]] 4t6ux58ocutlfr7ekcaacbcvez5m1uk