Wikipedia
rmwiki
https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Multimedia
Spezial
Discussiun
Utilisader
Utilisader discussiun
Wikipedia
Wikipedia discussiun
Datoteca
Datoteca discussiun
MediaWiki
MediaWiki discussiun
Model
Model discussiun
Agid
Agid discussiun
Categoria
Categoria discussiun
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Renzo Blumenthal
0
2020
174052
160053
2026-09-16T02:04:42Z
InternetArchiveBot
16747
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
174052
wikitext
text/x-wiki
{{idiom|sursilvan}}
'''Renzo Blumenthal''' (* [[26 da december]] [[1976]] a [[Vella]] ella Val [[Lumnezia]]) era il [[Mister Svizra]] digl onn [[2005]].
Renzo ei el secund digls quater fegls dad Ursin e Carmen Blumenthal e stat aunc oz en siu vitg da naschientscha. Il lungatg principal dad el ei il romontsch [[sursilvan]] che dominescha er fermamein la vallada.
== Giugadur da ballapei ==
Oriundamein vuleva Renzo daventar profi da ballapei. 1996 giugava Blumenthal ella selecziun da juniors digls Grasshoppers da Turitg e veva persuenter in contract sco profi tier igl [[FC Sogn Gagl]] duront in miez onn tocha ch'ina blessura ha empediu el da far vinavont cun sia carriera da profi. El giugava denton aunc adina ballapei - tocha la stad 2005 pigl FC Cuera e dapi lu tier igl CB Lumnezia Degen, il club da sia regiun.
== Pur ==
Suenter la disfatga cun la carriera sco giugadur da ballapei ha Renzo Blumenthal empriu il mistregn digl pur. El lavura tier il menaschi puril biologic da ses geniturs a Vella.
== Mister Svizra ==
Er sco Mister Svizra stava el bugen a disposiziun per ils intents dall'agricultura. El moderescha alternativamein cun l'anteriura Miss Svizra Tanja Gutman l'emissiun ''Wunschkonzert'' tier il ''Buureradio''. El ei in digls Misters Svizra cun il pli grond success: Duront siu onn d'uffeci ha el gudignau rodund 420'000 francs.
== Colligiaziuns ==
* [https://web.archive.org/web/20060427083103/http://www.renzo-blumenthal.ch/ Pagina ufficiala da Renzo Blumenthal]
* [http://www.rtr.ch/go/to?siteSect=10119&storyId=6661311& Intervista cun Renzo Blumenthal tier il Radio Rumantsch]
{{DEFAULTSORT:Blumenthal, Renzo}}
[[Categoria:Persunalitad rumantscha]]
ld8u6uixdpclaben4jz2n26mdx2dha7
Pugaus
0
4770
174054
171166
2026-09-16T07:49:01Z
~2026-50185-77
23979
/* Istorgia */
174054
wikitext
text/x-wiki
{{Infochascha Unitad d'administraziun svizra
|Num = Pugaus
|Tip =
|Vopna =
|Panorama =
|Descripziun = Pugaus
<!--- ADMINISTRAZIUN --->
|Chantun = GR
|Regiun = Surselva
|Vischnanca = Breil/Brigels
|Titel president =
|President =
|Lingua ufficiala =
<!--- TERRITORI --->
|Charta =
|Autezza = 1299
|Surfatscha =
|Spessezza =
|Fracziuns =
|Cunfina cun =
|NS = 46/45/35.41/N
|EW = 9/01/55.84/E
<!--- AUTRAS INFURMAZIUNS --->
|NP =
|Preselecziun =
|UST =
|Lingua tradiziunala =
|Dialect =
<!--- INTERNET --->
|Pagina-web =
|eLIR =
}}
[[Image:Sontga Clau von Osten2.jpg|thumb|250px|[[Caplutta da Sontgaclau]], il sanctuari d'ina anteriura fracziun dal vitg da Dardin]]
'''Pugaus''', en documents pli vegls per regla numnà '''Arpagaus''', è in anteriur vitg sin l'intschess dal vitg da [[Dardin]]. El appartegna a la vischnanca [[Chantun Grischun|grischuna]] da [[Breil]].
== Istorgia ==
En il temp medieval fin a la fin dal 18avel tschientaner sa chattava Pugaus en vischinanza directa da la via da communicaziun sursilvana che passava da [[Glion]] sur [[Rueun]], [[Vuorz]], [[Breil]] a [[Schlans]] vers il [[Pass dal Lucmagn|Pass Lucmagn]], ch'era da quel temp in pass fitg frequentà. Da quel temp furmava Pugaus la part principala dal vitg da Dardin e disponiva sco emprim dals aclauns da Dardin in'agen sanctuari, la [[Caplutta da Sontgaclau]] che sa chatta anc oz en la vischinanza da l'anteriur vitg.
Documentadas èn era duas undas da la pestilenza che han decimà la populaziun da Pugaus en l'emprima mesadad dal 17avel tschientaner. La tradiziun populara pretenda che la pestilenza haja manà a l'abandun dal vitg enturn 1800. Oz èn ins plitost da l'avis che la construcziun da la via da communicaziun en il fund da la val tranter [[Rueun]] e [[Trun]] haja isolà la culegna cunquai ch'il traffic da persunas e rauba na passava betg pli sper il vitg. Uschia vegnan ils davos abitants ad avair bandunà il vitg per sa domiciliar en ils aclauns pli bass en la vischinanza da la baselgia parochiala S.Bistgaun ch'è vegnida construida vers la fin dal 18avel tschientaner a [[Caprè]].
[[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]]
[[Categoria:Cadi]]
[[Categoria:Breil]]
ku39ga1ds08oehg8yzdyc2jgplnk0wh
Utilisader:Bild-Sprache
2
14805
174041
173884
2026-09-15T17:17:43Z
Bild-Sprache
22665
/* Litteratura: Artichels per 500 ans lingua scritta */
174041
wikitext
text/x-wiki
Eau sun ida a scoula a Samedan, inua ch'eau d'he imprais rumauntsch puter. Scu figlia da genituors our da culturas differentas – la mamma da la Bassa ed il bap dal Puschlev – suni creschida sü traunter trais culturas, che haun promouvo mieus interess per quellas. Scu vichipediauna suni activa in la Vichipedia rumauntscha scu eir in la Vichipedia tudas-cha (https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Bild-Sprache#Themenschwerpunkt_Re-Form)<gallery mode="packed" heights="160">
Datoteca:Samedan as seen from Crasta Mora.jpg|Engiadin'Ota
Datoteca:Kirche Samedan 4.JPG|Samedan
</gallery>
== Artichels ==
'''Pastiziers e specialitedas engiadinaisas'''
* [[Pastiziers grischunais]]
* [[Tuorta da nuschs]]
* [[Tuorta Engiadinaisa]]
* [[Fuatscha grassa]]
* [[Grassins]]
* [[Iva (licör)]]
'''Musica'''
* [[Fränzli Waser]]
* [[Ils Fränzlis da Tschlin]]
* [[Paulin Nuotclà]]
* [[Chapella Open Air]]
* [[Istorgia da musica dalla Clostra da Mustér|Istorgia da la musica Clostra da Mustér]]
'''Scripturas e scripturs'''
* [[Jessica Zuan]]
* [[Elisabeth Bardill]]
* [[Margarita Uffer]]
'''Films, cineastas e cineasts'''
* [[Susanna Fanzun]]
'''Chesamaints'''
* [[Sgrafit in Engiadina]]
'''Instituziuns'''
* [[Archiv culturel da duonnas dal Grischun]]
* [[Biblioteca da l'abazia benedictina Clostra da Mustér|Biblioteca da l'abazia benedictina Colstra da Mustèr]]
* [[Fundaziun grischuna per la fotografia]]
* [[Fabrica da stoffa Trun]]
'''Natüra ed animels'''
* [[Nuorsa Engiadinaisa]]
* [[Nuorsa Sursilvauna]]
* [[Dschember]]
* [[Iva (plaunta)]]
'''Sport'''
* [[Maraton da skis engiadinais]]
* [[Olympia Bob Run St.Moritz-Celerina]]
'''Artichels in oters idioms'''
* [[Benedetto Vigne]] (Rumantsch Grischun) – in collavuraziun cun oters
* [[Benedetto Vigne (Surmiran)]] – in collavuraziun cun oters
== Litteratura: Artichels per 500 ans lingua scritta ==
* [[Stampa da cudeschs]]
* Cudesch da Psalms
=== 19evel tschienter ===
*[[Rumauntsch düraunt il 19evel tschientiner – Perdita da lingua e renaschentscha]]
*[[Rumauntsch düraunt il 19evel tschientiner – Mezs d'instrucziun rumauntschs]]
*[[Rumauntsch düraunt il 19evel tschientiner – Lavur litterara]]
**[[Annalas da la Societad Retorumantscha]]
**[[Andrea Bezzola]]
**[[Gian Battista Sandri]]
**[[Florian Grand]]
*[[Rumauntsch düraunt il 19evel tschientiner – Linguistica]]
**[[Theodor Gartner]]
**[[Alfons de Flugi]]
**Andrea Vital
*[[Rumauntsch düraunt il 19evel tschientiner – Texts per il chaunt da cor]]
**[[Adieu a l'Engiadina]]
**[[A Trun sut igl ischi]] (Sursilvan) – in collavuraziun cun oters
**[[Otto Barblan]]
**[[Hans Erni]]
**[[Festa da Chalavaina]]
**[[Hans Georg Nägeli]]
<small>→ [[Utilisader:Bild-Sprache/Nouv artechel]]</small>
fbuh2hw4sj3c7t1gcwukx43tae6a2kj
Sgrafit in Engiadina
0
14864
174053
172693
2026-09-16T02:17:50Z
InternetArchiveBot
16747
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
174053
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:Woning in Vnà, Pedval. 16-09-2023. (actm.) 12.jpg|miniatura|Sgrafits d'üna chesa a Vnà.]]
'''Sgrafiti''' (in nom deriva dal pled taliaun ''graffire'' = sgratter) es ün artisant chi vain druvo per orner fatschedas da chesamaints. In [[Chantun Grischun|chantan Grischun]] – [[Engiadina]], [[Bregaglia]], [[Val Müstair]], [[Mesocco|Mesoc]], [[Val Schons]], [[Surselva (district)|Surselva]] – sun las fatschedas da chesamaints decoredas cun divers ornamaints, chi sun fich tipic per las chesas engiadinaisas tradiziunelas.
== Istorgia ==
=== Derivanza ===
In [[Europa]] as chattan sgrafits in süd da la [[Spagna]], chi sun datos al 12evel tschienter.<ref>Rafael Ruiz Alonso: ''Esgrafiado. Materiales, técnicas y aplicaciones. In: Corrientes nacionales e internacionales del esgrafiado''. Tom 1. ''Instituto de la cultura tradicional segoviana Manuel Gonzales Herrero'', Segovia 2015, ISBN 978-84-86789-84-8, Pagina 114–118, 203–209.</ref> Intuorn l'an 1300 es la tecnica da sgrafiti cumpruvabla a [[Firenza]]; düraunt il [[Temp da renaschimaint]] ho'la survgnia ün grand svilup ed in conseguenza da que as ho'la deraseda a la fin da'l 15evel tschienter eir al nord da las [[alps]].<ref name=":1" />
=== Derasaziun ===
Vers la fin da'l 16evel tschienter es la tecnica da sgrafit riveda in [[Svizra]], fich prubabel tres ils meisters da fabrica taliauns. In chantun Grischun sun naschieus ils prüms sgrafits – cun ornamaints da'l Temp da renaschimaint – a [[Visavraun]] (Bergiaglia) ed ad [[Andeer]] (Val Schons), in l'Engiadina intuorn l'an 1600 a [[Segl]].
=== Sgrafit in Engiadina ===
[[Datoteca:Bergtocht van Guarda via Ardez en Ftan naar Scuol. 20-09-2019. (d.j.b) 09.jpg|miniatura|Sgrafit d'üna chesa a Guarda]]
La tecnica da [[sgrafit]] es gnida surpiglieda da misteraunts indigens, chi svilupaivan ils sgrafits inavaunt. Cun la [[Guerra da trent'onns|Guerra da trent'ans]], chi avaiva destrüt quasi tuot las chesas in l'Engiadina Bassa, es il svilup da'ls sgrafitis gnieu fermo. Al cumanzamaint dal 17evel tschienter però sun ils sgrafitis dvantos darcho populers in l'Engiadina, uschè cha quels haun gia ün temp da renaschimaint. Ils motivs our da las differentas goticas, chi sun d'utrò, as haun cun il temp supplementos cun motivs populers our da la regiun e cun creaziuns egnas. Las liadüras da chesas sun adüna darcho gnidas cumplemettedas cun ornamaints.
A la fin da'l 18evel tschienter svanischaivan bgers sgrafits our da las fatschedas da las chesas in basa da renovaziuns, müdamaints da fabrica, sbudamaints e pervi da retuschas – ma eir our da la temma da leders, perche cha chesas, chi d'eiran decoredas cun bgers sgrafits mussaivan richezza.
Düraunt il [[Temp dal neoclassicissem|Temp da neoclassicissem]] – seguonda mited da'l 19evel tschienter – sun ils sgrafitis darcho gnieus in moda. Tres renovaziuns da bgeras chesas in la seguonda mited da'l 20evel tschienter sun gnieus a glüsch vegls sgrafits, chi d'eiran zuppos suot duos fin trais culaditschas pü nouvas.
== Tecnica ==
[[Datoteca:Plaster on earthbag.jpg|miniatura|Liadüra da basa]]
Scu fundamaint vain do sü üna liadüra da basa our da sablun e chütschina, chi egualisescha il mür. Sün quist segua üna liadüra s-chüra da chütschin, chi’d es culurida cun sablun u pigments. Fintaunt cha la molta es ümida, vain sbiacheda üna culaditscha clera da chütschin, sün quista ils maisters sgriflan lur ornamaints. Per sgrifler fuormas geometricas lavuran ils maisters cun circul e lingers. La lavur vain fat svelt, taunt cha la liadüra es fras-cha – «al fresco» – perche intaunt la chaltschina süja, s'indür'la. Pervi da que vain, scha que fo dabsögn, la fatscheda da'l chesamaint cuvrida cun sachets ümids da juta.
== Maisters ed artists da sgrafit in Engiadina e Val Müstair ==
Da temp vegl ornaivan maisters da sgrafit ambulants ils chesamaints e survgnaivan pensiun ed allogi. Plaun a plaun surpiglaivan ils indigens quist lavur, chi haun svilupo ils sgrafits inavaunt e faun quist aunch'adüna.
=== Maisters ed artists da sgrafit d'hozindi ===
Cuntschaints scu artists da sgrafit in Engiadina sun:
* '''[[Paulin Nuotclà]]''' (eir chantautur, illustratur, restauratur) es ün artist da sgrafit ed ün pittur artist. Ün da sieus progets d'eira la direcziun per la concepziun da las fatschedas da l'''hotel Central a [[Valchava]]'' (Val Müstair), chi sun gnidas pittüredas tra tschinch artists, taunter oter eir Duri Fasser.<ref name=":0" />
* '''Duri Fasser''' da [[Müstair]] es ün pittur artist, artist da sgrafit e chüreder da monumaints. Per il proget da l'hotel Central a Valchava (Val Müstair) ho'l pittüro üna da las fatschedas cun il motiv d'ün hom vegl, chi chargia fain. Scu model serviva üna fotografia da quist hom. Duri Fasser ho pittüro uschè precis, cha la glieud in la Valchava recugnuoschan darcho a quist.<ref name=":0">Raphael Briner: ''[https://www.smgv.ch/documents/05_applica_archiv/archiv/2015/06-15_gestaltung-von-fassaden_smgv_so-kommt-das-heu-an-die-fassade.pdf So kommt das Heu an die Fassade]''. In: ccccc. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
* '''Giuliano Pedretti''' (1924–2012, mort a [[Samedan]]) avaiva fat surtuot sculpturas, ma el ornaiva eir divers chesamaints scu per exaimpel la fatscheda da la scoula cumünela a Samedan. El s'ingaschaiva per la conservaziun da la cultura rumauntscha e piglaiva part a la fundaziun da l'[[Archiv culturel d’Engiadin’ Ota|Archiv culturel d'Engiadin'Ota]].<ref>''[https://web.archive.org/web/20260413003425/https://portacultura.gr.ch/records/AVGR5477 Giuliano Pedretti]''. In: porta cultura. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
* '''Josin Neuhäusler''' da [[Susch]] gestiuna sieu mister ed affer in terza generaziun ed offra dad ans cuors da praticher scu's fo sgrafit. Minch'an frequentan intuorn 800 interessents la scolaziun, traunter oter turists, giarsuns e classas. Josin Neuhäusler lavura eir insembel cun la Butia Schlerin, chi metta aint ornamaints da sgrafit scu muosters in sia artisanat.<ref>Joan Neuhäusler: ''[https://web.archive.org/web/20251208075855/https://josin-sgraffito.ch/wp/?page_id=6 Engadiner Sgraffito aus eigener Hand]''. In: Josin Sgraffito. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref>
* '''Butia Schlerin''' es ün affer da [[Sent]], chi ho lantscho l'an 2016 ün nouv prodot, nempe la marca ''Sgrafit Engiadinais'', artisanats da ceramica e design our da stoffa Jacquard. Ils muosters da quista marca sun sgrafits engiadinais.<ref>''[https://schlerin.ch/ueber-uns/ Baingnü a Sent]''. In: Butia Schlerin. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref>
* '''Joannes Wetzel''' da [[Strada en Engiadina|Strada]] es artist da sgrafit, müreder, specialist da chütschina e producent da culurs. El lavura cun materiels natürels e druva materiel da fabrica chi vain our da la regiun. Sias culurs sun fats our da pigmaints da craps our da la regiun, uschè cha las liadüras spievlan las culurs da la cuntredgia. Joannes Wetzel prodüscha ils culurs in sieu atelier<ref>Joannes Wetzel: ''[https://www.kalkkunst.ch Kalkkunst - natürliches Bauen und Gestalten mit Kalk]''. In: Kalkkunst. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> e da quists as po eir comprer scu s-chaclas da culurs. L'an 2017 d'eira gnida, suot la direcziun da Joannes Wetzel, reconstruida e darcho piglieda in funcziun la calcina a Sent.<ref>''[https://www.calcina.ch/de/Kalkbrand_in_S_charl.html Calcina]''. In: Fachverband für Kalk. Consulte ils 9 avrigl 206</ref>
==== Familia Chönz (Könz) da Guarda: ====
* '''Ulrich Chönz''' (1899–1980) d'eira ün architect, restauratur e chüreder da monumaints da [[Guarda]]. Traunter ils ans 1939 fin 1945 aviva'l restauro intuorn trenta chesamaints a Guarda per incumbenza da la chüra grischunaisa da la patria.
* '''Constantin Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e lavura per granda part cun ornamaints geometrics. Cun ils sieus sgrafits decoraiva'l divers chesamaints moderns.
* '''Stefan Liun Chönz''' es il figl da Ulrich Könz e la sia seguonda duonna [[Selina Chönz]] (autura d'Uorsin). El decoraiva divers chesamaints cun creaturas da fablas scu draguns, peschs, nixas ed es eir cuntschaint our per la val. Uschè ho'l per exaimpel fat il sgrafiti per la chesa «Haus zum kleinen Pelikan a [[Turitg|Turich]].<ref name=":1">Katrin Brunner: ''[https://blog.nationalmuseum.ch/2021/11/sgraffiti-im-graubuenden/ Die Kunst des Kratzens]''. In: Blog. Museum Naziunel Svizzer. Consulte ils 8 avrigl 2026</ref>
* '''Mazina Schmiedlin Chönz''' es üna pittüra artista ed artista da sgrafit in terza generatiun da la famiglia Chönz. Ella sviluppa ornamaints tradiziunels cun expressiuns da l'art contemporauna: ün exaimpel da sia lavur muossan ils sgrafits da la Chesa Sura a [[Tavau|Tavo]].<ref>''[https://www.baublatt.ch/baupraxis/sgraffito-kuenstlerin-mazina-schmidlin-im-portraet-sprechende-singende-haeuser-24174 Sgraffito-Künstlerin Mazina Schmidlin im Portrait: Sprechende, singende Häuser]''. In: Baublatt. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref><ref>Tina Cieslik: ''[https://www.espazium.ch/de/aktuelles/haeuser-sollen-kommunizieren Häuser sollen kommunizieren - zeitgenössische Sgraffito]''. In: Espazium Magazin. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref>
== Ornamaints ==
[[Datoteca:S-chanf 1995 17.jpg|miniatura|Motiv c''haun curraint'' (ornamaint sur) d'üna chesa a S-chanf]]
Ulrich Vital da Sent (1913–2012) s'occupaiva cun ils motivs da'ls sgrafits sün las chesas engiadinaisas e cun la [[simbolica d'art decorativa in Engiadina]]. Ils simbols engiadinais sun però ün tema per se. Que do simbols, chi vegnan our d'pajais e sun fich vegls scu exaimpel la crusch simmetrica, chi'd es ün simbol, chi deriva da l'[[Antica]]. Qualchedüns simbols aș chattan eir aint ils mitus ed üsaunzas. Bgers simbols derivan our da'l pajanissem. Qualchedüns da quels haun culturas seguaintas, scu il cristianissem, piglio sü e sviluppo inavaunt, uschè cha quels s'avaivan transformos cul temp. Creatüras da fabla, scu draguns e nixas ed figüras geometricas, per exaimpal il chaun curraint, as preschaintan sün vegls e nouvs sgrafits.<ref>Ulrich Vital: Prolog. In: ''[https://web.archive.org/web/20251111002427/https://josin-sgraffito.ch/wp/wp-content/uploads/2016/09/Kunsthandwerk_Sgraffito_Symbole_und_Bedeutung.pdf Simbols populars e lur misteri]''. Consulte ils 9 avrigl 2026</ref> Adüna darcho as vezza versins sün las chesas engiadinaisas. Eir artists da sgrafit haun adüna darcho creo nouvs motivs.<ref name=":1" />
== Litteratura ==
** Silvia Conzett: ''Sgraffito'', in: ''Lebendige Traditionen''. Consulte ils 6 avrigl 2026
== Indicaziuns da funtaunas ==
<references />
== Weblinks ==
[[Categoria:Architectura]]
[[Categoria:Architectura en Svizra]]
[[Categoria:Engiadina]]
iafspbwugrab476ie3mm3x95z9hqf85
Utilisader:Bild-Sprache/Stamparia
2
14956
174055
173881
2026-09-16T11:22:39Z
EmausBot
3163
Korrigiere doppelte Weiterleitung von [[Bild-Sprache/Stampa da cudeschs]] auf [[Stampa da cudeschs]]
174055
wikitext
text/x-wiki
#RENVIAMENT [[Stampa da cudeschs]]
h0f4zhqqjxfllbrd2tgcl3bpylmk122
Theodor Gartner
0
14966
173992
2026-09-15T13:28:59Z
Bild-Sprache
22665
Creà la pagina cun "Intro == Biografia =="
173992
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Biografia ==
j6k69wcxylx08ngt715w6xja5816nxv
173993
173992
2026-09-15T13:34:15Z
Bild-Sprache
22665
/* Biografia */
173993
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Biografia ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.
4tf0ld3rj84xh1o22be5vchk28n5oo4
173994
173993
2026-09-15T13:39:44Z
Bild-Sprache
22665
/* Biografia */
173994
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Biografia ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media. In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.
de0wjg1abbfart4067a8d6bsfcrkxgi
173995
173994
2026-09-15T13:45:05Z
Bild-Sprache
22665
173995
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Biografia ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media. In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica.
L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (....). L'an 1899 ho'l surpiglio a l'Universited d'Innsbruck la professura dal nouv
033dlet6yml3oxl6s8ycrsi28twkcij
173996
173995
2026-09-15T13:51:59Z
Bild-Sprache
22665
/* Biografia */
173996
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Biografia ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media. In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (hoz es il lö in la Ukraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir.
furmdj8gj5z3c67ucwtl4e448evfqwf
173997
173996
2026-09-15T13:58:35Z
Bild-Sprache
22665
173997
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Biografia ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref>Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref>Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (hoz es il lö in la Ukraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
q20a8y6jwqx8v8vks71euhstystuh8o
173998
173997
2026-09-15T13:59:54Z
Bild-Sprache
22665
/* Biografia */
173998
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Biografia ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (hoz es il lö in la Ukraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
8d9tc5cuwv68sskrd14qadc4icmsltb
173999
173998
2026-09-15T14:01:47Z
Bild-Sprache
22665
/* Biografia */
173999
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (hoz es il lö in la Ukraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz ===
nnnn
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck ===
ccccc
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
din4e60ftd59eriwuksr4obikt507ia
174000
173999
2026-09-15T14:14:34Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz */
174000
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (hoz es il lö in la Ukraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professor da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'Hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la ,Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa)», our da quella es comparida la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena» l'an 1893. Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instroducziun d'ün'ortografia ucranaisa tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. Cumparaiva l'an 1913 la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck ===
ccccc
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
s1g3aqq7u8u6cc3bx9fif4qf6mmuku3
174001
174000
2026-09-15T14:15:24Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz */
174001
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'Hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la ,Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa)», our da quella es comparida la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena» l'an 1893. Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instroducziun d'ün'ortografia ucranaisa tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. Cumparaiva l'an 1913 la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck ===
ccccc
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
nbzo4m3yesg43jbaf9x7v6sg0f0is48
174002
174001
2026-09-15T14:18:00Z
Bild-Sprache
22665
/* Vita e lavur */
174002
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa), our da quella es resultida la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena» l'an 1893. Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instroducziun d'ün'ortografia ucranaisa tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. Cumparaiva l'an 1913 la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck ===
ccccc
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
oh5qfagk73grickcfpk2j0q4zhhah55
174003
174002
2026-09-15T14:24:31Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz */
174003
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck ===
ccccc
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
lp2dwe21ahgofsk73etmfxvxnt13b6i
174004
174003
2026-09-15T14:25:16Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz */
174004
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
ccccc
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
fy14vnocigpk3sxwinfmeaf23flqc0m
174005
174004
2026-09-15T14:41:08Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */
174005
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
ql91z488p868f5ya04fep9ne0v7e58q
174006
174005
2026-09-15T14:42:26Z
Bild-Sprache
22665
174006
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" />
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
helggu9ncm0jwmrubpkvjj31qklkwm3
174007
174006
2026-09-15T14:49:16Z
Bild-Sprache
22665
/* Indicaziun da funtaunas */
174007
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited d'Innsbruck per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited d'Innsbruck. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per que viagiaiva'l intuorn per püs ans in las regiuns confuormamaingas.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
fup5m53wnzhft8dztp549k57do0bawg
174008
174007
2026-09-15T14:50:27Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) */
174008
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per que viagiaiva'l intuorn per püs ans in las regiuns confuormamaingas.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
lgsti5k972jsntsn2jdyjmykkpque0x
174009
174008
2026-09-15T14:51:06Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) */
174009
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per que viagiaiva'l intuorn per püs ans in las regiuns confuormamaingas.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
73rvkxzqbnfmkizk8ek7i8vp50u96uy
174010
174009
2026-09-15T14:52:26Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */
174010
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
ezfzsguj2pssd0ul9xvqf0ie1h4ru3j
174011
174010
2026-09-15T14:55:07Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */
174011
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
dae8owc3v0ht0qoup1hh4g9d1k6sh1t
174012
174011
2026-09-15T14:58:38Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */
174012
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
o5cn1et0oo3l8i5t91o0yk5hxt41a16
174013
174012
2026-09-15T15:11:11Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */
174013
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart». Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Manuel da lingua e litteratura rumauntscha» (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
9ijoe8bm9mv6algtk3229m5a86e4fjq
174014
174013
2026-09-15T15:12:04Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */
174014
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Manuel da lingua e litteratura rumauntscha» (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
5d7iyjgyaf3u0xp5bid8v4bhqv9ckoi
174015
174014
2026-09-15T15:22:04Z
Bild-Sprache
22665
/* Indicaziun da funtaunas */
174015
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)».<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Manuel da lingua e litteratura rumauntscha» (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
37o7w0m6shm8ie84qn1jyr9jxsjrosy
174016
174015
2026-09-15T15:28:25Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) */
174016
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
n1zq7zn3xay4o1rjsk0czbuytvv9ep6
174017
174016
2026-09-15T15:28:50Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) */
174017
wikitext
text/x-wiki
Intro
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
o27zbzn2gxdw9wppws2pugxcbg8cik8
174018
174017
2026-09-15T15:30:55Z
Bild-Sprache
22665
174018
wikitext
text/x-wiki
'''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch. L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
gbgkn5u855iskejhsthx2fbe8tqaynn
174019
174018
2026-09-15T15:32:09Z
Bild-Sprache
22665
174019
wikitext
text/x-wiki
'''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" />
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
3fv8qhggxax6bww6pu0a3tom95kuogc
174020
174019
2026-09-15T15:34:59Z
Bild-Sprache
22665
174020
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]]
'''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" />
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref>«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
qrjq2l7h4sup2yc54xjdcj7obhxg50x
174021
174020
2026-09-15T15:38:29Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */
174021
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]]
'''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit, insembel cun Stephan Smal-Stozkyj, la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa).<ref name=":3" />
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
6jnxqxisu1fe7m63pn213rgpsbal4oi
174022
174021
2026-09-15T15:40:17Z
Bild-Sprache
22665
174022
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]]
'''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit, insembel cun Stephan Smal-Stozkyj, la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" />
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
5jcpyqf9eos4xqn467woldio9eb13ip
174023
174022
2026-09-15T15:40:49Z
Bild-Sprache
22665
Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Theodor Gartner]] a [[Theodor Gartner]]
174022
wikitext
text/x-wiki
[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]]
'''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit, insembel cun Stephan Smal-Stozkyj, la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" />
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
5jcpyqf9eos4xqn467woldio9eb13ip
174025
174023
2026-09-15T15:41:25Z
Bild-Sprache
22665
174025
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]]
'''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit, insembel cun Stephan Smal-Stozkyj, la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" />
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
l522a2cl5ntayv92q1j3ngvfwnzose4
174026
174025
2026-09-15T15:42:22Z
Bild-Sprache
22665
174026
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]]
'''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit, insembel cun Stephan Smal-Stozkyj, la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" />
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
[[Categoria:Litteratura rumantscha]]
[[Categoria:Scienzas socialas]]
[[Categoria:Lingua rumantscha]]
3eqjybxoiowvgrohcfxudv89w8d3e4y
174027
174026
2026-09-15T15:45:39Z
Bild-Sprache
22665
/* Vita e lavur */
174027
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]]
'''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" />
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a Vienna ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a Linz.<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da Czernowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited Puntina (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal Grischon, dal Tirol dal Süd e dal Friaul suot la denominaziun «Rumauntsch».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la Bregiaglia, dal Grischun centrel, da l'Engiadina, dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
[[Categoria:Litteratura rumantscha]]
[[Categoria:Scienzas socialas]]
[[Categoria:Lingua rumantscha]]
d4z7uodnrld762u93kse42eli3qgmso
174028
174027
2026-09-15T15:51:28Z
Bild-Sprache
22665
174028
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]]
'''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" />
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a [[Vienna]] ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a [[Linz]].<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da [[Czernowitz]] (Bukowina, hoz [[Ucraina]]). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited [[Puntina]] (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal [[Chantun Grischun|Grischun]], dal [[Tirol dal Sid|Tirol dal Süd]] e dal [[Friul]] suot la denominaziun «[[Rumantsch|Rumauntsch]]».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la [[Bregaglia|Bregiaglia]], dal Grischun centrel, da l'[[Engiadina]], dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'Adria, furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
[[Categoria:Litteratura rumantscha]]
[[Categoria:Scienzas socialas]]
[[Categoria:Lingua rumantscha]]
oxbjjmoa6wlh7q6xofc22yivonh35pb
174029
174028
2026-09-15T15:52:04Z
Bild-Sprache
22665
/* Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha */
174029
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]]
'''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" />
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a [[Vienna]] ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a [[Linz]].<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da [[Czernowitz]] (Bukowina, hoz [[Ucraina]]). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited [[Puntina]] (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archivo da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal [[Chantun Grischun|Grischun]], dal [[Tirol dal Sid|Tirol dal Süd]] e dal [[Friul]] suot la denominaziun «[[Rumantsch|Rumauntsch]]».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la [[Bregaglia|Bregiaglia]], dal Grischun centrel, da l'[[Engiadina]], dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'[[Adria]], furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
[[Categoria:Litteratura rumantscha]]
[[Categoria:Scienzas socialas]]
[[Categoria:Lingua rumantscha]]
2cy9vpnk86oocgz5oune8q77utnrcxg
174030
174029
2026-09-15T16:07:11Z
Bild-Sprache
22665
/* Indicaziun da funtaunas */
174030
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}[[Datoteca:Theodor Gartner Universität Innsbruck.jpg|miniatura|Theodor Gartner, Universited Puntina]]
'''Theodor Gartner''' (naschieu il 1.11.1843 a Vienna, mort ils 29.4.1925 a Puntina) d'eira ün romanist ed expert da rumauntsch.<ref name=":1" /> L'an 1883 ho'l publicho il «Handbuch der rätoromanischen Grammatik» (Il Manuel da la grammatica rumauntscha) e pü tard, l'an 1910 il «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur» (Manuel da la lingua e litteratura rumauntscha).<ref name=":1" /> Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la Grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Theodor Gartner vela scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia retorumauntscha.<ref name=":2" />
== Vita e lavur ==
Theodor Gartner d'eira il figl dal cusglier guvernativ Anton Gartner e da sia duonna Therese. Scu prüm ho'l stüdgio chemia e fisica a [[Vienna]] ed ho in seguit lavuro scu magister a la scoula media.<ref name=":1">Clà Riatsch: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/044319/2006-10-24/ Theodor Gartner]''. In: ''Historisches Lexikon der Schweiz HLS''. Publicho l'an 2003, revido ils 24 ottober 2006. Consulte ils 15 settember 2026. </ref> In möd autodidact ho'l imprais franzes ed ho tenor que instruieu frances al gimnasi a [[Linz]].<ref name=":2">Alwin Kuhn: ''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118900846.html#ndbcontent Gartner, Theodor]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026. </ref>
In l'eted da 35 ans turnet Theodor Gartner l'an 1878 a Vienna e s'adreset, stimulo dal romanist Adolf Mussafia, a la filologia romanica. L'an 1885 gnit el clamo scu professor a l'Universited da [[Czernowitz]] (Bukowina, hoz [[Ucraina]]). Traunter l'an 1899 fin a sia emeritaziun l'an 1911, ho'l surpiglio la plazza scu professur a l'Universited [[Puntina]] (tudas-ch: Innsbruck) per la professura da filologia romanica, chi d'eira güst gnida metter ad ir<ref name=":2" /> cun il nom «Ordinarius für romanische Philologie».<ref name=":1" />
=== Sia lavur scu professer a l'Universited da Czemowitz – Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa) ===
Traunter ils ans 1886 fin 1889 d'eira Theodor Gartner professur da romanistica a Czerowitz (Bukowina, hoz Ucraina). Cò perscrutaiva'l ils dialects rumens sül territori da la Bukowina e d'eira autur da püssas lavuors davart l'hungarologia e davart la lingua dals Roma. Impü ho'l scrit insembel cun Stephan Smal-Stozkyj la grammatica da la lingua rutena (ucrainaisa). Our da quella es resultida l'an 1893 la prüma ediziun dal cudesch d'instrucziun per scoulas medias «Grammatica rutena». Theodor Gartner s'ho partecipo a l'evuraziun ed a l'instruducziun d'ün'ortografia ucranaisa. Quista as sviluppaiva tenor il principi fonetic, cuntrari a l'ortografia etimologica chi existaiva da quel temp. L'an 1913 cumparaiva la «Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache''»'' (Grammatica da la lingua rutena (ucranaisa)).<ref name=":3">«''[https://web.archive.org/web/20160304191413/http://encyclopedia.kiev.ua/articles/files/gartner.pdf Theodor Gartner]''» (PDF) (in Bulgaria). Archiv da l'[https://encyclopedia.kyiv.ua/articles/files/gartner.pdf originel] (PDF) ils 4 da marz 2016. </ref>
=== Sia lavur scu professer a l'Universited d'Insbruck – Grammatica da la lingua rumauntscha ===
Daspö l'an 1899 fin 1911 prescurtaiva Theodor Gartner scu professur da la nouva professura da filologia romanica al'Universited Puntina. A basa da las lavuors da perscrutaziun da Graziadio Isaia Ascolis ho Theodor Gartner resümo las gruppas linguisticas rumauntschas dal [[Chantun Grischun|Grischun]], dal [[Tirol dal Sid|Tirol dal Süd]] e dal [[Friul]] suot la denominaziun «[[Rumantsch|Rumauntsch]]».<ref name=":2" /> Independentamaing da Graziado Isaia Ascoli perscrutaiva Gartner ils dialects «ladins»da la [[Bregaglia|Bregiaglia]], dal Grischun centrel, da l'[[Engiadina]], dal Tirol dal Süd e dal Friul. Per sias prescrutaziuns viagiaiva'l düraunt püs ans in quistas regiuns confuormamaingas, ramassaiva pleds e texts directamaing aint in la populaziun.<ref name=":2" />
L'an 1879, zieva ün viedi da perscrutaziun tres la Val Gardena i'l Tirol, ho Theodor Gartner publicho «Die Gredner Mundart».<ref name=":1" /> Vastas registraziuns linguisticas dal Grischun, dal Tirol dal Süd ed il territori linguistic fin a l'[[Adria]], furmaivan la basa per sia Grammatica rumauntscha (1883) e dal sieu «Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''»'' (Manuel da lingua e litteratura rumauntscha) (1910). Sias lavurs d'eiran fundamentelas ed uschè vela Thomas Gartner scu ün dals confundatuors da la retoromanistica resp. filologia rumauntscha.<ref name=":1" />
== Ouvras ==
* Theodor Gartner: ''Die Gredner Mundart,'' Theodor Gartner, 1879 Linz
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen) Sprache'' (1893, cun Stephan Smal-Stozkyj)
* Theodor Gartner: ''Handbuch der rätoromanischen Sprache und Literatur''. Ediziun Niemeyer, Halle an der Saale 1910.
* Theodor Gartner e Stephan Smal-Stozkyj: ''Grammatik der ruthenischen (ukrainischen Sprache)''. Edito da la Societed Szewczenko per scienzas. Lemberg, Vienna 1913
* Theodor Gartner: ''Raetoromanische Grammatik.'' Prüma Ediziun: 1883.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
[[Categoria:Litteratura rumantscha]]
[[Categoria:Scienzas socialas]]
[[Categoria:Lingua rumantscha]]
5stpdscb838213oulgf91c3mrp4um6c
Utilisader:Bild-Sprache/Theodor Gartner
2
14967
174024
2026-09-15T15:40:49Z
Bild-Sprache
22665
Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Theodor Gartner]] a [[Theodor Gartner]]
174024
wikitext
text/x-wiki
#RENVIAMENT [[Theodor Gartner]]
p3pakzy99zku3yobgkyiyqraz3qs489
Alfons de Flugi
0
14968
174031
2026-09-15T16:50:50Z
Bild-Sprache
22665
Creà la pagina cun "Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur."
174031
wikitext
text/x-wiki
Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.
mvv9x3k9l3ijaup7klnwm56a8h78rob
174032
174031
2026-09-15T16:54:15Z
Bild-Sprache
22665
174032
wikitext
text/x-wiki
Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
t78mlbv9ngkg0awtee247td9g6cenhe
174033
174032
2026-09-15T16:55:22Z
Bild-Sprache
22665
174033
wikitext
text/x-wiki
Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
hjgmc50pcjy2e5l4zjw5kdn99vz49mk
174034
174033
2026-09-15T16:57:31Z
Bild-Sprache
22665
/* Vita e lavur */
174034
wikitext
text/x-wiki
Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
cmiec0e6c3sjyyfjzhihavq4fr9lthw
174035
174034
2026-09-15T17:00:33Z
Bild-Sprache
22665
/* Vita e lavur */
174035
wikitext
text/x-wiki
Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Ouvras ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
6c6047h6098n7jjdrmtthzlumwzd95s
174036
174035
2026-09-15T17:04:06Z
Bild-Sprache
22665
/* Ouvras */
174036
wikitext
text/x-wiki
Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Ouvras ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
** Der Prättigauer Freiheitskampf
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
0ltjpmf9rap6co69nkmhb2yu5zlbtx8
174037
174036
2026-09-15T17:05:54Z
Bild-Sprache
22665
/* Ouvras */
174037
wikitext
text/x-wiki
Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Ouvras ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
** Der Prättigauer Freiheitskampf
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
17en58jz7xypz7mbe4uuxh0kc97chzj
174038
174037
2026-09-15T17:06:09Z
Bild-Sprache
22665
/* Ouvras */
174038
wikitext
text/x-wiki
Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Ouvras d'Alfons Flugi ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
** Der Prättigauer Freiheitskampf
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
ea1o2iesnq60nz2in26n9rrnh422t9e
174039
174038
2026-09-15T17:06:21Z
Bild-Sprache
22665
/* Ouvras d'Alfons Flugi */
174039
wikitext
text/x-wiki
Alfons de Flugi, cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Ouvras d'Alfons Flugi ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
fpeb7b6ekc5b6gk3uizrjv61k6nv831
174040
174039
2026-09-15T17:06:40Z
Bild-Sprache
22665
174040
wikitext
text/x-wiki
'''Alfons de Flugi''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Ouvras d'Alfons Flugi ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
hmegs5dpqs4bjrf8ejr8b1ctjyjpuxg
174042
174040
2026-09-15T18:35:46Z
Bild-Sprache
22665
/* Vita e lavur */
174042
wikitext
text/x-wiki
'''Alfons de Flugi''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel.
== Ouvras d'Alfons Flugi ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
012p69qtvjo9jigmktk8wdxzvae3cdd
174043
174042
2026-09-15T18:42:32Z
Bild-Sprache
22665
/* Vita e lavur */
174043
wikitext
text/x-wiki
'''Alfons de Flugi''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.
== Ouvras d'Alfons Flugi ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
bdz8mb0sz6tj8fcb4t1186yf8w8jhwl
174044
174043
2026-09-15T18:45:24Z
Bild-Sprache
22665
/* Vita e lavur */
174044
wikitext
text/x-wiki
'''Alfons de Flugi''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.
Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.
== Ouvras d'Alfons Flugi ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
f729m83da9er29yna7zkwgedgy427kr
174045
174044
2026-09-15T18:48:45Z
Bild-Sprache
22665
/* Vita e lavur */
174045
wikitext
text/x-wiki
'''Alfons de Flugi''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.<ref name=":1">Laura Decurtins: Philologisches Interesse am «Folkslor». In: ''Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens''. Ediziun Chronos, Turich 2019. Paginas: 132–134. ISBN: 978-3-0340-1501-1, [[Doi:10.5167/uzh-207361|doi:10.5167/uzh-207361]]</ref>
Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.<ref name=":1" />
== Ouvras d'Alfons Flugi ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
emplmiemotiob51tb9lfjg6m260tms8
174046
174045
2026-09-15T18:49:29Z
Bild-Sprache
22665
Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Alfons de Flugi]] a [[Alfons de Flugi]]
174045
wikitext
text/x-wiki
'''Alfons de Flugi''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont (1823–1890) d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.<ref name=":1">Laura Decurtins: Philologisches Interesse am «Folkslor». In: ''Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens''. Ediziun Chronos, Turich 2019. Paginas: 132–134. ISBN: 978-3-0340-1501-1, [[Doi:10.5167/uzh-207361|doi:10.5167/uzh-207361]]</ref>
Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.<ref name=":1" />
== Ouvras d'Alfons Flugi ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
emplmiemotiob51tb9lfjg6m260tms8
174048
174046
2026-09-15T18:50:32Z
Bild-Sprache
22665
/* Vita e lavur */
174048
wikitext
text/x-wiki
'''Alfons de Flugi (1823–1890)''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.<ref name=":1">Laura Decurtins: Philologisches Interesse am «Folkslor». In: ''Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens''. Ediziun Chronos, Turich 2019. Paginas: 132–134. ISBN: 978-3-0340-1501-1, [[Doi:10.5167/uzh-207361|doi:10.5167/uzh-207361]]</ref>
Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.<ref name=":1" />
== Ouvras d'Alfons Flugi ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
rzskdvavxglrlfpae2640d01ffa8sgs
174049
174048
2026-09-15T18:50:59Z
Bild-Sprache
22665
174049
wikitext
text/x-wiki
Il engiadinais '''Alfons de Flugi (1823–1890)''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.<ref name=":1">Laura Decurtins: Philologisches Interesse am «Folkslor». In: ''Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens''. Ediziun Chronos, Turich 2019. Paginas: 132–134. ISBN: 978-3-0340-1501-1, [[Doi:10.5167/uzh-207361|doi:10.5167/uzh-207361]]</ref>
Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.<ref name=":1" />
== Ouvras d'Alfons Flugi ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
s56e0she9o7jddp5de63bu192czh72n
174050
174049
2026-09-15T18:51:19Z
Bild-Sprache
22665
174050
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}
Il engiadinais '''Alfons de Flugi (1823–1890)''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.<ref name=":1">Laura Decurtins: Philologisches Interesse am «Folkslor». In: ''Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens''. Ediziun Chronos, Turich 2019. Paginas: 132–134. ISBN: 978-3-0340-1501-1, [[Doi:10.5167/uzh-207361|doi:10.5167/uzh-207361]]</ref>
Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.<ref name=":1" />
== Ouvras d'Alfons Flugi ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
dbj4pfl5v9g7sxpitwgitg0b6v55w8b
174051
174050
2026-09-15T18:52:18Z
Bild-Sprache
22665
174051
wikitext
text/x-wiki
{{Puter}}
Il engiadinais '''Alfons de Flugi (1823–1890)''', cun nom cumplet Alfons Flugi d'Aspermont d'eira istoriker, perscruteder da linguas, poet, linguist, traductur e scpriptur.<ref>''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd101437552.html Flugi von Aspermont, Alfons]''. In: ''Deutsche Biographie''. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
== Vita e lavur ==
Alfons de Flugi d'eira il figl dal poet e promotur da turissem [[Conradin de Flugi]].<ref>Silvio Margadant: ''[https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/021957/2006-04-07/ Flugi, Flugi von Aspermon]''t. In: Historisches Lexikon der Schweiz HLS. Versiun da 2000, revido ils 7 d'avril 2006. Consulte ils 15 settember 2026.</ref>
Alfons de Flugi ho miss il fundamaint per la perscrutaziun scientifica e la collecziun da la chanzun pupulera rumauntscha. El ho stüdgio in Germania tar Wilhelm Heinrich Riehel, chi es dvanto cun sias lavurs ün pionier da la folcloristica. Zieva sieu stüdi es Alfons de Flugi sto in stret barat cun perscruteders tudas-chs da la chanzun populera, scu cun Wilhelm Heinrich Riehel. Il sieu prüm tractat publichet Alfons de Flugi lan 1861 e cun sia dissertaziun «Die Volkslieder des Engadins» (Chanzuns pupuleras da l'Engiadina) l'an 1873, ho'l preschanto üna retschercha fundamentela. In sia lavur ho'l ordino las chanzuns tenor lur istorgia, derivanza, fuorma e tematica. Uschè ho'l publicho 12 chanzuns populeras cun traducziuns tudas-chas. Ulteriuras ho'l publicho üna seguonda lavur cun 36 chanzuns, ch'el ho ramasso aint ils «Romanische Studien» dal romanist Eduard Böhmer.<ref name=":1">Laura Decurtins: Philologisches Interesse am «Folkslor». In: ''Chantai rumantsch! Zur musikalischen Selbst(er)findung Romanischbündens''. Ediziun Chronos, Turich 2019. Paginas: 132–134. ISBN: 978-3-0340-1501-1, [[Doi:10.5167/uzh-207361|doi:10.5167/uzh-207361]]</ref>
Flugi inclegiaiva il ramasser eir scu üna lavur da conservaziun. Traunter oter ho'l documento chanzuns d'amur, d'emigrants, da societed, d'üsaunzas, da schnöss e d'iffaunts ed ho deploro, cha da la richezza da las chanzuns d'üna vouta as hegia mantgnieu be auncha poch.<ref name=":1" />
== Ouvras d'Alfons Flugi ==
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Volkslieder des Engadins: nebst einem Anhange engadinischer Volkslieder im Original und in deutscher Uebersetzung''. Stamparia Trübner, Strassburg 1873.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Zwei historische Gedichte in ladinischer Sprache aus dem 16. und 17. Jahrhundert''. Stamparia L. Hitz, Cuira 1865.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Die Hoheitsrechte des Kantons Graubünden über das Bistum Chur''. Stamparia L.Hitz, Cuira 1860.
* Alfons Flugi d'Aspermont: ''Der Prättigauer Freiheitskampf''. Stamparia Grubenmann, Cuira e Leipzig 1844.
== Indicaziun da funtaunas ==
<references />
[[Categoria:19avel tschientaner]]
[[Categoria:Scripturs]]
[[Categoria:Scripturs da la Svizra]]
[[Categoria:Scripturs rumantschs dal 19avel tschientaner]]
[[Categoria:Scienzas socialas]]
huy2dqm3ccqxyzxjs11uuf81jkfhhlt
Utilisader:Bild-Sprache/Alfons de Flugi
2
14969
174047
2026-09-15T18:49:29Z
Bild-Sprache
22665
Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Alfons de Flugi]] a [[Alfons de Flugi]]
174047
wikitext
text/x-wiki
#RENVIAMENT [[Alfons de Flugi]]
4t6ux58ocutlfr7ekcaacbcvez5m1uk