Wikipedia rmwiki https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Multimedia Spezial Discussiun Utilisader Utilisader discussiun Wikipedia Wikipedia discussiun Datoteca Datoteca discussiun MediaWiki MediaWiki discussiun Model Model discussiun Agid Agid discussiun Categoria Categoria discussiun TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 5134 174478 166580 2026-10-02T21:25:40Z Albinfo 2471 174478 wikitext text/x-wiki {{idiom|sutsilvan|idiom2=rumantsch grischun|lemma2=Sutsilvan}}{{InterwikiP2959}} {{Charta dals idioms rumantschs}} '''Sutsilvan''' e egn digls idioms [[rumantsch|rumàntschs]] egl [[Chantun Grischun|Grischùn]]. Quegl idiom vegn dascurieus ella [[Sutselva]]. Il Sutsilvan e igl ple pign idiom ed ascheia eara igl ple periclitau idiom rumàntsch. Me ainta Schons ed oravànttut sen la [[Muntogna da Schons]] vegn igl lungatg ànc do anavànt agls giuvens, laaint a [[Donat]] stat la unica scola secundara sutsilvana. == Svilup == Igl Sutsilvan vean oz ànc bagliafo plagn veta a [[Trin]], [[Domat]], [[Razén | Razegn]] a sen la Muntogna da Schons. L'amprema ovra per sutsilvan e cumparida bòld, me egna grammatica ad ortografeia unificada e per tard savundada antras [[Giuseppe Gangale]] ad e betg vagnida duvrada egn tut las vischnàncas, blearas vischnàncas han salvo il sursilvan standardiso sco lungatg da scartira. Gl'onn 1601 publitgescha [[Daniel Bonifaci]] da [[Farschno]] seas amprem cudesch ''in Romaunsch'', egna translaziùn dad in'ovra evangelica da Johann Pontisella, pardicànt a Cuera. E satracta d'egn cudeschet da scola en furma d'egn catecissem ad e gl'amprem mussamaint egn rumàntsch renan near tumleastgegn. Quella scartira fuss stada egn bùn fundamaint per egn rumàntsch uniformo, culieava igl autur tànatànt elemaints ladegns a renans.<ref> Funtaunas. Tom 1. Gion Deplazes. Lia Rumantscha, Cuira. 1987. p. 94.</ref> Igl martgieu da Cuera era per var 100 ons exponieu ad egna germanisaziun pli largia ca veva antschiet piglver per cun igl [[Brischament da Cuira|Barschamaint da Cuera]] da 1464. Actualmeing dat e betg egn scrivànt sutsilvan, me Casper Nicca e egn cunsiderabel zineast rumàntsch a Bartolomé Tscharner e raspunsabel per numerusas translàziuns. Impurtànts scrivànts earan trànter oters: Giahannes Barandun, [[Mattli Conrad]], Tani Dolf, [[Tumasch Dolf]], [[Giuseppe Gangale]], [[Steafan Loringett]], Schamun Mani, [[Curo Mani]] a [[Jacob Michael]]. == Culiaziùns == *[http://www.pledarigrond.ch/sutsilvan/ Vocabulari sutsilvan] * {{E-LIR|2846}} == Referenzas == <references/> {{Navigaziun Linguas retoromanas}} [[Categoria:Sutsilvan|Sutsilvan]] [[Categoria:Tumleastga]] [[Categoria:Val Ferrera]] [[Categoria:Linguas da la Svizra]] rkyv5wqr2xp7me9l78tu11bgebrprgv 0 8287 174473 174457 2026-10-02T21:14:39Z Albinfo 2471 174473 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Sursilvan}} {{sursilvan|idiom2=rumantsch grischun|lemma2=Sursilvan}}{{InterwikiP2959}} [[Image:Linguas grischunas oriundas.jpg|thumb|300px|right|Ils oriunds territoris linguistics dil [[chantun Grischun|cantun Grischun]]]] Il '''Sursilvan''' ei in idiom [[Rumantsch dal Grischun|romontsch]]. Sursilvan vegn discurriu ella [[Surselva]]. Ei dat pliras regiuns linguisticas ella Surselva: * Tujetsch (romontsch sursilvan vegl) * Medel (romontsch sursilvan vegl) * Cadi (senza [[Breil]], [[Dardin]] e [[Danis]]) * Foppa (regiun entuorn [[Glion]]) * Lumnezia * Plaun ([[Domat]] etc.) Igl emprem text sursilvan ei vegnius screts 1611 dil reformatur [[Steffan Gabriel|Stefan Gabriel]]. Tochen 1900 dev'ei duas ortografias sursilvanas. == Colligiaziuns == *[http://www.vocabularisursilvan.ch Niev vocabulari sursilvan online] == Litteratura == * D. B. Gregor: ''Romontsch : language and literature. The Sursilvan Raeto-Romance of Switzerland''. Cambridge : Oleander Press, 1982. (= Oleander language and literature ; 11) * Matthias Grünert: ''Modussyntax im Surselvischen : ein Beitrag zur Erforschung der Morphosyntax des Verbs im Bündnerromanischen''. Tübingen : Francke, 2003. (= Romanica Helvetica ; 122) * Sep Modest Nay: ''Lehrbuch der rätoromanischen Sprache : Deutsch-surselvisch''. Hrsg. von der Ligia Romontscha. Chur : Manatschal, Ebner, 1938. * Arnold Spescha: [https://www.spellchecker.pledarigrond.ch/pdf/grammatica_sursilvana.pdf ''Grammatica sursilvana'']. Cuera : Casa Ed. per Mieds d'Instrucziun, 1989. * [[Pavao Tekavčić]]: Abbozzo del sistema morfosintattico del soprasilvano odierno. ''Studia Romanica et Anglica Zagrabiensia'', [https://hrcak.srce.hr/clanak/179700 No. 33-34-35-36, 1972, p. 359-488]; [https://hrcak.srce.hr/clanak/191998 No. 37, 1974, p. 5-134]. * Pavao Tekavčić: Il soprasilvano. Ritratto linguistico della maggiore delle varietà romance. [https://www.micura.it/de/index-ladinia/suche?artid=379 ''Ladinia'', V, 1981, p. 271–291]. {{Navigaziun Linguas retoromanas}} [[Categoria:Sursilvan]] [[Category:Artitgels en sursilvan]] 7rf8r53m3psfpcxgvdgrr0a17wwrkjn 0 10186 174480 166855 2026-10-02T21:54:00Z Kent Wang 24064 /* Vasco da Gama sco viceretg da l’India */ Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg 174480 wikitext text/x-wiki {{Artitgel 1000|+10}} [[Datoteca:Gregório Lopes - Vasco da Gama (ca 1524).jpg|thumb|Vasco da Gama. Purtret da [[Gregorio Lopes]] (1490–1550)]] Il Portugais '''Vasco da Gama''' (* ca. 1469 a [[Sines]]; † ils [[24 da december]] [[1524]] a [[Cochin]], [[India]]) ha scuvert la via maritima che maina dal [[Portugal]] enturn il continent da l’[[Africa]] en l’India. En vista a la concurrenza da la [[Spagna]] cun las scuvertas da [[Columbus]] ed al privel creschent dals [[Arabs]] era il Portugal sa preparà durant decennis per far quest viadi. I sa tractava d’avrir territoris enconuschents e nunenconuschents e da segirar qua tras las ritgezzas enormas da l’Africa e da l’India. Vasco da Gama è partì cun sia flottiglia ils 8 da fanadur 1497 ed è stà passa dus onns sin viadi. La scuverta da la via maritima en l’India ha stabilì la ruta sin la quala tut ils bastiments europeics èn navigads en l’[[Orient Central]] enfin tar l’avertura dal [[Chanal da Suez]] l’onn 1869. == Preparativas dals Portugais avant il viadi da Vasco da Gama == === Hendri il Navigatur === L’onn 1415 ha il prinzi [[Hendri il Navigatur]] – che n’è dal reminent mai navigà sin la mar malgrà ses titel – fundà in’academia a [[Sagres]], giusum il Portugal. Sin basa da la savida da scienziads giudaics ed arabs vegniva instruì en quella geografia, astronomia e la manipulaziun d’instruments nautics. [[Lissabon]] valeva da quel temp bain en l’entira Europa sco center dal commerzi, da navigaziun e da scolaziun, ma quai che nus numnain oz perscrutaziun succediva a Sagres. Là vegnivan rimnads ed evaluads ils ''roteiros'', las chartas nauticas ed ils cudeschs da navigaziun ch’ils navigaturs purtavan a chasa. Sin cartas vegnivan marcads ils puncts marcants, ils funds auts, ils lieus d’ancrar ed autras indicaziuns nauticas. Uschia ha il Portugal creà las premissas per l’avanzament successiv vers il sid. Ils Portugais èn damai daventads aifer paucs decennis ils navigaturs ils pli furbers da tut ils pajais da navigaziun ed els chapivan era da transfurmar lur avantatgs scientifics en success concrets. === Bartolomeo Diaz e Pêro da Covilhã === Regularmain sa mettevan bastiments sin viadi per perscrutar la via maritima enturn l’Africa. Las mirveglias e l’iniziativa dumagnavan la tema ed il snuizi da la mar averta. Ma currents ed orcans incalculabels faschevan adina puspè fin a quests experiments. Successivamain è vegnì cuntanschì [[Sierra Leone]], la [[Costa d’Aur]] ed il [[Camerun]] e scuvrì la lingia nord-sid da la costa occidentala africana. In punct final provisoric è reussì a [[Bartolomeo Diaz]] cura ch’el è navigà l’onn 1488 enturn il [[Cap da la Buna Speranza]]. Ma curt suenter ha la squadra spussada e rebella sfurzà el da returnar. Las expediziuns sumegliavan ad in gieu da puzzle d’experimentar e far sbagls. Las conuschientschas acquistadas e las correcturas necessarias han dentant furmà la basa per ulteriuras expediziuns. A medem temp ha il retg portugais [[Juan II]] tramess in’expediziun sut [[Pêro da Covilhã]] che discurriva currentamain arab tras l’Europa ed il Proxim Orient directamain a la costa da [[Malabar]] en l’India. Là han ils Portugais emprendì a conuscher ritgezzas extraordinarias, il commerzi da spezarias e las citads da [[Goa]], [[Calif]] e [[Cananore]]. Sinaquai è la scuverta da la via maritima en l’India daventada la finamira centrala da la politica exteriura dal Portugal. Economicamain signifitgava quai da rumper il monopol da commerzi muslim e la posiziun predominanta da [[Genova]] e [[Vaniescha]]. La finamira politica era da cumbatter ils mohamedans e da suttametter ed explotar novas terras. == La scuverta da la via maritima en l’India == === Tgi era Vasco da Gama? === Vasco da Gama è probablamain naschì il 1469 u pauc pli baud a Sines, in pitschen lieu a la costa, situà circa tschient kilometers en il sid da Lissabon. El era il terz figl d’in uffiziant roial, ed i para ch’el haja cuntanschì gia baud in tschert num sco navigatur capavel. Mintga cas è el dà en egl a l’antecessur da retg Emanuel, Juan II, al qual el aveva rendì buns servetschs en las charplinas cun ils Franzos. Quai pudeva esser stà la basa per ina carriera solida da navigatur u ina carriera a la curt. Ma franc n’aveva quai betg tanschì per vegnir numnà cun mo circa 28 onns cumandant da la flotta inda, sper candidats uschè famus sco Bartolomeo Diaz. Sin questa nominaziun ha Gama reagì da l’entschatta ennà cun grond inschign. L’emprim ha el agì cun reserva, ha proponì ses frar vegl per mantegnair l’ierarchia da famiglia ed ha segirà cun quest gest la solidaritad dal frar. Anc dapli diplomazia ha el demussà cun occupar las posiziuns decisivas sin ils bastiments. El ha recrutà ina gruppa bain maschadada da mariners versads e da giuvens navigaturs cun talents excellents. In dals chapitanis è daventà ses frar pli vegl [[Paulo da Gama]]. Per sa far valair visavi mar ed auras e visavi las squadras, per vegnir a fin cun malsognas, cun las ostilitads dals Africans e dals Inds, cun il clima tropic e las intrigas politicas na duvravi dentant betg mo conuschientschas navigatoricas, mabain era la dretga dosa da diplomazia, resolutadad, malignadad, preschientscha, giustia, fidaivladad envers il retg ed in’insistenza che na capitulava gnanc en situaziuns desperadas. Era las squadras aveva il cumandant tschernì cun grond quità per vegnir a fin cun tut las discordanzas. Ellas sa cumponivan da navigaturs, construiders da velas, lainaris e represchentants da professiuns parentadas, cuschinunzs e schuldada marinara. En sia valisch aveva Vasco da Gama ina brev d’[[Emanuel I]] al [[Somorin]], il retg da [[Calicut]], e regals da pauca valur per ils differents prinzis. Ils 8 da fanadur 1497 ha la flottiglia bandunà il port da Rastello sper Lissabon cun 5 bastiments e 100 umens. === Il viadi da scuverta === [[Datoteca:Caminho maritimo para a India.png|thumb|left|Ils viadis da Covilhã (verd ed oransch) e Paiva (verd e blau) e la ruta da Vasco da Gama en l’India (nair)]] Vasco da Gama ha prest furnì la cumprova da ses talent extraordinari e da sia temerariadad passiunada da cuntanscher la finamira senza gronds deturs. El n’è betg sa stortiglià sco ses antecessur lung la costa africana. Dal [[Cap Verd]] ha el prendì curs en in artg temerari vers sidvest e sid e percurrì l’[[Atlantic]] dals 3 d’avust fin il prim da november sin ina nova ruta directa. Il december è el navigà enturn il [[Cap da la Buna Speranza]] ed è arrivà en zonas nunperscrutadas. L’avrigl han els cuntanschì [[Mombasa]]. Cun pleds commovents vegn la situaziun descritta en il ''roteiro'': «Ils umens eran grev malsauns ed ils chapitanis maurs als avevan engianà e pruvà d’als carmalar en in latsch.» Ins sto supponer ch’i deva gia grondas ostilitads tranter cristians e muslims indigens ch’èn anc vegnidas intensivadas cun l’arrivada dals Portugais cristians. Ils Arabs avevan perquai tut interess da retegnair ils invasurs. La flotta ha cuntinuà ses viadi enfin a [[Malindi]]. Là è Vasco da Gama navigà cun il chapitani arab [[Ahmed Ibn Majid]], in um fitg capavel e loial, en lingia directa sin la mar averta vers Calicut. Ils 20 da matg 1498 han els cuntanschì lur destinaziun. Per l’emprima giada eran bastiments europeics navigads sin la via directa enturn l’Africa en l’India. Pervi dals vents disfavuraivels è il viadi da return daventà ordvart stentus. Ins na po strusch s’imaginar las painas dals marinaris. Els eran exposts al scorbut senza pudair sa gidar perquai ch’ins saveva anc fitg pauc da questa malsogna sgarschaivla. «Las schunschivas creschivan ad els sur ils dents uschia ch’els na pudevan mangiar nagut pli, lur chommas eran unfladas e lur corp cuvert d’abscess ch’avevan mudregià in um enfin ch’el è mort», uschia statti scrit en il ''roteiro''.<ref>Cf. Alvaro Velho: ''Roteiro de viagem de Vasco da Gama em MCCCXCVII''.</ref> Sulettamain sin lur return da l’India en l’Africa èn morts trenta umens en quella maniera. Forsa eran questas painas ina da las raschuns, daco ch’ils Portugais tractavan ils indigens cun tanta brutalitad. Els pativan sezs, daco duevan els schanegiar ils Arabs. Il settember 1499 ha Vasco da Gama cuntanschì il port da Lissabon. Ina gronda part da ses umens, tranter els era ses frar, era dentant morta. Il merit da Gama è sia navigaziun enturn l’Africa. Qua tras ha el serrà la largia tranter las duas expediziuns da Diaz e Covilhã exequidas en furma d’ina offensiva da zanga. El ha ristgà cun success da navigar en la mar averta ed ha scuvrì tras las rutas directas en l’Atlantic e l’Ocean Indic novas dimensiuns da las vias maritimas. Suenter ses return ha retg Emanuel I accordà a l’erox da la mar ina pensiun statala plitost modesta ed al ha titulà ‹Admiral da las mars indas›. Ma per entant è l’um da 30 onns vegnì tramess en pensiun. Sco quai che Vasco da Gama aveva prendì cun el per ils prinzis esters regals bunmartgads, è era ses retg sa cumportà envers el en moda pauc generusa. == Ulteriurs viadis e carriera politica == === Il segund viadi en l’India === Il retg Emanuel I era conscient da l’impurtanza da la scuverta da Gama. Regularmain ha el tramess sin la ruta inda armadas che duevan segirar quella cun basas. Gama, ornà cun il titel da ‹dom›, è vegnì nominà schefcumandant da las armadas. Sin ses cumond è ina flotta da 13 bastiments e 1500 umens partida ils 8 da mars 1500 sut [[Pedro Álvares Cabral]]. Cabral è arrivà sco emprim European en la [[Brasilia]] ed ha prendì en possess questa terra per il Portugal. Sut [[João da Nova]] èn vegnids tramess ulteriurs bastiments en l’Atlantic dal Sid ed en l’India. Ma il monopol commerzial en l’India n’era tuttavia anc betg segirà. Perquai ha il retg incumbensà Vasco da Gama cun in’acziun pli gronda. Quel è partì ils 10 da favrer 1502 cun 20 bastiments. Sia flotta ha danovamain perscrutà la Brasilia e segirà la costa africana. Sin iniziativa da commerziants muslims che temevan per lur fatschentas, han ils Inds destruì la fatschenta portugaisa a Calicut e mazzà passa 40 Portugais. L’incumbensa da Gama era ussa da finalmain metter sut controlla la costa da Malabar e da far vendetga per ils Portugais mazzads. Il success da quest segund viadi è stà grond per l’admiral. En l’Africa Orientala ha el segirà ils novs territoris ed a la costa da Malabar en l’India ha el medemamain fatg valair senza resguard la pussanza portugaisa. Ma sch’ins guarda pli exactamain, ha ses success gì consequenzas anc pli gravantas. El ha creà las premissas per explotar l’Africa Orientala e las terras enturn l’Ocean Indic en ina moda e maniera ch’ins ha era pli tard strusch pli cuntanschì. Ils onns 1509 e 1511 han ils Portugais conquistà Goa e Malacca cun ina brutalitad incredibla. L’influenza muslima è svanida quasi dal tut. === Vasco da Gama sco viceretg da l’India === [[Datoteca:Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg|thumb|Fossa d’onur da Vasco da Gama a Belem sper Lissabon]]Ma danovamain è la carriera da Gama vegnida interrutta andetgamain suenter ses return. I dat differentas speculaziuns dals cronists. Ils vairs motivs restan zuppads. Malgrà la pensiun respectabla ed ils vasts privilegis para l’inactivitad d’avair tribulà l’erox da la mar. En l’India manavan entant ils viceretgs in regiment crudaivel. Cura ch’Emanuel I è mort ils 13 da december 1521 ha el laschà enavos a ses figl [[Juan III]] in’ierta inda totalmain ruinada. Il nov retg è ussa sa regurdà da l’admiral temerari ma loial, ed al ha clamà per far fin cun la situaziun insupportabla. El ha numnà Vasco da Gama nov viceretg da l’India. Ils 9 d’avrigl 1524 è Gama partì da Lissabon cun 14 bastiments e radund 3000 umens, uffiziants e schuldads. L’admiral ha fatg urden senza remischun en l’India. L’anteriur viceretg è mitschà be a paina da la mort. Da Gama ha mess fin a la corrupziun ed a l’engol da possess statal ed ha relaschà in dretg penal draconic. Vasco da Gama ha lavurà cun engaschament total e senza remischun era envers sasez. L’atun da l’onn 1524 era el gia grev malsaun. Abscess al culiez al impedivan da pledar e dissolvevan ses corp pli e pli. Ils davos dus mais da l’onn ha sia voluntad da fier anc dominà ina giada sur da ses corp spussà e mudregia. Lura è el dà ensemen e mort la vigilgia da Nadal dal 1524 a [[Cochin]] en la vegliadetgna da 54 onns. Ses corp giascha oz en la baselgia da la claustra dals Gironimits a [[Belem]] sper Lissabon. == Annotaziuns == <references /> == Litteratura == * Gernot Giertz (ed.): ''Vasco da Gama. Die Entdeckung des Seewegs nach Indien. Ein Augenzeugenbericht 1497–1499''. Thienemann, Stuttgart 2002. ISBN 3-522-61070-9 * Fernand Salentiny: ''Die Gewürzroute. Die Entdeckung des Seewegs nach Asien; Portugals Aufstieg zur ersten europäischen See- und Handelsmacht''. DuMont, Köln 1991. ISBN 3-7701-2743-9 * Dierk Suhr: ''Kleine Geschichte der großen Entdecker''. Thorbecke, Ostfildern 2006. ISBN 978-3-7995-0171-2 * Sanjay Subrhamnyam: ''The Career and Legend of Vasco da Gama'', New Delhi e.a. 1997. == Colliaziuns == {{Commons|Vasco da Gama}} * [https://web.archive.org/web/20070930231806/http://www.instituto-camoes.pt/CVC/navegaport/g54.html Biografia da Vasco da Gama] * [https://maps.lib.utexas.edu/maps/historical/ward_1912/spanish_portuguese_discovery.jpg Charta dals viadis da scuverta] {{DEFAULTSORT:Gama, Vasco Da}} [[Categoria:Exploraturs]] [[Categoria:Navigaturs]] [[Categoria:Persunas dal 15avel tschientaner]] [[Categoria:Persunas dal 16avel tschientaner]] [[Categoria:Artitgels recumandads (Istorgia mundiala)]] 2wmk42lizn78avlkuo2czdsvdcueez9 0 14815 174479 170357 2026-10-02T21:30:20Z Albinfo 2471 174479 wikitext text/x-wiki {{Idiom|puter|lemma2=Margarita Gangale-Uffer|idiom2=rumantsch grischun}}{{InterwikiP2959}} '''Margarita Uffer''' cun pseudonim ''Falispa, Dita ed XX'' (naschida als 22 schner 1921 a [[Son Gagl|San Gal]]; morta als 26 lügl 2010 a [[Muralto]]) d’eira üna scriptura rumauntscha. == Biografia == Margarita Uffer d’eira la figlia dal scriptur e magister Giatgen Mitgel Uffer e Anna Silba. Ella es gnida sül muond als 22 schner 1921 a San Gal, cun dret da burgais a [[Savognin]]. Sieu frer pü vegl, ''[[Leza Uffer]]'', es dvanto editur da parevlas rumauntschas. Margarita Uffer ho absolvia ''Séminaire de français moderne'' a l’Universited da [[Genevra|Genervra]] ed ho survgnia il diplom da magistra. Sias sogiuorns da studi l'haun maino a Cambridge e [[Italia]]. Sper que ho’la eir stüdgio la lingua [[Albania|albanaisa]]. Insembel cun sia famiglia piglia Margarita Uffer domicil l'an 1949 ad [[Orselina]] ([[chantun Tessin]]). L’an 1978 ho'la marido [[Giuseppe Gangale]], ün perscruteder la linguas minuritaras, chi muraiva però al listess an.<ref name=":0">Manfred Gross: [https://ead.nb.admin.ch/html/uffer.html ''Margarita Uffer.'' In: ''Historisches Lexikon der Schweiz'']. Ils 14 da schier 2014.</ref> Margarita Uffer ho publicho bgeras poesias ed istorgias in differents idioms rumauntschs cun sieu nom ''Margarita Uffer'' scu eir cun il pseudonym ''Falispa, Dita ed XX''. Sper ''[[Curo Mani|Curò Mani]]'' vela ella scu scriptura la püss impurtainta da la lingua rumauntscha [[Sutsilvan]]. Il cudesch cul titel ''Giuseppe Gangale'' ho’la dedicho in algordanza a sieu hom e sieu ouvra.<ref name=":0" /> L'Archiv litterari svizzer tegna in salv il relasch da Margarita Uffer.<ref>''[https://ead.nb.admin.ch/html/uffer.html Fond da Margarita Uffer. Inventar dal fond da Margarita Uffer a l’Archiv svizzer da litteratura (ASL)].'' ''ead.nb.admin.ch''. Consulto al 21 favrer 2026</ref> == Ouvra (selecziun) == ''Giuseppe Gangale, ein Leben im Dienste der Minderheiten. Eine Lebensbeschreibung anhand autobiographischer Dichtungen und nachgelassener Dokumente.'' Terra-Grischuna, Chur 1986. <nowiki>ISBN 978-3-908133-24-7</nowiki>. == Litteratura == * Gion Deplazes: ''Die Rätoromanen.'' Gün 1994. == Colliaziuns == * {{E-LIR|3118}} == Indicaziun da funtaunas == <references /> [[Categoria:Dunnas]] [[Categoria:Litteratura]] [[Categoria:Persunas dal 20avel tschientaner]] [[Categoria:Persunas svizras]] [[Categoria:Persunas grischunas]] [[Categoria:Scripturs da la Svizra]] juyqsdommyda8ho2ymrgpnvc8zq6cbe 828 14973 174474 174220 2026-10-02T21:15:35Z Albinfo 2471 functions 174474 Scribunto text/plain local p = {} -- Abweichungen zwischen Wikidata-Site-IDs -- und Wikipedia-Interwiki-Präfixen local aliases = { be_x_old = 'be-tarask', zh_min_nan = 'nan', zh_classical = 'lzh', zh_yue = 'yue', zh_wuu = 'wuu', fiu_vro = 'vro', roa_rup = 'rup', roa_tara = 'nap-taran' } function p.links(frame) -- Wikidata-ID des aktuellen Artikels local item = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if not item then return '' end -- Eigenschaft P2959 auslesen local statements = mw.wikibase.getBestStatements( item, 'P2959' ) if not statements or #statements == 0 then return '' end -- Zielobjekt ermitteln local snak = statements[1].mainsnak if not snak or not snak.datavalue then return '' end local targetId = snak.datavalue.value.id if not targetId then return '' end -- Wikidata-Zielobjekt laden local target = mw.wikibase.getEntity(targetId) if not target or not target.sitelinks then return '' end local links = {} -- Aktuelle Wikipedia-Sprachversion local currentSite = mw.wikibase.getGlobalSiteId() -- Gültige projektinterne Interwiki-Präfixe local interwiki = mw.site.interwikiMap('local') -- Sitelinks des Zielobjekts durchlaufen for site, sitelink in pairs(target.sitelinks) do -- Nur mögliche Wikipedia-Sitelinks if site:match('wiki$') and site ~= currentSite and site ~= 'abstractwiki' and site ~= 'commonswiki' and site ~= 'sourceswiki' and site ~= 'functionswiki' and site ~= 'specieswiki' then -- Wikidata-Site-ID in Sprachcode umwandeln local lang = site:match('^(.-)wiki$') if lang and lang ~= '' then -- Bekannte abweichende Sprachcodes lang = aliases[lang] or lang:gsub('_', '-') -- Nur gültige lokale Interwiki-Präfixe if interwiki[lang] and interwiki[lang].isLocal and not interwiki[lang].isCurrentWiki then table.insert( links, '[[' .. lang .. ':' .. sitelink.title .. ']]' ) end end end end table.sort(links) return frame:preprocess( table.concat(links, '\n') ) end return p smwgnnmd415csq80b9z32k094ed4cba 174475 174474 2026-10-02T21:16:32Z Albinfo 2471 174475 Scribunto text/plain local p = {} -- Abweichungen zwischen Wikidata-Site-IDs -- und Wikipedia-Interwiki-Präfixen local aliases = { be_x_old = 'be-tarask', zh_min_nan = 'nan', zh_classical = 'lzh', zh_yue = 'yue', zh_wuu = 'wuu', fiu_vro = 'vro', roa_rup = 'rup', roa_tara = 'nap-taran' } function p.links(frame) -- Wikidata-ID des aktuellen Artikels local item = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if not item then return '' end -- Eigenschaft P2959 auslesen local statements = mw.wikibase.getBestStatements( item, 'P2959' ) if not statements or #statements == 0 then return '' end -- Zielobjekt ermitteln local snak = statements[1].mainsnak if not snak or not snak.datavalue then return '' end local targetId = snak.datavalue.value.id if not targetId then return '' end -- Wikidata-Zielobjekt laden local target = mw.wikibase.getEntity(targetId) if not target or not target.sitelinks then return '' end local links = {} -- Aktuelle Wikipedia-Sprachversion local currentSite = mw.wikibase.getGlobalSiteId() -- Gültige projektinterne Interwiki-Präfixe local interwiki = mw.site.interwikiMap('local') -- Sitelinks des Zielobjekts durchlaufen for site, sitelink in pairs(target.sitelinks) do -- Nur mögliche Wikipedia-Sitelinks if site:match('wiki$') and site ~= currentSite and site ~= 'abstractwiki' and site ~= 'commonswiki' and site ~= 'sourceswiki' and site ~= 'wikifunctions' and site ~= 'specieswiki' then -- Wikidata-Site-ID in Sprachcode umwandeln local lang = site:match('^(.-)wiki$') if lang and lang ~= '' then -- Bekannte abweichende Sprachcodes lang = aliases[lang] or lang:gsub('_', '-') -- Nur gültige lokale Interwiki-Präfixe if interwiki[lang] and interwiki[lang].isLocal and not interwiki[lang].isCurrentWiki then table.insert( links, '[[' .. lang .. ':' .. sitelink.title .. ']]' ) end end end end table.sort(links) return frame:preprocess( table.concat(links, '\n') ) end return p pfrfdwlsgq2mlq9a8zx9xhbmqq2ya3w 174476 174475 2026-10-02T21:18:46Z Albinfo 2471 Wikifunctions 3rd try 174476 Scribunto text/plain local p = {} -- Abweichungen zwischen Wikidata-Site-IDs -- und Wikipedia-Interwiki-Präfixen local aliases = { be_x_old = 'be-tarask', zh_min_nan = 'nan', zh_classical = 'lzh', zh_yue = 'yue', zh_wuu = 'wuu', fiu_vro = 'vro', roa_rup = 'rup', roa_tara = 'nap-taran' } function p.links(frame) -- Wikidata-ID des aktuellen Artikels local item = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if not item then return '' end -- Eigenschaft P2959 auslesen local statements = mw.wikibase.getBestStatements( item, 'P2959' ) if not statements or #statements == 0 then return '' end -- Zielobjekt ermitteln local snak = statements[1].mainsnak if not snak or not snak.datavalue then return '' end local targetId = snak.datavalue.value.id if not targetId then return '' end -- Wikidata-Zielobjekt laden local target = mw.wikibase.getEntity(targetId) if not target or not target.sitelinks then return '' end local links = {} -- Aktuelle Wikipedia-Sprachversion local currentSite = mw.wikibase.getGlobalSiteId() -- Gültige projektinterne Interwiki-Präfixe local interwiki = mw.site.interwikiMap('local') -- Sitelinks des Zielobjekts durchlaufen for site, sitelink in pairs(target.sitelinks) do -- Nur mögliche Wikipedia-Sitelinks if site:match('wiki$') and site ~= currentSite and site ~= 'abstractwiki' and site ~= 'commonswiki' and site ~= 'sourceswiki' and site ~= 'wikifunctionswiki' and site ~= 'specieswiki' then -- Wikidata-Site-ID in Sprachcode umwandeln local lang = site:match('^(.-)wiki$') if lang and lang ~= '' then -- Bekannte abweichende Sprachcodes lang = aliases[lang] or lang:gsub('_', '-') -- Nur gültige lokale Interwiki-Präfixe if interwiki[lang] and interwiki[lang].isLocal and not interwiki[lang].isCurrentWiki then table.insert( links, '[[' .. lang .. ':' .. sitelink.title .. ']]' ) end end end end table.sort(links) return frame:preprocess( table.concat(links, '\n') ) end return p bt3p0i54uvfikck0idiaj5sqwaed2h0 174477 174476 2026-10-02T21:24:32Z Albinfo 2471 let's take them all 174477 Scribunto text/plain local p = {} -- Abweichungen zwischen Wikidata-Site-IDs -- und Wikipedia-Interwiki-Präfixen local aliases = { be_x_old = 'be-tarask', zh_min_nan = 'nan', zh_classical = 'lzh', zh_yue = 'yue', zh_wuu = 'wuu', fiu_vro = 'vro', roa_rup = 'rup', roa_tara = 'nap-taran' } function p.links(frame) -- Wikidata-ID des aktuellen Artikels local item = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if not item then return '' end -- Eigenschaft P2959 auslesen local statements = mw.wikibase.getBestStatements( item, 'P2959' ) if not statements or #statements == 0 then return '' end -- Zielobjekt ermitteln local snak = statements[1].mainsnak if not snak or not snak.datavalue then return '' end local targetId = snak.datavalue.value.id if not targetId then return '' end -- Wikidata-Zielobjekt laden local target = mw.wikibase.getEntity(targetId) if not target or not target.sitelinks then return '' end local links = {} -- Aktuelle Wikipedia-Sprachversion local currentSite = mw.wikibase.getGlobalSiteId() -- Gültige projektinterne Interwiki-Präfixe local interwiki = mw.site.interwikiMap('local') -- Sitelinks des Zielobjekts durchlaufen for site, sitelink in pairs(target.sitelinks) do -- Nur mögliche Wikipedia-Sitelinks if site:match('wiki$') and site ~= currentSite and site ~= 'abstractwiki' and site ~= 'commonswiki' and site ~= 'sourceswiki' and site ~= 'wikifunctionswiki' and site ~= 'specieswiki' and site ~= 'foundationwiki' and site ~= 'mediawikiwiki' and site ~= 'metawiki' and site ~= 'outreachwiki' and site ~= 'wikidatawiki' and site ~= 'wikimaniawiki' then -- Wikidata-Site-ID in Sprachcode umwandeln local lang = site:match('^(.-)wiki$') if lang and lang ~= '' then -- Bekannte abweichende Sprachcodes lang = aliases[lang] or lang:gsub('_', '-') -- Nur gültige lokale Interwiki-Präfixe if interwiki[lang] and interwiki[lang].isLocal and not interwiki[lang].isCurrentWiki then table.insert( links, '[[' .. lang .. ':' .. sitelink.title .. ']]' ) end end end end table.sort(links) return frame:preprocess( table.concat(links, '\n') ) end return p tmi8hq4lmf284siviwvq0nl6qquz2im