Wikipedia
rnwiki
https://rn.wikipedia.org/wiki/Urupapuro_nyamukuru
MediaWiki 1.47.0-wmf.23
first-letter
Media
Vyisangije
Ikiyago
Uwukoresha
Ikiyago c'uwukoresha
Wikipedia
Ikiyago kuri Wikipedia
Dosiye
Ikiyago kw'idosiye
MediaWiki
Ikiyago kuri MediaWiki
Ingero
Ikiyago cerekeye ingero
Ubufasha
Ikiyago k'ubufasha
Umuce
Ikiyago cerekeye umuce
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Julienne Lusenge
0
5715
27942
2026-10-07T19:05:31Z
NIHEREWENIMANA Richard
7914
AWW
27942
wikitext
text/x-wiki
=== Julienne Lusenge ===
'''Julienne Lusenge''', yavutse mu 1958, ni umugwanashaka wo muri '''Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC)''' azwi cane kubera ibikorwa vyiwe vyo gufasha abagore bagizwe inkurikizi z’ubusambanyi n’ihohoterwa rishingiye ku gitsina mu buraruko bwa Kivu, hamwe no kwamagana gufata ku nguvu abagore nk’'''igikoresho c’intambara'''.
Ni umuyobozi mukuru w’'''Ikigega c’Abagore b’Abakongomani (Fonds pour les Femmes congolaises – FFC)''', kandi ni umwe mu bashinze akaba n’umuyobozi wa '''Solidarité féminine pour la paix et le développement intégral (SOFEPADI)''', ishirahamwe riharanira amahoro n’iterambere ryuzuye ry’abagore.
=== Ubuzima bwiwe ===
Julienne Lusenge akomoka mu buseruko bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo. Mu kiganiro yagiranye na '''Radio Okapi''', mu kiganiro ''Le Grand-Témoin'', yavuze ko yavukiye mu ntara y’Ubuseruko bwa Kongo, mu karere ka '''Haut-Uele''', ku wa '''28 Rusama 1958'''. Yakuze mu ntara ya '''Kivu y’Amajyaruguru''', ari na yo nyina akomokamwo.
Mu mwaka wa '''2000''', yagize uruhara mu gushinga ishirahamwe '''Solidarité Féminine pour la Paix et le Développement Intégral (SOFEPADI)'''. Iryo shirahamwe ryamagana ikoreshwa ry’'''ugufata ku nguvu nk’igikoresho c’intambara''', kandi risaba ko ico kibazo co gufata ku nguvu abagore gifatwa mu buryo bwagutse, harimwo kuraba uko ibintu vyifashe mu vy’ubutunzi no mu gisirikare, gusenyura canke kwambura ibigwanisho imigwi yitwaje ibigwanisho, hamwe no guhindura imyumvire ku bijanye n’uburenganzira bw’abagore muri Kongo.
Iryo shirahamwe rirakora kandi ibikorwa vyo '''kwigisha no gukangurira abantu''' baba mu buseruko bwa Kongo, ribasaba gufata ingingo zifasha guhangana n’ihohoterwa.
Julienne Lusenge yarashimangiye ko kurwanya '''ukudahanirwa ivyaha''' bisaba kandi gukorana n’abapolisi, kugira babigishe uburyo bwo kwandika neza ivyemezo n’inyandiko z’ibirego igihe abantu bashikirije ibirego vy’ihohoterwa.
Ishirahamwe ryiwe riratanga kandi ubufasha bwo kwivuza ku '''Kliniki Karibuni Wamama''', yashinzwe i Bunia kandi yuguruwe mu 2010.
Kubera ko yababajwe cane n’ihohoterwa abagore bahura na ryo mu gihe c’intambara zimaze igihe mu buseruko bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, Julienne Lusenge yafashe ijambo arwanya imigwi yitwaje ibigwanisho yigaruriye ibice vy’igihugu, cane cane muri '''Ituri''', yahoze ari igice c’intara y’Ubuseruko. Yagize kandi uruhara runini mu guteza imbere no gukomeza '''uburenganzira n’ubushobozi bw’abagore'''.
Mu kiganiro yagiranye na '''TV5 Monde''', yavuze ko n’abasirikare ba Kongo na bo nyene bagize uruhara mu bikorwa vy’ihohoterwa nk’ivyo, hamwe n’abasirikare b’amahoro ba ONU.
Azwi kandi kubera amajambo yiwe akomeye arwanya abanyapolitike badaha agaciro canke badateza imbere uruhara rw’abagore. Naho yari umwe mu bari bashigikiwe n’amashirahamwe y’abagore ku kibanza c’umujanama wa Perezida Joseph Kabila mu bijanye n’ihohoterwa rishingiye ku gitsina, ico kibanza cahavuye gihabwa '''Jeannine Mabunda'''.
Julienne Lusenge kandi ni '''umuyobozi mukuru w’Ikigega c’Abagore b’Abakongomani (FFC)'''.
Ku wa '''8 Ntwarante 2021''', yaronse '''Prix international de la femme de courage''' itangwa na Reta Zunze Ubumwe za Amerika, biciye ku bushikiranganji bujejwe imigenderanire n’ayandi makungu.
Muri '''Ruheshi 2023''', yagizwe '''umuhuzabikorwa wungirije w’uburyo bw’igihugu bwo gukurikirana amasezerano y’i Addis Abeba'''. Yarahavuye ashinga, afadikanije n’Urubuga rw’Abagore B’abanyafurika b’Abayobozi hamwe n’ayandi mashirahamwe, urubuga rw’abahuza b’abagore b’Abakongomani mu bijanye n’amahoro, rwiswe '''Synergie des femmes pour la paix et la sécurité'''.
Muri '''Mukakaro 2023''', Julienne Lusenge yaronse '''Prix des droits de l’homme des Nations unies''', ni ukuvuga igihembo ca ONU c’uburenganzira bwa muntu.
Ku wa '''21 Gitugutu 2023''', yagizwe umwe mu bagize '''Inama y’Ubuyobozi y’Ikigega c’ubushake ca ONU gifasha abantu bahohotewe n’iyicarubozo''', ku kiringo c’imyaka itatu.
=== Ivyo yakoze imbere y’Inama y’Umutekano ya ONU ===
Ku wa '''13 Gitugutu 2015''', Julienne Lusenge yarashikirije ijambo imbere y’'''Inama y’Umutekano ya ONU''', mu kiganiro ca bose cerekeye abagore, amahoro n’umutekano.
Muri iryo jambo, yamaganye ubwicanyi n’ubugizi bwa nabi bukorerwa abagore muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, yongera ashimangira ko azobandanya guharanira '''gushirwa mu ngiro kw’Ingingo ya 1325''' hamwe no gushira kurwanya ihohoterwa rishingiye ku gitsina mu bikorwa vy’ubutumwa bwo kubungabunga amahoro.
Iyo ngingo ya 1325 yemejwe mu mwaka wa 2000, kandi isaba ko abagore n’abana barindwa kandi ko harabwa cane '''ivyo bakeneye hamwe n’uburenganzira bwabo bw’ishimikiro mu bihe vy’intambara n’amakimbirane'''.
Mu ijambo ryiwe, yaribukije ko, haciye imyaka 15 iyo ngingo yemejwe, abagore bo mu bihugu birimwo amakimbirane bari bakibandanya guhura n’ingorane zikomeye. Yashimangiye ko inyuma y’imyaka myinshi y’“imigambi myiza”, igihe cari kigeze co guha abagore '''ububasha n’ibikoresho bibafasha kwubaka isi nziza kuri bose'''.
=== Ivyo yaronse n’amashimwe ===
* '''2013:''' Yagizwe ''Chevalière de la Légion d’honneur'' mu Bufaransa.
* '''2016:''' Yaronse '''Prix Ginetta Sagan''', itangwa na Amnesty International USA.
* '''2018:''' Yaronse '''International Women's Rights Award''', yatanzwe mu nama y’i Genève yerekeye uburenganzira bwa muntu na demokarasi.
* '''Gitugutu 2021:''' Yaronse '''Prix Aurora pour avoir Éveillé l’Humanité''', igihembo yahawe i Venise mu Butaliyano.
* '''2023:''' Yaronse '''Prix des droits de l’homme des Nations unies''', igihembo ca ONU c’uburenganzira bwa muntu.
=== Icubahiro yahawe ===
Mu mwaka wa '''2024''', muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo hashinzwe '''igihembo citiriwe Julienne Lusenge''', kigenewe guha icubahiro abaharanira uburenganzira bwa muntu bakorera mu bibanza birimwo amakimbirane n’intambara.
9zlzo9hx51ygkax8jopdtw30gwguq00
Jeannine Mukanirwa Tshimpambu
0
5716
27943
2026-10-07T19:16:34Z
NIHEREWENIMANA Richard
7914
AWW
27943
wikitext
text/x-wiki
'''Jeannine Mukanirwa Tshimpambu''', yavutse mu 1965, ni umurwanashaka wo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo aharanira agateka k’abakenyezi. Amnesty International yaramenye ibikorwa vyiwe mu bijanye no kurwanira agateka k’abakenyezi no guteza imbere uruhara rw’abakenyezi mu kibano.
=== Ubuzima bwiwe ===
Jeannine Mukanirwa afise abana babiri. Yatanguye ibikorwa vyiwe vyo guharanira agateka k’abakenyezi mu 1989. Mu 2001, yari icegera c’umukuru w’ishirahamwe '''Promotion et Appui aux Initiatives Féminines (PAIF)''', ishirahamwe ryo muri Kongo riharanira agateka k’abakenyezi.
Ku wa 26 Nzero, Jeannine Mukanirwa yarafashwe n’abategetsi ba Kongo kubera gukekwa ko yari afise uruhara mu bwicanyi bw’umukuru w’igihugu '''Laurent-Désiré Kabila'''. Yarekuwe mu kwezi gukurikira. Mu nyuma, yarimukiye muri Canada kugira yikingire uruhamo rwa politike, ariko abandanya gukorera PAIF.
Mu ntango z’imyaka ya 2000, yaragaye mu bikorwa vyo kwamagana gufata ku nguvu abakenyezi vyabera mu buseruko bwa Kongo.
Mu 2002, '''Amnesty International''' yamuhaye '''Ginetta Sagan Award''', kubera ibikorwa vyiwe vyo guharanira agateka k’abakenyezi no guteza imbere amahoro.
Mu 2007, Mukanirwa yarakurikiranye igikorwa co gusohora agatabu kavuga ku '''bubisha bukorerwa abakenyezi muri Kongo'''.
Mu 2009, yabaye umuhuzabikorwa w’umugambi wa '''Medica Mondiale''' wo gukomeza amahoro muri Kongo.
Mu 2018, yaritoje mu matora yabaye mu kwezi kwa Kigarama 2018. Yari '''umukenyezi wenyene mu bantu batanu bari biyandikishije nk’abitoza muri ayo matora'''.
qny3c69xqg1yo1obwg05ar3nkljy0tm
Anny Modi
0
5717
27944
2026-10-08T11:29:03Z
NIHEREWENIMANA Richard
7914
AWW
27944
wikitext
text/x-wiki
'''Anny Modi''', amazina yiwe nyakuri akaba ari '''Anny Tengamendite Modi''', yavukiye i '''Buta''' ku wa '''2 Nzero 1982'''. Ni umugore w’Umukongomani aharanira uburenganzira bw’abagore. Ni umuyobozi mukuru w’ishirahamwe ritari irya Leta (ONG) '''« Afia Mama »'''. Arwanya cane ihohoterwa rishingiye ku gitsina rikoreshwa nk’intwaro y’intambara, cane cane mu turere turimwo amatati n’intambara. Araharanira kandi ko abagore bagira uruhara mu buyobozi, uburenganzira bw’abagore muri rusangi n’ubw’urwaruka, hamwe n’amagara y’irondoka n’ivyerekeye imibonano mpuzabitsina ku rwaruka.
=== Ubuzima n’urugendo rwiwe ===
Anny Modi ni umukobwa w’umunyapolitike wo mu gihe ca Repubulika ya kabiri muri Zaïre. Afise imyaka '''13''', se wiwe yaritavye Imana. Amaze kuba umwigeme w’umuyabaga, yagiye kuba mu buseruko bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, mu gisagara ca '''Goma''', ahantu hazwi cane kubera amatati, intambara n’ihohoterwa rishingiye ku gitsina.
Afise imyaka '''17 gusa''', yibarutse umwana w’umukobwa mu gihe c’'''Intambara ya mbere ya Kongo'''.
Kubera ko yari akiri muto cane ku buryo yobaye umuvyeyi, yarahuye n’akato n’ivangura mu kibano ciwe. Yarahuye kandi n’ukubera uko umubiri wiwe wari umeze, bikaba vyatuma abantu bamwibaza ko akomoka mu rindi bwoko.
Yatanguye ibikorwa vyo guharanira uburenganzira bwa muntu muri '''Afrika y’Epfo''', aho yakorera mu kigo gifasha impunzi.
Mu mwaka wa '''2009''', igihe hari hasubiye kwaduka intambara muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, kandi gufata ku nguvu abagore n’abakobwa bikaba vyakoreshwa nk’intwaro y’intambara, Anny Modi ari kumwe n’abandi bagore, yatanguje umugambi wo kurwanya gufata ku nguvu. Uwo mugambi warashigikiwe na '''Open Society Initiative for Southern Africa'''.
Mu mwaka wa '''2012''', afadikanije n’abandi bafatanyabikorwa, bashinze ishirahamwe ritari irya Leta ryitwa '''Afia Mama''', izina risobanura mu gifaransa '''« La santé de la femme »''', ni ukuvuga '''« Amagara y’umugore »'''.
Ni na we yatanguje urunani rwitwa '''« Mouvement de jeunes femmes leaders de la RDC »''', rugizwe n’abigeme bakiri bato b’abarongozi bo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo.
Mu kwezi kwa '''Mukakaro 2017''', yinjiye mu '''Réseau des femmes leaders africaines''', umugambi watangujwe na '''ONU Femmes''', Komisiyo y’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe hamwe na Misiyo ihoraho y’Ubudagi. Muri uwo murongo, yashize imbere cane ibikorwa vyo guharanira inyungu n’uburenganzira bw’urwaruka.
Yaranayoboye kandi ibindi bikorwa bibiri vy’abaharanira uburenganzira bw’abagore vyerekeye '''uburinganire bw’abagore n’abagabo''', vyabaye mu mwaka wa '''2020''' no mu '''2021'''.
=== Ubuzima bwiwe bwite ===
Anny Tengamendite Modi ni nyina w’umukobwa, uwo yavyaye mu mwaka wa '''2000'''. Mu nyuma yarubatse n’umushingwamanza.
=== Ibihembo n’iteka yahawe ===
'''Médecins du Monde''' yashize Anny Tengamendite Modi ku rutonde rw’'''abakenyezi b’intwari bo kw’isi batazwi cane n’abantu benshi''', ariko bakora cane mu kurwanya ihohoterwa riba hirya no hino kw’isi. Ivyo vyakozwe biciye ku mafoto n’ibishushanyo vyakozwe n’umufotozi w’Umufaransa '''Denis Rouvre''' mu mwaka wa '''2019'''.
Mu '''2023''', yaronse '''Prix franco-allemand des droits de l’Homme et de l’État de droit''', igihembo c’Abafaransa n’Abadagi gitangwa ku baharanira '''uburenganzira bwa muntu n’ubutungane bushingiye ku mategeko'''. Ico gihembo yagiherewe ku wa '''10 Kigarama 2023'''.
9jvgokanw7quhu0s1l2bnc7jvytgtji
Elizabeth Ibrahim Ekaru
0
5718
27945
2026-10-08T11:34:08Z
NIHEREWENIMANA Richard
7914
AWW
27945
wikitext
text/x-wiki
'''Elizabeth Ibrahim Ekaru''', canke '''Elizabeth Ekaru''', yavukiye mu gihugu ca Kenya mu 1974, yitaba Imana yishwe ku wa '''3 Nzero 2022 i Isiolo'''. Yari umurwanashaka wo muri Kenya yarwanira '''agateka k’abagore, amahoro, kubungabunga ibidukikije hamwe n’uburenganzira ku butaka'''.
=== Ubuzima bwiwe ===
Elizabeth Ibrahim Ekaru yabaye mu karere aho ugusuma amatungo hagati y’amakomine atandukanye vyari bimenyerewe. Yaciye atangura guharanira ko ayo makomite abana mu '''mahoro no mu bumwe'''. Yaciye yinjira muri '''Komite y’Amahoro no Gutatura amatati ya Isiolo'''.
Mu 1998, yari umukuru w’umugwi witwa '''Turkana Dancer''', umugwi waharanira amahoro ukoresheje ivyino nk’uburyo bwo gushikana ubutumwa bw’amahoro.
Mu 2005, yabaye umukuru w’ishirahamwe ry’abagore '''Maendeleo Ya Wanawake''', izina risobanura ''“Iterambere ry’Abagore”'' mu rurimi rw’Igiswahili.
Elizabeth Ekaru ubwiwe yarahuye n’ingaruka z’amatati yari hagati y’amakomine. Mu mpera z’imyaka ya 1990, amatungo yiwe yarasahuwe, maze abungere batatu bari bayoboye ayo matungo baricwa. Igihe yamenyesha abategetsi ivyerekeye ubwo busuma n’ubwo bwicanyi, na we yarakekwako kugira uruhara muri ubwo bwicanyi maze arafungwa. Ishirahamwe riharanira agateka ka zina muntu ryararamuranira, maze arazurwa.
Yaciye agira uruhara rukomeye mu '''gusubiza amahoro i Isiolo no i Garissa'''. Yaranaharaniye ko abagabo n’abagore bahuye n’amatati bafatwa kimwe mu bijanye n’indishi z’akababaro n’akaga bagize.
Mu 2010, yaraserukiye Isiolo mu '''nama nkuru y’igihugu yari ijejwe kwiga no gutegura Itegeko Nshinga rya Kenya'''.
Yari kandi umunywanyi wa '''National Network of Women Human Rights Defenders''', urubuga ruhuza abagore baharanira agateka ka zina muntu, rukaba rufitaniye isano na '''Defenders Coalition of Kenya'''.
Elizabeth Ekaru yarateza imbere '''inyigisho z’abakobwa''', hamwe no '''kugira abagore bashobore kwiteza imbere mu vy’ubutunzi''', biciye mu mashirahamwe yo kuziganya no kuguranana yo mu mihana hamwe n’imigwi yo gufashanya.
Yaranaharaniye guhagarika '''ubwandu bwa VIH''' hamwe n’'''ubugeni bw’abakobwa ku nguvu'''.
Yari kandi umurwanashaka wo '''kubungabunga ibidukikije'''. Afadikanije n’abagore bo mu makomite y’abungere, yarateje imbere uguhinga ibiterwa vy’ibifungurwa kugira ngo bagabanye ingaruka z’'''ihindagurika ry’ibihe''', cane cane mu turere turangwa n’amapfa n’inzara.
Elizabeth Ekaru yaraharaniye kandi '''uburenganzira bw’abagore b’abasangwabutaka ku butaka'''. Mu mategeko y’imico kama, abagore ntibahabwa uburenganzira bwo kuragwa amatongo. Mu 2016, itegeko ryashizeho uburenganzira bungana ku bijanye no gutunga amatongo, ariko muri ayo makomite iryo tegeko ntiryashirwa mu ngiro uko bikwiye.
Umugabo wiwe yarishwe mu 2011, kandi abamwishe ntibigeze bamenyekana.
Ku wa '''3 Nzero 2022''', Elizabeth Ekaru yarishwe n’umubanyi wiwe bivuye ku '''matati yerekeye ubutaka'''. Uwakoze ubwo bwicanyi yamuteye inkota incuro zitanu, amutera ku gikiriza, ku gitsina, mu mugongo no ku kuboko kw’i buryo. Yapfuye azize ibikomere yari afise, afise imyaka '''48'''.
Umubare w’incuro yakubiswe inkota, hamwe n’igitero yakorewe ku gitsina, vyatumye abantu bakeka ko ubwo bwicanyi bushobora kuba bwari bufise ishusho y’'''ubwicanyi bushingiye ku gitsina'''.
Ubwo bwicanyi bwabaye mu gihe hari hamaze kuba urukurikirane rw’ubwicanyi bwakorewe abagore barwanira agateka kabo muri Kenya. '''Joanna Stutchbury''' yarishwe mu 2021. '''Esther Mwikali''', umurimyi yariko arwanya kunyagwa kw’amatongo, yarishwe mu 2019. '''Caroline Mwatha''' na we yapfuye mu buryo butasobanutse neza mu 2019.
Ku wa '''11 Nzero 2022''', amajana y’abagore barigaragambije basaba ko ubutungane bushirwa mu ngiro kugira ngo Elizabeth Ekaru aronke ubutungane. Basavye kandi ko abategetsi bashiraho uburyo bwo '''gukingira abarwanashaka bari mu kaga''', hamwe no gutangaza imibare y’abagore bicwa bazira kuba ari abagore.
Urubanza rw’uwagirizwa kumwica rwatanguye ku wa '''5 Kigarama 2022'''. Abantu benshi baritavye urubanza ku ngoro y’ubutungane kugira ngo bashigikire no kwibuka Elizabeth Ibrahim Ekaru.
aeox0315r8lironnih9y4sy5o10r9n1