Wikipedia roa_tarawiki https://roa-tara.wikipedia.org/wiki/Pagene_Prengep%C3%A1le MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Speciale Discussione Utente Discussioni utente Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiuto Discussioni aiuto Categoria Discussioni categoria Portale 'Ngazzaminde d'u Portale TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento Teheran 0 17489 152131 152126 2026-10-04T01:17:55Z InternetArchiveBot 10009 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 152131 wikitext text/x-wiki {{nota disambigua|descrizione=otre segnefecate|titolo=[[Teheran (disambigue)]]}} {{Divisione amministrative |Nome = Teheran |Nome ufficiale = {{fa}} تهران |Panorama = North of tehran.jpg |Didascalia = |Bandiera = |Stemma = |Stato = IRN |Grado amministrativo = 4 |Divisione amm grado 1 = Teheran |Divisione amm grado 2 = Teheran |Divisione amm grado 3 = Cendrale |Amministratore locale = [[Doctor Zana Vahid Lajani]] |Partito = [[National Trust Party|NTP]] |Data elezione = 18/05/2018 |Data istituzione = |Data soppressione = |Latitudine decimale = |Longitudine decimale = |Latitudine gradi = 35 |Latitudine minuti = 41 |Latitudine secondi = |Latitudine NS = N |Longitudine gradi = 51 |Longitudine minuti = 25 |Longitudine secondi = |Longitudine EW = E |Altitudine = da 1120 a 1670 |Superficie = 730 |Abitanti = 14410000 |Note abitanti = {{cita web|url=https://web.archive.org/web/20110715185344/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|titolo=Principali città del mondo ordinate per popolazione residente|editore=world-gazetteer.com|accesso=21 ottòmmre 2010|urlmorto=sì|urlarchivio=https://www.webcitation.org/5mgEK0l5x?url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=|dataarchivio=10 scennàre 2010}} |Aggiornamento abitanti = 2020 |Divisioni confinanti = |Lingue = [[Lènga persiane|persiane]] |Codice postale = |Codice statistico = |Codice catastale = |Targa = |Nome abitanti = |Festivo = |Mappa = |Didascalia mappa = }} '''Teheran''' (scritte pure '''Tehrān''', '''<big>تهران</big>''' jndr'ô [[Lènga persiane|persiane]]) jè 'a [[Capitale (cetate)|capitale]] de ll'[[Iran]]. Acchijate jndr'ô nord d'u paìse, a lle péte de le [[Elburz|monde Elburz]], 'a cetata rijale 'u nome ad 'a [[Teheran (provinge)|provinge]] de cui jè pure capeluèche. Teheran ha 'ndrucate 'a sove popolazzione aumendare tande assaje da quanne jè devendate 'a capitale nnande ad 'u cangiamènde d'a dinastie jndr'ô [[1786]], e cu {{formatnum:14410000}} crestiáne stimate jndr'ô [[2020]] jè 'a cchiù granna cetata de ll'[[Iran]].<ref name="gazetteer" /> 'A popolazzione d'a vanne metropuletane cundave {{formatnum:12183391}} de crestiáne jndr'ô [[2011]]. Quèste crescite fù dovute prengepalmènde ad 'u megghioramènde de le condizione de vite e a l'azione de attrazione esercitate sus 'a popolazzione de le provinge 'nzeccate. Jèdde hé subbìte 'na ferzute accelerazione accumenzanne da 'u [[1974]], nnande a ll'aumènde de le prezze d'u [[petrolie]] jndr'ô corse d'u [[Crise energeteche (1973)|prime shock petrolifere]], e 'a periferie d'a cetata s'ète spannùte assaje velocemènde. Teheran ospite quase 'a metate de le attivetate 'ndustriale d'u paìse, specialmènde legate ad 'a vanne automobbelisteche, de le apparecchiature elettreche ed elettroneche, de le arme, d'u tessile, d'ô zucchere, d'u cemènde e de le prodotte chimece. == Sciugrafije == [[File:Tehran01-006.jpg|thumb|left|270px|Visione aeree d'a cetata.]] Teheran se iacchije jndre' na chianure ca degrade verse 'u sud, a lle péte de le monde [[Elburz]]. 'A cetata se iacchije a 'na ìrtèzze de 1.100 metre sus a 'u [[Metre sus a 'u levèlle d'u mare|levèlle d'u mare]] jndr'â vanne sud, a 1.200 m jndr'ô cendre e a 1.700 m jndr'ô nord. 'A cetata e le sobborghe suve tènene 'na grannèzze de 86.500 ettare.<ref name="FAO">{{fr}} Ahmad Mehdipour Ataie, [http://www.fao.org/docrep/005/x3994f/X3994F08.htm « La foresterie urbaine et périurbaine au proche-orient. Une étude de cas sur Téhéran »] ''jndre La foresterie urbaine et périurbaine. Études de cas sur les pays en développement'', FAO, Rome, 2001</ref>. 'A funnazione d'a cetat jève state d'apprìme limitate a doje vanne ca tenèvane le caratteristeche de chianure: quèdde de suse, comboste de ghiaie assaje gruèsse e permeabbele, e 'a vanne d'abbasce, comboste da deposite alluvionale dìleche e cchiù 'mbervie. 'A reggione jndre cui jè state quagghiate Teheran jè 'nu luèche de transizione 'mbrà 'u [[deserte]] sterile (''kavir'') e 'a [[catene monduose]] de Elburz.<ref name="EI">{{en}} {{cita web|autore=Xavier de Planhol|url=http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp5/ot_tehran_20040927.html|titolo=«TEHRAN, Capital of Iran»,|editore=Encyclopædia Iranica|accesso=09-12-2009}}</ref> 'A cetata non ge tène assaje 'mbortande resorse idreche, e se iacchije jndre 'nu punde ca jè mmienze a doje bacine ca cogghiene l'acque ca avène da le mundagne cchiù a monde. Quiste doje bacine sonde quidde de [[Karaj]], ad ovest, e Jājerud, 'na trendìne de chilometre ad est, ca alimènde [[Varamin]] e le villagge ca 'a circunnane. 'Mbrà lle vanne urbane de Karaj e Varamin se iacchijève jndr'ô passate 'na sule granne cetata, Ray, acchijate sus 'a carisciole 'mbrà lle doje bacine.<ref name="EI" /> 'U cendre de Teheran se sveluppe 'ndorne ad 'a chiazze Imam Khomeini e ad 'ô granne assaje [[Bazaar]]. 'A vanne 'ndorne ad 'u cendre jè comboste p'a granna vanne da quartiere populare, mendre le vanne cchiù benestande se iacchijene a nord, 'nzieme ad 'a granna vanne de le ambasciate straniere. L'urbanizzazione de ll'urteme anne hé purtate a 'nu spannamènde no condrollate fine a lle péte de ll'Alborz, comblece pure 'a tarde promulgazione de legge ca avèssera protegge 'u delicate ecosisteme monduose. De relevande 'mbortanze jè pure 'a [[Torre Milad]], acchijate ad 'u cendre-nord d'a metropule, ca jè 'mbrà lle cchiù ìrte torre autoportande d'u munne, e jè vanne d'ô skyline de Tehran. [[File:Panoramic_photograph_of_Tehran.jpg|thumb|centre|750px|Panorame d'a cetata.]] [[File:Tehran Night Panorama.jpg|thumb|centre|750px|Vedute de Teheran de notte.]] === Clime === 'U clime de Teheran jè p'a granna vanne definite d'a posizione sciugrafeche d'a cetata, cu lle ìrte mundagne a Nord e 'u deserte a sud. 'U clime pòte ccu jèsse generalmènde cundate cumme mite jndr'â primavère, calle e secche jndr'â estate, temberate jndr'ô autunne, e fridde jndr'ô 'mbìerne. Essenne 'na granna cetata, cu segnefecative differenze de ìrtèzze 'mbrà lle varie destritte, s'ha ddà signalà cumme 'u timbe sije spesse cchiù frische longhe le péte collinare a nord, respette a lle vanne chianeggiande d'u sud. L'estate jè generalmènde calle e secche cu picche assaje precipitazzione, cu 'n'umidetate relative generalmènde vasce, pure ce le notte sonde frische. 'A granna vanne de le precipitazzione se iacchijenjndr'ô periode combrese 'mbrà 'u tarde autunne e 'a metate d'a primavère. 'U mise cchiù calle jè luglie ('a medie d'a temberature mineme jè de 23&nbsp;°C, 'a temberature medie masseme jè de 36&nbsp;°C), mendre 'u mise cchiù fridde jè scennàre ('a temberature medie mineme -1&nbsp;°C, temberature medie masseme de 8&nbsp;°C).<ref name="IranTour">[https://web.archive.org/web/20030610002354/http://www.irantour.org/Iran/Climate.html Clime de Teheran]</ref> {| class="wikitable" "text-align:center;font-size:90%;"| |+ '''Temberature de 3 destritte de Teheran''' |- ! style="background: #E5AFAA; color: #000000" height="17" | Destritte ! style="background: #E5AFAA; color:#000000;" | Sce ! style="background: #E5AFAA; color:#000000;" | Feb ! style="background: #E5AFAA; color:#000000;" | Mar ! style="background: #E5AFAA; color:#000000;" | Abb ! style="background: #E5AFAA; color:#000000;" | Más ! style="background: #E5AFAA; color:#000000;" | Sci ! style="background: #E5AFAA; color:#000000;" | Lug ! style="background: #E5AFAA; color:#000000;" | Agu ! style="background: #E5AFAA; color:#000000;" | Set ! style="background: #E5AFAA; color:#000000;" | Ott ! style="background: #E5AFAA; color:#000000;" | Nov ! style="background: #E5AFAA; color:#000000;" | Dec ! style="background: #B22222; color:#000000;" | Anne |- ! style="background: #F8F3CA; color:#000000;" height="16;" | [[Mehrabad|Mehrabad <small>(Sud-ovest)</small>]] | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | -0,4 </br> 7,9 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 1,2 </br> 10,4 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 5,4</br> 15,4 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 11,2</br> 22,1 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 16,1</br> 27,9 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 20,9</br> 33,9 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 23,9</br> 36,6 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 23,3</br> 35,6 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 19,3</br> 31,6 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 13,3</br> 24,4 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 6,7</br> 16,2 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 1,7</br> 10 | style="text-align:center; background: #F0E68C; color:#000000;" | '''11,9</br> 22,7''' |- ! style="background: #C5DFE1; color:#000000;" height="16;" | [[Gisha|Gisha <small>(Cendre)</small>]] | style="text-align:center; background: #C5DFE1; color:#000000;" | 0,8</br> 6,9 | style="text-align:center; background: #C5DFE1; color:#000000;" | 2,1</br> 9,2 | style="text-align:center; background: #C5DFE1; color:#000000;" | 5,7</br> 13,4 | style="text-align:center; background: #C5DFE1; color:#000000;" | 11,6</br> 20,3 | style="text-align:center; background: #C5DFE1; color:#000000;" | 15,9</br> 15,9 | style="text-align:center; background: #C5DFE1; color:#000000;" | 21,8</br> 21,8 | style="text-align:center; background: #C5DFE1; color:#000000;" | 25,0</br> 34,5 | style="text-align:center; background: #C5DFE1; color:#000000;" | 24,6</br> 34,1 | style="text-align:center; background: #C5DFE1; color:#000000;" | 20,5</br> 29,8 | style="text-align:center; background: #C5DFE1; color:#000000;" | 14,4</br> 22,9 | style="text-align:center; background: #C5DFE1; color:#000000;" | 7,5</br> 14,6 | style="text-align:center; background: #C5DFE1; color:#000000;" | 2,9</br> 8,9 | style="text-align:center; background: #5F9EA0; color:#000000;" | '''12,7</br> 21''' |- ! style="background: #F8F3CA; color:#000000;" height="16;" | [[Tajrish|Tajrish <small>(Nord)</small>]] | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | -1,5</br> 6,1 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | -0,2</br> 8,1 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 4,0</br> 12,9 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 9,8</br> 19,8 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 14,0</br> 25,0 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 19,6</br> 31,2 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 22,6</br> 33,9 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 21,9</br> 33,5 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 17,5</br> 29,3 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 11,6</br> 22,4 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 5,4</br> 14,3 | style="text-align:center; background: #F8F3CA; color:#000000;" | 1,0</br> 8,6 | style="text-align:center; background: #F0E68C; color:#000000;" | '''10,5</br> 20,4''' |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E8EAFA;"|Grade [[Celsius]] |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E8EAFA;"|Fonde: ''[http://www.irimo,ir/farsi/drought/shenasnamehEghlimi,asp <small>Iran Meteoroligical Organization Website</small>], [http://www.irimo,ir/farsi/drought/synopH/Tehranmehrabad,txt] [http://www.irimo,ir/farsi/drought/synopH/Jeophysicstehran,txt] [http://www.irimo,ir/farsi/drought/synopH/Shomaletehran,txt]'' |} == Polìteche == 'U presidende de ôsce a die d'a [[Iran|Repubbleche Islameche de ll'Iran]], [[Mahmoud Ahmadinejad]], jè state sinnache de Teheran apprìme de pigghià le 'ngareche ca tène ôsce. 'U sinnache de ôsce a die de Teheran, Mohammad Bagher Qalibaf, jè state scacchiate arrète pe' 'nu seconne mannate jndr'ô másce 2007. Qalibaf, appartenènde ad 'u partite conzervatore islameche, s'ète fatte notare p'a sove opposizione ad 'u combagne de partite Ahmadinejad, e n'hé mise 'n'evidenze le assaje prubbleme 'mbolìteche 'nderne. == Economije == [[File:Administrative map of Tehran.svg|thumb|left|Scucchiamènde amministrative de Teheran]] Teheran jè 'u cendre economeche de ll'[[Iran]].<ref>{{cita web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/585619/Tehran/276311/Economy|titolo=Teheran|editore=Enciclopedia britannica|accesso=26-06-2009}}</ref> 'A cetata jndre a sè 'u 30% d'a ferze fatije d'u settore pubbleche e 'u 45% de le granne 'mbrese 'ndustriale de lle 'ndere paìse. 'A cchiù granna vanne d'a ferze fatije rumanènde se spanne 'mbrà 'u commerce e 'u settore de le carrêscie. 'Mbrà lle prengepále 'ndustrie se pòtene cundà quèdde d'u settore elettroneche, de le arme, de le tessute, d'ô zucchere, d'u cemènde e de le prodotte chimece. Teheran jè 'nu 'mbortande cendre p'a venneta de tappete e mobbele. A sud d'a cetata, 'nzeccate ad 'a vanne de Ray, se iacchije 'na raffinerie de petrolie. 'A cetata tène quàtte aeropuèrte, 'mbrà cui l'[[Aeropuèrte de Mehrabad]], l'[[Aeropuèrte 'Ndernazionale Imam Khomeini]], 'u Ghal'eh Morghi e 'u Doshan Tapeh. [[File:Buildings in tehran.jpg|thumb|Panorame notturne d'a cetata.]] === Carrêscie === 'A capitale tène 'na rezze [[Metropuletane de Teheran|metropuletane]] comboste da quàtte linee e ôsce a die 'n'fase de spannamènde. Le doje [[Aeropuèrte|aeropuèrte 'ndernazionale]] ca servone 'a cetata sonde 'u [[Aeropuèrte de Mehrabad|Mehrabad]] e l'[[Aeropuèrte 'Ndernazionale Imam Khomeini|Imam Khomeyni]]. A Teheran tène 'a sede 'a combagnie aeree de bandiere [[Iran Air]]. == Sport == 'A cetata de Tehran tène doje 'mbortande squadre de ballone ca sciuècane jndr'â serie cchiù ìerte: [[Persepolis F.C.]], ed [[Esteghlal F.C.]]. Ce 'stè pure l'Azadi Sports Complex, ca oltre ad ospità assaje 'mbiande sportive de varie genere, combrenne pure 'ô [[Stadie Azadi]], ce jè 'u cchiù granne jndr'â ll'Iran e jndr'ô Medie Oriende, e jè ausate da le squadre calcisteche d'a cetata. == Universetate == A Teheran tènene 'a sede le seguende universetate: * [[Universetate de Imam Hossein]] * [[Universetate de Teheran]] == Crestiáne famuse == * [[‘Abdu’l-Bahá]], [[releggiose]] * [[Fatemeh Motamed Aria]], [[Attore|attrice]] * [[Bahá'u'lláh]], funnatore d'a [[Bahá'í|fede bahá'í]] * [[Ashkan Dejagah]], [[calciatore]] * [[Forough Farrokhzad]], [[Poète|poetesse]] * [[Shadi Ghadirian]], [[fotografe]] * [[Abol-Ghasem Mostafavi Kashani]], releggiose e [[polìteche]] * [[Abbas Kiarostami]], [[reggiste]] * [[Mehdi Mahdavikia]], calciatore * [[Mohsen Makhmalbaf]], reggiste * [[Samira Makhmalbaf]], reggiste * [[Patrick Ray Pugliese]], [[personagge televisive]] * [[Marjane Satrapi]], [[Autore de fumette|autrice de fumette]] * [[Abdolkarim Soroush]], [[felosofe]] e [[screttore]] * [[Khosrow Vaziri]], [[wrestler]] == Gemellagge == * {{Gemellaggio|Statère Aunìte d'Americhe|Los Angeles|1972}}<ref>[https://web.archive.org/web/20070104020957/http://www.lacity.org/sistercities/ 'Mbormazzione sus a 'u gemellagge da 'u site de Los Angeles]</ref> * {{Gemellaggio|Cuba|L'Avana|2001}}<ref>[https://web.archive.org/web/20200411141138/http://www.payvand.com/news/01/mar/1053.html Notizzie sus a 'u gemellagge]</ref> * {{Gemellaggio|Sudafriche|Pretoria|2002}}<ref>[http://www.dfa.gov.za/foreign/Multilateral/profiles/persian.htm 'Mbormazzione sus a 'u gemellagge da 'u site de Pretoria]</ref> * {{Gemellaggio|Venezuela|Caracas|2005}}<ref>[https://web.archive.org/web/20060308180544/http://www.irna.ir/en/news/view/line-22/0507290705201848.htm 'Mbormazzione sus a 'u gemellagge sus a irna.ir]</ref> * {{Gemellaggio|Cine|Pechine|2006}}<ref>[https://web.archive.org/web/20050927230918/http://www.danwei.org/archives/001506.html Notizzie sus a 'u gemellagge sus a danwei.org]</ref> * {{Gemellaggio|Russie Vianghe|Minsk|2006}} * {{Gemellaggio|Tagikistan|Dušanbe}} * {{Gemellaggio|Coree d'u Sud|Seoul}} * {{Gemellaggio|Emirate Arabe Aunìte|Dubai}} * {{Gemellaggio|Filippine|Manila}} * {{Gemellaggio|Russie|Mosche}} == Note == <references /> == Otre pruggette == {{interprogetto}} == Collegaminde fore a Uicchipèdie == * {{lingue|fa|en}} [http://www.tehran.ir Tehran (site ufficiale)] * {{fa}} [https://web.archive.org/web/20111126234322/http://www.shora-tehran.ir/ Tehran (Conziglie cettadine islameche)] * {{lingue|fa|en}} [https://web.archive.org/web/20061110083952/http://www.tehranmetro.com/index.asp (Tehran metro)] * {{lingue|fa|en}} [https://web.archive.org/web/20080517033629/http://www.ikia.ir/pages/templates/Template1/ (IKIA airport)] * {{fa}} [https://web.archive.org/web/20080607215920/http://www.airportseirosafar.co.ir/persian/mainen.html (IKIA Taxi)] {{Capitale de l'Asie}} [[Category:Iran]] [[Category:Capitale de state]] [[Category:Pàggene ca avessera stà in Uicchipèdie]] s91n2vwoebyx3c5ombes3tzrev2bhmc