Википедия rskwiki https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Медий Окреме Розгварка Хаснователь Розгварка зоз хасновательом Википедия Розгварка о Википедиї Файл Розгварка о файлу МедияВики Розгварка о МедияВикию Шаблон Розгварка о шаблону Помоц Розгварка о помоци Катеґория Розгварка о катеґориї TimedText TimedText talk Модул Разговор о модулу Event Event talk 0 157 19113 14685 2026-05-27T18:30:29Z Mickey Mystique 2170 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Wiki.Vojvodina VII Kula 5599 25.jpg]] → [[File:Bista kompozitora Isidora Bajića u Kuli.jpg]] Adding proper name to the object in the photo 19113 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable"align=right width=300px |+ ! colspan="2" |<big>Еуґен КОЧИШ</big> |- | colspan="2" | |- |'''Народзени''' |25. фебруара 1922. |- |'''Умар''' |12. децембра 1972. (50) |- |'''Державянство''' |югославянске |- |'''Универзитет''' |Академия подобових уметносцох, Заґреб |- |'''Период твореня''' |1949—1972. |- |'''Жанри''' |скулптури камень, бронза, ґипс |- |'''Поховани''' |у Зомборе |- |'''Припознаня''' |Октоберска награда Скупштини городу Зомбор 1968. року |} '''Еуґен Кочиш''' (*25. фебруар 1922—†12. децембер 1972) визначни югославянски и руски скулптор. == Биоґрафия == Еуґен (Йовґен) Кочиш ІІ народзени 25. фебруара 1922. року у [[Кула|Кули]]. Кочишово родичи ше 1924. року преселєли до [[Коцур]]а. Оцец Йовґен І по занїманю бул каменьорезач. Основну школу Йовґен закончел у Коцуре, а по законченей школи оцец го пратал до каменьорезацкей роботи, так же Йовґен II, попри оцови виучел тото [[ремесло]] и почал робиц, вєдно з оцом, и дома и по теметовох. Бул свидоми свойого таланту, алє и того же без образованя на уметнїцкей академиї нє мож здобуц даяку афирмацию. [[Файл:Eugen Kocis u ateljeu.jpg|алт=Йовґен Кочиш у ателєу.|мини|415x415п|Йовґен Кочиш у ателєу.]] Велька часц його познєйшей уметносци була под уплївом його дожицох под час Другей шветовей войни, кед [[Войводина]] знова анектована ґу Мадярскей. Кочиш бул загарештовани 13. фебруара 1942. пре подозриву антивладову дїялносц. После длугей тортури вишлїдзованя, перше у Коцуре, потим у [[Вербас|Вербаше]] и Новим Садзе (у ''Армиї''), Йовґен II вєдно зоз пайташами, у ланцох послани до злогласного лаґру ''Чилаґ''. Йовґена II виратовала коцурска апатикарка мадярскей националносци, барз блїзка фамелиї Кочиш. Медзитим, нєодлуг ушлїдзела примушуюца мобилизация и драга на гранїцу Словацкей. Док служел у войску на фронту у Словацкей, дезертовал, придружел ше ґу чехословацким партизаном (1944) и участвовал у борбох коло Кошицох и дзепоєдних других варошох, же би концом 1944. року зоз чехословацкима партизанами дочекал шлєбоду. На початку 1945. року сцигол до ошлєбодзеного Коцура. 1946. року бул поволани на одслуженє порядней воєней обовязки. Праве ту його талант бул замерковани. Єден з висших официрох, хтори и сам любел уметносц, видїйствовал у команди же би його талантовани вояк бул послати до Дому армиї до Заґребу и же би на Академиї покладал примаци испит. Професоре Ваня Радауш и Антун Авґустинчич замерковали його талант и роботи оценєли зоз найвисшу оцену, та ше млади вояк нашол у ґрупи студентох. Повойнова худоба залапела и будущого академского скулптора та го його оцец, каменьорезач, далєй нє могол финансовац. Розчаровани Йовґен II врацел ше до Коцура. У медзичаше його супруга достала роботу у школи у Коцуре як учителька, та Йовґен II предлужел студиї. З успихом их закончел 1954. року. == Уметнїцка робота == Кочиш робел скулптури у каменю, бронзи, ґипсу а у стилу хтори мож наволац експресионизм представяня. Його малюнки з векшей часци реалистични портрети. Бул член Здруженя подобових уметнїкох Сербиї (УЛУС). Єден час по законченю студийох бул шлєбодни уметнїк а од 1961. по 1972. рок бул  управнїк Ґалериї Културного центра  у Зомборе. Орґанизатор є прейґ 340 виставох наших еминентних малярох, [[Скулпторство|скулпторох]], ґрафичарох и нє лєм у Зомборе, алє и по околних местох. Коло главней роботи, Кочиш творел и у своїм ателєу. Виробел бисти Милана Коньовича, маляра, [[Лаза Костич|Лази Костича]], Й. Й. Змая, Петефи Шандора, Милета Виторовича, маляра, Яноша Герцеґа, писателя, [[Исидор Баїч|Исидора Баїча]], [[композитор]]а, Душана Исакова, новинара, Данила Бошковича, Ґабра Коларича, [[Микола М. Кочиш|Миколи М. Кочиша]], Владимира Назора и други; релєфи Стевана Мокраньца, [[Петро Ризнич Дядя|Петра Ризнича]] и други. [[Файл:Pamjatnjik pohinutim borcom R Kerestur.jpg|алт=Памятнїк погинутим борцом у [[Руски Керестур|Руским Керестуре]]|мини|422x422п|Памятнїк погинутим борцом у Руским Керестуре]] '''Самостойни вистави:''' [[Руски Керестур]] (1964), Кула, Зомбор, Баймок, Руски Керестур (1966), Беоґрад, Нови Сад, Вербас (1967), Панчево, Петроварадин (1968), Сизара (Италия, 1970 ), Парма (Италия, 1971 ). Постгумно Зомбор (1973), Руски Керестур (1974), Вербас (1975). '''Колективни вистави:''' Заґреб (1949), Зомбор (1962),  Суботица, Зомбор (1963), Нови Сад (1964), Зомбор, Плєвля, Никшич, Титоґрад, Приштина, Ниш, Заєчар, Зеница, Мостар (1965), Осиєк, Бечей, Зомбор, Нови Сад (1966), Бая (Мадярска), Нови Сад, Беоґрад, Бечей, Тузла (1967), Нови Сад, [[Шид]], Зомбор (1968), Рума (1969), Беоґрад (1970), Сизара (Италия, 1971), Зомбор, Зренянин, Суботица, Вербас (1972), Зомбор, Суботица (1973). Його скулптури ше находза у  Краґуєвцу, Вербаше, Новим Садзе, Апатину, Суботици, Зомборе, Бечею, [[Бачке Добре Польо|Бачким Добрим Полю]], Коцуре, Руским Керестуре. На повали шветочней сали жупаниї намальовал герб Скупштини општини Зомбор по ориґиналним документу Повелї царици Мариї Терезиї зоз 1749. року кед Зомбор достал статус шлєбодного кральовского городу. Добитнїк є Октоберскей награди Скупштини городу Зомбор 1968. року. Умар 12. децембра 1972. року у Зомборе. == Ґалерия == <gallery> Файл:Milan Konjovic bista.jpg|Милан Коньович, биста Файл:Bista kompozitora Isidora Bajića u Kuli.jpg|Исидор Баїч, композитор, аутор бисти Еуґен Кочиш </gallery> == Литература == * Библиоґрафия: Лепосава Кляїч, ''Евґен Кочиш: академски скулптор'' (Нови Сад, 1999). * Ґрупа ауторох ''Подобова творчосц Руснацох'', Дружтво за руски язик, литературу и културу, Клуб подобових уметнїкох, Нови Сад 2003. боки 65-66. * P. R. Magocsi and Ivan Pop: „Kochish, Evgen/Kočiš, Jovgenˮ, ''Encyclopedia of Rusyn History and Culture,'' University of Toronto, 2005, p. 239, ISBN 0-8020-3556-3 == Вонкашнї вязи == * [https://bif.rs/2012/06/novi-zivot-spomenika-revolucije/ Novi život spomenika revolucije: Ogoljena lepota] {{DEFAULTSORT: Кочиш , Еуґен }} [[Катеґория:Руснаци у Сербиї]] [[Катеґория:Скулпторе]] [[Катеґория:25. фебруар]] [[Катеґория:Народзени 1922]] [[Катеґория:12. децембер]] [[Катеґория:Умарли 1972]] aaz7me901pd2c89h3112ey0qbjdej7e 19116 19113 2026-05-27T19:36:48Z Olirk55 19 Означени вецей викивязи 19116 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable"align=right width=300px |+ ! colspan="2" |<big>Еуґен КОЧИШ</big> |- | colspan="2" | |- |'''Народзени''' |25. фебруара 1922. |- |'''Умар''' |12. децембра 1972. (50) |- |'''Державянство''' |югославянске |- |'''Универзитет''' |Академия подобових уметносцох, Заґреб |- |'''Период твореня''' |1949—1972. |- |'''Жанри''' |скулптури камень, бронза, ґипс |- |'''Поховани''' |у Зомборе |- |'''Припознаня''' |Октоберска награда Скупштини городу Зомбор 1968. року |} '''Еуґен Кочиш''' (*[[25. фебруар]] 1922—†12. децембер 1972) визначни югославянски и руски скулптор. == Биоґрафия == Еуґен (Йовґен) Кочиш ІІ народзени 25. фебруара 1922. року у [[Кула|Кули]]. Кочишово родичи ше 1924. року преселєли до [[Коцур]]а. [[Оцец]] Йовґен І по занїманю бул каменьорезач. Основну школу Йовґен закончел у Коцуре, а по законченей школи оцец го пратал до каменьорезацкей роботи, так же Йовґен II, попри оцови виучел тото [[ремесло]] и почал робиц, вєдно з оцом, и дома и по [[Теметов|теметовох]]. Бул свидоми свойого таланту, алє и того же без образованя на уметнїцкей академиї нє мож здобуц даяку афирмацию. [[Файл:Eugen Kocis u ateljeu.jpg|алт=Йовґен Кочиш у ателєу.|мини|415x415п|Йовґен Кочиш у ателєу.]] Велька часц його познєйшей уметносци була под уплївом його дожицох под час Другей шветовей войни, кед [[Войводина]] знова анектована ґу Мадярскей. Кочиш бул загарештовани [[13. фебруар|13. фебруара]] 1942. пре подозриву антивладову дїялносц. После длугей тортури вишлїдзованя, перше у Коцуре, потим у [[Вербас|Вербаше]] и Новим Садзе (у ''Армиї''), Йовґен II вєдно зоз пайташами, у ланцох послани до злогласного лаґру ''Чилаґ''. Йовґена II виратовала коцурска апатикарка мадярскей националносци, барз блїзка фамелиї Кочиш. Медзитим, нєодлуго ушлїдзела примушуюца мобилизация и драга на гранїцу Словацкей. Док служел у войску на фронту у Словацкей, дезертовал, придружел ше ґу чехословацким партизаном (1944) и участвовал у борбох коло Кошицох и дзепоєдних других варошох, же би концом 1944. року зоз чехословацкима партизанами дочекал шлєбоду. На початку 1945. року сцигол до ошлєбодзеного Коцура. 1946. року бул поволани на одслуженє порядней воєней обовязки. Праве ту його талант бул замерковани. Єден з висших официрох, хтори и сам любел уметносц, видїйствовал у команди же би його талантовани вояк бул послати до Дому армиї до Заґребу и же би на Академиї покладал примаци испит. Професоре Ваня Радауш и Антун Авґустинчич замерковали його талант и роботи оценєли зоз найвисшу оцену, та ше млади вояк нашол у ґрупи студентох. Повойнова худоба залапела и будущого академского скулптора та го його оцец, каменьорезач, далєй нє могол финансовац. Розчаровани Йовґен II врацел ше до Коцура. У медзичаше його супруга достала роботу у школи у Коцуре як учителька, та Йовґен II предлужел студиї. З успихом их закончел 1954. року. == Уметнїцка робота == Кочиш робел скулптури у [[Камень|каменю]], бронзи, ґипсу а у стилу хтори мож наволац експресионизм представяня. Його малюнки з векшей часци реалистични портрети. Бул член Здруженя подобових уметнїкох [[Сербия|Сербиї]] (УЛУС). Єден час по законченю студийох бул шлєбодни уметнїк а од 1961. по 1972. рок бул управнїк Ґалериї Културного центра у Зомборе. Орґанизатор є прейґ 340 виставох наших еминентних малярох, [[Скулпторство|скулпторох]], ґрафичарох и нє лєм у Зомборе, алє и по околних местох. Коло главней роботи, Кочиш творел и у своїм ателєу. Виробел бисти Милана Коньовича, маляра, [[Лаза Костич|Лази Костича]], Й. Й. Змая, Петефи Шандора, Милета Виторовича, маляра, Яноша Герцеґа, писателя, [[Исидор Баїч|Исидора Баїча]], [[композитор]]а, Душана Исакова, новинара, Данила Бошковича, Ґабра Коларича, [[Микола М. Кочиш|Миколи М. Кочиша]], Владимира Назора и други; релєфи Стевана Мокраньца, [[Петро Ризнич Дядя|Петра Ризнича]] и други. [[Файл:Pamjatnjik pohinutim borcom R Kerestur.jpg|алт=Памятнїк погинутим борцом у [[Руски Керестур|Руским Керестуре]]|мини|422x422п|Памятнїк погинутим борцом у Руским Керестуре]] '''Самостойни вистави:''' [[Руски Керестур]] (1964), Кула, Зомбор, Баймок, Руски Керестур (1966), Беоґрад, Нови Сад, Вербас (1967), Панчево, Петроварадин (1968), Сизара (Италия, 1970 ), Парма (Италия, 1971 ). Постгумно Зомбор (1973), Руски Керестур (1974), Вербас (1975). '''Колективни вистави:''' Заґреб (1949), Зомбор (1962),  Суботица, Зомбор (1963), Нови Сад (1964), Зомбор, Плєвля, Никшич, Титоґрад, Приштина, Ниш, Заєчар, Зеница, Мостар (1965), Осиєк, Бечей, Зомбор, Нови Сад (1966), Бая (Мадярска), Нови Сад, Беоґрад, Бечей, Тузла (1967), Нови Сад, [[Шид]], Зомбор (1968), Рума (1969), Беоґрад (1970), Сизара (Италия, 1971), Зомбор, Зренянин, [[Суботица]], Вербас (1972), Зомбор, Суботица (1973). Його скулптури ше находза у  Краґуєвцу, Вербаше, Новим Садзе, Апатину, Суботици, Зомборе, Бечею, [[Бачке Добре Польо|Бачким Добрим Полю]], Коцуре, Руским Керестуре. На повали шветочней сали жупаниї намальовал герб Скупштини општини Зомбор по ориґиналним документу Повелї царици Мариї Терезиї зоз 1749. року кед Зомбор достал статус шлєбодного кральовского городу. Добитнїк є Октоберскей награди Скупштини городу Зомбор 1968. року. Умар 12. децембра 1972. року у Зомборе. == Ґалерия == <gallery> Файл:Milan Konjovic bista.jpg|Милан Коньович, биста Файл:Bista kompozitora Isidora Bajića u Kuli.jpg|Исидор Баїч, композитор, аутор бисти Еуґен Кочиш </gallery> == Литература == * Библиоґрафия: Лепосава Кляїч, ''Евґен Кочиш: академски скулптор'' (Нови Сад, 1999). * Ґрупа ауторох ''Подобова творчосц Руснацох'', Дружтво за руски язик, литературу и културу, Клуб подобових уметнїкох, Нови Сад 2003. боки 65-66. * P. R. Magocsi and Ivan Pop: „Kochish, Evgen/Kočiš, Jovgenˮ, ''Encyclopedia of Rusyn History and Culture,'' University of Toronto, 2005, p. 239, ISBN 0-8020-3556-3 == Вонкашнї вязи == * [https://bif.rs/2012/06/novi-zivot-spomenika-revolucije/ Novi život spomenika revolucije: Ogoljena lepota] {{DEFAULTSORT: Кочиш , Еуґен }} [[Катеґория:Руснаци у Сербиї]] [[Катеґория:Скулпторе]] [[Катеґория:25. фебруар]] [[Катеґория:Народзени 1922]] [[Катеґория:12. децембер]] [[Катеґория:Умарли 1972]] fsb2k0zatr2tmjo27ndx7n1u4ifot1u 0 184 19114 17612 2026-05-27T18:30:30Z Mickey Mystique 2170 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Wiki.Vojvodina VII Kula 5599 25.jpg]] → [[File:Bista kompozitora Isidora Bajića u Kuli.jpg]] Adding proper name to the object in the photo 19114 wikitext text/x-wiki [[Файл:Isidor-Bajic-oko-1910..jpg|right|thumb|Исидор Баїч, композитор, музични педаґоґ, мелоґраф]]'''Исидор Баїч''' ([[Кула]], 16. август 1878 - Нови Сад, 15. септембар 1915) бул сербски [[композитор]], учитель, педаґоґ, мелоґраф, и видаватель.<ref>Мишић, Милан, ур. (2005). ''Енциклопедија Британика. А-Б''. Београд: Народна књига : Политика. б. 96. ISBN 86-331-2075-5</ref> Основал и бул перши директор [[Музична школа ,,Исидор Баїч''|Музичней школи]] у Новим Садзе, єдней зоз перших таких институцийох на териториї [[Войводина|Войводини]]. == Биоґрафия == Исидор Баїч закончел ґимназию у Новим Садзе а дипломовал на Музичней академиї у Будимпешти. Од 1901. по 1915. рок робел у Велькей сербскей православней ґимназиї у Новим Садзе (нєшка то ґиманзия Йован Йованович Змай) як учитель шпиваня и церковного шпиву (простопиниє), [[дириґент]] школярских [[хор]]ох, смиковей и [[Тамбура|тамбуровей]] [[Оркестер|оркестри]], хора СЗПД ''Невен'' и орґанизатор святославских беседох - поетских вечарох. Помагал надареним школяром у их перших крочайох компонованя. Як резултат Баїчовей педаґоґийней роботи настал ''Проєкт за пременку ученя простопиния и шпиваня'' у Велькей сербсекй православней ґимназиї (1912). Основал музичну школу у Новим Садзе, 17. октобра 1909. року, после Школи простопиния. Александра Морфидиса-Нисиса, першу институцию такого типа на тлу Войводини ([[Сербия]]).<ref>[https://web.archive.org/web/20180909132136/http://www.srpskilegat.rs/rodjen-je-kompozitor-pedagog-isidor-bajic/ „Исидор Бајић”]</ref> У скоро шицких периодичних часописох и дьовей штампи того часу (''Бранково коло'', ''Лїтопис Матици Сербскей'', ''Застава, Слога'') обявйовал тексти зоз обласци [[Подзелєнє музики|музики]] и музичней педаґоґиї (''Шпиванє як педаґоґийне средство и його хасен'', ''Як треба учиц'' ''музику'' у препарандиї и богослуженю, Нашо церковне поянє-простопиниє и друге). Написал вельо статї о Союзу сербских шпивацких дружтвох хтори спричинєли оштру явну розправу зоз [[Музичар|музичаром]] Петром Коньовичом. Порушал нотну єдицию ''Сербска музична библиотека'' и часопис ''Сербски музични лїст'' (у историї сербского видавательства, хронолоґийно то треци музични лїст при Сербох). [[Файл:Bista kompozitora Isidora Bajića u Kuli.jpg|right|thumb|Исидор Баїч, автор руски скулптор [[Еуґен Кочиш]]. Биста поставена у дворе основенй школи ,,Иса Баїч" у Кули.]] Написал и обявел два учебнїки: К''лавир и ученє грац на клавиру'' (1901) и ''Теория правилного нотного записованя.''<ref>[https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%98%D1%81%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%98%D0%B8%D1%9B#cite_ref-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%9A%D0%B5_3-1 „БАЈИЋ Исидор”] ''musicomniscience.wordpress.com''</ref> Записовал народни и сербски церковни мелодиї и хасновал их у своїх [[Композиция|композицийох]] за клавир, хорских дїлох, композицийох за шпиванє и у опери ''Княз Иво зоз Сембериї.'' Сербске церковне шпиванє (нашпиви) упоредзовал зоз шпиваньом других [[Народ|народох]] на путованю до манастира Хиландар зоз хором карловацких богословох влєце 1911. року. Особнє контактовал зоз православним епископом Лукияном Боґдановичом будимским у вязи зоз предкладом редаґованя сербского церковного шпиваня. == Опус Исидора Баїча == Циклуси соло писньох, клавирски композициї, камерни дїла, оркестерски дїла, хорски композициї, композициї зоз шпиваньом, опери. Поготов позната його опера ''Княз Иво зоз Сембериї''. Музични виривки зоз тей опери як самостойни композициї постали препознатлїви и нєшка ше виводза на велїх наступох: Сербкиня, Чочецки танєц и други == Вонкашня вяза == * [https://www.youtube.com/watch?v=dHyKkAZki6E Санє, Исидор Баїч, миниятура за клавир, Альоша Кесерович] * [https://www.youtube.com/watch?v=pWCOopm4NTw Мој дилбере, Исидор Бајић, Национални хор Сербији] * [https://www.rts.rs/magazin/nauka/3619533/isidor-bajic-znameniti-kompozitor-19-veka.html Исидор Баїч-визначни композитор] == Референци == {{DEFAULTSORT: Баїч , Исидор }} [[Катеґория:Сербия]] [[Катеґория:Композиторе]] [[Катеґория:Учителє]] <references /> [[Катеґория:Етномузиколоґи]] [[Катеґория:Мелоґрафи]] [[Катеґория:16. авґуст]] [[Катеґория:Народзени 1878]] [[Катеґория:15. септембер]] [[Катеґория:Умарли 1915]] [[Катеґория:Войводянски композиторе]] ils8srohv8op6bkwbn7crm4r1gxzg79 0 665 19115 12494 2026-05-27T18:30:31Z Mickey Mystique 2170 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Wiki.Vojvodina VII Kula 5599 25.jpg]] → [[File:Bista kompozitora Isidora Bajića u Kuli.jpg]] Adding proper name to the object in the photo 19115 wikitext text/x-wiki [[File:Ruski Krstur - 66.jpg|thumb|339x339px|Скулптура, памятнїк погинутим борцом у НОВ, у центре [[Руски Керестур|Руского Керестура]]]] [[File:Knjaz Laborec (Habura, Slovacka) 20250927 173816.jpg|thumb|250px|Памятнїк славянскому князови Лаборцови (Габура, Република Словацка)]] [[File:Bista kompozitora Isidora Bajića u Kuli.jpg|right|thumb|387x387px|[[Биста]] [[Исидор Баїч|Исидора Баїча]] ([[композитор]]), аутор [[Еуґен Кочиш]], руски скулптор]]'''Скулпторство''' (лат. ''sculpere'' – кресац, длабац) то уметносц, односно схопносц формованя тродимензионалних фурмох (скулптурох) зоз рижних материялох як цо то: камень, мрамор, древо, метал, глїна, скло, пластика и велї други. Скулпторство, попри малярства и архитектури, учишлює ше до подобовей, алє и до просторней уметносци, прето же скулптор зоз своїм уметнїцким дїлом оформює простор. Формованє велїх скулптурох ма естетски, односно уметнїцки циль (напр. статуа, биста). На скулптуру можеме патриц и зоз функционалного боку. Кед функционална нота у ровноваги зоз уметнїцку, вец таку скулптуру воламе функционална скулптура (напр. фонтана). Велї скулпторе твердза же кед ше ґу линиї, [[поверхносц]]и и волумену, основним димензийом скулптури, дода симетрия, пропорция и ритем, вец таки скулптури припадаю абстрактному скулпторству. == Поняце скулпторства == [[File:Symbool wijsheid dHont detail.jpg|right|thumb|256x256px|Статуа, Симбол мудросци, аутор Питер д'Онта (1943)]] Саме поняце скулпторства нє конєчне, нє може ше сконцентровац лєм на єдну катеґорию предметох або активносцох. Скулпторство ше нєпреривно меня и розвива нови активносци, дополнює зоз новима предметами до свойого обсягу уметносци. Нїхто зоз сиґурносцу нє може повесц цо будзе подпадац под катеґорию скулптури у блїзшей або дальшей будучносци. Поєдини характеристики скулпторства, а хтори були у прешлих часох значни, нєшка у модерних часох нє присутни и прето вецей нє дефиную тоту уметносц. Єдна з нїх то же скулптури представяю природу. Пред 20. виком, скулптури представяли подоби людзох, а дакеди попри нїх и нєживи предмети, як цо то бависка и кнїжки. На початку 20. вику ше зявюю нєпредметни, абстрактни форми. == Типи скулптурох == [[Файл:Bakers_and_Brewers_from_Meketre's_Model_Bakery_and_Brewery_MET_DT234925.jpg|алт=|мини|220x220п|Статуети - мали фиґурки особох хтори миша хлєб]] [[Файл:Naghsh-e_rostam,_Irán,_2016-09-24,_DD_12.jpg|мини|220x220п|Релєф]] У прешлосци пановало становиско же скулптури и їх компоненти нєпременлївей форми и велькосци и же нє маю можлївосц рушаня. Зоз розвиваньом кинетичного скулпторства и тото становиско вименєне, понеже нєрухомосц вецей нє сущна за тоту уметносц. ::♦ '''Биста''' то скулптура хтора приказує тродимензионалну горню часц особи, од паса по верх глави, а облапя перша, плєца и главу. Тоти скулптури найчастейше у природней велькосци и прави ше их зоз мрамору, [[Камень|каменя]], древа, бронзи… ::♦ '''Мала фиґурка – статуета''', то скулпторске дїло (бисти и статуи) малого формату хторе представя особу, божество, предмет або животиню. Така фурма скулптури найстарша фурма скулпторского дїла (Вилендорфска Венера), а сировина за таки скулптури то глїна, метал, скло, древо, камень… [[File:Bright future, The George McGovern Leadership Awards.jpg|right|thumb|283x283px|Шветла будучносц]] ::♦ '''Статуа''' то тродимензионална скулптура хтора представя єдну цалосц особи, божества, предмета або животинї. Статуи можу буц состойна часц ентериєру, або ше находза шлєбодни у просторе – памятнїки, фонтани… Окрем тих тродимензионалних фиґурох, под скулптуру ше подрозумює и '''релєф'''. Релєф то випупченя и удубеня на ровней поверхносци, хтора служи як подлога, так же ше на релєф патри лєм зоз єдного боку (преднього). Скулптура хтора представя тродимензионалну фурму чловека може буц: ::★ Сатуа, фиґура – цалосни приказ чловека ::★ Портрет – приказ глави ::★ Биста – приказ од паса по верх глави ::★ Конянїк – приказ людскей фиґури на коню == Скулпторски технїки == Три основни технїки у скулпторстве хтори ше од давн-давна хаснує то моделованє, кресанє и вилїванє.<ref>[https://likovnjaci.wordpress.com/likovne-tehnike/vajarske-tehnike/ Скулпторски технїки], ''likovnajci.wordpress.com'' </ref> ::* '''Моделованє''' то технїка роботи зоз глїну и воском. То материяли хтори мож лєгко моделовац зоз додаваньом або однїманьом истих. ::* '''Кресанє''' то технїка хтору ше хаснує при твардейших материялох як цо то камень, древо, мрамор и слонова косц. При тей технїки нєобходне хасновац [[орудиє|орудия]]. ::* '''Вилїванє''' то технїка при хторей ше за правенє скулптурох хаснує уж порихтани фурми або шаблони, звичайно зоз глїни. Фурма за портрет звичайно зложена зоз пейцох часцох: верхня, сподня и предня часц хтора ма два або три часци. Фурму ше посипе зоз чечуцим ґипсом. Кед ше ґипс стварднє, фурму ше очуха од звишку глїни а нукашньосц ше премасци з окремну мишанїну же би ше материял, зоз хторого ше прави скулптуру, нє залїпел за фурму. '''Конструованє''' истих або розличних материялох и правенє скулптурох зоз '''заварйованьом''' тиж основни технїки, алє ше зявели познєйше, у 20. вику. == Материяли == Материяли зоз хторих ше прави скулптури то глїна, ґипс, рижни метали, бронза, древо, камень, мрамор, метални и пластични циви, скло, слонова косц, плех, папер, [[писок]], ляд, [[шнїг]] и други. == Ґалерия скулптурох зоз рижних материялох == <gallery> Файл:Incantatio - Roland Boren2.jpg|Скулптура зоз металу Файл:Wood Bodhisattva 2.jpg|Скулптура зоз древа Файл:Picswiss BL-60-31.jpg|Скулптура зоз бетону Файл:Newsome 002.jpg|Скулптура зоз скла Файл:02794Wieliczka.JPG|Скулптура зоз солї Файл:Brno Reduta socha.jpg|Статуа хлапца [[Волфґанґ Амадеус Моцарт|В. А. Моцарта]] у Брну </gallery> == Вонкашнї вязи == * [https://www.youtube.com/watch?v=Xjtc5SRBfFI Кинетични скулптури], ''youtube.com'' * [https://skulptura-hronologijaizlaganja.rs/ Hronologija izlaganja skulpture u Srbiji 1945—2000], ''skulptura–hronologijaizlaganja.rs'' == Референци == [[Катеґория:Скулпторство|*]] 36fr0haz6wcbj3yhjcij2wa0j77k6pn 0 3098 19110 19087 2026-05-27T16:12:26Z Saslavik 1716 19110 wikitext text/x-wiki '''Сертис''' (ук. ''церкв''. тидзень без поста, тидзень кед мож єсц месо и масне - ''загальниця, масниця, масляна, масляниця'' старославянске швето випровадзаня жими, нєшка тидзень пред Вельким [[Пост|постом;]] рсй. ''мясоед'', ''масленица'' старе славянске швето випровадзаня жими; чес. ''masopust''; слц. ''fašiangy;'' серб. ''месојеђе'', ''блажни дани'', ''трапавица'' час медзи Крачуном и початком Велького посту кед ше допущує єсц месо и масне; мадь. ''Farsang''; нєм. ''Fastnacht'', ''Fasching''. Наведзени паралели ше нє цалком поклопюю по значеню зоз нашим ''сертис'', бо нашо слово ше одноши лєм на час од седем [[Дзень|днї]], т.є. тидзень (напр. слц. ''fašiangy'' час од Трокральох по [[Стреда|стреду]] од хторей почина штерацецдньови пост). У єдним литурґийним року єст штири тижнї сертис. То значи же ше у тим тижню и стреду и [[пияток]] може єсц месо, а монахи млєчни продукти и вайца. ''То тидзень медзи нєдзелю Митара и нєдзелю Блудного сина'' (пред Вельким постом), ''цали Швитли тидзень'' (тидзень после Велькей ноци до нєдзелї Томовей), ''цали тидзень после Русадльох и час после Крачуна, од 25. децембра до [[5. януар|5. януара]]'' ==Литература== ''Словнїк руского народного язика'' ''II'', Нови Сад 2017, бок 467 [[катеґория: релиґия]] 0v6mprrzq20h3r91a4k2o810qtnv18g 0 3099 19101 2026-05-27T14:00:27Z Saslavik 1716 Нова страница: '''Сепаратор''' и '''сеператор''' (частейше ше хасновало сеператор гоч правилне сепаратор) центрифуґална справа за видзельованє шметанки з млєка. Сепаратори ше у прешлосци хасновало на фармох и у ґаздовсвох дзе ше доєло даскельо крави. Швиже подоєне млєко ше п… 19101 wikitext text/x-wiki '''Сепаратор''' и '''сеператор''' (частейше ше хасновало сеператор гоч правилне сепаратор) центрифуґална справа за видзельованє шметанки з млєка. Сепаратори ше у прешлосци хасновало на фармох и у ґаздовсвох дзе ше доєло даскельо крави. Швиже подоєне млєко ше прерабяло на ручним сепаратору. Продукти хтори ше достали було преробене млєко зоз хторого ше правело такволани ''швабски'' ''сир'' и  шметанка зоз хторей ше правело масло. '''История''' Пред зявеньом центрифуґалних сепараторох, шметанка ше зоз млєка зберала ручно аж кед после длугшого часу сама виплївала на верх та ше ю з ложку могло позберац. Центрифуґални сепаратор перши направел шведски инжинєр Карл Густаф де Лавал 1878. року, цо оможлївело швидше и лєгчейше знїманє шметанки зоз млєка, без потреби же би млєко 24 годзини мушело одстац и ризику же би ше могло скиснуц. Вон основал познати бренд ''Alfa Laval'' у Стокголму. Познати були и сепаратори випродуковани у Нємецкей и Данскей. Концом ХIХ и початком ХХ вику америцки компаниї як цо ''De Laval Cream Separator Co,'' купую европски патенти и розвиваю свойо верзиї продуктох. Ручни сепаратори поставаю обовязни инвентар скоро на каждей фарми. '''Механїзем''' Ручка сепаратора порушує механїзем зубчанїкох хтори посцигую вельку швидкосц ротациї. Кед ше ручка сепаратора обраца зоз швидкосцу 60 до 80 обрацаня у минути глава сепаратора, зоз конуснима танєрчками хтори у ствари дзеля (сепарираю) млєко на ценки пасма, ше обраца зоз швидкосцу 6000 до 10000 тисячи обрацаня у минути. Аж кед ше досцигнє тота швидкосц пуща ше млєко. Центрифуґална сила вицагує чежше млєко ґу вонкашнїм муром справи, а шметанка, хтора лєгчейша, ше збера коло централей осовини у стредку. Два цивки одводза зоз сепаратора млєко зоз часци коло мура, а шметанку зоз стредку. Зоз положеньом цивкох ше може нарихтац кельо ше шметанки винє зоз млєка т. є. яке масне млєко ше охаби. '''Литература''' * Green, Don W.; Perry, Robert H. ''Perry's Chemical Engineers' Handbook'' (8th Edition). McGraw-Hill Professional, 2007. <nowiki>ISBN 978-0-07-142294-9</nowiki> ·       Støren, Kr. (1919): «Melkebruket» (I:''Landbruksboken bd. 2 del II''. Kristiania. Spalte 817-1006.) '''Вонкашнї вязи''' <nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Separator_(milk)</nowiki> 4y3oxd3zm70g2at8ot5kcurdt9h5o7n 19102 19101 2026-05-27T14:10:44Z Saslavik 1716 Положена слика 19102 wikitext text/x-wiki '''Сепаратор''' и '''сеператор''' (частейше ше хасновало сеператор гоч правилне сепаратор) центрифуґална справа за видзельованє шметанки з млєка. Сепаратори ше у прешлосци хасновало на фармох и у ґаздовсвох дзе ше доєло даскельо крави. Швиже подоєне млєко ше прерабяло на ручним сепаратору. Продукти хтори ше достали було преробене млєко зоз хторого ше правело такволани ''швабски'' ''сир'' и  шметанка зоз хторей ше правело масло. ==История== Пред зявеньом центрифуґалних сепараторох, шметанка ше зоз млєка зберала ручно аж кед после длугшого часу сама виплївала на верх та ше ю з ложку могло позберац. [[Файл:Milk Separator 001.JPG|мини|Сепаратор за млєко]] Центрифуґални сепаратор перши направел шведски инжинєр Карл Густаф де Лавал 1878. року, цо оможлївело швидше и лєгчейше знїманє шметанки зоз млєка, без потреби же би млєко 24 годзини мушело одстац и ризику же би ше могло скиснуц. Вон основал познати бренд ''Alfa Laval'' у Стокголму. Познати були и сепаратори випродуковани у Нємецкей и Данскей. Концом ХIХ и початком ХХ вику америцки компаниї як цо ''De Laval Cream Separator Co,'' купую европски патенти и розвиваю свойо верзиї продуктох. Ручни сепаратори поставаю обовязни инвентар скоро на каждей фарми. ==Механїзем== Ручка сепаратора порушує механїзем зубчанїкох хтори посцигую вельку швидкосц ротациї. Кед ше ручка сепаратора обраца зоз швидкосцу 60 до 80 обрацаня у минути глава сепаратора, зоз конуснима танєрчками хтори у ствари дзеля (сепарираю) млєко на ценки пасма, ше обраца зоз швидкосцу 6000 до 10000 тисячи обрацаня у минути. Аж кед ше досцигнє тота швидкосц пуща ше млєко. Центрифуґална сила вицагує чежше млєко ґу вонкашнїм муром справи, а шметанка, хтора лєгчейша, ше збера коло централей осовини у стредку. Два цивки одводза зоз сепаратора млєко зоз часци коло мура, а шметанку зоз стредку. Зоз положеньом цивкох ше може нарихтац кельо ше шметанки винє зоз млєка т. є. яке масне млєко ше охаби. ==Литература== * Green, Don W.; Perry, Robert H. ''Perry's Chemical Engineers' Handbook'' (8th Edition). McGraw-Hill Professional, 2007. <nowiki>ISBN 978-0-07-142294-9</nowiki> * Støren, Kr. (1919): «Melkebruket» (I:''Landbruksboken bd. 2 del II''. Kristiania. Spalte 817-1006.) ==Вонкашнї вязи== <nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Separator_(milk)</nowiki> 28elzwk44xb483nl0l7k4jusaueft4o 19105 19102 2026-05-27T14:17:50Z Saslavik 1716 Викивязи 19105 wikitext text/x-wiki '''Сепаратор''' и '''сеператор''' (частейше ше хасновало сеператор гоч правилне сепаратор) центрифуґална справа за видзельованє шметанки з млєка. Сепаратори ше у прешлосци хасновало на фармох и у ґаздовствох дзе ше доєло даскельо крави. Швиже подоєне млєко ше прерабяло на ручним сепаратору. Продукти хтори ше достали було преробене млєко зоз хторого ше правело такволани ''швабски'' ''сир'' и  шметанка зоз хторей ше правело [[масло]]. ==История== Пред зявеньом центрифуґалних сепараторох, шметанка ше зоз млєка зберала ручно аж кед после длугшого часу сама виплївала на верх та ше ю з [[Ложка|ложку]] могло позберац. [[Файл:Milk Separator 001.JPG|мини|Сепаратор за млєко]] Центрифуґални сепаратор перши направел шведски инжинєр Карл Густаф де Лавал 1878. року, цо оможлївело швидше и лєгчейше знїманє шметанки зоз млєка, без потреби же би млєко 24 годзини мушело одстац и ризику же би ше могло скиснуц. Вон основал познати бренд ''Alfa Laval'' у Стокголму. Познати були и сепаратори випродуковани у Нємецкей и Данскей. Концом ХIХ и початком ХХ вику америцки компаниї як цо ''De Laval Cream Separator Co,'' купую европски патенти и розвиваю свойо верзиї продуктох. Ручни сепаратори поставаю обовязни инвентар скоро на каждей фарми. ==Механїзем== Ручка сепаратора порушує механїзем зубчанїкох хтори посцигую вельку швидкосц ротациї. Кед ше ручка сепаратора обраца зоз швидкосцу 60 до 80 обрацаня у минути глава сепаратора, зоз конуснима танєрчками хтори у ствари дзеля (сепарираю) млєко на ценки пасма, ше обраца зоз швидкосцу 6000 до 10000 тисячи обрацаня у минути. Аж кед ше досцигнє тота швидкосц пуща ше млєко. Центрифуґална сила вицагує чежше млєко ґу вонкашнїм муром справи, а шметанка, хтора лєгчейша, ше збера коло централей осовини у стредку. Два цивки одводза зоз сепаратора млєко зоз часци коло мура, а шметанку зоз стредку. Зоз положеньом цивкох ше може нарихтац кельо ше шметанки винє зоз млєка т. є. яке масне млєко ше охаби. ==Литература== * Green, Don W.; Perry, Robert H. ''Perry's Chemical Engineers' Handbook'' (8th Edition). McGraw-Hill Professional, 2007. <nowiki>ISBN 978-0-07-142294-9</nowiki> * Støren, Kr. (1919): «Melkebruket» (I:''Landbruksboken bd. 2 del II''. Kristiania. Spalte 817-1006.) ==Вонкашнї вязи== <nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Separator_(milk)</nowiki> [[Катеґория:Пожива]] 20bzovdhfhzbrorb006hyrpc3dxu5rz 19106 19105 2026-05-27T14:34:05Z Saslavik 1716 19106 wikitext text/x-wiki '''Сепаратор''' и '''сеператор''' (частейше ше хасновало сеператор гоч правилне сепаратор) центрифуґална справа за видзельованє шметанки з млєка. Сепаратори ше у прешлосци хасновало на фармох и у ґаздовствох дзе ше доєло даскельо крави. Швиже подоєне млєко ше прерабяло на ручним сепаратору. Продукти хтори ше достали було преробене млєко зоз хторого ше правело такволани ''швабски'' ''сир'' и  шметанка зоз хторей ше правело [[масло]]. ==История== Пред зявеньом центрифуґалних сепараторох, шметанка ше зоз млєка зберала ручно аж кед после длугшого часу сама виплївала на верх та ше ю з [[Ложка|ложку]] могло позберац. [[Файл:Milk Separator 001.JPG|мини|Сепаратор за млєко]] Центрифуґални сепаратор перши направел шведски инжинєр Карл Густаф де Лавал 1878. року, цо оможлївело швидше и лєгчейше знїманє шметанки зоз млєка, без потреби же би млєко 24 годзини мушело одстац и ризику же би ше могло скиснуц. Вон основал познати бренд ''Alfa Laval'' у Стокголму. Познати були и сепаратори випродуковани у Нємецкей и Данскей. Концом ХIХ и початком ХХ вику америцки компаниї як цо ''De Laval Cream Separator Co,'' купую европски патенти и розвиваю свойо верзиї продуктох. Ручни сепаратори поставаю обовязни инвентар скоро на каждей фарми. ==Механїзем== Ручка сепаратора порушує механїзем зубчанїкох хтори посцигую вельку швидкосц ротациї. Кед ше ручка сепаратора обраца зоз швидкосцу 60 до 80 обрацаня у минути глава сепаратора, зоз конуснима танєрчками хтори у ствари дзеля (сепарираю) млєко на ценки пасма, ше обраца зоз швидкосцу 6000 до 10000 тисячи обрацаня у минути. Аж кед ше досцигнє тота швидкосц пуща ше млєко. Центрифуґална сила вицагує чежше млєко ґу вонкашнїм муром справи, а шметанка, хтора лєгчейша, ше збера коло централей осовини у стредку. Два цивки одводза зоз сепаратора млєко зоз часци коло мура, а шметанку зоз стредку. Зоз положеньом цивкох ше може нарихтац кельо ше шметанки винє зоз млєка т. є. яке масне млєко ше охаби. ==Литература== * Green, Don W.; Perry, Robert H. ''Perry's Chemical Engineers' Handbook'' (8th Edition). McGraw-Hill Professional, 2007. <nowiki>ISBN 978-0-07-142294-9</nowiki> * Støren, Kr. (1919): «Melkebruket» (I:''Landbruksboken bd. 2 del II''. Kristiania. Spalte 817-1006.) ==Вонкашнї вязи== <nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Separator_(milk)</nowiki> [[Катеґория:Пожива]] [[Катеґория:Преробок млєка]] {{Commonscat}} t9j4t9qzd4tsge3eoygg1ufv1h20e75 19112 19106 2026-05-27T17:41:08Z Olirk55 19 Вонкашня вяза 19112 wikitext text/x-wiki '''Сепаратор''' и '''сеператор''' (частейше ше хасновало сеператор гоч правилне сепаратор) центрифуґална справа за видзельованє шметанки з млєка. Сепаратори ше у прешлосци хасновало на фармох и у ґаздовствох дзе ше доєло даскельо крави. Швиже подоєне млєко ше прерабяло на ручним сепаратору. Продукти хтори ше достали було преробене млєко зоз хторого ше правело такволани ''швабски'' ''сир'' и  шметанка зоз хторей ше правело [[масло]]. ==История== Пред зявеньом центрифуґалних сепараторох, шметанка ше зоз млєка зберала ручно аж кед после длугшого часу сама виплївала на верх та ше ю з [[Ложка|ложку]] могло позберац. [[Файл:Milk Separator 001.JPG|мини|Сепаратор за млєко]] Центрифуґални сепаратор перши направел шведски инжинєр Карл Густаф де Лавал 1878. року, цо оможлївело швидше и лєгчейше знїманє шметанки зоз млєка, без потреби же би млєко 24 годзини мушело одстац и ризику же би ше могло скиснуц. Вон основал познати бренд ''Alfa Laval'' у Стокголму. Познати були и сепаратори випродуковани у Нємецкей и Данскей. Концом ХIХ и початком ХХ вику америцки компаниї як цо ''De Laval Cream Separator Co,'' купую европски патенти и розвиваю свойо верзиї продуктох. Ручни сепаратори поставаю обовязни инвентар скоро на каждей фарми. ==Механїзем== Ручка сепаратора порушує механїзем зубчанїкох хтори посцигую вельку швидкосц ротациї. Кед ше ручка сепаратора обраца зоз швидкосцу 60 до 80 обрацаня у минути глава сепаратора, зоз конуснима танєрчками хтори у ствари дзеля (сепарираю) млєко на ценки пасма, ше обраца зоз швидкосцу 6000 до 10000 тисячи обрацаня у минути. Аж кед ше досцигнє тота швидкосц пуща ше млєко. Центрифуґална сила вицагує чежше млєко ґу вонкашнїм муром справи, а шметанка, хтора лєгчейша, ше збера коло централей осовини у стредку. Два цивки одводза зоз сепаратора млєко зоз часци коло мура, а шметанку зоз стредку. Зоз положеньом цивкох ше може нарихтац кельо ше шметанки винє зоз млєка т. є. яке масне млєко ше охаби. ==Литература== * Green, Don W.; Perry, Robert H. ''Perry's Chemical Engineers' Handbook'' (8th Edition). McGraw-Hill Professional, 2007. <nowiki>ISBN 978-0-07-142294-9</nowiki> * Støren, Kr. (1919): «Melkebruket» (I:''Landbruksboken bd. 2 del II''. Kristiania. Spalte 817-1006.) ==Вонкашнї вязи== * [https://en.wikipedia.org/wiki/ Separator_(milk)] [[Катеґория:Пожива]] [[Катеґория:Преробок млєка]] {{Commonscat}} fhddig3dspxl3zrqbj1nhmk7vteb24k 19120 19112 2026-05-27T23:38:05Z Saslavik 1716 19120 wikitext text/x-wiki [[Файл:Milk Separator 001.JPG|мини|Сепаратор за млєко]] '''Сепаратор''' и '''сеператор''' (частейше ше хасновало сеператор гоч правилне сепаратор) центрифуґална справа за видзельованє шметанки з млєка. Сепаратори ше у прешлосци хасновало на фармох и у ґаздовствох дзе ше доєло даскельо крави. Швиже подоєне млєко ше прерабяло на ручним сепаратору. Продукти хтори ше достали було преробене млєко зоз хторого ше правело такволани ''швабски'' ''сир'' и  шметанка зоз хторей ше правело [[масло]]. ==История== Пред зявеньом центрифуґалних сепараторох, шметанка ше зоз млєка зберала ручно аж кед после длугшого часу сама виплївала на верх та ше ю з [[Ложка|ложку]] могло позберац. Центрифуґални сепаратор перши направел шведски инжинєр Карл Густаф де Лавал 1878. року, цо оможлївело швидше и лєгчейше знїманє шметанки зоз млєка, без потреби же би млєко 24 годзини мушело одстац и ризику же би ше могло скиснуц. Вон основал познати бренд ''Alfa Laval'' у Стокголму. Познати були и сепаратори випродуковани у Нємецкей и Данскей. Концом ХIХ и початком ХХ вику америцки компаниї як цо ''De Laval Cream Separator Co,'' купую европски патенти и розвиваю свойо верзиї продуктох. Ручни сепаратори поставаю обовязни инвентар скоро на каждей фарми. ==Механїзем== Ручка сепаратора порушує механїзем зубчанїкох хтори посцигую вельку швидкосц ротациї. Кед ше ручка сепаратора обраца зоз швидкосцу 60 до 80 обрацаня у минути глава сепаратора, зоз конуснима танєрчками хтори у ствари дзеля (сепарираю) млєко на ценки пасма, ше обраца зоз швидкосцу 6000 до 10000 тисячи обрацаня у минути. Аж кед ше досцигнє тота швидкосц пуща ше млєко. Центрифуґална сила вицагує чежше млєко ґу вонкашнїм муром справи, а шметанка, хтора лєгчейша, ше збера коло централей осовини у стредку. Два цивки одводза зоз сепаратора млєко зоз часци коло мура, а шметанку зоз стредку. Зоз положеньом цивкох ше може нарихтац кельо ше шметанки винє зоз млєка т. є. яке масне млєко ше охаби. ==Литература== * Green, Don W.; Perry, Robert H. ''Perry's Chemical Engineers' Handbook'' (8th Edition). McGraw-Hill Professional, 2007. <nowiki>ISBN 978-0-07-142294-9</nowiki> * Støren, Kr. (1919): «Melkebruket» (I:''Landbruksboken bd. 2 del II''. Kristiania. Spalte 817-1006.) ==Вонкашнї вязи== * [https://en.wikipedia.org/wiki/ Separator_(milk)] [[Катеґория:Пожива]] [[Катеґория:Преробок млєка]] {{Commonscat}} i4eluiwvlw73zlch53qmsybc2op0rsi 19121 19120 2026-05-28T07:12:11Z Sveletanka 20 катеґория 19121 wikitext text/x-wiki [[Файл:Milk Separator 001.JPG|мини|Сепаратор за млєко]] '''Сепаратор''' и '''сеператор''' (частейше ше хасновало сеператор гоч правилне сепаратор) центрифуґална справа за видзельованє шметанки з млєка. Сепаратори ше у прешлосци хасновало на фармох и у ґаздовствох дзе ше доєло даскельо крави. Швиже подоєне млєко ше прерабяло на ручним сепаратору. Продукти хтори ше достали було преробене млєко зоз хторого ше правело такволани ''швабски'' ''сир'' и  шметанка зоз хторей ше правело [[масло]]. ==История== Пред зявеньом центрифуґалних сепараторох, шметанка ше зоз млєка зберала ручно аж кед после длугшого часу сама виплївала на верх та ше ю з [[Ложка|ложку]] могло позберац. Центрифуґални сепаратор перши направел шведски инжинєр Карл Густаф де Лавал 1878. року, цо оможлївело швидше и лєгчейше знїманє шметанки зоз млєка, без потреби же би млєко 24 годзини мушело одстац и ризику же би ше могло скиснуц. Вон основал познати бренд ''Alfa Laval'' у Стокголму. Познати були и сепаратори випродуковани у Нємецкей и Данскей. Концом ХIХ и початком ХХ вику америцки компаниї як цо ''De Laval Cream Separator Co,'' купую европски патенти и розвиваю свойо верзиї продуктох. Ручни сепаратори поставаю обовязни инвентар скоро на каждей фарми. ==Механїзем== Ручка сепаратора порушує механїзем зубчанїкох хтори посцигую вельку швидкосц ротациї. Кед ше ручка сепаратора обраца зоз швидкосцу 60 до 80 обрацаня у минути глава сепаратора, зоз конуснима танєрчками хтори у ствари дзеля (сепарираю) млєко на ценки пасма, ше обраца зоз швидкосцу 6000 до 10000 тисячи обрацаня у минути. Аж кед ше досцигнє тота швидкосц пуща ше млєко. Центрифуґална сила вицагує чежше млєко ґу вонкашнїм муром справи, а шметанка, хтора лєгчейша, ше збера коло централей осовини у стредку. Два цивки одводза зоз сепаратора млєко зоз часци коло мура, а шметанку зоз стредку. Зоз положеньом цивкох ше може нарихтац кельо ше шметанки винє зоз млєка т. є. яке масне млєко ше охаби. ==Литература== * Green, Don W.; Perry, Robert H. ''Perry's Chemical Engineers' Handbook'' (8th Edition). McGraw-Hill Professional, 2007. <nowiki>ISBN 978-0-07-142294-9</nowiki> * Støren, Kr. (1919): «Melkebruket» (I:''Landbruksboken bd. 2 del II''. Kristiania. Spalte 817-1006.) ==Вонкашнї вязи== * [https://en.wikipedia.org/wiki/ Separator_(milk)] [[Катеґория:Пожива]] [[Катеґория:Преробок млєка]] {{Commonscat}} [[Катеґория:Архаизми]] 7l6jwwvr1h975uhgua0rf50ipxase52 0 3100 19103 2026-05-27T14:12:26Z Ksenija234 1651 Налїпйованє новей статї 19103 wikitext text/x-wiki [[File:Cirdingis36.png|right|thumb|300px|Мишенє цеста]]'''Цесто''' густа, дакеди еластична [[маса]] направена зоз [[Житарки|житаркох]], маунаркох або ґестинї. Цесто ше звичайно прави зоз мишаньом муки и малим количеством води и/або другей чечносци, а дакеди уключує и [[Кващок|квас]] або други средства зоз подобним дїйством як квас и други состойки як цо то масци и ароми. Процесу виробку и формованя цеста предходзел виробок рижнородних поживових артиклох, окреме [[Хлєб|хлєба]] и продуктох на бази хлєба, алє и кексох, колачох, ґомбовцох, резанкох, галушкох, печивох, пици и подобного. Цесто ше прави з рижних файтох муки, звичайно житней, алє и кукуричней, рискашовей, ярчаней, маунаркох, мандульох и других житаркох хтори ше хаснує ширцом швета.<ref>Ponte, J. G.; Payne, J. D.; Updated By Staff (2007). "Bakery Processes, Yeast-Raised Products". Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology.</ref><ref>Noshly [https://web.archive.org/web/20190122195211/https://noshly.com „Vise Eating, Made Easy”] (на језику: српски). Архивирано [https://gitlab.huntedhive.com/users/sign_in%D0%B8%D0%B7 из оригинала] 22. 01. 2019. г. Приступљено 2019-05-13.</ref> == Файти цеста == [[File:Work dough.jpg|right|thumb|300px|Цесто]]Цесто варирує у зависносци од состойкох, файтох продуктох хтори ше прави, файти аґенсох за квас (окреме чи цесто засноване на квасу, чи нє), як ше помиша цесто (чи ше швидко миши, або ше миши и охаби най викишнє), технїки вареня або печеня. Нєт формална дефиниция того цо то цесто, гоч векшина цестох ма високоеластични прикмети. Ферментоване або киснуте цесто (звичайно направене зоз житаркох або маунаркох хтори ше мелє на муку, помишани з воду и квасом) хаснує ше ширцом швета за правенє рижних файтох хлєба. Соль, олєї або масци, цукер або [[мед]], а дакеди и млєко або вайца тиж части состойки у хлєбовим цесту. Комерциялне хлєбове цесто тиж може уключовац средства за пририхтованє цеста, файту состойкох хтори помагаю у конзистенциї цеста и финалним продукту. Пити, пици и тортилї ше є по цалим швеце и вони тиж направени з цеста. До даєдних файтох [[Палачинка|палачинкох]], як цо америцки, кладзе ше агенси за квас. Крекери ше прави з цеста, а даєдни (як цо слани крекери) киснути. Галушки, резанки, таргоня и ґаґорки углавним базовани на безквасних цестох зоз хторима ше роби док су сухи и гладки, а потим ше их реже до жаданей конєчней форми. Готове цесто мож такой вариц, або добре осушиц и чувац на сухим месце, а вец вариц. Цесто у хторим єст вецей масци, ма менєй води, менєй продукує ґлутен и прето є ґенерално менєй еластичне од цеста за хлєб; [[Пекарня|пекаре]] го часто волаю „кратке”. До тей катеґориї спадаю велї колачи и печива. У велїх часцох централней Индиї людзе хасную швидки способ за правенє печених кулькох або baati (файта цеста). Цесто або паста то ґрупна назва за шицки специялитети з нарезаного або осушеного цеста хторе пририхтане з муки, вайцох, солї и води. У даєдних жемох Африки, кульки за цесто хтори ше волаю aiish або baati направени з цирку або проса, зомлєти су и уварени. За швидко направени хлєби хаснує ше як квас аґенси хтори нє квас (як цо то пращок за печенє або сода бикарбона) и уключую векшину колачох, кексох и печива.<ref>Stanley P. CauvainChapter 12: Baking. in Food Processing Handbook.. Wiley. 2012. стр. 422. ISBN 9783527324682.. 2 ed. . This reference is specifically about cake batter</ref> == Технїки == Технїки хтори ше хаснує у правеню цеста завиша од файти цеста и конєчного продукту. За хлєб на бази квасу звичайна технїка правеня то мишенє цеста и охабянє най цесто викишнє. Велї продукти з цеста маю и другу фазу: кед ше цесто ознова миши и конєчно формує, та охабя най ше ище раз дзвигнє пред печеньом. Мишенє цеста то процес роботи же би ше направело гладке, еластичне цесто зоз розвиваньом ґлутену. Тот процес завиши од [[Температура|температури]] и часу; температури хтори прейґмирно горуци або жимни, спричинюю же ше квас нє розвиє, а час киснуца цеста хтори вельо длугши або вельо кратши уплївує на конєчни продукт. Галушки, резанки, ґаґорки, таргоня и под. ше звичайно прави зоз сухого цеста хторе ше миши и формує або зоз екструзию (еkstruzija, од латинского слова extrudere – висциснуц, видрилїц), або зоз розганяньом у машинки за цесто, лєбо ручно з [[Розвалка|розвалку]]. Цесто мож вариц такой после правеня (швиже цесто), або сушене, хторе може стац. Цесто за бисквити хторе звичайно без квасу, нє зохабя ше же би наросло. Тоти цеста ше формую и печу або варя такой по мишаню. Док ше хлєб и други продукти направени з цеста найчастейше пече, даєдни файти цестох ше пече директно на цеплоти, як цо то тортилї, хтори ше пече директно на роштилю або у шпижовим пекачу. Пражени єдла з цеста тиж звичайни у велїх културох. Палачинки, вафли, даяки файти колачох и швидки хлєб (рахуюци мафини и подобне), часто ше прави зоз полутирвацого цеста з муки и чечносци хтору ше улєє до конєчней [[Фурма|фурми]], а нє як тварде цесто. == Ґалерия == <gallery> Файл:Pogacice sa sirom.jpg|Поґачики зоз сиром Файл:Breads of Russia.jpg|Хлєб, рижни файти Файл:Кифле.jpg|Печиво Файл:Македонски ситни колачи со вкус на овошје.jpg|Дробни колачи Файл:Torten in Sofia Bulgarien 20090404 001.JPG|Рижни торти </gallery> == Референци == 1. Ponte, J. G.; Payne, J. D.; Updated By Staff (2007). "Bakery Processes, Yeast-Raised Products". Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology. 2. Noshly [https://web.archive.org/web/20190122195211/https://noshly.com „Vise Eating, Made Easy”] (на језику: српски). Архивирано [https://gitlab.huntedhive.com/users/sign_inиз из оригинала] 22. 01. 2019. г. Приступљено 2019-05-13. 3. Stanley P. CauvainChapter 12: Baking. in Food Processing Handbook.. Wiley. 2012. стр. 422. ISBN 9783527324682.. 2 ed. . This reference is specifically about cake batter. == Литература == [https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Testo Testo] 1eslp5edy5h828fblgcv1c4ex82ve77 19104 19103 2026-05-27T14:17:40Z Ksenija234 1651 Пременка места Литература и Референци 19104 wikitext text/x-wiki [[File:Cirdingis36.png|right|thumb|300px|Мишенє цеста]]'''Цесто''' густа, дакеди еластична [[маса]] направена зоз [[Житарки|житаркох]], маунаркох або ґестинї. Цесто ше звичайно прави зоз мишаньом муки и малим количеством води и/або другей чечносци, а дакеди уключує и [[Кващок|квас]] або други средства зоз подобним дїйством як квас и други состойки як цо то масци и ароми. Процесу виробку и формованя цеста предходзел виробок рижнородних поживових артиклох, окреме [[Хлєб|хлєба]] и продуктох на бази хлєба, алє и кексох, колачох, ґомбовцох, резанкох, галушкох, печивох, пици и подобного. Цесто ше прави з рижних файтох муки, звичайно житней, алє и кукуричней, рискашовей, ярчаней, маунаркох, мандульох и других житаркох хтори ше хаснує ширцом швета.<ref>Ponte, J. G.; Payne, J. D.; Updated By Staff (2007). "Bakery Processes, Yeast-Raised Products". Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology.</ref><ref>Noshly [https://web.archive.org/web/20190122195211/https://noshly.com „Vise Eating, Made Easy”] (на језику: српски). Архивирано [https://gitlab.huntedhive.com/users/sign_in%D0%B8%D0%B7 из оригинала] 22. 01. 2019. г. Приступљено 2019-05-13.</ref> == Файти цеста == [[File:Work dough.jpg|right|thumb|300px|Цесто]]Цесто варирує у зависносци од состойкох, файтох продуктох хтори ше прави, файти аґенсох за квас (окреме чи цесто засноване на квасу, чи нє), як ше помиша цесто (чи ше швидко миши, або ше миши и охаби най викишнє), технїки вареня або печеня. Нєт формална дефиниция того цо то цесто, гоч векшина цестох ма високоеластични прикмети. Ферментоване або киснуте цесто (звичайно направене зоз житаркох або маунаркох хтори ше мелє на муку, помишани з воду и квасом) хаснує ше ширцом швета за правенє рижних файтох хлєба. Соль, олєї або масци, цукер або [[мед]], а дакеди и млєко або вайца тиж части состойки у хлєбовим цесту. Комерциялне хлєбове цесто тиж може уключовац средства за пририхтованє цеста, файту состойкох хтори помагаю у конзистенциї цеста и финалним продукту. Пити, пици и тортилї ше є по цалим швеце и вони тиж направени з цеста. До даєдних файтох [[Палачинка|палачинкох]], як цо америцки, кладзе ше агенси за квас. Крекери ше прави з цеста, а даєдни (як цо слани крекери) киснути. Галушки, резанки, таргоня и ґаґорки углавним базовани на безквасних цестох зоз хторима ше роби док су сухи и гладки, а потим ше их реже до жаданей конєчней форми. Готове цесто мож такой вариц, або добре осушиц и чувац на сухим месце, а вец вариц. Цесто у хторим єст вецей масци, ма менєй води, менєй продукує ґлутен и прето є ґенерално менєй еластичне од цеста за хлєб; [[Пекарня|пекаре]] го часто волаю „кратке”. До тей катеґориї спадаю велї колачи и печива. У велїх часцох централней Индиї людзе хасную швидки способ за правенє печених кулькох або baati (файта цеста). Цесто або паста то ґрупна назва за шицки специялитети з нарезаного або осушеного цеста хторе пририхтане з муки, вайцох, солї и води. У даєдних жемох Африки, кульки за цесто хтори ше волаю aiish або baati направени з цирку або проса, зомлєти су и уварени. За швидко направени хлєби хаснує ше як квас аґенси хтори нє квас (як цо то пращок за печенє або сода бикарбона) и уключую векшину колачох, кексох и печива.<ref>Stanley P. CauvainChapter 12: Baking. in Food Processing Handbook.. Wiley. 2012. стр. 422. ISBN 9783527324682.. 2 ed. . This reference is specifically about cake batter</ref> == Технїки == Технїки хтори ше хаснує у правеню цеста завиша од файти цеста и конєчного продукту. За хлєб на бази квасу звичайна технїка правеня то мишенє цеста и охабянє най цесто викишнє. Велї продукти з цеста маю и другу фазу: кед ше цесто ознова миши и конєчно формує, та охабя най ше ище раз дзвигнє пред печеньом. Мишенє цеста то процес роботи же би ше направело гладке, еластичне цесто зоз розвиваньом ґлутену. Тот процес завиши од [[Температура|температури]] и часу; температури хтори прейґмирно горуци або жимни, спричинюю же ше квас нє розвиє, а час киснуца цеста хтори вельо длугши або вельо кратши уплївує на конєчни продукт. Галушки, резанки, ґаґорки, таргоня и под. ше звичайно прави зоз сухого цеста хторе ше миши и формує або зоз екструзию (еkstruzija, од латинского слова extrudere – висциснуц, видрилїц), або зоз розганяньом у машинки за цесто, лєбо ручно з [[Розвалка|розвалку]]. Цесто мож вариц такой после правеня (швиже цесто), або сушене, хторе може стац. Цесто за бисквити хторе звичайно без квасу, нє зохабя ше же би наросло. Тоти цеста ше формую и печу або варя такой по мишаню. Док ше хлєб и други продукти направени з цеста найчастейше пече, даєдни файти цестох ше пече директно на цеплоти, як цо то тортилї, хтори ше пече директно на роштилю або у шпижовим пекачу. Пражени єдла з цеста тиж звичайни у велїх културох. Палачинки, вафли, даяки файти колачох и швидки хлєб (рахуюци мафини и подобне), часто ше прави зоз полутирвацого цеста з муки и чечносци хтору ше улєє до конєчней [[Фурма|фурми]], а нє як тварде цесто. == Ґалерия == <gallery> Файл:Pogacice sa sirom.jpg|Поґачики зоз сиром Файл:Breads of Russia.jpg|Хлєб, рижни файти Файл:Кифле.jpg|Печиво Файл:Македонски ситни колачи со вкус на овошје.jpg|Дробни колачи Файл:Torten in Sofia Bulgarien 20090404 001.JPG|Рижни торти </gallery> == Литература == [https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Testo Testo] == Референци == <references /> m9ltzdbw1tzxrb3fmr241wfec6plbty 14 3101 19107 2026-05-27T14:36:37Z Saslavik 1716 Нова катеґория 19107 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 3102 19108 2026-05-27T15:21:38Z Olirk55 19 Нова страница: Нотни записи часто хасную музичну нотацию т.є.термини хтори пояшнюю виводзенє музичного дїла. Велї нотацийни мена-термини превжати зоз италиянского язика. Та спрам того ту бубу нашишльовани по абецедним шоре. '''A''' • a, à (фр. [а]) — на, у, к, с, (при, в, до, в ро… 19108 wikitext text/x-wiki Нотни записи часто хасную музичну нотацию т.є.термини хтори пояшнюю виводзенє музичного дїла. Велї нотацийни мена-термини превжати зоз италиянского язика. Та спрам того ту бубу нашишльовани по абецедним шоре. '''A''' • a, à (фр. [а]) — на, у, к, с, (при, в, до, в роде, в характере, в стиле.) , код, у, пре, сходно тому, у характеру, у стилу. • ab (нєм. [ап) — (чита ше , зняц.) склонїц, оддалїц • abaisser (франц. [абесє]) — спущиц • a cappella [а каппела] — а капела, шпиванє без инструменталного провадзеня (1) • a capriccio [а капричо] — по жаданю, шлєбоднєйше; музични термин хтори означує и оможлївює одступанє од темпа. • accelerando [ачелерандо] (accel.) —поступно пошвидшовац. [1][2] • accentato [ачентато] — з наглашеньом, визначиц (1) ... са нагласком, sa ударом[1]. • acciaccatura [ачакатура] — форшлаґ, виведзени барз швидко злїваюци ше зоз главну ноту • accompagnato [акомпанято] — зоз провадзеньом – хторе муши провадзиц шицки пременки у темпу шпиваня • adagietto [ададєето] — помали и спокойно-мирно[1]. • adagio [ададьо] — помали, спокойно[1][3]. • adagissimo [ададжи́симо] —барз помали • ad libitum (лат. [ад либитум]) (ad lib.) — по жаданю виводзача, шлєбодно[4]. • affettuoso [афетуозо] — барз нїжно, мегко.[4] • affrettando [афрэетандо] — понагляюци, и подшвидшаюци[4]. • agile [адїле] — лєгко, схопно[4]. • agitato [аджитато] — возбудзено, возбудзуюцо и алармантно[4]. • al, alla [ал, ала] — у духу [5]. • alla breve [ала бреве] подзелїц такт нє на 4 штварцини ноти, алє на 2 половки ноти [5]. • alla marcia [ала марчиа] — у духу марша, як крочайнїца. • alla mazurka [ала мадзурка] — у духу мазурки. • alla mesura [ала мезура] — у темпу, см. a tempo[6]. • alla mеnuetto [ала менуето] — у духу менуэта. • alla polacca [алла полка] — у духу полонези[7]. • allargando [аларґандо] (allarg.) — спомалшовац, широко[5]. • allargando un poco [аларґандо ун поко] — нєбарз шириц. • alla valzer [ала валцер] — у духу валцера. • alla zoppa [ала дзоппа] — затримуюцо, шпотаюци.[8] • allegretto [алеґрето] — штреднє швидко, медзи allegro и andante[5], умерено живше[3]. • allegro [алґро] — швидко.[9] • allentando [алентандо] — спомалшованє[10]. • altissimo [алтисимо] — брз високо. • amabile [амабиле] — любезно, приємно[11]. • amoroso [ аморозо ] — нїжно[12]. • ancora [анкора] — ище, ище раз, ознова. • andante [анданте] — мирно, нє понгляц[3]. • anime, anima [аниме, анима] — з душу, душевно, емотивно. • andantino [андантино] — дакус швидше як анданте[11][3]. • animando [анимандо] — инспиративно, живше[13]. • animato [анимато] — одушевено, розрушуюцо, живше[14]. • a piacere [а пячере] — упутство виводзачу же би нє провадзел строго ритем, односно по волї и по жаданю[14]. • appassionato [апасионато] — страстно.[14] • appoggiatura [аподяатура] — форшлаґ [14], хтори забера даєдну часц звука главней ноти • a prima vista [а прима виста] — з места (без предходного упознаваня або пририхотваня). • arco [арко] — грац зоз смиком (за розлику од pizzicato)[15]. • ardente [арденте] — з енерґию грац, енерґично • arpeggio [арпеджо] (дословно — «як на гарфи»[15]) — значи же ше ноти у акорду муша грац єдну по єдну-розложено, а нє нараз[16]. • assai [ассаи] — барз[17]. • a tempo [а тэемпо] — зоз истим початним темпом, врацанє на предходни темпо[17]. • attacca [атака] — (на концу часци дїла) такой започац шлїдуюцу часц, без претаргнуца у звуку.[17] '''B''' • barbaro [барбаро] — дзиво[18]. • basso continuo [басо континуо] — см. генерал-бас.[19]. понавяюци исти тон найчастеше басов тон • bellicoso [беликозо] — борбено, воєно[20] геройски • ben [бен] — як потребно, барз або добре и крашнє(20). • bis [бис] — повторйованє (2х) уж виведзеней одредзеней часци, або дїла.[21] • bisbigliando [бисбиляндо] — сциха, шептаюци, технїка граня на гарфи-єдну струну ше потаргує швидко-поцихи даскельо раз • bocca chiusa [бока кюза] — зоз завартима устами (у воаклней музики) • brillante [брилтнте] — ясни, шветли, брилїянтни. • bruscamente [брускаменте] — твардо, круто грубо.[22] • buffo [буфо] — шмишно. '''C''' • calando [каландо] — поступно уцихшовац звук, нєставаюци; дакеди источашнє и спомалшовац темпо [22]. • cantabile [кантабиле] — шпиваюци , розшпивано (22) певушећи, покушавајући да се имитира певач током свирања[22). • capo [ка́по] — глава, начало[23]. См. da capo al Fine. БУДЗЕ АНСТАВОК !!! d1atwkk1j4vgkezzct5edkfw5a7sl8k 19109 19108 2026-05-27T15:55:59Z Olirk55 19 Форматированє бока 19109 wikitext text/x-wiki Нотни записи [[Композиция|композицийох]] углавним вше хасную музичну нотацию т.є.термини хтори пояшнюю виводзенє музичного дїла. Велї нотацийни мена-термини превжати зоз италиянского язика. Спрам того ту буду начишльовани музични вирази по '''''абецедним шоре:''''' A , B, C, D, E, F, G, I, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, Z '''<big>A</big>''' * a, à (франц. [а]) — на, у, к, с, (при, у, до, по, пред, сходно тому, у характеру, у стилу.) * ab (нєм. [ап) — (чита ше , зняц.) одлонїц, оддалїц * abaisser (франц. [абесе]) — спущиц * a cappella [а капела] — шпиванє без инструменталного провадзеня (1) * a capriccio [а капричо] — по жаданю, шлєбоднєйше; музични термин хтори означує и оможлївює одступанє од [[Темпо (музика)|темпа]]. * accelerando [ачелерандо] (accel.) — поступно пошвидшовац. [1][2] * accentato [ачентато] — з наглашеньом, визначиц. (1) * acciaccatura [ачакатура] — форшлаґ, виведзени барз швидко злїваюци ше зоз главну ноту * accompagnato [акомпанято] — зоз провадзеньом – хторе муши провадзиц шицки пременки у темпу шпиваня * adagietto [ададєето] — помали и спокойно-мирно[1]. * adagio [ададьо] — помали, спокойно[1][3]. * adagissimo [ададїсимо] — барз помали * ad libitum (лат. ad lib. [ад либитум] — по жаданю виводзача, шлєбодно [4]. * affettuoso [афетуозо] — барз нїжно, мегко. [4] * affrettando [афрэетандо] — понагляюци, и подшвидшуюци [4]. * agile [адїле] — лєгко, схопно[4]. * agitato [адїитато] — возбудзено, возбудзуюцо, алармантно [4]. * al, alla [ал, ала] — у духу [5]. * alla breve [ала бреве] подзелїц такт нє на 4 штварцини [[Нота|ноти]], алє на 2 половки ноти [5]. * alla marcia [ала марчиа] — у духу марша, як крочайнїца. * alla mazurka [ала мазурка] — у духу мазурки. * alla mesura [ала мезура] — у темпу, тиж a tempo [6]. * alla mеnuetto [ала менуето] — у духу менуэта. * alla polacca [алла полка] — у духу полонези [7]. * allargando [аларґандо] (allarg.) — спомалшовац, широко [5]. * allargando un poco [аларґандо ун поко] — нєбарз шириц, нє барз спомалшовац. * alla valzer [ала валцер] — у духу валцера. * alla zoppa [ала дзоппа] — затримуюцо, шпотаюци. [8] * allegretto [алеґрето] — штреднє швидко, медзи allegro и andante [5], умерено живше [3]. * allegro [алґро] — швидко. [9] * allentando [алентандо] — спомалшованє [10]. * altissimo [алтисимо] — брз високо. * amabile [амабиле] — любезно, приємно [11]. * amoroso [ аморозо ] — нїжно [12]. * ancora [анкора] — ище, ище раз, ознова. * andante [анданте] — мирно, нє понгляц [3]. * anime, anima [аниме, анима] — з душу, душевно, емотивно. * andantino [андантино] — дакус швидше як анданте [11][3]. * animando [анимандо] — инспиративно, аґилно живше [13]. * animato [анимато] — одушевено, розрушуюцо, живше[14]. * a piacere [а пячере] — упутство виводзачу же би нє провадзел строго ритем, односно по волї и по жаданю[14]. * appassionato [апасионато] — страстно.[14] * appoggiatura [аподяатура] — форшлаґ [14], хтори забера даєдну часц звука главней ноти * a prima vista [а прима виста] — з места (без предходного упознаваня або пририхотваня). * arco [арко] — грац зоз [[Смик|смиком]] (за розлику од pizzicato) [15]. * ardente [арденте] — з енерґию грац, енерґично * arpeggio [арпеджо] (дословно — „як на [[Гарфа|гарфи]]” [15]) — значи же ше ноти у акорду муша грац єдну по єдну-розложено, а нє нараз [16]. * assai [ассаи] — барз [17]. * a tempo [а тэемпо] — зоз истим початним темпом, врацанє на предходни темпо [17]. * attacca [атака] — (на концу часци дїла) такой започац шлїдуюцу часц, без претаргнуца у звуку. [17] '''<big>B</big>''' * barbaro [барбаро] — дзиво, нємирно [18]. * basso continuo [басо континуо] — тиж ґенерал-бас. [19] понавяюци исти тон найчастеше басов тон * bellicoso [беликозо] — борбено, воєно, геройски (20) * ben [бен] — як потребно, барз або добре и крашнє. (20). * bis [бис] — повторйованє (2х) уж виведзеней одредзеней часци, або дїла. [21] * bisbigliando [бисбиляндо] — сциха, шептаюци, технїка граня на гарфи-єдну струну ше потаргує швидко-поцихи даскельо раз * bocca chiusa [бока кюза] — зоз завартима устами (у [[Вокална музика|вокалней музики]]). * brillante [брилтнте] — ясни, шветли, брилїянтни. * bruscamente [брускаменте] — твардо, круто грубо. [22] * buffo [буфо] — шмишно. '''<big>C</big>''' * calando [каландо] — поступно уцихшовац [[звук]], нєставаюци; дакеди источашнє и спомалшовац темпо [22]. * cantabile [кантабиле] — шпиваюци, розшпивано, пробуюци имитовац [[Шпивач|шпивача]] у цеку граня [22). * capo [капо] — од початку, тиж da capo al Fine. [23]. '''БУДЗЕ НAСТАВОК''' !!! == Литература == == Референци == blutib3vhllh0kjgr7wk8l2snveog6z 19111 19109 2026-05-27T17:31:39Z Olirk55 19 Викивязи 19111 wikitext text/x-wiki Нотни записи [[Композиция|композицийох]] углавним вше хасную музичну нотацию т.є.термини хтори пояшнюю виводзенє музичного дїла. Велї нотацийни мена-термини превжати зоз италиянского язика. Спрам того ту буду начишльовани музични вирази по '''''абецедним шоре:''''' A , B, C, D, E, F, G, I, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, Z. '''<big>A</big>''' * a, à (франц. [а]) — на, у, к, с, (при, у, до, по, пред, сходно тому, у характеру, у стилу.) * ''ab'' (нєм. [ап) — (чита ше , зняц.) одлонїц, оддалїц * ''abaisser'' (франц. [абесе]) — спущиц * ''a cappella'' [а капела] — шпиванє без инструменталного провадзеня.<ref name=":0">[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9,_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Должанский, 2000, б. 368.]</ref> * ''a capriccio'' [а капричо] — по жаданю, шлєбоднєйше; музични термин хтори означує и оможлївює одступанє од [[Темпо (музика)|темпа]]. * ''accelerando'' [ачелерандо] (''accel''.) — поступно пошвидшовац.<ref name=":0" /><ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%90%D1%87%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE Аччелерандо] // [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C_%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0_%D0%B8_%D0%95%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0 Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона] : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref> * accentato [ачентато] — з наглашеньом, визначиц.<ref name=":0" /> * acciaccatura [ачакатура] — форшлаґ, виведзени барз швидко злїваюци ше зоз главну ноту * accompagnato [акомпанято] — зоз провадзеньом – хторе муши провадзиц шицки пременки у темпу шпиваня * ''adagietto'' [ададєето] — помали и спокойно-мирно.<ref name=":0" /> * a''dagio'' [ададьо] — помали, спокойно. <ref name=":0" />[3]. * ''adagissimo [ададїсимо] — барз помали'' * ''ad libitum'' (лат. ''ad lib''. [ад либитум] — по жаданю виводзача, шлєбодно [4]. * ''affettuoso'' [афетуозо] — барз нїжно, мегко. [4] * ''affrettando'' [афрэетандо] — понагляюци, и подшвидшуюци [4]. * ''agile'' [адїле] — лєгко, схопно[4]. * ''agitato'' [адїитато] — возбудзено, возбудзуюцо, алармантно [4]. * ''al, alla'' [ал, ала] — у духу [5]. * ''alla breve'' [ала бреве] подзелїц такт нє на 4 штварцини [[Нота|ноти]], алє на 2 половки ноти [5]. * ''alla marcia'' [ала марчиа] — у духу марша, як крочайнїца. * ''alla mazurka'' [ала мазурка] — у духу мазурки. * ''alla mesura'' [ала мезура] — у темпу, тиж ''a tempo'' [6]. * ''alla mеnuetto'' [ала менуето] — у духу менуeта. * ''alla polacca'' [алла полка] — у духу полонези [7]. * ''allargando'' [аларґандо] (allarg.) — спомалшовац, широко [5]. * ''allargando un poco'' [аларґандо ун поко] — нєбарз шириц, нє барз спомалшовац. * ''alla valzer'' [ала валцер] — у духу валцера. * ''alla zoppa'' [ала дзопа] — затримуюцо, шпотаюци. [8] * ''allegretto'' [алеґрето] — штреднє швидко, медзи allegro и andante [5], умерено живше [3]. * ''allegro'' [алeґро] — швидко. [9] * ''allentand''o [алентандо] — спомалшованє [10]. * altissimo [алтисимо] — бaрз високо. * ''amabile'' [амабиле] — любезно, приємно [11]. * ''amoroso'' [ аморозо ] — нїжно [12]. * ''ancora'' [анкора] — ище, ище раз, ознова. * a''ndante'' [анданте] — мирно, нє понгляц [3]. * ''anime, anima'' [аниме, анима] — з душу, душевно, емотивно. * ''andantino'' [андантино] — дакус швидше як анданте [11][3]. * ''animando'' [анимандо] — инспиративно, аґилно живше [13]. * ''animato'' [анимато] — одушевено, розрушуюцо, живше[14]. * ''a piacere'' [а пячере] — упутство виводзачу же би нє провадзел строго ритем, односно по волї и по жаданю [14]. * ''appassionato'' [апасионато] — страстно.[14] * ''appoggiatura'' [аподяатура] — форшлаґ [14], хтори забера даєдну часц звука главней ноти * ''a prima vista'' [а прима виста] — з места (без предходного упознаваня або пририхотваня). * ''arco'' [арко] — грац зоз [[Смик|смиком]] (за розлику од pizzicato) [15]. * a''rdente'' [арденте] — з енерґию грац, енерґично * ''arpeggio'' [арпеджо] (дословно — „як на [[Гарфа|гарфи]]” [15]) — значи же ше ноти у акорду муша грац єдну по єдну-розложено, а нє нараз [16]. * ''assai'' [ассаи] — барз [17]. * ''a tempo'' [а тэемпо] — зоз истим початним темпом, врацанє на предходни темпо [17]. * ''attacca'' [атака] — (на концу часци дїла) такой започац шлїдуюцу часц, без претаргнуца у звуку. [17] '''<big>B</big>''' * ''barbaro'' [барбаро] — дзиво, нємирно [18]. * ''basso continuo'' [басо континуо] — тиж ґенерал-бас. [19] понавяюци исти тон найчастеше басов тон * ''bellicoso'' [беликозо] — борбено, воєно, геройски (20) * ''ben'' [бен] — як потребно, барз або добре и крашнє. (20). * ''bis'' [бис] — повторйованє (2х) уж виведзеней одредзеней часци, або дїла. [21] * ''bisbigliando'' [бисбиляндо] — сциха, шептаюци, технїка граня на гарфи-єдну струну ше потаргує швидко-поцихи даскельо раз * bocca chiusa [бока кюза] — зоз завартима устами (у [[Вокална музика|вокалней музики]]). * brillante [брилтнте] — ясни, шветли, брилїянтни. * ''bruscamente'' [брускаменте] — твардо, круто грубо. [22] * ''buffo'' [буфо] — шмишно. '''<big>C</big>''' * ''calando'' [каландо] — поступно уцихшовац [[звук]], нєставаюци; дакеди источашнє и спомалшовац темпо [22]. * ''cantabile'' [кантабиле] — шпиваюци, розшпивано, пробуюци имитовац [[Шпивач|шпивача]] у цеку граня [22). * ''capo'' [капо] — од початку, тиж da capo al Fine. [23]. '''БУДЗЕ НAСТАВОК''' !!! '''<big>U</big>''' * ''una corda'' [уна корда] (дословно — „єдна струна”) — Ознака за хаснованє лївей педали на клавиру. * ''un poco'' [ун поко] — лєм дакус, дакус. * ''unisono'' [уни́соно] або ''unis'' — исти гласи. Процивно — ''divisi'' ''(цо значи делїц по гласох)''. '''<big>V</big>''' '''<big>W</big>''' * ''wolno'' [вольно] — польске слово, означує шлєбодно або помали. Стрета ше у писнї ''Слон'' зоз музичного дїла ''Карнавал животньох'' [[Композитор|композитора]] Сен-Санса. Знак хтори ше ридко хаснує. '''<big>Z</big>''' * ''zart'' (нєм. [царт]) — нїжни, слаби, ценки, крегки (звук) <big>'''Q'''</big> * ''quasi'' [квази] — як, такповесц, приблїжно. (76) * ''quieto'' [квието] — спокойно, мирно. == Литература == == Референци == [[Катеґория:Музика]] [[Катеґория:Музични термини]] j3bqj01ao5zdd6k2qzrwiiz09n1y8pp 0 3103 19117 2026-05-27T20:30:07Z Olirk55 19 Нова страница: '''Музика''' (греч. ''μουσική'' – уметносц музох,[1] лат. ''musica'') то уметносц твореня ушорених одношеньох медзи тонами. Музика ма три основни елементи: [2][3][мелодию, ритем и гармонию. Творенє, виводзенє, значенє, а дакеди и дефиниция музики барз завиши од култури и… 19117 wikitext text/x-wiki '''Музика''' (греч. ''μουσική'' – уметносц музох,[1] лат. ''musica'') то уметносц твореня ушорених одношеньох медзи тонами. Музика ма три основни елементи: [2][3][мелодию, ритем и гармонию. Творенє, виводзенє, значенє, а дакеди и дефиниция музики барз завиши од култури и социялних аспектох. Музика ше дзелї на жанри и под'жанри, алє їх гранїци и вязи дакеди завиша од особней интерпретациї. Єдно заокружене и цалосне витворенє музичней уметносци ше вола музичне дїло лєбо композиция. Медзитим, музика репродуктивна уметносц, подобна як и драма лєбо танєц, и значи же ше вона нє зводзи лєм на компонованє, алє и на тото же компоноване дїло потребне и виводзиц (репродуковац, интерпретовац) же би ше могло публики представиц як готови продукт уметносци. Музику виводза интерпретаторе а може ше репродуковац на два способи: • Зоз живим виводзеньом, односно зоз конкретним виводзеньом дїла пред публику на концерту лєбо даякей пригодней шветочносци; • Зоз пущаньом-репродукованьом скорей знятого змисту зоз ношача звука (CD, DVD, USB и под.) прейґ сучасней електронскей опреми (електричних справох), як цо то радио, Hi-Fi, и подобне. Поняце и дефиниция Саме слово музика походзи зоз греческого μουσική τέχνη (mousikē téchnē) - уметнсоц музох, зоз котрого ше затримало лєм перше слово μουσική а то виведзене зоз слова μούσα (mousa), и значи муза. Далєй ше по швеце преширела латинска форма musica, (музика) хтора углавним описовала приємни звуки. Праве тото слово за музику найчастейше похасноване на других шветових язикох. Дефиновац музику дакус чежше, а то пробовали велї, од музиколоґох по интерпретаторох. Филозоф музики Ендру Кания дал, дефиницию хтора глаши: „Музика то гоч яке збуванє нароком виводзене лєбо ушорене за слуханє хторе лєбо ма даєдну основну, музичну прикмету и окремносц як цо то тон и ритем, лєбо ше слуха пре тоти прикмети.'' [5][6] Углавним, за музику мож повесц же то уметносц хтора ше виражує зоз шпиванима лєбо одгранима тонами, рижнима звуками, шущаньом лєбо цихосцу помедзи нїх. Рижни звуки, як цо то сущанє найвецей применюю сучасни композиторе кад жадаю прблїжиц и зоз музику описац даяки ефектни змист. Цихосц медзи тонами творя оддихи, паузи. Попри того же то репродуктивна (виводзацка) уметносц, музика спада до финих-красних уметносцох прето же єй циль естетика. Як цо ше за филм гвари же то седма уметносц, так музика по традицийней естетики перша уметносц (односно перша на лїстини уметносцох). Музика ма и дорушуюци точки зоз театром, нє лєм же ше у нїм практикує, алє постої и жанр хтори ,,пожичує'' и од єдного и од другого - а то мюзикл. Узко повязани зоз шицкима трома, а поготов зоз музику то и танєц. Музика то оформени час, прето же ше може дожиц лєм у цеку даякого часу (за розлику од малярства хторе оформює простор). Пре таки причини, музика муши мац ритмичне ушоренє свойого сирового, основного материялу - тонох и других звукох. Окрем того, музика ушорена и зоз помоцу мелодиї (пошоровани шор тонох рижних висинох) и гармониї, односно источасне звучанє рижних висинох тонох односно интервалох и акордох. Так ритем, мелодия и гармония поставаю основни елементи музики.[7][8] Музика як наука физики Музичну збудову творя звуки, а вони наставаю зоз осцилованьом даякого цела, хторе так постава жридло звука. Звуково габи ше преноша по воздуху у форми круга од жридла звуку по нашо ухо. Кед осцилациї у воздуху порядни и правилни, тото цо ше чує то тон - односно правилни, ясни звук. Кед осцилациї нє порядни – нєправилни, чує ше лєм шум лєбо галайк - звуки углавним менєй-вецей нєприємни за людске ухо, гоч ше и вони применюю у музики. (9) Єдно жридло осцилацийох може спричинїц исти осцилациї и других предметох, алє їх осцилациї муша буц у складзе зоз осцилациями жридла. То ше вола резонанца. На тот способ звук людского гласу нє витворюю лєм гласово ,,струни'' алє и резонантна осцилация у отворох глави. Подобно и звучна шкатула даєдного инструмента осцилує резонантно зоз початним рухом, хтори виводзач дал инструменту. Напр. шкатула-корпус виолини резонанцує на осцилациї струни виолини и змоцнює єй тон. Фреквенция осцилованя (число осцилцийох у секунди) одредзує висину звука. Цо єст вецей осцилациї у секунди, висши и тон. Людске ухо пречувствительне на розлики висинох и ма обсяг од коло 20 та по 20.000 осцилациї у секунди. Єден мишани хор продукує фреквенциї одприлики помедзи 64 и 1500, а концертни клавир помедзи 20 и 4176. Кед вєдно грає ґрупа музичарох вони ускладзую свойо инструменти и теди камертон ,,а1'' дефиновани на 440 Hz (герци). История Перши форми музики наставаю у старшим каменим чаше-палеолиту. Перши виглєдованя зазначел Чарлс Дарвин у 19. вику. Науковци хтори ше теди занїмали зоз виглєдованьом нє були образовани музиколоґове. Постоя вецей теориї о наставаню музики. 1. Чловек почал пущац гласи же би прицагнул процивни пол. 2. Чловек шпива пре потребу комуникациї зоз другима людзми зоз заєднїци. 3, Чловек пробовал имитовац звуки зоз природи. 4. У цеку роботи чловек дурка (биє) зоз конарами хтори му алат и похопює же ше таки звук може поновиц. Тоти теориї нє прилапени прето же нє исновали материялни докази. Жил Комбарє твердзел же за музику потребни и интелект (розвити ментални схопносци). У цеку тирваня рижних експедицийох и виглєдованьох Африцких и Амазонских пралєсох открити заєднїци (племена) на нїзким ступню розвоя. Жил Комбарє присуствує на обрядох и ритуалох рижних племенох и приходзи до заключеня же музика настава и розвива ше як часц маґийного обряду. Людзе першобутней заєднїци шпиваю єдноставни писнї (лєм даскельо тонски висини хтори ше нєпреривно повторюю). Шпиванє мало улогу же би доведло чародїя/чаривнїка (серб.врача) до стану занєшеносци, же би вон могол комуниковац зоз Богами (сили природи). Музика була строго функционална. Шпивала ше лєм под час обряду, индзей ше нє могла шпивац прето же ше думало же може розгнївац Богох. Музика найчастейше була виражена з ритмичну структуру. За инструменти хасновали людски глас и свойо цело, хторе цали час участвує у обряду. Людзе кляпкали, лєбо ше тапкали по целу, мировац нє було дошлєбодзене. Музика була барз виражайна и гласна, най ше чує, же би лєгчейше доходзела до Богох. Така музика першенствено подрозумйовала текст и мелодию. Тоти ритуали потвердзую походзенє уметносци вообче прето же обєдинюю шицки файти уметносци. Така поява ше наволує синкретизем. У цеку обряду хтори служел як пририхтованє за лов, людзе рисовали (райзовали) контури - животиньох хторих иду ловиц. Тиж так з часом ритуал достал форму сценского танцу, прето же людзе кед ше врацели зоз лову приказовали свойому племену сцени зоз лову тиж у составе самого обряду. Року 1877. америцки виглєдовач и пренаходзач Томас Алва Едисон, видумал фоноґраф (перша справа /апарат хтора могла зняц и ознова репродуковац звук). Тота справа ше могла хасновац за знїманє писньох Америцких Индиянцох хтори жили у резерватох. Хаснуюци тоти знїмки и упоредзуюци их зоз другима обряднима писнями, науковци потвердзели теорию Жила Комбарєва. .Музика старих робовласнїцких цивилизацийох Од 4 милениюма п. н. е. по 476. рок, на подруч'ю Штредожемного моря, Штреднього и Далєкого востоку розвивали ше моцни робовласнїцки цивилизациї: Єгипет, Индия, Китай, Месопотамия, Израел, Греческа и Рим. Зоз сталежским дружтвеним дзелєньом, зявйовало ше и подзелєнє на музику владаюцого сталежу- робовласнїцка и музика безправного народу-рабох. Музика народа Старого вику О музики старого Єгипта зна ше зоз пренайдзених рижних пренаходкох (жридлох) на подручю Греческей зоз хтору була у цесней вязи, а и значенє музики култури Єгипта праве у тим же гречески теориї маю коренї зоз Єгиптом. Єгипчаньом музика служела першенствено за вирски обряди, а познали инструмент гарфу, хтору знали уметнїцки справиц, флаути и систруми-файта металних удерних инструментох. У Китаю, хтори мал барз длугоку музичну традицию, музика повязована зоз филозофию. Конфучиє їх найзначнєйши филозоф визначовал же ,,музика оплодзує клїтинки добрих особинох хтори чловек ноши у шерцу.'' Добра музика значела добри порядок (шор), а нє добра нєшор у держави. Пейц тони їх скали представяли пейц елементи, а познєйше скала зоз 12 тонох, 12.мешаци у року. Музику виводзели на значних церемонийох а познали и хасновали велї инструменти. Индия, тиж придавала вельку значносц музики. Думали за ню же є божески дар, хтори треба врациц Богом зоз писню и граньом. Индийска скала була барз подобна зоз китайску - була пентатонска (составена зоз 5 тонох). Єден зоз найстарших їх инструментох то вина (зоз седем струнами и резонанцу), а почитовали и хасновали инструмент дзвони. Векшину тих податкох историчаре пренаходзели зоз релиґиозно-филозофских кнїжкох, веда. Музика у Палестини дожила розвой под час Давида и Соломона. Єврейом музика служела под час богослуженя, алє є окремна прето же им нє представяла маґийне средство. Зоз музику ше нє заношели алє зоз ню виволовали шветочне розположенє. Мали богати фонд инструментох: трианґли, роги, буґни, пищалки, гарфи, лутнї итд. Шпиванє їх псалмох и хорске шпиванє превжала штредньовиковна католїцка музика. У античней Греческей, держава ше старала о розвою уметносци а у центре їх уметносци була вше музика. Таке интересованє за уметносц настало на фактох же ше у Греческим нашлїдству култури находзел скарб цалого народу. О греческей музики записани лєм коло 12 записи, алє о нєй ше вельо зна зоз литератури, та ше так дознава же музика мала визначну улогу у держави и дружтву, воспитаня младежи и митолоґиї. Напр. Аполон, Бог (медзи другима) слунка, значи злоги и щесца, бул защитнїк и Бог музики. Музика була присутна ширше: шпивало ше у хору лирских писньох, славело богох зоз гимнами а и у драми музика мала важацу улогу. Були и таки часи кед шицки хлопи до трицец рокох мушели мац обуку у державних музичних школох. Иссновали Питийни танци, музично-уметнїцки пандан олимпийским. Розвили теорию музики и мали скали хтори доставали мена по покраїнох: дорска, фриґийска и лидийска.Инструменти: китари, лири и други струново инструменти мали приписани особини и прикмети преглїбйованя людских чувствох и уношенє складу, а дуйним моц возбудзеня и доводзеня до екстази. Кед Римлянє покорели Греческу, превжали и їх музику, инструменти и нотне писмо, од других народох труби, алє тоту музику далєй нє унапредзовали та єй вреднсоц опадла. Нє мали таки музични смисел и схопносци та им музика служела лєм за прикрашованє и злєпшовнє госцинох, приредбох и танцох. Тоту музику зачувал филозоф Боетиус у дїлу De institutione musica, на хтору ше осланя вкупна нєшкайша музика. Штреднї вик Музика у штреднїм вику ше розвивала до двох напрямох: церковну (сакралну) и народну (шветовну) музику. Старша сакрална музика ше надовязує на жидовску (єврейску) и греческо-римску а превжала вельо того и од нєхристиянских народох, першенствено восточних, хтору схопно хасновала у своїм литурґийним шпиваню. Важна часц литурґийней музики по нєшка то грегориянске шпиванє єдногласне и нєпременлїве церковне шпиванє. Зборнїк таких церковних (мисових) нашпивох составел и пречисцел зоз сотруднїцством своїх бенедиктинцох до кнїжки Антифонарий папа Ґрґур I (Грегор I), та го наволуєме реформатор литурґийней музики.(11) Зоз Риму ше таке шпиванє розширело по цалим християнским швеце, хторому у тим допомогнул Карло Вельки. Шветовна музика у 12. вику достала нову файту писньох хтору пестовали трубадури. У нїх найчастейше тексти о геройских витязко-воєних и любовних збуваньох, їх вирносц, почитованє, добродїйносц итд. У Нємецкей таки шпиваче наволовани Минезенґери и мали ,,правилнїки” за трубадурох по хторих ше учела уметносц. Шицки вони були путуюци музичаре, хторих власц и церква преганяли, алє их народ любел. Прето же були весели, шалїви, лєгкоумни, а обєдиньовали велї занїманя до єдного. Знали грац и по дзевец инструменти, видумовац рими, жонґлеровац, имитовац гласи животиньох итд. Ренесанса Як цо и шицки други файти уметносци, музика теди дожила препородзенє и означела конєц вязи зоз штреднїм виком. Зявює ше интересованє за култни досцигнуца антики, и жаданє же би ше антика приказала у препородзеним руху. Пренаходок було друкованє нотох- 60 роки после Гутербенґовей иновациї штампаня. Музика ренесанси ма ясни прикмети виразу и єдноставни форми. Музични ,,майстрове'' ренесанси то Дьовани Луидї да Палестрина, Орландо ди Ласо и Словенєц Якоб Ґалус-Петелин. Свойофайтову вязу штреднього вику и ренесанси твори епоха ґотики. Теди уж фонд инструментох повекшани: найрозширенши инструмент то фидел (нєм. Fiedel), предходнїк нєшкайших смикових инструментох. Постояли гарфи, лири, лутня (нєпременєна по нєшка), роги, пищалки, дзвончки, буґни. Зявели ше и орґулї (теди такв. кралїца инструментох) клавикорд и чембало-предходнїки клавира. Барок и рококо Уметнїцки стил барока, бул одгук и напредованє на подручю шицких наукох, хтори теди примаю прикмети подобни нєшкайшим - астрономия, математика, и физика доживюю препородзенє, поступно уводзени капиталистични систем у дружтве, виходза перши новини, основана пошта, конструовани ґлобус итд. Попри того барок заш лєм ище вязани за церкву, точнєйше за процес реформациї, прето же церква мала жаданє прицагнуц вирнїкох зоз розкошносцу и вонкашнєй блїащацосци, вонкашней красоти. Барок бул найвиразнейши, там дзе процивреформация була наймоцнєйша, у Италиї, Нємецкей, Австриї, Шпаниї, Польскей. Найпознатши композитре барока були: Йоган Себастиян Бах, и Ґеорґ Фридрих Гендл а познати и Генри Персел, Франсоа Купрен, Какини, Антонио Вивалди, Жан Батист Лили, Шуц. Барок барз наквицени, з вельо прикраскох, и викруцених линийох. До музики принєсол полифони стил, ознаки за динамику и темпо, нови файти дїлох (опера, свита, ораториюм, кантата и други). У другей половки 18. вику барок преходзи до рококо епохи, окреме у Французкей. Рококо и початок класики ше у музики наволує як ґалантни стил, а характеристика му мали чаривни, кратки форми; гедонистични є и нє таки формални. Його важни представнїки то синове Й. С. Баха – Кристиян Бах и Карл Филип Емануел Бах и други. Значне надпомнуц же у тим периодзе барока у музики нє одвитую вше роки барока у других уметносцох (кнїжовносци, малярстве), прето их треба розпатрац окреме. Класицизем Нови, вельки период започал коло 1730. року. Класичне у нїм то совершене єдинство форми и змисту а вола ше и Бечска класика. Теди ше найвецей усовершела и воздзвигла сонатна форма а усовершели ше и симфония, смикови квартет и класична опера. Найзначнєйши ,,майстрове” класики, бечски класичаре то тройка Йозеф Гайдн - Волфґанґ Амадеус Моцарт - Лудвиґ Ван Бетовен, з тим же Бетовен залапел и часц романтизма. Були и други значни композиторе як цо то Луидї Бокерини, познати по камерней музики, Доменико Чимароза, найвекши заступнїк опери Буфо (шалїва опера), Дьовани Батиста Перґолези и други. Дзепоєдни аналитичаре , музиколоґи за класику думаю же ту спада и барок и романтизем алє то лєм период од 1730. по 1820. рок. Правилнєйша би була назва озбильна музика, алє и таке мено нє барз примерене, прето же клацисизем (класика) нє муши буц озбильна, алє є озбильна у одношеню на сучасни жанри. Романтизем То стил 19. вика у хторим преовладую фантазия и чувства. Настава як реакция на нєвипольнєни обецунки Французкей револуциї, нєзадовольни и розчаровани уметнїк ше поцагує до себе, до прешлосци-понайвецей до штреднього вику. Поцагує ше и до природи, велїх роматичарских дїлох ше велїча жуборенє потока, сущанє лїсцох, рочни часци. Так ше зоз одходами до природи, до валалу- розвивала и заинтересованосц за фолклор, за шицко народне. Тото тиж мотивує родолюб'є, так же велї романтичаре були борци за права народа. За романтизем значни кратши дїла, хвильково возбудзеня; мелодия тераз єдноставна, без скокох. Аж пребарз єдноставна и «проста», та нараз скоковита, возбудзуюца, гнїваца. Тото цо дакеди було нє складне, дисонантне, тераз ше му дава предносц, а шицко заш лєм звучи барз добре – а то причина прецо ше о даєдних интервалох и акордох думало у даєдних епохох же су дисонантни а у даєдних же су нє дисонантни. Романтизем барз богати зоз ритмичнима и мелодийнима елементами, а поготову зоз циаквима гармониями и вше пренаходзени нови интерпретациї. Найзначнєйши композиторе романтизма то Франц Шуберт, Роберт Шуман, Фредерик Шопен, Рихард Ваґнер, Йоганес Брамс, Франц Лист и други. igfe7m8on86f8ugi1dnvcs9ooigxtn8 19118 19117 2026-05-27T21:02:20Z ОленкаБТ 1579 Медзинаслови, подробносци, викивязи 19118 wikitext text/x-wiki '''Музика''' (греч. ''μουσική'' – уметносц музох,[1] лат. ''musica'') то уметносц твореня ушорених одношеньох медзи [[Тон|тонами]]. Музика ма три основни елементи: [2][3][мелодию, ритем и гармонию. Творенє, виводзенє, значенє, а дакеди и дефиниция музики барз завиши од култури и социялних аспектох. Музика ше дзелї на жанри и под'жанри, алє їх гранїци и вязи дакеди завиша од особней интерпретациї. Єдно заокружене и цалосне витворенє музичней уметносци ше вола музичне дїло лєбо [[Композиция|композиция.]] Медзитим, музика репродуктивна уметносц, подобна як и драма лєбо танєц, и значи же ше вона нє зводзи лєм на компонованє, алє и на тото же компоноване дїло потребне и виводзиц (репродуковац, интерпретовац) же би ше могло публики представиц як готови продукт уметносци. Музику виводза интерпретаторе а може ше репродуковац на два способи: • Зоз живим виводзеньом, односно зоз конкретним виводзеньом дїла пред публику на концерту лєбо даякей пригодней шветочносци; • Зоз пущаньом-репродукованьом скорей знятого змисту зоз ношача звука (CD, DVD, USB и под.) прейґ сучасней електронскей опреми (електричних справох), як цо то радио, Hi-Fi, и подобне. == Поняце и дефиниция == Саме слово музика походзи зоз греческого ''μουσική τέχνη (mousikē téchnē)'' - уметнсоц музох, зоз котрого ше затримало лєм перше слово ''μουσική'' а то виведзене зоз слова ''μούσα (mousa)'', и значи муза. Далєй ше по швеце преширела латинска форма ''musica,'' (музика) хтора углавним описовала приємни звуки. Праве тото слово за музику найчастейше похасноване на других шветових язикох. Дефиновац музику дакус чежше, а то пробовали велї, од музиколоґох по интерпретаторох. Филозоф музики Ендру Кания дал, дефиницию хтора глаши: „Музика то гоч яке збуванє нароком виводзене лєбо ушорене за слуханє хторе лєбо ма даєдну основну, музичну прикмету и окремносц як цо то тон и ритем, лєбо ше слуха пре тоти прикмети.'' [5][6] Углавним, за музику мож повесц же то уметносц хтора ше виражує зоз шпиванима лєбо одгранима тонами, рижнима [[Звук|звуками]], шущаньом лєбо цихосцу помедзи нїх. Рижни звуки, як цо то сущанє найвецей применюю сучасни [[Композитор|композиторе]] кад жадаю прблїжиц и зоз музику описац даяки ефектни змист. Цихосц медзи тонами творя оддихи, [[Пауза (музика)|паузи.]] ''Попри того же то репродуктивна (виводзацка) уметносц, музика спада до финих-красних уметносцох прето же єй циль естетика. Як цо ше за филм гвари же то седма уметносц, так музика по традицийней естетики перша уметносц (односно перша на лїстини уметносцох). Музика ма и дорушуюци точки зоз театром, нє лєм же ше у нїм практикує, алє постої и жанр хтори ,,пожичує'' и од єдного и од другого - а то мюзикл. Узко повязани зоз шицкима трома, а поготов зоз музику то и танєц.'' Музика то оформени час, прето же ше може дожиц лєм у цеку даякого часу (за розлику од малярства хторе оформює простор). Пре таки причини, музика муши мац ритмичне ушоренє свойого сирового, основного материялу - тонох и других звукох. Окрем того, музика ушорена и зоз помоцу мелодиї (пошоровани шор тонох рижних висинох) и гармониї, односно источасне звучанє рижних висинох тонох односно [[Интервал (музика)|интервалох]] и акордох. Так ритем, мелодия и гармония поставаю основни елементи музики.[7][8] == Музика як наука физики == Музичну збудову творя звуки, а вони наставаю зоз осцилованьом даякого цела, хторе так постава жридло звука. Звуково [[Габа|габи]] ше преноша по [[Воздух|воздуху]] у форми круга од жридла звуку по нашо ухо. Кед осцилациї у воздуху порядни и правилни, тото цо ше чує то тон - односно правилни, ясни звук. Кед осцилациї нє порядни – нєправилни, чує ше лєм шум лєбо галайк - звуки углавним менєй-вецей нєприємни за людске ухо, гоч ше и вони применюю у музики. (9) Єдно жридло осцилацийох може спричинїц исти осцилациї и других предметох, алє їх осцилациї муша буц у складзе зоз осцилациями жридла. То ше вола резонанца. На тот способ звук людского гласу нє витворюю лєм гласово ,,струни'' алє и резонантна осцилация у отворох глави. Подобно и звучна шкатула даєдного инструмента осцилує резонантно зоз початним рухом, хтори виводзач дал инструменту. Напр. шкатула-корпус виолини резонанцує на осцилациї струни виолини и змоцнює єй тон. Фреквенция осцилованя (число осцилцийох у секунди) одредзує висину звука. Цо єст вецей осцилациї у секунди, висши и тон. Людске ухо пречувствительне на розлики висинох и ма обсяг од коло 20 та по 20.000 осцилациї у секунди. Єден мишани хор продукує фреквенциї одприлики помедзи 64 и 1500, а концертни клавир помедзи 20 и 4176. Кед вєдно грає ґрупа музичарох вони ускладзую свойо инструменти и теди камертон ,,а1'' дефиновани на 440 Hz (герци). == История == Перши форми музики наставаю у старшим каменим чаше-палеолиту. Перши виглєдованя зазначел Чарлс Дарвин у 19. вику. Науковци хтори ше теди занїмали зоз виглєдованьом нє були образовани музиколоґове. Постоя вецей теориї о наставаню музики. 1. Чловек почал пущац гласи же би прицагнул процивни пол. 2. Чловек шпива пре потребу комуникациї зоз другима людзми зоз заєднїци. 3, Чловек пробовал имитовац звуки зоз природи. 4. У цеку роботи чловек дурка (биє) зоз конарами хтори му алат и похопює же ше таки звук може поновиц. Тоти теориї нє прилапени прето же нє исновали материялни докази. Жил Комбарє твердзел же за музику потребни и интелект (розвити ментални схопносци). У цеку тирваня рижних експедицийох и виглєдованьох Африцких и Амазонских пралєсох открити заєднїци (племена) на нїзким ступню розвоя. Жил Комбарє присуствує на обрядох и ритуалох рижних племенох и приходзи до заключеня же музика настава и розвива ше як часц маґийного обряду. Людзе першобутней заєднїци шпиваю єдноставни писнї (лєм даскельо тонски висини хтори ше нєпреривно повторюю). Шпиванє мало улогу же би доведло чародїя/чаривнїка (серб.врача) до стану занєшеносци, же би вон могол комуниковац зоз Богами (сили природи). Музика була строго функционална. Шпивала ше лєм под час обряду, индзей ше нє могла шпивац прето же ше думало же може розгнївац Богох. Музика найчастейше була виражена з ритмичну структуру. За инструменти хасновали людски глас и свойо цело, хторе цали час участвує у обряду. Людзе кляпкали, лєбо ше тапкали по целу, мировац нє було дошлєбодзене. Музика була барз виражайна и гласна, най ше чує, же би лєгчейше доходзела до Богох. Така музика першенствено подрозумйовала текст и мелодию. Тоти ритуали потвердзую походзенє уметносци вообче прето же обєдинюю шицки файти уметносци. Така поява ше наволує синкретизем. У цеку обряду хтори служел як пририхтованє за лов, людзе рисовали (райзовали) контури - животиньох хторих иду ловиц. Тиж так з часом ритуал достал форму сценского танцу, прето же людзе кед ше врацели зоз лову приказовали свойому племену сцени зоз лову тиж у составе самого обряду. Року 1877. америцки виглєдовач и пренаходзач Томас Алва Едисон, видумал фоноґраф (перша справа /апарат хтора могла зняц и ознова репродуковац звук). Тота справа ше могла хасновац за знїманє писньох Америцких Индиянцох хтори жили у [[Резерват природи|резерватох]]. Хаснуюци тоти знїмки и упоредзуюци их зоз другима обряднима писнями, науковци потвердзели теорию Жила Комбарєва. == Музика старих робовласнїцких цивилизацийох == Од 4 милениюма п. н. е. по 476. рок, на подруч'ю Штредожемного моря, Штреднього и Далєкого востоку розвивали ше моцни робовласнїцки цивилизациї: Єгипет, Индия, Китай, Месопотамия, Израел, Греческа и Рим. Зоз сталежским дружтвеним дзелєньом, зявйовало ше и подзелєнє на музику владаюцого сталежу- робовласнїцка и музика безправного народу-рабох. == Музика народа Старого вику == О музики старого Єгипта зна ше зоз пренайдзених рижних пренаходкох (жридлох) на подручю Греческей зоз хтору була у цесней вязи, а и значенє музики култури Єгипта праве у тим же гречески теориї маю коренї зоз Єгиптом. Єгипчаньом музика служела першенствено за вирски обряди, а познали инструмент гарфу, хтору знали уметнїцки справиц, флаути и систруми-файта металних удерних инструментох. У Китаю, хтори мал барз длугоку музичну традицию, музика повязована зоз филозофию. Конфучиє їх найзначнєйши филозоф визначовал же ,,музика оплодзує клїтинки добрих особинох хтори чловек ноши у шерцу.'' Добра музика значела добри порядок (шор), а нє добра нєшор у держави. Пейц тони їх скали представяли пейц елементи, а познєйше скала зоз 12 тонох, 12.мешаци у року. Музику виводзели на значних церемонийох а познали и хасновали велї инструменти.'' Индия, тиж придавала вельку значносц музики. Думали за ню же є божески дар, хтори треба врациц Богом зоз писню и граньом. Индийска скала була барз подобна зоз китайску - була пентатонска (составена зоз 5 тонох). Єден зоз найстарших їх инструментох то вина (зоз седем струнами и резонанцу), а почитовали и хасновали инструмент дзвони. Векшину тих податкох историчаре пренаходзели зоз релиґиозно-филозофских кнїжкох, веда. Музика у Палестини дожила розвой под час Давида и Соломона. Єврейом музика служела под час богослуженя, алє є окремна прето же им нє представяла маґийне средство. Зоз музику ше нє заношели алє зоз ню виволовали шветочне розположенє. Мали богати фонд инструментох: трианґли, роги, буґни, пищалки, гарфи, лутнї итд. Шпиванє їх псалмох и хорске шпиванє превжала штредньовиковна католїцка музика. У античней Греческей, держава ше старала о розвою уметносци а у центре їх уметносци була вше музика. Таке интересованє за уметносц настало на фактох же ше у Греческим нашлїдству култури находзел скарб цалого народу. О греческей музики записани лєм коло 12 записи, алє о нєй ше вельо зна зоз литератури, та ше так дознава же музика мала визначну улогу у держави и дружтву, воспитаня младежи и митолоґиї. Напр. Аполон, Бог (медзи другима) слунка, значи злоги и щесца, бул защитнїк и Бог музики. Музика була присутна ширше: шпивало ше у хору лирских писньох, славело богох зоз гимнами а и у драми музика мала важацу улогу. Були и таки часи кед шицки хлопи до трицец рокох мушели мац обуку у державних музичних школох. Иссновали Питийни танци, музично-уметнїцки пандан олимпийским. Розвили теорию музики и мали скали хтори доставали мена по покраїнох: дорска, фриґийска и лидийска.Инструменти: китари, лири и други струново инструменти мали приписани особини и прикмети преглїбйованя людских чувствох и уношенє складу, а дуйним моц возбудзеня и доводзеня до екстази. Кед Римлянє покорели Греческу, превжали и їх музику, инструменти и нотне писмо, од других народох труби, алє тоту музику далєй нє унапредзовали та єй вреднсоц опадла. Нє мали таки музични смисел и схопносци та им музика служела лєм за прикрашованє и злєпшовнє госцинох, приредбох и танцох. Тоту музику зачувал филозоф Боетиус у дїлу De institutione musica, на хтору ше осланя вкупна нєшкайша музика. Штреднї вик Музика у штреднїм вику ше розвивала до двох напрямох: церковну (сакралну) и народну (шветовну) музику. Старша сакрална музика ше надовязує на жидовску (єврейску) и греческо-римску а превжала вельо того и од нєхристиянских народох, першенствено восточних, хтору схопно хасновала у своїм литурґийним шпиваню. Важна часц литурґийней музики по нєшка то грегориянске шпиванє єдногласне и нєпременлїве церковне шпиванє. Зборнїк таких церковних (мисових) нашпивох составел и пречисцел зоз сотруднїцством своїх бенедиктинцох до кнїжки Антифонарий папа Ґрґур I (Грегор I), та го наволуєме реформатор литурґийней музики.(11) Зоз Риму ше таке шпиванє розширело по цалим християнским швеце, хторому у тим допомогнул Карло Вельки. Шветовна музика у 12. вику достала нову файту писньох хтору пестовали трубадури. У нїх найчастейше тексти о геройских витязко-воєних и любовних збуваньох, їх вирносц, почитованє, добродїйносц итд. У Нємецкей таки шпиваче наволовани Минезенґери и мали ,,правилнїки” за трубадурох по хторих ше учела уметносц. Шицки вони були путуюци музичаре, хторих власц и церква преганяли, алє их народ любел. Прето же були весели, шалїви, лєгкоумни, а обєдиньовали велї занїманя до єдного. Знали грац и по дзевец инструменти, видумовац рими, жонґлеровац, имитовац гласи животиньох итд. Ренесанса Як цо и шицки други файти уметносци, музика теди дожила препородзенє и означела конєц вязи зоз штреднїм виком. Зявює ше интересованє за култни досцигнуца антики, и жаданє же би ше антика приказала у препородзеним руху. Пренаходок було друкованє нотох- 60 роки после Гутербенґовей иновациї штампаня. Музика ренесанси ма ясни прикмети виразу и єдноставни форми. Музични ,,майстрове'' ренесанси то Дьовани Луидї да Палестрина, Орландо ди Ласо и Словенєц Якоб Ґалус-Петелин.'' Свойофайтову вязу штреднього вику и ренесанси твори епоха ґотики. Теди уж фонд инструментох повекшани: найрозширенши инструмент то фидел (нєм. Fiedel), предходнїк нєшкайших смикових инструментох. Постояли гарфи, лири, лутня (нєпременєна по нєшка), роги, пищалки, дзвончки, буґни. Зявели ше и орґулї (теди такв. кралїца инструментох) клавикорд и чембало-предходнїки клавира. Барок и рококо Уметнїцки стил барока, бул одгук и напредованє на подручю шицких наукох, хтори теди примаю прикмети подобни нєшкайшим - астрономия, математика, и физика доживюю препородзенє, поступно уводзени капиталистични систем у дружтве, виходза перши новини, основана пошта, конструовани ґлобус итд. Попри того барок заш лєм ище вязани за церкву, точнєйше за процес реформациї, прето же церква мала жаданє прицагнуц вирнїкох зоз розкошносцу и вонкашнєй блїащацосци, вонкашней красоти. Барок бул найвиразнейши, там дзе процивреформация була наймоцнєйша, у Италиї, Нємецкей, Австриї, Шпаниї, Польскей. Найпознатши композитре барока були: Йоган Себастиян Бах, и Ґеорґ Фридрих Гендл а познати и Генри Персел, Франсоа Купрен, Какини, Антонио Вивалди, Жан Батист Лили, Шуц. Барок барз наквицени, з вельо прикраскох, и викруцених линийох. До музики принєсол полифони стил, ознаки за динамику и темпо, нови файти дїлох (опера, свита, ораториюм, кантата и други). У другей половки 18. вику барок преходзи до рококо епохи, окреме у Французкей. Рококо и початок класики ше у музики наволує як ґалантни стил, а характеристика му мали чаривни, кратки форми; гедонистични є и нє таки формални. Його важни представнїки то синове Й. С. Баха – Кристиян Бах и Карл Филип Емануел Бах и други. Значне надпомнуц же у тим периодзе барока у музики нє одвитую вше роки барока у других уметносцох (кнїжовносци, малярстве), прето их треба розпатрац окреме. Класицизем Нови, вельки период започал коло 1730. року. Класичне у нїм то совершене єдинство форми и змисту а вола ше и Бечска класика. Теди ше найвецей усовершела и воздзвигла сонатна форма а усовершели ше и симфония, смикови квартет и класична опера. Найзначнєйши ,,майстрове” класики, бечски класичаре то тройка Йозеф Гайдн - Волфґанґ Амадеус Моцарт - Лудвиґ Ван Бетовен, з тим же Бетовен залапел и часц романтизма. Були и други значни композиторе як цо то Луидї Бокерини, познати по камерней музики, Доменико Чимароза, найвекши заступнїк опери Буфо (шалїва опера), Дьовани Батиста Перґолези и други. Дзепоєдни аналитичаре , музиколоґи за класику думаю же ту спада и барок и романтизем алє то лєм период од 1730. по 1820. рок. Правилнєйша би була назва озбильна музика, алє и таке мено нє барз примерене, прето же клацисизем (класика) нє муши буц озбильна, алє є озбильна у одношеню на сучасни жанри. Романтизем То стил 19. вика у хторим преовладую фантазия и чувства. Настава як реакция на нєвипольнєни обецунки Французкей револуциї, нєзадовольни и розчаровани уметнїк ше поцагує до себе, до прешлосци-понайвецей до штреднього вику. Поцагує ше и до природи, велїх роматичарских дїлох ше велїча жуборенє потока, сущанє лїсцох, рочни часци. Так ше зоз одходами до природи, до валалу- розвивала и заинтересованосц за фолклор, за шицко народне. Тото тиж мотивує родолюб'є, так же велї романтичаре були борци за права народа. За романтизем значни кратши дїла, хвильково возбудзеня; мелодия тераз єдноставна, без скокох. Аж пребарз єдноставна и «проста», та нараз скоковита, возбудзуюца, гнїваца. Тото цо дакеди було нє складне, дисонантне, тераз ше му дава предносц, а шицко заш лєм звучи барз добре – а то причина прецо ше о даєдних интервалох и акордох думало у даєдних епохох же су дисонантни а у даєдних же су нє дисонантни. Романтизем барз богати зоз ритмичнима и мелодийнима елементами, а поготову зоз циаквима гармониями и вше пренаходзени нови интерпретациї. Найзначнєйши композиторе романтизма то Франц Шуберт, Роберт Шуман, Фредерик Шопен, Рихард Ваґнер, Йоганес Брамс, Франц Лист и други. 91a7e1w50mn1dn0ufraww29dpq1hzlu 19119 19118 2026-05-27T21:17:08Z Olirk55 19 Ушорйованє 19119 wikitext text/x-wiki '''Музика''' (греч. ''μουσική'' – уметносц музох,[1] лат. ''musica'') то уметносц твореня ушорених одношеньох медзи [[Тон|тонами]]. Музика ма три основни елементи: [2][3][мелодию, ритем и гармонию. Творенє, виводзенє, значенє, а дакеди и дефиниция музики барз завиши од култури и социялних аспектох. Музика ше дзелї на жанри и под'жанри, алє їх гранїци и вязи дакеди завиша од особней интерпретациї. Єдно заокружене и цалосне витворенє музичней уметносци ше вола музичне дїло лєбо [[композиция]]. Медзитим, музика репродуктивна уметносц, подобна як и драма лєбо танєц, и значи же ше вона нє зводзи лєм на компонованє, алє и на тото же компоноване дїло потребне и виводзиц (репродуковац, [[Интерпретация|интерпретовац]]) же би ше могло публики представиц як готови продукт уметносци. Музику виводза интерпретаторе а може ше репродуковац на два способи: * Зоз живим виводзеньом, односно зоз конкретним виводзеньом дїла пред публику на концерту лєбо даякей пригодней шветочносци; * Зоз пущаньом-репродукованьом скорей знятого змисту зоз ношача звука (CD, DVD, USB и под.) прейґ сучасней електронскей опреми (електричних справох), як цо то радио, Hi-Fi, и подобне. Поняце и дефиниция Саме слово музика походзи зоз греческого ''μουσική τέχνη'' (''mousikē téchnē'') - уметнсоц музох, зоз котрого ше затримало лєм перше слово ''μουσική'' а то виведзене зоз слова ''μούσα (mousa''), и значи муза. Далєй ше по швеце преширела латинска форма ''musica,'' (музика) хтора углавним описовала приємни [[Звук|звуки]]. Праве тото слово за музику найчастейше похасноване на других шветових язикох. Дефиновац музику дакус чежше, а то пробовали велї, од музиколоґох по интерпретаторох. Филозоф музики Ендру Кания дал, дефиницию хтора глаши: ''Музика то гоч яке збуванє нароком виводзене лєбо'' ''ушорене за слуханє хторе лєбо ма даєдну основну, музичну прикмету и окремносц як цо то тон и ритем'', ''лєбо ше слуха пре тоти прикмети. [5][6]'' Углавним, за музику мож повесц же то уметносц хтора ше виражує зоз шпиванима лєбо одгранима тонами, рижнима звуками, шущаньом лєбо цихосцу помедзи нїх. Рижни звуки, як цо то сущанє найвецей применюю сучасни композиторе кад жадаю прблїжиц и зоз музику описац даяки ефектни змист. Цихосц медзи тонами творя оддихи, [[Пауза (музика)|паузи]]. Попри того же то репродуктивна (виводзацка) уметносц, музика спада до финих-красних уметносцох прето же єй циль естетика. Як цо ше за филм гвари же то седма уметносц, так музика по традицийней естетики перша уметносц (односно перша на лїстини уметносцох). Музика ма и дорушуюци точки зоз театром, нє лєм же ше у нїм практикує, алє постої и жанр хтори „пожичує” и од єдного и од другого - а то мюзикл. Узко повязани зоз шицкима трома, а поготов зоз музику то и ''танєц''. Музика то оформени час, прето же ше може дожиц лєм у цеку даякого часу (за розлику од малярства хторе оформює простор). Пре таки причини, музика муши мац ритмичне ушоренє свойого сирового, основного материялу - тонох и других звукох. Окрем того, музика ушорена и зоз помоцу мелодиї (пошоровани шор тонох рижних висинох) и гармониї, односно источасне звучанє рижних висинох тонох односно ''интервалох'' и акордох. Так ритем, мелодия и гармония поставаю основни елементи музики.[7][8] Музика як наука физики Музичну збудову творя звуки, а вони наставаю зоз осцилованьом даякого цела, хторе так постава жридло звука. Звуково габи ше преноша по воздуху у форми круга од жридла звуку по нашо ухо. Кед осцилациї у [[Воздух|воздуху]] порядни и правилни, тото цо ше чує то тон - односно правилни, ясни звук. Кед осцилациї нє порядни – нєправилни, чує ше лєм шум лєбо галайк - звуки углавним менєй-вецей нєприємни за людске ухо, гоч ше и вони применюю у музики. (9) Єдно жридло осцилацийох може спричинїц исти осцилациї и других предметох, алє їх осцилациї муша буц у складзе зоз осцилациями жридла. То ше вола резонанца. На тот способ звук людского гласу нє витворюю лєм гласово „струни” алє и резонантна осцилация у отворох глави. Подобно и звучна шкатула даєдного [[Подзелєнє музичних инструментох|инструмента]] осцилує резонантно зоз початним рухом, хтори виводзач започал грац на инструменту. Напр. шкатула-корпус виолини резонанцує на осцилациї струни виолини и змоцнює єй тон. Фреквенция осцилованя (число осцилцийох у секунди) одредзує висину звука. Цо єст вецей осцилациї у секунди, висши и тон. Людске ухо пречувствительне на розлики висинох и ма обсяг од коло 20 та по 20.000 осцилациї у секунди. Єден мишани [[хор]] продукує фреквенциї одприлики помедзи 64 и 1500, а концертни клавир помедзи 20 и 4176. Кед вєдно грає ґрупа [[Музичар|музичарох]] вони ускладзую свойо инструменти и теди камертон '''а¹''' дефиновани на 440 Hz (герци). История музики Перши форми музики наставаю у старшим каменим чаше-палеолиту. Перши виглєдованя зазначел [[Чарлс Дарвин]] у 19. вику. Науковци хтори ше теди занїмали зоз виглєдованьом нє були образовани музиколоґове. Постоя вецей теориї о наставаню музики. 1. Чловек почал пущац гласи же би прицагнул процивни пол. 2. Чловек шпива пре потребу комуникациї зоз другима людзми зоз заєднїци. 3, Чловек пробовал имитовац звуки зоз природи. 4. У цеку роботи чловек дурка (биє) зоз конарами хтори му алат и похопює же ше таки звук може поновиц. Тоти теориї нє прилапени прето же нє исновали материялни докази. Жил Комбарє твердзел же за музику потребни и интелект (розвити ментални схопносци). У цеку тирваня рижних експедицийох и виглєдованьох Африцких и Амазонских пралєсох открити заєднїци (племена) на нїзким ступню розвоя. Жил Комбарє присуствує на обрядох и ритуалох рижних племенох и приходзи до заключеня же музика настава и розвива ше як часц маґийного обряду. Людзе першобутней заєднїци шпиваю єдноставни писнї (лєм даскельо тонски висини хтори ше нєпреривно повторюю). Шпиванє мало улогу же би доведло чародїя/чаривнїка (серб.врача) до стану занєшеносци, же би вон могол комуниковац зоз Богами (сили природи). Музика була строго функционална. Шпивала ше лєм под час обряду, индзей ше нє могла шпивац прето же ше думало же може розгнївац Богох. Музика найчастейше була виражена з ритмичну структуру. За инструменти хасновали людски глас и свойо цело, хторе цали час участвує у обряду. Людзе кляпкали, лєбо ше тапкали по целу, мировац нє було дошлєбодзене. Музика була барз виражайна и гласна, най ше чує, же би лєгчейше доходзела до Богох. Така музика першенствено подрозумйовала текст и мелодию. Тоти ритуали потвердзую походзенє уметносци вообче прето же обєдинюю шицки файти уметносци. Така поява ше наволує синкретизем. У цеку обряду хтори служел як пририхтованє за лов, людзе рисовали (райзовали) контури - животиньох хторих иду ловиц. Тиж так з часом ритуал достал форму сценского танцу, прето же людзе кед ше врацели зоз лову приказовали свойому племену сцени зоз лову тиж у составе самого обряду. Року 1877. америцки виглєдовач и пренаходзач Томас Алва Едисон, видумал фоноґраф (перша справа/апарат хтора могла зняц и ознова репродуковац звук). Тота справа ше могла хасновац за знїманє писньох Америцких Индиянцох хтори жили у резерватох. Хаснуюци тоти знїмки и упоредзуюци их зоз другима обряднима писнями, науковци потвердзели теорию Жила Комбарєва. .Музика старих робовласнїцких цивилизацийох Од 4 милениюма п.н.е. по 476. рок, на подруч'ю Штредожемного моря, Штреднього и Далєкого востоку розвивали ше моцни робовласнїцки цивилизациї: Єгипет, Индия, Китай, Месопотамия, Израел, Греческа и Рим. Зоз сталежским дружтвеним дзелєньом, зявйовало ше и подзелєнє на музику владаюцого сталежу- робовласнїцка и музика безправного народу-рабох. Музика народа Старого вику О музики старого Єгипта зна ше зоз пренайдзених рижних пренаходкох (жридлох) на подручю Греческей зоз хтору була у цесней вязи, а и значенє музики култури Єгипта праве у тим же гречески теориї маю коренї зоз Єгиптом. Єгипчаньом музика служела першенствено за вирски обряди, а познали инструмент гарфу, хтору знали уметнїцки справиц, флаути и систруми-файта металних удерних инструментох. У Китаю, хтори мал барз длугоку музичну традицию, музика повязована зоз ''филозофию''. Конфучиє їх найзначнєйши филозоф визначовал же ,,''музика оплодзує клїтинки добрих особинох хтори чловек ноши у'' ''шерцу''. Добра музика значела добри порядок (шор), а нє добра нєшор у держави. Пейц тони їх [[Скала|скали]] представяли пейц елементи, а познєйше скала зоз 12 тонох, 12 мешаци у року. Музику виводзели на значних церемонийох а познали и хасновали велї инструменти. Индия, тиж придавала вельку значносц музики. Думали за ню же є божески дар, хтори треба врациц Богом зоз писню и граньом. Индийска скала була барз подобна зоз китайску - була пентатонска (составена зоз 5 тонох). Єден зоз найстарших їх инструментох то вина (зоз седем струнами и резонанцу), а почитовали и хасновали инструмент дзвони. Векшину тих податкох историчаре пренаходзели зоз релиґиозно-филозофских кнїжкох, веда. Музика у Палестини дожила розвой под час Давида и Соломона. Єврейом музика служела под час богослуженя, алє є окремна прето же им нє представяла маґийне средство. Зоз музику ше нє заношели алє зоз ню виволовали шветочне розположенє. Мали богати фонд инструментох: трианґли, роги, буґни, пищалки, гарфи, лутнї итд. Шпиванє їх псалмох и хорске шпиванє превжала штредньовиковна католїцка музика. У античней Греческей, держава ше старала о розвою уметносци а у центре їх уметносци була вше музика. Таке интересованє за уметносц настало на фактох же ше у Греческим нашлїдству култури находзел скарб цалого народу. О греческей музики записани лєм коло 12 записи, алє о нєй ше вельо зна зоз литератури, та ше так дознава же музика мала визначну улогу у держави и дружтву, воспитаня младежи и митолоґиї. Напр. Аполон, Бог (медзи другима) слунка, значи злоги и щесца, бул защитнїк и Бог музики. Музика була присутна ширше: шпивало ше у хору лирских писньох, славело богох зоз [[Гимна|гимнами]] а и у драми музика мала важацу улогу. Були и таки часи кед шицки хлопи до трицец рокох мушели мац обуку у державних музичних школох. Исновали ''Питийни танци'', музично-уметнїцки пандан олимпийским. Розвили [[Теория музики|теорию музики]] и мали скали хтори доставали мена по покраїнох: дорска, фриґийска и лидийска. Инструменти: китари, ''лири'' и други струново инструменти мали приписани особини и прикмети преглїбйованя людских чувствох и уношенє складу, а дуйним моц возбудзеня и доводзеня до екстази. Кед Римлянє покорели Греческу, превжали и їх музику, инструменти и нотне писмо, од других народох труби, алє тоту музику далєй нє усовершовали та єй вреднсоц опадла. Нє мали таки музични смисел и схопносци та им музика служела лєм за прикрашованє и злєпшовнє госцинох, приредбох и танцох. Тоту музику зачувал филозоф Боетиус у дїлу De institutione musica, на хтору ше осланя вкупна нєшкайша музика. Штреднї вик Музика у штреднїм вику ше розвивала до двох напрямох: [[Святи храм|церковну]] (сакралну) и народну (шветовну) музику. Старша сакрална музика ше надовязує на жидовску (єврейску) и греческо-римску а превжала вельо того и од нєхристиянских народох, першенствено восточних, хтору схопно хасновала у своїм литурґийним шпиваню. Важна часц литурґийней музики по нєшка то '''''грегориянске шпиванє''''' єдногласне и нєпременлїве церковне шпиванє. Зборнїк таких церковних ([[Миса (музика)|мисових]]) нашпивох составел и пречисцел зоз сотруднїцством своїх бенедиктинцох до кнїжки Антифонарий папа Ґрґур I (Грегор I), та го наволуєме реформатор литурґийней музики.(11) Зоз Риму ше таке шпиванє розширело по цалим християнским швеце, хторому у тим допомогнул Карло Вельки. Шветовна музика у 12. вику достала нову файту писньох хтору пестовали ''трубадури''. У нїх найчастейше тексти о геройских витязко-воєних и любовних збуваньох, їх вирносц, почитованє, добродїйносц итд. У Нємецкей таки шпиваче наволовани м''инезенґери'' и мали ,,правилнїки” за трубадурох по хторих ше учела уметносц. Шицки вони були путуюци музичаре, хторих власц и церква преганяли, алє их народ любел. Прето же були весели, шалїви, лєгкоумни, а обєдиньовали велї занїманя до єдного. Знали грац и по дзевец инструменти, видумовац рими, жонґлеровац, имитовац гласи животиньох итд. Ренесанса Як цо и шицки други файти уметносци, музика теди дожила препородзенє и означела конєц вязи зоз штреднїм виком. Зявює ше интересованє за култни досцигнуца антики, и жаданє же би ше антика приказала у препородзеним руху. Пренаходок було друкованє нотох- 60 роки после Гутербенґовей иновациї штампаня. Музика ренесанси ма ясни прикмети виразу и єдноставни форми. Музични ,„майстрове” ренесанси то Дьовани Луидї да Палестрина, Орландо ди Ласо и Словенєц Якоб Ґалус-Петелин. Свойофайтову вязу штреднього вику и ренесанси твори епоха ґотики. Теди уж фонд инструментох повекшани: найрозширенши инструмент то фидел (нєм. ''Fiedel)'', предходнїк нєшкайших смикових инструментох. Постояли [[Гарфа|гарфи]], [[Лира|лири]], лутня (нєпременєна по нєшка), роги, [[Пищалка|пищалки]], дзвончки, буґни. Зявели ше и орґулї (теди такв. кралїца инструментох) [[клавикорд]] и чембало-предходнїки клавира. Барок и рококо Уметнїцки стил барока, бул одгук и напредованє на подручю шицких наукох, хтори теди примаю прикмети подобни нєшкайшим - астрономия, математика, и физика доживюю препородзенє, поступно уводзени капиталистични систем у дружтве, виходза перши новини, основана пошта, конструовани ґлобус итд. Попри того барок заш лєм ище вязани за церкву, точнєйше за процес реформациї, прето же церква мала жаданє прицагнуц вирнїкох зоз розкошносцу и вонкашнєй блїащацосци, вонкашней красоти. Барок бул найвиразнейши, там дзе процивреформация була наймоцнєйша, у Италиї, Нємецкей, Австриї, Шпаниї, Польскей. Найпознатши композитре барока були: [[Йоган Себастиян Бах]], и Ґеорґ Фридрих Гендл а познати и Генри Персел, Франсоа Купрен, Какини, Антонио Вивалди, Жан Батист Лили, Шуц. Барок барз наквицени, з вельо прикраскох, и викруцених линийох. До музики принєсол полифони стил, ознаки за [[Динамика (музика)|динамику]] и [[Темпо (музика)|темпо]], нови файти дїлох (опера, свита, ораториюм, кантата и други). У другей половки 18. вику барок преходзи до рококо епохи, окреме у Французкей. Рококо и початок класики ше у музики наволує як ґалантни стил, а характеристика му мали чаривни, кратки форми; гедонистични є и нє таки формални. Його важни представнїки то синове Й. С. Баха – Кристиян Бах и Карл Филип Емануел Бах и други. Значне надпомнуц же у тим периодзе барока у музики нє одвитую вше роки барока у других уметносцох (кнїжовносци, малярстве), прето их треба розпатрац окреме. Класицизем Нови, вельки период започал коло 1730. року. Класичне у нїм то совершене єдинство форми и змисту а вола ше и Бечска класика. Теди ше найвецей усовершела и воздзвигла сонатна форма а усовершели ше и симфония, смикови квартет и класична опера. Найзначнєйши ,,майстрове” класики, бечски класичаре то тройка Йозеф Гайдн - [[Волфґанґ Амадеус Моцарт]] - Лудвиґ Ван Бетовен, з тим же Бетовен залапел и часц романтизма. Були и други значни композиторе як цо то Луидї Бокерини, познати по камерней музики, Доменико Чимароза, найвекши заступнїк опери Буфо (шалїва опера), Дьовани Батиста Перґолези и други. Дзепоєдни аналитичаре , музиколоґи за класику думаю же ту спада и барок и романтизем алє то лєм период од 1730. по 1820. рок. Правилнєйша би була назва озбильна музика, алє и таке мено нє барз примерене, прето же клацисизем (класика) нє муши буц озбильна, алє є озбильна у одношеню на сучасни жанри. Романтизем То стил 19. вика у хторим преовладую фантазия и чувства. Настава як реакция на нєвипольнєни обецунки Французкей револуциї, нєзадовольни и розчаровани уметнїк ше поцагує до себе, до прешлосци-понайвецей до штреднього вику. Поцагує ше и до природи, велїх роматичарских дїлох ше велїча жуборенє потока, сущанє лїсцох, рочни часци. Так ше зоз одходами до природи, до валалу- розвивала и заинтересованосц за фолклор, за шицко народне. Тото тиж мотивує родолюб'є, так же велї романтичаре були борци за права народа. За романтизем значни кратши дїла, хвильково возбудзеня; мелодия тераз єдноставна, без скокох. Аж пребарз єдноставна и «проста», та нараз скоковита, возбудзуюца, гнїваца. Тото цо дакеди було нє складне, [[Дисонанца|дисонантне]], тераз ше му дава предносц, а шицко заш лєм звучи барз добре – а то причина прецо ше о даєдних интервалох и акордох думало у даєдних епохох же су дисонантни а у даєдних же су нє дисонантни. Романтизем барз богати зоз ритмичнима и мелодийнима елементами, а поготову зоз цикавима гармониями и вше пренаходзени нови интерпретациї. Найзначнєйши композиторе романтизма то Франц Шуберт, Роберт Шуман, Фредерик Шопен, Рихард Ваґнер, Йоганес Брамс, Франц Лист и други. == Елементи и одреднїци музики == Векшина фаховцох ше складаю–потвердзую же елементи музики то: :* тон (хтори одредзує мелодию и гармонию) :* ритем (и його компоненти темпо, розмир и артикулация) :* динамика :* особини тона як цо то тембр и текстура тона ⁽¹⁵⁾ ^• ^{У музичним виводзеню важне фразованє, а воно вєдно зоз темпом и динамику дава музичному дїлу красоту,  и у подполносци завиши од виводзача. У музики постоя и ''прикраски,'' музични орнаменти хтори зоз краткима вименками тонох «танцую» коло главного тона мелодиї.} Музична нотация Способ означованя  и  писанє тонох на паперу ше наволує ''нотация'', и вона предуслов практичного виводзеня музики, т.є. учи ше од самого початку ученя музики; од основного по найвиши академски уровень. Нотация ше през вики розвивала ище од старогреческей нотациї. У штреднїм вику ''Ґвидо Арецо'' розвил ''неуми'' зоз хторима ше означовлао и писало григориянске шпиванє, а поставел их зоз штирома офарбенима смужками. Зоз нїх ше розвило коралне нотне писмо, у форми квадрацикох, а од нього нєшкайше нотне писмо зоз пейцома линиями (линийов систем). ФОТОҐРАФИЯ НЕУМОХ Ґвидо Арецо розвил ''солмизацию'', (до, ре, ми, фа, со, ла, си, до) назви тонох хторо ше хасновало у шпиваню а познєйше ше ґу тому додала и ''музична абецеда (c, d, e, f, g, a, h, c)''. == Подзелєнє музики == :*  вокалну - музика хтора ше шпива тє. виводзи зоз шпиванима тонами; :*  инструменталну – музика хтора ше грає, тє. хтора ше виводзи-грає  на инструменту; :*  вокално-инструменталну – комбинаця обидвох наведзених. По наслову дїла музика може буц: :*   програмна - уметнїцки дїла хтори маю одредзени наслов хтори одкрива музични змист (програм) . Шицки  вокални  дїла спадаю до тей файти, прето же маю тест-слова, а зоз тим и наслов. :*  апсолутна – музични дїла хтори зоз насловом одкриваю авторову задумку  (гоч, нормално, и вони маю програм). Таки дїла  найчастейше ноша мено лєм по ознакох за темпо, форма композициї итд. Напр.: Алеґро, Рондо, Престо итд. Постої широке подзлелєнє музики по жанрох а ридше по красоти. == Литература == == Вонкашнї вязи == == Референци == 10wixcxhly0ciy6fn1mgo21osut4ksy 19122 19119 2026-05-28T07:31:18Z Olirk55 19 Корекциї, додати нови текст, фотоґрафиї 19122 wikitext text/x-wiki '''Музика''' (греч. ''μουσική'' – уметносц музох, лат. ''musica'') [1] то уметносц твореня ушорених одношеньох медзи [[Тон|тонами]]. Музика ма три основни елементи: [2][3] мелодию, ритем и гармонию. Творенє, виводзенє, значенє, а дакеди и дефиниция музики барз завиши од култури и социялних аспектох. Музика ше дзелї на жанри и под'жанри, алє їх гранїци и вязи дакеди завиша од особней интерпретациї. Єдно заокружене и цалосне витворенє музичней уметносци ше вола музичне дїло лєбо [[композиция]]. Медзитим, музика репродуктивна уметносц, подобна як и драма лєбо танєц, и значи же ше вона нє зводзи лєм на компонованє, алє и на тото же компоноване дїло потребне и виводзиц (репродуковац, [[Интерпретация|интерпретовац]]) же би ше могло публики представиц як готови продукт уметносци. Музику виводза интерпретаторе а може ше репродуковац на два способи: * Зоз живим виводзеньом, односно зоз конкретним виводзеньом дїла пред публику на концерту лєбо даякей пригодней шветочносци; * Зоз пущаньом-репродукованьом скорей знятого змисту зоз ношача звука (CD, DVD, USB и под.) прейґ сучасней електронскей опреми (електричних справох), як цо то радио, Hi-Fi, и подобне. Поняце и дефиниция Саме слово музика походзи зоз греческого ''μουσική τέχνη'' (''mousikē téchnē'') - уметнсоц музох, зоз котрого ше затримало лєм перше слово ''μουσική'' а то виведзене зоз слова ''μούσα (mousa''), и значи муза. Далєй ше по швеце преширела латинска форма ''musica,'' (музика) хтора углавним описовала приємни [[Звук|звуки]]. Праве тото слово за музику найчастейше похасноване на других шветових язикох. Дефиновац музику дакус чежше, а то пробовали велї, од музиколоґох по интерпретаторох. Филозоф музики Ендру Кания дал, дефиницию хтора глаши: ''Музика то гоч яке збуванє нароком виводзене лєбо'' ''ушорене за слуханє хторе лєбо ма даєдну основну, музичну прикмету и окремносц як цо то тон и ритем'', ''лєбо ше слуха пре тоти прикмети. [5][6]'' Углавним, за музику мож повесц же то уметносц хтора ше виражує зоз шпиванима лєбо одгранима тонами, рижнима звуками, шущаньом лєбо цихосцу помедзи нїх. Рижни звуки, як цо то сущанє найвецей применюю сучасни композиторе кад жадаю прблїжиц и зоз музику описац даяки ефектни змист. Цихосц медзи тонами творя оддихи, [[Пауза (музика)|паузи]]. Попри того же то репродуктивна (виводзацка) уметносц, музика спада до финих-красних уметносцох прето же єй циль естетика. Як цо ше за филм гвари же то седма уметносц, так музика по традицийней естетики перша уметносц (односно перша на лїстини уметносцох). Музика ма и дорушуюци точки зоз театром, нє лєм же ше у нїм практикує, алє постої и жанр хтори „пожичує” и од єдного и од другого - а то мюзикл. Узко повязани зоз шицкима трома, а поготов зоз музику то и ''танєц''. Музика то оформени час, прето же ше може дожиц лєм у цеку даякого часу (за розлику од малярства хторе оформює простор). Пре таки причини, музика муши мац ритмичне ушоренє свойого сирового, основного материялу - тонох и других звукох. Окрем того, музика ушорена и зоз помоцу мелодиї (пошоровани шор тонох рижних висинох) и гармониї, односно источасне звучанє рижних висинох тонох односно ''интервалох'' и акордох. Так ритем, мелодия и гармония поставаю основни елементи музики.[7][8] Музика як наука физики Музичну збудову творя звуки, а вони наставаю зоз осцилованьом даякого цела, хторе так постава жридло звука. Звуково габи ше преноша по воздуху у форми круга од жридла звуку по нашо ухо. Кед осцилациї у [[Воздух|воздуху]] порядни и правилни, тото цо ше чує то тон - односно правилни, ясни звук. Кед осцилациї нє порядни – нєправилни, чує ше лєм шум лєбо галайк - звуки углавним менєй-вецей нєприємни за людске ухо, гоч ше и вони применюю у музики. (9) Єдно жридло осцилацийох може спричинїц исти осцилациї и других предметох, алє їх осцилациї муша буц у складзе зоз осцилациями жридла. То ше вола резонанца. На тот способ звук людского гласу нє витворюю лєм гласово „струни” алє и резонантна осцилация у отворох глави. Подобно и звучна шкатула даєдного [[Подзелєнє музичних инструментох|инструмента]] осцилує резонантно зоз початним рухом, хтори виводзач започал грац на инструменту. Напр. шкатула-корпус виолини резонанцує на осцилациї струни виолини и змоцнює єй тон. Фреквенция осцилованя (число осцилцийох у секунди) одредзує висину звука. Цо єст вецей осцилациї у секунди, висши и тон. Людске ухо пречувствительне на розлики висинох и ма обсяг од коло 20 та по 20.000 осцилациї у секунди. Єден мишани [[хор]] продукує фреквенциї одприлики помедзи 64 и 1500, а концертни клавир помедзи 20 и 4176. Кед вєдно грає ґрупа [[Музичар|музичарох]] вони ускладзую свойо инструменти и теди камертон '''а¹''' дефиновани на 440 Hz (герци). История музики Перши форми музики наставаю у старшим каменим чаше-палеолиту. Перши виглєдованя зазначел [[Чарлс Дарвин]] у 19. вику. Науковци хтори ше теди занїмали зоз виглєдованьом нє були образовани музиколоґове. Постоя вецей теориї о наставаню музики. 1. Чловек почал пущац гласи же би прицагнул процивни пол. 2. Чловек шпива пре потребу комуникациї зоз другима людзми зоз заєднїци. 3, Чловек пробовал имитовац звуки зоз природи. 4. У цеку роботи чловек дурка (биє) зоз конарами хтори му алат и похопює же ше таки звук може поновиц. Тоти теориї нє прилапени прето же нє исновали материялни докази. Жил Комбарє твердзел же за музику потребни и интелект (розвити ментални схопносци). У цеку тирваня рижних експедицийох и виглєдованьох Африцких и Амазонских пралєсох открити заєднїци (племена) на нїзким ступню розвоя. Жил Комбарє присуствує на обрядох и ритуалох рижних племенох и приходзи до заключеня же музика настава и розвива ше як часц маґийного обряду. Людзе першобутней заєднїци шпиваю єдноставни писнї (лєм даскельо тонски висини хтори ше нєпреривно повторюю). Шпиванє мало улогу же би доведло чародїя/чаривнїка (серб.врача) до стану занєшеносци, же би вон могол комуниковац зоз Богами (сили природи). Музика була строго функционална. Шпивала ше лєм под час обряду, индзей ше нє могла шпивац прето же ше думало же може розгнївац Богох. Музика найчастейше була виражена з ритмичну структуру. За инструменти хасновали людски глас и свойо цело, хторе цали час участвує у обряду. Людзе кляпкали, лєбо ше тапкали по целу, мировац нє було дошлєбодзене. Музика була барз виражайна и гласна, най ше чує, же би лєгчейше доходзела до Богох. Така музика першенствено подрозумйовала текст и мелодию. Тоти ритуали потвердзую походзенє уметносци вообче прето же обєдинюю шицки файти уметносци. Така поява ше наволує синкретизем. У цеку обряду хтори служел як пририхтованє за лов, людзе рисовали (райзовали) контури - животиньох хторих иду ловиц. Тиж так з часом ритуал достал форму сценского танцу, прето же людзе кед ше врацели зоз лову приказовали свойому племену сцени зоз лову тиж у составе самого обряду. Року 1877. америцки виглєдовач и пренаходзач Томас Алва Едисон, видумал фоноґраф (перша справа/апарат хтора могла зняц и ознова репродуковац звук). Тота справа ше могла хасновац за знїманє писньох Америцких Индиянцох хтори жили у резерватох. Хаснуюци тоти знїмки и упоредзуюци их зоз другима обряднима писнями, науковци потвердзели теорию Жила Комбарєва. .Музика старих робовласнїцких цивилизацийох Од 4 милениюма п.н.е. по 476. рок, на подруч'ю Штредожемного моря, Штреднього и Далєкого востоку розвивали ше моцни робовласнїцки цивилизациї: Єгипет, Индия, Китай, Месопотамия, Израел, Греческа и Рим. Зоз сталежским дружтвеним дзелєньом, зявйовало ше и подзелєнє на музику владаюцого сталежу- робовласнїцка и музика безправного народу-рабох. Музика народа Старого вику О музики старого Єгипта зна ше зоз пренайдзених рижних пренаходкох (жридлох) на подручю Греческей зоз хтору була у цесней вязи, а и значенє музики култури Єгипта праве у тим же гречески теориї маю коренї зоз Єгиптом. Єгипчаньом музика служела першенствено за вирски обряди, а познали инструмент гарфу, хтору знали уметнїцки справиц, флаути и систруми-файта металних удерних инструментох. У Китаю, хтори мал барз длугоку музичну традицию, музика повязована зоз ''филозофию''. Конфучиє їх найзначнєйши филозоф визначовал же ,,''музика оплодзує клїтинки добрих особинох хтори чловек ноши у'' ''шерцу''. Добра музика значела добри порядок (шор), а нє добра нєшор у держави. Пейц тони їх [[Скала|скали]] представяли пейц елементи, а познєйше скала зоз 12 тонох, 12 мешаци у року. Музику виводзели на значних церемонийох а познали и хасновали велї инструменти. Индия, тиж придавала вельку значносц музики. Думали за ню же є божески дар, хтори треба врациц Богом зоз писню и граньом. Индийска скала була барз подобна зоз китайску - була пентатонска (составена зоз 5 тонох). Єден зоз найстарших їх инструментох то вина (зоз седем струнами и резонанцу), а почитовали и хасновали инструмент дзвони. Векшину тих податкох историчаре пренаходзели зоз релиґиозно-филозофских кнїжкох, веда. Музика у Палестини дожила розвой под час Давида и Соломона. Єврейом музика служела под час богослуженя, алє є окремна прето же им нє представяла маґийне средство. Зоз музику ше нє заношели алє зоз ню виволовали шветочне розположенє. Мали богати фонд инструментох: трианґли, роги, буґни, пищалки, гарфи, лутнї итд. Шпиванє їх псалмох и хорске шпиванє превжала штредньовиковна католїцка музика. Антика File:Ancient Egyptians playing music.png Стари Єгиптянє музикую У античней Греческей, держава ше старала о розвою уметносци а у центре їх уметносци була вше музика. Таке интересованє за уметносц настало на фактох же ше у Греческим нашлїдству култури находзел скарб цалого народу. О греческей музики записани лєм коло 12 записи, алє о нєй ше вельо зна зоз литератури, та ше так дознава же музика мала визначну улогу у держави и дружтву, воспитаня младежи и митолоґиї. Напр. Аполон, Бог (медзи другима) слунка, значи злоги и щесца, бул защитнїк и Бог музики. Музика була присутна ширше: шпивало ше у хору лирских писньох, славело богох зоз [[Гимна|гимнами]] а и у драми музика мала важацу улогу. Були и таки часи кед шицки хлопи до трицец рокох мушели мац обуку у державних музичних школох. Исновали ''Питийни танци'', музично-уметнїцки пандан олимпийским. Розвили [[Теория музики|теорию музики]] и мали скали хтори доставали мена по покраїнох: дорска, фриґийска и лидийска. Инструменти: китари, ''лири'' и други струново инструменти мали приписани особини и прикмети преглїбйованя людских чувствох и уношенє складу, а дуйним моц возбудзеня и доводзеня до екстази. Кед Римлянє покорели Греческу, превжали и їх музику, инструменти и нотне писмо, од других народох труби, алє тоту музику далєй нє усовершовали та єй вреднсоц опадла. Нє мали таки музични смисел и схопносци та им музика служела лєм за прикрашованє и злєпшовнє госцинох, приредбох и танцох. Тоту музику зачувал филозоф Боетиус у дїлу De institutione musica, на хтору ше осланя вкупна нєшкайша музика. Штреднї вик File:Breves dies hominis.ogg Breves dies hominis Музика у штреднїм вику ше розвивала до двох напрямох: [[Святи храм|церковну]] (сакралну) и народну (шветовну) музику. Старша сакрална музика ше надовязує на жидовску (єврейску) и греческо-римску а превжала вельо того и од нєхристиянских народох, першенствено восточних, хтору схопно хасновала у своїм литурґийним шпиваню. Важна часц литурґийней музики по нєшка то '''''грегориянске шпиванє''''' єдногласне и нєпременлїве церковне шпиванє. Зборнїк таких церковних ([[Миса (музика)|мисових]]) нашпивох составел и пречисцел зоз сотруднїцством своїх бенедиктинцох до кнїжки Антифонарий папа Ґрґур I (Грегор I), та го наволуєме реформатор литурґийней музики.(11) Зоз Риму ше таке шпиванє розширело по цалим християнским швеце, хторому у тим допомогнул Карло Вельки. Шветовна музика у 12. вику достала нову файту писньох хтору пестовали ''трубадури''. У нїх найчастейше тексти о геройских витязко-воєних и любовних збуваньох, їх вирносц, почитованє, добродїйносц итд. У Нємецкей таки шпиваче наволовани м''инезенґери'' и мали ,,правилнїки” за трубадурох по хторих ше учела уметносц. Шицки вони були путуюци музичаре, хторих власц и церква преганяли, алє их народ любел. Прето же були весели, шалїви, лєгкоумни, а обєдиньовали велї занїманя до єдного. Знали грац и по дзевец инструменти, видумовац рими, жонґлеровац, имитовац гласи животиньох итд. Ренесанса Як цо и шицки други файти уметносци, музика теди дожила препородзенє и означела конєц вязи зоз штреднїм виком. Зявює ше интересованє за култни досцигнуца антики, и жаданє же би ше антика приказала у препородзеним руху. Пренаходок було друкованє нотох- 60 роки после Гутербенґовей иновациї штампаня. Музика ренесанси ма ясни прикмети виразу и єдноставни форми. Музични ,„майстрове” ренесанси то Дьовани Луидї да Палестрина, Орландо ди Ласо и Словенєц Якоб Ґалус-Петелин. Свойофайтову вязу штреднього вику и ренесанси твори епоха ґотики. Теди уж фонд инструментох повекшани: найрозширенши инструмент то фидел (нєм. ''Fiedel)'', предходнїк нєшкайших смикових инструментох. Постояли [[Гарфа|гарфи]], [[Лира|лири]], лутня (нєпременєна по нєшка), роги, [[Пищалка|пищалки]], дзвончки, буґни. Зявели ше и орґулї (теди такв. кралїца инструментох) [[клавикорд]] и чембало-предходнїки клавира. Барок и рококо Уметнїцки стил барока, бул одгук и напредованє на подручю шицких наукох, хтори теди примаю прикмети подобни нєшкайшим - астрономия, математика, и физика доживюю препородзенє, поступно уводзени капиталистични систем у дружтве, виходза перши новини, основана пошта, конструовани ґлобус итд. Попри того барок заш лєм ище вязани за церкву, точнєйше за процес реформациї, прето же церква мала жаданє прицагнуц вирнїкох зоз розкошносцу и вонкашнєй блїащацосци, вонкашней красоти. Барок бул найвиразнейши, там дзе процивреформация була наймоцнєйша, у Италиї, Нємецкей, Австриї, Шпаниї, Польскей. Найпознатши композитре барока були: [[Йоган Себастиян Бах]], и Ґеорґ Фридрих Гендл а познати и Генри Персел, Франсоа Купрен, Какини, Антонио Вивалди, Жан Батист Лили, Шуц. Барок барз наквицени, з вельо прикраскох, и викруцених линийох. До музики принєсол полифони стил, ознаки за [[Динамика (музика)|динамику]] и [[Темпо (музика)|темпо]], нови файти дїлох (опера, свита, ораториюм, кантата и други). У другей половки 18. вику барок преходзи до рококо епохи, окреме у Французкей. Рококо и початок класики ше у музики наволує як ґалантни стил, а характеристика му мали чаривни, кратки форми; гедонистични є и нє таки формални. Його важни представнїки то синове Й. С. Баха – Кристиян Бах и Карл Филип Емануел Бах и други. Значне надпомнуц же у тим периодзе барока у музики нє одвитую вше роки барока у других уметносцох (кнїжовносци, малярстве), прето их треба розпатрац окреме. Класицизем Нови, вельки период започал коло 1730. року. Класичне у нїм то совершене єдинство форми и змисту а вола ше и Бечска класика. Теди ше найвецей усовершела и воздзвигла сонатна форма а усовершели ше и симфония, смикови квартет и класична опера. Найзначнєйши ,,майстрове” класики, бечски класичаре то тройка Йозеф Гайдн - [[Волфґанґ Амадеус Моцарт]] - Лудвиґ Ван Бетовен, з тим же Бетовен залапел и часц романтизма. Були и други значни композиторе як цо то Луидї Бокерини, познати по камерней музики, Доменико Чимароза, найвекши заступнїк опери Буфо (шалїва опера), Дьовани Батиста Перґолези и други. Дзепоєдни аналитичаре , музиколоґи за класику думаю же ту спада и барок и романтизем алє то лєм период од 1730. по 1820. рок. Правилнєйша би була назва озбильна музика, алє и таке мено нє барз примерене, прето же клацисизем (класика) нє муши буц озбильна, алє є озбильна у одношеню на сучасни жанри. Романтизем То стил 19. вика у хторим преовладую фантазия и чувства. Настава як реакция на нєвипольнєни обецунки Французкей револуциї, нєзадовольни и розчаровани уметнїк ше поцагує до себе, до прешлосци-понайвецей до штреднього вику. Поцагує ше и до природи, велїх роматичарских дїлох ше велїча жуборенє потока, сущанє лїсцох, рочни часци. Так ше зоз одходами до природи, до валалу- розвивала и заинтересованосц за фолклор, за шицко народне. Тото тиж мотивує родолюб'є, так же велї романтичаре були борци за права народа. За романтизем значни кратши дїла, хвильково возбудзеня; мелодия тераз єдноставна, без скокох. Аж пребарз єдноставна и «проста», та нараз скоковита, возбудзуюца, гнїваца. Тото цо дакеди було нє складне, [[Дисонанца|дисонантне]], тераз ше му дава предносц, а шицко заш лєм звучи барз добре – а то причина прецо ше о даєдних интервалох и акордох думало у даєдних епохох же су дисонантни а у даєдних же су нє дисонантни. Романтизем барз богати зоз ритмичнима и мелодийнима елементами, а поготову зоз цикавима гармониями и вше пренаходзени нови интерпретациї. Найзначнєйши композиторе романтизма то Франц Шуберт, Роберт Шуман, Фредерик Шопен, Рихард Ваґнер, Йоганес Брамс, Франц Лист и други. == Елементи и одреднїци музики == Векшина фаховцох ше складаю–потвердзую же елементи музики то: :* тон (хтори одредзує мелодию и гармонию) :* ритем (и його компоненти темпо, розмир и артикулация) :* динамика :* особини тона як цо то тембр и текстура тона ⁽¹⁵⁾ ^• ^{У музичним виводзеню важне фразованє, а воно вєдно зоз темпом и динамику дава музичному дїлу красоту,  и у подполносци завиши од виводзача. У музики постоя и ''прикраски,'' музични орнаменти хтори зоз краткима вименками тонох «танцую» коло главного тона мелодиї.} Музична нотация Способ означованя  и  писанє тонох на паперу ше наволує ''нотация'', и вона предуслов практичного виводзеня музики, т.є. учи ше од самого початку ученя музики; од основного по найвиши академски уровень. Нотация ше през вики розвивала ище од старогреческей нотациї. У штреднїм вику ''Ґвидо Арецо'' розвил ''неуми'' зоз хторима ше означовлао и писало григориянске шпиванє, а поставел их зоз штирома офарбенима смужками. Зоз нїх ше розвило коралне нотне писмо, у форми квадрацикох, а од нього нєшкайше нотне писмо зоз пейцома линиями (линийни систем). ту будзе ФОТОҐРАФИЯ НЕУМОХ: = <small>File:Souterliedekens.jpg| Саутерлидекен, голандски псалми, обyвени 1540. roku у Антверпену</small> = Ґвидо Арецо розвил ''солмизацию'', (до, ре, ми, фа, со, ла, си, до) назви тонох хторо ше хасновало у шпиваню а познєйше ше ґу тому додала и ''музична абецеда (c, d, e, f, g, a, h, c)''. == Подзелєнє музики == Музилу барз чежко подзелїц и направиц точни катеґориї подзелєньох, пре єй комплексносц. Медзитим, векше пообщенше подзелєнє мож одредзиц : '''по тим зоз чим ше виводзи музика:''' :*  вокалну - музика хтора ше шпива тє.виводзи зоз шпиванима тонами; :*  инструменталну – музика хтора ше грає, тє. хтора ше виводзи-грає  на инструменту; :*  вокално-инструменталну – комбинаця обидвох наведзених. '''По наслову дїла музика може буц:''' :*   програмна - уметнїцки дїла хтори маю одредзени наслов хтори одкрива музични змист (програм). Шицки вокални дїла спадаю до тей файти, прето же маю тескт-слова, а зоз тим и наслов. :*  апсолутна – музични дїла хтори зоз насловом одкриваю авторову задумку  (гоч, нормално, и вони маю програм). Таки дїла  найчастейше ноша мено лєм по ознакох за темпо, форма композициї итд. Напр.: Алеґро, Рондо, Престо итд. Постої широке подзлелєнє музики по жанрох а ридше по красоти. Одредзенши приступ музики-материял музики Музика оформює час (за розлику од малярства хторе оформює простор). Музика ше може дожиц лєм у цеку часу. Пре таки причини музика по дефинициї муши мац ритмичне ушоренє свойого сирового и основного материяла (тонох). Окрем ритма, музика може буц ушорена спомоцу мелодиї (рядошлїд розличиних висинох тонох) и гармониї (источасно одредзених висинох тонох). Точна дефиниция цо то музика а цо нє, нєможлїва. Нє обовязуюце же музику твори чловек, поготово кед ше вежнє до огляду шпив птицох и подобни звуки зоз природи. Безбрижне гвизданє, звуки рушаня локомотиви як и штимованє инструментох; то други гранїчни случаї и ситуациї при хторих кажде пробованє поставяня оштрих гранїцох медзи музику и „нє-музику“ нєможлїве. На концу- кронца, аванґардни композиторе 20. вику зошицким свидомо поцагли гранїци музики так же ше одрекли и пременєли оформйовац ритем, гармонию а поготову мелодию; у концертних салох пущтали знїмки звукох зоз шицких можлївих животних обласцох, як и звуки створени спомоцу ґенератора случайносци (алеаторика) а нєритко и цихосц декларована як музика (Джон Кейдж). Наука о музики Наука о музики и єй дисциплини облапюю з научней точки патреня наставанє и розвой музики, єй творительох - композиторох, їх дїла и виводзаче (оркестер) як и музични инструменти. ФОТКА Концерт у Салцбурґу File:Mozarteum grosser saal buehne mit orchester.jpg Велька дворана Моцартеума, сцена зоз оркестром (Салцбурґ) Дальши напрямки виглєдованя музики тиж [[теория музики]] хтора анализує музику и дава упутства за єй компонованє, и єй кральвска дисциплина гармония як и музична социолоґия и музична психология.[17] Музични дисциплини ше можу подзелїц до трох групох: 1. систематски музични дисциплини: музична социолодия, музична естетика, музична акустика, музичка педадогдия, музичка психолодия, етномузиколоґия. 2. применєни музични дисциплини: музична критика, познаванє музики, конструованє инструментох 3. историйни музични дисциплини: познаванє инструментох, нотациї, складу, музичних жридлох, иконоґрафия, стилистика, пракса виводзеня музики. == Файти, форми, жанри и стили == Зоз систематизацию музики по интерсубєктивних критериюмох занїмаю ше дисциплини познаваня: файти музики и музични форми як и стилистика Наука о музики направела-класификовала вецей димензиї ушореня, од хторих даєдни баржей а даєдни з менєй успиху применєни. Социолоґийни аспекти музики Вельо єст приклади о важносци музики и єй улоги у дружтву и животу чловека. Мартин Лутер значенє музики поставял такой после теолоґиї, а у прешлосци музичне образованє було зошицким уобичаєне (за висши уровнї дружтва). Популарносц музичних фетивалох уж вельо роки нє престава и нєопадує. Приклад Евровизия роширює поняце Европи глїбоко до Азиї. Гимна-святочна писня єдна з основних державних симболох каждей жеми. == Применьованє музики == Музика нє муши буц виводзена лєм на концертох, нєшка вона може буц присутна на велїх местох и хаснує ше за рижни наменки:[20] '''Лїченє зоз музику''' Од давнаа познати уплїви музики на людски чувства, та тот конар лїченя давно зажил. Перши описал вплїв музики на душу Ал-Фараби ище коло ( 872—950.року). У 17. вику пришло ше до заклюеня же музика и танєц винїмково помагаю превозисц меланхолию и стрес. '''Филмска музика''' То музика хтора компонована окреме за филм, може буц написана и пред тим як є похаснована у филму. Значенє музики и хаснованє у филму у тим же твори и помага промоцию филма, хаснує ше ю прето же стимулує емоцийну повязаносц зоз збуваньом, а часто помага характеризациї особох-актерох у филму. Велї филмски композициї постаню популарни и споза филмох, и часто ше ознова виводза (Тема Джона Вилиямса зоз ''Шиндлеровей лїстини'' и ''Гвиздова война'' (серб.''Звездани рат)''; насловна музика Макса Стейнера зоз филма ''Прелєцело з витром'' (''Прохујало с вихором)'' и др.). '''Воєна музика''' Нєшка воєна музика найчастейше ше практикує на церемонийох, подзвигованє заставох,юбилейох, построяванєа и под., алє у прешлосци јмала и практичне значенє. У воєним галайку - звук труби алє и буґни преношел заповид, прето же ше музика лєпше чула од заповеднїкового гласа. Воєна музика поєдноставена, єй обсяг инструментох творя рижни файти бубньох и дуйни инструменти. вичайно су -пре практични причини - шицки инструменти ше лєгко преноша. Зоз воєней музики розвила ше музика за плехово инструменти, (такв. плехова музика). '''Музична педаґоґия''' == Литература == == Вонкашнї вязи == == Референци == [[Катеґория:Музика]] [[Катеґория:Музични термини]] [[Катеґория:История музики]] hpz7rrsyq9k34njqgpm4q7zgwqwkp3x