Википедия rskwiki https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Медий Окреме Розгварка Хаснователь Розгварка зоз хасновательом Википедия Розгварка о Википедиї Файл Розгварка о файлу МедияВики Розгварка о МедияВикию Шаблон Розгварка о шаблону Помоц Розгварка о помоци Катеґория Розгварка о катеґориї TimedText TimedText talk Модул Разговор о модулу Event Event talk 3 805 21736 7497 2026-09-18T02:46:01Z Max 715 Max преместио је страницу [[Розгварка зоз хасновательом:SHB2000]] на [[Розгварка зоз хасновательом:SHB]]: Аутоматско премештање странице због преименовања корисника [[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]] у [[Special:CentralAuth/SHB|SHB]] 7497 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[m:User talk:SHB2000]] 5ttxios73ditpvcsni9jonrl2xl3t8f 0 3486 21732 21267 2026-09-17T21:01:08Z Olirk55 19 21732 wikitext text/x-wiki {{Инфорамик | headerstyle = background: #ccf; | header1 =<big> Ваєчнїки </big> | label2 = | data2 = [[File:Gray589.png|center||thumb|330px| ]] <div style="text-align: center;">Обезпечованє креви женских репородуктивних орґанох. Ваєчнїки прикатани у горнїм лївим и горнїм правим углу. | label3 = | data3 = [[File:Scheme female reproductive system-ru.svg|center|thumb|330px|<div style="text-align: center;">Положенє ваєчнїкох у карлїцовей обласци]] | header4 = Поєдиносци | label5 = Обезпечованє зоз креву | data5 = Ваєчнїкова артерия, плоднїцова артерия | label6 = Венова дренажа | data6 =12. Ваєчнїкова вена | label7 = Интервация/нерв | data7 = Ваєчнїков плексус | label8 = Лимфа | data8 = парааортални лимфови ґузел | label9 = | data9 = |header10 = Идентификатори | label11 = Latin. | data11 = ovarium | label12 = MeSH | data12 = [https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D010053 D010053] | label13 = TA98 | data13 = [https://ifaa.unifr.ch/Public/EntryPage/TA98%20Tree/Entity%20TA98%20EN/09.1.01.001%20Entity%20TA98%20EN.htm A09.1.01.001] | label14 = TA2| data14 = [https://ta2viewer.openanatomy.org/?id=3470 3470] | label15 = FMA | data15 = [https://bioportal.bioontology.org/ontologies/FMA/?p=classes&conceptid=http%3A%2F%2Fpurl.org%2Fsig%2Font%2Ffma%2Ffma7209 7209] |label16 = | data16 = [https://en.wikipedia.org/wiki/Anatomical_terminology Anatomical terminology] }} '''Ваєчнїки''' (лат. ''Ovarium'', греч. ''Ωοθήκη'') то парни женски орґани чия основна улога продукованє [[Ваїчкова клїтинка|ваїчкових клїтинкох]] и лученє полних гормонох.<ref name=":3">Cox, Emily; Takov, Veronica (2026). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532300/ "Embryology, Ovarian Follicle Development".] StatPearls. StatPearls Publishing.</ref> Ваєчнїки то гомолоґийни орґани шеменїкох. Овалней су форми, подобни мандульом. Найчастейше су длуги 3-5 и широки 1,5-3 cm. Ваєчнїки тиж так луча гормони хтори маю главну улогу у менструалним циклусу и плодносци. Ваєчнїк напредує през вельо фази, починаюци од пренаталного периоду по [[Менопауза|менопаузу]]. Тиж так є ендокрийни шлїжнїк пре розлични гормони хтори вилучує.<ref>Colvin, Caroline Wingo; Abdullatif, Hussein (2013-01-01). „Anatomy of female puberty: The clinical relevance of developmental changes in the reproductive system”. ''Clinical Anatomy'' (на язику: енґлийски). '''26''' : 115—129. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISSN 1098-2353.] Cox, Emily; Takov, Veronica (2026). "Embryology, Ovarian Follicle Development". StatPearls. StatPearls Publishing.[https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 22996962.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar S2CID 46057971]. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1002/ca.22164.]</ref> == Структура == Трима ше же ваєчнїки женски ґонади. Кажди ваєчнїк билкастей фарби и находзи ше при бочним муре [[плоднїци]] у часци хтора ше вола ваїчкова долїна. Фоса ваєчнїку то обласц хтора огранїчена з вонкашню илиячну артерию и находзи ше опрез уретеру и нукашнєй илиячней артериї. Тота обласц велька коло 4 cm x 3 cm x 2 cm. <ref name=":0">Daftary, Shirish; Chakravarti, Sudip. Manual of Obstretics (3rd изд.). Elsevier. 2011. стр. 1—16. ISBN 9788131225561..</ref><ref name=":1"> Williams gynecology. Hoffman, Barbara L., Williams, J. Whitridge (John Whitridge), 1866-1931. (2nd изд.). New York: McGraw-Hill Medical. 2012. ISBN 9780071716727. [https://sr.wikipedia.org/wiki/OCLC OCLC 779244257.]</ref> Ваєчнїки окружени зоз капсулу и маю вонкашнї кортекс и нукашню медулу.<ref name=":3" /> Капсула зложена зоз густей вязацей тканї и позната є як ''tunica albuginea''.<ref>[https://training.seer.cancer.gov/anatomy/reproductive/female/ovaries.html „Ovaries”.] Приступљено 12. 12. 2019.</ref> Углавним ше [[овулация]] случує у єдним з двох ваєчнїкох хтори ошлєбодзую ваїчкову клїтинку у каждим менструалним циклусу. Бок ваєчнїку найблїзжши при [[Вайцовод|вайцоводу]] и повязани є зоз нїм зоз инфундибулопелвичним лиґаментом,<ref name=":0" /> а други бок унапрямени на долу и заквачени є за плоднїцу прейґ лиґаменту ваєчнїка. '''Лиґаменти''' Ваєчнїки лєжа нука у перитонеалней глїбки, з обидвох бокох плоднїци, за хтору су аквачени прейґ влакнастей пантлїки хтора ше вола лиґамент ваєчнїка. Ваєчнїки одкрити у перитонеалней глїбки, алє су вязани за мур цела прейґ суспензийного лиґаменту хтори заднє предлуженє широкого лиґаменту плоднїци. Часц широкого лиґаменту плоднїци хтора прекрива ваєчнїк позната як мезориюм.<ref name=":1" /> Педикул ваєчнїкох ше состої зоз вайцоводу, мезовариюму, ваїчкового лиґаменту и кревових судзинох.<ref>Baskett, Thomas F.; Calder, Andrew A.; Arulkumaran, Sabaratnam (2014). [https://books.google.rs/books?id=OiHQAgAAQBAJ&pg=PA268&redir_esc=y Munro Kerr's Operative Obstetrics E-Book] (на язику: анґлийски). Elsevier Health Sciences. стр. 268. ISBN 9780702052484.</ref> '''Микроанатомия''' Поверхносц ваєчнїка прекрита з блану хтора зложена з облогох єдноставного мезоцела хторе у кубоїдней або палїчковей форми,<ref name=":4">[https://histology.siu.edu/erg/ovary.htm „Southern Illinois University School of Medicine”.] www.siumed.edu. Приступљено 2017-11-20</ref> такволани ґерминални епицел.<ref name=":4" /> ''called the germinal epithelium''. Вонкашнє пасмо то кортекс ваєчнїка, хторе зложене зоз фоликулох ваєчнїка и строми медзи нїма. До фоликулох уключени ''cumulus oophorus'', блана ґранулоса (и ґранулоза клїтинки нука у нєй), ''corona'' ''radiata, zona pellucida, и primary oocyte''. У фоликулу ше тиж так находза тека фоликула, антрум и ликворни фоликул. Тиж так у кортексу ше находзи жовте цело виведзене зоз фоликула. Найглїбше пасмо то медула ваєчнїкох.<ref>„Foundational Model of Anatomy”. xiphoid.biostr.washington.edu. Structural Informatics Group at the University of Washington.. Архивирано из оригинала 2016-05-30. г. Приступљено 2017-11-20.</ref> Може буц чежко направиц розлику медзи кортексом и медулу, алє ше фоликули углавним нє находза у медули. Фоликуларни клїтинки то ровни епицелни клїтинки хтори походза од поверхносного епицела хтори прекрива ваєчнїк. Окружени су зоз ґранулознима клїтинками хтори ше пременєли зоз ровних до коцкастих и пролиферовали же би випродуковали пасмови епицел. Ваєчнїк тиж так ма кревово судзини и лимфово канали.<ref>Brown, H. M.; Russell, D. L. (2013). [https://academic.oup.com/humupd/article-abstract/20/1/29/889762?redirectedFrom=fulltext&login=false "Blood and lymphatic vasculature in the ovary: Development, function and disease."] Human Reproduction Update. 20 (1): 29–39. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1093/humupd/dmt049.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 24097804.]</ref> == Функция == '''Творенє полней клїтинки''' Змесцени су на концох вайцоводу або фалопиян-туби, односно нєпоштредно при їх отворе. Стационовани су у плїтких глїбкох (''лат. fossa ovarica''), на бочних бокох горнєй часци малей карлїци хтора ше находзи на дну бруховей глїбки. З оглядом на тото же су парни орґани, находза ше з обидвох бокох плоднїци.<ref>Richards, JoAnne S.; Pangas, Stephanie A. (2010-04-01). [https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-investigation_2010-04_120_4/page/962/mode/2up „The ovary: basic biology and clinical implications”.] The Journal of Clinical Investigation. 120 (4): 963—972. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Me%C4%91unarodni_standardni_serijski_broj ISSN 0021-9738.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central PMC 2846061] Слободан приступ. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 20364094.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1172/JCI41350.]</ref> [[File:Male and female gonads 1.png|right|thumb|300px|хлопски полни клїтинки (тестиси) женски клїтинки (ваєчнїки)]] Ваєчнїки ше формую уж у седмим тижню интраутерного розвою (ваготносци). У себе маю одредзене число примордиялних, односно першобутних ваїчкових клїтинкох. Дума ше же число нєдозретих першобутних ваїчкових клїтинкох виноши коло 2 до 3 милиони.<ref>[https://klinika-papic.rs/folikulometrija/ Фоликулометрија,] klinika-papic.rs. Приступљено 15. јуна 2015.</ref> Змесцени су у вязацей тканї, строми ваєчнїка и мирую до пубертету. Медзитим, гоч нє маю векшу функцию до пубертету, вони нєпреривно препадаю, так же од початного числа, з нїх останє 15-20%, односно 400-500.000. Велькосц примордиялного фоликула виноши коло 50 до 100 микрометери, а под час овулациї ма обсяг од 1,5 cm. Починаюци од пубертету, гипофиза зоз лученьом гормонох ФСХ и ЛХ стимулує ваєчнїки же би дозревали и вилучовали полни гормони. У цикличних часових интервалох у ваєчнїкох зменююцо дозрева по єдна ваїчкова клїтинка од постояцих ооцитох. Гоч под уплївом тих гормонох, вирошню даскельо примарни фолекули источашнє, од пиятого по седми дзень циклусу вибера ше лєм єден фоликул, а други препадаю. [[File:Illu ovaryb.jpg|right|thumb|300px|Яєчнїки]] Коло штернастого дня менструалного циклусу дозрета ваїчкова клїтинка ше ошлєбодзує зоз ваєчнїка (овулация) же би могла буц оплодзена. Ваїчкова клїтинка после пуканя фоликуларней блани сцигує до вайцоводу, зоз хторого ше прейґ хорионских язичкох висцискує до плоднїчней глїбки. Дозрети фоликул ше вола Ґрафов фоликул и як таки схопни є за оплодзованє шлїдуюци 12-24 годзини. Празни Ґрафов фоликул ше трансформує до жовтого цела цо вилучує проґестерон хтори отримує евентуалну ваготносц. Тот процес тирва у фертилним периодзе жени, односно од пубертету по менопаузу, а у тим периодзе ше у целу жени ошлєбодза 400-500 ваїчково клїтинки. '''Вилучованє полних гормонох''' Попри тей функциї, ваєчнїки тиж так маю и ендокрину функцию. Їх задаток през цали живот жени продуковали два гормони (стероїдни гормони): естроґен и проґестерон. Естроґен ше вилучує константно през цали живот жени, а проґестерон у другей фази менструалного циклусу и под час ваготносци. У климактериюме ваєчнїк претаргує свою функцию продукованя ваїчкових клїтинкох, зоз чим ше закончує фертилни период жени, односно жена после того уходзи до менопаузи и нє може остац ваготна. Ваєчнїки у познєйших рокох поступнє запшеваю, и на концу су таки вельки як шлївкова маґочка. Зоз тим ше зменшує и вилучованє полних гормонох у нїх. '''Старенє ваєчнїкох''' Як жени старею, вони доживюю опадованє репродукуюцих перформансох, цо приводзи до менопаузи. Тото опадованє вязане за зменшованє числа фоликулох ваєчнїкох. Гоч коло 1 милион ооцити присутни при родзеню у чловечим ваєчнїку, лєм коло 500 (коло 0,05%) од нїх овулуує, а остаток ше траци. Дума ше же ше опадованє овариялней резерви случує зоз константним ростом рокох,<ref>Hansen, KR; Knowlton, NS; Thyer, AC; Charleston, JS; Soules, MR; Klein, NA (2008). „A new model of reproductive aging: the decline in ovarian non-growing follicle number from birth to menopause”. Hum Reprod. 23 (3): 699—708. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 18192670.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1093/humrep/dem408] Слободан приступ.</ref> и приводзи до скоро подполного вичерпованя резерви до коло 52. року. Як овариялна резерва, так и плодносц опадує з роками, єст и паралелне звекшованє нєуспишней ваготносци и мейотичних гришкох хтори резултую хромозомски з абнормалним зачацом. Резерва ваєчнїкох и плодносц оптимални у периодзе од 20-30 рокох.<ref name=":2">Amanvermez, Ramazan; Tosun, Migraci (2016). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4793161/ „An Update on Ovarian Aging and Ovarian Reserve Tests”.] International Journal of Fertility & Sterility. 9 (4): 411—415. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Me%C4%91unarodni_standardni_serijski_broj ISSN 2008-076X.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central PMC 4793161] Слободан приступ. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 26985328</ref> Коло 45. року менструални циклус ше почина меняц и число фоликулох ше зменшує.<ref name=":2" /> Случованя хтори доводза до стареня ваєчнїкох оставаю нєясни. [[File:Vesalius' "Fabrica" (1543).jpg|right|thumb|280px|''De Humani Corporis Fabrica'': пeрши приказ ваєчнїкох. Ваєчнїки ясно приказани же су нєрoвни-нєгладки, и представяюа стиґму овулациї.]]Пременлївосц стареня може уключовац фактори животного штредку, животни звикнуца або ґенетски фактори.<ref name=":2" /> Жени зоз нашлїдну мутацию у ґену за оправку ДНК BRCA1 преходза през менопаузу вчас,<ref>Rzepka-Górska, I; Tarnowski, B; Chudecka-Głaz, A; Górski, B; Zielińska, D; Tołoczko-Grabarek, A (2006). „Premature menopause in patients with BRCA1 gene mutation”. Breast Cancer Res Treat. 100 (1): 59—63. PMID 16773440. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar S2CID 19572648.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1007/s10549-006-9220-1.]</ref> цо указує же ше природни очкодованя ДНК у ооцитох оправяю менєй ефикасно при тих женох, а тота нєефикасносц приводзи до вчасного репродуктивного нєуспиху. Протеїн BRCA1 ма ключну улогу у типу оправки претаргнуца дволанцових ДНК. Титус ''display-authors = et al'' <ref name=":5">Titus, S; Li, F; Stobezki, R; Akula, K; Unsal, E; Jeong, K; Dickler, M; Robson, M; Moy, F; Goswami, S; Oktay, K (2013). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5130338/ „Impairment of BRCA1-related DNA double-strand break repair leads to ovarian aging in mice and humans”.] Sci Transl Med. 5 (172): 172ra21. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central PMC 5130338] Слободан приступ. PMID 23408054. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1126/scitranslmed.3004925.]</ref>  указали же претаргнуца дволанцових ДНК акумулую з роками при людзох и мишох у примордиялних фоликулох. Примордиялни фоликули маю ооцити хтори у штреднїм (профаза I) стадиюме мейози. Мейоза то основни процес у еукариотних орґанизмох зоз хторим ше формую ґамети, и найскорей є адаптация за знїщованє очкодованя ДНК, окреме дволанцових претаргнуцох, зоз ДНК ґамети (видзиц мейозу и походзенє и функцию мейози).<ref>Bernstein, H.; Byerly, H. C.; Hopf, F. A.; Michod, R. E. (1985-09-20). [https://archive.org/details/sim_science_1985-09-20_229_4719/page/1276/mode/2up „Genetic damage, mutation, and the evolution of sex”.] Science. 229 (4719): 1277—1281. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Bibcode Bibcode:1985Sci...229.1277B.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 3898363.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1126/science.3898363.]</ref> Хомолоґийна рекомбионацийна оправка ше окреме пошвидшує под час мейози. Титус ''display-authors = et al'' <ref name=":5" /> тиж так одкрили же експресия 4 ключних ґенох нєобходна за хомолоґийну рекомбинацийну оправку дволанцових претаргнуцох ДНК (''BRCA1, MRE11,'' ''RAD51 и ATM'') опадує з роками у ооцитох людзох и мишох. Вони предпоставели же оправка двойнїстого ланцу ДНК витална за отримованє резерви ооцитох и же опдаованє ефикасносци оправки з роками ма ключну улогу у стареню ваєчнїкох. Виглєдованє идентификовало 290 ґенетски детерминанти стареня ваєчнїкох, а тиж так одкрило же процеси одвиту на очкодованє ДНК уключени и указую же би можлїви ефекти предлужованя плодносци при женох злєпшали здравє косцох, зменшали ризик од диябетесу типа 2 и звекшали ризик од карцинома чувствительного на гормони.<ref>[https://medicalxpress.com/news/2021-08-genes-linked-longer-reproductive-lifespan.html „Researchers identify new genes linked to longer reproductive lifespan in women”.] medicalxpress.com (на язику: анґлйски). Приступљено 21. 9. 2021.</ref><ref>Ruth, Katherine S.; et al. (август 2021). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7611832/ „Genetic insights into biological mechanisms governing human ovarian ageing”.] Nature (на језику: енглески). 596 (7872): 393—397. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Bibcode Bibcode:2021Natur.596..393R.] ISSN 1476-4687. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central PMC 7611832] Слободан приступ. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 34349265.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1038/s41586-021-03779-7.]</ref> Мож хасновац рижни методи тестираня же би ше утвердзело плодносц на основи старосци мацери. Велї з тих тестох мераю уровень гормону FSH и GnrH. Методи як цо то меранє уровня AMH (антимулерового) гормону и AFC (число антралних фоликулох) можу предвидзиц старенє ваєчнїкох. Уровнї AMH служа як индикатор стареня ваєчнїкох, прето же мож одредзиц квалитет овариялних фоликулох.<ref>Usta, Taner; Oral, Engin (јун 2012). [https://oce.ovid.com/ „Is the measurement of anti-Müllerian hormone essential?”.] Current Opinion in Obstetrics and Gynecology (на језику: енглески). 24 (3): 151—157. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Me%C4%91unarodni_standardni_serijski_broj ISSN 1040-872X.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 22487725.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar S2CID 24219177.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1097/GCO.0b013e3283527dcf.]</ref> == Хороти == ♦ [[Звонкаплоднїцова ваготносц]] ♦ Синдром полицистичних ваєчнїкох ♦ Карциноми ваєчнїкох '''Опать ище''' ● [[Вайцовод|Вайцоводи]] == Референци == 1. Colvin, Caroline Wingo; Abdullatif, Hussein (2013-01-01). . „Anatomy of female puberty: The clinical relevance of developmental changes in the reproductive system”. Clinical Anatomy (на језику: енглески). 26 (1): 115—129. ISSN 1098- 2353. PMID 22996962. S2CID 46057971. doi:10.1002/ca.22164. 2.  „Dorlands Medical Dictionary”. www.mercksource.com (на језику: енглески). Приступљено 2017-11-20. 3.  Daftary, Shirish; Chakravarti, Sudip. Manual of Obstretics (3rd изд.). Elsevier. 2011. стр. 1—16. ISBN 9788131225561.. 4.  Williams gynecology. Hoffman, Barbara L., Williams, J. Whitridge (John Whitridge), 1866-1931. (2nd изд.). New York: McGraw-Hill Medical. 2012. ISBN 9780071716727. OCLC 779244257. 5.  „Ovaries”. Приступљено 12. 12. 2019. 6.  Baskett, Thomas F.; Calder, Andrew A.; Arulkumaran, Sabaratnam (2014). Munro Kerr&#39;s Operative Obstetrics E-Book (на језику: енглески). Elsevier Health Sciences. стр. 268. ISBN 9780702052484. 7.  „Southern Illinois University School of Medicine”. www.siumed.edu. Приступљено 2017-11-20. 8.  „Foundational Model of Anatomy”. xiphoid.biostr.washington.edu. Structural Informatics Group at the University of Washington.. Архивирано из оригинала 2016- 05-30. г. Приступљено 2017-11-20. 9.  Brown, H. M.; Russell, D. L. (2013). . „Blood and lymphatic vasculature in the ovary: Development, function and disease”. Human Reproduction Update. 20 (1): 29 - 39. PMID 24097804. doi:10.1093/humupd/dmt049 . 10.  Richards, JoAnne S.; Pangas, Stephanie A. (2010-04-01). . „The ovary: basic biology and clinical implications”. The Journal of Clinical Investigation. 120 (4): 963—972. ISSN 0021-9738. PMC 2846061 . PMID 20364094. doi:10.1172/JCI41350. 11.  Фоликулометрија, klinika-papic.rs. Приступљено 15. јуна 2015. 12.  Hansen, KR; Knowlton, NS; Thyer, AC; Charleston, JS; Soules, MR; Klein, NA (2008). . „A new model of reproductive aging: the decline in ovarian non-growing follicle number from birth to menopause”. Hum Reprod. 23 (3): 699—708. PMID 18192670. doi:10.1093/humrep/dem408 . 13.  Amanvermez, Ramazan; Tosun, Migraci (2016). . „An Update on Ovarian Aging and Ovarian Reserve Tests”. International Journal of Fertility &amp; Sterility. 9 (4): 411—415. ISSN 2008-076X. PMC 4793161 . PMID 26985328. 14.  Rzepka-Górska, I; Tarnowski, B; Chudecka-Głaz, A; Górski, B; Zielińska, D; Tołoczko- Grabarek, A (2006). . „Premature menopause in patients with BRCA1 gene mutation”. Breast Cancer Res Treat. 100 (1): 59—63. PMID 16773440. S2CID 19572648. doi:10.1007/s10549-006-9220-1. 15.  Titus, S; Li, F; Stobezki, R; Akula, K; Unsal, E; Jeong, K; Dickler, M; Robson, M; Moy, F; Goswami, S; Oktay, K (2013). . „Impairment of BRCA1-related DNA double-strand break repair leads to ovarian aging in mice and humans”. Sci Transl Med. 5 (172): 172ra21. PMC 5130338 . PMID 23408054. doi:10.1126/scitranslmed.3004925. 16.  Bernstein, H.; Byerly, H. C.; Hopf, F. A.; Michod, R. E. (1985-09-20). . „Genetic damage, mutation, and the evolution of sex”. Science. 229 (4719): 1277—1281. Bibcode:1985Sci...229.1277B. PMID 3898363. doi:10.1126/science.38983 63. 17.  „Researchers identify new genes linked to longer reproductive lifespan in women”. medicalxpress.com (на језику: енглески). Приступљено 21. 9. 2021. 18.  Ruth, Katherine S.; et al. (август 2021). . „Genetic insights into biological mechanisms governing human ovarian ageing”. Nature (на језику: енглески). 596 (7872): 393—397. Bibcode:2021Natur.596..393R. ISSN 1476-4687. PMC 7611832  . PMID 34349265. doi:10.1038/s41586-021-03779-7. 19.  Usta, Taner; Oral, Engin (јун 2012). . „Is the measurement of anti-Müllerian hormone essential?”. Current Opinion in Obstetrics and Gynecology (на језику: енглески). 24 (3): 151—157. ISSN 1040- 872X. PMID 22487725. S2CID 24219177. doi:10.1097/GCO.0b013e3283527dcf. 19.  Usta, Taner; Oral, Engin (јун 2012). . „Is the measurement of anti-Müllerian hormone essential?”. Current Opinion in Obstetrics and Gynecology (на језику: енглески). 24 (3): 151—157. ISSN 1040- 872X. <nowiki>PMID 22487725</nowiki>. S2CID 24219177. doi:10.1097/GCO.0b013e3283527dcf. == Литература == * ''Словнїк медицинскей терминолоґиї'', Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад, 2006. рок * Venes, Donald (2013). Taber<nowiki>&</nowiki>#39;s cyclopedic medical dictionary. Philadelphia: F.A. Davis.ISBN 9780803629790. == Вонкашнї вязи == * [https://babylab-fertility.com/sta-zene-treba-da-znaju-o-svojim-jajnicima/ Šta treba znaти o jajnicima] * [https://www.stetoskop.info/zdravlje-zena/ginekoloski-pregled--proverite-da-li-su-vasi-jajnici-zdravi Ginekološki pregled - proverite da li su vaši jajnici zdravi] * [https://web.archive.org/web/20161025054051/http://www.ama-assn.org/ama/pub/physician-resources/patient-education-materials/atlas-of-human-body/female-reproductive-system.page „From the American Medical Association”.] Архивирано из [https://web.archive.org/web/20161025054051/http://www.ama-assn.org/ama/pub/physician-resources/patient-education-materials/atlas-of-human-body/female-reproductive-system.page оригинала] 25. 10. 2016. г. Приступљено 13. 05. 2022. * [https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/biology-of-the-female-reproductive-system/overview-of-the-female-reproductive-system?redirectid=1123?ruleredirectid=30&qt=&sc=&alt= Merck Online Medical Library: Female Reproductive System] {{Commonscat}} == Референци == 1m0kiykl8qqb9j98kqrtsyk7c5lfmv3 0 3528 21739 21349 2026-09-18T07:53:01Z Olirk55 19 Ушорйованє, таблїчка, викивязи 21739 wikitext text/x-wiki {{Инфорамик | headerstyle = background: #ccf; | header1 =<big> Йоаким Симунович </big> | label2 = | data2 = [[ФОТОҐРАФИЯ|ФОТОҐРАФИЯ]] | header3 = Основни пдатки | label4 = Датум народзеня | data4 =12 септембер 1945 | label5 = Датум упокоєня | data5 = 4 септембер 2026 (81) | label6 = Державянство | data6 = югославянске, горватске | label7 = Язик творох | data7 = руски | label8 = Школа | data8 = Францисканска ґимназия Заґреб | label9 = Универзитет | data9 = Католїцки богословски факултети, Заґреб | label10 = Наукови ступень | data10 = | label11 = Период твореня | data11 =1971—2017. | label12 = Занїманє | data12 = Душпастирство, протопрезвитер и ставрофор и сримски декан | label13 = Поховани | data13 = Миклощевци, Р. Горватска | label14 = Припознаня | data14 = }}'''Йоаким Симунович''' (*12. септембер 1945— †4. септембер 2026), грекокатолїцки паноцец, протопрезвитер и ставрофор и сримски декан == Биоґрафия == Йоаким Симунович Янов народзени 12. септембра 1945. року у [[Руски Керестур|Руским Керестуре]] у фамелиї Владимира и Феброни родзеней Сопка. Йоаким бул найстарши спомедзи дзецох, мал ище двох братох, Владислава и Михайла, и два шестри, Марию и Мелану. Була то фамелия хтора дала двох паноцох, о. Йоакима и о. Михайла. Ґимназию Йоаким Симунович закончел у Францисканох на Каптолу, а студиї теолоґиї закончел на Католїцким богословским факултету у Заґребу. Йоаким Симунович ше 1971. року оженєл зоз Марию родз. Киш (Дюрикову) зоз хтору мал тройо дзеци - Ясмину, Татяну и Бориса. За паноца Крижевскей епархиї Йоакима Симуновича пошвецел владика др [[Йоаким Сеґеди]], 8. септембра 1971. року у Церкви св. о. Миколая у Руским Керестуре. О. Симунович перше службованє мал у Руским Керестуре, як капелан и катехета. Потим пошол до [[Миклошевци|Миклошевцох]] дзе бул парох у [[Святи храм|церкви]] Народзеня Пресвятей Богородици а познєйше и у парохиї у Берку. У тих парохийох вон служел по саму пензию. О. Йоаким Симунович 1987. року бул меновани за сримского декана, а окончовал и службу конзултора Крижевского владичества. Под час войни у Горватскей, паноцец Йоаким, вєдно з братом о. Михайлом, бул у вигнанстве и препровадзел у Крижевцох коло шейсц роки, од 1991. по 1998. рок. Року 2004. о. Йоакимови Симуновичови додзелєна почесна назва протоєрея ставрофора. После чежкей хороти вон пошол 2017. року до пензиї и предлужел жиц у Миклошевцох. Дня 1. октобра 2021. року у Грекокатолїцкей катедрали Пресвятей Тройци о. Йоаким преславел 50-рочнїцу священства. Вон бул визначни грекокатолїцки паноцец Крижевского владичества познати по своєй вельорочней пошвеценей пастирскей роботи, благосци и ученосци. Бул винїмково ценєти медзи грекокатолїцкима вирнїками (з найвекшей часци [[Руснаци у Сербиї|рускей]] и українскей националносци) у восточней Славониї и у Сриме. Паноцец Крижевскей епархиї у пензиї протопрезвитер ставрофор о. Йоаким Симунович умар 4. септембра 2026. року у вуковарским шпиталю. О. Йоаким Симунович Янов поховани 7. септембра 2026. року на миклошевским [[Теметов|теметове]]. Литурґию служел Крижевски владика Милан Стипич. == Вонкашнї вязи == * Ол. Папуґа , [https://www.ruskeslovo.com/upokojel-se-o-joakim-simunovic/ Упокоєл ше о. Йоаким Симунович], 4. септембер 2026. * [https://www.rtv.rs/rsn/%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%B6%D1%82%D0%B2%D0%BE/%D1%83%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D1%94%D0%BB-%D1%88%D0%B5-%D0%BE.-%D0%B9%D0%BE%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BC-%D1%81%D0%B8%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_1741054.html Упокоєл ше о. Йоаким Симунович], Вебсайт РТ Войводина, rtv.rs, 5. септембер 2026. [[Катеґория:Керестурци]] [[Катеґория:Парохове]] [[Катеґория:Священїки]] [[Катеґория:Ставрофоре]] [[Катеґория:Протопрезвитере]] [[Катеґория:Народзени 1945]] [[Катеґория:12. септембер]] [[Катеґория:Умарли 2026]] [[Катеґория:4. септембер]] shb2qpywft2sj3hhqbjlijhfh7szr2o 10 3531 21734 21692 2026-09-17T22:52:31Z Saslavik 1716 21734 wikitext text/x-wiki <noinclude> То шаблон за инфорамик о рошлїнох.<noinclude> {{/док}} </noinclude><includeonly><table class="infobox biota" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; border: 1px solid #a3d3a3; background-color: #f4fbf4;"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b1e8b1; padding: 6px; color: #000000;">{{{Назва|{{PAGENAME}}}}}</th> </tr> {{#if:{{{Латинска назва|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-style: italic; background-color: #e2f7e2; padding: 3px 5px; font-size: 95%;">{{{Латинска назва}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Слика|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;"> [[Файл:{{{Слика}}}|{{{Ширина_слики|220px}}}|alt={{{Назва|}}}]] {{#if:{{{Опис_слики|}}}|<br /><span style="font-size: 90%;">{{{Опис_слики}}}</span>}} </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="background-color: #c0edc0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">[[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]]</th> </tr> {{#if:{{{Домен|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; width: 40%; text-align: left; padding: 3px 5px;">Домен:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Домен}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Царство|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Царство:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Царство}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Кладус:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Кладус2|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Кладус:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Кладус2}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Кладус3|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Кладус:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Кладус3}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Дивизия|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Дивизия:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Дивизия}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Класа|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Класа:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Класа}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Ряд|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Ряд:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Ряд}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Фамилия|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Фамилия:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Фамилия}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подфамилия|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подфамилия:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подфамилия}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Род|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Род:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Род}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Секция|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Секция:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Секция}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Файта|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Файта:</th> <td style="padding: 3px 5px; font-style: italic;">{{{Файта}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подфайта|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подфайта:</th> <td style="padding: 3px 5px; font-style: italic;">{{{Подфайта}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Биномне_мено|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #c0edc0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">[[Биномна номенклатура|Биномне мено]]</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-style: italic; font-weight: bold; padding: 4px 5px;">{{{Биномне_мено}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Слика_розширеносци|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #c0edc0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">Ареал розширеносци</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;"> [[Файл:{{{Слика_розширеносци}}}|220px|alt=Мапа розширеносци]] {{#if:{{{Опис_розширеносци|}}}|<br /><span style="font-size: 90%;">{{{Опис_розширеносци}}}</span>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{Синоними|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #c0edc0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">Синоними</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; padding: 4px 5px;">{{{Синоними}}}</td> </tr> }} </table></includeonly> dlxnv97paaaiiqgage7us10pxvp65zl 10 3532 21735 21680 2026-09-17T22:57:04Z Saslavik 1716 21735 wikitext text/x-wiki <noinclude>То шаблон за инфорамик о рошлїнох.<noinclude> == Хаснованє == Хаснує ше як инфорамик у артиклох о рошлїнох, древох, квицох и других таксонох. Копируйце тот празни код до артикла и пополнїцe жaдани податки: <pre> {{Рошлїни | Назва = | Латинска назва = | Слика = | Опис_слики = | Домен = | Царство = [[Рошлїни]] (Plantae) | Кладус1 = | Кладус2 = | Кладус3 = | Дивизия = | Класа = | Ряд = | Фамилия = | Подфамилия = | Род = | Секция = | Файта = | Подфайта = | Биномне_мено = | Слика_розширеносци = | Опис_розширеносци = | Синоними = }} </pre> == Приклад == <pre> {{Рошлїни | Назва = Ґалска ружа | Латинска назва = Rosa | Слика = Wild Rosa gallica Romania.jpg | Опис_слики = Дзива ґалска ружа | Домен = Eukaryota | Царство = [[Рошлїни]] (Plantae) | Кладус1 = Tracheophytes | Кладус2 = Angiosperms | Кладус3 = Eudicots | Дивизия = Magnoliophyta | Класа = Magnoliopsida | Ряд = Rosales | Фамилия = Rosaceae | Подфамилия = Rosoideae | Род = Rosa | Секция = Rosa sect. Rosa | Файта = R. gallica | Подфайта = | Биномне_мено = Rosa gallica | Слика_розширеносци = | Опис_розширеносци = | Синоними = Rosa rubra Lam. }} </pre> feljed7mgdrbdxulq5blesxq7qb0z4r 0 3542 21738 21373 2026-09-18T07:27:41Z Olirk55 19 Уложена фотоґрафия, викивяза 21738 wikitext text/x-wiki [[File:Охридски бисер.jpg|right|thumb|300px|Охридски бисери (перли)]]Охридски бисер (або охридска перла) єден з препознатлївих символох Македониї - жеми културних и историйних памятнїкох, природних красотох и богатствох, традициї и квалитету. Гоч Охрид ма велї културни и историйни знаменїтосци, памятнїки и, вшелїяк, Охридске озеро, треба видзиц охридски бисер и одкриц приповедку хтора за нїм стої. == Леґенда о бисеру == Далєкого 1928. року, у Охриду, Михайло Филев – син Николе Филева, погосцителя и власнїка карчми „Велька Сербия” – упознал у тим обєкту таїнственого госца по мену Йован Субанович. Йован пришол на Балкан як емиґрант з далєкей Русиї, а до Охриду, у Македониї, пришол зошицким случайно. Док там бул, медзи нїм и Михайлом ше розвило глїбоке приятельство. Раз так, док ше шейтали по побрежю Охридского озера и бешедовали о рижних темох, збачели рибарох – хтори, иншак, були блїзка родзина Михайлови Филевови – як ноша кошари полни з плашицу, єдну файту риби хтора автохтона за Охридске озеро. Потим як присуствовал тей подїї з рибу, Йован похопел же би ше тайна хтору принєсол з Русиї – точнєйше з Байкалског озера – могла одкриц праве ту. Тота тайна ше скривала у риби цо ше вола плашица (позната и як кедер, мала сладководна риба з фамилиї потькох (''Cyprinidae''), латинскей назви ''Alburnus alburn)'', ендемскей файти чийо ше лупки могло хасновац за виробок бисерох. Так, на знак глїбокого приятельства, Йован упознал пана Михайла Филева з таїнствену схопносцу виробку бисерох. По теди нїхто у Охриду нє знал за таке ''ремесло''. После того, фамелия Филев почала правиц бисери и преношиц фамелийну тайну з ґенерациї на ґенерацию – з оца на сина. Як вершински сувенир варошу Охриду и препознатлїви бренд Републики Македониї, тоти бисери украшую шиї и збогацую колекциї прикраскох велїх людзох у Македониї и ширцом швета. == Продукция == Лєм фамелиї Филев и Талев знаю подполну тайну виробку того бисера. Тоти два фамелиї пестую традицию и продукую тото цо познате як „Ориґинални охридски бисер”. Процес у сущносци ручни. Ядро бисера ше достава з водового коритка – точнєйше, з материялу нукашнєй часци шкарупини – хтори ше оформює до рижних формох (як кульки, пацерки и у форми слизи) и велькосци (од F5 до F15). Потим ше зоз лупки риби плашици прави емулзию хтору ше наноши на ядро. Наношенє емулзиї представя найхарактеристичнєйшу часц процесу виробку бисерох. Емулзию ше наноши зоз щеточку з природного материялу – найчастейше зоз шерсци на вивирковим хвосце. Наноши ше вецей раз, у зависносци од велькосци ядра бисера (наприклад, на ядро типу „F5” наноши ше пейц пасма). Ядро ше зохабя док ше нє осуши, а поступок ше повторює. Тота ручна продукция бисерох то поступни процес хтори ше одвива у вецей фазох. Тоти нови креациї представяю спокусу за младши ґенерацијї у фамелийох же би предлужели длугорочну фамелийну традицию. '''Познати особи повязани з охридскима бисерами;''' Йованка Броз (перша дама Югославиї) Даяна (принцеза од Велсу) Марґарета II (кралїца Данскей) Юлияна (кралїца Голандиї) Мария (кралїца Югославиї) Дьована (кралїца Болгарскей) Вилма Трайковска (перша дама Македониї) Елизабета II (кралїца Зєдинєного Кральовства) Каролина Ґочева (македонска шпивачка) Жилиєт Бинош (французка ґлумица) Продукт ма велї сертификати и призпознаня шветового ранґу. b3565hk3uuab4grpon8lhzhg7f7ecgn 0 3628 21717 21704 2026-09-17T14:39:25Z Sveletanka 20 референци 21717 wikitext text/x-wiki {{Рошлїни | Назва = Пасуля | Латинска назва = | Слика = A green bean.jpg | Опис_слики = Желєна пасуля | Домен = | Царство = [[Рошлїни]] (Plantae) | Кладус1 = | Кладус2 = | Кладус3 = | Роздїл = Tracheophyta | Класа = Magnoliosida | Ряд = Fabales | Фамилия = Fabaceae | Подфамилия = Faboideae | Род = ''Phaseolus'', [[Карл фон Лине|Linneus]] 1753 | Секция = | Файта = | Подфайта = | Биномне_мено = | Слика_розширеносци = | Опис_розширеносци = | Синоними = }} '''Пасуля''' (лат. ''Phaseolus vulgaris''; поль. ''fasola zwykła''; укр. ''квасо́ля звича́йна''; рсй. ''фасо́ль обыкнове́нная'', серб. ''пасуљ'' и ''grah''; горв. ''grah''; слц. ''fazuľa obyčajná'') єднорочна рошлїна з фамилиї маунових рошлїнох по походзеню з Южней Америки. З култивованьом одпестовани 70 файти пасулї, з веґетацию од 70-90 днї, спада до шора заградкових рошлїнох високей биолоґийней вредносци. Як и шицки други мауново рошлїни, пасуля содержи вельо бильчки , алє физиолошки нєподполни, так же аминоквашнїни хтори хибя орґанизму потребно уношиц зоз [[Житарки|житарками.]] == Файти пасулї == Єст барз вельо файти пасулї – по випатрунку: чарна коритнявка, бруснїца, покруткова пасуля, фажол пасуля, пинто пасуля, била пасуля, целова, кафова, жовта, гращкова, а у наших крайох найпознатши тетовац, била пасуля, червена, трешнєвац, писана/цифрована пасуля, жовта пасуля итд. == Поживна вредносц == Пасуля ма барз вельку калоричну вредносц (100 ґрами пасулї маю 143 килокалориї), алє и шицки други нєобходни биолоґийни материї: бильчки (26%), угльово гидрати (52%), масци (2,1%), лецитин, калиюм, калцию, фосфору, желєза.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/341267553_Nutritional_Value_of_Legumes_in_Relation_to_Human_Health_A_Review Nutritional Value of Legumes]. ''www.researchgate.net''. Приступљено 17.09.2026.</ref><ref>[https://www.tablicakalorija.com/povrce/pasulj-sareni-kuvani-slani.html Таблица калорија].''www.tablicakalorija.com''. Приступљено 17.09.2026.</ref><ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/leg3.192 Nutritional significance, value-added applications, and consumer perceptions of food legumes: A review]. ''onlinelibrary.wiley.com''. Приступљено 17.09.2026.</ref> Пасульова лупка богата з пектином и другима чежко претровлївима материями, та ше нє препоручує особом хтори маю проблеми зоз жалудком и черевами. == Хаснованє == Пасуля дозрева вєшенї. У веґетериянскей кухнї пасуля барз популарна, бо ше з єй хаснованьом надополнює нєдостаток бильчкох. Єдла з пасулї мож єдноставно приготовиц: пасульова юшка зоз желєняву и месом, вояцка пасуля, пасуля «на тавче», запражена пасуля, на густо пасуля, шалата з пасулї, а мож направиц и сладку лакотки з пасулї. Уварена пасуля ма фину масласту текстуру и барз приємни смак. == Фразеолоґия == ♦ Гола пасуля / на босо пасуля = пасуля без меса ♦ Пауля з подбивку / подбита пасуля = пасуля з мукову запражку без масци ♦ Пасуля на густо = зоз увареней ридкей пасулї зоз черпацу вареху вибрало ше цалу пасулю и руцело на запражку же би мала лєпши смак, до тей пасулї ше надробело [[Цеснок|цеску]]. ♦ Пасуля на ридко / ридка пасуля = ридка пасуля ше вари як и подбивка, лєм ше ю залєє зоз запражку, т.є. положи ше и варешку масци == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 131. == Референци == [[Катеґория:Шаблони]] <references /> [[Катеґория:Желєнява]] j64jbcb38kkp5t0v40d5ub17v0gbd4w 0 3630 21718 21702 2026-09-17T15:00:20Z Sveletanka 20 референци 21718 wikitext text/x-wiki {{Животинї | Назва = Главата апаца | Латинска назва = | Слика =Lymantria dispar MHNT.CUT.2012.0.357 Col de Cricheto Bastelica male Dos.jpg | Опис_слики = ''Lymantria dispar'' | Статус_очуваня = [[File:Status zahrozenosci (kategoriji), 26032026.png|250px]] <br />Файта зоз малу вироятносцу же будзе загрожена = ознака критериюма '''LC''' | Домен = | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Кладус1 = | Кладус2 = | Дивизия = Arthropoda | Подколєно = | Класа = Insecta | Подкласа = | Ряд = Lepidoptera | Надфамилия = Noctuoidea | Фамилия = Erebidae | Подфамилия = | Род = ''Lymantria'' | Файта = L. dispar | Подфайта = | Биномне_мено = Lymantria dispar <br />([[Карл фон Лине|Linneus]], 1758) | Слика розпрестартосци = | Опис_розпрестартосци = | Синоними = Phalaena dispar Linnaeus, 1758 <br />Ocneria dispar (Linnaeus, 1758) <br />Porthetria dispar (Linnaeus, 1758) }} '''Главата апаца''' (лат. ''Lymantria dispar'', серб. ''ґубар'', анґл. ''gypsy'' ''moth,'' у ЗАД познати як ''spongy moth'')[2анґл.], ма даскельо подфайти, а найпрепознатлїви то подфайта ''L. d. dispar'' и ''L. d''. ''japonica''. Файта ''Lymantria dispar'' увежена на даскельо контитненти и нєшка представя инвазивну файту у Африки и Сиверней и Южней Америки. Полифаґни лїчинки жию на рижних лїсцопадних и игелкастих древох и можу направиц огромни чкоди у периодзе велького розмножованя. Пре тоти характеристики, тот чкодлївец медзи 100 инвазивнима файтами на швеце.<ref>[https://www.iucngisd.org/gisd/100_worst.php "100 of the World's Worst Invasive Alien Species"] .Global Invasive Species Database. Архивирано из [https://web.archive.org/web/20160304230622/http://www.iucngisd.org:80/gisd/100_worst.php оригинала ]04.03.2016.Приступљено 17.09.2026.</ref> == Етимолоґия == Етимолоґия назви „''gypsy moth''” („циґански моль”) нє розяшнєна, а хаснована є ище 1832. року. Молї зоз подфамилиї ''Lymantriinae'' часто ше волаю ґубави молї („''tussock moths''”) пре ґуби (чомовчки) на їх гушенїцох. Назва ''Lymantria dispar'' походзи од двох латински словох: ♦ ''Lymantria'' = знїчтожовач и ♦ ''dispar'' = розлични (одноши ше на розличносц медзи одроснутима женскима и хлопскима єдинками). У юнию 2021. одлучене же би ше у назви gypsy moth слово gypsy заменєло зоз словом ''spongy'' (шпонджийови, пре шпонджийову масу у хторей ше находза ваїчка молю) прето же слово ''gypsy'' (циґан) увредзуюце за ромску популацию. == Таксономия == Панує думанє же европска (автохтона) и сиверноамерицка (увежена) популация молю ''L. dispar'' припадаю истей подфайти, ''L. d. dispar,'' алє класификация файти и подфайти ище нє потвердзена. Министерство польопривреди ЗАД дефинує азийску подфайту як гоч хтори биотип файти ''L. dispar'' при хторих самички можу лєциц. Традиционално, файта ''L.dispar'' наволана циґански моль (''gypsy moth''), а подрозумює и японски, индийски и азийски популациї тей файти. Европска подфайта ''L. d. dispar'' походзи зоз умерених подручох, односно лєсох заходней Европи. До ЗАД є увежена 1869. року, а до Канади 1912. року. Азийска подфайта ''L. d. asiatica'' походзи зоз умерених подручох Азиї, восточно од гори Уралу. Од початку 20. вику єй присуство зазначене и коло заходного побрежя Сиверней Америки. Зоз южней Европи ше шири на сивер, до Нємецкей и других державох, дзе ше пари зоз европску подфайту ''L. d. dispar.''<ref>Димитрије Батричевић. [http://89.188.43.75/agricultforest/20120410-02%20Dimitrije%20Batricevic.pdf   Ширење губара по Европи], Приступљено 17.09.2026. </ref> == Животни циклус == Главата апаца ма єдну ґенерацию рочнє. Самичка кладзе вайца у позних лєтних мешацох и файта у векшей ґрупи прежимує у тим стадиюме, защицена зоз мохотками. Зоз звекшаньом [[Температура|температури]] вилягую ше млади гушенїци и у першим стадиюме розвою маю превидни вонкашнї обмоток и обачлїви чарни горбочки (ґужлїки) зоз хторих вирастаю мохотки. У зависносци од полу и вонкашнїх условийох, главата апаца ше преблєка седем раз. Як гушенїца рошнє, достава свойо препознатлїви характеристики, односно, у штред єй розвою, по штред хрибта (медиодорзална часц) є жовтей [[Фарба|фарби]], познєйше як стареє, на хрибце ше розвиваю вельки ґужлїки (папили) зоз хторих вирастаю мохотки. Преднї 5 пари папилох белавей, а заднї 6 пари папилох червеней фарби. Зоз обидвох бокох главки главатей апаци, на першим першовим сеґменту ясно виражени мали папили и длугоки, тварди мохотки хтори ґруповани до снопчкох. На главки лїчинки находза ше вельки обачлїви длуговасти цифри хтори служа за охрану од предатора бо випатраю як очи, алє нє представяю орґан за вид.<ref>[https://lepiforum.org/wiki/page/Lymantria_Dispar „Bestimmungshilfe des Lepiforums: Lymantria Dispar”]. ''www.lepiforum.de''. Приступљено 17.09.2026.</ref> == Костиранє == Главата апаца нє виберни чкодлївец, є шицко пред собу (полифаґни), односно, карми ше зоз лїсцом вецей як 100 файтох рошлїнох. У поєдиних подручох преферує одредзени рошлїни. У континенталней часци то дуб, бук, били бук и брест, а од [[Овоц|овоци]] то яблуко и шлївка. При нєдостатку поживи, може оголїц и игелкасти древа як цо то сосна, ядловец и смрека. Тот чкодлївец примарни, односно єден з перших живих орґанизмох (чкодлївцох) хтори почина процес сушеня дубових лєсох у Сербиї, же би потим и други (секундарни) чкодлївци завжали свою улогу. == Мири биолоґийней контроли чкодлївца == Файту ''Lymantria dispar'' до Сиверней Америки увезол уметнїк и астроном Етєн Леополд Трувело 1869. року. Вон увезол главату апацу за продукцию [[Гадваб|гадвабу]] пре нєдостаток памуку после Америцкей гражданскей войни (15анґл.). Од теди, же би ше застановело розмножованє того чкодлївца, увежени вецей файти паразитоїдох и предаторох. Од початку 19. вику присутни були вецей як дзевец файти предаторох, алє нє було нїяки предписаня анї виглєдованя о ефикасносци, а анї о нєжаданих ефектох тих увежених нєприятельох на файти хтори нє були цильни. Установело ше же даєдни нєприятелє мали слабу контролу над главату апацу, а нападали други домашнї инсекти. Єдна з нєприятельох була тахинидна муха (''Compsilura concinnata'') хтора нападала други домашнї файти и знїщела велї файти вельких мотильох хтори у вельким чишлє жили на сиверовостоку ЗАД. Од хвильки кед главата апаца увежена до Сиверней Америки, направела вельку биолоґийну чкоду. Єй ареал ше шири зоз штредню швидкосцу 21 километер рочнє, а у периодзе од 1970. по 2013. рок оголєла 33 000 гектари лєсох. Лєсова служба рочнє видвоює 30 милиони долари за мири защити од главатей апаци. Медзитим, климатски пременки допринєсли предлужованю циклусу инвазиї, хтори ше звичайно збувал кажди осем до дванац роки. Таке збуванє барз нєвигодно дїйствує на животни штредок. У [[Сербия|Сербиї]], на основи податкох зоз 2003. року, утвердзене вельке число главатей апаци. Зазначена є у лєсох и овоцнїкох на [[Поверхносц|поверхносци]] 146 894 гектарох (у централней Сербиї на 128 992 гектарох, а у [[Войводина|Войводини]] на 17 902 гектарох). Главата апаца у Сербиї автохтона файта. У периодзе од 141 року, у Сербиї було 16 ґрадациї, а седемнаста почала 2003. року. Число гнїздох зоз ваїчками по гектаре на дзешатки тисячи, а лїчинки подполно оголюю лєси. Податки указую же при єдним оголєню лєс траци свою древову масу (волуменски прирост) од 40 до 70 проценти у зависносци од файти древа и квалитету подлоги. Гоч главата апаца нє на лїстини економски чкодлївих орґанизмох, кажди рок є у фокусу обласци защити рошлїнох и лєсох Управи за лєси Министарства за защиту природних богатствох и животного штредку Републики Сербиї. Наукова и фахова явносц упозната зоз проґрадацию главатей апаци, а за єй знїчтожованє нєобходне сотруднїцтво Министерства польопривреди и водопривреди и Министерства за защиту природних богатствох и животного штредку Републики Сербиї.<ref>[https://poljoprivreda.info/tekst/nova-gradacija-gubara-u-srbiji Градација губара у Србији], ''poljoprivreda.info''. Приступљено 17.09.2026. </ref> == Референци == <references /> [[Катеґория:Инсекти]] 4tsc3yb0sw20ft7afuj4omn3ll5u53x 21720 21718 2026-09-17T15:12:01Z Olirk55 19 21720 wikitext text/x-wiki {{Животинї | Назва = Главата апаца | Латинска назва = | Слика =Lymantria dispar MHNT.CUT.2012.0.357 Col de Cricheto Bastelica male Dos.jpg | Опис_слики = ''Lymantria dispar'' | Статус_очуваня = [[File:Status zahrozenosci (kategoriji), 26032026.png|250px]] <br />Файта зоз малу вироятносцу же будзе загрожена = ознака критериюма '''LC''' | Домен = | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Кладус1 = | Кладус2 = | Дивизия = Arthropoda | Подколєно = | Класа = Insecta | Подкласа = | Ряд = Lepidoptera | Надфамилия = Noctuoidea | Фамилия = Erebidae | Подфамилия = | Род = ''Lymantria'' | Файта = L. dispar | Подфайта = | Биномне_мено = Lymantria dispar <br />([[Карл фон Лине|Linneus]], 1758) | Слика розпрестартосци = | Опис_розпрестартосци = | Синоними = Phalaena dispar Linnaeus, 1758 <br />Ocneria dispar (Linnaeus, 1758) <br />Porthetria dispar (Linnaeus, 1758) }} '''Главата апаца''' (лат. ''Lymantria dispar'', серб. ''ґубар'', анґл. ''gypsy'' ''moth,'' у ЗАД познати як ''spongy moth'')[2анґл.], ма даскельо подфайти, а найпрепознатлїви то подфайта ''L. d. dispar'' и ''L. d''. ''japonica''. Файта ''Lymantria dispar'' увежена на даскельо контитненти и нєшка представя инвазивну файту у Африки и Сиверней и Южней Америки. Полифаґни лїчинки жию на рижних лїсцопадних и игелкастих древох и можу направиц огромни чкоди у периодзе велького розмножованя. Пре тоти характеристики, тот чкодлївец медзи 100 инвазивнима файтами на швеце.<ref>[https://www.iucngisd.org/gisd/100_worst.php "100 of the World's Worst Invasive Alien Species"] .Global Invasive Species Database. Архивирано из [https://web.archive.org/web/20160304230622/http://www.iucngisd.org:80/gisd/100_worst.php оригинала ]04.03.2016.Приступљено 17.09.2026.</ref> == Етимолоґия == Етимолоґия назви „''gypsy moth''” („циґански моль”) нє розяшнєна, а хаснована є ище 1832. року. Молї зоз подфамилиї ''Lymantriinae'' часто ше волаю ґубави молї („''tussock moths''”) пре ґуби (чомовчки) на їх гушенїцох. Назва ''Lymantria dispar'' походзи од двох латински словох: ♦ ''Lymantria'' = знїчтожовач и ♦ ''dispar'' = розлични (одноши ше на розличносц медзи одроснутима женскима и хлопскима єдинками). У юнию 2021. одлучене же би ше у назви gypsy moth слово gypsy заменєло зоз словом ''spongy'' (шпонджийови, пре шпонджийову масу у хторей ше находза ваїчка молю) прето же слово ''gypsy'' (циґан) увредзуюце за ромску популацию. == Таксономия == Панує думанє же европска (автохтона) и сиверноамерицка (увежена) популация молю ''L. dispar'' припадаю истей подфайти, ''L. d. dispar,'' алє класификация файти и подфайти ище нє потвердзена. Министерство польопривреди ЗАД дефинує азийску подфайту як гоч хтори биотип файти ''L. dispar'' при хторих самички можу лєциц. Традиционално, файта ''L.dispar'' наволана циґански моль (''gypsy moth''), а подрозумює и японски, индийски и азийски популациї тей файти. Европска подфайта ''L. d. dispar'' походзи зоз умерених подручох, односно лєсох заходней Европи. До ЗАД є увежена 1869. року, а до Канади 1912. року. Азийска подфайта ''L. d. asiatica'' походзи зоз умерених подручох Азиї, восточно од гори Уралу. Од початку 20. вику єй присуство зазначене и коло заходного побрежя Сиверней Америки. Зоз южней Европи ше шири на сивер, до Нємецкей и других державох, дзе ше пари зоз европску подфайту ''L. d. dispar.''<ref>Димитрије Батричевић. [http://89.188.43.75/agricultforest/20120410-02%20Dimitrije%20Batricevic.pdf   Ширење губара по Европи], Приступљено 17.09.2026. </ref> == Животни циклус == Главата апаца ма єдну ґенерацию рочнє. Самичка кладзе вайца у позних лєтних мешацох и файта у векшей ґрупи прежимує у тим стадиюме, защицена зоз мохотками. Зоз звекшаньом [[Температура|температури]] вилягую ше млади гушенїци и у першим стадиюме розвою маю превидни вонкашнї обмоток и обачлїви чарни горбочки (ґужлїки) зоз хторих вирастаю мохотки. У зависносци од полу и вонкашнїх условийох, главата апаца ше преблєка седем раз. Як гушенїца рошнє, достава свойо препознатлїви характеристики, односно, у штред єй розвою, по штред хрибта (медиодорзална часц) є жовтей [[Фарба|фарби]], познєйше як стареє, на хрибце ше розвиваю вельки ґужлїки (папили) зоз хторих вирастаю мохотки. Преднї 5 пари папилох белавей, а заднї 6 пари папилох червеней фарби. Зоз обидвох бокох главки главатей апаци, на першим першовим сеґменту ясно виражени мали папили и длугоки, тварди мохотки хтори ґруповани до снопчкох. На главки лїчинки находза ше вельки обачлїви длуговасти цифри хтори служа за охрану од предатора бо випатраю як очи, алє нє представяю орґан за вид.<ref>[https://lepiforum.org/wiki/page/Lymantria_Dispar „Bestimmungshilfe des Lepiforums: Lymantria Dispar”]. ''www.lepiforum.de''. Приступљено 17.09.2026.</ref> == Костиранє == Главата апаца нє виберни чкодлївец, є шицко пред собу (полифаґни), односно, карми ше зоз лїсцом вецей як 100 файтох рошлїнох. У поєдиних подручох преферує одредзени рошлїни. У континенталней часци то дуб, бук, били бук и брест, а од [[Овоц|овоци]] то яблуко и шлївка. При нєдостатку поживи, може оголїц и игелкасти древа як цо то сосна, ядловец и смрека. Тот чкодлївец примарни, односно єден з перших живих орґанизмох (чкодлївцох) хтори почина процес сушеня дубових лєсох у Сербиї, же би потим и други (секундарни) чкодлївци завжали свою улогу. == Мири биолоґийней контроли чкодлївца == Файту ''Lymantria dispar'' до Сиверней Америки увезол уметнїк и астроном Етєн Леополд Трувело 1869. року. Вон увезол главату апацу за продукцию [[Гадваб|гадвабу]] пре нєдостаток памуку после Америцкей гражданскей войни (15анґл.). Од теди, же би ше застановело розмножованє того чкодлївца, увежени вецей файти паразитоїдох и предаторох. Од початку 19. вику присутни були вецей як дзевец файти предаторох, алє нє було нїяки предписаня анї виглєдованя о ефикасносци, а анї о нєжаданих ефектох тих увежених нєприятельох на файти хтори нє були цильни. Установело ше же даєдни нєприятелє мали слабу контролу над главату апацу, а нападали други домашнї инсекти. Єдна з нєприятельох була тахинидна муха (''Compsilura concinnata'') хтора нападала други домашнї файти и знїщела велї файти вельких мотильох хтори у вельким чишлє жили на сиверовостоку ЗАД. Од хвильки кед главата апаца увежена до Сиверней Америки, направела вельку биолоґийну чкоду. Єй ареал ше шири зоз штредню швидкосцу 21 километер рочнє, а у периодзе од 1970. по 2013. рок оголєла 33 000 гектари лєсох. Лєсова служба рочнє видвоює 30 милиони долари за мири защити од главатей апаци. Медзитим, климатски пременки допринєсли предлужованю циклусу инвазиї, хтори ше звичайно збувал кажди осем до дванац роки. Таке збуванє барз нєвигодно дїйствує на животни штредок. У [[Сербия|Сербиї]], на основи податкох зоз 2003. року, утвердзене вельке число главатей апаци. Зазначена є у лєсох и овоцнїкох на [[Поверхносц|поверхносци]] 146 894 гектарох (у централней Сербиї на 128 992 гектарох, а у [[Войводина|Войводини]] на 17 902 гектарох). Главата апаца у Сербиї автохтона файта. У периодзе од 141 року, у Сербиї було 16 ґрадациї, а седемнаста почала 2003. року. Число гнїздох зоз ваїчками по гектаре на дзешатки тисячи, а лїчинки подполно оголюю лєси. Податки указую же при єдним оголєню лєс траци свою древову масу (волуменски прирост) од 40 до 70 проценти у зависносци од файти древа и квалитету подлоги. Гоч главата апаца нє на лїстини економски чкодлївих орґанизмох, кажди рок є у фокусу обласци защити рошлїнох и лєсох Управи за лєси Министарства за защиту природних богатствох и животного штредку Републики Сербиї. Наукова и фахова явносц упозната зоз проґрадацию главатей апаци, а за єй знїчтожованє нєобходне сотруднїцтво Министерства польопривреди и водопривреди и Министерства за защиту природних богатствох и животного штредку Републики Сербиї.<ref>[https://poljoprivreda.info/tekst/nova-gradacija-gubara-u-srbiji Градација губара у Србији], ''poljoprivreda.info''. Приступљено 17.09.2026. </ref> == Референци == <references /> [[Катеґория:Инсекти]] 993wklnwet27h6bqbyw7fzw2xtv38ld 21721 21720 2026-09-17T15:17:18Z Olirk55 19 референца 21721 wikitext text/x-wiki {{Животинї | Назва = Главата апаца | Латинска назва = | Слика =Lymantria dispar MHNT.CUT.2012.0.357 Col de Cricheto Bastelica male Dos.jpg | Опис_слики = ''Lymantria dispar'' | Статус_очуваня = [[File:Status zahrozenosci (kategoriji), 26032026.png|250px]] <br />Файта зоз малу вироятносцу же будзе загрожена = ознака критериюма '''LC''' | Домен = | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Кладус1 = | Кладус2 = | Дивизия = Arthropoda | Подколєно = | Класа = Insecta | Подкласа = | Ряд = Lepidoptera | Надфамилия = Noctuoidea | Фамилия = Erebidae | Подфамилия = | Род = ''Lymantria'' | Файта = L. dispar | Подфайта = | Биномне_мено = Lymantria dispar <br />([[Карл фон Лине|Linneus]], 1758) | Слика розпрестартосци = | Опис_розпрестартосци = | Синоними = Phalaena dispar Linnaeus, 1758 <br />Ocneria dispar (Linnaeus, 1758) <br />Porthetria dispar (Linnaeus, 1758) }} '''Главата апаца''' (лат. ''Lymantria dispar'', серб. ''ґубар'', анґл. ''gypsy'' ''moth,'' у ЗАД познати як ''spongy moth'')<ref>[https://www.ukmoths.org.uk/species/lymantria-dispar/distribution-map/ Gypsy Moth ''Lymantria dispar'' at UK Moths]</ref>, ма даскельо подфайти, а найпрепознатлїви то подфайта ''L. d. dispar'' и ''L. d''. ''japonica''. Файта ''Lymantria dispar'' увежена на даскельо контитненти и нєшка представя инвазивну файту у Африки и Сиверней и Южней Америки. Полифаґни лїчинки жию на рижних лїсцопадних и игелкастих древох и можу направиц огромни чкоди у периодзе велького розмножованя. Пре тоти характеристики, тот чкодлївец медзи 100 инвазивнима файтами на швеце.<ref>[https://www.iucngisd.org/gisd/100_worst.php "100 of the World's Worst Invasive Alien Species"] .Global Invasive Species Database. Архивирано из [https://web.archive.org/web/20160304230622/http://www.iucngisd.org:80/gisd/100_worst.php оригинала ]04.03.2016.Приступљено 17.09.2026.</ref> == Етимолоґия == Етимолоґия назви „''gypsy moth''” („циґански моль”) нє розяшнєна, а хаснована є ище 1832. року. Молї зоз подфамилиї ''Lymantriinae'' часто ше волаю ґубави молї („''tussock moths''”) пре ґуби (чомовчки) на їх гушенїцох. Назва ''Lymantria dispar'' походзи од двох латински словох: ♦ ''Lymantria'' = знїчтожовач и ♦ ''dispar'' = розлични (одноши ше на розличносц медзи одроснутима женскима и хлопскима єдинками). У юнию 2021. одлучене же би ше у назви gypsy moth слово gypsy заменєло зоз словом ''spongy'' (шпонджийови, пре шпонджийову масу у хторей ше находза ваїчка молю) прето же слово ''gypsy'' (циґан) увредзуюце за ромску популацию. == Таксономия == Панує думанє же европска (автохтона) и сиверноамерицка (увежена) популация молю ''L. dispar'' припадаю истей подфайти, ''L. d. dispar,'' алє класификация файти и подфайти ище нє потвердзена. Министерство польопривреди ЗАД дефинує азийску подфайту як гоч хтори биотип файти ''L. dispar'' при хторих самички можу лєциц. Традиционално, файта ''L.dispar'' наволана циґански моль (''gypsy moth''), а подрозумює и японски, индийски и азийски популациї тей файти. Европска подфайта ''L. d. dispar'' походзи зоз умерених подручох, односно лєсох заходней Европи. До ЗАД є увежена 1869. року, а до Канади 1912. року. Азийска подфайта ''L. d. asiatica'' походзи зоз умерених подручох Азиї, восточно од гори Уралу. Од початку 20. вику єй присуство зазначене и коло заходного побрежя Сиверней Америки. Зоз южней Европи ше шири на сивер, до Нємецкей и других державох, дзе ше пари зоз европску подфайту ''L. d. dispar.''<ref>Димитрије Батричевић. [http://89.188.43.75/agricultforest/20120410-02%20Dimitrije%20Batricevic.pdf   Ширење губара по Европи], Приступљено 17.09.2026. </ref> == Животни циклус == Главата апаца ма єдну ґенерацию рочнє. Самичка кладзе вайца у позних лєтних мешацох и файта у векшей ґрупи прежимує у тим стадиюме, защицена зоз мохотками. Зоз звекшаньом [[Температура|температури]] вилягую ше млади гушенїци и у першим стадиюме розвою маю превидни вонкашнї обмоток и обачлїви чарни горбочки (ґужлїки) зоз хторих вирастаю мохотки. У зависносци од полу и вонкашнїх условийох, главата апаца ше преблєка седем раз. Як гушенїца рошнє, достава свойо препознатлїви характеристики, односно, у штред єй розвою, по штред хрибта (медиодорзална часц) є жовтей [[Фарба|фарби]], познєйше як стареє, на хрибце ше розвиваю вельки ґужлїки (папили) зоз хторих вирастаю мохотки. Преднї 5 пари папилох белавей, а заднї 6 пари папилох червеней фарби. Зоз обидвох бокох главки главатей апаци, на першим першовим сеґменту ясно виражени мали папили и длугоки, тварди мохотки хтори ґруповани до снопчкох. На главки лїчинки находза ше вельки обачлїви длуговасти цифри хтори служа за охрану од предатора бо випатраю як очи, алє нє представяю орґан за вид.<ref>[https://lepiforum.org/wiki/page/Lymantria_Dispar „Bestimmungshilfe des Lepiforums: Lymantria Dispar”]. ''www.lepiforum.de''. Приступљено 17.09.2026.</ref> == Костиранє == Главата апаца нє виберни чкодлївец, є шицко пред собу (полифаґни), односно, карми ше зоз лїсцом вецей як 100 файтох рошлїнох. У поєдиних подручох преферує одредзени рошлїни. У континенталней часци то дуб, бук, били бук и брест, а од [[Овоц|овоци]] то яблуко и шлївка. При нєдостатку поживи, може оголїц и игелкасти древа як цо то сосна, ядловец и смрека. Тот чкодлївец примарни, односно єден з перших живих орґанизмох (чкодлївцох) хтори почина процес сушеня дубових лєсох у Сербиї, же би потим и други (секундарни) чкодлївци завжали свою улогу. == Мири биолоґийней контроли чкодлївца == Файту ''Lymantria dispar'' до Сиверней Америки увезол уметнїк и астроном Етєн Леополд Трувело 1869. року. Вон увезол главату апацу за продукцию [[Гадваб|гадвабу]] пре нєдостаток памуку после Америцкей гражданскей войни (15анґл.). Од теди, же би ше застановело розмножованє того чкодлївца, увежени вецей файти паразитоїдох и предаторох. Од початку 19. вику присутни були вецей як дзевец файти предаторох, алє нє було нїяки предписаня анї виглєдованя о ефикасносци, а анї о нєжаданих ефектох тих увежених нєприятельох на файти хтори нє були цильни. Установело ше же даєдни нєприятелє мали слабу контролу над главату апацу, а нападали други домашнї инсекти. Єдна з нєприятельох була тахинидна муха (''Compsilura concinnata'') хтора нападала други домашнї файти и знїщела велї файти вельких мотильох хтори у вельким чишлє жили на сиверовостоку ЗАД. Од хвильки кед главата апаца увежена до Сиверней Америки, направела вельку биолоґийну чкоду. Єй ареал ше шири зоз штредню швидкосцу 21 километер рочнє, а у периодзе од 1970. по 2013. рок оголєла 33 000 гектари лєсох. Лєсова служба рочнє видвоює 30 милиони долари за мири защити од главатей апаци. Медзитим, климатски пременки допринєсли предлужованю циклусу инвазиї, хтори ше звичайно збувал кажди осем до дванац роки. Таке збуванє барз нєвигодно дїйствує на животни штредок. У [[Сербия|Сербиї]], на основи податкох зоз 2003. року, утвердзене вельке число главатей апаци. Зазначена є у лєсох и овоцнїкох на [[Поверхносц|поверхносци]] 146 894 гектарох (у централней Сербиї на 128 992 гектарох, а у [[Войводина|Войводини]] на 17 902 гектарох). Главата апаца у Сербиї автохтона файта. У периодзе од 141 року, у Сербиї було 16 ґрадациї, а седемнаста почала 2003. року. Число гнїздох зоз ваїчками по гектаре на дзешатки тисячи, а лїчинки подполно оголюю лєси. Податки указую же при єдним оголєню лєс траци свою древову масу (волуменски прирост) од 40 до 70 проценти у зависносци од файти древа и квалитету подлоги. Гоч главата апаца нє на лїстини економски чкодлївих орґанизмох, кажди рок є у фокусу обласци защити рошлїнох и лєсох Управи за лєси Министарства за защиту природних богатствох и животного штредку Републики Сербиї. Наукова и фахова явносц упозната зоз проґрадацию главатей апаци, а за єй знїчтожованє нєобходне сотруднїцтво Министерства польопривреди и водопривреди и Министерства за защиту природних богатствох и животного штредку Републики Сербиї.<ref>[https://poljoprivreda.info/tekst/nova-gradacija-gubara-u-srbiji Градација губара у Србији], ''poljoprivreda.info''. Приступљено 17.09.2026. </ref> == Референци == <references /> [[Катеґория:Инсекти]] nnf3rnn4rfh88s8ehflydesdjbe9uho 0 3636 21724 21712 2026-09-17T16:13:01Z Keresturec 18 21724 wikitext text/x-wiki File:Чоканче МК.jpg Фитьовка зоз жовту лозовачу '''Фитьовка''' (серб. чокањ, чокањче або чокањчић, фраклић або фићок; од мадь. fityoka) - склєняна фляшка од 1/8 литри (од 0,3 до 0,5 деци) зоз хторей ше пиє палєнку. Фитьовку ше скорей вельо частейше хасновало як традиционални способ служеня палєнки. Фитьовки ше хасновало приватно по обисцох, алє и на явних местох як цо карчми, кафани, ресторани и готели. Шейдзешатих рокох двацетого вику фитьовка преглашена як забанєна на явних местох пре узке гарло хторе онєможлївює умиц фитьовку знука. У Горватскей є позната як чокань, ридше як фраклич. У Славониї назва превжата од Мадярох, фитьок. Нєшка ше продукує и з капацитетом од 0,2 дл, о,3 дл и 0,5 дл. File:Чокањчичићи.JPG Два файти фитьовкох Фитьовка яку нєшка знаме хаснує ше од конца 18. вику, а у Бачкей ше ю почало хасновац упатраюци ше на Мадярох и тутейших подунайских Швабох. Заш лєм, ище з периоду старого вику (2-3. вик новей ери) у Зомборским музею зачувани малки склєняни судзини, по форми и волумену барз подобни, скоро исти як познєйши фитьовки. У 19. и 20. вику фитьовки ше правело по углядзе на вельки фляши за вино, таки коло яких и у нашим народзе дзекеди леґинє танцовали у колє або их ношели на верх калапа, а правело ше их зоз лєгкого ценкого материялу у познатих ческих фабрикох скла. File:Боца са чоканчићима оплетена прућем Ниш 15 10 2021 Драган Цветковић.jpg Фляша и фитьовки оплєцени зоз пруцом Литература Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 653. Вонкашнї вязи * [https://web.archive.org/web/20160304134430/http://www.imus.org.rs/predmet.php?mid=1&zid=22&pos=228&pid=3068&jz=ypmapxwhvfprrv Историјски музеј Србије:Чокањ], imus.org.rs, 4. марец 2016. * [http://www.makedonski.info/search/%D1%87%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B5 Чоканче], Дигитален речник на македонскиот јазик, makedonski.info, 12. септембер 2026. * [https://rukomstvaraneuspomene.rs/kompleti-cokanja/ Сувенир који има и употребну вредност], вебсаjт rukomstvaraneuspomene.rs j8bzk29gmds0mxc11nr9g8d51rzhsyf 21725 21724 2026-09-17T17:54:51Z ОленкаБТ 1579 Медзинаслови, викивязи, подробносци 21725 wikitext text/x-wiki File:Чоканче МК.jpg Фитьовка зоз жовту лозовачу '''Фитьовка''' (серб. ''чокањ, чокањче або чокањчић'', ''фраклић'' або ''фићок''; од мадь. ''fityoka'') - склєняна фляшка од 1/8 литри (од 0,3 до 0,5 деци) зоз хторей ше пиє палєнку. Фитьовку ше скорей вельо частейше хасновало як традиционални способ служеня палєнки. Фитьовки ше хасновало приватно по обисцох, алє и на явних местох як цо карчми, кафани, ресторани и готели. Шейдзешатих рокох двацетого вику фитьовка преглашена як забанєна на явних местох пре узке гарло хторе онєможлївює умиц фитьовку знука. У [[Горватска|Горватскей]] є позната як ''чокань'', ридше як ''фраклич''. У Славониї назва превжата од Мадярох, ''фитьок''. Нєшка ше продукує и з капацитетом од 0,2 дл, о,3 дл и 0,5 дл. File:Чокањчичићи.JPG == Два файти фитьовкох == Фитьовка яку нєшка знаме хаснує ше од конца 18. вику, а у [[Бачка|Бачкей]] ше ю почало хасновац упатраюци ше на Мадярох и тутейших подунайских Швабох. Заш лєм, ище з периоду старого вику (2-3. вик новей ери) у Зомборским [[Музей|музею]] зачувани малки склєняни судзини, по форми и [[Волумен|волумену]] барз подобни, скоро исти як познєйши фитьовки. У 19. и 20. вику фитьовки ше правело по углядзе на вельки фляши за вино, таки коло яких и у нашим народзе дзекеди леґинє танцовали у колє або их ношели на верх [[Калап|калапа]], а правело ше их зоз лєгкого ценкого материялу у познатих ческих фабрикох скла. File:Боца са чоканчићима оплетена прућем Ниш 15 10 2021 Драган Цветковић.jpg Фляша и фитьовки оплєцени зоз пруцом == Литература == ''Словнїк руского народного язика II, О – Я,'' Нови Сад 2017, б. 653. == Вонкашнї вязи == * [https://web.archive.org/web/20160304134430/http://www.imus.org.rs/predmet.php?mid=1&zid=22&pos=228&pid=3068&jz=ypmapxwhvfprrv Историјски музеј Србије:Чокањ], imus.org.rs, 4. марец 2016. * [http://www.makedonski.info/search/%D1%87%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B5 Чоканче], Дигитален речник на македонскиот јазик, makedonski.info, 12. септембер 2026. * [https://rukomstvaraneuspomene.rs/kompleti-cokanja/ Сувенир који има и употребну вредност], вебсаjт rukomstvaraneuspomene.rs 9qtgxfxxz0b0kn4kivsjeasrmtow95p 21733 21725 2026-09-17T21:44:41Z Olirk55 19 21733 wikitext text/x-wiki [[File:Чоканче МК.jpg|right|thumb|300px|Фитьовка зоз жовту лозовачу]] '''Фитьовка''' (серб. ''чокањ, чокањче або чокањчић'', ''фраклић'' або ''фићок''; од мадь. ''fityoka'') то склєняна фляшка од 1/8 литри (од 0,3 до 0,5 деци) зоз хторей ше пиє палєнку. Фитьовку ше скорей вельо частейше хасновало як традиционални способ служеня палєнки. Фитьовки ше хасновало приватно по обисцох, алє и на явних местох як цо карчми, кафани, ресторани и готели. Шейдзешатих рокох двацетого вику фитьовка преглашена як забранєна на явних местох пре узке гарло хторе онєможлївює умиц фитьовку знука. [[File:Чокањчичићи.JPG|right|thumb|300px|]] У [[Горватска|Горватскей]] є позната як ''чокань'', ридше як ''фраклич''. У Славониї назва превжата од Мадярох, ''фитьок''. Нєшка ше продукує и з капацитетом од 0,2 дл, о,3 дл и 0,5 дл. == Два файти фитьовкох == Фитьовка яку нєшка знаме хаснує ше од конца 18. вику, а у [[Бачка|Бачкей]] ше ю почало хасновац упатраюци ше на Мадярох и тутейших [[File:Боца са чоканчићима оплетена прућем Ниш 15 10 2021 Драган Цветковић.jpg|right|thumb|300px|Фляша и фитьовки оплєцени зоз пруцом]]подунайских Швабох. Заш лєм, ище з периоду старого вику (2-3. вик новей ери) у Зомборским [[Музей|музею]] зачувани малки склєняни судзини, по форми и [[Волумен|волумену]] барз подобни, скоро исти як познєйши фитьовки. У 19. и 20. вику фитьовки ше правело по углядзе на вельки фляши за вино, таки коло яких и у нашим руским народзе дзекеди леґинє танцовали у колє або их ношели на верх [[Калап|калапа]], а правело ше их зоз лєгкого ценкого материялу у познатих ческих фабрикох скла. == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я,'' Нови Сад 2017, б. 653. == Вонкашнї вязи == * [https://web.archive.org/web/20160304134430/http://www.imus.org.rs/predmet.php?mid=1&zid=22&pos=228&pid=3068&jz=ypmapxwhvfprrv Историјски музеј Србије:Чокањ], imus.org.rs, 4. марец 2016. * [http://www.makedonski.info/search/%D1%87%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B5 Чоканче], Дигитален речник на македонскиот јазик, makedonski.info, 12. септембер 2026. * [https://rukomstvaraneuspomene.rs/kompleti-cokanja/ Сувенир који има и употребну вредност], вебсаjт rukomstvaraneuspomene.rs 4ie0rgyuoq97g2pogmw687r9qhdkovo 0 3637 21722 21713 2026-09-17T16:07:31Z Olirk55 19 Ушорйованє, Ґалерия 21722 wikitext text/x-wiki [[File:Always.gif|right|thumb|709x709px]]'''Швичка''' (серб. ''свећа''; слц. ''svieca''; всл. ''lojovo śvički''; поль. ''świeca''; укр. ''свіча''; общеславянске слово; праслав. ''svět’a''. Наша форма зоз суфиксом -ка, першобутну форму *швица зме нє зачували) - прибор з воску за ошвицованє. Швичка ролькастей форми, вилята з воску або даякей иншакей масней материї, през хтору прецагнути [[ґнот]]. Служи як жридло [[Шветлосц|шветлосци]], а свою функцию витворює з пламеньом хтори настава зоз згорйованьом ґноту. Цело швички, хторе окружує ґнот, ма за циль спомалшиц його згорйованє. Як ше восок на швички розпущиє и згорює, швичка постава кратша. Часци ґноту хтори нє емитую випарене гориво троша ше у пламеню. Спальованє ґноту огранїчує його длужину, зоз чим ше отримує константну температуру згорйованя и швидкосц трошеня швички. Даєдни ґноти треба поряднє подштриговац з ножнїчками же би горенє було спомалшене и стабилне, а тиж же би ше зопарло куренє диму нєприємного запаху. == Историят швичкох == Вери ше же швички одкрити пред 5.000 роками на Блїзким востоку, дзе ше их уж у тим чаше хасновало. Медзитим, вони анї кус нє здабали на швички яки ше нєшка хаснує. Тедишнї швички ше правело з [[Над|наду]], [[Конопа|конопи]] або шена, хтори були намочени зоз смолу або з масцу. Римянє перши пренашли и хасновали швички. Були справени зоз скруценого папирусу, хтори бул умочени до зогратого лою або воску. Стари китайски швички ше правело у фурмох з паперових цивкох. Ґнот бул з рискашового паперу, а як восок хаснована комбинация инсектох и зарна. Японци правели швички з воску хтори ше виберало з ореха, а у Индиї ше восок правело з превартого цимету. У 19. вику одкрите винїманє стеаринскей квашнїни з квашнїнох животиньских масцох. Тото приведло до розвою стеаринского воску хтори твардейши, витримовнєйши и чистейше гори. [[File:Candle Factory and Shop.jpg|right|thumb|301x301px| Фабрика и предавальня швичкох у Данскей]] У 20. вику одкрити парафински восок, кед хемичаре видвоєли и преробели природну субстанцу воску хтора ше находзи у петролею чи витриону. Гоч швички вецей нє главне жридло шветлосци, їх популарносц ше звекшує: вони представяю славенє, романтику, опущую осети, одредзую церемонию и даваю акцент на декор у обисцу. == Способи правеня швичкох == Основни методи за правенє швичкох то прицисканє, "рисованє", вилїванє, зачирйованє ґноту и вилїванє до судзинох. [[Фурма|Фурми]] за швички єст вшелїяки, а тиж так и фарби хтори ше додава до воску. == Фразеолоґия == ♦ Як швичка (прости, просто) = за чловека ше гвари прости як швичка; Лєбо би станул [[Конь|коньови]] на хрибет и так стал ровно як швичка док би конь бежал. ♦ У християнскей [[Святи храм|церкви]] значенє швичкох символичне: пригадую Исуса Христа як шветло хторе ошвицує каждого чловека. У практичним живоце служа за ошвицованє. == Ґалерия == <gallery> Файл:Milan cathedral candles.jpg|Швички, Катедрала у Милану Файл:Helligtrekongerslys.jpg|Данска швичка за Богоявлєнє Файл:Birthday cake-95.JPG|Швички за родзени дзень Файл:Candle cake 01.jpg|Швичка у форми колача Файл:Docht einer Kerze 2008-01-18.jpg|Ґнот за швичку Файл:Sveca u mraku.JPG|Запалєна швичка </gallery> == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 746. == Вонкашнї вязи == * [https://www.youtube.com/channel/UCj1CJs1upwHvSBrk9Or4DFA Peščana sveća], Kanal na YouTube, youtube.com. *[https://evricom.bg/sr/%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%9A%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%9B%D0%B0/ Производња свећа], Евриком, Стара Загора, Бугарска * [https://candlebar.rs/blogs/news/izrada-mirisnih-sveca-9-korisnih-saveta-za-pocetnike Izrada mirisnih sveća: 9 korisnih saveta za početnike], vebsajt Candle bar, candlebar.rs. {{Commonscat}} 55o3lkxwdvv1k4s90ersfe3zm8fzgt2 21723 21722 2026-09-17T16:09:52Z Olirk55 19 Катеґория 21723 wikitext text/x-wiki [[File:Always.gif|right|thumb|709x709px]]'''Швичка''' (серб. ''свећа''; слц. ''svieca''; всл. ''lojovo śvički''; поль. ''świeca''; укр. ''свіча''; общеславянске слово; праслав. ''svět’a''. Наша форма зоз суфиксом -ка, першобутну форму *швица зме нє зачували) - прибор з воску за ошвицованє. Швичка ролькастей форми, вилята з воску або даякей иншакей масней материї, през хтору прецагнути [[ґнот]]. Служи як жридло [[Шветлосц|шветлосци]], а свою функцию витворює з пламеньом хтори настава зоз згорйованьом ґноту. Цело швички, хторе окружує ґнот, ма за циль спомалшиц його згорйованє. Як ше восок на швички розпущиє и згорює, швичка постава кратша. Часци ґноту хтори нє емитую випарене гориво троша ше у пламеню. Спальованє ґноту огранїчує його длужину, зоз чим ше отримує константну температуру згорйованя и швидкосц трошеня швички. Даєдни ґноти треба поряднє подштриговац з ножнїчками же би горенє було спомалшене и стабилне, а тиж же би ше зопарло куренє диму нєприємного запаху. == Историят швичкох == Вери ше же швички одкрити пред 5.000 роками на Блїзким востоку, дзе ше их уж у тим чаше хасновало. Медзитим, вони анї кус нє здабали на швички яки ше нєшка хаснує. Тедишнї швички ше правело з [[Над|наду]], [[Конопа|конопи]] або шена, хтори були намочени зоз смолу або з масцу. Римянє перши пренашли и хасновали швички. Були справени зоз скруценого папирусу, хтори бул умочени до зогратого лою або воску. Стари китайски швички ше правело у фурмох з паперових цивкох. Ґнот бул з рискашового паперу, а як восок хаснована комбинация инсектох и зарна. Японци правели швички з воску хтори ше виберало з ореха, а у Индиї ше восок правело з превартого цимету. У 19. вику одкрите винїманє стеаринскей квашнїни з квашнїнох животиньских масцох. Тото приведло до розвою стеаринского воску хтори твардейши, витримовнєйши и чистейше гори. [[File:Candle Factory and Shop.jpg|right|thumb|301x301px| Фабрика и предавальня швичкох у Данскей]] У 20. вику одкрити парафински восок, кед хемичаре видвоєли и преробели природну субстанцу воску хтора ше находзи у петролею чи витриону. Гоч швички вецей нє главне жридло шветлосци, їх популарносц ше звекшує: вони представяю славенє, романтику, опущую осети, одредзую церемонию и даваю акцент на декор у обисцу. == Способи правеня швичкох == Основни методи за правенє швичкох то прицисканє, "рисованє", вилїванє, зачирйованє ґноту и вилїванє до судзинох. [[Фурма|Фурми]] за швички єст вшелїяки, а тиж так и фарби хтори ше додава до воску. == Фразеолоґия == ♦ Як швичка (прости, просто) = за чловека ше гвари прости як швичка; Лєбо би станул [[Конь|коньови]] на хрибет и так стал ровно як швичка док би конь бежал. ♦ У християнскей [[Святи храм|церкви]] значенє швичкох символичне: пригадую Исуса Христа як шветло хторе ошвицує каждого чловека. У практичним живоце служа за ошвицованє. == Ґалерия == <gallery> Файл:Milan cathedral candles.jpg|Швички, Катедрала у Милану Файл:Helligtrekongerslys.jpg|Данска швичка за Богоявлєнє Файл:Birthday cake-95.JPG|Швички за родзени дзень Файл:Candle cake 01.jpg|Швичка у форми колача Файл:Docht einer Kerze 2008-01-18.jpg|Ґнот за швичку Файл:Sveca u mraku.JPG|Запалєна швичка </gallery> == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 746. == Вонкашнї вязи == * [https://www.youtube.com/channel/UCj1CJs1upwHvSBrk9Or4DFA Peščana sveća], Kanal na YouTube, youtube.com. *[https://evricom.bg/sr/%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%9A%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%9B%D0%B0/ Производња свећа], Евриком, Стара Загора, Бугарска * [https://candlebar.rs/blogs/news/izrada-mirisnih-sveca-9-korisnih-saveta-za-pocetnike Izrada mirisnih sveća: 9 korisnih saveta za početnike], vebsajt Candle bar, candlebar.rs. {{Commonscat}} [[Катеґория:Ошвиценє]] [[Катеґория:Християнски символи]] 82b9ck8umt8mcu2jxp6nfqag2gy3msq 0 3638 21719 21716 2026-09-17T15:09:27Z Olirk55 19 Означени викивязи 21719 wikitext text/x-wiki {{Инфорамик | headerstyle = background:lightblue | header1 = <div style="text-align: center;"> Стромболи | label2 = | data2 = [[Файл:Aerial image of Stromboli (view from the northeast).jpg|thumb|380px|<div style="text-align: center;">Стромболи]] | header3 = '''Ґеоґрафски характеристики''' | label4 = Ндм. висина | data4 = 926 m | label5 = Координати | data5 = 38° 47′ 20″ С; 15° 12′ 47″ В | header6 = '''Ґеоґрафия''' | data7 = {{Location map | Italy | width = 280 | float = right | caption = <div style="text-align: center;">Стромболи на мапи Италиї | label = Стромболи | lat_deg = 38.789 | lon_deg = 15.213}} | header8 = '''Ґеолоґия''' | label9 = Старосц стинох | data9 = 200 000 роки | label10 = Файта гори| data10 = стратовулкан | label11 = Остатня ерупция | data11 = Ище вше тирва | }} '''Стромболи''' италиянске острово вулканского походзеня у Тиренским морю. Воно найсивернєйше од седем такволаних Липарских островох хтори змесцени сиверовосточно од побрежя Сицилиї. До ґрупи Липарских островох, окрем Стромболия, спадаю ище Филикуди, Аликуди, Салина, Липари, Панария и Вулкано. Стромболи настал з вулканску активносцу и дзвига ше 926 m над морйом. На нїм ше находзи єден спомедзи штирох активних вулканох на териториї Италиї. Лава з кратеру виходзи мирно и нєпреривно до околного моря, а острово, односно [[вулкан]] характеристични по тей ерупциї хтора тирва вецей як 2.000 роки. Моцни ерупциї ше ридко зявюю. [[Привреда]] на острове ше насампредз зводзи на туризем, а польопривреда огранїчена. Вулкан на острове познати и по назви Швицарнїк на Медитеранє, бо є пре нєпреривну активносц часто обачлїви як зоз велїх локацийох на острове, так и з моря хторе го окружує.<ref>[https://web.archive.org/web/20160814112237/http://nevjerovatne-cinjenice.com/30-zanimljivih-cinjenica-o-planeti-zemlji/ „30 Zanimljivih činjenica o planeti Zemlji”]. Архивирано из [http://nevjerovatne-cinjenice.com/30-zanimljivih-cinjenica-o-planeti-zemlji/ оригинала] 14. 08. 2016. г. Приступљено 17.09.2026. Текст „Nevjerovatne Činjenice” игнорисан (помоћ)</ref>. Архипелаґ у хторим єст седем острова, дзе припада и Стромболи, представя вулкански лук познати и под назву Еолски острова. Страбон писал же людзе верели же ту жил Еол.<ref name=":1">Strabo (1903) [1877]. Meineke, A., ур. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0239%3Abook%3D6%3Achapter%3D2%3Asection%3D11. „The Geography of Strabo”] Превод: Hamilton, H.C.; Falconer, W.. Leipzig: Teubner — преко Perseus Digital Library.</ref> Острово залапює [[поверхносц]] 12,6 km<ref name=":1" /> <ref>Tikkanen, Amy. [https://www.britannica.com/place/Stromboli-Island. „Stromboli Island, Italy”]Encyclopedia Britannica. Приступљено 17.09.2026.</ref> и представя горню трецину вулкана.<ref>Tibaldi, A.; Corazzato, C.; Marani, M.; Gamberi, F. (2009). [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0040195109000651. „Subaerial-submarine evidence of structures feeding magma to Stromboli Volcano, Italy, and relations with edifice flank failure and creep.”] Tectonophysics. 469 (1): 112—136. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009Tectp.469..112T. 2009Tectp.469..112T] doi:[https://doi.org/10.1016%2Fj.tecto.2009.01.031 10.1016/j.tecto.2009.01.031]. Приступљено 17.09.2026.</ref> Од 2016. року ма коло 500 жительох.<ref>[https://web.archive.org/web/20181030035428/http:/www.comunelipari.gov.it/lipari/zf/index.php/servizi-aggiuntivi/index/index/idtesto/25 „Isola di Stromboli”] [Stromboli Island] (на язику: италиянским). Comune di Lipari. Архивирано из оригинала 30. 10. 2018. г.Приступљено 17.09.2026.</ref> == Вонкашня вяза == * [https://volcano.oregonstate.edu/stromboli Stromboli], ''Oregon State Universyti'', Volkano World, ''volcano.oregonstate.edu'' {{Commonscat}} == Референци == <references/> [[Катеґория:Природни зявеня]] [[Катеґория:Вулкани]] oo9cyxoif078pixv73df9yhycxwirrw 0 3639 21726 2026-09-17T18:07:18Z ОленкаБТ 1579 Гелена Медєши 21726 wikitext text/x-wiki Хотар (серб. атар; карп.укр. хотар 1. „гранїца”; 2. „околїско”; слц. диял. chotar „исте”; од мадь. hatar „меджа, гранїца”), територия єдного валалу. У Руским Керестуре, по приповеданю старих Керестуецох, валалски хотар скорей нє бул подзелєни и нє волало ше го так як нєшка. У одношеню на терашню локацию валала, часц польох (хотара) доставала, спрам своїх специфичносцох и характеристикох, и свойо назви. Часци хотара єдни од других оддзельовали драги хтори водзели од Керестура ґу другим валалом (Кули, Червинки, Вепровачу, Брестовцу, Филїпову, Лалитю, Пиньвиц, Торжи и на Билу). Керестурски хотар ма шлїдуюци назви: 1. Сейки – часц хотара од Червинскей драги по Брестовску драгу; 2. Медєш – часц хотара од Брестовскей драги по Лалицку драгу; 3. Селище – часц хотара од Лалицкей драги по Пиньвицку драгу; 4. Яраш – часц хотара од Пиньвицкей драги по Торжанску драгу; 5. Державка – часц хотара од Торжанскей цраги по Билянску драгу; 6. Била – часц кулянского хотара хтора блїжей ґу Керестуру, а находзи ше медзи Билянску и дакедишню Кулянску драгу, односно двої и єдни гони од терашнєй Кулянскей драги; 7. Косцелїско – часц хотара медзи Кулянску и Червинску драгу, 8. Брестовец – часц хотара од Чернвинскей драги спрам Вепровацкей драги, лєм нє такой од валалу, алє аж за Косцелїском. После збиваня жеми (комасациї) 1876. року, попри главних або основних часцох хотара, єст и други назви хтори означую менше подруче, алє хторе состойна часц других часцох хотара и їх назви означую насампредз наменку одредзенох поверхносцох. То шлїдуюци назви: 1. Луки – часц Селища и Медєшу спрам Лалитю (на Лукох ше кошело траву); 2. Пажица – часц Державки дзе напасани рогати статок и конї; 3. Яращик – часц Пажици (Державки) за долїну Цегляру дзе дзеци напасали гушата и гуски и дзе були навязани кози; 4. Валалска – часц Државки при калдерми (драги) медзи Керестуром и Кулу дзе людзе кошели траву (куповали за кошенє од валалскей власци) и дзе ше напасало рогати статок; 5. Кулянска – орача жем медзи Кулянску калдерму и Билу; 6. Леї – пажица медзи Данчову долїну, ярком и драгу за Червинку, дзе виходзели на пашу швинї з часци валала од Капитаньскей улїчи спрам Кули; 7. Швиньска пажица – пажица медзи Буячу долїну, ярком и Новим беґельом и валалом, дзе виганяни на пашу швинї з часци валала од Капитаньскей учїки спрам Лалитю; 8. Вашарище – часц пажици (ярашу медзи Ґоловичову долїну и Цегляру, дзе ше отримовало вашари). У нашим народзе присутни велї назви хтарох лєбо часцох сушедних хотарох, як напрклад: Стара Рискаша, Нова Рискаша, Палача, Зомборец, Осма, Вепровацка, Филїповска итд. Свойо назви маю тиж так и менши локалитети: Широке, Буджацке, Шлайс, Базен и други. Литература Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 673. Тамаш, Юлиян, Руски Керестур, лїтопис и история 1745 – 1991, Месна заєднїца Руски Керестур 1992, б. 383. 5zr4iyfsgtmgib57czd7o7tcumr5ehr 21727 21726 2026-09-17T18:32:09Z ОленкаБТ 1579 Медзинаслови, викивязи, подробносци 21727 wikitext text/x-wiki '''Хотар''' (серб. ''атар''; карп.укр. ''хотар'' 1. „гранїца”; 2. „околїско”; слц. диял. ''chotar'' „исте”; од мадь. ''hatar'' „меджа, гранїца”), територия єдного валалу. У [[Руски Керестур|Руским Керестуре]], по приповеданю старих Керестурцох, валалски хотар скорей нє бул подзелєни и нє волало ше го так як нєшка. У одношеню на терашню локацию валала, часц польох (хотара) доставала, спрам своїх специфичносцох и характеристикох, и свойо назви. Часци хотара єдни од других оддзельовали драги хтори водзели од Керестура ґу другим валалом ([[Кула|Кули]], [[Червинка|Червинки]], Вепровачу, Брестовцу, Филїпову, [[Лалить|Лалитю]], [[Пиньвиц]], Торжи и на Билу). '''Керестурски хотар ма шлїдуюци назви:''' 1. Сейки – часц хотара од Червинскей драги по Брестовску [[Драга|драгу]]; 2. Медєш – часц хотара од Брестовскей драги по Лалицку драгу; 3. Селище – часц хотара од Лалицкей драги по Пиньвицку драгу; 4. Яраш – часц хотара од Пиньвицкей драги по Торжанску драгу; 5. Державка – часц хотара од Торжанскей цраги по Билянску драгу; 6. Била – часц кулянского хотара хтора блїжей ґу Керестуру, а находзи ше медзи Билянску и дакедишню Кулянску драгу, односно двої и єдни гони од терашнєй Кулянскей драги; 7. Косцелїско – часц хотара медзи Кулянску и Червинску драгу, 8. Брестовец – часц хотара од Чернвинскей драги спрам Вепровацкей драги, лєм нє такой од валалу, алє аж за Косцелїском. После збиваня жеми (комасациї) 1876. року, попри главних або основних часцох хотара, єст и други назви хтори означую менше подруче, алє хторе состойна часц других часцох хотара и їх назви означую насампредз наменку одредзених [[Поверхносц|поверхносцох]]. '''То шлїдуюци назви:''' 1. Луки – часц Селища и Медєшу спрам Лалитю (на Лукох ше кошело траву); 2. Пажица – часц Державки дзе напасани рогати статок и конї; 3. Яращик – часц Пажици (Державки) за долїну Цегляру дзе дзеци напасали гушата и гуски и дзе були навязани кози; 4. Валалска – часц Државки при калдерми (драги) медзи Керестуром и Кулу дзе людзе кошели траву (куповали за кошенє од валалскей власци) и дзе ше напасало рогати статок; 5. Кулянска – орача жем медзи Кулянску [[Калдерма|калдерму]] и Билу; 6. Леї – пажица медзи Данчову долїну, ярком и драгу за Червинку, дзе виходзели на пашу швинї з часци валала од Капитаньскей улїчки спрам Кули; 7. Швиньска пажица – пажица медзи [[Буяча долїна|Буячу долїну,]] ярком и Новим беґельом и валалом, дзе виганяни на пашу швинї з часци валала од Капитаньскей улїчки спрам Лалитю; 8. Вашарище – часц пажици (ярашу медзи [[Ґоловичова долїна|Ґоловичову долїну]] и [[Цегляра долїна|Цегляру]], дзе ше отримовало вашари). У нашим народзе присутни велї назви хотарох лєбо часцох сушедних хотарох, як напрклад: Стара Рискаша, Нова Рискаша, Палача, Зомборец, Осма, Вепровацка, Филїповска итд. Свойо назви маю тиж так и менши локалитети: Широке, Буджацке, Шлайс, Базен и други. == Литература == • ''Словнїк руского народного язика II, О – Я,'' Нови Сад 2017, б. 673. • ''Тамаш, Юлиян, Руски Керестур, лїтопис и история 1745 – 1991'', Месна заєднїца Руски Керестур 1992, б. 383. 78killuhsnbez3xg9q2u7uos8v4yimk 0 3640 21728 2026-09-17T18:35:19Z ОленкаБТ 1579 Геленка Медєши 21728 wikitext text/x-wiki Копача (серб. џомба, од мадь. kopács „гущава; древо; скора, лупа; лупа древа; желєна лупа ґестинї, ореха и под.“ - остаток над жему од одрубаней кукуричанки. Копачи ше хасновало як огриву до шпоргета або до руского пеца. Фразеолоґия Зберац копачи = зберац по копачанки повивальовани копачи на огень: Глїна ше з копачох обивала з палїцу або ше з копачу било до древянки (клюмпи) на ноги. Горуцо копачи зберац: Кед влєце велька горучава, тоти цо робя на полю пригваряю: горуцо копачи зберац. Чухац копачи = вивальовац копачи зоз жеми же би ше их могло позберац: Кед ше шицки до тераз начишлєни роботи поробело, чухало ше копачи. Ламало ше их и то так же ше по нїх цагало [з коньми] грубе древо. Шульок з ролї ше цагал по копачох, вивальовал их, а вец ше копачи зберали на огень. Кус векши од копачи = барз мали, нєт го цо видзиц Литература Руско-сербски словнїк / Русинско-српски речник, Нови Сад 2010, б. 390. Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 622. arc49myrwyytwcxwshahg2xt0kt8yuh 21729 21728 2026-09-17T18:44:37Z ОленкаБТ 1579 Медзинаслови, викивязи, подробносци 21729 wikitext text/x-wiki '''Копача''' (серб. ''џомба'', од мадь. ''kopács'' „''гущава''; древо; скора, лупа; лупа древа; желєна лупа ґестинї, ореха и под.“ - остаток над жему од одрубаней кукуричанки. Копачи ше хасновало як огриву до шпоргета або до [[Руски пец|руского пеца]]. == Фразеолоґия == Зберац копачи = зберац по копачанки повивальовани копачи на огень: Глїна ше з копачох обивала з палїцу або ше з копачу било до [[древянки]] (клюмпи) на ноги. Горуцо копачи зберац: Кед влєце велька горучава, тоти цо робя на полю пригваряю: горуцо копачи зберац. Чухац копачи = вивальовац копачи зоз жеми же би ше их могло позберац: Кед ше шицки до тераз начишлєни роботи поробело, чухало ше копачи. Ламало ше их и то так же ше по нїх цагало [з [[Конь|коньми]]] грубе древо. Шульок з [[Роля (ґеометрия)|ролї]] ше цагал по копачох, вивальовал их, а вец ше копачи зберали на огень. Кус векши од копачи = барз мали, нєт го цо видзиц == Литература == • ''Руско-сербски словнїк / Русинско-српски речник'', Нови Сад 2010, б. 390. • ''Словнїк руского народного язика I, А – Н'', Нови Сад 2017, б. 622. 0yoqbsnk399fmiadtjxzn306o8qaaal 0 3641 21730 2026-09-17T19:36:12Z ОленкаБТ 1579 Геленка Медєши 21730 wikitext text/x-wiki Амброзия (лат. Ambrosia artemisiifolia) то род инвазивних коровчох, єдна з найпознатших и найопаснєйших алерґених рошлїнох на швеце. Амброзия єднорочна рошлїна висока од 20 центи по 2 метери. Корень єй вреценкасти, стебло просте, розконарене, з лїсцами хтори здабу на вайца и посипани су з власками. Пререз стебла штироуглови або округли. Рошлїна єдноставна, у горнєй часци ше розконарює, проста, з густо припитима власками або волнастима шерсцочками, тупо штироугласта. Лїсца найчастейше наспрамни, з верхнього боку цми желєни, а од сподку шивожелєни. Главки єднополни. Хлопски главки полулабдасти, з краткима конарчками, у густих терминалних класастих ґириздочкох з брактеями (фатюгами). Женски главки ше находза под хлопскима главками, у пазухох верхнїх лїсцох. Квитки хлопских главкох блядожовти и єст их 10-15 у главки. Маю цивасти венчик и кончисти зубки. Женски квитки поєдинєчни зоз желєним плоднїком. Брактеї маю форму джубка птицох. Плод заварти зоз затварднутим инволукрумом (обмотком). У природи амброзию нїхто нє є пре горки смак. Квитки позберани до длугоких ґириздочкох на верху стебелкох и конарох, жовкастей фарби. Амброзия сходзи од половки априла, а квитнє позно влєце и вєшенї, од половки юлия по перши єшеньски мрази. Наукова класификация Царство: Plantae Кладус: Tracheophytes Кладус: Angiospermae Клдус: Eudicotidae Кладус: Asterids Ряд: Asterales Фамилия: Asteraceae Подплеме: Ambrosiinae Род:Ambrosia L. Чкодлївосц Полєн амброзиї спричинює алерґию при 10% людзох. Од шицких полєнових алерґийох, полєн амброзиї спричиньователь у 50-60% случайох. При найчувствительнєйших особох 8-20 полєново заренка у 1 m 3  воздуху можу спричинїц моцни реакциї, а лєм єдна рошлїна амброзиї продукує 1-8 милиярди полєново заренка. У полєну амброзиї констатовани 52 єдинєня хтори алерґоґени, спомедзи хторих 6 окреме опасни. Алерґийна реакция ше насампредз зявює на горнїх драгох орґанох за диханє. Очежане диханє и звекшана секреция - основни форми алерґиї хтора може у даєдних ситуацийох прейсц и до астматичних нападох. Дерматитиси спричинєни з амброзию хтори ше зявюю на часцох цела хтори виложени вонкашньому уплїву можу постац хронїчни. Найчастейше ше зявюю при хлопох. Амброзия нє спричинює реакциї лєм при людзох, алє и при животиньох. История Амброзия нє европска рошлїна. Принєшена є з Америки на даєдней з прейґокеанских ладьох при концу 19. вику и од теди ше помали и незатримовно шири по Европи. Єдна рошлїна може випродуковац и вецей як милиярду заренка полєну хтори ше з витром можу рознєсц на поверхносц вецей квадратних километерох. Зарно полєну затримує ключкавосц и до 40 роки. Амброзия рошнє першенствено на нєушореней и запущеней жеми. Найефикаснєйши способ знїщованя то витаргованє з кореньом, алє садзенє нїзких рошнїнох тиж уплївує на єй знїщованє. У случаю векших поверхносцох применює ше порядне кошенє до 5 центи над жему, а лєм дзекеди и третман з тоталнима гербицидами. Кед ше амброзию нє коши нїзко, вирошнє ознова о 20 днї. Вонкашнї вязи https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%BE%D 0%B7%D0%B8%D1%98%D0%B0_(%D0%B1%D0%B8%D1%99%D0%BA%D 0%B0) tsuw4nlg2smjt499n86ldtg63am7a6u 21731 21730 2026-09-17T20:20:44Z ОленкаБТ 1579 Медзинаслови, викивязи, подробносци, укладанє фотоґрафийох 21731 wikitext text/x-wiki '''Амброзия''' (лат. ''Ambrosia artemisiifolia'') то род инвазивних коровчох, єдна з найпознатших и найопаснєйших алерґених рошлїнох на швеце. Амброзия єднорочна рошлїна висока од 20 центи по 2 [[Метер|метери]]. Корень єй вреценкасти, стебло просте, розконарене, з лїсцами хтори здабу на вайца и посипани су з власками. Пререз стебла штироуглови або округли. Рошлїна єдноставна, у горнєй часци ше розконарює, проста, з густо припитима власками або волнастима шерсцочками, тупо штироугласта. Лїсца найчастейше наспрамни, з верхнього боку цми желєни, а од сподку шивожелєни. Главки єднополни. Хлопски главки полулабдасти, з краткима конарчками, у густих терминалних класастих ґириздочкох з брактеями (фатюгами).Женски главки ше находза под хлопскима главками, у пазухох верхнїх лїсцох. Квитки хлопских главкох блядожовти и єст их 10-15 у главки. Маю цивасти венчик и кончисти зубки. Женски квитки поєдинєчни зоз желєним плоднїком. Брактеї маю форму джубка птицох. Плод заварти зоз затварднутим инволукрумом (обмотком). У природи амброзию нїхто нє є пре горки смак. Квитки позберани до длугоких ґириздочкох на верху стебелкох и конарох, жовкастей [[Фарба|фарби]]. Амброзия сходзи од половки априла, а квитнє позно влєце и вєшенї, од половки юлия по перши єшеньски мрази. '''Наукова класификация''' * Царство: ''Plantae'' * ''Кладус: Tracheophytes'' * ''Кладус: Angiospermae'' * ''Клaдус: Eudicotidae'' * ''Кладус: Asterids'' * ''Ряд: Asterales'' * Фамилия: ''Asteraceae'' * Подплеме: ''Ambrosiinae'' * Род: ''Ambrosia L.'' == Чкодлївосц == Полєн амброзиї спричинює алерґию при 10% людзох. Од шицких полєнових алерґийох, полєн амброзиї спричиньователь у 50-60% случайох. При найчувствительнєйших особох 8-20 полєново заренка у 1 m 3  воздуху можу спричинїц моцни реакциї, а лєм єдна рошлїна амброзиї продукує 1-8 милиярди полєново заренка. У полєну амброзиї констатовани 52 єдинєня хтори алерґоґени, спомедзи хторих 6 окреме опасни. Алерґийна реакция ше насампредз зявює на горнїх драгох орґанох за диханє. Очежане диханє и звекшана секреция - основни форми алерґиї хтора може у даєдних ситуацийох прейсц и до астматичних нападох. Дерматитиси спричинєни з амброзию хтори ше зявюю на часцох цела хтори виложени вонкашньому уплїву можу постац хронїчни. Найчастейше ше зявюю при хлопох. Амброзия нє спричинює реакциї лєм при людзох, алє и при животиньох. == История == Амброзия нє европска рошлїна. Принєшена є з Америки на даєдней з прейґокеанских ладьох при концу 19. вику и од теди ше помали и незатримовно шири по Европи. Єдна рошлїна може випродуковац и вецей як милиярду заренка полєну хтори ше з витром можу рознєсц на поверхносц вецей квадратних километрох. Зарно полєну затримує ключкавосц и до 40 роки. Амброзия рошнє першенствено на нєушореней и запущеней жеми. Найефикаснєйши способ знїщованя то витаргованє з кореньом, алє садзенє нїзких рошнїнох тиж уплївує на єй знїщованє. У случаю векших [[Поверхносц|поверхносцох]] применює ше порядне кошенє до 5 центи над жему, а лєм дзекеди и третман з тоталнима гербицидами. Кед ше амброзию нє коши нїзко, вирошнє ознова о 20 днї. == Ґалерия == <gallery> Файл:Common ragweed.jpg|Common ragweed Файл:Flickr - ggallice - Common Ragweed.jpg Файл:Ragweed 20-11-18 018.jpg|У квицу Файл:Ambrosia hispida (4).jpg Файл:Common ragweed imported from iNaturalist photo 329284015 on 19 October 2023.jpg|Амброзия нашенє Файл:Skcns2.jpg|Амброзия у дворе Файл:Skcns1.jpg Файл:Ab plant 2210.jpg Файл:Starr 010222-9001 Ambrosia artemisiifolia.jpg|''Ambrosia artemisiifolia'' Файл:Ambrosia artemisiifolia 080908.JPG </gallery> == Вонкашнї вязи == https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%98%D0%B0_(%D0%B1%D0%B8%D1%99%D0%BA%D<nowiki/>0%B0) ci3ksmadrc4hhwcjodd8q71y3yq93ai 3 3642 21737 2026-09-18T02:46:01Z Max 715 Max преместио је страницу [[Розгварка зоз хасновательом:SHB2000]] на [[Розгварка зоз хасновательом:SHB]]: Аутоматско премештање странице због преименовања корисника [[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]] у [[Special:CentralAuth/SHB|SHB]] 21737 wikitext text/x-wiki #Преусмери [[Розгварка зоз хасновательом:SHB]] 4wwh3f8qwxefvgobawkpjoxppfj25d1 0 3643 21740 2026-09-18T10:30:08Z Olirk55 19 Нови бок: „Плоднїца або матернїца ( лат.  uterus) то мускулово – шлїжацоскорови орґан хтори ше находзи помедзи обидва вайцоводи и ваґини. Находзи ше у карлїцовей глїбки, за и понад мочового мехира и опрез ценкого черева. Плоднїца ма форму грушки зоз верхом хтори обрацени н…“ 21740 wikitext text/x-wiki Плоднїца або матернїца ( лат.  uterus) то мускулово – шлїжацоскорови орґан хтори ше находзи помедзи обидва вайцоводи и ваґини. Находзи ше у карлїцовей глїбки, за и понад мочового мехира и опрез ценкого черева. Плоднїца ма форму грушки зоз верхом хтори обрацени на долу спрам ваґини. [1][2] Спада до репродуктивних орґанох женского полу при животиньох, а при цицарох улога плоднїци то прилапйованє и отримованє розвою плода у цеку ваготносци. Положенє плоднїци Плоднїца ма форму наспак обраценей грушки, на єдним концу ше находзи гарлочко плоднїци ( лат.  cervix) чий отвор у ваґини и вон твори дольню трецину плоднїци. Меньша часц збудована зоз мускулох, а векша часц од вязацей тканї. У штредку гарлочка ше находзи канал, хтори обложени зоз шлїжацу скорочку хтора ценьша од шлїжацей скорочки цела плоднїци и содержи вельо шлїжнїки, хтори вилучую шлїж хтора ше меня у цеку циклусу. На других двох концох плоднїци вязани вайцоводи. Плоднїца змесцена помедзи мочового мехира и закончуюцей часци грубого черева. , а гарлочко виноши 3.5 cm, а ма чежину помедзи 50 и 60 ґрами. Вкупна длужина плоднїци при одроснутей жени то 7 до 8 cm. У цеку ваготносци плоднїца ше звекшує, же би ше после породзеня знова врацела на нормалну велькосц. Значи, стан плоднїци варирує зоз фазами менструалного циклусу и зоз роками жени. Ембриолоґия Ембрионалне походзенє и розвой плоднїци релативно зложени. До одприлики 8 тижньох ваготносци и за хлопски и за женски нукашнї ґениталиї - мезонефрични (Wolffian) и парамезонефрични (Mullerian) канал – коеґзистую у ембриону. [3] Процес сексуалней диференцияциї уключує вецей крочаї у хторих потребни гормонални сиґнали, фактори росту и специфични ґенетични вплїви. У женским ембриону, пре одсуство Y хромозому и нєдостатку тестостерону зоз функционалней тканї тестисох, нормални розвойни рядошлїд случованя резултує з фузию и канализацию парамезонефричних (Mullerian) каналох у штреднєй карлїци же би ше формовали женски карлїцово орґани. У медзичаше приходзи и до реґресиї мезонефричних (Wolffian) каналох. Абнормалносци у процесу хтори ше можу зявиц у цеку ембриоґенези, дакеди резултую шлїдом познатих парамезонефричних аномалийох. [4] Анатомия На плоднїци ше розликую цело и гарлочко, помедзи хторих ше находзи зужена часц плоднїци. Цело плоднїци (corpus uteri) то векша, горня часц на хторей ше розликую два боки и два бочни рубци:  Предня  (facies vesicalis)  Задня (facies intestinalis)  Два бочни рубци. Горня, звекшана и преширена часц цела плоднїци лєгко є конвексни и наволує ше плоднїцово дно (fundus uteri). Бочни конци плоднїцового дна спаяю ше зоз бочнима рубцами цела и так наставаю конусни формациї, плоднїцово роги (cornu uteri dextrum et sinistrum). Зуженє плоднїци  (isthmus uteri) то крадша и ужша часц плоднїци хтора лєжи помедзи цела и гарла плоднїци. Шия плоднїци (cervix uteri) ма форму цилиндра грубини до 3 cm. Окружена є зоз горню часцу, ваґиналного зводу, хтори го дзелї на два часци – горнї, суправаґинални  (portio supravaginalis)и дольнї ваґинални (portio vaginalis). На дольнєй ваґиналней часци, видзи ше плоднїцов отвор (ostium uteri) хтори водзи до плоднїцовей глїбки. Плоднїцова глїбка (cavitas uteri) ше состої зоз двох часцох, горнєй и дольнєй, хтора одвитує целу плоднїци и дольнєй хтора представя канал плоднїцовей шиї. Плоднїцова глїбка то троуглова глїбка у целу плоднїци, у чиїх бочних углох ше находза отвори вайцоводох. Верх плоднїцовей глїбки ше наставя през цервикални канал або канал шиї плоднїци  (canalis cervicis uteri) хтори длуги 3 cm и закончує ше у ваґини виходним отвором плоднїцовей глїбки  (cavum uteri). [5] Грубина мура плоднїци (cm) [6] Положенє Штреднї (mm) Розстоянє (mm) Преднї мур плоднїци 23 17 - 25 Заднї мур плоднїци 21 15 - 25 Фундус плоднїци 20 15 - 22 Зуженє (истмус) плоднїци 10 8 - 22 Доцек креви Плоднїца ше обезпечує зоз артерийну креву зоз плоднїцовей артериї, хтора углавним настава зоз часци преднєй нукашнєй илиячней артериї. Уходзи до плоднїци, преходзаци опрез мочоводу и цага ше до кардиналного лиґаменту. [7] Преходзи през параметриюм дольнього широкого лиґаменту плоднїци. Найчастейше ше анастомозирує (повязує) зоз артерию ваєчнїкох. Плоднїцова артерия главни обезпечовач креви до плоднїци и значнє ше звекшує у цеку ваготносци. Инервация Аферентни нерви хтори инервую плоднїцу то Т11 и Т12. Симпатична инервация походзи зоз хипоґастричного плексусу и плексусу ваєчнїкох. Парасимпатична инервация походзи зоз живцох C2, C3 и C4. Деформациї плоднїци Милерова аґенеза або хипоплазия Тота аномалия присутна при женох зоз нєдостатком або нєрозвитосцу ваґини, гарла плоднїци и цела плоднїци и вайцоводох. Части пошлїдок то стерилносц, а може буц и подполне одсуствованє менструациї або поремеценя єй ритму. Медзитим, постої могущносц зачаца кед нєрозвитосц меньша и кед очувана функция ваєчнїкох. Части случаї ектопичней ваготносци и поруценя, окреме у першей половки ваготносци. Тоти жени углавним маю и водза нормални малженски живот. Єднорога плоднїца Подполно є способна же би окончовала свою функцию, та ше ваготносц и породзенє одвиваю цалком нормално. Двойнїста плоднїца зоз 2 одвоєнима целами. Можу ше зявиц аж и два плоднїци, два ваґини и два гарла плоднїци. Тота аномалия нє муши виволац нїяки поремеценя и углавним ше случайно одкриє у цеку препатрунка, у цеку лїченя стерилитету або при женох хтори поруцели. Дияґноза ше поставя з помоцу ултразвуку, а дакеди и у цеку царского резу. Породзенє углавним вчасне, зоз могущима почежкосцами хтори можу привесц до хитного претаргнуца ваготносци. Постої ришенє: зоз правилну дияґнозу и лїченьом, жени можу остац ваготни, ношиц ваготносц нормално и породзиц ше природно. Прето важна дияґностика у форми ултразвуку, маґнетней резонанци, хистероскопиї або лапараскопиї. Дворога плоднїца зоз 2 повязанима целами Тота аномалия може буц причина стерилносци, поруценя, вчасних породзеньох и других компликацийох у ваготносци. Алє тиж так ваготносц и породзенє можу прейсц без почежкосцох. Прето важна дияґноза же би ше превжали мири процив могущих компликацийох. Лїченє може буц зоз хаснованьом проґестоґених ґормонох у ваготносци або на операциї. Єдно цело плоднїци подзелєне зоз септумом У тим случаю, плоднїца звонка випатра подполно нормално, а знука ю блокирує септум. Тото препреченє тиж так може поремециц интимни вязи. Одкрива ше зоз рендґеном або хистероскопию, хтора ше тиж так хаснує за одстраньованє септуму. Зоз тоту аномалию може присц до стерилносци. Компликациї частейши у цеку породзеня, прето же пе углавним зявює кирвавенє. Єдно од ришеньох може буц хистероскопия. Плоднїца хтора ма форму шерца зоз лєгко углїбеним фундусом. Тота аномалия ма минималне одступанє од нормалного. Гоч є найблїжша нормално розвитей плоднїци, може привесц до вчасного породзеня, крижаного положеня фетусу або предлуженей першей фази породзеня. Як и у прешлих случайох, дияґноза найважнєйша. Функция Улога плоднїци у ваготносци и породзеню Улога плоднїци у ваготносци то же би прилапела оплодзену ваїчкову клїтинку и усадзи ю до своєй шлїжацей скорочки. Оплодзена ваїчкова клїтинка ше дзелї и постава бластоциста хтора ше усадзує до ендометриюму и костира ше зоз кревових судзинох хтори ше розвиваю окреме пре тоту причину. Оплодзена ваїчкова клїтинка постава ембрион, и вяже ше за мур плоднїци, твори плаценту (посцелку) и розвива ше до фетусу (ґестация) хтори рошнє до породзеня. Єй улога пресудна за нормални розвой фетусу у цеку цалей ваготносци. После имплантациї оплодзени ваїчково клїтинки, у цеку ваготносци плоднїца ше поступнє звекшує и єй мускулове пасмо постава густейше. Горня часц цела плоднїци або тло плоднїци порушує ше на горе и досцигує уровень пупка у шестим мешацу ваготносци. У осмим мешацу плоднїцове тло на уровню дольнього рубца першовей косци, же би ше познєйше кус спущело скорей породзеня. Зоз контрахованьом мускулового пасма плоднїци (миометриюм), почина сцисканє фетусу, породзенє. После породзеня, плоднїцово тло ше поступнє спущує, а плоднїца ше враца до карлїцовей глїбки и з часом добива приблїжни випатрунок и велькосц як и скорей породзеня. Пре анатомийни препреченя як цо то карлїцов персцень, плоднїца дакус ґура орґани до бруха пре ширенє у цеку ваготносци. Аж и у цеку ваготносци, маса людскей плоднїци виноши лєм коло єден килограм. Сексуална улога плоднїци Плоднїца тиж так ма улогу у сексуалним змислу, унапрямує доцек креви до карлїци и ваєчнїкох, як и до вонкашнїх ґениталийох, уключуюци ваґину, полни усточка и клиторис. Постоя и даєдни докази же плоднїца ма дознаюцу улогу на подобни способ як и ваєчнїки. Виглєдованє на моделох патканьох одкрило же патканї кед им одстранєна плоднїца горше окончовали задатки просторней мемориї. Толкованє то же ,, аутономни нервови систем цела, хтори реґулує ,,аутоматизовани&#39;&#39; метаболични процеси, як цо то пулс, диханє, претровйованє и сексуалне возбудзенє, тиж маю вязи источашнє зоз плоднїцу и мозґом.&#39;&#39; [8] Ище вше нє постоя нїяки подобни виглєдованя на людзох. Звудова плоднїци чловека Плоднїца збудована зоз трох пасмох:  Вонкашнє глатке пасмо – периметриюм  Мускулове штреднє пасмо – миометриюм  Нукашнє пасмо шлїжацей скорочки – ендометриюм Ендометриюм то пасмо плоднїци хторе барз важне за ваготносц, прето же ше у нїм змесцує плодзена ваїчкова клїтинка. У цеку ваготносци ендометриюм загрубнює и постава випольнєни зоз кревовима жилами за змесценє и потпору за розвиванє фетусу. Кед нє придзе до зачаца, ендометриюм ше лупи и одходзи як часц менструалного кирвавеня. Рост плоднїци у цеку ваготносци У цеку ваготносци часто ше поставя питанє як ше цело будуцей мацери меня. Длужина и чежина беби указує же зоз фетусом шицко у шоре, алє важне и питанє велькосци плоднїци. Скорей ваготносци, плоднїца ше находзи глїбоко у карлїци и велькосци є помаранчеца, же би ше зоз ростом плоду звекшовала и ширела. Плоднїца у цеку ваготносци рошнє експоненциялно, наприклад, як балон хтори ше шири кед ше надує. Велькосц плоднїци у першим тромешачю У перших 12 тижньох ваготносци плоднїца велькосци векшого яблука, виходзи зоз карлїци (гоч ше ище вше до нєй уклопює) и почина роснуц. У случаю двойнятох, плоднїца ше будзе швидше розширйовац и роснуц, и зоз дорушованьом бруха ше може почувствовац плоднїца. Велькосц плоднїци у другим тромешачю У цеку того периоду плоднїца рошнє до велькосци папаї. Вецей є нє часц карлїци и находзи ше на штредку помедзи пупка и першовей клїтки. Як рошнє, плоднїца прициска орґани коло себе и твори прицисок на мускули и лиґаменти. То дакеди вивола болт хтори часте зявенє, та нєт потреби за страхом. Тот прицисок може виволац випупченє пупку (хтори ше враци до нормали после породзеня). Од 18. До 20. Тижня ваготносци, лїкар вимера розстоянє помедзи ганьбовей косци и верха плоднїци у центиметрох. Верх плоднїци ше наволує фундус, а тото меранє ше наволує фундаментална висина. Тото число центиметрох углавним одвитує числу тижньох ваготносци, +/- 2 цм. Наприклад, кед основна висина 32 цм, вона би требала буц ваготна у 32. тижньох ваготносци. Медзитим, кед то нє перша ваготносц, нормале же би тото меранє було кус векше. Кед плоднїца одвитуюцей велькосци у цеку обовязних контролових препатрункох, то знак же шицко у шоре. Кед основна висина пребарз висока або пребарз нїзка, ґинеколоґ упуци ваготну жену же би поробела додатни тести. Велькосц плоднїци у трецим тромешачю У трецим тромешачю плоднїца престава роснуц и будзе велькосци ґереґи. У цеку породзеня плоднїца ше будзе шириц од ганьбовей косци до реброх. Як ше породзенє приблїжує, фетус помали почина падац до дольнєй карлїци. Велькосц плоднїци после родзеня После породзеня, плоднїца ше поступнє враца до своєй першобутней велькосци и положеня хторе мала скорей ваготносци. Тот процес хтори ше одвива у плоднїцу после породзеня, наволує ше инволуция и тирва коло 6 тижнї. Хороти плоднїци чловека Найчастейши хороти плоднїци то: [9][10][11][12]  Пролапсус утери – випадованє плоднїци  Карцином гарла плоднїци  Карцином плоднїци  Звонкаплоднїцова ваготносц  Фиброиди – бениґни неоплазми  Миоми плоднїци Ґалерия Анатомийни структури и положенє плоднїци Опать ище  Породзенє  Ваготносц  Менструални циклус  Ваґина  Вайцоводи  Ваєчнїки Референци 1.  Palshetkar, Nandita; Pai, Rishma Dhillon; Pai, Hrishikesh D. (2012-09-30). Textbook of Hysteroscopy (на језику: енглески). JP Medical Ltd. ISBN 978-93-5025-781-4. 2.  Definition, Function, &amp; Anatomy”. Encyclopedia Britannica (на језику: енглески). Приступљено 2021-03-25. 3.  Strauss JF III, Lessey BA. The structure, function and evaluation of the female reproductive tract. Strauss JF III, Barbieri RL, eds. Yen and Jaffe&#39;s Reproductive Endocrinology (5th изд.).. Philadelphia, Pa: Saunders-Elsevier; 2004. Chapter 9. 4.  „Uterus Anatomy: Overview, Gross Anatomy, Natural Variants”. 2020-06-11. 5.  „Latinski jezik za medicinske škole: Materica”. Latinski jezik za medicinske škole. 2018. Приступљено 2021-03-25. 6.  Nandita Palshetkar; Rishma Dhillon Pai; Hrishikesh D Pai (2012-09-30). Textbook of Hysteroscopy. JP Medical Ltd. стр. 135—. ISBN 978-93-5025-781-4. 7.  Pelage, J.P.; Walker, W.J.; Le Dref, O.; Rymer, R. (2003). „Ovarian Artery: Angiographic Appearance, Embolization and Relevance to Uterine Fibroid Embolization”. CardioVascular and Interventional Radiology. 26 (3): 227—233. PMID 14562969. S2CID 23788447. doi:10.1007/s00270-002-1875-3. 8.  Takacs, Peter; De Santis, Timothy; Nicholas, M. Catherine; Verma, Usha; Strassberg, Richard; Duthely, Lunthita (2005). „Echogenic Endometrial Fluid Collection in Postmenopausal Women is a Significant Risk Factor for Disease”. Journal of Ultrasound in Medicine. 24 (11): 1477—1481. PMID 16239648. S2CID 20258522. doi:10.7863/jum.2005.24.11.1477. 9.  Speroff L, Glass RH, Kase NG. The uterus. Clinical Gynecologic Endocrinology and Infertility (6th изд.).. Baltimore, Md: Lippincott Williams &amp; Wilkins; 1999. Chapter 4. 10.  Behera M, Couchman G, Walmer D, Price TM (јул 2005). „Mullerian agenesis and thrombocytopenia absent radius syndrome: a case report and review of syndromes associated with Mullerian agenesis”. Obstet Gynecol Surv. 60 (7): 453—61. PMID 15995562. doi:10.1097/01.ogx.0000165265.01778.55..[Medline]. 11.  Ascher, S. M.; Jha, R. C.; Reinhold, C. (август 2003). „Benign myometrial conditions: leiomyomas and adenomyosis”. Top Magn Reson Imaging. 14 (4): 281—304. PMID 14578775. doi:10.1097/00002142-200308000-00003. 12.  Chaudhry S, Reinhold C, Guermazi A, Khalili I, Maheshwari S (август 2003). „Benign and malignant diseases of the endometrium”. Top Magn Reson Imaging. 14 (4): 339—57. PMID 14578778. doi:10.1097/00002142-200308000-00006. Литература  Ross, Michael H.; Pawlina, Wojciech. Histology, a text and atlas (Sixth ed.). p. 848.  Franasiak, Jason M.; Scott, Richard T. (2015). „Reproductive tract microbiome in assisted reproductive technologies”. Fertility and Sterility. 104 (6): 1364—1371. ISSN 0015- 0282. PMID 26597628. doi:10.1016/j.fertnstert.2015.10.012.  Verstraelen, Hans; Vilchez-Vargas, Ramiro; Desimpel, Fabian; Jauregui, Ruy; Vankeirsbilck, Nele; Weyers, Steven; Verhelst, Rita; De Sutter, Petra; Pieper, Dietmar H.; Van De Wiele, Tom (2016). „Characterisation of the human uterine microbiome in non- pregnant women through deep sequencing of the V1-2 region of the 16S rRNA gene”. PeerJ. 4: e1602. PMC 4730988 . PMID 26823997. doi:10.7717/peerj.1602 .  Mor, Gil; Kwon, Ja-Young (2015). „Trophoblast-microbiome interaction: A new paradigm on immune regulation”. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 213 (4): S131—S137. PMC 6800181 . PMID 26428492. doi:10.1016/j.ajog.2015.06.039.  Payne, Matthew S.; Bayatibojakhi, Sara (2014). „Exploring Preterm Birth as a Polymicrobial Disease: An Overview of the Uterine Microbiome”. Frontiers in Immunology. 5: 595. PMC 4245917 . PMID 25505898. doi:10.3389/fimmu.2014.00595 . Вонкашнї вязи  GraySubject (језик: енглески)  Illustration at wku.edu (језик: енглески)  SUNYAnatomyLabs  Архивирано  на веб-сајту  Wayback Machine  (30. април 2007) (језик: mx2ez4qr6g8epelytbx09nlbg33b2fq