Википедия rskwiki https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Медий Окреме Розгварка Хаснователь Розгварка зоз хасновательом Википедия Розгварка о Википедиї Файл Розгварка о файлу МедияВики Розгварка о МедияВикию Шаблон Розгварка о шаблону Помоц Розгварка о помоци Катеґория Розгварка о катеґориї TimedText TimedText talk Модул Разговор о модулу Event Event talk 0 2108 22056 22039 2026-09-20T06:51:35Z Sveletanka 20 вики вязи 22056 wikitext text/x-wiki [[File:Kriz u cerkvi 20250520 084658.jpg|thumb|right|250px|Криж у [[церковна порта|порти]] [[святи храм|святого храму]] у [[Руски Керестур|Руским Керестуре]]]] '''Криж''' (общеславянске слово, серб. крст) – у [[Руски язик|руским язику]] тото слово ма вецей значеня: '''1'''. символ и предмет култа християнскей релиґиї; молитвов знак християнох. Криж антропоїдни символ двох длужох хтори ше режу, найчастейше под правим углом. Абстрактна представа чловека з розширенима руками. == Форма крижа == У основи шицких теорийох толкованя форми крижа – чловек. Криж чловекоподобна форма – чловек з розширенима руками. Даєдни з окремних файтох крижох: [[Файл:Vrste krizeva2.jpg|алт=Файти крижох|мини|638x638px|Файти крижох]] 1. Латински криж (crux capitata, crux ordinaria) 2. Петров криж (crux inversa) 3. Тау криж (crux commissa, "T"-криж) 4. Рачкасти криж (збойнїцки криж, "Y"-криж) 5. Гречески криж (crux immissa, crux quadrata) 6. Андрийов криж (crux decussata) 7. Надвладически криж (crux gemina, двойнїсти криж) 8. Папов криж (crux papalis) 9. Русийски криж 10. Русийски криж 11. Зламани криж 12. Клїнкасти криж 13. Кляпчисти криж 14. Малтежски криж 15. Яблукасти криж 16. Тролїсцови криж (Лазаров криж) 17. Жезлови криж [[File:Germania occidentale, croce detta di lotario, 1000 ca, con base tardogotica (XV secolo) 01.jpg|right|thumb|300px|Преднї бок Лотарового крижа-процесийни криж, 50 цм високи (коло 1000. року), класични приклад „святей уметносци” (Ars Sacra).]] 18. Жезлови криж 19. Сидрови криж (crux ancorata) 20. Сидрови криж (crux ancorata) 21. Сидрови криж (crux ancorata) 22. Повторени криж 23. Єрусалимски криж (криж святого гроба) 24. Римски "Святи криж" 25. Кукасти криж (crux dissimulata, свастика) 26. Ротируюци кукасти криж 27. Слункови криж 28. Пошвецуюци криж 29. Дупловани кукасти криж 30. Нємецки ґимнастични криж 31. Ґамадия (crux gammata, составени зоз 4 словох T) 32. Коптски криж 33. Бисерни криж (crux gemmata) 34. Єгипетски криж (crux ansata) 35. Комбинация єгипетского, Антунового и слункового крижа 36. Комбинация сидрового и єгипетского крижа (crux ansata ancorata) 37. Криж воздзвигнути понад жеми 38. Вариянта воздзвигнутого крижа зоз шейсцома зарнами писку [[File:Otto Mathilden Kreuz.jpg|right|thumb|300px|Матилдoв криж зоз коло 973. року, [[скулпторство|скулптура]] Христа на преднїм боку ]] 39. "Arbor vitae" (crux virescens) 40. Архангелски криж 41. Вариянта архангелского крижа 42. Криж штирох євангелистох Студеницки криж Напершови криж Християнски чесни криж Символистични нордийски криж Македонски криж Стилизовани криж у гералдики Символистични червени криж награда воєни криж ознака † == Криж – маґични символ поганских вереньох == Вично застарани чловек, и у своїм вчасним постояню, як вираз свойого найвекшого пошвеценя, поставя власну подобу – себе, и до перших символох зоз хторима виражує свою бриґу, алє и свою надїю до лєпшого. Так ше антропоїдни криж-чловек нашол уж на предметох неолиту. Значи, тисячи роки пред наставаньом християнства, ище у младшим каменим периодзе, наш злєкнути и нєобразовани предходнїк урезал и нарисовал криж на предметох каждодньового живота, жадаюци ше защициц. И єгипетски божества, Озирис и Изида, мали на своїх шматох по три крижи зоз хторима ше означовала їх божеска моц. Колумбо 1492. року, знова пред тим як християнство сцигло на америцки континент, медзи америцкима старобивателями застал криж як амайлию. Джеймс Кук 1772. року на Новим Зеланду видзел старобивательох як на гроб своїх соплеменїкох кладу крижи. Часто крижи урезани и на штредньовиковних богумилских надгробних каменьох. Анї тот криж нє бул християнски, алє погански цо вишол з вереньох и представох примитивного чловека. То була стилизована антропоїдна представа покойного у гробе пред надгробним [[Камень|каменьом]]. == Криж при старих Славянох и племенох поганских Сербох == Криж бул познати и медзи старима Славянами, та так и при племенох поганских Сербох, и знова вельо скорей як цо прияли християнство. Прето ше и нєшка розликую „Чесни криж“ и „Народни криж“. Сербски народни криж то вираз общого народного вереня до антропоїдного (чловекоподобного) божества хторе ше представя зоз соху (соха – идол старих Славянох). == Криж у християнскей релиґиї == Погришна предрозсудка же криж здобуток лєм християнскей релиґиї. Криж вельо старши од християнства. Прешли тисячи роки до III вику новей ери кед ше криж конєчно одомашнєл у християнстве хторе ше уж зажило и постал його нєзаобиходни и найзначнєйши символ. Од реґресивней представи маґичних фиґурох настал антропоїдни криж з єднакима положенима краками: зоз горнїм найкратшим, даєдни место краку маю главку, и долнїм найдлугшим. Зоз стилизованьом народного крижа настали два основни християнски крижи: латински, хтори ше по форми нєбарз розликує од народного (ма по велькосци три єднаки краки, а долнї длугши); други то гречески, хтори ше, под уплївом маґийского круга и округлих судзинкох, по форми баржей оддалєл од народногo крижа; вон ма шицки штири єднаки краки. == Правенє крижох == Крижи ше прави з каменя, [[Лїпа|лїпового]] або лїсковцового древа, зоз класкох [[Жито|жита]], зоз квеца. Як значенє у чловековим живоце найлєпше потвердзує їх виробок у найдаргших племенїтих металох, украшени з найдрагшим драгоциним каменьом, як и у їх велькосци. Крижи ше, окрем у [[Святи храм|церковних]] зданийох, кладло и на крижни драги и коло драгох до поля ([[Хотар|хотара]]). '''2.''' церковна застава: Теди ше нє ишло на одпуст пре госцину на кочох, алє по християнски пешо у процесиї з крижами; '''3.''' надгобни криж або памятнїк: Кед ми помреме, / ховац нас дайце! / На нашо крижи / златни лїтери, / жовти нумери / вибиц нам дайце! '''4.''' два марадики покошеного зарна (18 вельки або 28 мали снопи), серб. крстина: А вецка перше док почитали кельо ґазда ма крижи жита, то ше волало дзешаток, та зоз свойого жита ґазда мушел дац седми криж: седми криж комора брала од ґазди; '''5.''' двацец снопи нажатей [[Конопа|конопи]]: Вижату конопу ше вяже з конопками при верху и при сподку и склада ше до крижох (копкох), по 20 снопи єден криж (копка); '''6.''' штос зложеного древа, щипанїцох, мехох: Зложиц древо до крижа; Мехи зме складали до крижох, до ракашох, до штосох; '''7.''' прен. животна терха, церпенє, нєщесце, судьба: Видно було на нїм же церпи (од хороти), алє ше нїґда нє поносовал на свой криж. ==Фразеолоґия== :♦ На криж – крижом єдно прейґ другого, у форми крижа :♦ Дочекац дакого з крижами – дочекац з вельку помпу :♦ Руциц (положиц) криж на дакого/дацо – дзвигнуц руки од дакого/дачого :♦ Як з крижа зняти – барз вимучени, витрапени, вистати або хори == Ґалерия == <gallery> Файл:Kriz pri drahi za Kulu 20250318 162939.jpg|Криж при драги спрам Кули (Руски Керестур) Файл:Kriz pri benzinskej pumpi 20250521 103045.jpg|Криж при бензинскей станїци (Руски Керестур) Файл:Kriz pri Funzija 20250527 171214.jpg|Криж на Косцелїску (Руски Керестур) Файл:Kriz u uljici M. tita, spram Kuli 20250412 154240.jpg|Криж на концу валала спрам Кули (Руски Керестур) Файл:Kriz u uljici N. Fronta 20250425 113101.jpg|Криж у улїци Народни Фронт (Руски Керестур) Файл:Kriz u keresturskim hotare.jpg </gallery> ==Литература== * ''Словнїк руского народного язика I А – Н'', Нови Сад 2017, б. 664-665. * ''Церковни литурґийно литурґични лексикон'' от. др. Роман Миз, „Руске слово“ и „Грекокатолїцка парохия св. Петра и Павла“ , Нови Сад 2011. рок ==Вонкашнї вязи== * [https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%9A%D1%80%D1%81%D1%82 Крст.] Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org, 17. новембар 2006. [[Катеґория:Християнство]] [[Катеґория:Релиґия]] c5rhump0itz0plhx5nbbenhclf4fcj1 0 2644 22066 18493 2026-09-20T10:54:03Z Olirk55 19 Додата фотоґрафия тканя 22066 wikitext text/x-wiki [[File:Кросна у Дюрдьове, Руска одлога.jpg|thumb|Кросна у [[Дюрдьов|Дюрдьове]], Руска одлога|406x406п]]'''Кросна''' то зложени предмет, справа хтора служи за тканє платна и єдна з найважнєйших стварох у историї. Кросна тиж єдна з найпростейших справох хтора вообще конструована. На принципе на хторим засновани стари ручни кросна, робя и вельки фабрични машини за тканє хтори продукую тисячи [[Метер|метери]] материялу. Зоз тканьом ше занїмаю ткач и ткачка. Дакеди то було специялне [[ремесло]]. [[Ремеселнїцтво при Руснацох у Бачкей|Ремеселнїк]] ше волал ''покровцар''. Вон ше занїмал зоз тканьом [[Мех|мехох]], валалских торбичкох зоз кожей шерсци, у хторих ше ношело вино, сир, [[хлєб]], соль.<ref>[https://web.archive.org/web/20200205105534/https://www.opanak.rs/stari-zaboravljeni-zanati-cime-su-se-bavile-abadzije-mutavdzije-rabazije-opancari-kujundzije/ STARI ZABORAVLJENI ZANATI”.] Архивирано из [https://www.opanak.rs/stari-zaboravljeni-zanati-cime-su-se-bavile-abadzije-mutavdzije-rabazije-opancari-kujundzije/ оригинала] 05. 02. 2020. г. Приступљено 26. 7. 2021.</ref> == История == Найстарши пренайдзени платна походза ище зоз младшого каменого часу, зоз часу Старого Єгипту и зоз находзиска нордийского бронзового часу. Перши кросна були вертикални, яки ше и нєшка хаснує, алє у сучасних формох ше на нїх углавним тка тепихи и таписериї. Горизонтални кросна тиж єст вецей файти, алє принцип роботи исти. Нєшка ше найчастейше хаснує жемни кросна, алє и тоти столни хтори забераю менєй места у просториї. == Роботи на кроснох == '''Накруцанє'''[[File:Belarus weaving.jpg|right|thumb|300x300px|Tканє на кроснох]]Нєпоштредне пририхтованє предзи за тканє почина зоз накруцаньом на ''файфи''. За накруцанє ше хаснує ''шпуляр'' и ''кожелєц''. Перше ше на кожелєц намесци предзу и зоз першого пасма ше видвої ''нїтку''. Файфу ше кладзе на шпуляр, а з окруцаньом шпуляра обраца ше и файфа. Накруцанє нїтки зоз кожельца на файфу реґулує ше з руку. <ref>[https://web.archive.org/web/20130309005455/http://www.poklon-sasvim-poseban.com/tkanje.html Tkanje - drevna umetnost i vestina] poklon-sasvim-poseban.com. Архивирано из оригинала 17. 1. 2012. г. Приступљено 26. 7. 2021.</ref> Од ширини платна яке ше жада виткац завиши число файфох, а тото число вше парне (од 6 по 14). Длужина платна будзе завишиц од того кельо пасма намотани на єдну файфу. Тоту длужину означує ше у ''пасмох'', а єдно пасмо виноши 5 до 5,5 метери. На тот способ порихтана предза будзе твориц ''основу'' платна, а предзу за уток платна накруцує ше на ''цивки'' справени з наду. Способ накруцаня на цивки исти як и при накруцаню на файфи. == Снованє == [[File:QSMM Drawing-in 2653.JPG|right|thumb|301x301px|Eтапа снованя, прецагованє нїткох през нїчельнїци]]Накруцени файфи поставя ше на ''файферицу'' до двох шорох, єдну под другу. Зоз каждей файфи нїтку ше предзеє перез ''пранїчок'', дещичку з дзирками у положеню як и файфи. Собир тих нїткох прецагнутих през пранїчок твори ''прамячко''. Пранїчок ше унапрями ґу ''снованїци'' (два рижни рами, вертикално положени на єдней осовини) и початок прамячка ше притвердзи за горню часц раму. Потим ше ''снованїцу'' обраца и кажде намотанє твори єден ''знак'' длужини 5 до 5,5 метери, зависно од того кельо єст шицкого намотаня – векше число намотаньох дава кратши знак. [[File:Keskiaikainen pirtanauha.jpg|right|thumb|300px|Прибор за тканє, файфoчки, чолнок, додатна часц за уруцованє нїткох за тканє мустирох.]]Число нїткох у прамячку означує ширину платна хторе ше витка, а число знакох означує длужину того платна. Так пририхтану предзу, же би ше нє помервела, уплєта ше прейґ руки як шильку зоз вецей карикох – до ключа. На тот способ предзу мож познєйше барз лєгко одмотац, т.є. лєм ше ю розцагнє. == Тканє == Од того як накруцена предза на кросна у найвекшей мири завиши яке будзе успишне тканє, т.є. чи нїтки буду досц нацагнути же би ше нє мервели и таргали. Прето ше поволовало жени хтори мали надосц искуства и схопносци за таку роботу – була потребна помоц найменєй трох особох. [[File:Тканє на старих кроснох (Музей у Р. Словацкей) 2026-02-07 17-34-32-034.jpg|thumb|300px|Кросна, (стилизована ткачка (жена хтора тка на кроснох), музей у Р. Словацкей.]]Перше ше предзу кладзе до ''бранки'', кажде прамячко до окремней прегради. Потим ше кажду нїтку завяже з окремну пантлїчку на ''навою'' кроснох. Єдна жена ровномирно зацагує предзу, друга осторожно окруца навой, а треца з помоцу бранки унапрямує ширину и ровномирносц накруцованя предзи. На кроснох єст ище ''бардо'' (здабе на гребень у раму: до двох палїчкох хтори служа як рам на густо управени такв. ''тирсци'' – на узко нарезани фалатки з наду длужини коло 10 центи. Файти барда: бардо од 7, 8, 10, 12 (дванацнїца), 14 (штернацнїца), 16 (шеснацнїца) пасма (пасмо ту мера за ширину). На барду од 7 пасма ткало ше на мехи, на барду од 8 пасма – на керпари, на барду од 10 пасма – платно на хлєбовки и под., на бардох од 12 и 14 пасма – на поньви; штернацнїцу и шеснацнїцу ше хасновало за тканє плахиткох на посцелї. Барда було вецей файти и по густосци тирсцох: ридши барда (мали на ридше тирсци), барда штреднєй густосци. '''Платна яки мож ткац на кроснох то:''' [[File:Tkanje na krosnoh.jpg|right|thumb|389x389px|Часц витканого платна зоз волни (такв. до клаша) на кроснох зоз 4 подножаями (як педали)]] * ''ценке платно'' хторому и основа и уток з коноповей цверни. Таке платно ше вола на ''[[дрелїх]]''. Ширина му 14 пасма; * ''грубе платно'' зоз грубей предзи, основа з коноповей цверни, а уток може буц з памуку або конопи. Ширина му 7 по 12 пасма, за ручнїки 7 по 8, за партки и сламячи 10, а за [[Хлєбовка|хлєбовки]] 12 пасма; * ''покровци'' ше тка у основи тка у основи з моцней шпарґи, а уток зоз грубей нїтки. * Таку грубу нїтку прави ше на ''клокотки''. За ню ше хаснує найгорше влакно – клоче. Покровци ше злучує зоз двох полох платна. Покровец треба ище добре збиц зоз ''киянку''; * ''керпари'' ше тка з платняних пантлїкох рижних [[Фарба|фарбох]], а основа з моцней цверни. Ширина платна (керпари) 6 пасма. == Файти кроснох == Нєшкайши ше кросна розликую: * По конструкциї - столни и жемни * По технїки роботи – контрабаланс и контрамарш<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Loom#CITEREFCollier1970 Collier 1970,] б. 104]</ref> * Спрам зложеносци роботи хтору на кроснох мож реализовац – зоз двома нїtками, зоз штирома и зоз вецей нїтками. Кросна правели майстрове кудзеляре або [[Колєсар|колєсаре]]. [[File:Lekythos, ca. 550–530 B.CE. Amasis painter attr. Weaving, upright loom. Unrolled.The Met.jpg|center|thumb|955x955px|Лекитос, коло 550–530. п.н.е. Приписує ше малярови зоз Амазиса. Сцени тканя, вертикални кросна.]] ==Ґалерия== <gallery> Файл:Balint-napra keszitett kalotaszegi vetelo 1883-bol.jpg|Виткане платно зоз мустру за хтору треба окремна схема. Файл:2024 rok tkanje.jpg|Часц ручно витканого платна на кроснох ([[Руски Керестур|Р. Крестур]]). Файл:RugMakingWomanPassesShuttle (cropped).jpg|Жена ткачка тка на кроснох (Костиля, Нови Мексико). Файл:Väv, Skyttlar.jpg|Чолноки, прибор за тканє. Файл:Weaving in Braga (cropped to weaving).JPG|Ручне тканє на рамику (рам) хтори ше трима на колєнох. Файл:Pettine-liccio.JPG|Барда рижней гусцини (пасмох). Файл:Binakol with artisans 23.jpg|Ручне тканє на кроснох, виткани платна виша за кроснами. </gallery> == Литература == * Любомир Медєши, ''Руска традиция'', Дружтво за руски язик, литературу и културу Нови Сад 2007, б. 255-258. * Barber, E. J. W. (1991). Prehistoric Textiles. Princeton University Press. ISBN 0-691-00224-X. * [https://www.youtube.com/watch?v=1L1vE_8CJLE Tкање - Мрежа живота] youtube.com == Вонкашня вяза == * [https://www.svevlad.org.rs/narodni_zivot_files/tkanje/razboj.html Мирјана Марковић РАЗБОЈ - АЛАТ ЗА РУЧНО ТКАЊЕ] * [https://www.youtube.com/watch?v=W_9a7_XnB0w Dokumentarni film "TKANJE BOŠČI"] youtube.com * [https://www.youtube.com/watch?v=sFeQw3-fJJk Kurs tkanja - osnove i delovi razboja - lekcija 1] youtube.com {{Commonscat}} == Референци == [[Катеґория:Традиция]] <references /> [[Катеґория:Ремесла]] [[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]] 67nci095tthbsqxbgne1abthqw6wfrn 22067 22066 2026-09-20T11:15:03Z Olirk55 19 Уложена фотоґрафия 22067 wikitext text/x-wiki [[File:Кросна у Дюрдьове, Руска одлога.jpg|thumb|Кросна у [[Дюрдьов|Дюрдьове]], Руска одлога|406x406п]]'''Кросна''' то зложени предмет, справа хтора служи за тканє платна и єдна з найважнєйших стварох у историї. Кросна тиж єдна з найпростейших справох хтора вообще конструована. На принципе на хторим засновани стари ручни кросна, робя и вельки фабрични машини за тканє хтори продукую тисячи [[Метер|метери]] материялу. Зоз тканьом ше занїмаю ткач и ткачка. Дакеди то було специялне [[ремесло]]. [[Ремеселнїцтво при Руснацох у Бачкей|Ремеселнїк]] ше волал ''покровцар''. Вон ше занїмал зоз тканьом [[Мех|мехох]], валалских торбичкох зоз кожей шерсци, у хторих ше ношело вино, сир, [[хлєб]], соль.<ref>[https://web.archive.org/web/20200205105534/https://www.opanak.rs/stari-zaboravljeni-zanati-cime-su-se-bavile-abadzije-mutavdzije-rabazije-opancari-kujundzije/ STARI ZABORAVLJENI ZANATI”.] Архивирано из [https://www.opanak.rs/stari-zaboravljeni-zanati-cime-su-se-bavile-abadzije-mutavdzije-rabazije-opancari-kujundzije/ оригинала] 05. 02. 2020. г. Приступљено 26. 7. 2021.</ref> == История == Найстарши пренайдзени платна походза ище зоз младшого каменого часу, зоз часу Старого Єгипту и зоз находзиска нордийского бронзового часу. Перши кросна були вертикални, яки ше и нєшка хаснує, алє у сучасних формох ше на нїх углавним тка тепихи и таписериї. Горизонтални кросна тиж єст вецей файти, алє принцип роботи исти. Нєшка ше найчастейше хаснує жемни кросна, алє и тоти столни хтори забераю менєй места у просториї. == Роботи на кроснох == '''Накруцанє'''[[File:Belarus weaving.jpg|right|thumb|300x300px|Tканє на кроснох]]Нєпоштредне пририхтованє предзи за тканє почина зоз накруцаньом на ''файфи''. За накруцанє ше хаснує ''шпуляр'' и ''кожелєц''. Перше ше на кожелєц намесци предзу и зоз першого пасма ше видвої ''нїтку''. Файфу ше кладзе на шпуляр, а з окруцаньом шпуляра обраца ше и файфа. Накруцанє нїтки зоз кожельца на файфу реґулує ше з руку. <ref>[https://web.archive.org/web/20130309005455/http://www.poklon-sasvim-poseban.com/tkanje.html Tkanje - drevna umetnost i vestina] poklon-sasvim-poseban.com. Архивирано из оригинала 17. 1. 2012. г. Приступљено 26. 7. 2021.</ref> Од ширини платна яке ше жада виткац завиши число файфох, а тото число вше парне (од 6 по 14). Длужина платна будзе завишиц од того кельо пасма намотани на єдну файфу. Тоту длужину означує ше у ''пасмох'', а єдно пасмо виноши 5 до 5,5 метери. На тот способ порихтана предза будзе твориц ''основу'' платна, а предзу за уток платна накруцує ше на ''цивки'' справени з наду. Способ накруцаня на цивки исти як и при накруцаню на файфи. == Снованє == [[File:QSMM Drawing-in 2653.JPG|right|thumb|301x301px|Eтапа снованя, прецагованє нїткох през нїчельнїци]]Накруцени файфи поставя ше на ''файферицу'' до двох шорох, єдну под другу. Зоз каждей файфи нїтку ше предзеє перез ''пранїчок'', дещичку з дзирками у положеню як и файфи. Собир тих нїткох прецагнутих през пранїчок твори ''прамячко''. Пранїчок ше унапрями ґу ''снованїци'' (два рижни рами, вертикално положени на єдней осовини) и початок прамячка ше притвердзи за горню часц раму. Потим ше ''снованїцу'' обраца и кажде намотанє твори єден ''знак'' длужини 5 до 5,5 метери, зависно од того кельо єст шицкого намотаня – векше число намотаньох дава кратши знак. [[File:Keskiaikainen pirtanauha.jpg|right|thumb|300px|Прибор за тканє, файфoчки, чолнок, додатна часц за уруцованє нїткох за тканє мустирох.]]Число нїткох у прамячку означує ширину платна хторе ше витка, а число знакох означує длужину того платна. Так пририхтану предзу, же би ше нє помервела, уплєта ше прейґ руки як шильку зоз вецей карикох – до ключа. На тот способ предзу мож познєйше барз лєгко одмотац, т.є. лєм ше ю розцагнє. == Тканє == Од того як накруцена предза на кросна у найвекшей мири завиши яке будзе успишне тканє, т.є. чи нїтки буду досц нацагнути же би ше нє мервели и таргали. Прето ше поволовало жени хтори мали надосц искуства и схопносци за таку роботу – була потребна помоц найменєй трох особох. [[File:Тканє на старих кроснох (Музей у Р. Словацкей) 2026-02-07 17-34-32-034.jpg|thumb|300px|Кросна, (стилизована ткачка (жена хтора тка на кроснох), музей у Р. Словацкей.]]Перше ше предзу кладзе до ''бранки'', кажде прамячко до окремней прегради. Потим ше кажду нїтку завяже з окремну пантлїчку на ''навою'' кроснох. Єдна жена ровномирно зацагує предзу, друга осторожно окруца навой, а треца з помоцу бранки унапрямує ширину и ровномирносц накруцованя предзи. На кроснох єст ище ''бардо'' (здабе на гребень у раму: до двох палїчкох хтори служа як рам на густо управени такв. ''тирсци'' – на узко нарезани фалатки з наду длужини коло 10 центи. Файти барда: бардо од 7, 8, 10, 12 (дванацнїца), 14 (штернацнїца), 16 (шеснацнїца) пасма (пасмо ту мера за ширину). На барду од 7 пасма ткало ше на мехи, на барду од 8 пасма – на керпари, на барду од 10 пасма – платно на хлєбовки и под., на бардох од 12 и 14 пасма – на поньви; штернацнїцу и шеснацнїцу ше хасновало за тканє плахиткох на посцелї. Барда було вецей файти и по густосци тирсцох: ридши барда (мали на ридше тирсци), барда штреднєй густосци. '''Платна яки мож ткац на кроснох то:''' [[File:Tkanje na krosnoh.jpg|right|thumb|389x389px|Часц витканого платна зоз волни (такв. до клаша) на кроснох зоз 4 подножаями (як педали)]] * ''ценке платно'' хторому и основа и уток з коноповей цверни. Таке платно ше вола на ''[[дрелїх]]''. Ширина му 14 пасма; * ''грубе платно'' зоз грубей предзи, основа з коноповей цверни, а уток може буц з памуку або конопи. Ширина му 7 по 12 пасма, за ручнїки 7 по 8, за партки и сламячи 10, а за [[Хлєбовка|хлєбовки]] 12 пасма; * ''покровци'' ше тка у основи тка у основи з моцней шпарґи, а уток зоз грубей нїтки. * Таку грубу нїтку прави ше на ''клокотки''. За ню ше хаснує найгорше влакно – клоче. Покровци ше злучує зоз двох полох платна. Покровец треба ище добре збиц зоз ''киянку''; * ''керпари'' ше тка з платняних пантлїкох рижних [[Фарба|фарбох]], а основа з моцней цверни. Ширина платна (керпари) 6 пасма. == Файти кроснох == Нєшкайши ше кросна розликую: * По конструкциї - столни и жемни * По технїки роботи – контрабаланс и контрамарш<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Loom#CITEREFCollier1970 Collier 1970,] б. 104]</ref> * Спрам зложеносци роботи хтору на кроснох мож реализовац – зоз двома нїtками, зоз штирома и зоз вецей нїтками. Кросна правели майстрове кудзеляре або [[Колєсар|колєсаре]]. [[File:Lekythos, ca. 550–530 B.CE. Amasis painter attr. Weaving, upright loom. Unrolled.The Met.jpg|center|thumb|955x955px|Лекитос, коло 550–530. п.н.е. Приписує ше малярови зоз Амазиса. Сцени тканя, вертикални кросна.]] ==Ґалерия== <gallery> Файл:Balint-napra keszitett kalotaszegi vetelo 1883-bol.jpg|Виткане платно зоз мустру за хтору треба окремна схема. Файл:2024 rok tkanje.jpg|Часц ручно витканого платна на кроснох ([[Руски Керестур|Р. Крестур]]). Файл:RugMakingWomanPassesShuttle (cropped).jpg|Жена ткачка тка на кроснох (Костиля, Нови Мексико). Файл:Väv, Skyttlar.jpg|Чолноки, прибор за тканє. Файл:Weaving in Braga (cropped to weaving).JPG|Ручне тканє на рамику (рам) хтори ше трима на колєнох. Файл:Pettine-liccio.JPG|Барда рижней гусцини (пасмох). Файл:Binakol with artisans 23.jpg|Ручне тканє на кроснох, виткани платна виша за кроснами. Файл:Pedal-driven-weaving-machine.jpg|Сучаснєйши машински кросна за тканє на ножни погон, зоз 1893. року. </gallery> == Литература == * Любомир Медєши, ''Руска традиция'', Дружтво за руски язик, литературу и културу Нови Сад 2007, б. 255-258. * Barber, E. J. W. (1991). Prehistoric Textiles. Princeton University Press. ISBN 0-691-00224-X. * [https://www.youtube.com/watch?v=1L1vE_8CJLE Tкање - Мрежа живота] youtube.com == Вонкашня вяза == * [https://www.svevlad.org.rs/narodni_zivot_files/tkanje/razboj.html Мирјана Марковић РАЗБОЈ - АЛАТ ЗА РУЧНО ТКАЊЕ] * [https://www.youtube.com/watch?v=W_9a7_XnB0w Dokumentarni film "TKANJE BOŠČI"] youtube.com * [https://www.youtube.com/watch?v=sFeQw3-fJJk Kurs tkanja - osnove i delovi razboja - lekcija 1] youtube.com {{Commonscat}} == Референци == [[Катеґория:Традиция]] <references /> [[Катеґория:Ремесла]] [[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]] lva1axvjlrovo6wj9ub12e2mtnnjhv3 2 3514 22050 21363 2026-09-19T14:59:55Z Saslavik 1716 22050 wikitext text/x-wiki <noinclude>== Приклади хаснованя шаблонох==</noinclude> {{Уметнїки|Мено=Михал Иван|Слика=Mihal Ivan Niger 2.jpg|Опис слики=Михал Иван Ниґер|Датум народзеня=16. фебруар 1947.|Место народзеня=Коцур|Держава народзеня=ФНР Югославия|Обласц=хорске шпиванє, соло шпиванє, дуети, ґитара|Награди и припознаня=награди на фестивалох Червена ружа и Ружова заградка}} {{Рошлїни | Назва = Ґалска ружа | Латинска назва = Rosa | Слика = Wild Rosa gallica Romania.jpg | Опис_слики = Дзива ґалска ружа | Домен = Eukaryota | Царство = [[Рошлїни]] (Plantae) | Кладус1 = Tracheophytes | Кладус2 = Angiosperms | Кладус3 = Eudicots | Дивизия = Magnoliophyta | Класа = Magnoliopsida | Ряд = Rosales | Фамилия = Rosaceae | Подфамилия = Rosoideae | Род = Rosa | Секция = Rosa sect. Rosa | Файта = R. gallica | Подфайта = | Биномне_мено = Rosa gallica | Слика_розширеносци = | Опис_розширеносци = | Синоними = Rosa rubra Lam. }} {{Животинї | Назва = Кафови медведз | Латинска назва = Ursus arctos | Слика = Bear-Ursus arctos-male-Polar Park Norway.jpg | Опис_слики = Кафови медведз | Статус_очуваня = | Домен = Eukaryota | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Колєно = Chordata | Подколєно = Vertebrata | Класа = Mammalia | Ряд = Carnivora | Подряд = Caniformia | Фамилия = Ursidae | Род = Ursus | Файта = U. arctos | Биномне_мено = Ursus arctos | Слика_розпрестартосци = Ursus arctos range europe.png | Опис_розпрестартосци = Ареал розпрестартосци кафового медведза | Синоними = Ursus ferox }} rdhbbwblluwx3avymshbbqls6gil7k2 22051 22050 2026-09-19T15:07:02Z Saslavik 1716 22051 wikitext text/x-wiki == Приклади == {{Уметнїки|Мено=Михал Иван|Слика=Mihal Ivan Niger 2.jpg|Опис слики=Михал Иван Ниґер|Датум народзеня=16. фебруар 1947.|Место народзеня=Коцур|Держава народзеня=ФНР Югославия|Обласц=хорске шпиванє, соло шпиванє, дуети, ґитара|Награди и припознаня=награди на фестивалох Червена ружа и Ружова заградка}} {{Рошлїни | Назва = Ґалска ружа | Латинска назва = Rosa | Слика = Wild Rosa gallica Romania.jpg | Опис_слики = Дзива ґалска ружа | Домен = Eukaryota | Царство = [[Рошлїни]] (Plantae) | Кладус1 = Tracheophytes | Кладус2 = Angiosperms | Кладус3 = Eudicots | Дивизия = Magnoliophyta | Класа = Magnoliopsida | Ряд = Rosales | Фамилия = Rosaceae | Подфамилия = Rosoideae | Род = Rosa | Секция = Rosa sect. Rosa | Файта = R. gallica | Подфайта = | Биномне_мено = Rosa gallica | Слика_розширеносци = | Опис_розширеносци = | Синоними = Rosa rubra Lam. }} {{Животинї | Назва = Кафови медведз | Латинска назва = Ursus arctos | Слика = Bear-Ursus arctos-male-Polar Park Norway.jpg | Опис_слики = Кафови медведз | Статус_очуваня = | Домен = Eukaryota | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Колєно = Chordata | Подколєно = Vertebrata | Класа = Mammalia | Ряд = Carnivora | Подряд = Caniformia | Фамилия = Ursidae | Род = Ursus | Файта = U. arctos | Биномне_мено = Ursus arctos | Слика_розпрестартосци = Ursus arctos range europe.png | Опис_розпрестартосци = Ареал розпрестартосци кафового медведза | Синоними = Ursus ferox }} rb8mmva5vmiot8gggmcz602urp6f37v 10 3518 22049 21376 2026-09-19T14:57:27Z Saslavik 1716 22049 wikitext text/x-wiki <noinclude> То шаблон за инфорамик о уметнїкох. {{/док}} </noinclude><includeonly><table class="infobox vcard" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; border: 1px solid #b0c4de; background-color: #f0f8ff;"> <tr> <th colspan="2" class="fn" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0e0e6; padding: 6px; color: #000000;">{{{Мено|{{PAGENAME}}}}}</th> </tr> {{#if:{{{Полне мено|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-style: italic; background-color: #e6f2ff; padding: 2px 5px; font-size: 95%;">{{{Полне мено}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Слика|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;"> [[Файл:{{{Слика}}}|{{{Ширина слики|220px}}}|alt={{{Мено|}}}]] {{#if:{{{Опис слики|}}}|<br /><span style="font-size: 90%;">{{{Опис слики}}}</span>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{Други мена|}}}| <tr> <th style="background-color: #dbeafe; width: 40%; text-align: left; padding: 3px 5px;">Други мена:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Други мена}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Датум народзеня|}}}| <tr> <th style="background-color: #dbeafe; width: 40%; text-align: left; padding: 3px 5px;">Датум народзеня:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Датум народзеня}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Место народзеня|}}}| <tr> <th style="background-color: #dbeafe; text-align: left; padding: 3px 5px;">Мєсто народзеня:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Место народзеня}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Держава народзеня|}}}| <tr> <th style="background-color: #dbeafe; text-align: left; padding: 3px 5px;">Держава народзеня:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Держава народзеня}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Датум шмерци|}}}| <tr> <th style="background-color: #dbeafe; text-align: left; padding: 3px 5px;">Датум шмерци:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Датум шмерци}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Место шмерци|}}}| <tr> <th style="background-color: #dbeafe; text-align: left; padding: 3px 5px;">Мєсто шмерци:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Место шмерци}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Держава шмерци|}}}| <tr> <th style="background-color: #dbeafe; text-align: left; padding: 3px 5px;">Держава шмерци:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Держава шмерци}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Обласц|}}}| <tr> <th style="background-color: #dbeafe; text-align: left; padding: 3px 5px;">Обласц:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Обласц}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Школованє|}}}| <tr> <th style="background-color: #dbeafe; text-align: left; padding: 3px 5px;">Школованє:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Школованє}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Познати_дїла|}}}| <tr> <th style="background-color: #dbeafe; text-align: left; padding: 3px 5px;">Познати дїла:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Познати дїла}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Награди и припознаня|}}}| <tr> <th style="background-color: #dbeafe; text-align: left; padding: 3px 5px;">Награди:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Награди и припознаня}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Вебсайт|}}}| <tr> <th style="background-color: #dbeafe; text-align: left; padding: 3px 5px;">Вебсайт:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Вебсайт}}}</td> </tr> }} </table></includeonly> <noinclude>[[Катеґория:Шаблони]]</noinclude> ouj5jqvsiqw34k8akkd01hhf3ylvxp4 10 3531 22048 21734 2026-09-19T14:54:06Z Saslavik 1716 22048 wikitext text/x-wiki <noinclude> То шаблон за инфорамик о рошлїнох.<noinclude> {{/док}} </noinclude><includeonly><table class="infobox biota" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; border: 1px solid #a3d3a3; background-color: #f4fbf4;"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b1e8b1; padding: 6px; color: #000000;">{{{Назва|{{PAGENAME}}}}}</th> </tr> {{#if:{{{Латинска назва|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-style: italic; background-color: #e2f7e2; padding: 3px 5px; font-size: 95%;">{{{Латинска назва}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Слика|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;"> [[Файл:{{{Слика}}}|{{{Ширина_слики|220px}}}|alt={{{Назва|}}}]] {{#if:{{{Опис_слики|}}}|<br /><span style="font-size: 90%;">{{{Опис_слики}}}</span>}} </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="background-color: #c0edc0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">[[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]]</th> </tr> {{#if:{{{Домен|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; width: 40%; text-align: left; padding: 3px 5px;">Домен:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Домен}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Царство|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Царство:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Царство}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Кладус:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Кладус2|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Кладус:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Кладус2}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Кладус3|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Кладус:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Кладус3}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Дивизия|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Дивизия:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Дивизия}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Класа|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Класа:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Класа}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Ряд|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Ряд:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Ряд}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Фамилия|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Фамилия:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Фамилия}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подфамилия|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подфамилия:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подфамилия}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Род|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Род:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Род}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Секция|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Секция:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Секция}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Файта|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Файта:</th> <td style="padding: 3px 5px; font-style: italic;">{{{Файта}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подфайта|}}}| <tr> <th style="background-color: #d8f5d8; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подфайта:</th> <td style="padding: 3px 5px; font-style: italic;">{{{Подфайта}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Биномне_мено|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #c0edc0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">[[Биномна номенклатура|Биномне мено]]</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-style: italic; font-weight: bold; padding: 4px 5px;">{{{Биномне_мено}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Слика_розширеносци|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #c0edc0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">Ареал розширеносци</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;"> [[Файл:{{{Слика_розширеносци}}}|220px|alt=Мапа розширеносци]] {{#if:{{{Опис_розширеносци|}}}|<br /><span style="font-size: 90%;">{{{Опис_розширеносци}}}</span>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{Синоними|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #c0edc0; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">Синоними</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; padding: 4px 5px;">{{{Синоними}}}</td> </tr> }} </table></includeonly> <noinclude>[[Катеґория:Шаблони]]</noinclude> onibr5gzyj24d5vvpdnumo8swx98xup 10 3536 22045 21707 2026-09-19T14:42:41Z Saslavik 1716 22045 wikitext text/x-wiki <noinclude> То шаблон за инфорамик о животиньох.</noinclude> {{/док}} </noinclude><includeonly><table class="infobox biota" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; border: 1px solid #e2c070; background-color: #fffdf5;"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #fee8ab; padding: 6px; color: #000000;">{{{Назва|{{PAGENAME}}}}}</th> </tr> {{#if:{{{Латинска назва|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-style: italic; background-color: #fff3d1; padding: 3px 5px; font-size: 95%;">{{{Латинска назва}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Слика|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;"> [[Файл:{{{Слика}}}|{{{Ширина_слики|220px}}}|alt={{{Назва|}}}]] {{#if:{{{Опис_слики|}}}|<br /><span style="font-size: 90%;">{{{Опис_слики}}}</span>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{Статус_очуваня|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">Статус очуваня</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px 5px;">{{{Статус_очуваня}}}</td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">[[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]]</th> </tr> {{#if:{{{Домен|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; width: 40%; text-align: left; padding: 3px 5px;">Домен:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Домен}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Царство|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Царство:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Царство}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Кладус:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Кладус2|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Кладус:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Кладус2}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Колєно|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Колєно:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Колєно}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подколєно|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подколєно:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подколєно}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Класа|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Класа:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Класа}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подкласа|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подкласа:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подкласа}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Ряд|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Ряд:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Ряд}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подряд|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подряд:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подряд}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Фамилия|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Фамилия:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Фамилия}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подфамилия|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подфамилия:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подфамилия}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Род|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Род:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Род}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Файта|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Файта:</th> <td style="padding: 3px 5px; font-style: italic;">{{{Файта}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подфайта|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подфайта:</th> <td style="padding: 3px 5px; font-style: italic;">{{{Подфайта}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Биномне_мено|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">[[Биномна номенклатура|Биномне мено]]</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-style: italic; font-weight: bold; padding: 4px 5px;">{{{Биномне_мено}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Слика_розпрестартосци|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">Ареал розпрестартосци</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;"> [[Файл:{{{Слика_розпрестартосци}}}|220px|alt=Мапа розпрестартосци]] {{#if:{{{Опис_розпрестартосци|}}}|<br /><span style="font-size: 90%;">{{{Опис_розпрестартосци}}}</span>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{Синоними|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">Синоними</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; padding: 4px 5px;">{{{Синоними}}}</td> </tr> }} </table></includeonly> <noinclude>[[Катеґория:Шаблони]]</noinclude> 1h1qgclm38zlmfeg0un1pv7spdowzg2 10 3537 22046 21359 2026-09-19T14:46:01Z Saslavik 1716 22046 wikitext text/x-wiki <noinclude>Тот шаблон ше хаснує як инфорамик о животиньох.</noinclude> == Хаснованє == Тот шаблон ше хаснує як инфорамик у артиклох о животиньох, птицох, рибох, инсектох и других таксонох. Копируйце тот празни код до артикла и пополнїцe жaдани податки: <pre> {{Животинї | Назва = | Латинска назва = | Слика = | Опис_слики = | Статус_очуваня = | Домен = | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Кладус1 = | Кладус2 = | Колєно = | Подколєно = | Класа = | Подкласа = | Ряд = | Подряд = | Фамилия = | Подфамилия = | Род = | Файта = | Подфайта = | Биномне_мено = | Слика_розпрестартосци = | Опис_розпрестартосци = | Синоними = }} </pre> == Приклад == <pre> {{Животинї | Назва = Кафови медведз | Латинска назва = Ursus arctos | Слика = Ursus arctos - Norway.jpg | Опис_слики = Кафови медведз | Статус_очуваня = [[Datoteka:Status iucn3.1 LC sr.svg|80px|Найменша застараносц | Домен = Eukaryota | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Колєно = Chordata | Подколєно = Vertebrata | Класа = Mammalia | Ряд = Carnivora | Подряд = Caniformia | Фамилия = Ursidae | Род = Ursus | Файта = U. arctos | Биномне_мено = Ursus arctos | Слика_розпрестартосци = Ursus arctos map.png | Опис_розпрестартосци = Ареал розпрестартосци кафового медведза | Синоними = Ursus ferox }} </pre> <noinclude>[[Категория:Шаблони]]</noinclude> 4thxw3akbcssmkmdp9nm8vuwr8ye5og 22047 22046 2026-09-19T14:48:11Z Saslavik 1716 22047 wikitext text/x-wiki <noinclude>Тот шаблон ше хаснує як инфорамик о животиньох.</noinclude> == Хаснованє == <noinclude>Тот шаблон ше хаснує як инфорамик у артиклох о животиньох, птицох, рибох, инсектох и других таксонох.</noinclude> Копируйце тот празни код до артикла и пополнїцe жaдани податки: <pre> {{Животинї | Назва = | Латинска назва = | Слика = | Опис_слики = | Статус_очуваня = | Домен = | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Кладус1 = | Кладус2 = | Колєно = | Подколєно = | Класа = | Подкласа = | Ряд = | Подряд = | Фамилия = | Подфамилия = | Род = | Файта = | Подфайта = | Биномне_мено = | Слика_розпрестартосци = | Опис_розпрестартосци = | Синоними = }} </pre> == Приклад == <pre> {{Животинї | Назва = Кафови медведз | Латинска назва = Ursus arctos | Слика = Ursus arctos - Norway.jpg | Опис_слики = Кафови медведз | Статус_очуваня = [[Datoteka:Status iucn3.1 LC sr.svg|80px|Найменша застараносц | Домен = Eukaryota | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Колєно = Chordata | Подколєно = Vertebrata | Класа = Mammalia | Ряд = Carnivora | Подряд = Caniformia | Фамилия = Ursidae | Род = Ursus | Файта = U. arctos | Биномне_мено = Ursus arctos | Слика_розпрестартосци = Ursus arctos map.png | Опис_розпрестартосци = Ареал розпрестартосци кафового медведза | Синоними = Ursus ferox }} </pre> <noinclude>[[Категория:Шаблони]]</noinclude> 7oz26rwfh3gx3x5bywb7uu93wylw40j 0 3539 22043 21677 2026-09-19T14:01:02Z Saslavik 1716 22043 wikitext text/x-wiki {{Рошлїни | Назва = Рискаша | Латинска назва = Oryza sativa | Слика = Oryza sativa - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-232.jpg | Опис_слики = Илустрация часцох рискаши | Домен = Eukaryota | Царство = Plantae (Рошлїни) | Кладус1 = | Кладус2 = | Кладус3 = | Дивизия = Magnoliophyta | Класа = Liliopsida | Ряд = Poales | Фамилия = Poaceae | Подфамилия = Oryzoideae | Род = Oryza L., 1753 | Секция = | Файта = Oryza sativa (азийска рискаша), Oryza glaberrima (африцка рискаша) | Подфайта = Индийска рискаша (O. s. subsp. indica), Японска рискаша (O. s. subsp. japonica) | Биномне_мено = Oryza sativa <br /> Oryza glaberrima | Слика_розширеносци = | Опис_розширеносци = | Синоними = }}'''Рискаша''' и [[Коцур|коц]]. ришкаша (лат. ''Oryza sativa''; серб. ''пиринач''; всл. ''riskaša''; мадь. ''rizs, або'' ''riszkasa''; рискаша з млєком; зазначена у мадярским и форма ''riskasa'', од хторей може походзиц коцурска форма зоз ш; другу часц лсова ''kasa'' Мадяре превжали од Славянох. Перша часц слова ''рис''- єст у европских язикох: нєм. ''Reis''; фр. ''Riz''; итал. ''r:so'') то нашенє трави файти ''Oryza sativa'' (азийска рискаша) або ''Oryza glaberrima'' (африцка рискаша). Тоту житарку ше навелько хаснує по цалим швеце як основну [[Пожива|поживу]] за вельку часц людскей популациї, а окреме у Азиї. То польопривредна роба з трецу по велькосци продукцию у швеце (рискаша 741,5 милиони тони у 2014), после цукрового наду (1,9 милиярди тони) и [[Кукурица|кукуриц]]<nowiki/>и (1,0 милиярди тони). Монокотну рискашу ше нормално пестує як рочну рошлїну, алє у тропских обласцох може прежиц як вецейрочна култура и дату пресаду мож хасновац и 30 роки. Пестованє рискаши добре прилагодзене жемом и реґионом зоз нїзким трошком роботней моци и вельким количеством паданьох, понеже пестованє роботно интензивне и вимага вельки количества води. Медзитим, рискашу мож садзиц скоро вшадзи, аж и на прикрих брегових и горских подручох з хаснованьом терасастих системох зоз хторима ше контролує приводзенє води. Постоя вецей файти и вариянти рискаши у зависносци од реґиона.<ref> [https://www.theculinarypro.com/rice-varieties "Rice varieties".] The Culinery Pro</ref> Традиционална метода за хованє рискаши то вилїванє польох при садзеню, або после садзеня младей пресади. Тота єдноставна метода вимага добре планованє и сервисованє системох гацох и каналох за наводньованє, алє тиж редукує роснуце меншого коровча и чкодлївих рошлїнох хтори нє можу роснуц у вилятей жеми. На тот способ ше тиж одвраца животиньских чкодлївцох. == Характеристики == [[File:20201102.Hengnan.Hybrid rice Sanyou-1.6.jpg|right|thumb|313x313px|Класки рискаши]]Рошлїна рискаши може нароснуц 1-1,8 [[Метер|метери]] високо, дзекеди и висше, у зависносци од файти и плодносци жеми. Рискаша ма длугоке, струнке лїсце длугоке 50-100 центи и 2-2,5 центи широке. Мали з витром опращковани квитки ше формую у розконарених лукових до вишацих ґириздочкох хтори длугоки 30-50 центи. Нашенє хторе ше є то зарна 5-12 милиметри длугоки и 2-3 милиметри груби. == Нутритивна вредносц на 100 g (3,5 oz) == [[File:Rice grains (IRRI).jpg|right|thumb|326x326px|Випатрунок рижних файтох рискаши]] '''Енерґия''': 544 kJ (130 kcal) '''Угльово гидрати''': 29 g :* Цукри: 0 g :* Поживни влакна: 0 g :* Масци: 0 g :* Протеїни: 2,4 g '''Витаммини''' :[[File:Rice farmers Mae Wang Chiang Mai Province.jpg|right|thumb|314x314px|После жатви рискаши, зазберованє слами на традицийни способ.]] :* Тиамин (Б1): (17%) 0,2 mg :* Рибофлавин (Б2): (0%) 0 mg :* Ниацин (Б3): (10%) 1,5 mg :* Витамин Б5: (13%) 0,164 mg '''Минерали''' :[[File:Cambodian farmers planting rice.jpg|right|thumb|316x316px|Садзенє рискаши на традицийни способ]] :* Калциюм: (0%) 1 mg :* Желєзо: (12%) 1,5 mg :* Маґнезиюм: (2%) 8 mg :* Манґан: (19%) 0,4 mg :* Фосфор: (5%) 33 mg :* Калиюм: (0%) 23 mg :* Цинк: (4%) 0,4 mg '''Други конституенти:''' :* Вода: 68,5 g == Процес преробку == {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |Процес преробку рискаши |- | colspan="2" | [[File:Rice Animation.gif|center|thumb|280px|Приказ чисценя пасмох у процесу преробку]] |- |а) Рискаша у лупки б) Интеґрална (жовкава) рискаша в) Рискаша з ключку г) Била рискаша зоз остатками отруби д) Полирана рискаша |1. Лупки 2. Отруби 3. Остатки отрубох 4. Ключки 5. Ендосерм |} Преробок рискаши подразумює одкланянє (чисценє) єдного або вецей пасмох з рискаши з намиру доставаня квалитетнєйших прикметох продукта за тарґовину и тарґовище. [[File:Stages of rice milling.jpg|left|thumb|480x480px|З лїва на право: интеґрална (жовкава) рискаша, рискаша з ключку, била рискаша]] Зарно ше третирує же би ше одклонєли и очисцели вонкашнї пасма, односно лупки и отруби. Шицки пасма ше можу очисциц швидко з єдним або двома поступками. Индустрийни преробок преходзи през вецейнїсти процес, хтори залапює чисценє, сепарацию, ґланцанє, бланширанє на пари, класификовнає и меранє рискаши.<ref>[[:en:International_Rice_Research_Institute|International Rice Research Institute.]][https://web.archive.org/web/20231215150726/http://www.knowledgebank.irri.org/step-by-step-production/postharvest/milling Archived] from the original on December 15, 2023. Retrieved January 4, 2024.</ref> Интеґралней рискаши (хтора жовкаста) оддзелює ше лєм лупка хтора нє за єдзенє.<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20180802162740/http://www.riceassociation.org.uk/content/1/10/varieties.html "Types of rice".] Rice Association. Archived from [https://web.archive.org/web/20180802162740/http://www.riceassociation.org.uk/content/1/10/varieties.html the original] on August 2, 2018. Retrieved August 2, 2018.</ref> У дальшим поступку процеса рискаши ше одклонює отруби и ключки. Зоз тим ше достава продукт-рискаша хтора вше блядшей [[Фарба|фарби]].<ref name=":1" /> Рискашу ше третирує зоз гидротермалним обробком (на пари). През процес третированя на пари преходзи пред самим млєцом.<ref>[https://web.archive.org/web/20231215150726/http://www.knowledgebank.irri.org/step-by-step-production/postharvest/milling "Milling".][https://en.wikipedia.org/wiki/International_Rice_Research_Institute International Rice Research Institute. ][https://web.archive.org/web/20231215150726/http://www.knowledgebank.irri.org/step-by-step-production/postharvest/milling Archived] from the original on December 15, 2023. Retrieved January 4, 2024.</ref> == Варенє == [[File:Steinpilzrisotto.jpg|right|thumb|310x310px]]Сорти рискаши ше типично класификує як длугоко, штреднє и кратко зарнасти. Зарна длугокозарнастей рискаши (з високим количеством амилози) маю тенденцию остац цали после вареня; зарна рискаши штреднєй длужини (богати з амилопектином) поставаю лїпкаци. У рискаши нєт ґлутену; обезбечує протеини, алє нє шицки есенциялни аминоквашнїни хтори потребни за добре здравє. [[File:Tumpeng Slametan IGDA.JPG|right|thumb|310x310px|Кулинарски декорациї єдлох з рискаши]] Рискаша розличних файтох ше конзумує ширцом швета. Состав скроба у зарну, амилози и амилопектина, дава различни текстурни прикмети.<ref>Rosell, Cristina M.; Marco, Cristina (2008). "Rice". ''Gluten-Free Cereal Products and Beverages''. Elsevier. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1016/b978-012373739-7.50006-x.] [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN&#x20;<bdi>978-0-12-373739-7</bdi>.]</ref> Зарна штреднєй длужини ше хаснує у сладких єдлох. Даєдни сорти длугокого зарна маю вельке кличество амилопектину, як цо тайландска лїпкаца рискаша, та ше их вари на пари. Лїпкацу рискашу штреднєй длужини ше хаснує за суши; лїпкацосц оможлївює рискаши затримац форму. Рискашу краткого зарна ше звичайно хаснує за сутлияш (то слатке єдло хторе уварене зоз рискаши у млєку). Инстантна рискаша ше розликує од тей цо варена на пари по тим же є варена, а потим осушена. Вона ма обачлїво деґрадовани смак и текстуру. Фарби за рискашу и скроб ше часто хаснує кед ше прави чечне цесто и хлєбову масу пре звекшанє хрупкавосци. Варена рискаша комбинoвана зоз млєком, цукром и медом, хаснує ше за правенє лакоткох (десертох). У даєдних реґионох, як Табаристан, [[хлєб]] ше прави зоз рискашовей муки. Штредньовиковни исламски тексти пишу о медицинским хаснованю тей рошлїни.<ref>[https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%87#CITEREFWatson1983 Watson 1983,] стр. 15.</ref> Зоз рискаши ше тиж може правиц каша (позната такв. цицвара) зоз додаваньом вецей води як звичайно итд. == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2025, б. 398. == Вонкашнї вязи == * [https://rulek.rs/pirinac-2/ Pirinač - Lekovita Svojstva i Upotreba Pirinča] *[https://www.zdravisimo.com/blog/pirinac-kako-ga-pripremiti-i-za-sta-je-dobar.html Pirinač - kako ga pripremiti i za šta je dobar?] zdravisimo.com {{Commonscat}} == Референци == <references /> [[Катеґория:Кулинарство]] [[Катеґория:Житарки]] knyf7bksvr3r96sftj8xa3d2yrta5vd 0 3541 22068 21701 2026-09-20T11:29:25Z Olirk55 19 Ґалерия 22068 wikitext text/x-wiki [[File:Pettine-liccio.JPG|right|thumb|300px|Барда рижних гусцинох- тирсцох]]'''Бардо''' (серб. ''брдо''; поль. ''bardo''; слц. ''brdo''; всл. ''bardo''; укр. ''бердо''; праславянске ''bьrdo'') часц ткацких [[Кросна|кроснох]], здабе на гребень у раму: до двох палїчкох хтори служа як рам на густо управени такв. тирсци – на узко нарезани фалатки з [[Над|наду]] длужини коло 10 центи. Файти барда у зависносци од густосци тирсцох: бардо од 7, 8, 10, 12 (дванацнїца), 14 (штернацнїца), 16 (шеснацнїца) пасма (пасмо ту мера за ширину): ♦ на барду од 7 пасма ткало ше на [[Мех|мехи]], ♦ на барду од 8 пасма – на [[Керпара|керпари]], ♦ на барду од 10 пасма – платно на [[Хлєбовка|хлєбовки]] и под., ♦ на бардох од 12 и 14 пасма – на поньви; ♦ штернацнїца и шеснацнїца ше хасновали за тканє плахиткох на посцелї. [[File:Pravenje gagorkoh.jpg|right|thumb|308x308px|Густейши тип барда на хторим ше можу правиц ґаґорки]] ▶ На бардзе ше правя и ґаґорки. То файта „галушкох" до юшки. == Фразеолоґия == ♦ ''Прешол през бардо и през шитко''; вельо прежил, зазнал; ♦ ''Як кед би були (яґда су) на истим (у єдним) бардзе ткани''; цалком су исти по справованю, характеру == Ґалерия == <gallery> Файл:QSMM Pemberton loom 2582.JPG|Кросна типу „Пембертон<nowiki>''</nowiki> за тканє финшого платна Файл:Piña-Seda- Pineapple and Silk Cloths from the Philippines 13.jpg|Зоз бардом ручного тканя ше збиваю нїтки платна. </gallery> == Литература == * ''Словнїк руского народного язика I, А – Н'', Нови Сад 2017, б. 49. * Ručno tkanje (prevod i obrada Margareta Legaš) - Mladost Zagreb 1977. Weaving & spinning / [edited by Yvonne Deutch]. London [etc.] Marshall Cavendish. 1977. ISBN 978-0-525-70070-8. * Уметност и техника ручног ткања Миланка Николић, Стручна књига Београд 1999 ИД – 743621244160 [[Катеґория:Часци кроснох]] bxttrft02l4bl22ae6f1zm7vtd5ms09 0 3628 22044 21717 2026-09-19T14:02:22Z Saslavik 1716 22044 wikitext text/x-wiki {{Рошлїни | Назва = Пасуля | Латинска назва = | Слика = A green bean.jpg | Опис_слики = Желєна пасуля | Домен = | Царство = [[Рошлїни]] (Plantae) | Кладус1 = | Кладус2 = | Кладус3 = | Роздїл = Tracheophyta | Класа = Magnoliosida | Ряд = Fabales | Фамилия = Fabaceae | Подфамилия = Faboideae | Род = ''Phaseolus'', [[Карл фон Лине|Linneus]] 1753 | Секция = | Файта = | Подфайта = | Биномне_мено = | Слика_розширеносци = | Опис_розширеносци = | Синоними = }} '''Пасуля''' (лат. ''Phaseolus vulgaris''; поль. ''fasola zwykła''; укр. ''квасо́ля звича́йна''; рсй. ''фасо́ль обыкнове́нная'', серб. ''пасуљ'' и ''grah''; горв. ''grah''; слц. ''fazuľa obyčajná'') єднорочна рошлїна з фамилиї маунових рошлїнох по походзеню з Южней Америки. З култивованьом одпестовани 70 файти пасулї, з веґетацию од 70-90 днї, спада до шора заградкових рошлїнох високей биолоґийней вредносци. Як и шицки други мауново рошлїни, пасуля содержи вельо бильчки , алє физиолошки нєподполни, так же аминоквашнїни хтори хибя орґанизму потребно уношиц зоз [[Житарки|житарками.]] == Файти пасулї == Єст барз вельо файти пасулї – по випатрунку: чарна коритнявка, бруснїца, покруткова пасуля, фажол пасуля, пинто пасуля, била пасуля, целова, кафова, жовта, гращкова, а у наших крайох найпознатши тетовац, била пасуля, червена, трешнєвац, писана/цифрована пасуля, жовта пасуля итд. == Поживна вредносц == Пасуля ма барз вельку калоричну вредносц (100 ґрами пасулї маю 143 килокалориї), алє и шицки други нєобходни биолоґийни материї: бильчки (26%), угльово гидрати (52%), масци (2,1%), лецитин, калиюм, калцию, фосфору, желєза.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/341267553_Nutritional_Value_of_Legumes_in_Relation_to_Human_Health_A_Review Nutritional Value of Legumes]. ''www.researchgate.net''. Приступљено 17.09.2026.</ref><ref>[https://www.tablicakalorija.com/povrce/pasulj-sareni-kuvani-slani.html Таблица калорија].''www.tablicakalorija.com''. Приступљено 17.09.2026.</ref><ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/leg3.192 Nutritional significance, value-added applications, and consumer perceptions of food legumes: A review]. ''onlinelibrary.wiley.com''. Приступљено 17.09.2026.</ref> Пасульова лупка богата з пектином и другима чежко претровлївима материями, та ше нє препоручує особом хтори маю проблеми зоз жалудком и черевами. == Хаснованє == Пасуля дозрева вєшенї. У веґетериянскей кухнї пасуля барз популарна, бо ше з єй хаснованьом надополнює нєдостаток бильчкох. Єдла з пасулї мож єдноставно приготовиц: пасульова юшка зоз желєняву и месом, вояцка пасуля, пасуля «на тавче», запражена пасуля, на густо пасуля, шалата з пасулї, а мож направиц и сладку лакотки з пасулї. Уварена пасуля ма фину масласту текстуру и барз приємни смак. == Фразеолоґия == ♦ Гола пасуля / на босо пасуля = пасуля без меса ♦ Пауля з подбивку / подбита пасуля = пасуля з мукову запражку без масци ♦ Пасуля на густо = зоз увареней ридкей пасулї зоз черпацу вареху вибрало ше цалу пасулю и руцело на запражку же би мала лєпши смак, до тей пасулї ше надробело [[Цеснок|цеску]]. ♦ Пасуля на ридко / ридка пасуля = ридка пасуля ше вари як и подбивка, лєм ше ю залєє зоз запражку, т.є. положи ше и варешку масци == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 131. == Референци == <references /> [[Катеґория:Желєнява]] 9kbizhjfubieskivzmp5wrk0j1me9iq 0 3643 22060 22037 2026-09-20T07:05:57Z Sveletanka 20 22060 wikitext text/x-wiki '''Плоднїца''' або '''матернїца''' ( ат. ''uterus'') то мускулово – шлїжацоскорови орґан хтори ше находзи помедзи обидва [[Вайцовод|вайцоводи]] и ваґини. Находзи ше у карлїцовей глїбки, за и понад мочового мехира и опрез ценкого черева. Плоднїца ма форму грушки зоз верхом хтори обрацени на долу спрам ваґини.<ref>Palshetkar, Nandita; Pai, Rishma Dhillon; Pai, Hrishikesh D. (2012-09-30).[https://books.google.rs/books?id=WW9bQtmpR3sC&pg=PA135&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Textbook of Hysteroscopy] (на язику: анґлийски). JP Medical Ltd. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Me%C4%91unarodni_standardni_broj_knjige ISBN 978-93-5025-781-4.]</ref><ref>Definition, Function, & Anatomy”. Encyclopedia Britannica (на језику: енглески). Приступљено 2021-03-25.</ref> Спада до репродуктивних орґанох женского полу при животиньох, а при цицарох улога плоднїци то прилапйованє и отримованє розвою плода у цеку ваготносци. == Положенє плоднїци == Плоднїца ма форму наспак обраценей грушки, на єдним концу ше находзи гарлочко плоднїци (лат.  ''cervix'') чий отвор у ваґини и вон твори дольню трецину плоднїци. Меньша часц збудована зоз мускулох, а векша часц од вязацей тканї. У штредку гарлочка ше находзи канал, хтори обложени зоз шлїжацу скорочку хтора ценьша од шлїжацей скорочки цела плоднїци и содержи вельо шлїжнїки, хтори вилучую шлїж хтора ше меня у цеку циклусу. На других двох концох плоднїци вязани вайцоводи. Плоднїца змесцена помедзи мочового мехира и закончуюцей часци грубого черева, а гарлочко виноши 3.5 cm, а ма чежину помедзи 50 и 60 ґрами. Вкупна длужина плоднїци при одроснутей жени то 7 до 8 cm. У цеку ваготносци плоднїца ше звекшує, же би ше после породзеня знова врацела на нормалну велькосц. Значи, стан плоднїци варирує зоз фазами менструалного циклусу и зоз роками жени. == Ембриолоґия == Ембрионалне походзенє и розвой плоднїци релативно зложени. До одприлики 8 тижньох ваготносци и за хлопски и за женски нукашнї ґениталиї - мезонефрични (''Wolffian'') и парамезонефрични (''Mullerian'') канал – коеґзистую у ембриону.<ref>Strauss JF III, Lessey BA. The structure, function and evaluation of the female reproductive tract. Strauss JF III, Barbieri RL, eds. Yen and Jaffe's Reproductive Endocrinology (5th изд.).. Philadelphia, Pa: Saunders-Elsevier; 2004. Chapter 9.</ref> Процес сексуалней диференцияциї уключує вецей крочаї у хторих потребни гормонални сиґнали, фактори росту и специфични ґенетични вплїви. У женским ембриону, пре одсуство Y хромозому и нєдостатку тестостерону зоз функционалней тканї тестисох, нормални розвойни рядошлїд случованя резултує з фузию и канализацию парамезонефричних (''Mullerian'') каналох у штреднєй карлїци же би ше формовали женски карлїцово орґани. У медзичаше приходзи и до реґресиї мезонефричних (''Wolffian'') каналох. Абнормалносци у процесу хтори ше можу зявиц у цеку ембриоґенези, дакеди резултую шлїдом познатих парамезонефричних аномалийох.<ref>[https://emedicine.medscape.com/article/1949215-overview „Uterus Anatomy: Overview, Gross Anatomy, Natural Variants”. 2020-06-11.]</ref> == Анатомия == [[File:Gray1167.svg|right|thumb|300px|Анатомске подзелєнє (пресек) плоднїци ]]На плоднїци ше розликую цело и гарлочко, помедзи хторих ше находзи зужена часц плоднїци. Цело плоднїци (''corpus uteri)'' то векша, горня часц на хторей ше розликую два боки и два бочни рубци: :♦ Предня  (facies vesicalis) :♦ Задня (facies intestinalis) :♦ Два бочни рубци. Горня, звекшана и преширена часц цела плоднїци лєгко є конвексни и наволує ше плоднїцово дно (fundus uteri). Бочни конци плоднїцового дна спаяю ше зоз бочнима рубцами цела и так наставаю конусни формациї, плоднїцово роги (''cornu uteri dextrum et sinistrum''). Зуженє плоднїци  (''isthmus uteri'') то крадша и ужша часц плоднїци хтора лєжи помедзи цела и гарла плоднїци. Шия плоднїци (''cervix uteri'') ма форму цилиндра грубини до 3 cm. Окружена є зоз горню часцу, ваґиналного зводу, хтори го дзелї на два часци – горнї, суправаґинални  (''portio supravaginalis'') и дольнї ваґинални (''portio vaginalis''). На дольнєй ваґиналней часци, видзи ше плоднїцов отвор (''ostium uteri'') хтори водзи до плоднїцовей глїбки. Плоднїцова глїбка (''cavitas uteri'') ше состої зоз двох часцох, горнєй и дольнєй, хтора одвитує целу плоднїци и дольнєй хтора представя канал плоднїцовей шиї. Плоднїцова глїбка то троуглова глїбка у целу плоднїци, у чиїх бочних углох ше находза отвори вайцоводох. Верх плоднїцовей глїбки ше наставя през цервикални канал або канал шиї плоднїци  (''canalis cervicis uteri'') хтори длуги 3 cm и закончує ше у ваґини виходним отвором плоднїцовей глїбки  (''cavum uteri'').<ref>[https://medicinskilatinski.blogspot.com/2018/04/materica.html „Latinski jezik za medicinske škole: Materica”.] Latinski jezik za medicinske škole. 2018. Приступљено 2021-03-25.</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin-left:10px;" |+Грубина мура плоднїци (cm)<ref>Nandita Palshetkar; Rishma Dhillon Pai; Hrishikesh D Pai (2012-09-30). [https://books.google.rs/books?id=WW9bQtmpR3sC&pg=PA135&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Textbook of Hysteroscopy.] JP Medical Ltd. стр. 135—. ISBN 978-93-5025-781-4.</ref> !Положенє !Штреднї (mm) !Разстоянє (mm) |- |Преднї мур плоднїци |23 |17 - 25 |- |Заднї мур плоднїци |21 |15 - 25 |- |Фундус плоднїци |20 |15 - 22 |- |Зуженє (истмус) плоднїци |10 |8 - 22 |} '''Доцек креви''' Плоднїца ше обезпечує зоз артерийну креву зоз плоднїцовей артериї, хтора углавним настава зоз часци преднєй нукашнєй илиячней артериї. Уходзи до плоднїци, преходзаци опрез мочоводу и цага ше до кардиналного лиґаменту.<ref>Pelage, J.P.; Walker, W.J.; Le Dref, O.; Rymer, R. (2003). „Ovarian Artery: Angiographic Appearance, Embolization and Relevance to Uterine Fibroid Embolization”. CardioVascular and Interventional Radiology. 26 (3): 227—233. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 14562969.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar S2CID 23788447.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1007/s00270-002-1875-3.]</ref> Преходзи през параметриюм дольнього широкого лиґаменту плоднїци. Найчастейше ше анастомозирує (повязує) зоз артерию ваєчнїкох. Плоднїцова артерия главни обезпечовач креви до плоднїци и значнє ше звекшує у цеку ваготносци. '''Инервация''' Аферентни нерви хтори инервую плоднїцу то Т11 и Т12. Симпатична инервация походзи зоз хипоґастричного плексусу и плексусу [[Ваєчнїки|ваєчнїкох]]. Парасимпатична инервация походзи зоз живцох C2, C3 и C4. == Деформациї плоднїци == '''Милерова аґенеза або хипоплазия''' Тота аномалия присутна при женох зоз нєдостатком або нєрозвитосцу ваґини, гарла плоднїци и цела плоднїци и вайцоводох. Части пошлїдок то стерилносц, а може буц и подполне одсуствованє менструациї або поремеценя єй ритму. Медзитим, постої могущносц зачаца кед нєрозвитосц меньша и кед очувана функция ваєчнїкох. Части случаї ектопичней ваготносци и поруценя, окреме у першей половки ваготносци. Тоти жени углавним маю и водза нормални малженски живот. '''Єднорога плоднїца''' Подполно є способна же би окончовала свою функцию, та ше ваготносц и породзенє одвиваю цалком нормално. '''Двойнїста плоднїца зоз 2 одвоєнима целами.''' Можу ше зявиц аж и два плоднїци, два ваґини и два гарла плоднїци. Тота аномалия нє муши виволац нїяки поремеценя и углавним ше случайно одкриє у цеку препатрунка, у цеку лїченя стерилитету або при женох хтори поруцели. Дияґноза ше поставя з помоцу ултразвуку, а дакеди и у цеку царского резу. Породзенє углавним вчасне, зоз могущима почежкосцами хтори можу привесц до хитного претаргнуца ваготносци. Постої ришенє: зоз правилну дияґнозу и лїченьом, жени можу остац ваготни, ношиц ваготносц нормално и породзиц ше природно. Прето важна дияґностика у форми ултразвуку, маґнетней резонанци, гистероскопиї або лапараскопиї. '''Дворога плоднїца зоз 2 повязанима целами''' Тота аномалия може буц причина стерилносци, поруценя, вчасних породзеньох и других компликацийох у ваготносци. Алє тиж так ваготносц и породзенє можу прейсц без почежкосцох. Прето важна дияґноза же би ше превжали мири процив могущих компликацийох. Лїченє може буц зоз хаснованьом проґестоґених ґормонох у ваготносци або на операциї. '''Єдно цело плоднїци подзелєне зоз септумом''' У тим случаю, плоднїца звонка випатра подполно нормално, а знука ю блокирує септум. Тото препреченє тиж так може поремециц интимни вязи. Одкрива ше зоз рендґеном або хистероскопию, хтора ше тиж так хаснує за одстраньованє септуму. Зоз тоту аномалию може присц до стерилносци. Компликациї частейши у цеку породзеня, прето же ше углавним зявює кирвавенє. Єдно од ришеньох може буц гистероскопия. '''Плоднїца хтора ма форму шерца зоз лєгко углїбеним фундусом.''' Тота аномалия ма минималне одступанє од нормалного. Гоч є найблїжша нормално розвитей плоднїци, може привесц до вчасного породзеня, крижаного положеня фетусу або предлуженей першей фази породзеня. Як и у прешлих случайох, дияґноза найважнєйша. == Функция == '''Улога плоднїци у ваготносци и породзеню''' Улога плоднїци у ваготносци то же би прилапела оплодзену [[Ваїчкова клїтинка|ваїчкову клїтинку]] и усадзи ю до своєй шлїжацей скорочки. Оплодзена ваїчкова клїтинка ше дзелї и постава бластоциста хтора ше усадзує до ендометриюму и костира ше зоз кревових судзинох хтори ше розвиваю окреме пре тоту причину. Оплодзена ваїчкова клїтинка постава ембрион, и вяже ше за мур плоднїци, твори плаценту (посцелку) и розвива ше до фетусу (ґестация) хтори рошнє до породзеня. Єй улога пресудна за нормални розвой фетусу у цеку цалей ваготносци. После имплантациї оплодзени ваїчково клїтинки, у цеку ваготносци плоднїца ше поступнє звекшує и єй мускулове пасмо постава густейше. Горня часц цела плоднїци або тло плоднїци порушує ше на горе и досцигує уровень пупка у шестим мешацу ваготносци. У осмим мешацу плоднїцове тло на уровню дольнього рубца першовей косци, же би ше познєйше кус спущело скорей породзеня. Зоз контрахованьом мускулового пасма плоднїци (миометриюм), почина сцисканє фетусу, породзенє. После породзеня, плоднїцово тло ше поступнє спущує, а плоднїца ше враца до карлїцовей глїбки и з часом добива приблїжни випатрунок и велькосц як и скорей породзеня. Пре анатомийни препреченя як цо то карлїцов персцень, плоднїца дакус ґура орґани до бруха пре ширенє у цеку ваготносци. Аж и у цеку ваготносци, маса людскей плоднїци виноши лєм коло єден килограм. '''Сексуална улога плоднїци''' Плоднїца тиж так ма улогу у сексуалним змислу, унапрямує доцек креви до карлїци и ваєчнїкох, як и до вонкашнїх ґениталийох, уключуюци ваґину, полни усточка и клиторис. Постоя и даєдни докази же плоднїца ма дознаюцу улогу на подобни способ як и ваєчнїки. Виглєдованє на моделох патканьох одкрило же патканї кед им одстранєна плоднїца горше окончовали задатки просторней мемориї. Толкованє то же ,, аутономни нервови систем цела, хтори реґулує ,,аутоматизовани&#39;&#39; метаболични процеси, як цо то пулс, диханє, претровйованє и сексуалне возбудзенє, тиж маю вязи источашнє зоз плоднїцу и мозґом.&#39;&#39;<ref>Takacs, Peter; De Santis, Timothy; Nicholas, M. Catherine; Verma, Usha; Strassberg, Richard; Duthely, Lunthita (2005). [https://archive.org/details/sim_journal-of-ultrasound-in-medicine_2005-11_24_11/page/1476/mode/2up „Echogenic Endometrial Fluid Collection in Postmenopausal Women is a Significant Risk Factor for Disease”.] Journal of Ultrasound in Medicine. 24 (11): 1477—1481. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 16239648.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar S2CID 20258522.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.7863/jum.2005.24.11.1477.]</ref> [8] Ище вше нє постоя нїяки подобни виглєдованя на людзох. == Звудова плоднїци чловека == Плоднїца збудована зоз трох пасмох: ♦ Вонкашнє глатке пасмо – периметриюм ♦ Мускулове штреднє пасмо – миометриюм ♦ Нукашнє пасмо шлїжацей скорочки – ендометриюм Ендометриюм то пасмо плоднїци хторе барз важне за ваготносц, прето же ше у нїм змесцує плодзена ваїчкова клїтинка. У цеку ваготносци ендометриюм загрубнює и постава випольнєни зоз кревовима жилами за змесценє и потпору за розвиванє фетусу. Кед нє придзе до зачаца, ендометриюм ше лупи и одходзи як часц менструалного кирвавеня. == Рост плоднїци у цеку ваготносци == У цеку ваготносци часто ше поставя питанє як ше цело будуцей мацери меня. Длужина и чежина беби указує же зоз фетусом шицко у шоре, алє важне и питанє велькосци плоднїци. Скорей ваготносци, плоднїца ше находзи глїбоко у карлїци и велькосци є помаранчеца, же би ше зоз ростом плоду звекшовала и ширела. Плоднїца у цеку ваготносци рошнє експоненциялно, наприклад, як балон хтори ше шири кед ше надує. '''Велькосц плоднїци у першим тромешачю''' У перших 12 тижньох ваготносци плоднїца велькосци векшого яблука, виходзи зоз карлїци (гоч ше ище вше до нєй уклопює) и почина роснуц. У случаю двойнятох, плоднїца ше будзе швидше розширйовац и роснуц, и зоз дорушованьом бруха ше може почувствовац плоднїца. В'''елькосц плоднїци у другим тромешачю''' У цеку того периоду плоднїца рошнє до велькосци папаї. Вецей є нє часц карлїци и находзи ше на штредку помедзи пупка и першовей клїтки. Як рошнє, плоднїца прициска орґани коло себе и твори прицисок на мускули и лиґаменти. То дакеди вивола боль хтори часте зявенє, та нєт потреби за страхом. Тот прицисок може виволац випупченє пупку (хтори ше враци до нормали после породзеня). Од 18. До 20. Тижня ваготносци, лїкар вимера розстоянє помедзи ганьбовей косци и верха плоднїци у центиметрох. Верх плоднїци ше наволує фундус, а тото меранє ше наволує фундаментална висина. Тото число центиметрох углавним одвитує числу тижньох ваготносци, +/- 2 цм. Наприклад, кед основна висина 32 цм, вона би требала буц ваготна у 32. тижньох ваготносци. Медзитим, кед то нє перша ваготносц, нормале же би тото меранє було кус векше. Кед плоднїца одвитуюцей велькосци у цеку обовязних контролових препатрункох, то знак же шицко у шоре. Кед основна висина пребарз висока або пребарз нїзка, ґинеколоґ упуци ваготну жену же би поробела додатни тести. '''Велькосц плоднїци у трецим тромешачю''' У трецим тромешачю плоднїца престава роснуц и будзе велькосци ґереґи. У цеку породзеня плоднїца ше будзе шириц од ганьбовей косци до реброх. Як ше породзенє приблїжує, фетус помали почина падац до дольнєй карлїци. '''Велькосц плоднїци после родзеня''' После породзеня, плоднїца ше поступнє враца до своєй першобутней велькосци и положеня хторе мала скорей ваготносци. Тот процес хтори ше одвива у плоднїцу после породзеня, наволує ше инволуция и тирва коло 6 тижнї. == Хороти плоднїци чловека == Найчастейши хороти плоднїци то: <ref> Speroff L, Glass RH, Kase NG. The uterus. Clinical Gynecologic Endocrinology and Infertility (6th изд.).. Baltimore, Md: Lippincott Williams & Wilkins; 1999. Chapter 4.</ref><ref>Behera M, Couchman G, Walmer D, Price TM (јул 2005). „Mullerian agenesis and thrombocytopenia absent radius syndrome: a case report and review of syndromes associated with Mullerian agenesis”. Obstet Gynecol Surv. 60 (7): 453—61. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 15995562.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1097/01.ogx.0000165265.01778.55.][Medline].</ref><ref>Ascher, S. M.; Jha, R. C.; Reinhold, C. (август 2003). „Benign myometrial conditions: leiomyomas and adenomyosis”. Top Magn Reson Imaging. 14 (4): 281—304. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 14578775.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1097/00002142-200308000-00003.]</ref><ref>Chaudhry S, Reinhold C, Guermazi A, Khalili I, Maheshwari S (август 2003). „Benign and malignant diseases of the endometrium”. Top Magn Reson Imaging. 14 (4): 339—57. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 14578778.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objektadoi:10.1097/00002142-200308000-00006.]</ref> ♦ Пролапсус утери – випадованє плоднїци ♦ Карцином гарла плоднїци ♦ Карцином плоднїци ♦ Звонкаплоднїцова ваготносц ♦ Фиброиди – бениґни неоплазми ♦ Миоми плоднїци == Ґалерия == Анатомийни структури и положенє плоднїци <gallery> Файл:Gray34.png|Пресек плоднїци у 4 и 5 мешацу ваготносци Файл:Gray589.png|Кревово судзини плоднїци Файл:Gray1161.png|Плоднїца пaтрена од заднєй часци Файл:Gray1165.png|Женска карлїца и єй структура патрена фронтално и каудално </gallery> '''Опать ище:'''  Породзенє  Ваготносц  Менструални циклус  Ваґина  [[Вайцовод|Вайцоводи]]  [[Ваєчнїки]] == Литература == * Ross, Michael H.; Pawlina, Wojciech. Histology, a text and atlas (Sixth ed.). p. 848. * Franasiak, Jason M.; Scott, Richard T. (2015). „Reproductive tract microbiome in assisted reproductive technologies”. Fertility and Sterility. 104 (6): 1364 1371. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Me%C4%91unarodni_standardni_serijski_broj ISSN 00150282.] PMID 26597628. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1016/j.fertnstert.2015.10.012.] * Verstraelen, Hans; Vilchez-Vargas, Ramiro; Desimpel, Fabian; Jauregui, Ruy; Vankeirsbilck, Nele; Weyers, Steven; Verhelst, Rita; De Sutter, Petra; Pieper, Dietmar H.; Van De Wiele, Tom (2016). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4730988/ . „Characterisation of the human uterine microbiome in non-pregnant women through deep sequencing of the V1-2 region of the 16S rRNA gene”] PeerJ. 4: e1602. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central PMC 4730988.] PMID 26823997. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.7717/peerj.1602] * Mor, Gil; Kwon, Ja-Young (2015). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6800181/ „Trophoblast-microbiome interaction: A new paradigm on immune regulation”.] American Journal of Obstetrics and Gynecology. 213 (4): S131—S137. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central PMC 6800181.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 26428492.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1016/j.ajog.2015.06.039.] * Payne, Matthew S.; Bayatibojakhi, Sara (2014). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4245917/ „Exploring Preterm Birth as a Polymicrobial Disease: An Overview of the Uterine Microbiome”.] Frontiers in Immunology. 5: 595. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central PMC 4245917.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 25505898.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.3389/fimmu.2014.00595.] == Вонкашнї вязи == * [https://web.archive.org/web/20070220201239/http://education.yahoo.com/reference/gray/subjects/subject?id=268 GraySubject] (язик: анґлийски) * [https://web.archive.org/web/20070307090801/http://bioweb.wku.edu/courses/Biol131/images/uterus.jpg Illustration at wku.edu] (језик: енглески) * [https://web.archive.org/web/20121026003758/http://medicalterms.info/anatomy/Uterus/ Uterus Anatomy] * [https://web.archive.org/web/20160306122300/http://ect.downstate.edu/courseware/haonline/labs/l43/010102.htm SUNYAnatomyLabs]  [https://web.archive.org/web/20070430055930/http://ect.downstate.edu/courseware/haonline/labs/l43/010102.htm Архивирано] на веб-сајту  [https://sr.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine]  (30. април 2007) (язик: анґлийски) {{ПОДРАЗУМЕВАНОСОРТИРАЊЕ:Ґинеколоґия}} {{Commonscat}} == Референци == [[Катеґория:Медицина]] <references /> [[Катеґория:Ґинеколоґия]] [[Катеґория:Женски репродуктивни орґани]] [[Катеґория:Плоднїца]] [[Катеґория:Анатомия чловека]] t7870nbg3uby9mbtd4nvxs88v82ogkj 22061 22060 2026-09-20T07:52:50Z Olirk55 19 Викивяза, виправени букви 22061 wikitext text/x-wiki '''Плоднїца''' або '''матернїца''' ( ат. ''uterus'') то мускулово – шлїжацоскорови орґан хтори ше находзи помедзи обидва [[Вайцовод|вайцоводи]] и ваґини. Находзи ше у карлїцовей глїбки, за и понад мочового мехира и опрез ценкого черева. Плоднїца ма форму грушки зоз верхом хтори обрацени на долу спрам ваґини.<ref>Palshetkar, Nandita; Pai, Rishma Dhillon; Pai, Hrishikesh D. (2012-09-30).[https://books.google.rs/books?id=WW9bQtmpR3sC&pg=PA135&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Textbook of Hysteroscopy] (на язику: анґлийски). JP Medical Ltd. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Me%C4%91unarodni_standardni_broj_knjige ISBN 978-93-5025-781-4.]</ref><ref>Definition, Function, & Anatomy”. Encyclopedia Britannica (на језику: енглески). Приступљено 2021-03-25.</ref> Спада до репродуктивних орґанох женского полу при животиньох, а при цицарох улога плоднїци то прилапйованє и отримованє розвою плода у цеку ваготносци. == Положенє плоднїци == Плоднїца ма форму наспак обраценей грушки, на єдним концу ше находзи гарлочко плоднїци (лат.  ''cervix'') чий отвор у ваґини и вон твори дольню трецину плоднїци. Меньша часц збудована зоз мускулох, а векша часц од вязацей тканї. У штредку гарлочка ше находзи канал, хтори обложени зоз шлїжацу скорочку хтора ценьша од шлїжацей скорочки цела плоднїци и содержи вельо шлїжнїки, хтори вилучую шлїж хтора ше меня у цеку циклусу. На других двох концох плоднїци вязани вайцоводи. Плоднїца змесцена помедзи мочового мехира и закончуюцей часци грубого черева, а гарлочко виноши 3.5 cm, а ма чежину помедзи 50 и 60 ґрами. Вкупна длужина плоднїци при одроснутей жени то 7 до 8 cm. У цеку ваготносци плоднїца ше звекшує, же би ше после породзеня знова врацела на нормалну велькосц. Значи, стан плоднїци варирує зоз фазами менструалного циклусу и зоз роками жени. == Ембриолоґия == Ембрионалне походзенє и розвой плоднїци релативно зложени. До одприлики 8 тижньох ваготносци и за хлопски и за женски нукашнї ґениталиї - мезонефрични (''Wolffian'') и парамезонефрични (''Mullerian'') канал – коеґзистую у ембриону.<ref>Strauss JF III, Lessey BA. The structure, function and evaluation of the female reproductive tract. Strauss JF III, Barbieri RL, eds. Yen and Jaffe's Reproductive Endocrinology (5th изд.).. Philadelphia, Pa: Saunders-Elsevier; 2004. Chapter 9.</ref> Процес сексуалней диференцияциї уключує вецей крочаї у хторих потребни гормонални сиґнали, фактори росту и специфични ґенетични вплїви. У женским ембриону, пре одсуство Y хромозому и нєдостатку тестостерону зоз функционалней тканї тестисох, нормални розвойни рядошлїд случованя резултує з фузию и канализацию парамезонефричних (''Mullerian'') каналох у штреднєй карлїци же би ше формовали женски карлїцово орґани. У медзичаше приходзи и до реґресиї мезонефричних (''Wolffian'') каналох. Абнормалносци у процесу хтори ше можу зявиц у цеку ембриоґенези, дакеди резултую шлїдом познатих парамезонефричних аномалийох.<ref>[https://emedicine.medscape.com/article/1949215-overview „Uterus Anatomy: Overview, Gross Anatomy, Natural Variants”. 2020-06-11.]</ref> == Анатомия == [[File:Gray1167.svg|right|thumb|300px|Анатомске подзелєнє (пресек) плоднїци ]]На плоднїци ше розликую цело и гарлочко, помедзи хторих ше находзи зужена часц плоднїци. Цело плоднїци (''corpus uteri)'' то векша, горня часц на хторей ше розликую два боки и два бочни рубци: :♦ Предня  (facies vesicalis) :♦ Задня (facies intestinalis) :♦ Два бочни рубци. Горня, звекшана и преширена часц цела плоднїци лєгко є конвексна и наволує ше плоднїцово дно (''fundus uteri''). Бочни конци плоднїцового дна спаяю ше зоз бочнима рубцами цела и так наставаю конусни формациї, плоднїцово роги (''cornu uteri dextrum et sinistrum''). Зуженє плоднїци  (''isthmus uteri'') то крадша и ужша часц плоднїци хтора лєжи помедзи цела и гарла плоднїци. Шия плоднїци (''cervix uteri'') ма форму цилиндра грубини до 3 cm. Окружена є зоз горню часцу, ваґиналного зводу, хтори го дзелї на два часци – горнї, суправаґинални  (''portio supravaginalis'') и дольнї ваґинални (''portio vaginalis''). На дольнєй ваґиналней часци, видзи ше плоднїцов отвор (''ostium uteri'') хтори водзи до плоднїцовей глїбки. Плоднїцова глїбка (''cavitas uteri'') ше состої зоз двох часцох, горнєй и дольнєй, хтора одвитує целу плоднїци и дольнєй хтора представя канал плоднїцовей шиї. Плоднїцова глїбка то троуглова глїбка у целу плоднїци, у чиїх бочних углох ше находза отвори вайцоводох. Верх плоднїцовей глїбки ше наставя през цервикални канал або канал шиї плоднїци  (''canalis cervicis uteri'') хтори длуги 3 cm и закончує ше у ваґини виходним отвором плоднїцовей глїбки  (''cavum uteri'').<ref>[https://medicinskilatinski.blogspot.com/2018/04/materica.html „Latinski jezik za medicinske škole: Materica”.] Latinski jezik za medicinske škole. 2018. Приступљено 2021-03-25.</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin-left:10px;" |+Грубина мура плоднїци (cm)<ref>Nandita Palshetkar; Rishma Dhillon Pai; Hrishikesh D Pai (2012-09-30). [https://books.google.rs/books?id=WW9bQtmpR3sC&pg=PA135&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Textbook of Hysteroscopy.] JP Medical Ltd. стр. 135—. ISBN 978-93-5025-781-4.</ref> !Положенє !Штреднї (mm) !Разстоянє (mm) |- |Преднї мур плоднїци |23 |17 - 25 |- |Заднї мур плоднїци |21 |15 - 25 |- |Фундус плоднїци |20 |15 - 22 |- |Зуженє (истмус) плоднїци |10 |8 - 22 |} '''Доцек креви''' Плоднїца ше обезпечує зоз артерийну креву зоз плоднїцовей артериї, хтора углавним настава зоз часци преднєй нукашнєй илиячней артериї. Уходзи до плоднїци, преходзаци опрез мочоводу и цага ше до кардиналного лиґаменту.<ref>Pelage, J.P.; Walker, W.J.; Le Dref, O.; Rymer, R. (2003). „Ovarian Artery: Angiographic Appearance, Embolization and Relevance to Uterine Fibroid Embolization”. CardioVascular and Interventional Radiology. 26 (3): 227—233. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 14562969.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar S2CID 23788447.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1007/s00270-002-1875-3.]</ref> Преходзи през параметриюм дольнього широкого лиґаменту плоднїци. Найчастейше ше анастомозирує (повязує) зоз артерию ваєчнїкох. Плоднїцова артерия главни обезпечовач креви до плоднїци и значнє ше звекшує у цеку ваготносци. '''Инервация''' Аферентни нерви хтори инервую плоднїцу то Т11 и Т12. Симпатична инервация походзи зоз хипоґастричного плексусу и плексусу [[Ваєчнїки|ваєчнїкох]]. Парасимпатична инервация походзи зоз живцох C2, C3 и C4. == Деформациї плоднїци == '''Милерова аґенеза або хипоплазия''' Тота аномалия присутна при женох зоз нєдостатком або нєрозвитосцу ваґини, гарла плоднїци и цела плоднїци и вайцоводох. Части пошлїдок то стерилносц, а може буц и подполне одсуствованє менструациї або поремеценя єй ритму. Медзитим, постої могущносц зачаца кед нєрозвитосц меньша и кед очувана функция ваєчнїкох. Части случаї ектопичней ваготносци и поруценя, окреме у першей половки ваготносци. Тоти жени углавним маю и водза нормални малженски живот. '''Єднорога плоднїца''' Подполно є способна же би окончовала свою функцию, та ше ваготносц и породзенє одвиваю цалком нормално. '''Двойнїста плоднїца зоз 2 одвоєнима целами.''' Можу ше зявиц аж и два плоднїци, два ваґини и два гарла плоднїци. Тота аномалия нє муши виволац нїяки поремеценя и углавним ше случайно одкриє у цеку препатрунка, у цеку лїченя стерилитету або при женох хтори поруцели. Дияґноза ше поставя з помоцу ултразвуку, а дакеди и у цеку царского резу. Породзенє углавним вчасне, зоз могущима почежкосцами хтори можу привесц до хитного претаргнуца ваготносци. Постої ришенє: зоз правилну дияґнозу и лїченьом, жени можу остац ваготни, ношиц ваготносц нормално и породзиц ше природно. Прето важна дияґностика у форми ултразвуку, маґнетней резонанци, гистероскопиї або лапараскопиї. '''Дворога плоднїца зоз 2 повязанима целами''' Тота аномалия може буц причина стерилносци, поруценя, вчасних породзеньох и других компликацийох у ваготносци. Алє тиж так ваготносц и породзенє можу прейсц без почежкосцох. Прето важна дияґноза же би ше превжали мири процив могущих компликацийох. Лїченє може буц зоз хаснованьом проґестоґених ґормонох у ваготносци або на операциї. '''Єдно цело плоднїци подзелєне зоз септумом''' У тим случаю, плоднїца звонка випатра подполно нормално, а знука ю блокирує септум. Тото препреченє тиж так може поремециц интимни вязи. Одкрива ше зоз рендґеном або хистероскопию, хтора ше тиж так хаснує за одстраньованє септуму. Зоз тоту аномалию може присц до стерилносци. Компликациї частейши у цеку породзеня, прето же ше углавним зявює кирвавенє. Єдно од ришеньох може буц гистероскопия. '''Плоднїца хтора ма форму шерца зоз лєгко углїбеним фундусом.''' Тота аномалия ма минималне одступанє од нормалного. Гоч є найблїжша нормално розвитей плоднїци, може привесц до вчасного породзеня, крижаного положеня фетусу або предлуженей першей фази породзеня. Як и у прешлих случайох, дияґноза найважнєйша. == Функция == '''Улога плоднїци у ваготносци и породзеню''' Улога плоднїци у ваготносци то же би прилапела оплодзену [[Ваїчкова клїтинка|ваїчкову клїтинку]] и усадзи ю до своєй шлїжацей скорочки. Оплодзена ваїчкова клїтинка ше дзелї и постава бластоциста хтора ше усадзує до ендометриюму и костира ше зоз кревових судзинох хтори ше розвиваю окреме пре тоту причину. Оплодзена ваїчкова клїтинка постава ембрион, и вяже ше за мур плоднїци, твори плаценту (посцелку) и розвива ше до фетусу (ґестация) хтори рошнє до породзеня. Єй улога пресудна за нормални розвой фетусу у цеку цалей ваготносци. После имплантациї оплодзени ваїчково клїтинки, у цеку ваготносци плоднїца ше поступнє звекшує и єй мускулове пасмо постава густейше. Горня часц цела плоднїци або тло плоднїци порушує ше на горе и досцигує уровень пупка у шестим мешацу ваготносци. У осмим мешацу плоднїцове тло на уровню дольнього рубца першовей косци, же би ше познєйше кус спущело скорей породзеня. Зоз контрахованьом мускулового пасма плоднїци (миометриюм), почина сцисканє фетусу, породзенє. После породзеня, плоднїцово тло ше поступнє спущує, а плоднїца ше враца до карлїцовей глїбки и з часом добива приблїжни випатрунок и велькосц як и скорей породзеня. Пре анатомийни препреченя як цо то карлїцов персцень, плоднїца дакус ґура орґани до бруха пре ширенє у цеку ваготносци. Аж и у цеку ваготносци, маса людскей плоднїци виноши лєм коло єден килограм. '''Сексуална улога плоднїци''' Плоднїца тиж так ма улогу у сексуалним змислу, унапрямує доцек креви до карлїци и ваєчнїкох, як и до вонкашнїх ґениталийох, уключуюци ваґину, полни усточка и клиторис. Постоя и даєдни докази же плоднїца ма дознаюцу улогу на подобни способ як и ваєчнїки. Виглєдованє на моделох патканьох одкрило же патканї кед им одстранєна плоднїца горше окончовали задатки просторней мемориї. Толкованє то же ,, аутономни нервови систем цела, хтори реґулує ,,аутоматизовани&#39;&#39; метаболични процеси, як цо то пулс, диханє, претровйованє и сексуалне возбудзенє, тиж маю вязи источашнє зоз плоднїцу и мозґом.&#39;&#39;<ref>Takacs, Peter; De Santis, Timothy; Nicholas, M. Catherine; Verma, Usha; Strassberg, Richard; Duthely, Lunthita (2005). [https://archive.org/details/sim_journal-of-ultrasound-in-medicine_2005-11_24_11/page/1476/mode/2up „Echogenic Endometrial Fluid Collection in Postmenopausal Women is a Significant Risk Factor for Disease”.] Journal of Ultrasound in Medicine. 24 (11): 1477—1481. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 16239648.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar S2CID 20258522.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.7863/jum.2005.24.11.1477.]</ref> [8] Ище вше нє постоя нїяки подобни виглєдованя на людзох. == Збудова плоднїци чловека == Плоднїца збудована зоз трох пасмох: ♦ Вонкашнє глатке пасмо – периметриюм ♦ Мускулове штреднє пасмо – миометриюм ♦ Нукашнє пасмо шлїжацей скорочки – ендометриюм Ендометриюм то пасмо плоднїци хторе барз важне за ваготносц, прето же ше у нїм змесцує плодзена ваїчкова клїтинка. У цеку ваготносци ендометриюм загрубнює и постава випольнєни зоз кревовима жилами за змесценє и потпору за розвиванє фетусу. Кед нє придзе до зачаца, ендометриюм ше лупи и одходзи як часц менструалного кирвавеня. == Рост плоднїци у цеку ваготносци == У цеку ваготносци часто ше поставя питанє як ше цело будуцей мацери меня. Длужина и чежина беби указує же зоз фетусом шицко у шоре, алє важне и питанє велькосци плоднїци. Скорей ваготносци, плоднїца ше находзи глїбоко у карлїци и велькосци є помаранчеца, же би ше зоз ростом плоду звекшовала и ширела. Плоднїца у цеку ваготносци рошнє експоненциялно, наприклад, як балон хтори ше шири кед ше надує. '''Велькосц плоднїци у першим тромешачю''' У перших 12 тижньох ваготносци плоднїца велькосци векшого яблука, виходзи зоз карлїци (гоч ше ище вше до нєй уклопює) и почина роснуц. У случаю двойнятох, плоднїца ше будзе швидше розширйовац и роснуц, и зоз дорушованьом бруха ше може почувствовац плоднїца. В'''елькосц плоднїци у другим тромешачю''' У цеку того периоду плоднїца рошнє до велькосци папаї. Вецей є нє часц карлїци и находзи ше на штредку помедзи пупка и першовей клїтки. Як рошнє, плоднїца прициска орґани коло себе и твори прицисок на мускули и лиґаменти. То дакеди вивола боль хтори часте зявенє, та нєт потреби за страхом. Тот прицисок може виволац випупченє пупку (хтори ше враци до нормали после породзеня). Од 18. До 20. Тижня ваготносци, лїкар вимера розстоянє помедзи ганьбовей косци и верха плоднїци у центиметрох. Верх плоднїци ше наволує фундус, а тото меранє ше наволує фундаментална висина. Тото число центиметрох углавним одвитує числу тижньох ваготносци, +/- 2 цм. Наприклад, кед основна висина 32 цм, вона би требала буц ваготна у 32. тижньох ваготносци. Медзитим, кед то нє перша ваготносц, нормале же би тото меранє було кус векше. Кед плоднїца одвитуюцей велькосци у цеку обовязних контролових препатрункох, то знак же шицко у шоре. Кед основна висина пребарз висока або пребарз нїзка, ґинеколоґ упуци ваготну жену же би поробела додатни тести. '''Велькосц плоднїци у трецим тромешачю''' У трецим тромешачю плоднїца престава роснуц и будзе велькосци ґереґи. У цеку породзеня плоднїца ше будзе шириц од ганьбовей косци до реброх. Як ше породзенє приблїжує, фетус помали почина падац до дольнєй карлїци. '''Велькосц плоднїци после родзеня''' После породзеня, плоднїца ше поступнє враца до своєй першобутней велькосци и положеня хторе мала скорей ваготносци. Тот процес хтори ше одвива у плоднїцу после породзеня, наволує ше инволуция и тирва коло 6 тижнї. == Хороти плоднїци чловека == Найчастейши хороти плоднїци то: <ref> Speroff L, Glass RH, Kase NG. The uterus. Clinical Gynecologic Endocrinology and Infertility (6th изд.).. Baltimore, Md: Lippincott Williams & Wilkins; 1999. Chapter 4.</ref><ref>Behera M, Couchman G, Walmer D, Price TM (јул 2005). „Mullerian agenesis and thrombocytopenia absent radius syndrome: a case report and review of syndromes associated with Mullerian agenesis”. Obstet Gynecol Surv. 60 (7): 453—61. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 15995562.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1097/01.ogx.0000165265.01778.55.][Medline].</ref><ref>Ascher, S. M.; Jha, R. C.; Reinhold, C. (август 2003). „Benign myometrial conditions: leiomyomas and adenomyosis”. Top Magn Reson Imaging. 14 (4): 281—304. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 14578775.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1097/00002142-200308000-00003.]</ref><ref>Chaudhry S, Reinhold C, Guermazi A, Khalili I, Maheshwari S (август 2003). „Benign and malignant diseases of the endometrium”. Top Magn Reson Imaging. 14 (4): 339—57. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 14578778.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objektadoi:10.1097/00002142-200308000-00006.]</ref> ♦ Пролапсус утери – випадованє плоднїци ♦ Карцином гарла плоднїци ♦ Карцином плоднїци ♦ [[Звонкаплоднїцова ваготносц]] ♦ Фиброиди – бениґни неоплазми ♦ Миоми плоднїци == Ґалерия == Анатомийни структури и положенє плоднїци <gallery> Файл:Gray34.png|Пресек плоднїци у 4 и 5 мешацу ваготносци Файл:Gray589.png|Кревово судзини плоднїци Файл:Gray1161.png|Плоднїца пaтрена од заднєй часци Файл:Gray1165.png|Женска карлїца и єй структура патрена фронтално и каудално </gallery> '''Опать ище:'''  Породзенє  Ваготносц  Менструални циклус  Ваґина  [[Вайцовод|Вайцоводи]]  [[Ваєчнїки]] == Литература == * Ross, Michael H.; Pawlina, Wojciech. Histology, a text and atlas (Sixth ed.). p. 848. * Franasiak, Jason M.; Scott, Richard T. (2015). „Reproductive tract microbiome in assisted reproductive technologies”. Fertility and Sterility. 104 (6): 1364 1371. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Me%C4%91unarodni_standardni_serijski_broj ISSN 00150282.] PMID 26597628. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1016/j.fertnstert.2015.10.012.] * Verstraelen, Hans; Vilchez-Vargas, Ramiro; Desimpel, Fabian; Jauregui, Ruy; Vankeirsbilck, Nele; Weyers, Steven; Verhelst, Rita; De Sutter, Petra; Pieper, Dietmar H.; Van De Wiele, Tom (2016). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4730988/ . „Characterisation of the human uterine microbiome in non-pregnant women through deep sequencing of the V1-2 region of the 16S rRNA gene”] PeerJ. 4: e1602. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central PMC 4730988.] PMID 26823997. [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.7717/peerj.1602] * Mor, Gil; Kwon, Ja-Young (2015). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6800181/ „Trophoblast-microbiome interaction: A new paradigm on immune regulation”.] American Journal of Obstetrics and Gynecology. 213 (4): S131—S137. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central PMC 6800181.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 26428492.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.1016/j.ajog.2015.06.039.] * Payne, Matthew S.; Bayatibojakhi, Sara (2014). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4245917/ „Exploring Preterm Birth as a Polymicrobial Disease: An Overview of the Uterine Microbiome”.] Frontiers in Immunology. 5: 595. [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central PMC 4245917.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/PubMed#PMID PMID 25505898.] [https://sr.wikipedia.org/wiki/Digitalni_identifikator_objekta doi:10.3389/fimmu.2014.00595.] == Вонкашнї вязи == * [https://web.archive.org/web/20070220201239/http://education.yahoo.com/reference/gray/subjects/subject?id=268 GraySubject] (язик: анґлийски) * [https://web.archive.org/web/20070307090801/http://bioweb.wku.edu/courses/Biol131/images/uterus.jpg Illustration at wku.edu] (језик: енглески) * [https://web.archive.org/web/20121026003758/http://medicalterms.info/anatomy/Uterus/ Uterus Anatomy] * [https://web.archive.org/web/20160306122300/http://ect.downstate.edu/courseware/haonline/labs/l43/010102.htm SUNYAnatomyLabs]  [https://web.archive.org/web/20070430055930/http://ect.downstate.edu/courseware/haonline/labs/l43/010102.htm Архивирано] на веб-сајту  [https://sr.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine]  (30. април 2007) (язик: анґлийски) {{ПОДРАЗУМЕВАНОСОРТИРАЊЕ:Ґинеколоґия}} {{Commonscat}} == Референци == [[Катеґория:Медицина]] <references /> [[Катеґория:Ґинеколоґия]] [[Катеґория:Женски репродуктивни орґани]] [[Катеґория:Плоднїца]] [[Катеґория:Анатомия чловека]] 9ripau6osmzaw356pi7aiso9uo578vy 0 3758 22052 2026-09-19T18:05:04Z ОленкаБТ 1579 Геленка Медєши 22052 wikitext text/x-wiki Парта (Руснаци у Мадярскей парта; всл. parta „исте”; од мадь. parta „исте”) – венєц хтори ношела замлодзена дзивка. Куповало ше ю у дутяну. То бул єден лубик (древени рам) обшити зоз червеним баршоньом, а по баршоню було вельо вишивани ружички и блїщаци пацерки. На лубику було рожки, на хторих були наквачени пантлїки вшелїяких фарбох, хтори вишели аж по пас. Млода парту почала ношиц кед ю млоди спитал и од теди ю вше ношела, лєм до чежких польских роботох ю нє брала. Кед ше дзивка повинчала, вец єй стари дружба знял парту зоз глави, а йому остала як памятка. File:Mala_Frankova_women%27s_wedding_dress_-_FS_Frankovcan.jpg Литература Словнїк руского народного язика, О – Я, Нови Сад 2017, б. 129. bma2f3pp3rlagqk9lqqxyaowfjpt52t 22053 22052 2026-09-19T18:13:16Z ОленкаБТ 1579 Медзинаслови, викивязи, подробносци 22053 wikitext text/x-wiki '''Парта''' ([[Руснаци у Сербиї|Руснаци]] у Мадярскей парта; всл.''parta'' „исте”; од мадь. ''parta'' „исте”) – венєц хтори ношела замлодзена дзивка. Куповало ше ю у дутяну. То бул єден [[лубик]] (древени рам) обшити зоз червеним баршоньом, а по баршоню було вельо вишивани ружички и блїщаци пацерки. На лубику було рожки, на хторих були наквачени пантлїки вшелїяких [[Фарба|фарбох]], хтори вишели аж по пас. Млода парту почала ношиц кед ю млоди спитал и од теди ю вше ношела, лєм до чежких польских роботох ю нє брала. Кед ше дзивка повинчала, вец єй стари дружба знял парту зоз глави, а йому остала як памятка. File:Mala_Frankova_women%27s_wedding_dress_-_FS_Frankovcan.jpg == Литература == • ''Словнїк руского народного язика, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 129. 1y3khv7362u762hu4nm248euu7gcm8p 22059 22053 2026-09-20T07:03:24Z Sveletanka 20 катеґория 22059 wikitext text/x-wiki [[File:Mala Frankova women's wedding dress - FS Frankovcan.jpg|thumb|right]] '''Парта''' ([[Руснаци у Сербиї|Руснаци]] у Мадярскей парта; всл.''parta'' „исте”; од мадь. ''parta'' „исте”) – венєц хтори ношела замлодзена дзивка. Куповало ше ю у дутяну. То бул єден [[лубик]] (древени рам) обшити зоз червеним баршоньом, а по баршоню було вельо вишивани ружички и блїщаци пацерки. На лубику було рожки, на хторих були наквачени пантлїки вшелїяких [[Фарба|фарбох]], хтори вишели аж по пас. Млода парту почала ношиц кед ю млоди спитал и од теди ю вше ношела, лєм до чежких польских роботох ю нє брала. Кед ше дзивка повинчала, вец єй стари дружба знял парту зоз глави, а йому остала як памятка. == Литература == • ''Словнїк руского народного язика, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 129. [[Катеґория:Традиция]] 8x0bqyl01p6pev22qok666p7c4lxajs 0 3759 22054 2026-09-19T18:15:14Z ОленкаБТ 1579 Геленка Медєши 22054 wikitext text/x-wiki Шаркань (серб. змај; всл. šarkaň; карп.укр. шаркань; од мадь. sarkany) - 1. кридлате вецейглаве чудовиско зоз сказкох, углавним представене як вельки гад або шмикач з маґийнима моцами. Вери ше же леґенди о шараньох настали нєзависно у рижних културох. У заходноевропскей куктури шарканї з векшей часци представени як зли чудовиска, а у Китаю шарканї ґенерално добри. Вони там символизую щесце и просперитет, оцеловенє космичней сили янґ и божество су водох. Китайци за себе гваря же су потомки шарканьох. За розликку од европских представох шарканя як огньового чудовиска, китайски шарканї повязани з воду и паную над водопадами, риками, морями и озерами. Вони тиж контролую хвилю и доволую дижджи; 2. дзецинске бависко з паперу, у раму з наду або латочкох, у форми делтоїду або ромбоїду, хторе ше на шпарґи пуща же би лєтало на витре: Хпапцом було найсладше пущац шарканї хтори лєтали на каждим концу валала. Фразеолоґия Вредни як шаркань = барз вредни: Було и дробизґу, була и крава и конї... Швекра була як шаркань вредна. По єй синови, а мойому мужови, нїчого би того нє було. Вона розказовала цо ше наютре будзе робиц, хто дзе ма пойсц. Дзе го шаркань нєсол (однєс, нєше)!? = дзе там пошол (идзе) дзе нє треба? До шарканя! = до чорта: Кед уж чловек пре слабе здравє нє може єсц анї овоци, та до шарканя! Идз до шарканя езерного! = идз до чорта! То исти шаркань = то исте Шарканя! = та дзе, нє правда, нїч з того: Думал сом же будзе падац, та будзе кукурици, шарканя падал (нє падал, „купак” падал); Гварела же ю боля зуби, та нє може пойсц на польо, шарканя ю болєли, нє сцела пойсц. Литература Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 737. Вонкашнї вязи https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%97%D0%BC%D0%B0%D1%98 58f1d5hvx11q6kgmtwan22958jj02kv 22055 22054 2026-09-19T18:33:43Z ОленкаБТ 1579 Медзинаслови, викивязи, подробносци 22055 wikitext text/x-wiki '''Шаркань''' (серб. ''змај''; всл. ''šarkaň''; карп.укр. ''шаркань''; од мадь. ''sarkany'') '''1.''' кридлате вецейглаве чудовиско зоз сказкох, углавним представене як вельки гад або шмикач з маґийнима моцами. Вери ше же леґенди о шарканьох настали нєзависно у рижних културох. У заходноевропскей куктури шарканї з векшей часци представени як зли чудовиска, а у Китаю шарканї ґенерално добри. Вони там символизую щесце и просперитет, оцеловенє космичней сили янґ и божество у водох. Китайци за себе гваря же су потомки шарканьох. За розликку од европских представох шарканя як огньового чудовиска, китайски шарканї повязани з воду и паную над водопадами, риками, морями и озерами. Вони тиж контролую хвилю и доволую дижджи; '''2.''' дзецинске бависко з паперу, у раму з [[Над|наду]] або латочкох, у форми делтоїду або ромбоїду, хторе ше на шпарґи пуща же би лєтало на витре: ''Хпапцом було найсладше пущац шарканї хтори лєтали на каждим концу валала.'' == Фразеолоґия == '''Вредни як шаркань''' = барз вредни: ''Було и дробизґу, була и крава и [[Конь|конї]]... Швекра була як шаркань вредна. По єй синови, а мойому мужови, нїчого би того нє було. Вона розказовала цо ше наютре будзе робиц, хто дзе ма пойсц.'' '''Дзе го шаркань нєсол (однєс, нєше)!?''' = дзе там пошол (идзе) дзе нє треба? '''До шарканя!''' = до чорта: ''Кед уж чловек пре слабе здравє нє може єсц анї овоци, та до шарканя!'' '''Идз до шарканя езерного!''' = идз до чорта! '''То исти шаркань''' = то исте '''Шарканя!''' = та дзе, нє правда, нїч з того: ''Думал сом же будзе падац, та будзе [[Кукурица|кукурици]], шарканя падал'' (нє падал, „купак” падал); ''Гварела же ю боля зуби, та нє може пойсц на польо, шарканя ю болєли, нє сцела пойсц.'' == Литература == • ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 737. == Вонкашнї вязи == https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%97%D0%BC%D0%B0%D1%98 9o9xtg3rhducve8smqwt1dvgoyua7ep 22057 22055 2026-09-20T06:58:37Z Sveletanka 20 вики вязи и катеґория 22057 wikitext text/x-wiki '''Шаркань''' (серб. ''змај''; всл. ''šarkaň''; карп.укр. ''шаркань''; од мадь. ''sarkany'') '''1.''' кридлате вецейглаве чудовиско зоз сказкох, углавним представене як вельки гад або шмикач з маґийнима моцами. Вери ше же леґенди о шарканьох настали нєзависно у рижних културох. У заходноевропскей куктури шарканї з векшей часци представени як зли чудовиска, а у Китаю шарканї ґенерално добри. Вони там символизую щесце и просперитет, оцеловенє космичней сили янґ и божество у водох. Китайци за себе гваря же су потомки шарканьох. За розликку од европских представох шарканя як огньового чудовиска, китайски шарканї повязани з воду и паную над водопадами, риками, морями и [[Озеро|озерами]]. Вони тиж контролую хвилю и доволую дижджи; '''2.''' дзецинске бависко з паперу, у раму з [[Над|наду]] або латочкох, у форми делтоїду або ромбоїду, хторе ше на шпарґи пуща же би лєтало на витре: ''Хпапцом було найсладше пущац шарканї хтори лєтали на каждим концу валала.'' == Фразеолоґия == :♦ '''Вредни як шаркань''' = барз вредни: :♦ ''Було и дробизґу, була и крава и [[Конь|конї]]... Швекра була як шаркань вредна. По єй синови, а мойому мужови, нїчого би того нє було. Вона розказовала цо ше наютре будзе робиц, хто дзе ма пойсц.'' :♦ '''Дзе го шаркань нєсол (однєс, нєше)!?''' = дзе там пошол (идзе) дзе нє треба? :♦ '''До шарканя!''' = до чорта: :♦ ''Кед уж чловек пре слабе здравє нє може єсц анї овоци, та до шарканя!'' :♦ '''Идз до шарканя езерного!''' = идз до чорта! :♦ '''То исти шаркань''' = то исте :♦ '''Шарканя!''' = та дзе, нє правда, нїч з того: :♦ ''Думал сом же будзе падац, та будзе [[Кукурица|кукурици]], шарканя падал'' (нє падал, „купак” падал); :♦ ''Гварела же ю боля зуби, та нє може пойсц на польо, шарканя ю болєли, нє сцела пойсц.'' == Литература == • ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 737. == Вонкашнї вязи == https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%97%D0%BC%D0%B0%D1%98 [[Катеґория:Китайска митолоґия]] [[Катеґория:Бависка]] 24lxqxg99u4dz1im53ex6ikryqpkh9m 14 3760 22058 2026-09-20T06:58:57Z Sveletanka 20 катеґория 22058 wikitext text/x-wiki [[Катеґория:Митолоґия]] exbsnowv29d1r3bgdkrwnfy9t2xzz3d 0 3761 22062 2026-09-20T08:01:05Z Olirk55 19 Нови бок: „Парплї (коцурска форма порплї; серб. перут; всл. parpľe; карп.укр. порпли; укр. диял. порпель и порплицi; слц. prplanina „мерзена робота, бабрачка”, prpľať sa и prpliť sa „масциц ше, брудзиц ше; валяц ше у праху”; укр. порпатися и порплятися „гребац; риц; шпиртац”; од праслав. р…“ 22062 wikitext text/x-wiki Парплї (коцурска форма порплї; серб. перут; всл. parpľe; карп.укр. порпли; укр. диял. порпель и порплицi; слц. prplanina „мерзена робота, бабрачка”, prpľať sa и prpliť sa „масциц ше, брудзиц ше; валяц ше у праху”; укр. порпатися и порплятися „гребац; риц; шпиртац”; од праслав. ръrpati (sę) - злупена скорка на глави (у власох). То дробни лупки хтори настали з лупеньом мертвей скори на глави, закрити з власами, а дзекеди и на других часцох глави. У даєдних охореньох скори (як цо напр. себорични екцеми) парплї зна буц вельо, а провадзи их швербячка. Найчастейши причини зявйованя парпльох то суха скора. Парплї цо настали на сухей скори дробенки и нє масни су кед ше их доруши. Таки парплї пре суху скору мож обачиц и на других часцох цела: на рукох и ногох, а окреме на локцох, колєнох и петох. Себорични дерматитис або себорею мож препознац по червенїдлу и масносци скори хтора закрита з велькима жовкастим лупками. Найчастейше ше зявює на часцох скори дзе єст вельо лойни шлїжнїки, як цо верх глави, оберва, часц за ухами, нос, перша, медзиножє и попод пазухи. Часто ше зявює и при малих дзецох, та ше теди вола цеменко. Парпльох ше мож позбуц кед ше змива власи зоз шаюмпоном хтори за тото наменєни, а руменцова тея зоз хтору ше по змиваню виплока власи тиж зменшує парплї. Тиж ше препоручує кортикостероїдни креми и лосиони, антифунґални креми, а у озбльнєйших ситуацийох єст и медицински третмани и ласаерка терапия хтору препоручую дерматолоґи. Литература Словнїк руского народного язика II, Филозофски факултет Нови Сад 2017, б. 129. Вонкашнї вязи https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%83%D1%82 https://crystalderma.rs/kako-nastaje-perut/ https://ovotaris.com/perut-u-kosi/ i5ohdcfox49zzykqu5vukx99vcxeyvz 22063 22062 2026-09-20T09:46:58Z Olirk55 19 Ушорйованє бока, референци, Вонкашнї вязи, Фотоґрафиї 22063 wikitext text/x-wiki [[File:Excessive dandruff.jpg|right|thumb|300px|Парплї у власох]][[File:Dandruff01.jpg|right|thumb|300px|Парпля (звекшана з микроскопом) ]]'''Парплї''' (коцурска форма порплї; серб. ''перут''; всл. ''parpľe''; карп.укр. ''порпли''; укр. диял. ''порпель'' и ''порплицi''; слц. ''prplanina'' „мерзена робота, бабрачка”, ''prpľať'' sa и ''prpliť'' sa „масциц ше, брудзиц ше; валяц ше у праху”; укр. ''порпатися'' и ''порплятися'' „гребац; риц; шпиртац”; од праслав. ''ръrpati'' (sę). Парплї то злупена скорка на глави (у власох). То дробни лупки хтори настали з лупеньом мертвей скори на глави, закрити з власами, а дзекеди и на других часцох глави. У даєдних охореньох скори (як цо напр. себорични екцеми) парплї зна буц вельо, а провадзи их швербячка. Парплї то стан скори на глави.<ref name=":1">Tucker D, Masood S (August 2021). "Seborrheic Dermatitis". ''StatPearls [Internet]''. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID&#x20;31869171.]</ref> Симптоми уключую векше лупенє скори, дакеди зоз благим шкрабаньом.<ref name=":1" /><ref>Lindberg DA (2000). [https://web.archive.org/web/20131102194044/http://www.acponline.org/clinical_information/journals_publications/ecp/sepoct00/nlm.pdf "Internet access to the National Library of Medicine"] (PDF). Effective Clinical Practice. 3 (5): 256–60. [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 11185333.] Archived from [https://www.acponline.org/clinical_information/journals_publications/ecp/sepoct00/nlm.pdf the original] (PDF) on 2 November 2013.</ref> Таки стан може привесц до нєлагодносци у дружтвених одношеньох або уплївовац на самодовириє.<ref> [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nlmcatalog/journals "NLM Catalogue: Journals referenced in the NCBI Databases".] NCBI. 2011. Archived from [https://web.archive.org/web/20231013093717/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nlmcatalog/journals the original] on 13 October 2023. Retrieved 8 September 2017.</ref> Чежша форма такого станя, може привесц до запалєня скори, односнодо себороичного дерматитиса.<ref name=":1" /> == Причини зявеня парпльох == Найчастейши причини зявйованя парпльох то суха скора. Парплї цо настали на сухей скори дробенки и нє масни су кед ше их доруши. Причина нє зошицким ясна, алє ше вери же пре зявенє маю улогу вецей ґенетски фактори и фактор окруженя (штредка).<ref>[https://www.aad.org/public/everyday-care/hair-scalp-care/scalp/treat-dandruff "Dandruff: How to treat"] American Academy of Dermatology. [https://web.archive.org/web/20230329044659/https://www.aad.org/public/everyday-care/hair-scalp-care/scalp/treat-dandruff Archived] from the original on 29 March 2023. Retrieved 20 October 2017.</ref>Часово (рочни) пременки, стрес и имуносупресия тиж можу уплївовац на себороични дерматитис.<ref>Ranganathan S, Mukhopadhyay T (2010). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2887514/ "Dandruff: the most commercially exploited skin disease".] Indian Journal of Dermatology. 55 (2): 130–134. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.4103/0019-5154.62734.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central#PMCID PMC 2887514.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 20606879.]</ref> Таки парплї пре суху скору мож обачиц и на других часцох цела: на рукох и ногох, а окреме на локцох, колєнох и петох. Себорични дерматитис або себорею мож препознац по червенїдлу и масносци скори хтора закрита з велькима жовкастим лупками. Найчастейше ше зявює на часцох скори дзе єст вельо лойни шлїжнїки, як цо верх глави, оберва, часц за ухами, нос, перша, медзиножє и попод пазухи.<ref>Ro BI, Dawson TL (December 2005). [https://www.jidsponline.org/article/S0022-202X(15)52586-4/fulltext "The role of sebaceous gland activity and scalp microfloral metabolism in the etiology of seborrheic dermatitis and dandruff".] The Journal of Investigative Dermatology. Symposium Proceedings. 10 (3): 194–197. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1111/j.1087-0024.2005.10104.x.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 16382662.]</ref> Часто ше зявює и при малих дзецох, та ше теди вола цеменко. Спрам єдней студиї, указало ше же парплї можу буц пошлїдки трох факторох:<ref>DeAngelis YM, Gemmer CM, Kaczvinsky JR, Kenneally DC, Schwartz JR, Dawson TL (December 2005). [https://www.jidsponline.org/article/S0022-202X(15)52614-6/fulltext "Three etiologic facets of dandruff and seborrheic dermatitis: Malassezia fungi, sebaceous lipids, and individual sensitivity".] The Journal of Investigative Dermatology. Symposium Proceedings. 10 (3): 295–297. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1111/j.1087-0024.2005.10119.x.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 16382685.]</ref> :♦ Масна скора, звичайно наволана себум збо секрет лойних жлєздох <ref>Ro BI, Dawson TL (December 2005). [https://www.jidsponline.org/article/S0022-202X(15)52586-4/fulltext "The role of sebaceous gland activity and scalp microfloral metabolism in the etiology of seborrheic dermatitis and dandruff".] The Journal of Investigative Dermatology. Symposium Proceedings. 10 (3): 194–197. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1111/j.1087-0024.2005.10104.x.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 16382662.]</ref> :♦ Метаболични нуспродуктох микроорганизмох на скори (першенствено квасщка *''Malassezia''*)<ref>Ashbee HR, Evans EG (January 2002). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC118058/ "Immunology of diseases associated with Malassezia species".] Clinical Microbiology Reviews. 15 (1): 21–57. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1128/CMR.15.1.21-57.2002.] PMC 118058. [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 11781265.]</ref><ref>Batra R, Boekhout T, Guého E, Cabañes FJ, Dawson TL, Gupta AK (December 2005). [https://academic.oup.com/femsyr/article/5/12/1101/534880?login=false "Malassezia Baillon, emerging clinical yeasts".] FEMS Yeast Research. 5 (12): 1101–1113. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1016/j.femsyr.2005.05.006.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 16084129.]</ref> :♦ Индивидуална склоносц и алергийсна чувствительносц. == Лїченє == Парпльох ше мож позбуц кед ше змива власи зоз шампоном хтори за тото наменєни. У шампонох ше хаснує комбинация окремних состойкох за контролу и одстраньованє парпльох. Руменцова тея зоз хтору ше по змиваню виплока власи тиж зменшує парплї. Тиж ше препоручує кортикостероїдни креми и лосиони, антифунґални креми, а у озбльнєйших ситуацийох єст и медицински третмани и ласерска терапия хтору препоручую дерматолоґи. == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II'', Филозофски факултет Нови Сад 2017, б. 129. * ''Словнїк медицинскей терминолоґиї'', (сербско-латинско-руски), Дружтво за руски язик литературу и културу, Нови Сад 2006. рок == Вонкашнї вязи == * [https://crystalderma.rs/kako-nastaje-perut/ kako-nastaje-perut] crystalderma.rs * [https://ovotaris.com/perut-u-kosi/ Perut u kosi] ovotaris.com * [https://www.bbc.com/serbian/lat/svet-59811676 Zašto nastaje perut i kako je se rešiti] BBC.com * [https://medic-plants.com/blog/perut/ PERUT – UZROCI, SIMPTOMI I NAJBOLJA REŠENJA] {{Commonscat}} == Референци == p92q61zc8p87uptl2vjeoj8qlo2gf3c 22064 22063 2026-09-20T10:14:40Z Olirk55 19 Катеґотия 22064 wikitext text/x-wiki [[File:Excessive dandruff.jpg|right|thumb|300px|Парплї у власох]][[File:Dandruff01.jpg|right|thumb|300px|Парпля (звекшана з микроскопом) ]]'''Парплї''' (коцурска форма порплї; серб. ''перут''; всл. ''parpľe''; карп.укр. ''порпли''; укр. диял. ''порпель'' и ''порплицi''; слц. ''prplanina'' „мерзена робота, бабрачка”, ''prpľať'' sa и ''prpliť'' ''sa'' „масциц ше, брудзиц ше; валяц ше у праху”; укр. ''порпатися'' и ''порплятися'' „гребац; риц; шпиртац”; од праслав. ''ръrpati'' (sę). Парплї то злупена [[скорка]] на глави (у власох). То дробни лупки хтори настали з лупеньом мертвей скори на глави, закрити з власами, а дзекеди и на других часцох глави. У даєдних охореньох скори (як цо напр. себорични екцеми) парплї зна буц вельо, а провадзи их швербячка. Парплї то стан скори на глави.<ref name=":1">Tucker D, Masood S (August 2021). "Seborrheic Dermatitis". ''StatPearls [Internet]''. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID&#x20;31869171.]</ref> Симптоми уключую векше лупенє скори, дакеди зоз благим шкрабаньом.<ref name=":1" /><ref>Lindberg DA (2000). [https://web.archive.org/web/20131102194044/http://www.acponline.org/clinical_information/journals_publications/ecp/sepoct00/nlm.pdf "Internet access to the National Library of Medicine"] (PDF). Effective Clinical Practice. 3 (5): 256–60. [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 11185333.] Archived from [https://www.acponline.org/clinical_information/journals_publications/ecp/sepoct00/nlm.pdf the original] (PDF) on 2 November 2013.</ref> Таки стан може привесц до нєлагодносци у дружтвених одношеньох або уплївовац на самодовириє.<ref> [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nlmcatalog/journals "NLM Catalogue: Journals referenced in the NCBI Databases".] NCBI. 2011. Archived from [https://web.archive.org/web/20231013093717/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nlmcatalog/journals the original] on 13 October 2023. Retrieved 8 September 2017.</ref> Чежша форма такого станя, може привесц до запалєня скори, односно до себороичного дерматитиса.<ref name=":1" /> == Причини зявеня парпльох == Найчастейши причини зявйованя парпльох то суха скора. Парплї цо настали на сухей скори дробенки и нє масни су кед ше их доруши. Причина нє зошицким ясна, алє ше вери же пре зявенє маю улогу вецей ґенетски фактори и фактор окруженя (штредка).<ref>[https://www.aad.org/public/everyday-care/hair-scalp-care/scalp/treat-dandruff "Dandruff: How to treat"] American Academy of Dermatology. [https://web.archive.org/web/20230329044659/https://www.aad.org/public/everyday-care/hair-scalp-care/scalp/treat-dandruff Archived] from the original on 29 March 2023. Retrieved 20 October 2017.</ref> Часово (рочни) пременки, стрес и имуносупресия тиж можу уплївовац на себороични дерматитис.<ref>Ranganathan S, Mukhopadhyay T (2010). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2887514/ "Dandruff: the most commercially exploited skin disease".] Indian Journal of Dermatology. 55 (2): 130–134. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.4103/0019-5154.62734.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed_Central#PMCID PMC 2887514.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 20606879.]</ref> Таки парплї пре суху скору мож обачиц и на других часцох цела: на рукох и ногох, а окреме на локцох, колєнох и петох. Себорични дерматитис або себорею мож препознац по червенїдлу и масносци скори хтора закрита з велькима жовкастима лупками. Найчастейше ше зявює на часцох скори дзе єст вельо лойни шлїжнїки, як цо верх глави, оберва, часц за ухами, нос, перша, медзиножє и попод пазухи.<ref>Ro BI, Dawson TL (December 2005). [https://www.jidsponline.org/article/S0022-202X(15)52586-4/fulltext "The role of sebaceous gland activity and scalp microfloral metabolism in the etiology of seborrheic dermatitis and dandruff".] The Journal of Investigative Dermatology. Symposium Proceedings. 10 (3): 194–197. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1111/j.1087-0024.2005.10104.x.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 16382662.]</ref> Часто ше зявює и при малих дзецох, та ше теди вола [[цеменко]]. Спрам єдней студиї, указало ше же парплї можу буц пошлїдки трох факторох:<ref>DeAngelis YM, Gemmer CM, Kaczvinsky JR, Kenneally DC, Schwartz JR, Dawson TL (December 2005). [https://www.jidsponline.org/article/S0022-202X(15)52614-6/fulltext "Three etiologic facets of dandruff and seborrheic dermatitis: Malassezia fungi, sebaceous lipids, and individual sensitivity".] The Journal of Investigative Dermatology. Symposium Proceedings. 10 (3): 295–297. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1111/j.1087-0024.2005.10119.x.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 16382685.]</ref> :♦ Масна скора, звичайно наволана себум збо секрет лойних шлїжнїкох <ref>Ro BI, Dawson TL (December 2005). [https://www.jidsponline.org/article/S0022-202X(15)52586-4/fulltext "The role of sebaceous gland activity and scalp microfloral metabolism in the etiology of seborrheic dermatitis and dandruff".] The Journal of Investigative Dermatology. Symposium Proceedings. 10 (3): 194–197. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1111/j.1087-0024.2005.10104.x.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 16382662.]</ref> :♦ Метаболични нуспродуктох микроорґанизмох на скори (першенствено кващка *''Malassezia''*)<ref>Ashbee HR, Evans EG (January 2002). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC118058/ "Immunology of diseases associated with Malassezia species".] Clinical Microbiology Reviews. 15 (1): 21–57. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1128/CMR.15.1.21-57.2002.] PMC 118058. [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 11781265.]</ref><ref>Batra R, Boekhout T, Guého E, Cabañes FJ, Dawson TL, Gupta AK (December 2005). [https://academic.oup.com/femsyr/article/5/12/1101/534880?login=false "Malassezia Baillon, emerging clinical yeasts".] FEMS Yeast Research. 5 (12): 1101–1113. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1016/j.femsyr.2005.05.006.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 16084129.]</ref> :♦ Индивидуална склоносц и алергийсна чувствительносц. == Лїченє == Парпльох ше мож позбуц кед ше змива власи зоз шампоном хтори за тото наменєни. У шампонох ше хаснує комбинация окремних состойкох за контролу и одстраньованє парпльох. Руменцова тея зоз хтору ше по змиваню виплока власи тиж зменшує парплї. Тиж ше препоручує кортикостероїдни креми и лосиони, антифунґални креми, а у озбльнєйших ситуацийох єст и медицински третмани и ласерска терапия хтору препоручую дерматолоґи. == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II О-Я,'' Филозофски факултет Нови Сад 2017, б. 129. * ''Словнїк медицинскей терминолоґиї'', (сербско-латинско-руски), Дружтво за руски язик литературу и културу, Нови Сад 2006. рок == Вонкашнї вязи == * [https://crystalderma.rs/kako-nastaje-perut/ kako-nastaje-perut] crystalderma.rs * [https://ovotaris.com/perut-u-kosi/ Perut u kosi] ovotaris.com * [https://www.bbc.com/serbian/lat/svet-59811676 Zašto nastaje perut i kako je se rešiti] BBC.com * [https://medic-plants.com/blog/perut/ PERUT – UZROCI, SIMPTOMI I NAJBOLJA REŠENJA] {{Commonscat}} == Референци == <references /> [[Катеґория:Охореня скори]] [[Катеґория:Медицина]] j5jkvvtvzqtnqx6b0h2mgume0rfopqy 0 3762 22065 2026-09-20T10:22:17Z Olirk55 19 Нови бок: „Покровец (серб. покровац, губер; ћебе; всл. pokrovec: pokrovce na koňe; слц. pokrovec: tkať pokrovce; карп.укр. покровец; мадь. рokroc; од славянского po + krov + ьcь - 1. ткани покривач (домашнього виробку). Покровци ше тка у основи зоз моцней шпарґи, а уток зоз грубей нїтки – коло єден цент. Так…“ 22065 wikitext text/x-wiki Покровец (серб. покровац, губер; ћебе; всл. pokrovec: pokrovce na koňe; слц. pokrovec: tkať pokrovce; карп.укр. покровец; мадь. рokroc; од славянского po + krov + ьcь - 1. ткани покривач (домашнього виробку). Покровци ше тка у основи зоз моцней шпарґи, а уток зоз грубей нїтки – коло єден цент. Таку грубу нїтку прави ше на клокотки. За ню ше хаснує найгорше влакно – клоче. Покровци ше злучує з двох полох платна. На концох ше шпарґу повяже и вона виши у ройтох. Покровец треба ище добре збиц з киянку, а подаєдно паздзерче хторе остало и конци хтори виша ше одштригнє. Покровци ше ткали зоз клоча – предзи слабшого квалитету, а основа була зоз пачески. Ткало ше их до клаша, на штири подножаї. Хасновало ше их за закриванє коньох, або, кед ше ишло на кочу, а було жимно, та ше до нїх закруцало; Я лєм под покровцом спал на ладї, а и ту лєм под покровцом шпим; 2. покривач фабричного виробку. 3. церкв.: [Священїк з дияконом одходзи ґу жертвенїку.] Там кадзи святи дари, ... кладу св. дари на пристол и … покриваю св. дари зоз найвекшим покровцом (Воздухом). Литература Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 220. Медєши, Любомир, Руска традиция, Дружтво за руски язик, литературу aixs2b7vrozwhapg6uq44xa1786mnbd