Пасарайтов

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rsk">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>rskwiki</dbname>
    <base>https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медий</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Окреме</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Розгварка</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хаснователь</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Розгварка зоз хасновательом</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Розгварка о Википедиї</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Розгварка о файлу</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедияВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Розгварка о МедияВикию</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Розгварка о шаблону</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Помоц</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Розгварка о помоци</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катеґория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Розгварка о катеґориї</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Разговор о модулу</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Пасарайтов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2863</id>
    <revision>
      <id>22094</id>
      <parentid>18494</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T20:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2697" sha1="f1xdvpl7ey9rqahwkeb3k3bjrz7x7ep" xml:space="preserve">[[File:Пасарайтов 2026 04. 08.jpg|thumb|321x321px|Пасарайтов]]'''Пасарайтов''' (х. род. серб. ''кошар'', ''комловар''; нє зазначени карпатски паралели. Форма на -ов упутює на мадярске походзенє. Вироятно вяза з мадь. ''szarit'', ''szarito'' ''а значи'' „сушиц” (на пасарайтову ше сушело мак, резани яблука и др.) 

Пасарайтов то плєцени и дакус векши и ширши [[кошар]] елипсовей, лєбо округлей форми. Бул виплєцени зоз вербового пруца з дасекльо шориками и вше з ручками за хтори ше могло пасарайтов тримац кед ше го ношело. Потребно наглашиц же бул вельо плїтши (10-15 центиметри) од кошара. Пасарайтов ше хасновал у руским обисцу за рижни наменки:

* За сушенє [[Овоц|овоцох]], пресушованє вимитого маку и подоб. (с. кошар „комловар”): ''Премити мак ше длуго пресихал на [[Слунко|слунку]] на'' ''пасарайтове''. 
* Давно на свадзбох ше у пасарайтове (док ше нє послуговало полудзенок лєбо вечеру) чувал нарезани [[хлєб]], хтори ше у пасарайтове (лєбо елипсовим глїбшим кошаре) ношело ґу порихтаним свадзебним столом. Пасарайтов ношели (почим пречнїк досц вельки) два особи и кладли нарезани фалатки [[Хлєб|хлєба]] на столи.

'''Фразеолоґия'''

Слово пренєшеного значеня:

„нєузрети, нєдороснути чловек, зазрак, фильков”: ''Нє будз „пасарайтов” – гвари ми ...''

Глава як ~ „велька глава”: ''Од тих думох, знаце, думам же ми глава як пасарайтов.'' 

''Нє можем'' ''я тельо попаметац, озда я нє мам главу як пасарайтов.''

== Литература ==
''Словнїк руского народного язика II'' том О-Я, Нови Сад 2017, бок 129-130
[[Катеґория:Обисце]]
[[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]]</text>
      <sha1>f1xdvpl7ey9rqahwkeb3k3bjrz7x7ep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22095</id>
      <parentid>22094</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T22:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Додати нови текст</comment>
      <origin>22095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7255" sha1="05cmqtfu52sg5jsg1lfplzv8j472t5o" xml:space="preserve">[[File:Пасарайтов 2026 04. 08.jpg|thumb|321x321px|Пасарайтов]]'''Пасарайтов''' (х. род. серб. ''кошар'', ''комловар''; нє зазначени карпатски паралели. Форма на -ов упутює на мадярске походзенє. Вироятно вяза з мадь. ''szarit'', ''szarito'' ''а значи'' „сушиц” (на пасарайтову ше сушело мак, резани яблука, шлївки и др.) 

Пасарайтов то плєцени и дакус векши, (пречнїк коло 80-цм метер-ритко 1 [[метер]]) и ширши [[кошар]] елипсовей, лєбо округлей форми. Бул виплєцени зоз вербового пруца з дасекльо шориками и вше з ручками за хтори ше могло пасарайтов тримац кед ше го ношело. Потребно наглашиц же бул вельо плїтши (10-15 центиметри) од кошара. Прето же пасарайтов плїтки, оможлївйовал же би ше умити мак, або порезану овоц, руменєц и под. ровномирно розпоредзело и швидко осушело на слунку. [&lt;nowiki/&gt;[[Пасарайтов|1]], 2]

▶ Пасарайтов ше хасновал у руским обисцу за рижни наменки:
* '''Сушенє''' [[Овоц|овоцох]], '''пресушованє вимитого маку''' и подоб. (с. кошар „комловар”): ''Премити мак ше длуго пресихал на [[Слунко|слунку]] на'' ''пасарайтове''. 
* '''Нарезани хлєб''' на свадзбох, вешельох. Давно на свадзбох ше у пасарайтове (док ше нє послуговало полудзенок лєбо вечеру) чувал нарезани [[хлєб]], хтори ше у пасарайтове (лєбо елипсовим глїбшим кошаре) ношело ґу порихтаним свадзебним столом. Пасарайтов ношели (почим пречнїк досц вельки) два особи и кладли нарезани фалатки [[Хлєб|хлєба]] на столи.
* '''Вичесана волна и пирє:''' У пасарайтове даєдни ґаздинї чували у паперових мехох ,,одарте&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; пирє за заглавки и пирнаґи/перини а тиж и волну або клоче, влакно порихтане за предзенє.&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/381672407_Nazivi_u_vezi_sa_konoplom_i_preradom_konople_kod_Rusina_u_Vojvodini Називи у вези са конопљом и прерадом конопље код Русина у Војводини] автор: А. Мудри, Славистика, Нови Сад 2015. рок&lt;/ref&gt;

== Виробок пасарайтова ==
За виробок-плєценє пасарайтова майстрове хтори правели кошари, кошарки хасновали ценки, зогинаци/еластични конарчки вареней або сировей верби, хтори оможлївйовали же би пасарайтови були моцни, алє лєгки и же би мали мрежасту структуру и же би лєгко доокола през дзирки циркуловал воздух. Праве таке луфтированє (циркулация воздуха) на тот способ допринєсло швидшому сушеню продуктох (мак, рижна резана овоц, руменєц, мента и под.) 

== Сушенє маку у пасарайтове ==
♦ Сушенє и пририхтованє мака у пасарайтову була важна лєтна робота у традиционалним руским обисцу, поготов окреме прето же мак значни состойок за печенє традицийного колача ,,на квасу&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; (колач зоз маком),  за пироги а поготову за Крачун за бобальки без хторих нє могло задумац же би були без маку. 

Процес сушеня маку у пасарайтове вимагал вельку повагу насампредз же би мак нє збутнєл або ше нє розсипал а сушенє ше одвивало по даскелїх фазох: 

♦ '''Оберанє-зрезованє маку''', '''щиканє''', '''вимиванє''' маку од лупкох зоз шкарупини, праху, сухих празних семенкох хтори виплївали на [[поверхносц]] у пасарайтове. 

♦ '''Поставянє пасарайтова на слунко:''' Почим пасарайтов вельки и плїтки кошар, вон бул идеални за таку роботу. Пред тим як ше мак усипе до пасарайтова, на дно ше кладло '''чисте лєнове або памучне платно''' (велкши парток, хлєбовка) же би дробни зарна мака нє випадовали през дзирки плєценого пруца..

♦ '''Ровномирно сушенє у пасарайтове:''' Предходно ше пасарайтов виношел на слунковите место на двор, защицени од витру. Мак ше розгарнул на ценко по пасарайтове. Прето же пасарайтов бул нїзки - плїтки, [[слунко]] директно грло цалу поверхносц, а [[воздух]] могол шлєбодно преходзиц през пруце з бокох и од сподку.

Мож повесц же таки широки а плїтки кошар, односно пасарайтов, бул нєобходни и такп. обовязни предмет у обисцу руским оисцу за каждодньови живот.  

'''Фразеолоґия'''

Слово пренєшеного значеня:

„нєузрети, нєдороснути чловек, зазрак, фильков”: ''Нє будз „пасарайтов” – гвари ми ...''

Глава як ~ „велька глава”: ''Од тих думох, знаце, думам же ми глава як пасарайтов.'' 

''Нє можем'' ''я тельо попаметац, озда я нє мам главу як пасарайтов.''

== Литература ==
* ''Словнїк руского народного язика II'' том О-Я, Нови Сад 2017, бок 129-130

== Референци ==
[[Катеґория:Обисце]]
[[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]]</text>
      <sha1>05cmqtfu52sg5jsg1lfplzv8j472t5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амброзия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3641</id>
    <revision>
      <id>22091</id>
      <parentid>21731</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T19:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ОленкаБТ</username>
        <id>1579</id>
      </contributor>
      <comment>Вонкашнї вязи, подробносци</comment>
      <origin>22091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6193" sha1="ruddt9w8zsn7qd0kysokz0w5wdoubfk" xml:space="preserve">'''Амброзия''' (лат. ''Ambrosia artemisiifolia'') то род инвазивних коровчох, єдна з найпознатших и найопаснєйших алерґених рошлїнох на швеце. 

Амброзия єднорочна рошлїна висока од 20 центи по 2 [[Метер|метери]]. Корень єй вреценкасти, стебло просте, розконарене, з лїсцами хтори здабу на вайца и посипани су з власками. Пререз стебла штироуглови або округли. Рошлїна єдноставна, у горнєй часци ше розконарює, проста, з густо припитима власками або волнастима шерсцочками, тупо штироугласта. Лїсца найчастейше наспрамни, з верхнього боку цми желєни, а од сподку шивожелєни. Главки єднополни.

Хлопски главки полулабдасти, з краткима конарчками, у густих терминалних класастих ґириздочкох з брактеями (фатюгами).Женски главки ше находза под хлопскима главками, у пазухох верхнїх лїсцох. Квитки хлопских главкох блядожовти и єст их 10-15 у главки. Маю цивасти венчик и кончисти зубки. Женски квитки поєдинєчни зоз желєним плоднїком. Бактериї маю форму джубка птицох. Плод заварти зоз затварднутим инволукрумом (обмотком). У природи амброзию нїхто нє є пре горки смак. Квитки позберани до длугоких ґириздочкох на верху стебелкох и конарох, жовкастей [[Фарба|фарби]]. Амброзия сходзи од половки априла, а квитнє позно влєце и вєшенї, од половки юлия по перши єшеньски мрази.

'''Наукова класификация'''

* Царство: ''Plantae''

* ''Кладус: Tracheophytes''

* ''Кладус: Angiospermae''

* ''Клaдус: Eudicotidae''

* ''Кладус: Asterids''

* ''Ряд: Asterales''

* Фамилия: ''Asteraceae''

* Подплеме: ''Ambrosiinae''

* Род: ''Ambrosia L.''

== Чкодлївосц ==
Полєн амброзиї спричинює алерґию при 10% людзох. Од шицких полєнових алерґийох, полен амброзиї спричиньователь у 50-60% случайох. При найчувствительнєйших особох 8-20 полєново заренка у 1 m 3  воздуху можу спричинїц моцни реакциї, а лєм єдна рошлїна амброзиї продукує 1-8 милиярди поленово заренка.

У полену амброзиї констатовани 52 єдинєня хтори алерґоґени, спомедзи хторих 6 окреме опасни. Алерґийна реакция ше насампредз зявює на горнїх драгох орґанох за диханє. Очежане диханє и звекшана секреция - основни форми алерґиї хтора може у даєдних ситуацийох прейсц и до астматичних нападох. Дерматитиси спричинєни з амброзию хтори ше зявюю на часцох цела хтори виложени вонкашньому уплїву можу постац хронїчни. Найчастейше ше зявюю при хлопох.

Амброзия нє спричинює реакциї лєм при людзох, алє и при животиньох.

== История ==
Амброзия нє европска рошлїна. Принєшена є з Америки на даєдней з прейґокеанских ладьох при концу 19. вику и од теди ше помали и незатримовно шири по Европи. Єдна рошлїна може випродуковац и вецей як милиярду заренка полену хтори ше з витром можу рознєсц на поверхносц вецей квадратних километрох. Зарно полену затримує ключкавосц и до 40 роки. Амброзия рошнє першенствено на нєушореней и запущеней жеми. Найефикаснєйши способ знїщованя то витаргованє з кореньом, алє садзенє нїзких рошнїнох тиж уплївує на єй знїщованє. У случаю векших [[Поверхносц|поверхносцох]] применює ше порядне кошенє до 5 центи над жему, а лєм дзекеди и третман з тоталнима гербицидами. Кед ше амброзию нє коши нїзко, вирошнє ознова о 20 днї.

== Ґалерия ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Common ragweed.jpg|Common ragweed
Файл:Flickr - ggallice - Common Ragweed.jpg
Файл:Ragweed 20-11-18 018.jpg|У квицу
Файл:Ambrosia hispida (4).jpg
Файл:Common ragweed imported from iNaturalist photo 329284015 on 19 October 2023.jpg|Амброзия нашенє
Файл:Skcns2.jpg|Амброзия у дворе
Файл:Skcns1.jpg
Файл:Ab plant 2210.jpg
Файл:Starr 010222-9001 Ambrosia artemisiifolia.jpg|''Ambrosia artemisiifolia''
Файл:Ambrosia artemisiifolia 080908.JPG
&lt;/gallery&gt;

#

== Вонкашнї вязи ==

* [https://www.politika.rs/scc/clanak/436309/Stigla-nam-pre-66-godina Стигла нам пре 66 година („Политика”, 25. август 2019)]</text>
      <sha1>ruddt9w8zsn7qd0kysokz0w5wdoubfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цвикла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3763</id>
    <revision>
      <id>22092</id>
      <parentid>22087</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T20:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ОленкаБТ</username>
        <id>1579</id>
      </contributor>
      <comment>Медзинаслови и подробносци</comment>
      <origin>22092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10046" sha1="ovux7pzkroxa2f1vmmizth177iyeo34" xml:space="preserve">'''Цвикла''' (лат. ''Beta V''.; серб. ''шећерна репа''; укр.диял. ''цвiкла''; слц. ''cvikla''; слц.диял. ''cvikl’a'', ''cvikla''. Назва ше розширела прейґ поль. ''ćwikła''; од греч. ''sveklon'', а то од ''sevklon /seuklon'') 

Цвикла то рошлїна з високу концентрацию сахарози у кореню хтору ше пестує пре доставанє цукру. 

'''Файта:''' 

*  Beta vulgaris 

*  Подфайта: Beta vulgaris subsp. vulgaris

*  Ґрупа култиварох: Altissima Group

*  Походзенє: Шлезка, половка 18. вику

== Опис култури ==
Цвикла ма меснати корень билей фарби, з ровну коруну. Постолє ма корень и розету лїсца. Цукер ше формує под час фотосинтези у лїсцу, а потим ше одклада у кореню.  Корень цвикли ма 75% води, коло 20% цукру и 5% пулпи. Количество цукру може варирац медзи 12% и 21%, у зависносци од сорти и условийох допатраня. Цукер ше у кореню находзи у форми пулпи и нє розпущує ше у води, а зложени є углавним зоз целулози, хемицелулози, лиґнину и пектину.

Цвикла рошнє лєм у умереней зони, за розлику од цукрового [[Над|наду,]] хтори рошнє лєм у тропских и субтропских предїлох. Штредня чежина кореня цвикли виноши медзи 0,5 и 1 килу. Лїсца єст вельо на рошлїни, широки су и рошню у коруни кореня, хтора звичайно у уровню або такой над [[Поверхносц|поверхносцу]] жеми и маю блїщацу желєну [[Фарба|фарбу]]. Нарошню високо коло 35 центи.

== Преробок ==
Кед цвикла вицагана, транспортує ше ю до фабрики, дзе ше витреса на громади зоз хторих ше познєйше бере прикладнїк.

== Дифузия ==
После приманя до фабрики за преробок, цукровнї, корень цвикли ше умива и механїчно реже на ценки пантлїчки (резанки), а познєйше ше з помоцу дифузора видвоює цукер до розпущенїни води. Процес дифузиї тирва коло 90 [[Минута|минути]]. Чечносц хтора виходзи з дифузора ше вола сирови сок. Фарба сирового соку варира од чарней по цму червену, у зависносци од количества оксидациї. Преробени сирови сок виходзи з дифузора зоз коло 95% [[Влага|влаги]], алє з нїзким количеством сахарози. Хаснуюци преси, кашу ше прициска и цадзи до 75% влаги. Тото звекшує концентрацию сахарози у чечносци и зменшує енерґию хтора потребна за сушенє целулози. 

Пресовану пулпу ше суши и предава як цвиклово резанки за статок, а конєчни побочни продукт, ком, хаснує шє як гной або субстрат. Под час дифузиї, єдна часц сахарози ше розклада до инвертних цукрох, хтори ше можу далєй розкладац до квашнїнох.

== Карбонизация ==
Карбонизация то поступок хтори одстранюює нєчистоту зоз сирового соку пред тим як прейдзе криштальованє. Перше, сок ше миша з врацим вапняним млєком (суспензия калциюм гидроксиду у води). Тот третман ушедує велї нєчистоти, уключуюци мултивалентни анйони як цо сулфат, фосфат, цитрат и оксалат, цо спричинює и їх калциюмово солї, вельких орґанских молекулох як цо протеїни, сапонин и пектин, хтори реаґую у присустве мултивалентних катйонох. У алкалних условийох прости цукри ше претворюю до ґлукози и фруктози, з помоцу ґлутаминских аминоквашнїнох, до хемийно стабилних карбонских квашнїнох. Кед ше нє зопре, тоти цукри би могли загрожиц криштальованє сахарози. Угльов диоксид ше видвоює у мехиркох през розпущенїну алкалного цукру, з ушедованьом вапна як калциюм карбонату. Часточки калциюм карбонату беру на себе даєдни нєчистоти и абсорбую даєдни други. Так ше достава вифилтровану златно-блядокафову розпущенїну хтора ше вола ценки сок. 

== Концентрованє ==
Ценки сок ше концентрує прейґ вецейступньового випарйованя же би ше достало груби сок, зоз коло 60% сахарози по [[Маса|маси]] и подобни на випатрунок сирупу за [[Палачинка|палачинки]]. Соки можу буц змесцени до резервоарох за познейши обробок, зменшуюци обтерхованє на построєнє за криштальованє.

== Криштальованє ==
Сок ше улєє до построєня за криштальованє. Рецикловани цукер ше розклада у нїм, а достати сируп ше вола матична чечносц. Ликер ше после концентрує под уплївом вакуума у вельких судзинох (ткв. ''вакуум'' ''панс''), з додатком финих криштальох цукру. Тоти кришталї ше претворюю до цукру док ше матична чечносц формує коло нїх. Достати криштальови цукер и сируп милк вола ше ''massecuite''. Тото ше преноши до центрифуґи, дзе ше тот сируп одстранює под уплївом центрифуґалней сили. После одредзеного часу, воду ше убризґує до центрифуґи под прициском же би ше зоз цукрових криштальох змил мали блядожелєни сируп. Центрифуґа ше потим обраца з вельку швидкосцу же би з часци осушела кришталї хтори ше преноша до построєня одкаль ше транспортую до ротируюцого ґранулатора. Там ше суша з помоцу цеплого [[Воздух|ваздуху]]. 

Тот цукер (&amp;quot;сирови&amp;quot;) подлєйшого квалитету з вецей фарби и нєчистоти, и то главне жридло цукру хтори ше ознова розпущує до матичней чечносци. Сируп зоз сирового блядожелєного сирупу ше вари длугши час у єдним апарату и помали чече коло шору цо ма дас осем кришталї. З того ше достава нїзкоквалитетни криштальов цукер хтори мож ознова розкладац. Одвоєни сируп то меласа, у хторей ище вше єст цукру, алє и досц нєчистоти, цо ше далєй обрабя. Меласу ше чува на самим месце и додава у продукциї статковей покрами.

== Фразеолоґия ==
Цагац цвиклу = виберац цвиклу зоз жеми (у прешлосци зоз специялнима видолками або [[Плуг|плугом]], а нєшка машински); 

Червена цвикла = (серб. ''цвекла''; чес. ''červena řepa''; поль. ''ćwikła''; слц. ''cvikla'');

Кравска цвикла = статкова цвикла (серб. сточна репа)

== Литература ==
* ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 685.
* Тимко Дїтко Оксана, ''Назви рошлїнох и животиньох у руским язику'', Вуковар 2016, б. 55, 61, 62.

== Вонкашнї вязи ==
* [https://www.agroklub.rs/sortna-lista/repa-krompir/secerna-repa-35/ Šećerna repa - Gajenje, Đubrenje, Sorte, Sadnja, Setva] www.agroklub.rs
* [https://www.tehnologijahrane.com/knjiga/secerna-repa-2 Tehnologija hrane - Šećerna repa]
* [https://www.rtv.rs/sr_lat/vojvodina/secerna-repa-najzahtevnija-ali-i-najisplativija-ratarima_1551274.html Šećerna repa najzahtevnija ali i najisplativija ratarima] www.rtv.rs
{{Commonscat}}
== Референци ==</text>
      <sha1>ovux7pzkroxa2f1vmmizth177iyeo34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Везув</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3764</id>
    <revision>
      <id>22088</id>
      <timestamp>2026-09-21T13:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saslavik</username>
        <id>1716</id>
      </contributor>
      <comment>Нови бок: „{{Инфорамик | headerstyle = background:lightblue | header1 = &lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt; Везув |  label2 = | data2 = [[Файл:Vesuvius SRTM3.png|280п|Положенє Везува и Напульского залїву]] | header3 =  '''Ґеоґрафски характеристики''' |  label4 = Ндм. висина |  data4 = 1281 m |  label5 = Координати  |  data5 = 40° 49′ 17″ С; 14° 25′ 32″ В |  header6 =   '''Ґ…“</comment>
      <origin>22088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13496" sha1="8h3hfx5sn6ukgkxz2a8xihsmeakg948" xml:space="preserve">{{Инфорамик
| headerstyle = background:lightblue
| header1 = &lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt; Везув
|  label2 = | data2 = [[Файл:Vesuvius SRTM3.png|280п|Положенє Везува и Напульского залїву]]
| header3 =  '''Ґеоґрафски характеристики'''
|  label4 = Ндм. висина |  data4 = 1281 m
|  label5 = Координати  |  data5 = 40° 49′ 17″ С; 14° 25′ 32″ В
|  header6 =   '''Ґеоґрафия'''
| data7 =
{{Location map | Italy | width = 280 | float = right | caption = &lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Везув на мапи Италиї | label = Стромболи | lat_deg = 40.821389 | lon_deg = 14.425556}}
|  header8 = '''Ґеолоґия'''
|  label9 = Файта гори|  data9 = стратовулкан
|  label10 = Остатня ерупция | data10 = 1944.
|    
}}

'''Везув''' (итал. ''Monte Vesuvio'', лат. ''Mons Vesuvius'') єдини активни вулкан на сухожемней часци Европи.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Мишић, Милан, ур. (2005). Енциклопедија Британика. В-Ђ. Београд: Народна књига : Политика. стр. 28. ISBN 86-331-2112-3.&lt;/ref&gt; По останїх мераньох, високи є 1.281 m, a глїбина кратеру му 30 m.


Везув ше находзи на Апенинским полуострове, у Италиї, коло Напульского залїву.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Найпознатша ерупциї була 79. року, кед знїщени варошии: Помпея, Геркуланеум и Стабия. Остатня велька ерупция була 1944. року.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Тот вулкан еруптовал вельо раз и єдини є вулкан на европским копну хтори мал ерупцию у остатнїх сто рокох. Нєшка ше го трима за єден з найопаснєйших вулканох на швеце пре популацию од 3.000.000 людзох хтори жию у його блїзкосци и пре прихильносц Везува за експлозивни (плинийски) ерупциї. Тото подруче найгустейше населєна вулканска реґия на швеце.&lt;ref&gt;McGuire, Bill (16. 10. 2003). [http://www.guardian.co.uk/education/2003/oct/16/research.highereducation2.&quot;In the shadow of the volcano&quot;]. guardian.co.uk. Guardian News and Media Limited. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt;

== Етимолоґия ==

Мено вулкану Vesuvius ше часто спомина при писательох позней Римскей републики и вчасного Римского царства. Хаснує ше и синоними Vesaevus, Vesevus, Vesbius и Vesvius.&lt;ref&gt;Lewis, Charlton T.; Short, Charles (2010) [1879]. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Vesuvius&amp;highlight=vesuvius  „Vesuvius”]. A Latin Dictionary. Medford, MA: The Perseus Project, Tufts University.&lt;/ref&gt; Писателє на старогреческим хасновали назву Οὐεσούιον або Οὐεσούιος. Велї фаховци од теди предпоставяли етимолоґийне походзенє. Понеже людзе рижних националносцох и язикох насельовали Кампанию у римским желєзним периодзе, походзенє назви завиши у велькей мири од язика на яким ше бешедовало у тим чаше. Напуль бул населєни з Греками, цо и його мено Nea-polis, Нови Город, шведочи. Оски, єдни з италских народох, жили по валалох. Латинянє ше тиж трудзели населїц Кампанию. Етрурски населєня були блїзко. И велї други народи нєпознатого походзеня споминаю числени стари писателє як жительох того подруча.

== Випатрунок ==

Везув препознатлїва „горбата“ гора, хтора ма вельку копу (Gran Cono) часточнє окружену зоз прикрима орубенцами калдери хтору створело завальованє скорейшей и першобутно висшей структури хтора ше волала Монте Сома.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061203041501/http:/www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/storia.htm  &quot;Summary of the eruptive history of Mt. Vesuvius. Osservatorio Vesuviano&quot;], Italian National Institute of Geophysics and Volcanology. Архивирано из [https://www.ov.ingv.it/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=200   оригинала] 03. 12. 2006. г. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt; Гран Коно настал под час ерупциї 79. року н.е. Прето ше вулкан тиж вола Сома-Везув (Somma-Vesuvius).

Калдера ше почала формовац под час ерупциї пред коло 17.000&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080705060119/http:/volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_vesuvius.html „Vesuvius, Italy”]. Volcano World. Архивирано из [http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_vesuvius.html оригинала] 05. 07. 2008. г..&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100826063343/http:/www.scenta.co.uk/nature/volcanoes/volcanoes_worldwide.cfm. Scentia]. Архивирано из [http://www.scenta.co.uk/nature/volcanoes/volcanoes_worldwide.cfm оригинала] 26. 08. 2010. г..&lt;/ref&gt; (або 18.300)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061022134001/http:/www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/pomici_base.htm.„The Pomici Di Base Eruption”] Osservatorio Vesuviano, Italian National Institute of Geophysics and Volcanology. Архивирано из [http://www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/pomici_base.htm оригинала] 22. 10. 2006. г. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt; роками и була преширена з познєйшу пароксизмалну ерупцию.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=211020. „Vesuvius”] ''Global Volcanism Program''. Smithsonian Institution. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt; Тот вулкан вжати як термин „сома-вулкан“, пре описованє каждого вулкану з калдеру хтора окружує новшу копу.&lt;ref&gt;[http://www.volcanolive.com/somma.html. „Definition of somma volcano”] Volcano Live. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt;

Висина главней копи ше нєпреривно меняла з ерупцию, и тераз виноши 1.281 m. Монте Сома висока 1.149 m, а оддвоєна є од главней копи Гран Коно з долїну Атрио ди Кавало (Atrio di Cavallo), хтора длугока коло 5 km. На схилох гори ше находза цеснїни од преходзеня лави, хтори оброснути з густу веґетацию, зоз черяками и лєсами на векших висинох и винїцами дакус нїжей. Везув ше ище вше трима за активни вулкан, гоч його терашня активносц зведзена на пару з отвору на дну кратера. Везув стратовулкан на конверґентней гранїци дзе ше Африцка плоча спущує спод евроазийскей тектонскей плочи. На гори єст пасма лави, вулканского ґару и дзиркавих шпонджиястих стинох. Їх минерални состав пременлїви, алє є ґенерално силикат и богати з калийом, з фонолитом випродукованим под час експлозивних ерупцийох.&lt;ref&gt;[http://www.volcanotrek.com/vesuvius_volcano.htm. „Vesuvius”] volcanotrek.com. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt;

== Наставанє ==

Везув настал як резултат збиваня африцкей и евроазийскей тектонскей плочи. Африцка ше подцагує под евроазийску и чиря ше глїбше до жеми. Понеже влажни седименти океанскей африцкей плочи приходза до дотику з цеплєйшима пасмами глїбоко у жеми, вода вре и спричинює часточне рзпущованє верхнього пасма стинох. Понеже маґма ма меншу густосц як тварди камень коло нєй, вона поциснута нависше. Пренаходзаци слабу точку на поверхносци Жеми през хтору може прейсц, вона твори вулкан.

Везув&lt;ref&gt;[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/vezuv-istorija-jedne-planine/  „Vezuv - Istorija jedne planine - Društvo - Dnevni list Danas”] (на језику: српски). 2019-04-13. Приступљено 2023-01-26.&lt;/ref&gt; спада до ґрупи вулканох хтори правя Кампанийски вулкански лук. Други уключую Флеґрейски поля, вельку калдеру даскельо километри на сиверозаход, гору Епомео, 20 километри на заход на острове Иския, и даскельо подводни вулкани на югу. Лук формує южни конєц векшого ланцу вулканох хтори настали у предходно описаним процесу субдукциї, хтори ше пресцера на сиверозаход по цалей длужини Италиї, аж по гору Амиата на югу Тоскани. Везув єдини з тей ґрупи хтори еруптовал у новшей историї, гоч даєдни з нїх мали ерупциї у остатнїх даскельо стотки рокох. Велї загашени або су нє активни вецей як дзешец тисячи роки.

== Активносц ==

Везув еруптовал вельо раз. Познатей ерупциї 79. року н.е. предходзели велї други у предисториї, уключуюци найменєй три вельо векши: найпознатша з нїх Авелино ерупция коло 1800. п.н.е. хтора залапела даскельо населєня з бронзового периоду. Од 79. новей ери, вулкан тиж мал ерупциї 172, 203, 222, можебуц 303, 379, 472, 512, 536, 685, 787, коло 860, коло 900, 968, 991, 999, 1006, 1037, 1049, коло 1073, 1139, 1150, и можебуц було ерупциї 1270, 1347 и 1500.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Вулкан знова еруптовал 1631, шейсц раз у 18. вику, осем раз у 19. вику (окреме у 1872) и 1906, 1929. и 1944. року. Нє було ерупциї од 1944. року, а анї єдна после 79. року нє була велька або деструктивна як помпейска.

Моцносци ерупцийох варирую у велькей мири, алє су характеристични по нападох плинийского типу хтори наволани по Плинийови Младшому, римскому писательови хтори обявел детальни опис ерупциї зоз 79, уключуюци и шмерц мацерового брата.&lt;ref&gt;[http://www.bartleby.com/9/4/1065.html. Pliny the Younger, ''Letters'']&lt;/ref&gt; У даєдних случайох, ерупциї Везува були таки вельки же цала южна Европа була закрита з ґаром; през 472 и 1631, ґар з Везува спаднул на Константинополь (Истанбул), оддалєни вецей як 1.200 километри. Даскельо раз од 1944. року, шлїзкаци терени у кратеру дзвигли хмари ґару и праху и послали фалшиви аларми пре ерупцию.

[[Файл:Hamilton-Campi Phlegraei.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1760. року]]
[[Файл:Vesuvius1822scrope.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1822. року]]
[[Файл:Oswald Achenbach Ausbruch des Vesuv.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1872. року]]


== Референци ==
&lt;references/&gt;

== Жридла ==

https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Везув

[[Катеґория:Природни зявеня]]
[[Катеґория:Вулкани]]

{{Commonscat|Mount Vesuvius}}</text>
      <sha1>8h3hfx5sn6ukgkxz2a8xihsmeakg948</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22089</id>
      <parentid>22088</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T14:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saslavik</username>
        <id>1716</id>
      </contributor>
      <origin>22089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13488" sha1="cr5l09yw7n5v9w5p4vzk09zjbmh1zp3" xml:space="preserve">{{Инфорамик
| headerstyle = background:lightblue
| header1 = &lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt; Везув
|  label2 = | data2 = [[Файл:Vesuvius SRTM3.png|280п|Положенє Везува и Напульского залїву]]
| header3 =  '''Ґеоґрафски характеристики'''
|  label4 = Ндм. висина |  data4 = 1281 m
|  label5 = Координати  |  data5 = 40° 49′ 17″ С; 14° 25′ 32″ В
|  header6 =   '''Ґеоґрафия'''
| data7 =
{{Location map | Italy | width = 280 | float = right | caption = &lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Везув на мапи Италиї | label = Везув | lat_deg = 40.821389 | lon_deg = 14.425556}}
|  header8 = '''Ґеолоґия'''
|  label9 = Файта гори|  data9 = стратовулкан
|  label10 = Остатня ерупция | data10 = 1944.
|    
}}

'''Везув''' (итал. ''Monte Vesuvio'', лат. ''Mons Vesuvius'') єдини активни вулкан на сухожемней часци Европи.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Мишић, Милан, ур. (2005). Енциклопедија Британика. В-Ђ. Београд: Народна књига : Политика. стр. 28. ISBN 86-331-2112-3.&lt;/ref&gt; По останїх мераньох, високи є 1.281 m, a глїбина кратеру му 30 m.


Везув ше находзи на Апенинским полуострове, у Италиї, коло Напульского залїву.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Найпознатша ерупциї була 79. року, кед знїщени варошии: Помпея, Геркуланеум и Стабия. Остатня велька ерупция була 1944. року.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Тот вулкан еруптовал вельо раз и єдини є вулкан на европским копну хтори мал ерупцию у остатнїх сто рокох. Нєшка ше го трима за єден з найопаснєйших вулканох на швеце пре популацию од 3.000.000 людзох хтори жию у його блїзкосци и пре прихильносц Везува за експлозивни (плинийски) ерупциї. Тото подруче найгустейше населєна вулканска реґия на швеце.&lt;ref&gt;McGuire, Bill (16. 10. 2003). [http://www.guardian.co.uk/education/2003/oct/16/research.highereducation2.&quot;In the shadow of the volcano&quot;]. guardian.co.uk. Guardian News and Media Limited. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt;

== Етимолоґия ==

Мено вулкану Vesuvius ше часто спомина при писательох позней Римскей републики и вчасного Римского царства. Хаснує ше и синоними Vesaevus, Vesevus, Vesbius и Vesvius.&lt;ref&gt;Lewis, Charlton T.; Short, Charles (2010) [1879]. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Vesuvius&amp;highlight=vesuvius  „Vesuvius”]. A Latin Dictionary. Medford, MA: The Perseus Project, Tufts University.&lt;/ref&gt; Писателє на старогреческим хасновали назву Οὐεσούιον або Οὐεσούιος. Велї фаховци од теди предпоставяли етимолоґийне походзенє. Понеже людзе рижних националносцох и язикох насельовали Кампанию у римским желєзним периодзе, походзенє назви завиши у велькей мири од язика на яким ше бешедовало у тим чаше. Напуль бул населєни з Греками, цо и його мено Nea-polis, Нови Город, шведочи. Оски, єдни з италских народох, жили по валалох. Латинянє ше тиж трудзели населїц Кампанию. Етрурски населєня були блїзко. И велї други народи нєпознатого походзеня споминаю числени стари писателє як жительох того подруча.

== Випатрунок ==

Везув препознатлїва „горбата“ гора, хтора ма вельку копу (Gran Cono) часточнє окружену зоз прикрима орубенцами калдери хтору створело завальованє скорейшей и першобутно висшей структури хтора ше волала Монте Сома.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061203041501/http:/www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/storia.htm  &quot;Summary of the eruptive history of Mt. Vesuvius. Osservatorio Vesuviano&quot;], Italian National Institute of Geophysics and Volcanology. Архивирано из [https://www.ov.ingv.it/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=200   оригинала] 03. 12. 2006. г. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt; Гран Коно настал под час ерупциї 79. року н.е. Прето ше вулкан тиж вола Сома-Везув (Somma-Vesuvius).

Калдера ше почала формовац под час ерупциї пред коло 17.000&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080705060119/http:/volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_vesuvius.html „Vesuvius, Italy”]. Volcano World. Архивирано из [http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_vesuvius.html оригинала] 05. 07. 2008. г..&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100826063343/http:/www.scenta.co.uk/nature/volcanoes/volcanoes_worldwide.cfm. Scentia]. Архивирано из [http://www.scenta.co.uk/nature/volcanoes/volcanoes_worldwide.cfm оригинала] 26. 08. 2010. г..&lt;/ref&gt; (або 18.300)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061022134001/http:/www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/pomici_base.htm.„The Pomici Di Base Eruption”] Osservatorio Vesuviano, Italian National Institute of Geophysics and Volcanology. Архивирано из [http://www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/pomici_base.htm оригинала] 22. 10. 2006. г. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt; роками и була преширена з познєйшу пароксизмалну ерупцию.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=211020. „Vesuvius”] ''Global Volcanism Program''. Smithsonian Institution. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt; Тот вулкан вжати як термин „сома-вулкан“, пре описованє каждого вулкану з калдеру хтора окружує новшу копу.&lt;ref&gt;[http://www.volcanolive.com/somma.html. „Definition of somma volcano”] Volcano Live. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt;

Висина главней копи ше нєпреривно меняла з ерупцию, и тераз виноши 1.281 m. Монте Сома висока 1.149 m, а оддвоєна є од главней копи Гран Коно з долїну Атрио ди Кавало (Atrio di Cavallo), хтора длугока коло 5 km. На схилох гори ше находза цеснїни од преходзеня лави, хтори оброснути з густу веґетацию, зоз черяками и лєсами на векших висинох и винїцами дакус нїжей. Везув ше ище вше трима за активни вулкан, гоч його терашня активносц зведзена на пару з отвору на дну кратера. Везув стратовулкан на конверґентней гранїци дзе ше Африцка плоча спущує спод евроазийскей тектонскей плочи. На гори єст пасма лави, вулканского ґару и дзиркавих шпонджиястих стинох. Їх минерални состав пременлїви, алє є ґенерално силикат и богати з калийом, з фонолитом випродукованим под час експлозивних ерупцийох.&lt;ref&gt;[http://www.volcanotrek.com/vesuvius_volcano.htm. „Vesuvius”] volcanotrek.com. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt;

== Наставанє ==

Везув настал як резултат збиваня африцкей и евроазийскей тектонскей плочи. Африцка ше подцагує под евроазийску и чиря ше глїбше до жеми. Понеже влажни седименти океанскей африцкей плочи приходза до дотику з цеплєйшима пасмами глїбоко у жеми, вода вре и спричинює часточне рзпущованє верхнього пасма стинох. Понеже маґма ма меншу густосц як тварди камень коло нєй, вона поциснута нависше. Пренаходзаци слабу точку на поверхносци Жеми през хтору може прейсц, вона твори вулкан.

Везув&lt;ref&gt;[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/vezuv-istorija-jedne-planine/  „Vezuv - Istorija jedne planine - Društvo - Dnevni list Danas”] (на језику: српски). 2019-04-13. Приступљено 2023-01-26.&lt;/ref&gt; спада до ґрупи вулканох хтори правя Кампанийски вулкански лук. Други уключую Флеґрейски поля, вельку калдеру даскельо километри на сиверозаход, гору Епомео, 20 километри на заход на острове Иския, и даскельо подводни вулкани на югу. Лук формує южни конєц векшого ланцу вулканох хтори настали у предходно описаним процесу субдукциї, хтори ше пресцера на сиверозаход по цалей длужини Италиї, аж по гору Амиата на югу Тоскани. Везув єдини з тей ґрупи хтори еруптовал у новшей историї, гоч даєдни з нїх мали ерупциї у остатнїх даскельо стотки рокох. Велї загашени або су нє активни вецей як дзешец тисячи роки.

== Активносц ==

Везув еруптовал вельо раз. Познатей ерупциї 79. року н.е. предходзели велї други у предисториї, уключуюци найменєй три вельо векши: найпознатша з нїх Авелино ерупция коло 1800. п.н.е. хтора залапела даскельо населєня з бронзового периоду. Од 79. новей ери, вулкан тиж мал ерупциї 172, 203, 222, можебуц 303, 379, 472, 512, 536, 685, 787, коло 860, коло 900, 968, 991, 999, 1006, 1037, 1049, коло 1073, 1139, 1150, и можебуц було ерупциї 1270, 1347 и 1500.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Вулкан знова еруптовал 1631, шейсц раз у 18. вику, осем раз у 19. вику (окреме у 1872) и 1906, 1929. и 1944. року. Нє було ерупциї од 1944. року, а анї єдна после 79. року нє була велька або деструктивна як помпейска.

Моцносци ерупцийох варирую у велькей мири, алє су характеристични по нападох плинийского типу хтори наволани по Плинийови Младшому, римскому писательови хтори обявел детальни опис ерупциї зоз 79, уключуюци и шмерц мацерового брата.&lt;ref&gt;[http://www.bartleby.com/9/4/1065.html. Pliny the Younger, ''Letters'']&lt;/ref&gt; У даєдних случайох, ерупциї Везува були таки вельки же цала южна Европа була закрита з ґаром; през 472 и 1631, ґар з Везува спаднул на Константинополь (Истанбул), оддалєни вецей як 1.200 километри. Даскельо раз од 1944. року, шлїзкаци терени у кратеру дзвигли хмари ґару и праху и послали фалшиви аларми пре ерупцию.

[[Файл:Hamilton-Campi Phlegraei.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1760. року]]
[[Файл:Vesuvius1822scrope.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1822. року]]
[[Файл:Oswald Achenbach Ausbruch des Vesuv.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1872. року]]


== Референци ==
&lt;references/&gt;

== Жридла ==

https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Везув

[[Катеґория:Природни зявеня]]
[[Катеґория:Вулкани]]

{{Commonscat|Mount Vesuvius}}</text>
      <sha1>cr5l09yw7n5v9w5p4vzk09zjbmh1zp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22090</id>
      <parentid>22089</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T14:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saslavik</username>
        <id>1716</id>
      </contributor>
      <comment>Медзиязични вязи</comment>
      <origin>22090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13504" sha1="kzwrn8dx57763owi9rrwsewle9tj8ic" xml:space="preserve">{{Инфорамик
| headerstyle = background:lightblue
| header1 = &lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt; Везув
|  label2 = | data2 = [[Файл:Vesuvius SRTM3.png|280п|Положенє Везува и Напульского залїву]]
| header3 =  '''Ґеоґрафски характеристики'''
|  label4 = Ндм. висина |  data4 = 1281 m
|  label5 = Координати  |  data5 = 40° 49′ 17″ С; 14° 25′ 32″ В
|  header6 =   '''Ґеоґрафия'''
| data7 =
{{Location map | Italy | width = 280 | float = right | caption = &lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Везув на мапи Италиї | label = Везув | lat_deg = 40.821389 | lon_deg = 14.425556}}
|  header8 = '''Ґеолоґия'''
|  label9 = Файта гори|  data9 = стратовулкан
|  label10 = Остатня ерупция | data10 = 1944.
|    
}}

'''Везув''' (итал. ''Monte Vesuvio'', лат. ''Mons Vesuvius'') єдини активни [[вулкан]] на сухожемней часци Европи.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Мишић, Милан, ур. (2005). Енциклопедија Британика. В-Ђ. Београд: Народна књига : Политика. стр. 28. ISBN 86-331-2112-3.&lt;/ref&gt; По останїх мераньох, високи є 1.281 m, a глїбина кратеру му 30 m.


Везув ше находзи на Апенинским полуострове, у Италиї, коло Напульского залїву.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Найпознатша ерупциї була 79. року, кед знїщени варошии: Помпея, Геркуланеум и Стабия. Остатня велька ерупция була 1944. року.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Тот вулкан еруптовал вельо раз и єдини є вулкан на европским копну хтори мал ерупцию у остатнїх сто рокох. Нєшка ше го трима за єден з найопаснєйших вулканох на швеце пре популацию од 3.000.000 людзох хтори жию у його блїзкосци и пре прихильносц Везува за експлозивни (плинийски) ерупциї. Тото подруче найгустейше населєна вулканска реґия на швеце.&lt;ref&gt;McGuire, Bill (16. 10. 2003). [http://www.guardian.co.uk/education/2003/oct/16/research.highereducation2.&quot;In the shadow of the volcano&quot;]. guardian.co.uk. Guardian News and Media Limited. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt;

== Етимолоґия ==

Мено вулкану Vesuvius ше часто спомина при писательох позней Римскей републики и вчасного Римского царства. Хаснує ше и синоними Vesaevus, Vesevus, Vesbius и Vesvius.&lt;ref&gt;Lewis, Charlton T.; Short, Charles (2010) [1879]. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Vesuvius&amp;highlight=vesuvius  „Vesuvius”]. A Latin Dictionary. Medford, MA: The Perseus Project, Tufts University.&lt;/ref&gt; Писателє на старогреческим хасновали назву Οὐεσούιον або Οὐεσούιος. Велї фаховци од теди предпоставяли етимолоґийне походзенє. Понеже людзе рижних националносцох и язикох насельовали Кампанию у римским желєзним периодзе, походзенє назви завиши у велькей мири од язика на яким ше бешедовало у тим чаше. Напуль бул населєни з Греками, цо и його мено Nea-polis, Нови Город, шведочи. Оски, єдни з италских [[Народ|народох]], жили по валалох. Латинянє ше тиж трудзели населїц Кампанию. Етрурски населєня були блїзко. И велї други народи нєпознатого походзеня споминаю числени стари писателє як жительох того подруча.

== Випатрунок ==

Везув препознатлїва „горбата“ гора, хтора ма вельку копу (Gran Cono) часточнє окружену зоз прикрима орубенцами калдери хтору створело завальованє скорейшей и першобутно висшей структури хтора ше волала Монте Сома.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061203041501/http:/www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/storia.htm  &quot;Summary of the eruptive history of Mt. Vesuvius. Osservatorio Vesuviano&quot;], Italian National Institute of Geophysics and Volcanology. Архивирано из [https://www.ov.ingv.it/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=200   оригинала] 03. 12. 2006. г. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt; Гран Коно настал под час ерупциї 79. року н.е. Прето ше вулкан тиж вола Сома-Везув (Somma-Vesuvius).

Калдера ше почала формовац под час ерупциї пред коло 17.000&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080705060119/http:/volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_vesuvius.html „Vesuvius, Italy”]. Volcano World. Архивирано из [http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_vesuvius.html оригинала] 05. 07. 2008. г..&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100826063343/http:/www.scenta.co.uk/nature/volcanoes/volcanoes_worldwide.cfm. Scentia]. Архивирано из [http://www.scenta.co.uk/nature/volcanoes/volcanoes_worldwide.cfm оригинала] 26. 08. 2010. г..&lt;/ref&gt; (або 18.300)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061022134001/http:/www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/pomici_base.htm.„The Pomici Di Base Eruption”] Osservatorio Vesuviano, Italian National Institute of Geophysics and Volcanology. Архивирано из [http://www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/pomici_base.htm оригинала] 22. 10. 2006. г. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt; роками и була преширена з познєйшу пароксизмалну ерупцию.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=211020. „Vesuvius”] ''Global Volcanism Program''. Smithsonian Institution. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt; Тот вулкан вжати як термин „сома-вулкан“, пре описованє каждого вулкану з калдеру хтора окружує новшу копу.&lt;ref&gt;[http://www.volcanolive.com/somma.html. „Definition of somma volcano”] Volcano Live. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt;

Висина главней копи ше нєпреривно меняла з ерупцию, и тераз виноши 1.281 m. Монте Сома висока 1.149 m, а оддвоєна є од главней копи Гран Коно з долїну Атрио ди Кавало (Atrio di Cavallo), хтора длугока коло 5 km. На схилох гори ше находза цеснїни од преходзеня лави, хтори оброснути з густу веґетацию, зоз черяками и лєсами на векших висинох и винїцами дакус нїжей. Везув ше ище вше трима за активни вулкан, гоч його терашня активносц зведзена на пару з отвору на дну кратера. Везув стратовулкан на конверґентней гранїци дзе ше Африцка плоча спущує спод евроазийскей тектонскей плочи. На гори єст пасма лави, вулканского ґару и дзиркавих шпонджиястих стинох. Їх минерални состав пременлїви, алє є ґенерално силикат и богати з калийом, з фонолитом випродукованим под час експлозивних ерупцийох.&lt;ref&gt;[http://www.volcanotrek.com/vesuvius_volcano.htm. „Vesuvius”] volcanotrek.com. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt;

== Наставанє ==

Везув настал як резултат збиваня африцкей и евроазийскей тектонскей плочи. Африцка ше подцагує под евроазийску и чиря ше глїбше до жеми. Понеже влажни седименти океанскей африцкей плочи приходза до дотику з цеплєйшима пасмами глїбоко у жеми, вода вре и спричинює часточне рзпущованє верхнього пасма стинох. Понеже маґма ма меншу густосц як тварди камень коло нєй, вона поциснута нависше. Пренаходзаци слабу точку на поверхносци Жеми през хтору може прейсц, вона твори вулкан.

Везув&lt;ref&gt;[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/vezuv-istorija-jedne-planine/  „Vezuv - Istorija jedne planine - Društvo - Dnevni list Danas”] (на језику: српски). 2019-04-13. Приступљено 2023-01-26.&lt;/ref&gt; спада до ґрупи вулканох хтори правя Кампанийски вулкански лук. Други уключую Флеґрейски поля, вельку калдеру даскельо километри на сиверозаход, гору Епомео, 20 километри на заход на острове Иския, и даскельо подводни вулкани на югу. Лук формує южни конєц векшого ланцу вулканох хтори настали у предходно описаним процесу субдукциї, хтори ше пресцера на сиверозаход по цалей длужини Италиї, аж по гору Амиата на югу Тоскани. Везув єдини з тей ґрупи хтори еруптовал у новшей историї, гоч даєдни з нїх мали ерупциї у остатнїх даскельо стотки рокох. Велї загашени або су нє активни вецей як дзешец тисячи роки.

== Активносц ==

[[Файл:Hamilton-Campi Phlegraei.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1760. року]]
[[Файл:Vesuvius1822scrope.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1822. року]]
[[Файл:Oswald Achenbach Ausbruch des Vesuv.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1872. року]]

Везув еруптовал вельо раз. Познатей ерупциї 79. року н.е. предходзели велї други у предисториї, уключуюци найменєй три вельо векши: найпознатша з нїх Авелино ерупция коло 1800. п.н.е. хтора залапела даскельо населєня з бронзового периоду. Од 79. новей ери, вулкан тиж мал ерупциї 172, 203, 222, можебуц 303, 379, 472, 512, 536, 685, 787, коло 860, коло 900, 968, 991, 999, 1006, 1037, 1049, коло 1073, 1139, 1150, и можебуц було ерупциї 1270, 1347 и 1500.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Вулкан знова еруптовал 1631, шейсц раз у 18. вику, осем раз у 19. вику (окреме у 1872) и 1906, 1929. и 1944. року. Нє було ерупциї од 1944. року, а анї єдна после 79. року нє була велька або деструктивна як помпейска.

Моцносци ерупцийох варирую у велькей мири, алє су характеристични по нападох плинийского типу хтори наволани по Плинийови Младшому, римскому писательови хтори обявел детальни опис ерупциї зоз 79, уключуюци и шмерц мацерового брата.&lt;ref&gt;[http://www.bartleby.com/9/4/1065.html. Pliny the Younger, ''Letters'']&lt;/ref&gt; У даєдних случайох, ерупциї Везува були таки вельки же цала южна Европа була закрита з ґаром; през 472 и 1631, ґар з Везува спаднул на Константинополь (Истанбул), оддалєни вецей як 1.200 километри. Даскельо раз од 1944. року, шлїзкаци терени у кратеру дзвигли хмари ґару и праху и послали фалшиви аларми пре ерупцию.


== Референци ==
&lt;references/&gt;

== Жридла ==

https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Везув

[[Катеґория:Природни зявеня]]
[[Катеґория:Вулкани]]

{{Commonscat|Mount Vesuvius}}</text>
      <sha1>kzwrn8dx57763owi9rrwsewle9tj8ic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22093</id>
      <parentid>22090</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T20:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ОленкаБТ</username>
        <id>1579</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>22093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13525" sha1="6tijzo8nenvylyqv6c9l6t8lmv9gdqs" xml:space="preserve">{{Инфорамик
| headerstyle = background:lightblue
| header1 = &lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt; Везув
|  label2 = | data2 = [[Файл:Vesuvius SRTM3.png|280п|Положенє Везува и Напульского залїву]]
| header3 =  '''Ґеоґрафски характеристики'''
|  label4 = Ндм. висина |  data4 = 1281 m
|  label5 = Координати  |  data5 = 40° 49′ 17″ С; 14° 25′ 32″ В
|  header6 =   '''Ґеоґрафия'''
| data7 =
{{Location map | Italy | width = 280 | float = right | caption = &lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Везув на мапи Италиї | label = Везув | lat_deg = 40.821389 | lon_deg = 14.425556}}
|  header8 = '''Ґеолоґия'''
|  label9 = Файта гори|  data9 = стратовулкан
|  label10 = Остатня ерупция | data10 = 1944.
|    
}}

'''Везув''' (итал. ''Monte Vesuvio'', лат. ''Mons Vesuvius'') єдини активни [[вулкан]] на сухожемней часци Европи.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Мишић, Милан, ур. (2005). Енциклопедија Британика. В-Ђ. Београд: Народна књига : Политика. стр. 28. ISBN 86-331-2112-3.&lt;/ref&gt; По останїх мераньох, високи є 1.281 m, a глїбина кратеру му 30 m.


Везув ше находзи на Апенинским полуострове, у Италиї, коло Напульского залїву.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Найпознатша ерупциї була 79. року, кед знїщени варошии: Помпея, Геркуланеум и Стабия. Остатня велька ерупция була 1944. року.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Тот вулкан еруптовал вельо раз и єдини є вулкан на европским копну хтори мал ерупцию у остатнїх сто рокох. Нєшка ше го трима за єден з найопаснєйших вулканох на швеце пре популацию од 3.000.000 людзох хтори жию у його блїзкосци и пре прихильносц Везува за експлозивни (плинийски) ерупциї. Тото подруче найгустейше населєна вулканска реґия на швеце.&lt;ref&gt;McGuire, Bill (16. 10. 2003). [http://www.guardian.co.uk/education/2003/oct/16/research.highereducation2.&quot;In the shadow of the volcano&quot;]. guardian.co.uk. Guardian News and Media Limited. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt;

== Етимолоґия ==

Мено вулкану Vesuvius ше часто спомина при писательох позней Римскей републики и вчасного Римского царства. Хаснує ше и синоними Vesaevus, Vesevus, Vesbius и Vesvius.&lt;ref&gt;Lewis, Charlton T.; Short, Charles (2010) [1879]. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Vesuvius&amp;highlight=vesuvius  „Vesuvius”]. A Latin Dictionary. Medford, MA: The Perseus Project, Tufts University.&lt;/ref&gt; Писателє на старогреческим хасновали назву Οὐεσούιον або Οὐεσούιος. Велї фаховци од теди предпоставяли етимолоґийне походзенє. Понеже людзе рижних националносцох и язикох насельовали Кампанию у римским желєзним периодзе, походзенє назви завиши у велькей мири од язика на яким ше бешедовало у тим чаше. Напуль бул населєни з Греками, цо и його мено Nea-polis, Нови Город, шведочи. Оски, єдни з италских [[Народ|народох]], жили по валалох. Латинянє ше тиж трудзели населїц Кампанию. Етрурски населєня були блїзко. И велї други народи нєпознатого походзеня споминаю числени стари [[Писатель|писателє]] як жительох того подруча.

== Випатрунок ==

Везув препознатлїва „горбата“ гора, хтора ма вельку копу (Gran Cono) часточнє окружену зоз прикрима орубенцами калдери хтору створело завальованє скорейшей и першобутно висшей структури хтора ше волала Монте Сома.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061203041501/http:/www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/storia.htm  &quot;Summary of the eruptive history of Mt. Vesuvius. Osservatorio Vesuviano&quot;], Italian National Institute of Geophysics and Volcanology. Архивирано из [https://www.ov.ingv.it/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=200   оригинала] 03. 12. 2006. г. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt; Гран Коно настал под час ерупциї 79. року н.е. Прето ше вулкан тиж вола Сома-Везув (Somma-Vesuvius).

Калдера ше почала формовац под час ерупциї пред коло 17.000&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080705060119/http:/volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_vesuvius.html „Vesuvius, Italy”]. Volcano World. Архивирано из [http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_vesuvius.html оригинала] 05. 07. 2008. г..&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100826063343/http:/www.scenta.co.uk/nature/volcanoes/volcanoes_worldwide.cfm. Scentia]. Архивирано из [http://www.scenta.co.uk/nature/volcanoes/volcanoes_worldwide.cfm оригинала] 26. 08. 2010. г..&lt;/ref&gt; (або 18.300)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061022134001/http:/www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/pomici_base.htm.„The Pomici Di Base Eruption”] Osservatorio Vesuviano, Italian National Institute of Geophysics and Volcanology. Архивирано из [http://www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/pomici_base.htm оригинала] 22. 10. 2006. г. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt; роками и була преширена з познєйшу пароксизмалну ерупцию.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=211020. „Vesuvius”] ''Global Volcanism Program''. Smithsonian Institution. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt; Тот вулкан вжати як термин „сома-вулкан“, пре описованє каждого вулкану з калдеру хтора окружує новшу копу.&lt;ref&gt;[http://www.volcanolive.com/somma.html. „Definition of somma volcano”] Volcano Live. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt;

Висина главней копи ше нєпреривно меняла з ерупцию, и тераз виноши 1.281 m. Монте Сома висока 1.149 m, а оддвоєна є од главней копи Гран Коно з долїну Атрио ди Кавало (Atrio di Cavallo), хтора длугока коло 5 km. На схилох гори ше находза цеснїни од преходзеня лави, хтори оброснути з густу веґетацию, зоз черяками и лєсами на векших висинох и винїцами дакус нїжей. Везув ше ище вше трима за активни вулкан, гоч його терашня активносц зведзена на пару з отвору на дну кратера. Везув стратовулкан на конверґентней гранїци дзе ше Африцка плоча спущує спод евроазийскей тектонскей плочи. На гори єст пасма лави, вулканского ґару и дзиркавих шпонджиястих стинох. Їх минерални состав пременлїви, алє є ґенерално силикат и богати з калийом, з фонолитом випродукованим под час експлозивних ерупцийох.&lt;ref&gt;[http://www.volcanotrek.com/vesuvius_volcano.htm. „Vesuvius”] volcanotrek.com. Приступљено 25. 10. 2015.&lt;/ref&gt;

== Наставанє ==

Везув настал як резултат збиваня африцкей и евроазийскей тектонскей плочи. Африцка ше подцагує под евроазийску и чиря ше глїбше до жеми. Понеже влажни седименти океанскей африцкей плочи приходза до дотику з цеплєйшима пасмами глїбоко у жеми, вода вре и спричинює часточне рзпущованє верхнього пасма стинох. Понеже маґма ма меншу густосц як тварди камень коло нєй, вона поциснута нависше. Пренаходзаци слабу точку на поверхносци Жеми през хтору може прейсц, вона твори вулкан.

Везув&lt;ref&gt;[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/vezuv-istorija-jedne-planine/  „Vezuv - Istorija jedne planine - Društvo - Dnevni list Danas”] (на језику: српски). 2019-04-13. Приступљено 2023-01-26.&lt;/ref&gt; спада до ґрупи вулканох хтори правя Кампанийски вулкански лук. Други уключую Флеґрейски поля, вельку калдеру даскельо километри на сиверозаход, гору Епомео, 20 километри на заход на острове Иския, и даскельо подводни вулкани на югу. Лук формує южни конєц векшого ланцу вулканох хтори настали у предходно описаним процесу субдукциї, хтори ше пресцера на сиверозаход по цалей длужини Италиї, аж по гору Амиата на югу Тоскани. Везув єдини з тей ґрупи хтори еруптовал у новшей историї, гоч даєдни з нїх мали ерупциї у остатнїх даскельо стотки рокох. Велї загашени або су нє активни вецей як дзешец тисячи роки.

== Активносц ==

[[Файл:Hamilton-Campi Phlegraei.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1760. року]]
[[Файл:Vesuvius1822scrope.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1822. року]]
[[Файл:Oswald Achenbach Ausbruch des Vesuv.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1872. року]]

Везув еруптовал вельо раз. Познатей ерупциї 79. року н.е. предходзели велї други у предисториї, уключуюци найменєй три вельо векши: найпознатша з нїх Авелино ерупция коло 1800. п.н.е. хтора залапела даскельо населєня з бронзового периоду. Од 79. новей ери, вулкан тиж мал ерупциї 172, 203, 222, можебуц 303, 379, 472, 512, 536, 685, 787, коло 860, коло 900, 968, 991, 999, 1006, 1037, 1049, коло 1073, 1139, 1150, и можебуц було ерупциї 1270, 1347 и 1500.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Вулкан знова еруптовал 1631, шейсц раз у 18. вику, осем раз у 19. вику (окреме у 1872) и 1906, 1929. и 1944. року. Нє було ерупциї од 1944. року, а анї єдна после 79. року нє була велька або деструктивна як помпейска.

Моцносци ерупцийох варирую у велькей мири, алє су характеристични по нападох плинийского типу хтори наволани по Плинийови Младшому, римскому писательови хтори обявел детальни опис ерупциї зоз 79, уключуюци и шмерц мацерового брата.&lt;ref&gt;[http://www.bartleby.com/9/4/1065.html. Pliny the Younger, ''Letters'']&lt;/ref&gt; У даєдних случайох, ерупциї Везува були таки вельки же цала южна Европа була закрита з ґаром; през 472 и 1631, ґар з Везува спаднул на Константинополь (Истанбул), оддалєни вецей як 1.200 километри. Даскельо раз од 1944. року, шлїзкаци терени у кратеру дзвигли хмари ґару и праху и послали фалшиви аларми пре ерупцию.


== Референци ==
&lt;references/&gt;

== Жридла ==

https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Везув

[[Катеґория:Природни зявеня]]
[[Катеґория:Вулкани]]

{{Commonscat|Mount Vesuvius}}</text>
      <sha1>6tijzo8nenvylyqv6c9l6t8lmv9gdqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дуґов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3765</id>
    <revision>
      <id>22096</id>
      <timestamp>2026-09-22T02:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Keresturec</username>
        <id>18</id>
      </contributor>
      <comment>Г. Медєши</comment>
      <origin>22096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6166" sha1="mfc8zqa52nf4f14r6ldlw6wqrimoagl" xml:space="preserve">File:Bottling Pilstymas.jpg


'''Дуґов''' (серб. пампур; карп. укр. дуґов и дюґов; слц. диял. dugov;  од мадь. dugó)  - затичка з дуґовового древа за заверанє фляшох. 

Плута природни, рециклуюци материял и його хаснованє за амбалажу доприноши чуваню животного штредку. Достава ше зоз шпонджийовей лупи дуба (лат. Quercus suber L), хтори рошнє у медитеранских жемох (Шпания, Портуґалия, Италия, Алжир, Мароко, Тунис).

File:Cork oak trunk section.jpg

Дияґонални пререз през стебло плутового дуба, Quercus suber
 
Дуґови з плути творя коло 60% цалей индустрийней продукциї плути, док ше остаток хаснує за продукцию термичних изолаторох, у ваґонох метроа, квартельох, та аж и у Насових ракетох.


Основни характеристики дуґовох, хтори барз добри як заверача за фляши на вино, олєй и есенц тоти:

•	лєгкосц (у чежини);

•	еластичносц;

•	нєпрепущуюцосц;

•	велька способносц прилїпкованя;

•	єдноставносц за манипулацию;

•	мале количество води;

•	термична изолация.

Процес продукциї

File:ChampagneCorksLarge.jpg


Екстракцию (знїманє) лупи з древа ше окончує од половки мая по половку авґуста. За першу екстракцию древо би мало мац найменєй 25 роки, кед досцигує грубину од 0,7 и висину од 1,3 метера, алє квалитетни дуґов мож достац аж при трецей екстракциї, кед древо старе медзи 40 и 50 роками. Кед плута винята, муши одстац коло шейсц мешаци пред тим як ше ю почнє обрабяц.

Продукция дуґовох зложени процес хтори вимага строгу контролу у рижних фазох їх продукциї Окончує ше у даскелїх фазох:

•	варенє, найменєй єдну годзину пре чисценє материялу, одстраньованє материйох хтори ше розпущую у води, зменшанє грубини и звекшанє густосци, еластичносц и мегкосц плути;

•	у даскелїх наступних тижньох плута муши одстац, же би ше лупа вировнала и затвардла;

•	резанє рубцох плочох и їх класификация спрам квалитету, а потим ше остаток реже на фалатки, дакус ширши од жаданей ширини дуґова;

•	дзиравенє плути з дзираву вартачку у жаданей ширини дуґова, после чого идзе сушенє, док ше нє посцигнє одвитуюцу влажносц;

•	корекция димензийох же би ше посцигло напредок одредзену велькосц;

•	автоматска и ручна класификация дуґовох спрам квалитету;

•	умиванє, чисценє од праху и дезинфекция; 

•	друкованє тексту або лоґотипу, спрам спецификациї купца, з тинту за друкованє, зоз зогриваньом або з ласером. После того, поверхносц дуґова ше обклада з парафином або силиконом, же би ше злєпшало изолацию и олєгчало уруцованє або винїманє дуґова з узкого гарла фляши.

File:Champagne uncorking photographed with a high speed air-gap flash.jpg
Отвернє шампаньца


Файти дуґовох

Окрем дуґовох зоз природней, єст и рижни файти дуґовох зоз технїчней плути, з єдним або вецей дисками зоз природней плути, на єдним або на обидвох концох дуґова. Природни дуґов може буц обложени з плутовим прахом пре злєпшанє випатрунку и функционалносц. Тиж, цали дуґов може буц направени лєм з технїчней плути, з фалатками од 0,25 до 8 милиметри. Окрем дискох з природней плути, на концох технїчней плути мож поставиц и иншаки материяли, як цо древо, кавчук, пластика, метал, скло итд. 

Литература

Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 385.


Вонкашнї вязи

Д. Д. (31. 3. 2009). [http://www.politika.rs/rubrike/sharena-strana/Od-vinograda-do-zvezda.sr.html „Од винограда до звезда”.] Политика, politika.rs.


Easton, Sally (4 December 2008). [http://www.decanter.com/wine-news/cork-is-the-most-sustainable-form-of-closure-study-finds-75623/  &quot;Cork is the most sustainable form of closure, study finds&quot;.] Decanter.


potkrovlje.hr, Uredništvo bloga. 18. travnja 2018. [https://web.archive.org/web/20220131193219/https://www.potkrovlje.hr/cudesno-pluto/ Čudesna priča o plutu i kako ga iskoristiti u uređenju doma.] potkrovlje.hr. Inačica izvorne stranice arhivirana 31. siječnja 2022.</text>
      <sha1>mfc8zqa52nf4f14r6ldlw6wqrimoagl</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>