Википедия rskwiki https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Медий Окреме Розгварка Хаснователь Розгварка зоз хасновательом Википедия Розгварка о Википедиї Файл Розгварка о файлу МедияВики Розгварка о МедияВикию Шаблон Розгварка о шаблону Помоц Розгварка о помоци Катеґория Розгварка о катеґориї TimedText TimedText talk Модул Разговор о модулу Event Event talk 0 250 22101 20345 2026-09-22T12:26:53Z Sveletanka 20 катеґория 22101 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align=right width=300px |+ ! colspan="2" |Лєн |- | colspan="2" |[[Файл:Linum_usitatissimum_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-088.jpg|alt=Лєн|center|301x301px]] |- ! colspan="2" |[[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]] |- |Царство: |Plantae |- |Дивизия: |Magnoliophyta |- |Класа: |Magnoliopsida |- |Ряд: |Malpighiales |- |Фамилия: |Linaceae |- |Род: |''Linum'' |- |Файта: |'''''L. usitatissimum''''' |- ! colspan="2" |[[Биномна номенклатура|Двойна назва]] |- ! colspan="2" |'''''Linum usitatissimum''''' |- | colspan="2" | [[Карл фон Лине|Linnaeus]] |} '''Лєн''' (lat. ''Linum usitatissimum'') єднорочна або дворочна лїсцаста рошлїна з кратким вреценастим кореньом. == Опис рошлїни == Стебелко лєну високе (30-80 cm), вертикалне, округле, без власкох, оброснуте з лїсцами, у верхнєй часци розконарене. Лїсца зменююцо розпоредзени, ланцетасти, длугоки 2-3 cm, широки 2-4 mm, без мохотки, желєни або шивожелєни. Лїсточка закончисцени, з основу хтора зужена до конарчка. Плод лабдаста капсула з вельким числом нашеня, 6-8 mm длугока. Нашенє до 5 mm длугоке, до 2 mm широке, скляпчисцене, з єдного боку заокруглєне, а з другого зужене. Блядей кафовей [[фарба|фарби]] є, млязґавого и олєястого смаку кед ше го закуши, без паху. Квитки на верху стебелка з длугокима конарчками и находза ше у цимозних ґириздочкох. Погарик и коруна маю по пейц лїсцочка, коруново блядобелави, целовкасти або лиловкасти, на верху заокруглєни, а ґу основи клїнкасто зужени и жовкасти. Лєн квитнє од юния до авґуста. == Роснуце == Як самошейка рошнє по польох, коло драгох, по рубцох у лєсох. То часта рошлїна, розширена од ровнїнских до алпских подручох. Хова ше го на плодней жеми умереного климату, дзе вимага досц води. Лєн ше коши, жнє або тарга, а нашенє ше видвоює з млаценьом. Масни олєй ше достава з цадзеньом узретого нашеня. == Хаснованє == Нашенє лєну єдно з найважнєйших жридлох сушацих олєйох. Олєю у нашеню єст од 32% до 43% и хаснує ше углавним за правенє фарбох, лаґох, мегких мидлох и друкарских фарбох. Сучасни синтетични подлоги на жем ше прави зоз пластичних полимерох спомедзи хторих ше велї нєшка достава з нашеня лєну. Лєнов олєй ше хаснує и за правенє дзепоєдних фармацеутских препаратох, а остатки после цадзеня олєю ше хаснує як статкову покарму у хторей єст вельо бильчки. Лєново влакна барз моцни, тварди и розцагуюци. Хаснує ше их за виробок лєнового платна, цвернох, квалитетного паперу и изолацийних материялох. == Историят == Лєн бул дараз найважнєйша текстилна рошлїна, а нєшка є по значносци такой после памуку. Пестовали го и нашо людзе, аж є ошпивани и у шпиванки: ''Жало дзивче, жало лєн, седем бразди єден [[дзень]].'' == Хаснованє у медицини == У народней медицини лєн ше хаснує як благе средство процив проблемох у орґанох за претровйованє, за лїченє шлїжацих скорочкох у устох, жалудку и черевох. Тиж познате же лєнов олєй благотворни при опеклїнох. У войни ше вояком хтори були опечени од руцача пламеня кладло облоги з лєновим олєйом. З лєнового нашеня ше прави и ориєнталну лакотку: четен-алву. [[Файл:Flax_seeds.jpg|320x320px|right|thumb|Нашенє лєна]] == Нутритивни вредносци == Нашенє и олєй лєну маю велї субстанциї пре хтори би их требало уключиц до костираня. Воно єдно з найбогатших рошлїнских жридлох oмеґа-3 масних квашнїнох хтори єст вецей як 50%. Єст два типи лєнового нашеня: кафовей и жовтей (златней) фарби и обидва типи маю подобни нутриционистични прикмети и єднаки количества омеґа-3 масних квашнїнох. Найзаступенша з тих квашнїнох есенциялна алфа-линолеїнска квашнїна хтору чловечи орґанизем нє може створиц сам, алє ю муши уношиц з єдзеньом. Лєн одличне жридло тей квашнїни за веґетериянцох хтори нє конзумую риби. Окрем омеґа-3 квашнїнох, нашенє лєну ма и омеґа-6 (линолни) и омеґа-9 (олеїнски) масни квашнїни, високи процент протеїнох, диєтетских влакнох, витаминох Б ґрупи (фолна квашнїна, ниацин, тиамин, пантотенска квашнїна). Тиж так, нашенє барз богате з минералами як цо маґнезиюм, фосфор, цинк и желєзо. == Ґалерия == <gallery> Файл:20121017Sonnenblumenfeld Neulussheim12.jpg|Обични лєн у полю слунєчнїкох Файл:Rad sa vunom 01.jpg|Випредзени лєново влакна Файл:BreakingFlax.jpeg|Виробйованє лєнових влакнох, дакеди Файл:Сычков Трепание-льна.jpg Файл:Breaking flax 3957 Pellavanloukuttajat C.JPG|Ламанє лєна, пред виробок Файл:Сычков Трепание-льна.jpg|Робота зоз лєном... </gallery> == Литература == * ''Енциклопедия Нового Саду 12 (КОС-ЛЕР)'', Нови Сад 1999, б. 269-270 == Вонкашнї вязи == * [https://sh.wikipedia.org/wiki/Lan Lan], Vikipedija na srpskohrvatskom jeziku, 19. avgust 2009. * [https://pharmamedica.rs/fitness-wellness/lan-znacaj-primene-u-medicini-i-ishrani/ Lan kao lek]. Za šta je dobro laneno seme? [[Катеґория:Лїковити рошлїни]] [[Катеґория:Текстилна индустрия]] [[Катеґория:Индустрийни рошлїни]] si0xa098ocylso7rh3mw5zz2708ixpp 22103 22101 2026-09-22T12:33:33Z Sveletanka 20 вики вяза 22103 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align=right width=300px |+ ! colspan="2" |Лєн |- | colspan="2" |[[Файл:Linum_usitatissimum_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-088.jpg|alt=Лєн|center|301x301px]] |- ! colspan="2" |[[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]] |- |Царство: |Plantae |- |Дивизия: |Magnoliophyta |- |Класа: |Magnoliopsida |- |Ряд: |Malpighiales |- |Фамилия: |Linaceae |- |Род: |''Linum'' |- |Файта: |'''''L. usitatissimum''''' |- ! colspan="2" |[[Биномна номенклатура|Двойна назва]] |- ! colspan="2" |'''''Linum usitatissimum''''' |- | colspan="2" | [[Карл фон Лине|Linnaeus]] |} '''Лєн''' (lat. ''Linum usitatissimum'') єднорочна або дворочна лїсцаста рошлїна з кратким вреценастим кореньом. == Опис рошлїни == Стебелко лєну високе (30-80 cm), вертикалне, округле, без власкох, оброснуте з лїсцами, у верхнєй часци розконарене. Лїсца зменююцо розпоредзени, ланцетасти, длугоки 2-3 cm, широки 2-4 mm, без мохотки, желєни або шивожелєни. Лїсточка закончисцени, з основу хтора зужена до конарчка. Плод лабдаста капсула з вельким числом нашеня, 6-8 mm длугока. Нашенє до 5 mm длугоке, до 2 mm широке, скляпчисцене, з єдного боку заокруглєне, а з другого зужене. Блядей кафовей [[фарба|фарби]] є, млязґавого и олєястого смаку кед ше го закуши, без паху. Квитки на верху стебелка з длугокима конарчками и находза ше у цимозних ґириздочкох. Погарик и коруна маю по пейц лїсцочка, коруново блядобелави, целовкасти або лиловкасти, на верху заокруглєни, а ґу основи клїнкасто зужени и жовкасти. Лєн квитнє од юния до авґуста. == Роснуце == Як самошейка рошнє по польох, коло драгох, по рубцох у лєсох. То часта рошлїна, розширена од ровнїнских до алпских подручох. Хова ше го на плодней жеми умереного климату, дзе вимага досц води. Лєн ше коши, жнє або тарга, а нашенє ше видвоює з млаценьом. Масни олєй ше достава з цадзеньом узретого нашеня. == Хаснованє == Нашенє лєну єдно з найважнєйших жридлох сушацих олєйох. Олєю у нашеню єст од 32% до 43% и хаснує ше углавним за правенє фарбох, лаґох, мегких мидлох и друкарских фарбох. Сучасни синтетични подлоги на жем ше прави зоз пластичних полимерох спомедзи хторих ше велї нєшка достава з нашеня лєну. Лєнов олєй ше хаснує и за правенє дзепоєдних фармацеутских препаратох, а остатки после цадзеня олєю ше хаснує як статкову покарму у хторей єст вельо бильчки. Лєново влакна барз моцни, тварди и розцагуюци. Хаснує ше их за виробок лєнового платна, цвернох, квалитетного паперу и изолацийних материялох. == Историят == Лєн бул дараз найважнєйша текстилна рошлїна, а нєшка є по значносци такой после памуку. Пестовали го и нашо людзе, аж є ошпивани и у шпиванки: ''Жало дзивче, жало лєн, седем бразди єден [[дзень]].'' == Хаснованє у медицини == У народней медицини лєн ше хаснує як благе средство процив проблемох у орґанох за претровйованє, за лїченє шлїжацих скорочкох у устох, жалудку и черевох. Тиж познате же лєнов олєй благотворни при опеклїнох. У войни ше вояком хтори були опечени од руцача пламеня кладло облоги з лєновим олєйом. З лєнового нашеня ше прави и ориєнталну лакотку: четен-алву. [[Файл:Flax_seeds.jpg|320x320px|right|thumb|Нашенє лєна]] == Нутритивни вредносци == Нашенє и [[Олєй за єдзенє|олєй]] лєну маю велї субстанциї пре хтори би их требало уключиц до костираня. Воно єдно з найбогатших рошлїнских жридлох oмеґа-3 масних квашнїнох хтори єст вецей як 50%. Єст два типи лєнового нашеня: кафовей и жовтей (златней) фарби и обидва типи маю подобни нутриционистични прикмети и єднаки количества омеґа-3 масних квашнїнох. Найзаступенша з тих квашнїнох есенциялна алфа-линолеїнска квашнїна хтору чловечи орґанизем нє може створиц сам, алє ю муши уношиц з єдзеньом. Лєн одличне жридло тей квашнїни за веґетериянцох хтори нє конзумую риби. Окрем омеґа-3 квашнїнох, нашенє лєну ма и омеґа-6 (линолни) и омеґа-9 (олеїнски) масни квашнїни, високи процент протеїнох, диєтетских влакнох, витаминох Б ґрупи (фолна квашнїна, ниацин, тиамин, пантотенска квашнїна). Тиж так, нашенє барз богате з минералами як цо маґнезиюм, фосфор, цинк и желєзо. == Ґалерия == <gallery> Файл:20121017Sonnenblumenfeld Neulussheim12.jpg|Обични лєн у полю слунєчнїкох Файл:Rad sa vunom 01.jpg|Випредзени лєново влакна Файл:BreakingFlax.jpeg|Виробйованє лєнових влакнох, дакеди Файл:Сычков Трепание-льна.jpg Файл:Breaking flax 3957 Pellavanloukuttajat C.JPG|Ламанє лєна, пред виробок Файл:Сычков Трепание-льна.jpg|Робота зоз лєном... </gallery> == Литература == * ''Енциклопедия Нового Саду 12 (КОС-ЛЕР)'', Нови Сад 1999, б. 269-270 == Вонкашнї вязи == * [https://sh.wikipedia.org/wiki/Lan Lan], Vikipedija na srpskohrvatskom jeziku, 19. avgust 2009. * [https://pharmamedica.rs/fitness-wellness/lan-znacaj-primene-u-medicini-i-ishrani/ Lan kao lek]. Za šta je dobro laneno seme? [[Катеґория:Лїковити рошлїни]] [[Катеґория:Текстилна индустрия]] [[Катеґория:Индустрийни рошлїни]] jpwfnmny4k1197etm4pt1261bf1962i 10 605 22111 7866 2026-09-22T15:09:03Z Keresturec 18 22111 wikitext text/x-wiki {{sister project | position = {{{position|}}} | project = commons | text = {{center|[[c:{{{1|Special:Search/{{PAGENAMEBASE}}}}}|<span style="font-weight:bold; font-style: italic;">{{{2|{{PAGENAMEBASE}}}}}</span>]] на [{{fullurl:Commons:Главни бок|uselang=rsk}} Викиодлоги]}}}}<noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> let4nxm28kud7xwkb9ibjzwzqdxnc2w 0 1068 22100 20338 2026-09-22T12:26:14Z Sveletanka 20 катеґория 22100 wikitext text/x-wiki {{Инфорамик | headerstyle = background: yellow | header1 =<big>Кукурица</big> | label2 = | data2 = [[File:Zea mays - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-283.jpg|250px]] | header3 = [[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]] | label4 = Домен | data4 =Eukaryota | label5 = Царство | data5 =Plantae | label6 = Ряд | data6 = Poales | label7 = Фамилия | data7 =Poaceae | label8 = Подфамилия | data8 =Panicoideae | label9 = Род | data9 =''Zea'' | label10 = Файта | data10 = ''Z. mays'' | header11 = [[Биномна номенклатура|Биномне мено]] | label12 = ''Zea mays'' | data12 = [[Карл фон Лине|Linnaeus]] }} '''Кукурица''' (лат. ''Zea mays'') єднорочна рошлїна по походзеню зоз Штреднєй и Южней Америки. Перши ю садзели Индиянци у Мексику <ref>[https://web.archive.org/web/20190713003706/http://learn.genetics.utah.edu/content/selection/corn/ „The Evolution of Corn”]. University of Utah HEALTH SCIENCES, ''web.archive.org'' </ref>, пред вецей як 10 000 роками, та ю европски виглєдоваче волали индиянске злато. Важну улогу мала у историї , поготов при народох Штреднєй Америки. До Европи є принєшена коло 1 500. року, а на Балканске полуострово у другей половки 16. вику <ref>[https://web.archive.org/web/20140228065405/http://www.obz.hr/vanjski/CD_AGBASE2/HTM/kukuruz.htm Кукуруз], ''www.obz.hr''</ref> Кукурица єдна зоз основних людских [[Пожива|поживових]] продуктох. Медзи другима [[житарки|житарками]] єй продукция превозиходзи продукцию [[Жито|жита]] и рискаши. Єдна часц урожаю ше хаснує и за статкову покарму и за продукцию биоетанолу (як гориво за превозки) хтори, з аспекту защити животного штредку, ма предносц у одношеню на фосилни горива <ref>[https://web.archive.org/web/20120128114058/http://www.hrastovic-inzenjering.hr/bioloska-energija/eco-biogorivo.html Eco biogorivo], ''www.hrastovic-inzenjering.hr''</ref>. == Стари индиянски файти == Чарна або астецка кукурица — барз стара файта хтору пестовали Астеки у Южней Америки, окреме у Перуу, пред 2 000 роками. Тота файта була зазначена у сиверноамерицких каталоґох нашеня ище 1860-их рокох, алє заш лєм нїґдзе нє здобула популарносц у хаснованю таку яку ма и нєшка у Южней Америки. Белава кукурица — перши ю почали хасновац Хопи, Пуебло Индиянци у Новим Мексику и даскельо юговосточни племена, спомедзи хторих и Чироки Индиянци. И нєшка тота файта кукурици значна часц хопи або мексиканскей кухнї, окреме при готовеню тортилї. == Пестованє кукурици у Европи == [[File:Maisfeld - Zea mays 1.jpg|right|thumb|250px|Кукурица на полю]] Шпанци потим як одкрили Америку, пренєсли кукурицу до Европи, алє затримали векшу прихильносц ґу [[Хлєб|хлєбу]] зоз житней муки. Твердзели же кукурична мука нїяк нє може заменїц житну муку, окреме при готовеню проскуркох. Як християнє верели, лєм жито ма способносц трансформовац ше до Христового цела <ref>Rebecca Earle (2012) [https://archive.org/details/bodyofconquistad0000earl/page/n1/mode/2up The Body of the Conquistador: Food, Race, and the Colonial Experience in Spanish America, 1492-1700. New York: Cambridge University Press.], [https://archive.org/details/bodyofconquistad0000earl/page/17/mode/1up бок 17.] ''archive.org''</ref>. Шпанци були тиж забриґовани, бо думали же зоз конзумацию автохтоней поживи за хтору тримали же є анї нє барз хасновита анї нє барз здрава, буду вислабени и же постої можлївосц же буду вше баржей здабац на Индиянцох. По думаню Европянох, на физични и ментални прикмети америцких старобивательох и Шпанцох дїйствовало конзумованє одредзених намирнїцох баржей як окруженє у хторим жили. И попри того шицкого, Шпанци предлужели конзумовац кукурицу. [[File:Ab food 06.jpg|thumb|right|250px|Зарно кукурици]] Пестованє кукурици ше преширело и на други часци швета праве пре єй способносц же ше може прилагодзиц на рижни климатски условия. У Шпаниї ше кукурицу пестовало даскельо роки после Колумбового одкрица, же би ше потим преширело до Италиї, заходней Африки и индзей. Сладку кукурицу ше звичайно пестує за потреби людзох, други файти за продукцию рижних продуктох як цо мука, ґриз, олєй и виски, а єст файти хтори ше пестує лєм за статкову покарму. == Продукция кукурици == Найвекши продукователь кукурици, спрам податкох зоз 2009. року, то ЗАД зоз 333 милиони тони рочнє, а то 43 проценти шветовей продукциї кукурици. Китай ше находзи на другим месце по продукциї (163 милиони тони рочнє), на трецим месце Бразил (51 милион тони), а Сербия ше находзи на 17. месце зоз 6,4 милиони тони рочнє (0,815 проценти шветовей продукциї кукурици).<ref>[https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor Шветова продукция кукурици], ''web.archive.org'', язик анґлийски </ref> === Шветова продукция кукурици === {| class="wikitable " style="width:50%" |+ Водзаци продукователє кукурици (тисячи тони) |- ! Держава || 1985 || 1995 || 2005 || 2009 || 2014|| 2016 |- | ЗАД || 225453 || 187969 || 282261 || 333011 || 361091 || 384778 |- | Китай || 64102 || 112361 || 139498 || 164107 || 215646 || 231674 |- | Бразил || 22018 || 36267 || 35113 || 51232 || 79882 || 64143 |- | Аргентина || 11900 || 11404 || 20482 || 13121 || 33087 || 39793 |- | Мексико || 14103 || 18352 || 19338 || 20142 || 23273 || 28251 |- | Україна|| - || 3391 || 7166 || 10486 || 28497 || 28075 |- | Индия || 6643 || 9534 || 14709 || 16680 || 24170 || 26260 |- | Индонезия|| 4329 || 8245 || 12523 || 17629 || 19008 || 20370 |- | Русия || - || 1738|| 3060 || 3963 || 11332 || 15310 |- | Канада || 6969 || 7270 || 9332 || 9561 || 11487 || 12349 |- | Французка || 12409 || 12739 || 13687 || 15288 || 18343 || 12131 |- | Румуния|| 11903 || 9923 || 10388 || 7973 || 11989 || 10746 |- | Ниґерия || 1826 || 6931 || 5957 || 7338 || 10059 || 10414 |- | Єгипет || 3686 || 4535 || 7085 || 7686 || 8060 || 8001 |- | Етиопия || н/д || 1990 || 3912 || 3897 || 7235 || 7847 |- | ЮАР || 8444 || 4866 || 11715 || нєт под. || 14250 || 7779 |- | Мадярска || 6817 || 4649 || 9050 || 7528 || 9315 || 7407 |- | [[Сербия]] || - || - || - || 6396 || 7952 || 7377 |- |} {| class="wikitable"align=right |+ ! colspan="2" | === Найвекши вивожнїки кукурици === (милиони тони) |- ! Держава !! 2014. рок |- | ЗАД || 49,7 |- | Бразил || 20,7 |- | Україна || 17,6 |- | Арґентина || 15,9 |- | Французка || 5,8 |- | Румуния || 3,7 |- | Индия || 3,6 |- | Русия || 3,5 |- | Мадярска || 2,5 |- | Сербия || 2,4 |} Кукурица ше находзи на другим месце по продукциї житаркох (после жита). Вредносц вивозу кукурици на шветовим уровню 2009. року виношела 100 милиони тони (од чого 47,6 проценти зоз ЗАД, шлїдзи Арґентина зоз 8,5 процентами и Бразил зоз 7,7 процентами). Найвекши увожнїк у 2009. року бул Япон (17 проценти, Южна Корея (7,7), Мексико (7,6), Китай (4,9) и Шпания (4,2).<ref>[https://www.fao.org/faostat/en/#home Статистика тарґованя FAO-а], ''www.fao.org'' </ref> == Кукурица як пожива и лїк == У своїм составе кукурица ма барз мало масци, а богата є зоз крохмальом, бильчками и цукром. Права є скарбнїца здравя, бо ма вельо витамину Б и Ц , фолней квашнїни, фосфору, калиюму и маґнезиюму. Печена и варена кукурица постава ище здравша, бо ше теди у нєй ошлєбодзую молекули хтори чуваю орґанизем од подлого дїйствованя шлєбодних радикалох. Кукурична мука богата зоз влакнами хтори знїжую голестерол у креви. Защицує од рака, хоротох шерца, ґихту, едему, катаракти и Алхайцмеровей хороти. Фолна квашнїна нєобходна за розвой нервнй системи фетуса, прето ше ґравидним женом препоручує єсц кукурици у перших трох мешацох ґравидносци. У народней медицини насампредз ценєни власки з кукурици хтори барз добре средство за вилучованє мочу и нєчкодлїве средство за худнуце. {| class="wikitable"align=right |+ ! colspan="2" | === Найвекши увожнїки кукурици === (милиони тони) |- ! Держава !! 2014. рок |- | Япон || 15,0 |- | Єгипет || 10,9 |- | Мексико || 10,4 |- | Южна КОрея || 10,2 |- | Шпаньолска || 6,3 |- | Иран || 6,0 |- | Голандия || 5,4 |- | Виєтнам || 4,8 |- | Италия || 4,6 |- | Алжир || 4,1 |} Власки з кукурици маю вельо рошлїнски влакна, та знїжую уровень голестеролу и цукру у креви и зменшую ризик од зявеня рака на грубим череве. Тею зоз тих власкох ше препоручує за лїченє хоротох мочових каналох, хоротох шерца и регоми. Кед ше длужей пиє, розбива и вируцує каменки и писок зоз покруткох. Порядне конзумованє такей теї злєпшує циркулацию и олєгчує роботу печинки. Кукурични хлєб бул тиж присутни на столох наших предкох. Окрем такого хлєба, часто ше рихтало и замешку, крупи и ґоргелї. Свадзебна каша була найлєпша (и найвекша) лакотка на рускей свадзби вецей як 200 роки. [[Млїнар|Млїнаре]] кукурицу млєли у [[млїн|млїнох]], у сувачох и крупарох, а принєшени даралов од крупара требало поошивац и видвоїц муку од крупох и вец пририхтац єдло — смачну замешку лєбо сладку кашу, або упечиц крупи лєбо ґоргелї. Часто ше зоз кукурици пука пуканки а сладку кукурицу ше вари олупану або з чутку. '''Тея за худнуце ''' 40 ґрами зарна кукурици вариц 10 минути у єдней литри води, пиц вецей раз на дзень. == Литература == * ''КАЛЕНДАР'' 2008, бок 371,372 == Вонкашнї вязи == * [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%83%D0%B7#cite_note-15 Кукуруз], Википедия на сербским язику * [https://hr.wikipedia.org/wiki/Kukuruz Kukuruz], Википедия на горватским язику == Референци == <references /> [[Катеґория:Пожива]] [[Катеґория:Житарки]] [[Катеґория:Индустрийни рошлїни]] r9flwqyyjfeks5g8v1bri1q8qcul52r 0 2863 22109 22095 2026-09-22T13:22:20Z Olirk55 19 Уложена фооґрафия 22109 wikitext text/x-wiki [[File:Пасарайтов 2026 04. 08.jpg|thumb|339x339px|Пасарайтов]]'''Пасарайтов''' (х. род. серб. ''кошар'', ''комловар''; нє зазначени карпатски паралели. Форма на -ов упутює на мадярске походзенє. Вироятно вяза з мадь. ''szarit'', ''szarito'' ''а значи'' „сушиц” (на пасарайтову ше сушело мак, резани яблука, шлївки и др.) Пасарайтов то плєцени и дакус векши, (пречнїк коло 80-цм метер-ритко 1 [[метер]]) и ширши [[кошар]] елипсовей, лєбо округлей форми. Бул виплєцени зоз вербового пруца з дасекльо шориками и вше з ручками за хтори ше могло пасарайтов тримац кед ше го ношело. Потребно наглашиц же бул вельо плїтши (10-15 центиметри) од кошара. Прето же пасарайтов плїтки, оможлївйовал же би ше умити мак, або порезану овоц, руменєц и под. ровномирно розпоредзело и швидко осушело на слунку. [<nowiki/>[[Пасарайтов|1]], 2] ▶ '''Пасарайтов ше хасновал у руским обисцу за рижни наменки:''' * '''Сушенє''' [[Овоц|овоцох]], '''пресушованє вимитого маку''' и подоб. (серб. кошар „комловар”): ''Премити мак ше длуго пресихал на [[Слунко|слунку]] на'' ''пасарайтове''. * '''Нарезани хлєб''' на свадзбох, вешельох. Давно на свадзбох ше у пасарайтове (док ше нє послуговало полудзенок лєбо вечеру) чувал нарезани [[хлєб]], хтори ше у пасарайтове (лєбо елипсовим глїбшим кошаре) ношело ґу порихтаним свадзебним столом. Пасарайтов ношели (почим пречнїк досц вельки) два особи и кладли нарезани фалатки [[Хлєб|хлєба]] на столи. * '''Вичесана волна и пирє:''' У пасарайтове даєдни ґаздинї чували у паперових мехох ,,одарте<nowiki>''</nowiki> пирє за заглавки и пирнаґи/перини а тиж и волну або клоче, влакно порихтане за предзенє.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/381672407_Nazivi_u_vezi_sa_konoplom_i_preradom_konople_kod_Rusina_u_Vojvodini Називи у вези са конопљом и прерадом конопље код Русина у Војводини] автор: А. Мудри, Славистика, Нови Сад 2015. рок</ref> == Виробок пасарайтова == [[File:Savat 7.png|right|thumb|300px|Пасарайтов без ручкох]]За виробок-плєценє пасарайтова майстрове хтори правели кошари, кошарки хасновали ценки, зогинаци/еластични конарчки вареней або сировей верби, хтори оможлївйовали же би пасарайтови були моцни, алє лєгки и же би мали мрежасту структуру и же би лєгко доокола през дзирки циркуловал воздух. Праве таке луфтированє (циркулация воздуха) на тот способ допринєсло швидшому сушеню продуктох (мак, рижна резана овоц, руменєц, мента и под.) == Сушенє маку у пасарайтове == ♦ Сушенє и пририхтованє мака у пасарайтову була важна лєтна робота у традиционалним руским обисцу, поготов окреме прето же мак значни состойок за печенє традицийного колача ,,на квасу<nowiki>''</nowiki> (колач зоз маком), за пироги а поготову за Крачун за бобальки без хторих нє могло задумац же би були без маку. Процес сушеня маку у пасарайтове вимагал вельку повагу насампредз же би мак нє збутнєл або ше нє розсипал а сушенє ше одвивало по даскелїх фазох: ♦ '''Оберанє-зрезованє маку''', '''щиканє''', '''вимиванє''' маку од лупкох зоз шкарупини, праху, сухих празних семенкох хтори виплївали на [[поверхносц]] у пасарайтове. ♦ '''Поставянє пасарайтова на слунко:''' Почим пасарайтов вельки и плїтки кошар, вон бул идеални за таку роботу. Пред тим як ше мак усипе до пасарайтова, на дно ше кладло '''чисте лєнове або памучне платно''' (велкши парток, хлєбовка) же би дробни зарна мака нє випадовали през дзирки плєценого пруца. ♦ '''Ровномирно сушенє у пасарайтове:''' Предходно ше пасарайтов виношел на слунковите место на двор, защицени од витру. Мак ше розгарнул на ценко по пасарайтове. Прето же пасарайтов бул нїзки - плїтки, [[слунко]] директно грло цалу поверхносц, а [[воздух]] могол шлєбодно преходзиц през пруце з бокох и од сподку. Ґаздинї мак зоз древену варешку у цеку дня кеди-нєкеди премишали же би ше таки влажни нє збивал и нє лїпел. Мож повесц же таки широки а плїтки кошар, односно пасарайтов, бул нєобходни и такп. обовязни предмет у обисцу руским обисцу за каждодньови живот. '''Фразеолоґия''' Слово пренєшеного значеня: „нєузрети, нєдороснути чловек, зазрак, фильков”: ''Нє будз „пасарайтов” – гвари ми ...'' Глава як ~ „велька глава”: ''Од тих думох, знаце, думам же ми глава як пасарайтов.'' ''Нє можем'' ''я тельо попаметац, озда я нє мам главу як пасарайтов.'' == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II'' том О-Я, Нови Сад 2017, бок 129-130 == Референци == [[Катеґория:Обисце]] [[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]] 13sio8hoen7hifov8pbqwcxuv9hr8i6 22118 22109 2026-09-22T16:43:34Z Sveletanka 20 ушорйованє 22118 wikitext text/x-wiki [[File:Пасарайтов 2026 04. 08.jpg|thumb|339x339px|Пасарайтов]]'''Пасарайтов''' (х. род. серб. ''кошар'', ''комловар''; нє зазначени карпатски паралели. Форма на -ов упутює на мадярске походзенє. Вироятно вяза з мадь. ''szarit'', ''szarito'' ''а значи'' „сушиц” (на пасарайтову ше сушело мак, резани яблука, шлївки и др.) Пасарайтов то плєцени и дакус векши, (пречнїк коло 80-цм метер-ритко 1 [[метер]]) и ширши [[кошар]] елипсовей, лєбо округлей форми. Бул виплєцени зоз вербового пруца з дасекльо шориками и вше з ручками за хтори ше могло пасарайтов тримац кед ше го ношело. Потребно наглашиц же бул вельо плїтши (10-15 центиметри) од кошара. Прето же пасарайтов плїтки, оможлївйовал же би ше умити мак, або порезану овоц, руменєц и под. ровномирно розпоредзело и швидко осушело на слунку. [<nowiki/>[[Пасарайтов|1]], 2] ▶ '''Пасарайтов ше хасновал у руским обисцу за рижни наменки:''' * '''Сушенє''' [[Овоц|овоцох]], '''пресушованє вимитого маку''' и подоб. (серб. кошар „комловар”): ''Премити мак ше длуго пресихал на [[Слунко|слунку]] на'' ''пасарайтове''. * '''Нарезани хлєб''' на свадзбох, вешельох. Давно на свадзбох ше у пасарайтове (док ше нє послуговало полудзенок лєбо вечеру) чувал нарезани [[хлєб]], хтори ше у пасарайтове (лєбо елипсовим глїбшим кошаре) ношело ґу порихтаним свадзебним столом. Пасарайтов ношели (почим пречнїк досц вельки) два особи и кладли нарезани фалатки [[Хлєб|хлєба]] на столи. * '''Вичесана волна и пирє:''' У пасарайтове даєдни ґаздинї чували у паперових мехох ,,одарте<nowiki>''</nowiki> пирє за заглавки и пирнаґи/перини а тиж и волну або клоче, влакно порихтане за предзенє.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/381672407_Nazivi_u_vezi_sa_konoplom_i_preradom_konople_kod_Rusina_u_Vojvodini Називи у вези са конопљом и прерадом конопље код Русина у Војводини] автор: А. Мудри, Славистика, Нови Сад 2015. рок</ref> == Виробок пасарайтова == [[File:Savat 7.png|right|thumb|300px|Пасарайтов без ручкох]]За виробок-плєценє пасарайтова майстрове хтори правели кошари, кошарки хасновали ценки, зогинаци/еластични конарчки вареней або сировей верби, хтори оможлївйовали же би пасарайтови були моцни, алє лєгки и же би мали мрежасту структуру и же би лєгко доокола през дзирки циркуловал воздух. Праве таке луфтированє (циркулация воздуха) на тот способ допринєсло швидшому сушеню продуктох (мак, рижна резана овоц, руменєц, мента и под.) == Сушенє маку у пасарайтове == ♦ Сушенє и пририхтованє мака у пасарайтову була важна лєтна робота у традиционалним руским обисцу, поготов окреме прето же мак значни состойок за печенє традицийного колача ,,на квасу<nowiki>''</nowiki> (колач зоз маком), за пироги а поготову за Крачун за бобальки без хторих нє могло задумац же би були без маку. Процес сушеня маку у пасарайтове вимагал вельку повагу насампредз же би мак нє збутнєл або ше нє розсипал а сушенє ше одвивало по даскелїх фазох: ♦ '''Оберанє-зрезованє маку''', '''щиканє''', '''вимиванє''' маку од лупкох зоз шкарупини, праху, сухих празних семенкох хтори виплївали на [[поверхносц]] у пасарайтове. ♦ '''Поставянє пасарайтова на слунко:''' Почим пасарайтов вельки и плїтки кошар, вон бул идеални за таку роботу. Пред тим як ше мак усипе до пасарайтова, на дно ше кладло '''чисте лєнове або памучне платно''' (велкши парток, хлєбовка) же би дробни зарна мака нє випадовали през дзирки плєценого пруца. ♦ '''Ровномирно сушенє у пасарайтове:''' Предходно ше пасарайтов виношел на слунковите место на двор, защицени од витру. Мак ше розгарнул на ценко по пасарайтове. Прето же пасарайтов бул нїзки - плїтки, [[слунко]] директно грло цалу поверхносц, а [[воздух]] могол шлєбодно преходзиц през пруце з бокох и од сподку. Ґаздинї мак зоз древену варешку у цеку дня кеди-нєкеди премишали же би ше таки влажни нє збивал и нє лїпел. Мож повесц же таки широки а плїтки кошар, односно пасарайтов, бул нєобходни и такп. обовязни предмет у обисцу руским обисцу за каждодньови живот. == Фразеолоґия == :◆ Слово пренєшеного значеня: „нєузрети, нєдороснути чловек, зазрак, фильков”: ''Нє будз „пасарайтов” – гвари ми ...'' :◆ Глава як ~ „велька глава”: ''Од тих думох, знаце, думам же ми глава як пасарайтов.'' :◆ ''Нє можем'' ''я тельо попаметац, озда я нє мам главу як пасарайтов.'' == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II'' том О-Я, Нови Сад 2017, бок 129-130 == Референци == [[Катеґория:Обисце]] [[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]] kfp2welzdxi5arvckn5ej0b1gq5nued 0 3402 22102 20722 2026-09-22T12:32:13Z Sveletanka 20 вики вяза 22102 wikitext text/x-wiki [[Файл:Olive oil from Oneglia.jpg|мини|Маслинов олєй]] '''Олєй за єдзенє '''то рошлїнска, животиньска або синтетичка масносц хтору ше хаснує за праженє, печенє и други файти вареня. Тиж ше применює у готовеню єдлох и аромох хтори нє хасную цеплоту, як цо прелїви за шалату и намасценя на [[хлєб]]. Олєй за єдзенє типично чечни на хижней [[Температура|температури]], гоч даєдни олєї у хторих єст засицени масносци, як кокосов олєй, палмов олєй и олєї палмових маґочкох черстви.<ref>''„Dietary fats explained”'<nowiki/>'''.''''' Приступљено 5. 8. 2018.</ref> Єст широки вибор олєйох за варенє зоз рошлїнских жридлох як цо маслинов олєй, палмов олєй, сойов олєй, олєй з олєйовей цвиклочки, кукурични олєй, кикирикийов олєй, [[Лєн|лєнов]] олєй и други рошлїнски олєї, як и олєї животиньского походзеня, як цо [[масло]] и швиньска масц. == Здравє и костиранє == Владово аґенциї утвердзую напрямки за одвитуюце конзумоване количлество масцох - компоненту дньового трошеня поживи. Док ше конзумованє малих количествох засицених масцох хаснує звичайно у диєти,<ref>''Yanai H, Katsuyama H, Hamasaki H, Abe S, Tada N,'' Sako A (2015). ''''„'''Effects of Dietary Fat Intake on HDL Metabolism”''''.''' J Clin Med Res. '''7''' (3): 145—9. <nowiki>''</nowiki>''PMC'' ''4285059'' ''.'' '<nowiki>PMID 25584098</nowiki>'. 'doi':'10.14740/jocmr2030w'.</ref> метаанализи указали же єст велька повязаносц медзи ''високим трошеньом'' засицених масцох и концентрацию ЛДЛ у креви,<ref>''Clarke, R; Frost, C; Collins, R; Appleby, P; Peto,'' R (1997). '„Dietary lipids and blood cholesterol: quantitative meta-analysis of metabolic ward studies”'<nowiki/>'''. '''BMJ. 314 (7074): 112—7'''. ''''PMC'' ''2125600'' ''. '<nowiki>PMID 9006469</nowiki>'. 'doi':'10.1136/bmj.314.7074.112'.''<nowiki/>''</ref> фактор ризику за кардиоваскуларни хороти.<ref>''Mensink, RP; Zock, PL; Kester, AD; Katan, MB (2003). ''„Effects of dietary fatty acids and carbohydrates on the ratio of serum total to HDL cholesterol and on serum lipids and apolipoproteins: a meta-analysis of 60 controlled trials”'. Am J Clin Nutr. ''77'' (5): 1146—55. 'PMID'' ''12716665'. doi:10.1093/ajcn/77.5.1146''''.''</ref> Други метаанализи засновани на кохортних (за преверйованє) студийох и на контролованих, рандомизованих випитованьох одкрили позитивни,<ref>''Jakobsen, M. U; O'Reilly, E. J; Heitmann, B. L; Pereira, M. A; Balter, K.; Fraser, G. E; Goldbourt, U.; Hallmans, G.; et al. (2009). '<nowiki/>''„Major types of dietary fat and risk of coronary heart disease: a pooled analysis of 11 cohort studies”'. ''American Journal of Clinical Nutrition.'' 89 (''5): 1425—32. '<nowiki/>''PMC 2676998''' ''. '<nowiki/>'''''<nowiki/>''PMID'' ''19211817'<nowiki/>'''. '<nowiki/>'''doi'<nowiki/>''':'<nowiki/>'''10.3945/ajcn.2008.27124'<nowiki/>'''.'''''</ref> або нєутрални<ref>''Katan, Martijn B.; Mozaffarian, Dariush; Micha, Renata; Wallace, Sarah (2010). Katan, Martijn B., ур. „Effects on Coronary Heart Disease of Increasing Polyunsaturated Fat in Place of Saturated Fat: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials”. PLoS Medicine. 7 (3): e1000252. PMC'' ''2843598'' ''.'' '<nowiki>PMID 20351774</nowiki>'. 'doi':'10.1371/journal.pmed.1000252.</ref> ефект конзумованя полинєзасицених масцох место засицених масцох (10% менши за 5% замену).<ref>''Katan, Martijn B.; Mozaffarian, Dariush; Micha,'' Renata; Wallace, Sarah (2010). Katan, Martijn B., ур. „Effects on Coronary Heart Disease of Increasing Polyunsaturated Fat in Place of Saturated Fat: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials”. PLoS Medicine. 7 (3)''':'' e1000252. <nowiki>''</nowiki>PMC 2843598 . '<nowiki>PMID 20351774</nowiki>'. 'doi':'10.1371/journal.pmed.1000252.</ref> Олєї з нїзшима количествами засицених масцох и висшим уровньом нєзасицених (по можлївосци мононєзасицених) масцох як цо маслинов олєй, кикирикийов олєй, олєй з олєйовей цвиклочки, сої и памукового олєю углавним здравши.<ref>''„Dietary fats: Know which types to choose”'<nowiki/>'''.''''' Mayo Clinic Staff. 2015'''''.'''''</ref> Америцки Национални институт за шерцо, плюца и крев<ref>''„Choose foods low in saturated fat”<nowiki>''</nowiki>''. National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI), NIH Publication No. 97-4064. 1997. Архивирано из 'оригинала' 13. 12. 2009. г. Приступљено 28. 9. 2009.''<nowiki/>''</ref> апелує же би ше засицени масци заменєло зоз полинєзасиценима и мононєзасиценима масцами и наводзи же маслинов олєй и олєй олєйовей цвиклочки то жридла здравших мононєзасицених олєйох, док сойов и слунечнїков олєй добри жридла полинєзасицених масцох. Єдно виглєдованє указало же конзумованє нєгидроґенизованих нєзасицених олєйох, як цо сойов и слунечнїков, лєпше конзумовац од палмового олєю, пре зменшанє ризику од хоротох шерца.<ref>''Kabagambe, EK; Baylin, A; Ascherio, A & Campos, H (novembar 2005). '<nowiki/>''„The Type of Oil Used for Cooking Is Associated with the Risk of Nonfatal Acute Myocardial Infarction in Costa Rica”'. ''Journal of Nutrition (135 изд.).'' 135 ''(11): 2674—2679. '''<nowiki>PMID 16251629</nowiki>'. 'doi':'10.1093/jn/135.11.2674'.</ref> === Транс-масци (штучно преробени масци) === За розлику од других диєталних масцох, транс-масци нє нєобходни и нє промовую добре здравє.<ref>''Food and nutrition board, institute of medicine of the national academies (2005). '<nowiki/>''Dietary Reference Intakes for Energy, Carbohydrate, Fiber, Fat, Fatty Acids, Cholesterol, Protein, and Amino Acids (Macronutrients)'. ''National Academies Press. стр. 423.'' '<nowiki>ISBN 978-0-309-08537-3</nowiki>'. ''Архивирано из'' 'оригинала'''''<nowiki/>'<nowiki/>''' 25. 06. 2007. г. Приступљено 02. 08. 2019.''</ref> Конзумованє транс-масцох звекшує ризик од коронарней хороти шерца<ref>''Food and nutrition board, institute of medicine of the national academies (2005). Dietary Reference Intakes for Energy, Carbohydrate, Fiber, Fat, Fatty Acids, Cholesterol, Protein, and Amino Acids (Macronutrients). National Academies Press. стр. 504. ''''ISBN'' ''978-0-309-08537-3''''.''</ref> так же дзвигаю уровень „нєдоброго” ЛДЛ голестеролу и знїжую уровень „доброго” ХДЛ голестеролу.<ref>''„Trans fat: Avoid this cholesterol double whammy”'<nowiki/>'''.''''' Mayo Foundation for Medical Education and Research (MFMER).. Приступљено 10. 12. 2007.</ref> Транс-масци з часточнєгидроґенованих олєйох чкодлївши од природних олєйох.<ref>''Mozaffarian, Dariush; Katan, Martijn B.; Ascherio, Alberto; Stampfer, Meir J.; Willett, Walter C. (2006). '<nowiki/>''„Trans Fatty Acids and Cardiovascular Disease”'''. New England Journal of Medicine.'' 354 (15): 1601—113. '<nowiki>PMID 16611951</nowiki>'. 'doi':'10.1056/NEJMra054035'.</ref> Даскельо вельки студиї<ref>''Willett, WC; Stampfer, MJ; Manson, JE; Colditz, GA; Speizer, FE; Rosner, BA; Sampson, LA; Hennekens, CH (1993). '<nowiki/>''„Intake of trans fatty acids and risk of coronary heart disease among women”'<nowiki/>''. Lancet. '''341''' (8845): 581—5. '<nowiki/>''<nowiki>PMID 8094827</nowiki>'. 'doi':'10.1016/0140-6736(93)90350-P'''.''</ref><ref>''Hu, Frank B.; Stampfer, Meir J.; Manson, Joann E.; Rimm, Eric; Colditz, Graham A.; Rosner, Bernard A.; Hennekens, Charles H.; Willett, Walter C. (1997). '<nowiki/>'''„'''''Dietary Fat Intake and the Risk of Coronary Heart Disease in Women”'. New England Journal of Medicine. 337 (21): 1491—9. '<nowiki>PMID 9366580</nowiki>'. 'doi':'10.1056/NEJM199711203372102'.</ref><ref>''Hayakawa, Kyoko; Linko, Yu-Yen; Linko, Pekka (2000). „The role of trans fatty acids in human nutrition”. Starch - Stärke.'' 52 (6–7): 229—35. 'doi':'10.1002/1521-379X(200007)52:6/7<229::AID-STAR229>3.0.CO;2-G'.</ref><ref>The Nurses' Health Study (NHS)</ref> указую на вязу медзи конзумованьом велького количества транс-масцох и коронарну хороту шерца. Америцка Администрация за поживу и лїки (ФДА), Национални институт за шерцо, плюца и крев и Америцка асоцияция за шерцо (АХА) препоручели огранїчено уношиц транс-масци. У ЗАД, транс-масци вецей нє „общеприпознати як безпечни” и нє мож их додавац до поживи, уключуюци олєї за варенє, без окремного одобреня.<ref>''„Final Determination Regarding Partially Hydrogenated Oils (Removing Trans Fat)”'<nowiki/>'''.''''' Приступљено 29. 3. 2019.</ref> === Варенє на олєю === Зогривани олєй меня свойо характеристики. Олєї хтори здрави на хижней температури можу постац нєздрави кед ше зогрею на одредзену температуру, та при виборе олєю за варенє важне ускладзиц цеплотну толеранцию олєю з температуру яку ше будзе хасновац'''.<ref>''Orna Izakson. ''''„Oil right: choose wisely for heart-healthy cooking - Eating Right”''''. E: The Environmental Magazine.''</ref>''' Температури масносци при глїбоким праженю звичайно у обсягу од 170-190 °Ц (338-374 °Ф), ридше ше хаснує нїзши температури ≥ 130 °Ц (266 °Ф).'''<ref>''Bouchon, Pedro (2009). '''„Chapter 5 - Understanding Oil Absorption During Deep-Fat Frying”'. Advances in Food and Nutrition Research. 57: 219. '<nowiki>ISBN 9780123744401</nowiki>'. 'ISSN 1043-4526'. '<nowiki>PMID 19595388</nowiki>'. 'doi':'10.1016/S1043-4526(09)57005-2'.</ref>''' Палмов олєй ма вецей засицени масци як олєй олєйовей цвиклочки, кукурицов олєй, лєнов олєй, сойов олєй, шафранов и слунечнїков олєй. Прето палмов олєй може поднєсц глїбоке праженє при висших температурох и одпорни є на оксидацию у поровнаню з високо-полинєзасиценима рошлїнскима олєями.<ref>''De Marco, Elena; Savarese, Maria; Parisini, Cristina; Battimo, Ilaria; Falco, Salvatore; Sacchi, Raffaele (2007). „Frying performance of a sunflower/palm oil blend in comparison with pure palm oil”. European Journal of Lipid Science and Technology. '''109''' (3): 237—246. ''''doi'''':''''10.1002/ejlt.200600192''''.''</ref> Од коло 1900. року палмов олєй вше баржей уключовани до поживи з поштредованьом ґлобалней комерциялней поживовей индустриї, бо остава стабилни при глїбоким праженю або печеню на барз високих температураох<ref>''Che Man, YB; Liu, J.L.; Jamilah, B.; Rahman, R. Abdul (1999). „Quality changes of RBD palm olein, soybean oil and their blends during deep-fat frying”. Journal of Food Lipids. '''6''' (3): 181—193. ''''doi'''':''''10.1111/j.1745-4522.1999.tb00142.x''''.''</ref><ref>''Matthäus, Bertrand (2007). „Use of palm oil for frying in comparison with other high-stability oils”. European Journal of Lipid Science and Technology. '''109''' (4): 400—409. ''''doi'''':''''10.1002/ejlt.200600294''''.''</ref> и пре високи уровнї природних антиоксидансох, гоч рафиновани палмов олєй хтори ше хаснує у индустрийней [[Пожива|поживи]] страцел векшу часц свойого каротеноїдного змисту (и помаранчецово-червеней [[Фарба|фарби]]).<ref>''Sundram, K; Sambanthamurthi, R; Tan, YA (2003). ''''„Palm fruit chemistry and nutrition”'''' (PDF). Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition. '''12''' (3): 355—62. ''''PMID'' ''14506001''''.''</ref> Шлїдуюци олєї добри за праженє на високих температурох пре високу точку диму понад 230 °C (446 °F): * олєй авокада * олєй семфу * палмов олєй * кикирикийов олєй (хтори ше предава у Велькей Британиї и Индиї як „орехов олєй”) * олєй рискашових отрубох * олєй зоз шафрану * полурафиновани сусамов олєй * полурафиновани слунечнїков олєй<ref>''„Smoke Points of Various Fats -'' Kitchen Notes - Cooking For Engineers”''''. cookingforengineers.com. 2012. Приступљено 3.''' 7. 2012.''<nowiki/>''</ref> Менєй аґресивни температури праженя ше часто хаснує.<ref>''Boskou, Dimitrios (2010). ''''„21 Frying Fats”''''. Chemical and functional properties of food lipids. стр. 429.''</ref> Квалитетни олєй за праженє ма благи смак, почина ше куриц на коло 200 °Ц (392 °Ф) и ма точку палєня коло 315 °Ц (599 °Ф), максимално ма 0,1% шлєбодни масни квашнїни и 3% линоленски квашнїни.<ref>''Rossell, J.B. (1998). '<nowiki/>''„Industrial frying process”'''''<nowiki/>'<nowiki/>'''. Grasas y Aceites. '''49''' (3–4):'' 282—295. 'doi':'10.3989/gya.1998.v49.i3-4.729'''<nowiki/>''''.''<nowiki/>''</ref> Олєї з висшу линоленску фракцию ше керує пре полимеризацию або ґумованє хтори означени зоз звекшаньом вискозносци при стареню.<ref>''Boskou, Dimitrios (2010). '<nowiki/>''„21 Frying Fats”'''''<nowiki/>'<nowiki/>'''. Chemical and functional properties of food lipids. стр. 429.''</ref> Маслинов олєй подноши термичне розкладанє и бул хасновани як олєй за праженє тисячи роками.<ref>''Boskou, Dimitrios (2010). '<nowiki/>''„21 Frying Fats”'''. Chemical and functional properties of food lipids. стр. 429.''</ref> === Одкладанє и чуванє олєйох === Шицки олєї ше розкладаю на цеплоти, шветлосци и оксиґену.<ref>''Kochhar, S. Parkash; Henry, C. Jeya K. (1. 1. 2009). „Oxidative stability and shelf-life evaluation of selected culinary oils”. International Journal of Food Sciences and Nutrition. 60 Suppl 7: 289—296. ''ISSN'' ''1465-3478''''.''' <nowiki>''</nowiki><nowiki>PMID 19634067</nowiki>. doi:10.1080/09637480903103774.</ref> Же би ше оддалєло початок препаданя, закриваче з инертного [[Ґаз|ґазу]], звичайно азоту, уноши ше до простору дзе ше находза скадзиска контейнерох такой после продукциї. Тот поступок ше вола закриванє танкох. На жимним и сухим месце олєї маю векшу стабилносц, алє може присц до згушньованя, гоч ше пошвидко враца до чечней форми кед ше их зохаби на хижней температури. Же би ше зменшали деґрадуюци ефекти цеплоти и [[Шветлосц|шветлосци]], олєї би требало тримац звонка фрижидера лєм кельо треба за хаснованє. Рафиновани олєї богати з мононєзасиценима масцами, як цо олєй макадемиї,<ref>''Kochhar, S. Parkash; Henry, C. Jeya K. (1. 1. 2009). „Oxidative stability and shelf-life evaluation of selected culinary oils”. International Journal of Food Sciences and Nutrition. 60 Suppl 7: 289—296.'' 'ISSN 1465-3478'. '<nowiki>PMID 19634067</nowiki>'. 'doi':'10.1080/09637480903103774'.</ref> тирваю єден рок, док тоти з вельким количеством полинєзасицених масцох, як цо сойов олєй, оставаю за хаснованє коло шейсц мешаци. Тести стухнутосци указали же час тирваня орехового олєю коло 3 мешаци, а тот период за хаснованє вельо кратши од датума яки наведзени на етикетох.<ref>''Kochhar, S. Parkash; Henry, C. Jeya K. (1. 1. 2009). „Oxidative stability and shelf-life evaluation of selected culinary oils”. International Journal of Food Sciences and Nutrition. 60 Suppl 7: 289—296.'' 'ISSN 1465-3478'. '<nowiki>PMID 19634067</nowiki>'. 'doi':'10.1080/09637480903103774'.</ref> Процивнє тому, олєї з вельким количеством засицених масцох, як цо олєй авокада, маю релативно длуги час тирваня и мож их зоз сиґурносцу чувац на хижней температури, бо мале количество полинєзасицених масцох злєпшує стабилносц.<ref>''Kochhar, S. Parkash; Henry, C. Jeya K. (1. 1. 2009). „Oxidative stability and shelf-life evaluation of selected culinary oils”. International Journal of Food Sciences and Nutrition. 60 Suppl 7: 289—296.'' 'ISSN 1465-3478'. '<nowiki>PMID 19634067</nowiki>'. 'doi':'10.1080/09637480903103774'.</ref> === Типи и характеристики === Олєї за єдзенє зложени з рижних фракцийох масних квашнїнох.<ref>''Kuo, T.M.; Gardner, H. (2002). '''Lipid Biotechnology'. Taylor & Francis. стр. 1. '<nowiki>ISBN 9780824744182</nowiki>'. 'LCCN 2001058440'.</ref> За праженє єдла ґенерално ше хаснує олєї з високозасиценима або засиценима масцами, док олєї богати з полинєзасиценима масцами нє таки барз добри.<ref>''Bouchon, Pedro (2009).'' '„Chapter 5 - Understanding Oil Absorption During Deep-Fat Frying”'. Advances in Food and Nutrition Research. 57: 219. '<nowiki>ISBN 9780123744401</nowiki>'. 'ISSN 1043-4526'. '<nowiki>PMID 19595388</nowiki>'. 'doi':'10.1016/S1043-4526(09)57005-2'.</ref> Олєї з вельким количеством олеїнскей квашнїни мандульово, макадамийски, маслиново, з пистацох и тоти з високо олеїнских сортох шафрану и слунечнїку.<ref>The Lipid Handbook (2007), стр. 4.</ref> == Референци == <references /> [[Катеґория:Олєї]] [[Катеґория:Пожива]] q6rbb5m2asn5hzf8jbygh7k41f93mf5 0 3535 22108 22078 2026-09-22T13:20:23Z Olirk55 19 Уложени фотоґрафиї 22108 wikitext text/x-wiki [[File:Sakajtov z vajcami Viber image 2026-09-14 09-13-47-785.jpg|thumb|Сакайтов|316x316px]]'''Сакайтов''' (всл. ''sakajtov'', од мадь. ''szakajto'', серб. ''саћура, саћур'') Слово сакайтов походзи зоз восточнославянских диялектох (обласц Шариш и Земплин, нєшкайша восточна Р. Словацка), одкаль ше часц Руснацох у 18. вику приселєла до [[Бачка|Бачки]]). У жридловим диялекту, ''sakajtov'' або ''sakajtev'' означує судзину/кошарик зоз слами.<ref>[https://rusinisticnistudi.ff.uns.ac.rs/index.php/rs/article/download/33/28/ ИСТОЧНОСЛОВАЧКЕ ПАРАЛЕЛЕ У РАТАРСКОЈ И ПОВРТАРСКОЈ ЛЕКСИЦИ РУСИНА У ВОЈВОДИНИ]</ref><ref>[https://narecie.sk/sakajtov Sakajtov]</ref>На мадярским язику ше плєцена торба або [[кошар]]/кошарик (зоз дикиню або [[Слама|слами]]) вола сатйор (''szatyor''). По руски слово сакайтов и мадярски сатйор звуча подобно и маю исту наменку. Мадярске слово ''szakyto'', ''szatyor'', локални Серби у Бачки тото слово часто хасновали у каждодньовей бешеди (фонетски „саћур” або „саћура”). ▶ Сакайтов при Руснацох ма два значеня:[[File:Basket MET 25.3.107.jpg|right|thumb|317x317px|Плїтши сакайтовик]]1. з дикиню плєцена [[кошарка]] або кошарик (без ручки); 2. прен. дакус глупи чловек, дурґов, тутмак. До сакайтова ше кладло замишене цесто на [[хлєб]], алє ше пред тим на сподок положело чисту [[Хлєбовка|хлєбовку]]. З другу хлєбовку, або з концами тей истей хлєбовки (кед же була векша) закрило ше цесто док нє викисло, а потим ше го садзало до [[Руски пец|руского пеца]] печиц. Окрем за хлєб, сакайтови ше хасновали и за триманє дачого иншого: [[жито]], [[кукурица]], [[пасуля]], вайца, рискаша и подобне. У наших крайох сакайтови ше правело з лїсца чуткох узретей [[Кукурица|кукурици]], дикиню, шашу (дзиви мугар), слами и под. Найчастейше сакайтови правели хлопи прето же була потребна векша моц рукох за зацагаванє шпарґи при обшиваню чомовох напр. дикиню, слами... == Фразеолоґия == ♦ Штригац на сакайтов (сакайтовик); штригали ше (старши хлопи) на сакайтовик. Здзали сакайтовик на главу, та шицко цо стирчало спод нього, одштригли. ♦ ''Жиє як мали бог у вельким сакайтове''; барз добре жиє; (подобне серб. живи као бубрег у лоју); ♦ ''Скрий ше под сакайтов''; тото цо ти гуториш або робиш нє добре, скрий ше од людзох, бо то на твою ганьбу. '''Сакайтовик''' то деминутив слова сакайтов. [[File:Om Ayman from Kafr ad-Dik weaving from wheat straw a basket.jpg|right|thumb|300px|Спиралне плєценє сакайтова]]Сакайтов то традицийни менши кошарик справени - виплєцени ручно зоз рижних материялох: дикиню, ражовей слами, шашу, та и лїсца зоз кукуричних чуткох (серб. љуштика, комушина). Плєтли ше зоз специфичну технїку; накруцени чомови з начишлєних материялох хтори ше скруцовало и до круга ше зоз моцну шпарґу або скорку вербового пруца спирално обшивало єден шор за другим. Материял сакайтовом давал грубину, були тварди и моцни, а мали цеплу нукашню часц бокох. (1) == Хаснованє при Руснацох == Руски ґаздовства ше после приселєня поступно осучасньовали, та скоро у каждим обисцу бул голєм єден сакайтов, а було их и вецей. Людзе, найчастейше хлопи, ше сами научели правиц сакайтови, найчастейше тото робели у жимским периодзе кед нє було другей роботи. Глїбши сакайтови, а менших димензийох (20-25 по 30 цм), доставали ширшу наменку у валалских обисцох у [[Руски Керестур|Руским Керстуре]], [[Коцур|Коцуре]], [[Дюрдьов|Дюрьове]] и других местох дзе жили [[Руснаци у Сербиї|Руснаци]]. ▶ Сакайтови ше хасновало за: ♦ Зберанє и чуванє вайцох, поготов же им боки зоз слами, дикиню були мегки (та чували од розбиваня). ♦ За триманє менших количествох кромпльох (векше количество стало у [[Пиньвица|пиньвици]] лєбо [[Комора|коморки]]), за орехи, [[овоц]] або вжиме сушену овоц итд. ♦ За карменє живини – зоз нїх ше лєгко з руку брало зарна (просо, кукурицу, жито итд.) хторе ше руцело [[Кура|куром]], курчатом и другей живини. == Виробок сакайтова == [[File:Mand in vorm van een omgekeerde kegel, asset l2BognwdVViSMVUMSH4pN8tJ.jpg|right|thumb|319x319px|Сакайтов зоз висшим конусним боком]]Вирабянє-плєценє сакайтовох представя прве мале [[Ремеселнїцтво при Руснацох у Бачкей|ремесельнїцке]] ремек-дїло, а технїка способу правеня ше розликує од класичного правеня кошарох и кошаркох з материялу як цо [[Верба|вербово]] пруце. Таки кошарик-сакайтов ше вирабя зоз такв. технїку спиралного шица–(обшиванє) ценших скруцених снопчкох шашу, дикиню, стебелкох слами и под. Прето сакайтов нє ма „дзири“,'' а'' його боки випатраю густи, тварди и грубши, правени є виключно зоз природних материялох. '''Зоз чого шицко мож плєсц сакайтов''' Материял мушел буц еластични на зогинанє, алє и достаточно моцни же би тирвал вецей роки<ref>[https://artexnaman.com/what-are-woven-baskets-made-of/ What Are Woven Baskets Made Of?]</ref> а сакайтови ше правело зоз: ♦ Слами, ражовей слами (найчастейше ражова слама була и найлєпши материял) - прето же ма длугоке, моцнєйше и твардейше стебелко од других [[Житарки|житаркох]] и ма добру изолацию. ♦ Дикиню (серб. роґоз, шевар) - лїсце тей барскей рошлїни сушело ше даґдзе у циню же би затримало еластичносц и аж вец ше го могло похасновац за правенє сакайтова. Сакайтови зоз дикиню були дакус мегчейши алє барз одпорни на [[Влага|влагу]]. ♦ Шашу (дзиви мугар) - исти поступок як и зоз дикиньом ♦ Потребна було и моцна шпарґа за обшиванє хтора була випредзена зоз конопи. Могло за обшиванє похасновац и длугоки настругани „пантлїки“ зоз верби (найчастейши файти ракита або била верба). == Процес виробку сакайтова == За виробок єдного сакайтова потребно вельо сцерпеня, а процес випатра так: ♦ '''Пририхта ше материял''': пред тим як ше почнє правиц сакайтов, слама ше намочи до води, лєбо ше закруци до влажних рендох же би постала мегчейша за скруцованє и же би нє пукала при формованю. ♦ '''Започина ше''' од дна - „ядра“ сакайтова. Вежнє ше ценши снопчок слами (грубини як палєц) и завяже ше го на єдним концу. Ту ше го почнє круциц до круга и то постава центер, штредок дна -„ядро.“ <ref>[https://etnosrb.rs/%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BC%D0%BE-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B5-k%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0-%D0%B7%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B8-%D0%BB%D0%B5/ ЧУВАМО СТАРЕ ЗАНАТЕ: Kорпа здравија и лепша од било које пластичне посуде] etnosrb.rs</ref> [[File:Trh řemesel Havlíčkův Brod (63.ročník) 142.jpg|right|thumb|312x312px|Плєцени сакайтови. Пияц продуктох ручних виробкох (Хавличков Брод, Височина. Чешка Република)]]♦ '''Спиралне зошиванє''' (''Coiling''): Сноп слами ше далєй круци до круга (як спиралу) а же би ше круг тримал вєдно, особа хтора плєце сакайтов хаснує шидло (металне або древене) прави дзирку у предходним шоре, и прецагує шпарґу, або вербово ценки „пантлїки“ и так практично зошива и притвердзує нови шор за предходни. ♦ '''Подзвигованє бокох-''' „мурох“ на сакайтове: кед ше направи ровне дно пречнїка коло 20–23 цм, нови круги слами або дикиню ше вецей нє ширя, алє ше прикладаю єден на други до горе, же би ше далєй обшиваюци снопчки, формовал бок („мур“) сакайтова. Понеже ше боки дзвигаю ґу верху, скруцени чомови снопчкох ше благо ширя же би ше формовала и так достала '''препознатлїва конусна форма сакайтова''' (узши при сподку, ширши при верху) хтори олєгчує сипанє зарна або винїманє вайцох, кромпльох итд. ♦ '''Законченє (рубец)''': остатнї шор, односно горнї рубец сакайтова найважнєйши за стабилносц цалей його конструкциї. Рубец заокруглєни, окреме ше го '''твардо обшива''' и зоз шпарґу моцно зацагує и поступно зужує док ше снопчок слами або дикиню подполно нє сценша и виєдначи зоз рубцом, же би ше сакайтов нє опарал и нє розплєтал.<ref>[https://artexnaman.com/what-are-woven-baskets-made-of/ How to Make Baskets with Natural Basket Weaving Materials]</ref> Резултат такого ремсла правеня плєценя так густо, моцно и твардо бул сакйтов/кошарик (суд, судзина–стари вираз) до хторого кед ше усипало житарку, анї єдно зарно нє могло випаднуц на бокох. == Хаснованє сакайтова == '''Киснуце хлєба у сакайтове у руских обисцох''' Печенє традицийного хлєба при войводянских Руснацох бул окремни фамелийни ритуал у хторим сакайтов мал ключну улогу як „судзина“ за дзвиганє (киснуце) цеста. Сакайтов бул добра термоизолация прето же чувал цеплоту а загнєцене цесто могло добре у нїм „преробиц“ и викиснуц по сам рубец сакйтова. На тот способ викиснуте цесто ше витресло зоз сакайтова на древену лопату за хлєб и положело ше го печиц до руского пеца.       [[File:Sakajtov (R.Kerestur) Viber image 2026-09-14 09-16-00-837.jpg|thumb|Квеце у сакайтове]]Сакайтов давал цесту точну и округлу форму за хлєб (здабал на такв. ципов). Упечени хлєб-ципов мал окрем приємного паху и благи ,,шлїд<nowiki>''</nowiki> од дикиньових або сламових смугох зоз сподку сакайтова. '''Сакайтов нєшка''' Нєшка ше сакайтов менєй хаснує у обисцу. Заменєли го сучаснєйши дизайновани предмети и судзини зоз пластичних материялох. Вше менєй ше правя и плєту, а тото ремесло поступно щезує. Кед же ше и найдзе у даєдним обисцу сакайтов послужи за даяку другу, найчастейше декоративну наменку. Ґаздинї до ньго кладу черепи зоз квецом, даяки домашнї або кухньово дробнїци итд. == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II'', Нови Сад 2017, б. 456. * Гордана Вуковић, ''Терминологија куће и покућства у Војводини''. Нови Сад (Филозофски факултет), 1988, 508 стр. * ''Речник српских говора Војводине'', измењено и допуњено издање у 4 тома, приредили мр Дејан Милорадов, Катарина Сунајко, мр Ивана Ћелић и др Драгољуб Петровић, Матица српска, Нови Сад. == Вонкашня вяза == * [https://www.youtube.com/watch?v=Vini8Z3Y1nI 100% Prirodno saćure, rogozare, asure, stari zanat - pletiva od rogoza] youtube.com (видео знїмок) * [https://www.youtube.com/watch?v=5-8lVv1rWSo&t=741s Велике корпе са трском и рогозом за некадашње складиштење житарица и орашастих плодова код куће] youtube.com == Референци == [[Катеґория:Традиция]] <references /> [[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]] [[Катеґория:Продукти зоз слами]] 9fw15d5rqajzwxj5dl8mm5hhuhrovck 0 3541 22115 22068 2026-09-22T16:10:52Z Keresturec 18 Уложена катеґория 22115 wikitext text/x-wiki [[File:Pettine-liccio.JPG|right|thumb|300px|Барда рижних гусцинох- тирсцох]]'''Бардо''' (серб. ''брдо''; поль. ''bardo''; слц. ''brdo''; всл. ''bardo''; укр. ''бердо''; праславянске ''bьrdo'') часц ткацких [[Кросна|кроснох]], здабе на гребень у раму: до двох палїчкох хтори служа як рам на густо управени такв. тирсци – на узко нарезани фалатки з [[Над|наду]] длужини коло 10 центи. Файти барда у зависносци од густосци тирсцох: бардо од 7, 8, 10, 12 (дванацнїца), 14 (штернацнїца), 16 (шеснацнїца) пасма (пасмо ту мера за ширину): ♦ на барду од 7 пасма ткало ше на [[Мех|мехи]], ♦ на барду од 8 пасма – на [[Керпара|керпари]], ♦ на барду од 10 пасма – платно на [[Хлєбовка|хлєбовки]] и под., ♦ на бардох од 12 и 14 пасма – на поньви; ♦ штернацнїца и шеснацнїца ше хасновали за тканє плахиткох на посцелї. [[File:Pravenje gagorkoh.jpg|right|thumb|308x308px|Густейши тип барда на хторим ше можу правиц ґаґорки]] ▶ На бардзе ше правя и ґаґорки. То файта „галушкох" до юшки. == Фразеолоґия == ♦ ''Прешол през бардо и през шитко''; вельо прежил, зазнал; ♦ ''Як кед би були (яґда су) на истим (у єдним) бардзе ткани''; цалком су исти по справованю, характеру == Ґалерия == <gallery> Файл:QSMM Pemberton loom 2582.JPG|Кросна типу „Пембертон<nowiki>''</nowiki> за тканє финшого платна Файл:Piña-Seda- Pineapple and Silk Cloths from the Philippines 13.jpg|Зоз бардом ручного тканя ше збиваю нїтки платна. </gallery> == Литература == * ''Словнїк руского народного язика I, А – Н'', Нови Сад 2017, б. 49. * Ručno tkanje (prevod i obrada Margareta Legaš) - Mladost Zagreb 1977. Weaving & spinning / [edited by Yvonne Deutch]. London [etc.] Marshall Cavendish. 1977. ISBN 978-0-525-70070-8. * Уметност и техника ручног ткања Миланка Николић, Стручна књига Београд 1999 ИД – 743621244160 [[Катеґория:Часци кроснох]] [[Катеґория:У роботи]] ktwr6e3az39iuita8preejmx1fvu9wj 22125 22115 2026-09-23T11:40:12Z Olirk55 19 Додати нови текст 22125 wikitext text/x-wiki [[File:Pettine-liccio.JPG|right|thumb|300px|Барда рижних гусцинох- тирсцох]]'''Бардо''' (серб. ''брдо''; поль. ''bardo''; слц. ''brdo''; всл. ''bardo''; укр. ''бердо''; праславянске ''bьrdo'') часц ткацких [[Кросна|кроснох]], здабе на гребень у раму: до двох палїчкох хтори служа як рам на густо управени такв. тирсци – на узко нарезани фалатки з [[Над|наду]] длужини коло 10 центи.<ref name=":3">"Reed." The Oxford English Dictionary. 2nd ed. 1989.</ref> Файти барда у зависносци од густосци тирсцох: бардо од 7, 8, 10, 12 (дванацнїца), 14 (штернацнїца), 16 (шеснацнїца) пасма (пасмо ту мера за ширину): ♦ на барду од 7 пасма ткало ше на [[Мех|мехи]], ♦ на барду од 8 пасма – на [[Керпара|керпари]], ♦ на барду од 10 пасма – платно на [[Хлєбовка|хлєбовки]] и под., ♦ на бардох од 12 и 14 пасма – на поньви; ♦ штернацнїца и шеснацнїца ше хасновали за тканє плахиткох на [[Посцель|посцелї.]] [[File:Pravenje gagorkoh.jpg|right|thumb|308x308px|Густейши тип барда на хторим ше можу правиц ґаґорки]] ▶ На бардзе ше правя и ґаґорки. То файта „галушкох" до юшки. == Историят барда == Бардо познате од давного слова „бардо“ од пролатинского: *bьr̥do. С початку бардо випатрало як дещичка хтора була збита полукружно як поткова на хторей ше збивали нїтки, познєйше була форма гребеня а ище познєйше ше зявело, сучашнєйше бардо зоз двома рамами.<ref>"Reed." The Oxford English Dictionary. 2nd ed. 1989.</ref>. Джон Кей 1738. року заменєл резани фалатки наду зоз скляпчисценима металнима або месинґованима дротами, а тота пременка була швидко прилапена. Од теди историйно патраци, бардо ше правело зоз стебелка наду и пруца, <ref>Curtis, H. P. (1921). [https://web.archive.org/web/20111006131123/http://www.oneguyfrombarlick.co.uk/forum_topic.asp?whichpage=1&TOPIC_ID=6424&FORUM_ID=99&CAT_ID=3&Forum_Title=Rare+Text+(Book+Transcriptions)&Topic_Title=A+Glossary+of+Textile+Terms Glossary of Textile Terms.] Manchester: Marsden & Company, Ltd. Archived from [https://oneguyfrombarlick.co.uk/forum_topic.asp?whichpage=1&TOPIC_ID=6424&FORUM_ID=99&CAT_ID=3&Forum_Title=Rare+Text+(Book+Transcriptions)&Topic_Title=A+Glossary+of+Textile+Terms the original] on 2011-10-06. Retrieved 2009-06-23.</ref><ref name=":1">Cartwright, Wendy (2007). [https://books.google.rs/books?id=hiShQiXqcCAC&pg=PA8&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Weave.] Murdoch Books. p. 10. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-1-74045-978-5.] Retrieved July 6, 2009.</ref> (так остал и шлїд слова у анґлийскей терминологиї: на анґлийским '''reed''' значи и „над“ и „бардо“; як и на українским „тростки“). '''Модерне бардо''' ше прави зоз дротох зоз челїка хтори нє ардзави, и хтори скляпчисцени.<ref> Fox, Thomas William (1894). [https://archive.org/details/mechanismweavin01foxgoog The mechanism of weaving.] London: MacMillan and Company. p. [https://archive.org/details/mechanismweavin01foxgoog/page/348/mode/2up 349.] Retrieved June 27, 2009.</ref> За правенє бардох були окремни майстрове хтори мали свою назву.<ref name=":2">International Correspondence Schools, International Textbook Company (1906). [https://books.google.rs/books?id=HBVWAAAAMAAJ&redir_esc=y Ring Frames; Cotton Mules; Twisters; Spoolers; Beam Warpers; Slashers; Chain Warping.] International Textbook Co. pp. 54–55. Retrieved July 3, 2009.</ref> Сучасни барда (гребенї за кросна) ше правя так же ше скляпчисцени вонкашнї дроти (углєновани и нєардзуюци челїк<ref name=":1" /> поставяю медзи два древени латки полукружного пресеку, а цала конструкция ше повязує зоз штранджґом премасценим зоз катраном/ смолу. [[File:QSMM Drawing in 8595.ogv|right|thumb|300px|Видео знїмок прецагованя нїткох през нїчелїци и после того през бардо]]Дакеди ше барда правели зоз наду або потлученого бабусового наду.<ref name=":3" /><ref name=":2" />Тлучени над на флтаки крашенє -прецизно нарезани и вигладкани ше теди поставял медзи древени латки на исти способ на хтори ше и нєшка кладу дроти. Дроти шицки єднакей грубини, а на концох-вонкашнї дроти обробени так же би були заокруглєни и гладки. Длужина металних дротох варира у зависносци од типа кроснох хтори ше хаснує и за файти платна хторе ше тка. На машинских кроснох за памук, метални дроти звичайно длугоки 3,5 инчи (89 mm).  За ручни кросна ткв. стояци, (стали на жеми, патосу) звичайна длужина барда коло 10 центи. Тиж важне же ше барда розликую по ширини зубкох, заменлїви су, так же ше за исти кросна можу похасновац розлични барда и ткац рижни файти платнох, хтори можу буц ценьши и нїжни, а тиж и твардейши, моцнєйши (як за [[Мех|мехи]], [[Петровци|покровци]] и под.) а тиж и платнох рижней гусцини.<ref> Gottshall, Franklin (March 1944). [https://books.google.rs/books?id=0SkDAAAAMBAJ&q=reed+loom&redir_esc=y#v=snippet&q=reed%20loom&f=false "Compact Table Loom".] Popular Science. 144. Bonnier Corporation: 152. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISSN 0161-7370.] Retrieved 2009-06-27.</ref> Ширина барда одредзує максималну ширину основи.<ref name=":1" /> '''Бардар.''' За правенє бардох бул окремни майстр хтори ше волал ''бардар'' або мн. ''бардаре''.(6.анґл) Значи бардар бул [[Ремесло|ремесельнїк]] хтори правел барда рижних ширинох за потреби тканя платна на кроснох. Велї ґаздинї Рускинї поготову вжиме ткали дома на своїх власних кроснох а барда поручовали же би им справел бардар. Добри бардар мушел познац нє лєм як обробиц древо-латки за бардо алє познац и технїку тканя прето же бардо мушело буц прилагодзене файти кроснох и тканю одвитуюцого платна (ценше, грубе, ридше, густе итд.). Тото ремесло поступно щезло ище концом 20. вику, у чаше кед ше зявела текстилна индустрия хтора спричинєла и превжала швидшу продукцию рижнородних платнох. == Презвиско Бардар == ▶ При Руснацох постої ище вше у [[Руски Керестур|Р. Керестуре]] [[презвиско]], назвиско Бардар, Бардарово. Предпоставя ше же тото презвиско походзи од предка тей фамелиї хтори бул дакеди у дотику зоз ремеслом и правеньом бардох. == Фразеолоґия == ♦ ''Прешол през бардо и през шитко''; вельо прежил, зазнал; ♦ ''Як кед би були (яґда су) на истим (у єдним) бардзе ткани''; цалком су исти по справованю, характеру == Ґалерия == <gallery> Файл:QSMM Pemberton loom 2582.JPG|Кросна типу „Пембертон<nowiki>''</nowiki> за тканє финшого платна Файл:Piña-Seda- Pineapple and Silk Cloths from the Philippines 13.jpg|През бардо преходза нїтки алє ше тиж збива виткане платно док ше намотує на ролї кроснох Файл:Pettine.JPG|Бардо часц на раму през хторе преходза нїтки „основи” Файл:WeavingReed2.JPG|Бардо, значна часц при тканю на кроснох Файл:Väv, Ripsmatta förskedning.jpg|Прецагованє нїткох през бардо (грубша предза) Файл:Pettine per maccheroni.jpg|Правенє домашнїх галушкох такв. „ґаґорки“ на барду </gallery> == Литература == * ''Словнїк руского народного язика I, А – Н'', Нови Сад 2017, б. 49. * Ručno tkanje (prevod i obrada Margareta Legaš) - Mladost Zagreb 1977. Weaving & spinning / [edited by Yvonne Deutch]. London [etc.] Marshall Cavendish. 1977. ISBN 978-0-525-70070-8. * Уметност и техника ручног ткања Миланка Николић, Стручна књига Београд 1999 ИД – 743621244160 == Вонкашня вяза == * [https://www.youtube.com/watch?v=NemtFW1uzPs Tkanje na brdu - razboj "za poneti" (Тканє на барду без кроснох)] видео знїмок {{Commonscat}} == Референци == [[Катеґория:Часци кроснох]] [[Катеґория:У роботи]] hix5vqk3c85buvswgnb8893d3ph1pd7 0 3636 22104 21733 2026-09-22T12:37:46Z Sveletanka 20 катеґория 22104 wikitext text/x-wiki [[File:Чоканче МК.jpg|right|thumb|300px|Фитьовка зоз жовту лозовачу]] '''Фитьовка''' (серб. ''чокањ, чокањче або чокањчић'', ''фраклић'' або ''фићок''; од мадь. ''fityoka'') то склєняна фляшка од 1/8 литри (од 0,3 до 0,5 деци) зоз хторей ше пиє палєнку. Фитьовку ше скорей вельо частейше хасновало як традиционални способ служеня палєнки. Фитьовки ше хасновало приватно по обисцох, алє и на явних местох як цо карчми, кафани, ресторани и готели. Шейдзешатих рокох двацетого вику фитьовка преглашена як забранєна на явних местох пре узке гарло хторе онєможлївює умиц фитьовку знука. [[File:Чокањчичићи.JPG|right|thumb|300px|]] У [[Горватска|Горватскей]] є позната як ''чокань'', ридше як ''фраклич''. У Славониї назва превжата од Мадярох, ''фитьок''. Нєшка ше продукує и з капацитетом од 0,2 дл, о,3 дл и 0,5 дл. == Два файти фитьовкох == Фитьовка яку нєшка знаме хаснує ше од конца 18. вику, а у [[Бачка|Бачкей]] ше ю почало хасновац упатраюци ше на Мадярох и тутейших [[File:Боца са чоканчићима оплетена прућем Ниш 15 10 2021 Драган Цветковић.jpg|right|thumb|300px|Фляша и фитьовки оплєцени зоз пруцом]]подунайских Швабох. Заш лєм, ище з периоду старого вику (2-3. вик новей ери) у Зомборским [[Музей|музею]] зачувани малки склєняни судзини, по форми и [[Волумен|волумену]] барз подобни, скоро исти як познєйши фитьовки. У 19. и 20. вику фитьовки ше правело по углядзе на вельки фляши за вино, таки коло яких и у нашим руским народзе дзекеди леґинє танцовали у колє або их ношели на верх [[Калап|калапа]], а правело ше их зоз лєгкого ценкого материялу у познатих ческих фабрикох скла. == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я,'' Нови Сад 2017, б. 653. == Вонкашнї вязи == * [https://web.archive.org/web/20160304134430/http://www.imus.org.rs/predmet.php?mid=1&zid=22&pos=228&pid=3068&jz=ypmapxwhvfprrv Историјски музеј Србије:Чокањ], imus.org.rs, 4. марец 2016. * [http://www.makedonski.info/search/%D1%87%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%87%D0%B5 Чоканче], Дигитален речник на македонскиот јазик, makedonski.info, 12. септембер 2026. * [https://rukomstvaraneuspomene.rs/kompleti-cokanja/ Сувенир који има и употребну вредност], вебсаjт rukomstvaraneuspomene.rs [[Катеґория:Продукти зоз скла]] q6gmnj7xed72fzpe0ozbhlio79qs4so 0 3639 22098 22035 2026-09-22T12:15:36Z Sveletanka 20 вонкашня вяза 22098 wikitext text/x-wiki '''Хотар''' (серб. ''атар''; карп.укр. ''хотар'' 1. „гранїца”; 2. „околїско”; слц. диял. ''chotar'' „исте”; од мадь. ''hatar'' „меджа, гранїца”), територия єдного валалу. У [[Руски Керестур|Руским Керестуре]], по приповеданю старих Керестурцох, валалски хотар скорей нє бул подзелєни и нє волало ше го так як нєшка. У одношеню на терашню локацию валала, часц польох (хотара) доставала, спрам своїх специфичносцох и характеристикох, и свойо назви. Часци хотара єдни од других оддзельовали драги хтори водзели од Керестура ґу другим валалом ([[Кула|Кули]], [[Червинка|Червинки]], [[Крущич|Вепровачу]], Брестовцу, [[Бачки Ґрачац|Филїпову]], [[Лалить|Лалитю]], [[Пиньвиц]], [[Савине Село|Торжи]] и на Билу). '''Керестурски хотар ма шлїдуюци назви:''' 1. Сейки – часц хотара од Червинскей драги по Брестовску [[Драга|драгу]]; 2. Медєш – часц хотара од Брестовскей драги по Лалицку драгу; 3. Селище – часц хотара од Лалицкей драги по Пиньвицку драгу; 4. Яраш – часц хотара од Пиньвицкей драги по Торжанску драгу; 5. Державка – часц хотара од Торжанскей цраги по Билянску драгу; 6. Била – часц кулянского хотара хтора блїжей ґу Керестуру, а находзи ше медзи Билянску и дакедишню Кулянску драгу, односно двої и єдни гони од терашнєй Кулянскей драги; 7. Косцелїско – часц хотара медзи Кулянску и Червинску драгу, 8. Брестовец – часц хотара од Чернвинскей драги спрам Вепровацкей драги, лєм нє такой од валалу, алє аж за Косцелїском. После збиваня жеми (комасациї) 1876. року, попри главних або основних часцох хотара, єст и други назви хтори означую менше подруче, алє хторе состойна часц других часцох хотара и їх назви означую насампредз наменку одредзених [[Поверхносц|поверхносцох]]. '''То шлїдуюци назви:''' 1. Луки – часц Селища и Медєшу спрам Лалитю (на Лукох ше кошело траву); 2. Пажица – часц Державки дзе напасани рогати статок и конї; 3. Яращик – часц Пажици (Державки) за долїну Цегляру дзе дзеци напасали гушата и гуски и дзе були навязани кози; 4. Валалска – часц Државки при калдерми (драги) медзи Керестуром и Кулу дзе людзе кошели траву (куповали за кошенє од валалскей власци) и дзе ше напасало рогати статок; 5. Кулянска – орача жем медзи Кулянску [[Калдерма|калдерму]] и Билу; 6. Леї – пажица медзи [[Данчова долїна|Данчову долїну]], ярком и драгу за Червинку, дзе виходзели на пашу швинї з часци валала од Капитаньскей улїчки спрам Кули; 7. Швиньска пажица – пажица медзи [[Буяча долїна|Буячу долїну,]] ярком и Новим беґельом и валалом, дзе виганяни на пашу швинї з часци валала од Капитаньскей улїчки спрам Лалитю; 8. Вашарище – часц пажици (ярашу медзи [[Ґоловичова долїна|Ґоловичову долїну]] и [[Цегляра долїна|Цегляру]], дзе ше отримовало [[Вашар|вашари]]). У нашим народзе присутни велї назви хотарох лєбо часцох сушедних хотарох, як напрклад: Стара Рискаша, Нова Рискаша, Палача, Зомборец, Осма, Вепровацка, Филїповска итд. Свойо назви маю тиж так и менши локалитети: Широке, Буджацке, Шлайс, Базен и други. == Вонкашнї вязи: == * [https://enciklopedija.hr/clanak/atar Atar], Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2013. – 2026. Pristupljeno 22.9.2026. == Литература == • ''Словнїк руского народного язика II, О – Я,'' Нови Сад 2017, б. 673. • ''Тамаш, Юлиян, Руски Керестур, лїтопис и история 1745 – 1991'', Месна заєднїца Руски Керестур 1992, б. 383. [[Катеґория:Гунґаризми]] [[Катеґория:Польопривреда]] i437h5ri5v9kfl12lk7lnl4akocsfid 0 3640 22119 21729 2026-09-22T18:07:16Z Keresturec 18 Форматованє и корекция 22119 wikitext text/x-wiki '''Копача''' (серб. ''џомба'', од мадь. ''kopács'' „''гущава''; древо; скора, лупа; лупа древа; желєна лупа ґестинї, ореха и под.“ - остаток над жему од одрубаней кукуричанки. Копачи ше хасновало як огриву до шпоргета або до [[Руски пец|руского пеца]]. == Фразеолоґия == '''Зберац копачи''' = зберац по копачанки повивальовани копачи на огень: ''Глїна ше з копачох обивала з палїцу або ше з копачу било до [[древянки]] (клюмпи) на ноги.'' '''Горуцо копачи зберац''': Кед влєце велька горучава, тоти цо робя на полю пригваряю: горуцо копачи зберац. '''Чухац копачи''' = вивальовац копачи зоз жеми же би ше их могло позберац: ''Кед ше шицки до тераз начишлєни роботи поробело, чухало ше копачи. Ламало ше их и то так же ше по нїх цагало [з [[Конь|коньми]]] грубе древо. Шульок з [[Роля (ґеометрия)|ролї]] ше цагал по копачох, вивальовал их, а вец ше копачи зберали на огень.'' '''Кус векши од копачи''' = барз мали, нєт го цо видзиц == Литература == • ''Руско-сербски словнїк / Русинско-српски речник'', Нови Сад 2010, б. 390. • ''Словнїк руского народного язика I, А – Н'', Нови Сад 2017, б. 622. {{Зародок}} fju1bcaqyetl3136x2ny482728ryw7l 0 3641 22105 22091 2026-09-22T12:42:29Z Sveletanka 20 катеґория 22105 wikitext text/x-wiki '''Амброзия''' (лат. ''Ambrosia artemisiifolia'') то род инвазивних коровчох, єдна з найпознатших и найопаснєйших алерґених рошлїнох на швеце. Амброзия єднорочна рошлїна висока од 20 центи по 2 [[Метер|метери]]. Корень єй вреценкасти, стебло просте, розконарене, з лїсцами хтори здабу на вайца и посипани су з власками. Пререз стебла штироуглови або округли. Рошлїна єдноставна, у горнєй часци ше розконарює, проста, з густо припитима власками або волнастима шерсцочками, тупо штироугласта. Лїсца найчастейше наспрамни, з верхнього боку цми желєни, а од сподку шивожелєни. Главки єднополни. Хлопски главки полулабдасти, з краткима конарчками, у густих терминалних класастих ґириздочкох з брактеями (фатюгами).Женски главки ше находза под хлопскима главками, у пазухох верхнїх лїсцох. Квитки хлопских главкох блядожовти и єст их 10-15 у главки. Маю цивасти венчик и кончисти зубки. Женски квитки поєдинєчни зоз желєним плоднїком. Бактериї маю форму джубка птицох. Плод заварти зоз затварднутим инволукрумом (обмотком). У природи амброзию нїхто нє є пре горки смак. Квитки позберани до длугоких ґириздочкох на верху стебелкох и конарох, жовкастей [[Фарба|фарби]]. Амброзия сходзи од половки априла, а квитнє позно влєце и вєшенї, од половки юлия по перши єшеньски мрази. '''Наукова класификация''' * Царство: ''Plantae'' * ''Кладус: Tracheophytes'' * ''Кладус: Angiospermae'' * ''Клaдус: Eudicotidae'' * ''Кладус: Asterids'' * ''Ряд: Asterales'' * Фамилия: ''Asteraceae'' * Подплеме: ''Ambrosiinae'' * Род: ''Ambrosia L.'' == Чкодлївосц == Полєн амброзиї спричинює алерґию при 10% людзох. Од шицких полєнових алерґийох, полен амброзиї спричиньователь у 50-60% случайох. При найчувствительнєйших особох 8-20 полєново заренка у 1 m 3  воздуху можу спричинїц моцни реакциї, а лєм єдна рошлїна амброзиї продукує 1-8 милиярди поленово заренка. У полену амброзиї констатовани 52 єдинєня хтори алерґоґени, спомедзи хторих 6 окреме опасни. Алерґийна реакция ше насампредз зявює на горнїх драгох орґанох за диханє. Очежане диханє и звекшана секреция - основни форми алерґиї хтора може у даєдних ситуацийох прейсц и до астматичних нападох. Дерматитиси спричинєни з амброзию хтори ше зявюю на часцох цела хтори виложени вонкашньому уплїву можу постац хронїчни. Найчастейше ше зявюю при хлопох. Амброзия нє спричинює реакциї лєм при людзох, алє и при животиньох. == История == Амброзия нє европска рошлїна. Принєшена є з Америки на даєдней з прейґокеанских ладьох при концу 19. вику и од теди ше помали и незатримовно шири по Европи. Єдна рошлїна може випродуковац и вецей як милиярду заренка полену хтори ше з витром можу рознєсц на поверхносц вецей квадратних километрох. Зарно полену затримує ключкавосц и до 40 роки. Амброзия рошнє першенствено на нєушореней и запущеней жеми. Найефикаснєйши способ знїщованя то витаргованє з кореньом, алє садзенє нїзких рошнїнох тиж уплївує на єй знїщованє. У случаю векших [[Поверхносц|поверхносцох]] применює ше порядне кошенє до 5 центи над жему, а лєм дзекеди и третман з тоталнима гербицидами. Кед ше амброзию нє коши нїзко, вирошнє ознова о 20 днї. == Ґалерия == <gallery> Файл:Common ragweed.jpg|Common ragweed Файл:Flickr - ggallice - Common Ragweed.jpg Файл:Ragweed 20-11-18 018.jpg|У квицу Файл:Ambrosia hispida (4).jpg Файл:Common ragweed imported from iNaturalist photo 329284015 on 19 October 2023.jpg|Амброзия нашенє Файл:Skcns2.jpg|Амброзия у дворе Файл:Skcns1.jpg Файл:Ab plant 2210.jpg Файл:Starr 010222-9001 Ambrosia artemisiifolia.jpg|''Ambrosia artemisiifolia'' Файл:Ambrosia artemisiifolia 080908.JPG </gallery> # == Вонкашнї вязи == * [https://www.politika.rs/scc/clanak/436309/Stigla-nam-pre-66-godina Стигла нам пре 66 година („Политика”, 25. август 2019)] [[Катеґория:Коров]] rq7ena6ycefqdopzh6wynm4ht0h661g 0 3758 22097 22059 2026-09-22T12:07:45Z Sveletanka 20 додати вонк. вязи 22097 wikitext text/x-wiki [[File:Mala Frankova women's wedding dress - FS Frankovcan.jpg|thumb|right]] '''Парта''' ([[Руснаци у Сербиї|Руснаци]] у Мадярскей парта; всл.''parta'' „исте”; од мадь. ''parta'' „исте”) – венєц хтори ношела замлодзена дзивка. Куповало ше ю у дутяну. То бул єден [[лубик]] (древени рам) обшити зоз червеним баршоньом, а по баршоню було вельо вишивани ружички и блїщаци пацерки. На лубику було рожки, на хторих були наквачени пантлїки вшелїяких [[Фарба|фарбох]], хтори вишели аж по пас. Млода парту почала ношиц кед ю млоди спитал и од теди ю вше ношела, лєм до чежких польских роботох ю нє брала. Кед ше дзивка повинчала, вец єй стари дружба знял парту зоз глави, а йому остала як памятка. == Вонкашнї вязи: == * [https://www.enciklopedija.hr/clanak/parta Parta], Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2013. – 2026. Pristupljeno 22.9.2026. * [https://jezikoslovac.com/word/eijl Parta, značenje i definicija], Jezikoslovac, ''jezikoslovac.com''. Pristupljeno 22.09.2026. == Литература == • ''Словнїк руского народного язика, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 129. [[Катеґория:Традиция]] hndao88g47eufekiuo5294epmed5qmx 0 3762 22122 22079 2026-09-22T23:47:06Z Keresturec 18 Корекция катеґориї 22122 wikitext text/x-wiki [[File:GULAG blanket (2021-09-07) 01.jpg|right|thumb|304x304px|Ткани покровец]]'''Покровец''' (серб. ''покровац'', ''губер; ћебе''; всл. ''pokrovec'': ''pokrovce na koňe''; слц. ''pokrovec'': tkať pokrovce; карп.укр. ''покровец''; мадь. ''рokroc''; од славянского ''po + krov + ьcь.'' '''1'''. то ткани покривач (домашнього виробку). Покровци ше тка у основи зоз моцней шпарґи, а уток зоз грубей нїтки – коло єден цент. Таку грубу нїтку прави ше на клокотки. За ню ше хаснує найгорше влакно – клоче. Покровци ше злучує з двох [[Пола|полох]] платна. На концох ше шпарґу повяже и вона виши у ройтох. Покровец треба ище добре збиц з киянку, а подаєдно паздзерче хторе остало и конци хтори виша ше одштригнє. Покровци ше ткали зоз клоча – предзи слабшого квалитету, а основа була зоз пачески. Ткало ше их до клаша, на штири подножаї. Хасновало ше их за закриванє коньох, або, кед ше ишло на кочу, а було жимно, та ше до нїх закруцало; [[File:3X002568 (53478316112).jpg|right|thumb|301x301px]] ''♦ Я лєм под покровцом спал на ладї, а и ту лєм под покровцом шпим''; ♦ У велькей жими поготов кед конї мушели даґдзе стац, їх хрибти ше прикривало зоз покровцами. За таку наменку були то грубши ткани покровци и хасновало ше их вжиме за закриванє [[Конь|коньох]] кед було барз жимно.<ref>[https://archive.org/details/handwovenfabrics0000unse Handwoven fabrics of India.] Ahmedabad: Mapin Pub. 1989. pp. 61, 33. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN 978-0-944142-26-4.]</ref> '''2.''' покривач фабричного виробку. '''3'''. церкв.: ([[Священїк]] з дияконом одходзи ґу жертвенїку.) Там кадзи святи дари, ... кладу св. дари на пристол и … покриваю св. дари зоз найвекшим покровцом (Воздухом). == Покровци нєшка == Покровец як прекривач ма длугоку традицию у ґаздовствох-обисцох и хаснує ше за спавање и уцепльованє а тиж и як декоративни або защитни елемент за хижово ствари (посцелї, мебель, карсцелї, фотелї итд). Покровци можу буц рижнородни у зависносци од їх димензийох, грубини, мегкосци, материялох. '''Файти  покровцох спрам материялу''' [[File:Lautrec in bed 1893.jpg|right|thumb|300px|]] Покровци мож класификовац спрам материяла зоз хторого су направени-ткани. Спрам того материял покровца директно одредзує його функцию, и уровень цеплоти хтору оможлївює и дава: [1] ♦ '''Волна''': Найстарши природни материял за виробок традицийних покровцох. Винїмкови є термоизолатор хтори затримує цеплоту вжиме, длуготирваци є, алє може буц груби на додтхунце и вимага окремне осторожне райбанє.<ref name=":1">[https://dekorativahome.com/kako-odabrati-idealno-cebe-za-zimu/ Kako odabrati idealno ćebe za zimu?]</ref> ♦ '''Памук''': Идеални вибор за преходни рочни часци (яр и єшень). Памучни покровци лєгки, ридши, лєгки за отримованє, райбанє у машини и нє виволую алергиї. <ref name=":1" /> ♦ '''Флис''' (''Fleece'') и микрофлибер: Штучни, синтетични материяли хтори револуционовали модерну посцелїну. Винїмково су мегки, лєгки и доступни, швидко ше суша и добре затримую цеплоту, и прето ше часто хасную як нукашнї хижово заруцовачки ,,хустки<nowiki>''</nowiki> у цеку жими и барз жимних ноцох.<ref>[https://ba.welkangtextile.com/info/fleece-fabrics-all-you-need-to-know-97670265.html Flis tkanine - Sve što trebate znati]</ref> ♦ '''Синтетична''' заменка за волну хтора понука подбну цеплоту, алє лєгчейша за отримованє и менєй подложна инсектом [[Главата апаца|главатим апацом]] (серб. мољци). На [[Тарґовина|тарґовищу]] ше зявели уж длугши час покорвци „на струю“ То окремна файта прекривачох такв. електрични покровец, хтори окрем же греє и чува цеплоту представя и додатне жридло цеплоти, хтору продукує електрична енерґия. Пре таки покровци-прекривачи потребно буц осторожни прето же знаю спричинїц нєбезпечносц и опасносц за особи хтори их хасную за спанє. == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 220. * Медєши, Любомир, ''Руска традиция'', Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад, 2007, б. 258. == Вонкашня вяза == * [https://milicastextile.com/projekti-live-with-nature/ Mekana i vunena Ćebad] == Референци == [[Катеґория:Текстилна индустрия]] [[Катеґория:Ткани продукти]] <references /> [[Катеґория:Прекривачи]] [[Катеґория:Покровци]] 3jlbxfulryuhquaix1dd9zqnkx5xmhm 0 3763 22099 22092 2026-09-22T12:25:02Z Sveletanka 20 ушорйованє и катеґория 22099 wikitext text/x-wiki '''Цвикла''' (лат. ''Beta V''.; серб. ''шећерна репа''; укр.диял. ''цвiкла''; слц. ''cvikla''; слц.диял. ''cvikl’a'', ''cvikla''. Назва ше розширела прейґ поль. ''ćwikła''; од греч. ''sveklon'', а то од ''sevklon /seuklon'') Цвикла то рошлїна з високу концентрацию сахарози у кореню хтору ше пестує пре доставанє цукру. '''Файта:''' * Beta vulgaris * Подфайта: Beta vulgaris subsp. vulgaris * Ґрупа култиварох: Altissima Group * Походзенє: Шлезка, половка 18. вику == Опис култури == Цвикла ма меснати корень билей фарби, з ровну коруну. Постолє ма корень и розету лїсца. Цукер ше формує под час фотосинтези у лїсцу, а потим ше одклада у кореню. Корень цвикли ма 75% води, коло 20% цукру и 5% пулпи. Количество цукру може варирац медзи 12% и 21%, у зависносци од сорти и условийох допатраня. Цукер ше у кореню находзи у форми пулпи и нє розпущує ше у води, а зложени є углавним зоз целулози, хемицелулози, лиґнину и пектину. Цвикла рошнє лєм у умереней зони, за розлику од цукрового [[Над|наду,]] хтори рошнє лєм у тропских и субтропских предїлох. Штредня чежина кореня цвикли виноши медзи 0,5 и 1 килу. Лїсца єст вельо на рошлїни, широки су и рошню у коруни кореня, хтора звичайно у уровню або такой над [[Поверхносц|поверхносцу]] жеми и маю блїщацу желєну [[Фарба|фарбу]]. Нарошню високо коло 35 центи. == Преробок == Кед цвикла вицагана, транспортує ше ю до фабрики, дзе ше витреса на громади зоз хторих ше познєйше бере прикладнїк. == Дифузия == После приманя до фабрики за преробок, цукровнї, корень цвикли ше умива и механїчно реже на ценки пантлїчки (резанки), а познєйше ше з помоцу дифузора видвоює цукер до розпущенїни води. Процес дифузиї тирва коло 90 [[Минута|минути]]. Чечносц хтора виходзи з дифузора ше вола сирови сок. Фарба сирового соку варира од чарней по цму червену, у зависносци од количества оксидациї. Преробени сирови сок виходзи з дифузора зоз коло 95% [[Влага|влаги]], алє з нїзким количеством сахарози. Хаснуюци преси, кашу ше прициска и цадзи до 75% влаги. Тото звекшує концентрацию сахарози у чечносци и зменшує енерґию хтора потребна за сушенє целулози. Пресовану пулпу ше суши и предава як цвиклово резанки за статок, а конєчни побочни продукт, ком, хаснує шє як гной або субстрат. Под час дифузиї, єдна часц сахарози ше розклада до инвертних цукрох, хтори ше можу далєй розкладац до квашнїнох. == Карбонизация == Карбонизация то поступок хтори одстранюює нєчистоту зоз сирового соку пред тим як прейдзе криштальованє. Перше, сок ше миша з врацим вапняним млєком (суспензия калциюм гидроксиду у води). Тот третман ушедує велї нєчистоти, уключуюци мултивалентни анйони як цо сулфат, фосфат, цитрат и оксалат, цо спричинює и їх калциюмово солї, вельких орґанских молекулох як цо протеїни, сапонин и пектин, хтори реаґую у присустве мултивалентних катйонох. У алкалних условийох прости цукри ше претворюю до ґлукози и фруктози, з помоцу ґлутаминских аминоквашнїнох, до хемийно стабилних карбонских квашнїнох. Кед ше нє зопре, тоти цукри би могли загрожиц криштальованє сахарози. Угльов диоксид ше видвоює у мехиркох през розпущенїну алкалного цукру, з ушедованьом вапна як калциюм карбонату. Часточки калциюм карбонату беру на себе даєдни нєчистоти и абсорбую даєдни други. Так ше достава вифилтровану златно-блядокафову розпущенїну хтора ше вола ценки сок. == Концентрованє == Ценки сок ше концентрує прейґ вецейступньового випарйованя же би ше достало груби сок, зоз коло 60% сахарози по [[Маса|маси]] и подобни на випатрунок сирупу за [[Палачинка|палачинки]]. Соки можу буц змесцени до резервоарох за познейши обробок, зменшуюци обтерхованє на построєнє за криштальованє. == Криштальованє == Сок ше улєє до построєня за криштальованє. Рецикловани цукер ше розклада у нїм, а достати сируп ше вола матична чечносц. Ликер ше после концентрує под уплївом вакуума у вельких судзинох (ткв. ''вакуум'' ''панс''), з додатком финих криштальох цукру. Тоти кришталї ше претворюю до цукру док ше матична чечносц формує коло нїх. Достати криштальови цукер и сируп милк вола ше ''massecuite''. Тото ше преноши до центрифуґи, дзе ше тот сируп одстранює под уплївом центрифуґалней сили. После одредзеного часу, воду ше убризґує до центрифуґи под прициском же би ше зоз цукрових криштальох змил мали блядожелєни сируп. Центрифуґа ше потим обраца з вельку швидкосцу же би з часци осушела кришталї хтори ше преноша до построєня одкаль ше транспортую до ротируюцого ґранулатора. Там ше суша з помоцу цеплого [[Воздух|ваздуху]]. Тот цукер (&quot;сирови&quot;) подлєйшого квалитету з вецей фарби и нєчистоти, и то главне жридло цукру хтори ше ознова розпущує до матичней чечносци. Сируп зоз сирового блядожелєного сирупу ше вари длугши час у єдним апарату и помали чече коло шору цо ма дас осем кришталї. З того ше достава нїзкоквалитетни криштальов цукер хтори мож ознова розкладац. Одвоєни сируп то меласа, у хторей ище вше єст цукру, алє и досц нєчистоти, цо ше далєй обрабя. Меласу ше чува на самим месце и додава у продукциї статковей покрами. == Фразеолоґия == :◆ Цагац цвиклу = виберац цвиклу зоз жеми (у прешлосци зоз специялнима видолками або [[Плуг|плугом]], а нєшка машински); :◆ Червена цвикла = (серб. ''цвекла''; чес. ''červena řepa''; поль. ''ćwikła''; слц. ''cvikla''); :◆ Кравска цвикла = статкова цвикла (серб. сточна репа) == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 685. * Тимко Дїтко Оксана, ''Назви рошлїнох и животиньох у руским язику'', Вуковар 2016, б. 55, 61, 62. == Вонкашнї вязи == * [https://www.agroklub.rs/sortna-lista/repa-krompir/secerna-repa-35/ Šećerna repa - Gajenje, Đubrenje, Sorte, Sadnja, Setva] www.agroklub.rs * [https://www.tehnologijahrane.com/knjiga/secerna-repa-2 Tehnologija hrane - Šećerna repa] * [https://www.rtv.rs/sr_lat/vojvodina/secerna-repa-najzahtevnija-ali-i-najisplativija-ratarima_1551274.html Šećerna repa najzahtevnija ali i najisplativija ratarima] www.rtv.rs {{Commonscat}} == Референци == [[Катеґория:Индустрийни рошлїни]] kgf6ro85u3yw5i0ttznrvkzx0dtmi3h 22121 22099 2026-09-22T21:06:54Z Olirk55 19 Уложенатаблїчка 22121 wikitext text/x-wiki {{Рошлїни | Назва = Цвикла | Латинска назва = Beta Vulgaris | Слика = Zuckerrübe.jpg | Опис_слики = Илустрация кореня, лїсца и квета цукровей цвикли | Домен = | Царство = [[Рошлїни]] (Plantae) | Кладус1 = | Кладус2 = | Кладус3 = | Дивизия = | Класа = Magnoliopsida | Ряд = Caryophyllales | Фамилия = Amaranthaceae | Подфамилия = | Род = Beta | Секция = | Файта = Beta Vulgaris | Подфайта = Beta vulgaris subsp. vulgaris | Биномне_мено = | Слика_розширеносци = Sugarbeetoutput.png | Опис_розширеносци = Flora Croatica | Синоними = WD • wikislike }} '''Цвикла''' (лат. ''Beta V''.; серб. ''шећерна репа''; укр.диял. ''цвiкла''; слц. ''cvikla''; слц.диял. ''cvikl’a'', ''cvikla''. Назва ше розширела прейґ поль. ''ćwikła''; од греч. ''sveklon'', а то од ''sevklon /seuklon'') Цвикла то рошлїна з високу концентрацию сахарози у кореню хтору ше пестує пре доставанє цукру. '''Файта:''' * Beta vulgaris * Подфайта: Beta vulgaris subsp. vulgaris * Ґрупа култиварох: Altissima Group * Походзенє: Шлезка, половка 18. вику == Опис култури == Цвикла ма меснати корень билей [[Фарба|фарби]], з ровну коруну. Постолє ма корень и розету лїсца. Цукер ше формує под час фотосинтези у лїсцу, а потим ше одклада у кореню. Корень цвикли ма 75% води, коло 20% цукру и 5% пулпи. Количество цукру може варирац медзи 12% и 21%, у зависносци од сорти и условийох допатраня. Цукер ше у кореню находзи у форми пулпи и нє розпущує ше у води, а зложени є углавним зоз целулози, хемицелулози, лиґнину и пектину. Цвикла рошнє лєм у умереней зони, за розлику од цукрового [[Над|наду,]] хтори рошнє лєм у тропских и субтропских предїлох. Штредня чежина кореня цвикли виноши медзи 0,5 и 1 килу. Лїсца єст вельо на рошлїни, широки су и рошню у коруни кореня, хтора звичайно у уровню або такой над [[Поверхносц|поверхносцу]] жеми и маю блїщацу желєну фарбу. Нарошню високо коло 35 центи. == Преробок == Кед цвикла вицагана, транспортує ше ю до фабрики, дзе ше витреса на громади зоз хторих ше познєйше бере прикладнїк. == Дифузия == После приманя до фабрики за преробок, цукровнї, корень цвикли ше умива и механїчно реже на ценки пантлїчки (резанки), а познєйше ше з помоцу дифузора видвоює цукер до розпущенїни води. Процес дифузиї тирва коло 90 [[Минута|минути]]. Чечносц хтора виходзи з дифузора ше вола сирови сок. Фарба сирового соку варира од чарней по цму червену, у зависносци од количества оксидациї. Преробени сирови сок виходзи з дифузора зоз коло 95% [[Влага|влаги]], алє з нїзким количеством сахарози. Хаснуюци преси, кашу ше прициска и цадзи до 75% влаги. Тото звекшує концентрацию сахарози у чечносци и зменшує енерґию хтора потребна за сушенє целулози. Пресовану пулпу ше суши и предава як цвиклово резанки за статок, а конєчни побочни продукт, ком, хаснує шє як гной або субстрат. Под час дифузиї, єдна часц сахарози ше розклада до инвертних цукрох, хтори ше можу далєй розкладац до квашнїнох. == Карбонизация == Карбонизация то поступок хтори одстранюює нєчистоту зоз сирового соку пред тим як прейдзе криштальованє. Перше, сок ше миша з врацим вапняним млєком (суспензия калциюм гидроксиду у води). Тот третман ушедує велї нєчистоти, уключуюци мултивалентни анйони як цо сулфат, фосфат, цитрат и оксалат, цо спричинює и їх калциюмово солї, вельких орґанских молекулох як цо протеїни, сапонин и пектин, хтори реаґую у присустве мултивалентних катйонох. У алкалних условийох прости цукри ше претворюю до ґлукози и фруктози, з помоцу ґлутаминских аминоквашнїнох, до хемийно стабилних карбонских квашнїнох. Кед ше нє зопре, тоти цукри би могли загрожиц криштальованє сахарози. Угльов диоксид ше видвоює у мехиркох през розпущенїну алкалного цукру, з ушедованьом вапна як калциюм карбонату. Часточки калциюм карбонату беру на себе даєдни нєчистоти и абсорбую даєдни други. Так ше достава вифилтровану златно-блядокафову розпущенїну хтора ше вола ценки сок. == Концентрованє == Ценки сок ше концентрує прейґ вецейступньового випарйованя же би ше достало груби сок, зоз коло 60% сахарози по [[Маса|маси]] и подобни на випатрунок сирупу за [[Палачинка|палачинки]]. Соки можу буц змесцени до резервоарох за познейши обробок, зменшуюци обтерхованє на построєнє за криштальованє. == Криштальованє == Сок ше улєє до построєня за криштальованє. Рецикловани цукер ше розклада у нїм, а достати сируп ше вола матична чечносц. Ликер ше после концентрує под уплївом вакуума у вельких судзинох (ткв. ''вакуум'' ''панс''), з додатком финих криштальох цукру. Тоти кришталї ше претворюю до цукру док ше матична чечносц формує коло нїх. Достати криштальови цукер и сируп милк вола ше ''massecuite''. Тото ше преноши до центрифуґи, дзе ше тот сируп одстранює под уплївом центрифуґалней сили. После одредзеного часу, воду ше убризґує до центрифуґи под прициском же би ше зоз цукрових криштальох змил мали блядожелєни сируп. Центрифуґа ше потим обраца з вельку швидкосцу же би з часци осушела кришталї хтори ше преноша до построєня одкаль ше транспортую до ротируюцого ґранулатора. Там ше суша з помоцу цеплого [[Воздух|ваздуху]]. Тот цукер (&quot;сирови&quot;) подлєйшого квалитету з вецей фарби и нєчистоти, и то главне жридло цукру хтори ше ознова розпущує до матичней чечносци. Сируп зоз сирового блядожелєного сирупу ше вари длугши час у єдним апарату и помали чече коло шору цо ма дас осем кришталї. З того ше достава нїзкоквалитетни криштальов цукер хтори мож ознова розкладац. Одвоєни сируп то меласа, у хторей ище вше єст цукру, алє и досц нєчистоти, цо ше далєй обрабя. Меласу ше чува на самим месце и додава у продукциї статковей покрами. == Фразеолоґия == :◆ Цагац цвиклу = виберац цвиклу зоз жеми (у прешлосци зоз специялнима видолками або [[Плуг|плугом]], а нєшка машински); :◆ Червена цвикла = (серб. ''цвекла''; чес. ''červena řepa''; поль. ''ćwikła''; слц. ''cvikla''); :◆ Кравска цвикла = статкова цвикла (серб. сточна репа) == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 685. * Тимко Дїтко Оксана, ''Назви рошлїнох и животиньох у руским язику'', Вуковар 2016, б. 55, 61, 62. == Вонкашнї вязи == * [https://www.agroklub.rs/sortna-lista/repa-krompir/secerna-repa-35/ Šećerna repa - Gajenje, Đubrenje, Sorte, Sadnja, Setva] www.agroklub.rs * [https://www.tehnologijahrane.com/knjiga/secerna-repa-2 Tehnologija hrane - Šećerna repa] * [https://www.rtv.rs/sr_lat/vojvodina/secerna-repa-najzahtevnija-ali-i-najisplativija-ratarima_1551274.html Šećerna repa najzahtevnija ali i najisplativija ratarima] www.rtv.rs {{Commonscat}} == Референци == [[Катеґория:Индустрийни рошлїни]] rgvt4vq4x48ihvntx27b7nlu3my68bb 22124 22121 2026-09-23T06:59:29Z Olirk55 19 Позиционованє фотоґрафийох 22124 wikitext text/x-wiki {{Рошлїни | Назва = Цвикла | Латинска назва = Beta Vulgaris | Слика = Zuckerrübe.jpg | Опис_слики = Илустрация кореня, лїсца и квета цукровей цвикли | Домен = | Царство = [[Рошлїни]] (Plantae) | Кладус1 = | Кладус2 = | Кладус3 = | Дивизия = | Класа = Magnoliopsida | Ряд = Caryophyllales | Фамилия = Amaranthaceae | Подфамилия = | Род = Beta | Секция = | Файта = Beta Vulgaris | Подфайта = Beta vulgaris, subsp. vulgaris | Биномне_мено = | Слика_розширеносци = Sugarbeetoutput.png | Опис_розширеносци = Европа, ЗАД, Русия | Синоними = Altissima Group • wikislike }} '''Цвикла''' (лат. ''Beta V''.; серб. ''шећерна репа''; укр.диял. ''цвiкла''; слц. ''cvikla''; слц.диял. ''cvikl’a'', ''cvikla''. Назва ше розширела прейґ поль. ''ćwikła''; од греч. ''sveklon'', а то од ''sevklon /seuklon'') Цвикла то рошлїна з високу концентрацию сахарози у кореню хтору ше пестує пре доставанє цукру. '''Файта:''' * Beta vulgaris * Подфайта: Beta vulgaris subsp. vulgaris * Ґрупа култиварох: Altissima Group * Походзенє: Шлезка, половка 18. вику == Опис култури == Цвикла ма меснати корень билей [[Фарба|фарби]], з ровну коруну. Постолє ма корень и розету лїсца. Цукер ше формує под час фотосинтези у лїсцу, а потим ше одклада у кореню. Корень цвикли ма 75% води, коло 20% цукру и 5% пулпи. Количество цукру може варирац медзи 12% и 21%, у зависносци од сорти и условийох допатраня. Цукер ше у кореню находзи у форми пулпи и нє розпущує ше у води, а зложени є углавним зоз целулози, хемицелулози, лиґнину и пектину. Цвикла рошнє лєм у умереней зони, за розлику од цукрового [[Над|наду,]] хтори рошнє лєм у тропских и субтропских предїлох. Штредня чежина кореня цвикли виноши медзи 0,5 и 1 килу. Лїсца єст вельо на рошлїни, широки су и рошню у коруни кореня, хтора звичайно у уровню або такой над [[Поверхносц|поверхносцу]] жеми и маю блїщацу желєну фарбу. Нарошню високо коло 35 центи. == Преробок == Кед цвикла вицагана, транспортує ше ю до фабрики, дзе ше витреса на громади зоз хторих ше познєйше бере прикладнїк. [[File:SugarBeet.jpg|right|thumb|300px|Два коренї (цукровей) цвикли. На правим боку традицийна цвикла. На лївим боку култивована файта з ознаку SR96, селектована, ма гладши корень на хтори ше нє лїпи глїна та вимага мєнєй умиваня у фабрикох. Фотографија USDA-е]] == Дифузия == После приманя до фабрики за преробок, цукровнї, корень цвикли ше умива и механїчно реже на ценки пантлїчки (резанки), а познєйше ше з помоцу дифузора видвоює цукер до розпущенїни води. Процес дифузиї тирва коло 90 [[Минута|минути]]. Чечносц хтора виходзи з дифузора ше вола сирови сок. Фарба сирового соку варира од чарней по цму червену, у зависносци од количества оксидациї. Преробени сирови сок виходзи з дифузора зоз коло 95% [[Влага|влаги]], алє з нїзким количеством сахарози. Хаснуюци преси, кашу ше прициска и цадзи до 75% влаги. Тото звекшує концентрацию сахарози у чечносци и зменшує енерґию хтора потребна за сушенє целулози. Пресовану пулпу ше суши и предава як цвиклово резанки за статок, а конєчни побочни продукт, ком, хаснує шє як гной або субстрат. Под час дифузиї, єдна часц сахарози ше розклада до инвертних цукрох, хтори ше можу далєй розкладац до квашнїнох. == Карбонизация == Карбонизация то поступок хтори одстранюює нєчистоту зоз сирового соку пред тим як прейдзе криштальованє. Перше, сок ше миша з врацим вапняним млєком (суспензия калциюм гидроксиду у води). Тот третман ушедує велї нєчистоти, уключуюци мултивалентни анйони як цо сулфат, фосфат, цитрат и оксалат, цо спричинює и їх калциюмово солї, вельких орґанских молекулох як цо протеїни, сапонин и пектин, хтори реаґую у присустве мултивалентних катйонох. У алкалних условийох прости цукри ше претворюю до ґлукози и фруктози, з помоцу ґлутаминских аминоквашнїнох, до хемийно стабилних карбонских квашнїнох. Кед ше нє зопре, тоти цукри би могли загрожиц криштальованє сахарози. Угльов диоксид ше видвоює у мехиркох през розпущенїну алкалного цукру, з ушедованьом вапна як калциюм карбонату. Часточки калциюм карбонату беру на себе даєдни нєчистоти и абсорбую даєдни други. Так ше достава вифилтровану златно-блядокафову розпущенїну хтора ше вола ценки сок. == Концентрованє == Ценки сок ше концентрує прейґ вецейступньового випарйованя же би ше достало груби сок, зоз коло 60% сахарози по [[Маса|маси]] и подобни на випатрунок сирупу за [[Палачинка|палачинки]]. Соки можу буц змесцени до резервоарох за познейши обробок, зменшуюци обтерхованє на построєнє за криштальованє. [[File:Entladung Bunker.JPG|right|thumb|300px| Kомбайн тип (ROPA euro-tiger V8-3, з бункером зоз запремину утовара 40 м³, витовар у року од 60 секунди.) витоварює цвиклу, (Нємецка, реґион Райна-Некар Баден-Виртемберґ)]] == Криштальованє == Сок ше улєє до построєня за криштальованє. Рецикловани цукер ше розклада у нїм, а достати сируп ше вола матична чечносц. Ликер ше после концентрує под уплївом вакуума у вельких судзинох (ткв. ''вакуум'' ''панс''), з додатком финих криштальох цукру. Тоти кришталї ше претворюю до цукру док ше матична чечносц формує коло нїх. Достати криштальови цукер и сируп милк вола ше ''massecuite''. Тото ше преноши до центрифуґи, дзе ше тот сируп одстранює под уплївом центрифуґалней сили. После одредзеного часу, воду ше убризґує до центрифуґи под прициском же би ше зоз цукрових криштальох змил мали блядожелєни сируп. Центрифуґа ше потим обраца з вельку швидкосцу же би з часци осушела кришталї хтори ше преноша до построєня одкаль ше транспортую до ротируюцого ґранулатора. Там ше суша з помоцу цеплого [[Воздух|ваздуху]]. Тот цукер (&quot;сирови&quot;) подлєйшого квалитету з вецей фарби и нєчистоти, и то главне жридло цукру хтори ше ознова розпущує до матичней чечносци. Сируп зоз сирового блядожелєного сирупу ше вари длугши час у єдним апарату и помали чече коло шору цо ма дас осем кришталї. З того ше достава нїзкоквалитетни криштальов цукер хтори мож ознова розкладац. Одвоєни сируп то меласа, у хторей ище вше єст цукру, алє и досц нєчистоти, цо ше далєй обрабя. Меласу ше чува на самим месце и додава у продукциї статковей покрами. == Фразеолоґия == :♦ Цагац цвиклу = виберац цвиклу зоз жеми (у прешлосци зоз специялнима видолками або [[Плуг|плугом]], а нєшка машински); :♦ Червена цвикла = (серб. ''цвекла''; чес. ''červena řepa''; поль. ''ćwikła''; слц. ''cvikla''); :♦ Кравска цвикла = статкова цвикла (серб. сточна репа) == Литература == * ''Словнїк руского народного язика II, О – Я'', Нови Сад 2017, б. 685. * Тимко Дїтко Оксана, ''Назви рошлїнох и животиньох у руским язику'', Вуковар 2016, б. 55, 61, 62. == Вонкашнї вязи == * [https://www.agroklub.rs/sortna-lista/repa-krompir/secerna-repa-35/ Šećerna repa - Gajenje, Đubrenje, Sorte, Sadnja, Setva] www.agroklub.rs * [https://www.tehnologijahrane.com/knjiga/secerna-repa-2 Tehnologija hrane - Šećerna repa] * [https://www.rtv.rs/sr_lat/vojvodina/secerna-repa-najzahtevnija-ali-i-najisplativija-ratarima_1551274.html Šećerna repa najzahtevnija ali i najisplativija ratarima] www.rtv.rs {{Commonscat}} == Референци == [[Катеґория:Индустрийни рошлїни]] ljo3t2nqrorjni1g1youamgzowvz066 0 3764 22120 22093 2026-09-22T20:25:52Z Olirk55 19 22120 wikitext text/x-wiki {{Инфорамик | headerstyle = background:lightblue | header1 = <div style="text-align: center;"> Везув | label2 = | data2 = [[Файл:Vesuvius SRTM3.png|280п|Положенє Везува и Напульского залїву]] | header3 = '''Ґеоґрафски характеристики''' | label4 = Ндм. висина | data4 = 1281 m | label5 = Координати | data5 = 40° 49′ 17″ С; 14° 25′ 32″ В | header6 = '''Ґеоґрафия''' | data7 = {{Location map | Italy | width = 280 | float = right | caption = <div style="text-align: center;">Везув на мапи Италиї | label = Везув | lat_deg = 40.821389 | lon_deg = 14.425556}} | header8 = '''Ґеолоґия''' | label9 = Файта гори| data9 = стратовулкан | label10 = Остатня ерупция | data10 = 1944. | }} '''Везув''' (итал. ''Monte Vesuvio'', лат. ''Mons Vesuvius'') єдини активни [[вулкан]] на сухожемней часци Европи.<ref name=":1">Мишић, Милан, ур. (2005). Енциклопедија Британика. В-Ђ. Београд: Народна књига : Политика. стр. 28. ISBN 86-331-2112-3.</ref> По останїх мераньох, високи є 1.281 m, a глїбина кратеру му 30 m. Везув ше находзи на Апенинским полуострове, у Италиї, коло Напульского залїву.<ref name=":1" /> Найпознатша ерупциї була 79. року, кед знїщени варошии: Помпея, Геркуланеум и Стабия. Остатня велька ерупция була 1944. року.<ref name=":1" /> Тот вулкан еруптовал вельо раз и єдини є вулкан на европским копну хтори мал ерупцию у остатнїх сто рокох. Нєшка ше го трима за єден з найопаснєйших вулканох на швеце пре популацию од 3.000.000 людзох хтори жию у його блїзкосци и пре прихильносц Везува за експлозивни (плинийски) ерупциї. Тото подруче найгустейше населєна вулканска реґия на швеце.<ref>McGuire, Bill (16. 10. 2003). [http://www.guardian.co.uk/education/2003/oct/16/research.highereducation2."In the shadow of the volcano"]. guardian.co.uk. Guardian News and Media Limited. Приступљено 25. 10. 2015.</ref> == Етимолоґия == Мено вулкану ''Vesuvius'' ше часто спомина при писательох позней Римскей републики и вчасного Римского царства. Хаснує ше и синоними Vesaevus, Vesevus, Vesbius и Vesvius.<ref>Lewis, Charlton T.; Short, Charles (2010) [1879]. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0059:entry=Vesuvius&highlight=vesuvius „Vesuvius”]. A Latin Dictionary. Medford, MA: The Perseus Project, Tufts University.</ref> Писателє на старогреческим хасновали назву Οὐεσούιον або Οὐεσούιος. Велї фаховци од теди предпоставяли етимолоґийне походзенє. Понеже людзе рижних националносцох и язикох насельовали Кампанию у римским желєзним периодзе, походзенє назви завиши у велькей мири од язика на яким ше бешедовало у тим чаше. Напуль бул населєни з Греками, цо и його мено Nea-polis, Нови Город, шведочи. Оски, єдни з италских [[Народ|народох]], жили по валалох. Латинянє ше тиж трудзели населїц Кампанию. Етрурски населєня були блїзко. И велї други народи нєпознатого походзеня споминаю числени стари [[Писатель|писателє]] як жительох того подруча. == Випатрунок == Везув препознатлїва „горбата“ гора, хтора ма вельку копу (Gran Cono) часточнє окружену зоз прикрима орубенцами калдери хтору створело завальованє скорейшей и першобутно висшей структури хтора ше волала Монте Сома.<ref>[https://web.archive.org/web/20061203041501/http:/www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/storia.htm "Summary of the eruptive history of Mt. Vesuvius. Osservatorio Vesuviano"], Italian National Institute of Geophysics and Volcanology. Архивирано из [https://www.ov.ingv.it/index.php?option=com_content&view=article&id=200 оригинала] 03. 12. 2006. г. Приступљено 25. 10. 2015.</ref> Гран Коно настал под час ерупциї 79. року н.е. Прето ше вулкан тиж вола Сома-Везув (Somma-Vesuvius). Калдера ше почала формовац под час ерупциї пред коло 17.000<ref>[https://web.archive.org/web/20080705060119/http:/volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_vesuvius.html „Vesuvius, Italy”]. Volcano World. Архивирано из [http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_vesuvius.html оригинала] 05. 07. 2008. г.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100826063343/http:/www.scenta.co.uk/nature/volcanoes/volcanoes_worldwide.cfm. Scentia]. Архивирано из [http://www.scenta.co.uk/nature/volcanoes/volcanoes_worldwide.cfm оригинала] 26. 08. 2010. г..</ref> (або 18.300)<ref>[https://web.archive.org/web/20061022134001/http:/www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/pomici_base.htm.„The Pomici Di Base Eruption”] Osservatorio Vesuviano, Italian National Institute of Geophysics and Volcanology. Архивирано из [http://www.ov.ingv.it/inglese/vesuvio/storia/pomici_base.htm оригинала] 22. 10. 2006. г. Приступљено 25. 10. 2015.</ref> роками и була преширена з познєйшу пароксизмалну ерупцию.<ref name=":2">[http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=211020. „Vesuvius”] ''Global Volcanism Program''. Smithsonian Institution. Приступљено 25. 10. 2015.</ref> Тот вулкан вжати як термин „сома-вулкан“, пре описованє каждого вулкану з калдеру хтора окружує новшу копу.<ref>[http://www.volcanolive.com/somma.html. „Definition of somma volcano”] Volcano Live. Приступљено 25. 10. 2015.</ref> Висина главней копи ше нєпреривно меняла з ерупцию, и тераз виноши 1.281 m. Монте Сома висока 1.149 m, а оддвоєна є од главней копи Гран Коно з долїну Атрио ди Кавало (Atrio di Cavallo), хтора длугока коло 5 km. На схилох гори ше находза цеснїни од преходзеня лави, хтори оброснути з густу веґетацию, зоз черяками и лєсами на векших висинох и винїцами дакус нїжей. Везув ше ище вше трима за активни вулкан, гоч його терашня активносц зведзена на пару з отвору на дну кратера. Везув стратовулкан на конверґентней гранїци дзе ше Африцка плоча спущує спод евроазийскей тектонскей плочи. На гори єст пасма лави, вулканского ґару и дзиркавих шпонджиястих стинох. Їх минерални состав пременлїви, алє є ґенерално силикат и богати з калийом, з фонолитом випродукованим под час експлозивних ерупцийох.<ref>[http://www.volcanotrek.com/vesuvius_volcano.htm. „Vesuvius”] volcanotrek.com. Приступљено 25. 10. 2015.</ref> == Наставанє == Везув настал як резултат збиваня африцкей и евроазийскей тектонскей плочи. Африцка ше подцагує под евроазийску и чиря ше глїбше до жеми. Понеже влажни седименти океанскей африцкей плочи приходза до дотику з цеплєйшима пасмами глїбоко у жеми, вода вре и спричинює часточне рзпущованє верхнього пасма стинох. Понеже маґма ма меншу густосц як тварди камень коло нєй, вона поциснута нависше. Пренаходзаци слабу точку на поверхносци Жеми през хтору може прейсц, вона твори вулкан. Везув<ref>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/vezuv-istorija-jedne-planine/ „Vezuv - Istorija jedne planine - Društvo - Dnevni list Danas”] (на язику: сербски). 2019-04-13. Приступљено 2023-01-26.</ref> спада до ґрупи вулканох хтори правя Кампанийски вулкански лук. Други уключую Флеґрейски поля, вельку калдеру даскельо километри на сиверозаход, гору Епомео, 20 километри на заход на острове Иския, и даскельо подводни вулкани на югу. Лук формує южни конєц векшого ланцу вулканох хтори настали у предходно описаним процесу субдукциї, хтори ше пресцера на сиверозаход по цалей длужини Италиї, аж по гору Амиата на югу Тоскани. Везув єдини з тей ґрупи хтори еруптовал у новшей историї, гоч даєдни з нїх мали ерупциї у остатнїх даскельо стотки рокох. Велї загашени або су нє активни вецей як дзешец тисячи роки. == Активносц == [[Файл:Hamilton-Campi Phlegraei.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1760. року]] [[Файл:Vesuvius1822scrope.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1822. року]] [[Файл:Oswald Achenbach Ausbruch des Vesuv.jpg|250px|мини|десно|Ерупция Везува 1872. року]] Везув еруптовал вельо раз. Познатей ерупциї 79. року н.е. предходзели велї други у предисториї, уключуюци найменєй три вельо векши: найпознатша з нїх Авелино ерупция коло 1800. п.н.е. хтора залапела даскельо населєня з бронзового периоду. Од 79. новей ери, вулкан тиж мал ерупциї 172, 203, 222, можебуц 303, 379, 472, 512, 536, 685, 787, коло 860, коло 900, 968, 991, 999, 1006, 1037, 1049, коло 1073, 1139, 1150, и можебуц було ерупциї 1270, 1347 и 1500.<ref name=":2" /> Вулкан знова еруптовал 1631, шейсц раз у 18. вику, осем раз у 19. вику (окреме у 1872) и 1906, 1929. и 1944. року. Нє було ерупциї од 1944. року, а анї єдна после 79. року нє була велька або деструктивна як помпейска. Моцносци ерупцийох варирую у велькей мири, алє су характеристични по нападох плинийского типу хтори наволани по Плинийови Младшому, римскому писательови хтори обявел детальни опис ерупциї зоз 79, уключуюци и шмерц мацерового брата.<ref>[http://www.bartleby.com/9/4/1065.html. Pliny the Younger, ''Letters'']</ref> У даєдних случайох, ерупциї Везува були таки вельки же цала южна Европа була закрита з ґаром; през 472 и 1631, ґар з Везува спаднул на Константинополь (Истанбул), оддалєни вецей як 1.200 километри. Даскельо раз од 1944. року, шлїзкаци терени у кратеру дзвигли хмари ґару и праху и послали фалшиви аларми пре ерупцию. == Референци == <references/> == Жридла == https://sr.wikipedia.org/sr-ec/Везув [[Катеґория:Природни зявеня]] [[Катеґория:Вулкани]] {{Commonscat|Mount Vesuvius}} eky2gdpqtexqhat2c1ipl8ojsj970mh 0 3765 22107 22096 2026-09-22T12:55:47Z Sveletanka 20 ушорйованє 22107 wikitext text/x-wiki [[File:Bottling Pilstymas.jpg|right|thumb|250px]] '''Дуґов''' (серб. пампур; карп. укр. дуґов и дюґов; слц. диял. dugov; од мадь. dugó) - затичка з дуґовового древа за заверанє фляшох. Плута природни, рециклуюци материял и його хаснованє за амбалажу доприноши чуваню животного штредку. Достава ше зоз шпонджийовей лупи дуба (лат. ''Quercus suber'' L), хтори рошнє у медитеранских жемох (Шпания, Портуґалия, Италия, Алжир, Мароко, Тунис). [[File:Cork oak trunk section.jpg|thumb|right|250px|Дияґонални пререз през стебло плутового дуба, ''Quercus suber'']] Дуґови з плути творя коло 60% цалей индустрийней продукциї плути, док ше остаток хаснує за продукцию термичних изолаторох, у ваґонох метроа, квартельох, та аж и у Насових ракетох. Основни характеристики дуґовох, хтори барз добри як заверача за фляши на вино, [[Олєй за єдзенє|олєй]] и есенц тоти: • лєгкосц (у чежини); • еластичносц; • нєпрепущуюцосц; • велька способносц прилїпкованя; • єдноставносц за манипулацию; • мале количество води; • термична изолация. == Процес продукциї == [[File:ChampagneCorksLarge.jpg|thumb|right|250px|Дуґови за фляши шампаньцу]] Екстракцию (знїманє) лупи з древа ше окончує од половки мая по половку авґуста. За першу екстракцию древо би мало мац найменєй 25 роки, кед досцигує грубину од 0,7 и висину од 1,3 метера, алє квалитетни дуґов мож достац аж при трецей екстракциї, кед древо старе медзи 40 и 50 роками. Кед плута винята, муши одстац коло шейсц мешаци пред тим як ше ю почнє обрабяц. Продукция дуґовох зложени процес хтори вимага строгу контролу у рижних фазох їх продукциї Окончує ше у даскелїх фазох: • варенє, найменєй єдну годзину пре чисценє материялу, одстраньованє материйох хтори ше розпущую у води, зменшанє грубини и звекшанє густосци, еластичносц и мегкосц плути; • у даскелїх наступних тижньох плута муши одстац, же би ше лупа вировнала и затвардла; • резанє рубцох плочох и їх класификация спрам квалитету, а потим ше остаток реже на фалатки, дакус ширши од жаданей ширини дуґова; • дзиравенє плути з дзираву вартачку у жаданей ширини дуґова, после чого идзе сушенє, док ше нє посцигнє одвитуюцу влажносц; • корекция димензийох же би ше посцигло напредок одредзену велькосц; • автоматска и ручна класификация дуґовох спрам квалитету; • умиванє, чисценє од праху и дезинфекция; • друкованє тексту або лоґотипу, спрам спецификациї купца, з тинту за друкованє, зоз зогриваньом або з ласером. После того, поверхносц дуґова ше обклада з парафином або силиконом, же би ше злєпшало изолацию и олєгчало уруцованє або винїманє дуґова з узкого гарла фляши. [[File:Champagne uncorking photographed with a high speed air-gap flash.jpg|thumb|right|250px|Отверанє шампаньца]] == Файти дуґовох == Окрем дуґовох зоз природней, єст и рижни файти дуґовох зоз технїчней плути, з єдним або вецей дисками зоз природней плути, на єдним або на обидвох концох дуґова. Природни дуґов може буц обложени з плутовим прахом пре злєпшанє випатрунку и функционалносц. Тиж, цали дуґов може буц направени лєм з технїчней плути, з фалатками од 0,25 до 8 милиметри. Окрем дискох з природней плути, на концох технїчней плути мож поставиц и иншаки материяли, як цо древо, кавчук, пластика, метал, скло итд. == Литература == * ''Словнїк руского народного язика'' I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 385. == Вонкашнї вязи == * Д. Д. (31. 3. 2009). [http://www.politika.rs/rubrike/sharena-strana/Od-vinograda-do-zvezda.sr.html „Од винограда до звезда”.] Политика, politika.rs. * Easton, Sally (4 December 2008). [http://www.decanter.com/wine-news/cork-is-the-most-sustainable-form-of-closure-study-finds-75623/ "Cork is the most sustainable form of closure, study finds".] Decanter. * potkrovlje.hr, Uredništvo bloga. 18. travnja 2018. [https://web.archive.org/web/20220131193219/https://www.potkrovlje.hr/cudesno-pluto/ Čudesna priča o plutu i kako ga iskoristiti u uređenju doma.] potkrovlje.hr. Inačica izvorne stranice arhivirana 31. siječnja 2022. [[Катеґория:Продукти зоз древа]] c8hrcwh1mbbq596yws5ip6bs46sfn7t 22110 22107 2026-09-22T13:56:06Z Keresturec 18 Форматированє символох и фоткох 22110 wikitext text/x-wiki [[File:Bottling Pilstymas.jpg|right|thumb|321x321px]] '''Дуґов''' (серб. пампур; карп. укр. дуґов и дюґов; слц. диял. dugov; од мадь. dugó) - затичка з дуґовового древа за заверанє фляшох. Плута природни, рециклуюци материял и його хаснованє за амбалажу доприноши чуваню животного штредку. Достава ше зоз шпонджийовей лупи дуба (лат. ''Quercus suber'' L), хтори рошнє у медитеранских жемох (Шпания, Портуґалия, Италия, Алжир, Мароко, Тунис). [[File:Cork oak trunk section.jpg|thumb|right|323x323px|Дияґонални пререз през стебло плутового дуба, ''Quercus suber'']] Дуґови з плути творя коло 60% цалей индустрийней продукциї плути, док ше остаток хаснує за продукцию термичних изолаторох, у ваґонох метроа, квартельох, та аж и у Насових ракетох. Основни характеристики дуґовох, хтори барз добри як заверача за фляши на вино, [[Олєй за єдзенє|олєй]] и есенц тоти: :♦ лєгкосц (у чежини); :♦ еластичносц; :♦ нєпрепущуюцосц; :♦ велька способносц прилїпкованя; :♦ єдноставносц за манипулацию; :♦ мале количество води; :♦ термична изолация. == Процес продукциї == [[File:ChampagneCorksLarge.jpg|thumb|right|250px|Дуґови за фляши шампаньцу]] Екстракцию (знїманє) лупи з древа ше окончує од половки мая по половку авґуста. За першу екстракцию древо би мало мац найменєй 25 роки, кед досцигує грубину од 0,7 и висину од 1,3 метера, алє квалитетни дуґов мож достац аж при трецей екстракциї, кед древо старе медзи 40 и 50 роками. Кед плута винята, муши одстац коло шейсц мешаци пред тим як ше ю почнє обрабяц. Продукция дуґовох зложени процес хтори вимага строгу контролу у рижних фазох їх продукциї Окончує ше у даскелїх фазох: :• варенє, найменєй єдну годзину пре чисценє материялу, одстраньованє материйох хтори ше розпущую у води, зменшанє грубини и звекшанє густосци, еластичносц и мегкосц плути; :• у даскелїх наступних тижньох плута муши одстац, же би ше лупа вировнала и затвардла; :• резанє рубцох плочох и їх класификация спрам квалитету, а потим ше остаток реже на фалатки, дакус ширши од жаданей ширини дуґова; :• дзиравенє плути з дзираву вартачку у жаданей ширини дуґова, после чого идзе сушенє, док ше нє посцигнє одвитуюцу влажносц; :• корекция димензийох же би ше посцигло напредок одредзену велькосц;[[File:Champagne uncorking photographed with a high speed air-gap flash.jpg|thumb|right|250px|Отверанє шампаньца]] :• автоматска и ручна класификация дуґовох спрам квалитету; :• умиванє, чисценє од праху и дезинфекция; :• друкованє тексту або лоґотипу, спрам спецификациї купца, з тинту за друкованє, зоз зогриваньом або з ласером. После того, поверхносц дуґова ше обклада з парафином або силиконом, же би ше злєпшало изолацию и олєгчало уруцованє або винїманє дуґова з узкого гарла фляши. == Файти дуґовох == Окрем дуґовох зоз природней, єст и рижни файти дуґовох зоз технїчней плути, з єдним або вецей дисками зоз природней плути, на єдним або на обидвох концох дуґова. Природни дуґов може буц обложени з плутовим прахом пре злєпшанє випатрунку и функционалносц. Тиж, цали дуґов може буц направени лєм з технїчней плути, з фалатками од 0,25 до 8 милиметри. Окрем дискох з природней плути, на концох технїчней плути мож поставиц и иншаки материяли, як цо древо, кавчук, пластика, метал, скло итд. == Литература == * ''Словнїк руского народного язика'' I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 385. == Вонкашнї вязи == * Д. Д. (31. 3. 2009). [http://www.politika.rs/rubrike/sharena-strana/Od-vinograda-do-zvezda.sr.html „Од винограда до звезда”.] Политика, politika.rs. * Easton, Sally (4 December 2008). [http://www.decanter.com/wine-news/cork-is-the-most-sustainable-form-of-closure-study-finds-75623/ "Cork is the most sustainable form of closure, study finds".] Decanter. * potkrovlje.hr, Uredništvo bloga. 18. travnja 2018. [https://web.archive.org/web/20220131193219/https://www.potkrovlje.hr/cudesno-pluto/ Čudesna priča o plutu i kako ga iskoristiti u uređenju doma.] potkrovlje.hr. Inačica izvorne stranice arhivirana 31. siječnja 2022. {{Commonscat}} [[Катеґория:Продукти зоз древа]] r7m7gbz008pkufsg8xafx5jibv7cj06 22112 22110 2026-09-22T15:35:46Z Olirk55 19 Oзначени викивязи 22112 wikitext text/x-wiki [[File:Bottling Pilstymas.jpg|right|thumb|321x321px]] '''Дуґов''' (серб. ''пампур''; карп. укр. ''дуґов'' и ''дюґов''; слц. диял. ''dug''ov; од мадь. ''dugó)'' - затичка з дуґовового древа за заверанє фляшох. Плута природни, рециклуюци материял и його хаснованє за амбалажу доприноши чуваню животного штредку. Достава ше зоз шпонджийовей лупи дуба (лат. ''Quercus suber'' L), хтори рошнє у медитеранских жемох (Шпания, Портуґалия, Италия, Алжир, Мароко, Тунис). [[File:Cork oak trunk section.jpg|thumb|right|323x323px|Дияґонални пререз през стебло плутового дуба, ''Quercus suber'']] Дуґови з плути творя коло 60% цалей индустрийней продукциї плути, док ше остаток хаснує за продукцию термичних изолаторох, у ваґонох метроа, квартельох, та аж и у Насових ракетох. Основни характеристики дуґовох, хтори барз добри як заверача за фляши на вино, [[Олєй за єдзенє|олєй]] и есенц тоти: :♦ лєгкосц (у чежини); :♦ еластичносц; :♦ нєпрепущуюцосц; :♦ велька способносц прилїпкованя; :♦ єдноставносц за манипулацию; :♦ мале количество води; :♦ термична изолация. == Процес продукциї == [[File:ChampagneCorksLarge.jpg|thumb|right|250px|Дуґови за фляши шампаньцу]] Екстракцию (знїманє) лупи з древа ше окончує од [[Пола|половки]] мая по половку авґуста. За першу екстракцию древо би мало мац найменєй 25 роки, кед досцигує грубину од 0,7 и висину од 1,3 [[Метер|метера]], алє квалитетни дуґов мож достац аж при трецей екстракциї, кед древо старе медзи 40 и 50 роками. Кед плута винята, муши одстац коло шейсц мешаци пред тим як ше ю почнє обрабяц. Продукция дуґовох зложени процес хтори вимага строгу контролу у рижних фазох їх продукциї Окончує ше у даскелїх фазох: :• варенє, найменєй єдну годзину пре чисценє материялу, одстраньованє материйох хтори ше розпущую у води, зменшанє грубини и звекшанє [[Густосц|густосци]], еластичносц и мегкосц плути; :• у даскелїх наступних тижньох плута муши одстац, же би ше лупа вировнала и затвардла; :• резанє рубцох плочох и їх класификация спрам квалитету, а потим ше остаток реже на фалатки, дакус ширши од жаданей ширини дуґова; :• дзиравенє плути з дзираву вартачку у жаданей ширини дуґова, после чого идзе сушенє, док ше нє посцигнє одвитуюцу [[Влага|влажносц]]; :• корекция димензийох же би ше посцигло напредок одредзену велькосц;[[File:Champagne uncorking photographed with a high speed air-gap flash.jpg|thumb|right|250px|Отверанє шампаньца]] :• автоматска и ручна класификация дуґовох спрам квалитету; :• умиванє, чисценє од праху и дезинфекция; :• друкованє тексту або лоґотипу, спрам спецификациї купца, з [[Тинта|тинту]] за друкованє, зоз зогриваньом або з ласером. После того, [[поверхносц]] дуґова ше обклада з парафином або силиконом, же би ше злєпшало изолацию и олєгчало уруцованє або винїманє дуґова з узкого гарла фляши. == Файти дуґовох == Окрем дуґовох зоз природней, єст и рижни файти дуґовох зоз технїчней плути, з єдним або вецей дисками зоз природней плути, на єдним або на обидвох концох дуґова. Природни дуґов може буц обложени з плутовим прахом пре злєпшанє випатрунку и функционалносц. Тиж, цали дуґов може буц направени лєм з технїчней плути, з фалатками од 0,25 до 8 милиметри. Окрем дискох з природней плути, на концох технїчней плути мож поставиц и иншаки материяли, як цо древо, кавчук, пластика, метал, скло итд. == Литература == * ''Словнїк руского народного язика'' I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 385. == Вонкашнї вязи == * Д. Д. (31. 3. 2009). [http://www.politika.rs/rubrike/sharena-strana/Od-vinograda-do-zvezda.sr.html „Од винограда до звезда”.] Политика, politika.rs. * Easton, Sally (4 December 2008). [http://www.decanter.com/wine-news/cork-is-the-most-sustainable-form-of-closure-study-finds-75623/ "Cork is the most sustainable form of closure, study finds".] Decanter. * potkrovlje.hr, Uredništvo bloga. 18. travnja 2018. [https://web.archive.org/web/20220131193219/https://www.potkrovlje.hr/cudesno-pluto/ Čudesna priča o plutu i kako ga iskoristiti u uređenju doma.] potkrovlje.hr. Inačica izvorne stranice arhivirana 31. siječnja 2022. {{Commonscat}} [[Катеґория:Продукти зоз древа]] 231e1fzoy446w6eubi6u1dcagq1455g 14 3766 22106 2026-09-22T12:43:18Z Sveletanka 20 катеґория 22106 wikitext text/x-wiki [[Катеґория:Привреда]] gjq0lwzm2hmjt5wfkkwboalrvjt98z9 14 3767 22113 2026-09-22T16:04:17Z Keresturec 18 Направљена празна страница 22113 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 3768 22114 2026-09-22T16:04:43Z Keresturec 18 Направљена празна страница 22114 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 3769 22116 2026-09-22T16:11:23Z Keresturec 18 Направљена празна страница 22116 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 3770 22117 2026-09-22T16:17:21Z Keresturec 18 Нови бок: „<div class="mrva-v" style="clear:{{{clear|left}}}"><div>[[File:Wiki letter w.svg|36x36px|class=noviewer notpageimage]]</div><div class="mrva-t"> Тот текст лєм зародок, основа або початок енциклопедийней статї. Дополнїце го у складзе зоз правилами ушорйованя Википедиї. </div></div> {{{1|{{{kat|<includeonly>[[Катеґория:У роботи]]</includeonly>}}}}}} <n…“ 22117 wikitext text/x-wiki <div class="mrva-v" style="clear:{{{clear|left}}}"><div>[[File:Wiki letter w.svg|36x36px|class=noviewer notpageimage]]</div><div class="mrva-t"> Тот текст лєм зародок, основа або початок енциклопедийней статї. Дополнїце го у складзе зоз правилами ушорйованя Википедиї. </div></div> {{{1|{{{kat|<includeonly>[[Катеґория:У роботи]]</includeonly>}}}}}} <noinclude>{{dodaje u kategoriju|У роботи}}</noinclude> bwsbk4b1hj0lalp543ltlyfvjsoeboj 14 3771 22123 2026-09-23T00:40:26Z Keresturec 18 Направљена празна страница 22123 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1