Википедия rskwiki https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Медий Окреме Розгварка Хаснователь Розгварка зоз хасновательом Википедия Розгварка о Википедиї Файл Розгварка о файлу МедияВики Розгварка о МедияВикию Шаблон Розгварка о шаблону Помоц Розгварка о помоци Катеґория Розгварка о катеґориї TimedText TimedText talk Модул Разговор о модулу Event Event talk 0 39 22155 20259 2026-09-24T10:22:38Z Olirk55 19 Викивязи 22155 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align=right width=300px |+ ! colspan="2" |<big>Арвачка</big> |- | colspan="2" |[[Файл:Violatricolorarvensis.jpg|center|thumb|369x369px]] |- ! colspan="2" |[[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]] |- |'''Царство:''' |Plantae |- |'''Дивизия:''' |Magnoliophyta |- |'''Класа:''' |Magnoliopsida |- |'''Ряд:''' |Malpighiales |- |'''Фамилия:''' |Violaceae |- |'''Род:''' |''Viola'' |- |'''Файта:''' |''V. tricolor'' |- ! colspan="2" |[[Биномна номенклатура|Биномне мено]] |- | colspan="2" |<div style="text-align: center;">''Viola tricolor'' [[Карл фон Лине|Linnaeus]] |} '''Арвачка''' (лат. ''Viola hybrida hort''., серб. сиротица, маћухица, дан и ноћ, слц. диял. ''аrvačka'', укр. ''братки и фiалка триколiрна''. То пожичка з мадяр. ''árvácska'', а тото од мадяр. ''árva'' «широтка». Хаснує ше ище назви волово очко, дяблово очи, а тиж и сербизем [[дзень]] и ноц. Коцурска назва дяблово очи. Може буц єднорочна або вецейрочна лїсцаста рошлїна з ценким, розконареним стебелком. Лїсца на конарчкох шерцастоокруглей форми, по рубцох зубкасти. Квитки поєдинєчни, на длугоких конарчох з венчиковима лїстками рижних [[фарба|фарбох]]. Плод арвачки капсула. ==Походзенє== Квеце дзень и ноц ма богату историю хтора ше прецагує од дзивих пажичкох и польох Европи по заградки ширцом швета. Тото красне квеце було познате и почитоване ище у штреднїм вику, дзе ше го хасновало у народней медицини, алє и як символ любови у литератури и уметносци. Свойо путованє до верху популарносци почина у Анґлиї, дзе зоз селективним допатраньом достати рижнороднєйши и интензивнєйши варияциї [[Фарба|фарбох]], цо приведло до його широкей популарносци и култивациї у заградкох ширцом Европи, символизуюци носталґичну красу и єдноставносц природи у заградкарстве. == Прикмети == Арвачки можу буц єднорочни, дворочни або краткотирваци вецейрочни рошлїни, у зависносци од файти и часу садзеня. Високи су 10-30 центи. Стебелко им празне знука. Зоз лїсцових пазушкох ше зявюю квитки на длугоких конарчкох. Квитню у периодзе май – септембер. Понеже су барз одпорни на нїзки [[температура|температури]], їх квитки ше вчас зявюю у наших заградкох и оставаю до позней жими. У черепчкох або жардинєрох можу прежиц цалу жиму. Нашенє барз дробенке, а чежина му 1.000 нашенька 0,5 ґрами. Знаю ше медзи собу покрижац, та су прето барз рижнородни. Арвачка нє вимага вельо: люби и полуцинь. Барз є одпорна на жиму и нїзки [[Температура|температури]]. Одвитує єй мелка препущуюца глїна. Нє люби барз [[Влага|влажну]] глїну пре стебелка хтори лєжа на жеми. == Чкодлївци и хороти == [[Файл:Fiołek_ogrodowy_wisnia6522.jpg|alt=Арвачка або Дзень и ноц|thumb|315x315px|Арвачка або Дзень и ноц]] Часто ше у пестованю арвачки стретаме з велїма чкодлївцами и хоротами. Найчастейше их нападаю и чкоду правя шлїмаки цо маю хижку, голи шлїмаки и лїсцово уши. Же би ше арвачки одбранєло од шлїмакох, [[поверхносц]] коло нїх треба посипац з дробним, оштрим [[Писок|писком]] або поставиц судзинки зоз пивом. За одбрану од лїсцових ушох треба хасновац рижни рошлїнски препарати з покриви, [[цеснок|цеску]] або [[Доган|догану]]. Од хоротох на арвачкох найчастейши: пепелнїца, плєшнєнїна, гнїце кореня, вирус мозаїка огурки и пегавосц лїсца. Симптоми векшини охореньох ше зявюю у периодзе звекшаней влажносци, та арвачки добре посадзиц до дренованей жеми. Заражени рошлїни треба позберац и одстранїц. Барз важне онєможлївиц лїсцово уши, бо вони преноша вирус мозаїка [[Огурка|огурки]] хтори може буц заспани и вец ше преношиц на даскельо ґенерациї. Жем треба же би була погноєна зоз гнойом хтори ма уровноважене одношенє азоту, фосфору и калиюму. == Ґалерия == <gallery> Файл:Viola x wittrockiana dsc00949.jpg|Вецей файти арвачки Файл:Viola wittrockiana Carneval Scarlet.jpg|Червена арвачка Файл:Viola x wittrockiana 001.jpg|У вецеј фарбох Файл:Viola x wittrockiana.001 - Castile and Leon.jpg|Лилова арвачка Файл:Viola x wittrockiana Düsseldorf.JPG|Арвачки у Дизелдорфу Файл:Viola x wittrockiana Düsseldorf 5.JPG|Арвачки Файл:Viola x wittrockiana Düsseldorf 4.JPG|Арвачки (Дизелдорф) Файл:Viola x wittrockiana Düsseldorf 3.JPG|алт=У Дизелдорфу, Нємецка Файл:Viola x wittrockiana omega F1 blanc pur dsc00972.jpg|Били арвачки Файл:Pansy Viola x wittrockiana Purple Cultivar Flowers 2081px.jpg|Лилово арвачки Файл:Viola-x-wittrockiana.jpg|Трофарбова арвачка Файл:Viola Viola x wittrockiana Orange with Blotch 0zz.jpg|Помаранчецова арвачка Файл:Viola x wittrockiana Delta Tapestry 4zz.jpg|алт=Три фарби Файл:RHS Wisley trial fields 1240R.jpg|Плантажа-розсаднїк арвачкох </gallery> == Литература == * ''Словнїк руского народного язика I,'' А – Н, Нови Сад 2017, б. 33 * Оксана Тимко Дїтко, Назви рошлїнох и животиньох у [[Руски язик|руским язику]], Вуковар 2016, б. 39, 64 == Вонкашнї вязи == * [https://web.archive.org/web/20230429054008/https://www.bionet-skola.com/w/Dan-no%c4%87_(biljka) Dan-noć (biljka)], сайт www.bionet-skola.com * [https://sr.wikipedia.org/sr-el/%D0%94%D0%B0%D0%BD-%D0%BD%D0%BE%D1%9B_(%D0%B1%D0%B8%D1%99%D0%BA%D0%B0) ''Дан-ноћ (биљка)], sr.wikipedia.org'' * [https://sr.wiktionary.org/sr-el/dan-i-no%C4%87 dan-i-noć], sr.wiktionary.org * [https://www.agroklub.rs/ukrasno-lekovito-bilje/kako-uspesno-gajiti-dan-i-noc-mali-ukras-vrta/22234/  Kako uspešno gajiti Dan i noć - mali ukras vrta?], www.agroklub.rs/ [[Катеґория:Квеце]] 519qieeyyo7wvhkgl44sc711rpq9ufm 22156 22155 2026-09-24T10:24:43Z Olirk55 19 Малки доробки 22156 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" align=right width=300px |+ ! colspan="2" |<big>Арвачка</big> |- | colspan="2" |[[Файл:Violatricolorarvensis.jpg|center|thumb|369x369px]] |- ! colspan="2" |[[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]] |- |'''Царство:''' |Plantae |- |'''Дивизия:''' |Magnoliophyta |- |'''Класа:''' |Magnoliopsida |- |'''Ряд:''' |Malpighiales |- |'''Фамилия:''' |Violaceae |- |'''Род:''' |''Viola'' |- |'''Файта:''' |''V. tricolor'' |- ! colspan="2" |[[Биномна номенклатура|Биномне мено]] |- | colspan="2" |<div style="text-align: center;">''Viola tricolor'' [[Карл фон Лине|Linnaeus]] |} '''Арвачка''' (лат. ''Viola hybrida hort''., серб. сиротица, маћухица, дан и ноћ, слц. диял. ''аrvačka'', укр. ''братки и фiалка триколiрна''. То пожичка з мадяр. ''árvácska'', а тото од мадяр. ''árva'' «широтка». Хаснує ше ище назви волово очко, дяблово очи, а тиж и сербизем [[дзень]] и ноц. Коцурска назва дяблово очи. Може буц єднорочна або вецейрочна лїсцаста рошлїна з ценким, розконареним стебелком. Лїсца на конарчкох шерцастоокруглей форми, по рубцох зубкасти. Квитки поєдинєчни, на длугоких конарчох з венчиковима лїстками рижних [[фарба|фарбох]]. Плод арвачки капсула. ==Походзенє== Квеце дзень и ноц ма богату историю хтора ше прецагує од дзивих пажичкох и польох Европи по заградки ширцом швета. Тото красне квеце було познате и почитоване ище у штреднїм вику, дзе ше го хасновало у народней медицини, алє и як символ любови у литератури и уметносци. Свойо путованє до верху популарносци почина у Анґлиї, дзе зоз селективним допатраньом достати рижнороднєйши и интензивнєйши варияциї [[Фарба|фарбох]], цо приведло до його широкей популарносци и култивациї у заградкох ширцом Европи, символизуюци носталґичну красу и єдноставносц природи у заградкарстве. == Прикмети == Арвачки можу буц єднорочни, дворочни або краткотирваци вецейрочни рошлїни, у зависносци од файти и часу садзеня. Високи су 10-30 центи. Стебелко им празне знука. Зоз лїсцових пазушкох ше зявюю квитки на длугоких конарчкох. Квитню у периодзе май – септембер. Понеже су барз одпорни на нїзки [[температура|температури]], їх квитки ше вчас зявюю у наших заградкох и оставаю до позней жими. У черепчкох або жардинєрох можу прежиц цалу жиму. Нашенє барз дробенке, а чежина му 1.000 нашенька 0,5 ґрами. Знаю ше медзи собу покрижац, та су прето барз рижнородни. Арвачка нє вимага вельо: люби и полуцинь. Барз є одпорна на жиму и нїзки [[Температура|температури]]. Одвитує єй мелка препущуюца глїна. Нє люби барз [[Влага|влажну]] глїну пре стебелка хтори лєжа на жеми. == Чкодлївци и хороти == [[Файл:Fiołek_ogrodowy_wisnia6522.jpg|alt=Арвачка або Дзень и ноц|thumb|315x315px|Арвачка або Дзень и ноц]] Часто ше у пестованю арвачки стретаме з велїма чкодлївцами и хоротами. Найчастейше их нападаю и чкоду правя шлїмаки цо маю хижку, голи шлїмаки и лїсцово уши. Же би ше арвачки одбранєло од шлїмакох, [[поверхносц]] коло нїх треба посипац з дробним, оштрим [[Писок|писком]] або поставиц судзинки зоз пивом. За одбрану од лїсцових ушох треба хасновац рижни рошлїнски препарати з покриви, [[цеснок|цеску]] або [[Доган|догану]]. Од хоротох на арвачкох найчастейши: пепелнїца, плєшнєнїна, гнїце кореня, вирус мозаїка огурки и пегавосц лїсца. Симптоми векшини охореньох ше зявюю у периодзе звекшаней влажносци, та арвачки добре посадзиц до дренованей жеми. Заражени рошлїни треба позберац и одстранїц. Барз важне онєможлївиц лїсцово уши, бо вони преноша вирус мозаїка [[Огурка|огурки]] хтори може буц заспани и вец ше преношиц на даскельо ґенерациї. Жем треба же би була погноєна зоз гнойом хтори ма уровноважене одношенє азоту, фосфору и калиюму. == Ґалерия == <gallery> Файл:Viola x wittrockiana dsc00949.jpg|Вецей файти арвачки Файл:Viola wittrockiana Carneval Scarlet.jpg|Червена арвачка Файл:Viola x wittrockiana 001.jpg|У вецей фарбох Файл:Viola x wittrockiana.001 - Castile and Leon.jpg|Лилова арвачка Файл:Viola x wittrockiana Düsseldorf.JPG|Арвачки у Дизелдорфу Файл:Viola x wittrockiana Düsseldorf 5.JPG|Арвачки Файл:Viola x wittrockiana Düsseldorf 4.JPG|Арвачки (Дизелдорф) Файл:Viola x wittrockiana Düsseldorf 3.JPG|алт=У Дизелдорфу, Нємецка Файл:Viola x wittrockiana omega F1 blanc pur dsc00972.jpg|Били арвачки Файл:Pansy Viola x wittrockiana Purple Cultivar Flowers 2081px.jpg|Лилово арвачки Файл:Viola-x-wittrockiana.jpg|Трофарбова арвачка Файл:Viola Viola x wittrockiana Orange with Blotch 0zz.jpg|Помаранчецова арвачка Файл:Viola x wittrockiana Delta Tapestry 4zz.jpg|алт=Три фарби|Целова арвачка Файл:RHS Wisley trial fields 1240R.jpg|Плантажа-розсаднїк арвачкох </gallery> == Литература == * ''Словнїк руского народного язика I,'' ''А – Н'', Нови Сад 2017, б. 33 * Оксана Тимко Дїтко, ''Назви рошлїнох и животиньох'' у [[Руски язик|руским язику]], Вуковар 2016, б. 39, 64 == Вонкашнї вязи == * [https://web.archive.org/web/20230429054008/https://www.bionet-skola.com/w/Dan-no%c4%87_(biljka) Dan-noć (biljka)], сайт www.bionet-skola.com * [https://sr.wikipedia.org/sr-el/%D0%94%D0%B0%D0%BD-%D0%BD%D0%BE%D1%9B_(%D0%B1%D0%B8%D1%99%D0%BA%D0%B0) ''Дан-ноћ (биљка)], sr.wikipedia.org'' * [https://sr.wiktionary.org/sr-el/dan-i-no%C4%87 dan-i-noć], sr.wiktionary.org * [https://www.agroklub.rs/ukrasno-lekovito-bilje/kako-uspesno-gajiti-dan-i-noc-mali-ukras-vrta/22234/  Kako uspešno gajiti Dan i noć - mali ukras vrta?], www.agroklub.rs/ [[Катеґория:Квеце]] 9ngptymfg4igcso5a4kso2nwab5np9r 0 809 22151 13556 2026-09-24T09:39:35Z Olirk55 19 Означени викивязи, катеґория 22151 wikitext text/x-wiki '''Абревиятура''' (ит. ''abbreviatura,'' анґл. ''abbreviation'')<ref>[https://bojanamuzika.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/04/ Мarko Tajcević, Osnovna teorija muzike.pdf]</ref> походзи зоз латинского язика (''abbreviation'' - скраценє), Абревиятура значи [[Нота|нотни]] скраценя хтори ше хасную у [[Подзелєнє музики|музики]] же би ше заобишло преписованє истих нотох, истей ґрупи нотох, цалих [[Такт (музика)|тактох]] лєбо ознова писало цали часци даєдней [[Композиция|композициї]] хтори треба повториц. == Хасновитосц абревиятури == Абревиятури<ref>This article incorporates text from a publication now in the, [https://en.wikipedia.org/wiki/Public_domain ed. (1900)] [https://en.wikisource.org/wiki/A_Dictionary_of_Music_and_Musicians/Abbreviations London:] [https://en.wikipedia.org/wiki/ Macmillan_Publishers]</ref> у нотним писаню [[Музичар|музичарови]] вецейнїсто помагаю: * шпорую час (нє муши ше два раз исти нотни текст писац), * шпорує ше простор (прето же ше нє нотира два раз исте), * олєгчує писанє (слово лєбо вираз кратши, ма лєм даскельо букви), нє потребно исти текст даякей ознаки два раз написац), * визуално поєдноставює нотни текст (читательови и виводзачови). Найчастейши абревиятури и помоцни знаки Абревиятури (скраценя) зоз помоцнима знаками оможлївюю преглядносц нотного тексту и кратше означованє.<ref>[https://megabook.ru/article/%D0%90%D0%B1%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D0%B2%20%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B5 Абревиатура в музыке]</ref> == Найчастейши абревиятури-скраценя и знаки == ♦ [[Репетиция|Знак за повторйованє]] (репетиция) [[File:Repeatsign.svg|30px|Репетиция-знак за повторйованє]] ♦ [[Прима и секонда волта|Прима и секондa волта]] [[File:Volta music.PNG|230px|]] ♦ ''D. C.'' ''(Da capo'') [[File:Da Capo al fine example short.png|320px|]] ♦ [[File:Music-segno.png|40px|Знак сеньо]] ''D. C. al segno (Da capo al segno)'' ♦ ''D. C. al fine (Da capo al Fine)'' [[File:Da capo al fine zh.jpg|320px|]] ♦ ''D. C. al Coda (Da capo al Coda)'' [[File:Da Capo al coda example short.png|300px|]] ♦ ''Знак за коду-(законченє)'' [[File:Coda sign.svg|40px|]] ♦ ''Знак за сеньо (Segno)'' [[File:SegnoTeken.svg|20px|]] ♦ ''D. S. (Dal Segno)'' [[File:Dal Segno al fine example.png|340px|Од знака сеньо]] ♦ ''D. S. al Coda (Dal segno al Coda)''[[File:Dal Segno al coda example short.png|340px|]] ♦ ''D. S. al Fine (Dal segno al Fine)'' [[File:Dal segno al fine.png|420px|]] ♦ ''Simile'' (знак за исти нотни повторйованя у тактох) [[File:Music-simile.png|80px|наставиц исто грац]] [[File:Tremolo notation.svg|300px|]] '''*''' (долу приклад) ♦ '''''8va''''' [[File:Octaveclef3.jpg|80px|]] [[File:Ottava Ex.png|280px]] (транспонованє за [[Октава|октаву]], лєбо за два октви) ♦ ''bis'' (у нотним контексту повториц означени ноти лєбо ґрупу нотох) [[File:2 por 4 colcheias7.png|390px|]] ♦ ''Attacca'' (нєcподзивано наставиц без [[Пауза (музика)|паузи]], надовязац ше на шлїдуюцу часц) ♦ ''Ad libitum''/ ''Аd lib'', або лєм A.l. (шлєбоднєйше по жаданю ) ♦ знаки за нотни ''прикраски'' - '''а''') мордент [[File:Music-inverted-mordent.svg|100px|Мордент прикраска]] '''б''')Трилер прикраска [[File:Music-trill.svg|100px|Tрилер прикрска]] ♦ ''VI-DE'' (серб. '''VI'''di-'''DE'''о) (oзначени часци хтори треба вихабиц у композициї) <nowiki>*</nowiki> '''''Simile''''' нотни и [[Звук|звукови]] приклад за повторйованє истих нотних вредносцох у такту: {| |- |} :<score lang="lilypond" vorbis="1"> \relative c'' << { \override Score.TimeSignature #'stencil = ##f } \new staff { c2:8^\markup { Written: } <e c g>: | c1:16 | \time 2/4 f,2:32 | \time 4/4 f4:8 a:8 c:16 f:16 | b,8:16 d:16 b:16 g:16 a:32 b:32 c:32 d:32 \bar "|." } \new staff { c8^\markup { Played: } c c c <e c g> <e c g> <e c g> <e c g> | c16 c c c c c c c c c c c c c c c | f,32 f f f f f f f f f f f f f f f | f8 f a a c16 c c c f f f f | b, b d d b b g g a32 a a a b b b b c c c c d d d d } >> </score> == Вонкашня вяза == * [https://klarinetknjige.wordpress.com/o-autorima/radivoj-lazic/ Радивој Лазић,] [https://klarinetknjige.wordpress.com/category/osnovi-teorije-muzike/ Основи теорије музике.] * [https://www.youtube.com/watch?v=a5EnMFsYljA Abrreviature - tekstualne] youtube.com == Референци == <references /> [[Катеґория:Музични термини]] [[Катеґория:Теория музики]] [[Катеґория:Музика]] rrq9zqc065dfgi6cu6loe17snkelss4 0 877 22130 17522 2026-09-23T18:13:00Z Sveletanka 20 /* */ вики вязи 22130 wikitext text/x-wiki [[File:Hleb i pecivo.jpg|right|thumb|310x310px|Хлєб и рижни печива.]]'''Хлєб''' то файта поживи хтора ше пече, а прави ше зоз цеста зоз двох основних состойкох: муки и води. Найчастейше ше додава ище соль, [[Кващок|квас]], дакус цукру и [[Олєй за єдзенє|олєю]] лєбо масци, а по жаданю и присмачки (напр. сусам, [[Лєн|лєново]] нашенє, маґочки зоз слунечнїку и подобне). Хлєб уж длуги час основни наєсток костираня велїх културох.<ref>[https://phys.org/news/2010-10-prehistoric-ate-flatbread-years.html#google_vignette „Prehistoric man ate flatbread 30,000 years ago: study”.] Physorg.com. Agence France-Presse. 19. 10. 2010.</ref> У цеку историї бул розширени и значни ширцом швета и єден є зоз найстарших єдзеньох. Хлєб бул поготов значни од самого зачатку польопривреди.<ref>[https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%A5%D0%BB%D0%B5%D0%B1#CITEREFMcGee2004 McGee 2004, бок 517.]</ref> За готовенє и печенє хлєба, пропорциї типох муки и других состойкох барз варирую, а тиж и способ пририхтованя. З рижних жридлох ше обачує же типи, форми, велькосц и текстура хлєба ше розликую у рижних поднєбйох и локацийох. Хлєб може викиснуц зоз процесами хтори ше операю на природни микроби за квашне цесто, хемикалиї, индустрийски продуковани квас, лєбо зоз аерацию (воздушного) високого [[File:Bakers and Brewers from Meketre's Model Bakery and Brewery MET DT234925.jpg|right|thumb|311x311px|Мали пекаре, Мишенє хлєба ([[Скулпторство|скулптури]]).]] прициску. Даєдни типи хлєба ше варя пред викиснуцом, з часци и пре традицийни лєбо релиґиозни причини. До цеста мож умишиц и состойки хтори нє [[Житарки|житарково]] як цо то сушена [[овоц]], орехи, масц итд. За комерциялни хлєб ше найчастейше хасную адитиви за лєпши смак, текстуру, длугши вик тирваня, и лєгчейши способ продукованя. Хлєб ше послужує у рoзличних формох зоз гоч хторим оброком у цеку дня. Конзумує ше як ужина, у фoрми сендвича, у праженей форми, посипани зоз отрушинами итд. Мож го мачац до рижних мачанкох, лєбо на ньго масциц [[масло]], маджун, [[мед]] и други слатки и слани пасти зоз риби, печинки, меса итд. Хлєб ма дружтвене и емотивне значенє хторе превозиходзи його хаснованє як єдло, ма есенциялну улогу у релиґийних ритуалох и секуларней култури. Його значносц у каждодньовим живоце ше обачує и у язику; зявюю ше присловки як колоквиялни вирази напр: [[File:Breadindia.jpg|right|thumb|310x310px|Два файти хлєба порезани на фалатки.]] * „Украднул ши ми / береш ми хлєб зоз устох“ * „Нєт хлєба без мотики” * „Вон тебе з камєньом ти його зоз хлєбом” * „Добри яґод хлєб” * „Хлєб жридло моци и чловекового живота” у молитвох * „Хлєб наш насушни дажд нам днес“ и у етимолоґийному слову як цо то * „компаньон“ (зоз латинского ''com'' „зоз“ + panis „хлеб“). == История == Можлїве же чловек скорей як почал печиц хлєб, єдол швижи, сирови [[житарки]]. Предпоставя ше же познєйше у даєдней хвильки, житарки почал мочиц до води а аж познєйше их зомлєл и пекол. Хлєб єдна зоз найстарших пририхтованих єдлох. Евиденция жридлох пред 30000 роками у Европи указує на остатки скроба на [[Камень|каменю]] хтори ше хасновал за тлученє рошлїнох поготов житаркох. Коло 10000 року п. н. е. зоз початком часу неолита и зоз ширеньом и напредованьом польопривреди, зарна постали основа за пририхтованє хлєба. Спомалшени [[Кващок|квас]] бул общеприсутни, уключуюци [[поверхносц]] (лупку) зарна житаркох, так же кажде цесто хторе ше на воздуху охаби и одстої, воно природно викишнє.<ref>[https://archive.org/details/foodinhistory0000tann_x3i0/page/n455/mode/2up Foodin History бок.68.]</ref> На початку ше хлєб правел без квасу, алє уж у старим вику, Єгиптянє, хасновали квас, тиж и рижнородни файти муки (мегку и тварду муку). Постоя вецей жридла киснуца цеста. Дзепоєдни народи хасновали пену зоз вина лєбо пива и сипали до муки, сок зоз грозна итд. Найчастейше жридло квасу бул фалаток цесточка хтори би ше одорвало зоз хлєба и похасновало ше го за киснуце цеста хторе ше мишело шлїдуюцого дня. <ref>[https://phys.org/news/2010-10-prehistoric-ate-flatbread-years.html#google_vignette „Prehistoric man ate flatbread 30,000 years ago: study”.] Physorg.com. Agence France-Presse. 19. 10. 2010.]</ref> == Снованє пекарньох == [[File:Pecenje hleba.jpg|right|thumb|307x307px|Садзанє хлєба у [[Пекарня|пекарнї.]]]]Уж од 168. року п. н. е. у Риме постояли и сновали ше вельки державни пекарнї. Од 9. вику, у векших европских городох, сновали ше европски еснафи; квалитет, чежина цена хлєба, були одредзени зоз городскима [[Закон (право)|законами]], а пекаре хтори нє почитовали таку одлуку були найстрогше карани. Квалитет хлєба ше значно злєпшал на початку нового вику у сиверней Италиї, у 17. вику у [[Париз|Паризу]], а у Бечу ше споминало продукованє луксузних печивох у 18. вику. Од 19. вику, продукованє хлєба поставало вше баржей механїзоване. Року 1961. розвити Чоливудов процес печеня хлєба, а то бул интензивни механїчни обробок цеста пре моцнєши редуковани ферментацийни час и швидше готовенє и продукованє хлєба. Тот процес, високоенерґетского мишеня, тиж оможлївює хаснованє житаркох зоз нїзшима протеїнскима состойками. Нєшка ше на широко хаснує у швеце у вельких фабрикох. Пошлїдки того же ше вельке количество хлєба може випродуковац барз швидко зоз малима трошками за продукователя и за купца. Медзитим, було подозривосци у поглядзе нутрицийних вредносцох таких продуктох.<ref>[https://web.archive.org/web/20120522022319/http://www.allotment.org.uk/recipes/bread-making/chorleywood-process „Chorleywood Industrial Bread Making Process”] ''allotment.org.uk'', Архивоване з [https://www.allotment-garden.org/recipes/bread-making/chorleywood-process ориґиналу] 22. 05. 2012. р.</ref> == Файти хлєба и печива == Хлєб основна пожива Штреднього востоку, Сиверней Африки, Европи, и у културох европского походзеня як цо у обидвох Америкох, Австралиї и Южней Африки, за розлику од Восточней Азиї дзе рискаша основна пожива. Хлєб ше звичайно прави зоз муки [[Жито|жита]]. Цесто ше култивує зоз квасом, охабя ше го же би викисло, и после ше пече у пецу. Додаток квасу до цеста спричинює же хлєб ма у своєй нукашньосци дзирки.<ref>[http://www.quakeroats.com/cooking-and-recipes/content/baking-101/yeast-breads/common-yeast-bread-issues/air-holes-or-tunnels-inside.aspx ''„Air Holes or Tunnels Inside”.''], ''quakeroats.com.'' [https://www.quakeroats.com/cooking-and-recipes/content/baking-101/yeast-breads/common-yeast-bread-issues/air-holes-or-tunnels-inside.aspx ''Архивоване] з ориґиналу'' ''19. 11. 2017. р.''</ref> Пре високи ступень ґлутену у муки, цесто ма шпунджийов випатрунок и еластичносц. Хлєбне жито найчастейше тип житарки хторе ше хаснує за пририхтованє хлєба. Жито єдно з найвекших поєдинєчних резервох [[пожива|поживи]] за єдзенє у швеце.<ref>Peña, R. J ,[https://www.fao.org/4/y4011e/y4011e0w.htm Wheat for bread and other foodsR.J. Peña] [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B8_%D0%BF%D0%BE%D1%99%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%83 Организација за храну и пољопривреду] „''Wheat, in the form of bread, provides more nutrients to the world population than any other single food source.''” </ref> Хлєб ше тиж прави и зоз муки других файтох житаркох (макух, крупи –на грубо млєте жито, [[кукурица]], цирок, маунарки - гращок). Окрем житней муки хаснує ше и ражова, овшана, кукурична, циркова, мука зоз проса, [[Рискаша|рискаши]], [[Гречка|гречки]], ярцу, мауново рошлїни == Файти хлєба и печива: == [[File:Flickr - cyclonebill - Croissanter.jpg|299x299px|Кроасан|алт=Кроасан|мини]] {| |- | • Хлєб зоз муки рижних житаркох (жито, раж, овес, ярец, гречка...) | • Баґет |- | • Пита зоз кукуричней муки | • Преплєтанїк |- | • Кифла | • Кроасан |- | • Бухта | • Сомун |- | • Лепинь | • Двопек |- | • Поґач | • Посни осух |- | • Переца | • Осух прегнєтанїк |- | • Жемнїк | • Белюш <ref>[https://www.glnc.org.au/resource/wheat/ Wheat] Grains & Legumes Nutrition Council. „''Aside from bread wheat and durum, other types of wheat include spelt, emmer, einkorn and kamut. These wheat varieties are commonly referred to as ‘ancient’ grains and are increasingly being used in the manufacture of niche wheat-based food products.''” </ref> |} Иснує и хлєб без ґлутену хтори конзумую особи алерґични на тоту компоненту муки (хорота нєтолерантносци на ґлутен ше вола целиякия). Тот хлєб ше прави зоз муки зоз [[Мандуля|мандульох]], рискаши, цирку, кукурици, або зоз маунових рошлїнох, як цо то: [[пасуля]], гращок итд. Же би хлєб зоз такей муки викиснул муши ше додац адитиви або вайца. == Хлєб у руским народзе == [[File:Výroba chleba (17).JPG|right|thumb|300px|Мишенє хлєба зоз руками.]]Хлєб то єдзенє хтори ма при [[Руснаци у Сербиї|Руснацох]] длугу и такп. святу традицию. Хлєб ше почитовало и нєпреривно ше го жегнало (кед ше кладол печиц, кед ше упекол и винял зоз пеца и кед ше го начинало за єдзенє). Нєшка таки звикнуца щезли и фамелиї их вецей нє пестую. === Фази пририхтованя печеня хлєба === * Процес печеня хлєба започал [[дзень]] скорей як ше хлєб упекол. Хлєб ше пекол зоз „хлєбовей” муки, то була полубила мука зоз отрубами, зомлєта и принєшена зоз млїну. Дзень пред печеньом порихтало ше муку хтора була преошата и охабена през ноц при пецу звичайно у сакайтове (плєцени ,,кошарик зоз дикиню), же би була цепла (а влєце ше мука зогривала на слунку). Заправку (такв. [[кващок]] - окремни поступок правеня), лїтну воду, соль ше тиж порихтало. * Вчас рано, пред розкладаньм огня у пецу, розпочало ше мишиц хлєб. Ґаздиня загнєтла цесто за хлєб у велькей ванґли лєбо у древеним кориту, охабела най цесто викишнє голєм єдну годзину. Хлєб було потребно длужей мишиц зоз своїма руками лєбо себе помагала зоз древену лопатку. * За тот час док цесто кисло ґаздиня затопела до пеца. Топенє тирвало длужей, док у пецу дас два раз нє „прегорело”''.'' Топело ше найчастейше у приклєце, а през дзиру у пецу ше уруцовало копачи, вигриски, ґранє, даяки конарчки зоз древох, слунечнїково палїци и подобне а кед було потребно поґуровало ше зоз кочергу. Ґаздинї було потребно знац добре преценїц цеплоту пеца (то робела тримаюци дакус руку у пециску, лєбо тримаюци у хижи руки опарти на пец) у хторим ше будзе печиц хлєб, же би єй нє згорел лєбо нє наросло цесто и остал хлєб нє упечени. * После садзаня хлєба шицок прибор за печенє хтори ше хасновал поумивало ше и одложело до комори на свойо место по шлїдуюце хаснованє. У каждим обисцу мац свою дзивку лєбо дзивчата научела тей схопносци печеня хлєба а свой способ поступку и тайни печеня пренєсла на свойо дзивки. * При концу топеня заш цесто прегнєтла и ище дакус охабела най одпочива. После викиснуца цеста, ґаздиня правела на столє вельки округли часци. Направени хлєб (векшей форми ) кладла на древену округлу лопату и садзала до натопеного пеца. Найчастейше були вельки фамелиї та и хлєби (векни) мушели буц векши и чежки од 3 до 5 кґ. Од численосци фамелиї завишело чи ґаздиня раз у тижню пекла хлєб чи двараз. Хлєб ше пекол гоч кеди у тижню, звичайно кед ше предходни доєдало. Углавним вше бул округли и висши а бул символ благослова, мира у доме, щесца, привиту... Окрем того хлєба пекло ше и єден менши хлєбик (дас од 2- 2,5 кили) такв. ципов. Перше ше начинал ципов а познєйше ше начинал гевтот прави вельки хлєб. Нє кажде обисце себе обезпечело хлєбову муку за цали рок, та велї були примушени печиц хлєб зоз кукуричней муки. До млїну ше ношело жито зомлєц же би ше обезпечело муки за фамелию по шлїдуюци род жита. У пецу ше хлєб пекол дас два годзини, виняло ше го, умило дакус зоз чисту воду и охабело у партку же би ше охладзел у комори лєбо у такв. преднєй хижи. Таки швижо упечени хлєб ширел запах по цалим обисцу. Хлєб, док ше го нє начало, чувало ше го у плєцених кошарикох окруцени до тканого памучного такв. своєй роботи партка. === Часци хлєба === Наш руски народ так наволовал часци хлєба: * Скорка з хлєба - чарна зоз горнєй часци и червена зоз бокох, била од долу. * Мекушка – нукашня часц. * Кромка – звонка на преднєй и заднєй часци хлєба, випупчена часц. * Фалат - хлєб ма горню час, боки и предок; кед ше зоз нього одреже и вежнє до руки єсц то фалаток хлєба. * Отрушинка - найменша, дробна часточка хлєба. === Начинанє и чуванє хлєба === [[File:Cuvanje hljeba u pljecenim kosare 20241216 100137.jpg|right|thumb|408x408px|Упечени хлєб Руснаци тримали у плєценим кошарику.]]Хлєб найчастейше начинал оцец, при столє скорей як ше почало зоз єдзеньом и прежегнаюци го (зоз знаком крижа), источасно полугласно вигваряюци: „Оца и Сина и святого духа–Аминь. Хлєб ше начинало резац од кромки (конци хлєба) хтору ше порезало на фалатки и подзелєло челядзи коло стола а аж вец ше далєй крало (резало) зоз хлєба. Тот поступок вше ше окончовал при столє у присустве шицких домашнїх. Начати хлєб хтори ище нє поєдзени мал свойо место дзе бул одложени по шлїдуюци оброк. Бул у [[Кошарик|кошарику]] (окруцени до чистей памучней [[Хлєбовка|хлєбовки]] лєбо ручнїчка) хтори стал на столїнох под таблу стола дзе стали [[Нож|ножи]], [[Видлїчка|видлїчки]] и [[Ложка|ложки]] лєбо на столє под образом, лєбо на лавки у хижи або у [[Приклєт|приклєце]] дзе було места. Познєйше ше зявели кошарики зоз прикривку на високих ножкох хтори тиж мали свойо место у хижи. Новши часи допринєсли тому, поготов после Другей шветовей войни, кед ше почали отверац вельо [[Пекарня|пекарнї]], же ридко хтора ґаздиня дома пекла хлєб. Тот наєсток нєшка мож купиц у каждей прехрамбеней предавальнї лєбо у пекарньох а тиж и други печива. Так же ше траци, лєбо уж страцена традиция печеня и приготовйованє тей першей значней поживи - хлєба при Руснацох. З тим ше траци и „висше'' – духовне почитованє ґу хлєбу.”'' == Литература == * ''Християнски календар'' 1975. рок (82 - 89 бок) * Олена Папуґа ''Руске обисце'' 26-29. бок, [[Дружтво за руски язик, литературу и културу]] (Н. Сад 2012.) * [[Мирон Жирош|М. Жирош]] ''Бачванско-сримски Руснаци дома и у швеце'' 1745-2001. рок * Мацерова ''РУСКА КУХАРКА'' НВУ ''„Руске слово” (34, 36 и 104, 142 бок)'' ==Вонкашня вяза== * [https://www.argeta.com/rs/recepti/recept-za-ukusan-domaci-hleb Рецепт за укусан домаћи хлеб] argetta.com * [https://web.coolinarika.com/inspiracija/domaci-hleb-b16d1e46-6322-11eb-bc77-0242ac120019/ Domaci hleb] www.coolinarka.com * [https://lupomarshall.com/magazin/domaci-hleb-recepti-za-hleb-i-saveti-kako-se-mesi-hleb/ Рецепти за хлеб и како се меси] == Референци == <references /> [[Катеґория:Пожива]] [[Катеґория:Єдло]] 0npmcdnnv4387jpmd36ey1af8aozimg 0 976 22157 17280 2026-09-24T10:34:23Z Olirk55 19 Викивязи 22157 wikitext text/x-wiki [[File:Tamerlano - Bajazet-Aria.jpg|right|thumb|385x385px|Одпитуюца ария султана Базита у Гендловој опери ''Тамерлано''. (повага на '''Da cаpо''' упутство.) Перше виданє, Лондон, 1719.]]'''Ария''' (лат. ''aer, ит. aria,'' грeч. αηρ = „воздух”), то єдногласне [[Вокална музика|вокалне дїло]] зоз [[Корепетиция|провадзеньом]], хторе одвитує драмскому монолоґу, звичайно як часц опери, оперети, ораториюму лєбо кантати. Ария може значиц и [[Музика|музично]]-[[Инструменталиста|инструменталне]] дїло мелодичного характеру. <ref>[http://www.melomanos.com/la-musica/ formas-musicales/el-aria/] Музична форма, Ария</ref> Може буц провадзена зоз єдним инструментом лєбо зоз [[оркестер|оркестром]]. За арию ше подрозумює же є „''широко розшпивана”,'' дакеди зоз зложеним, виртуозним характером, виполнєта зоз експресивносцу и чувствствительносцу. Часто ше опрез ариї находзи рецитатив. Файта ариї то ''ариєта''.<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0 Arieta] ru.wikipedia.org</ref> У 14. вику словне мено за арию применьовало ше и подрозумйовало єдноставни и поетски [[Композиция|композициї]], як цо то напульски ариї. Познєйше ария завжала основну улогу у оперох, кантатох и ораториюмох. У своїм историйним розвою поготов у 17. вику, ария як форма у опери преходзела през розлични фази. Италиянску оперу-серию характерує подзелєнє арийох у зависносци од чувствох хтори ше виражую: ариї ошветолюбивосци, ариї жалєня („ламенто”), любовни, геройски. Ария у 17. вику у опери- сериї, по правилох, мала тродїлну форму А-Б-А а треца часц подполно повторена перша (такв. ариї „да капо”, зоз италиянского '''''Da capo''''' - ознова). Постоя дводїлни /двочасцово ариї у хторих ше зоз контрастами спомалшеней першей часци и швидкей другей часци приказую збуваня особох. Постої и ария-приповеданя (ария диялоґу) и ария-[[Монолоґ|монолоґу.]] Познєйше ария постала вше популарнєйша у оперох и достала свойо подфайти: * ''Aria cantabile,'' [[File:В. А. Моцарт. Арія Фігаро (Хочеться танцювати паночку).ogv|right|thumb|278x278px|''Каватина'', ария Фиґара зоз Моцартовей опери ''Фиґарова женїдба'']] * ''Aria agitata,'' * Аria parlante, наративного характеру, у ,,стилу бешеди<nowiki>''</nowiki> * ''Aria di bravura,'' найчастейше є зверена даєдней героїни * ''Aria buffo,'' ария комичного характеру и найчастейше таку арию виводза баси лєбо бас-баритoни итд.)<ref>[https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_(%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0)#CITEREF Talbotn.d.]; [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_(%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0)#CITEREF Solie1977] бок. 54–5 </ref> У 18. вику у оперох ше зявйовали и виводзели зашором ариї хтори лиричнєйши и зоз тим ше зменшовал простор за рецитатив хтори баржей виражовал змисти акциї и драматичносци. Так же ше поступно заоштровало „зражованє” медзи арию и рецитативом, прето же ария барз часто представяла виривки хтори нє були у складзе зоз драмскима збуванями и гамовали єй розвой. Прето ше реформаторе опери (К. В. Ґлук и Р. Ваґнер) намагали же би ариї заменєли зоз формами хтори би були лєпши и еластичнєйше прилагодзени ґу розвою драмского збуваня. Постої назва и за меншу (меншого змисту) арию - ''ариозо''. За ариозо харктеристичне же є шлєбодна [[композиция]], найчастейше то монолоґ єдней особи. А зоз нїм повязани два други поняца; У ''кабалети'' розлика у геройскeй характеристики мелодиї и словох, а у ''каватини'' преовладує романтична мелодийска интонативна прикмета.<ref>[https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_(%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0)#CITEREF Westrup_et_al.n.d.], Introduction.</ref> [[File:Aria.png|right|thumb|270px|Партирура ''Ґолдберґ варияциї'', Й. С. Бах]]Першей половки у 19. вику, облюбена форма ариї  у италиянскей опери була  ''кабалета''. У нєй була часц ''кантабиле''-розшпивана писня хтора жившого [[Темпо (музика)|темпа]] и характеру. ''Кабалета'', ше у опери понавя у цалосци лєбо лєм єдна часц. Найчастейше опрез такей ариї предходзел рецитатив а цала секвенца ше наволовала ''сцена''. Постояли тиж можлївосци за участвованє оркестри лєбо [[Хор|хора]]. Приклад ''Каста дива'' зоз опери ''Норма'' композитора Винченца Белиния. == Ария у Инструменталней музики == Назва ария ше часто означовала у 17. и 18. вику як инструментална [[Подзелєнє музики|музика]] хтора ше хасновала за [[Музика за танєц|танєц]] лєбо варияциї, а по уплїву на [[Вокална музика|вокалну музику]].<ref>[https://www.webster-dictionary.org/definition/Aria%20 Aria buffa] in Webster's 1913 Dictionary</ref> Напр. дїло [[Йоган Себастиян Бах|Й. С. Баха]] такв. „''Ґолдберґ варияциї'' “ наслов публикациї зоз 1741. року, „''Clavier Ubung bestehend in einer ARIA mit'' ''verschiedenen Verænderungen“'' (''Вежба за клавиятуру,'' хтора ше состої зоз єдней ариї зоз розличнима варияциями). Слово ария дакеди похасноване у сучасней музики як назва за инструментални композициї-миниятури, напр. ария Робина Холовея зоз 1980. за камерни [[ансамбл]],<ref>[https://www.boosey.com/cr/music/Robin-Holloway-Aria/3924 „Boosey and Hawkes”] [https://web.archive.org/web/20130504012743/http://www.boosey.com/cr/music/Robin-Holloway-Aria/3924 Архивоване] 2013-05-04 на сайту [https://sr.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine] website, accessed 21 March 2013</ref> лєбо композиция Харисона Биртвистла ''Ґраймторпова ария'' (1973. року).<ref>[https://www.universaledition.com/en/Works/Grimethorpe-Aria/P0019179 „Birtwistle – Grimethorpe Aria for brass ensemble” ''Universal Edition''] [https://web.archive.org/web/20180428013131/https://www.universaledition.com/composers-and-works/sir-harrison-birtwistle-64/works/grimethorpe-aria-2685 Arhivovane] з ориґиналу 28. 4. 2018. року.</ref> [[File:LUIS DÁMASO.Una Furtiva Lacrima.ogg|center|thumb|411x411px|''Una Furtiva Lacrima'', Aрија (Доницетийовей ''"L'elisir d'amore"'' (Еликсир любови), єдна зоз найпознатших арийох у историї опери. Окрeмно красна ария и чувствительного сензибилитету.]] == Литература == * Anthony, James R. (1991), «Air and Aria added to French Opera from the Death of Lully to 1720», in Révue de Musicologie, vol.77/2, pp. 201—219. * Lewis, Anthony (1959), «Handel and the Aria», in Proceedings of the Royal Musical Association, vol. 85, pp. 95-107. * Platoff, John (1990), «The Buffa Aria in Mozart’s Vienna», in Cambridge Opera Journal, vol.2 no.2, pp. 99-120 * Robinson, M. F. (1962), «The Aria in Opera Seria, 1725—1780», in Proceedings of the Royal Musical Association, vol. 88, pp. 31-43. * В. Перичић и Д. Сковран: Наука о музичким облицима - Београд, Уметничка академија, 1961, VII изд. 1991, 574 стр. * Rosen, Charles (1988), Sonata Forms, New York: Norton ISBN 9780393302196 * Solie, John F. (1977), «Aria Structure and Ritornello Form in the Music of Albinoni», in The Musical Quarterly, vol.63 no. 1, pp. 31-47 * Talbot, Michael (n.d.), «Ritornello», in Grove Music Online (subscription only), accessed 22 March 2013. * Wagner, Richard (1995), tr. W. Ashton Ellis, Opera and Drama, Lincoln and London: University of Nebraska Press. ISBN 9780803297654. * Westrup, Jack, et al. (n.d.), «Aria», in Grove Music Online (subscription only), accessed 20 March 2013. == Референци == <references /> [[Катеґория:Музика]] [[Катеґория:Музични форми]] [[Катеґория:Музични термини]] 4dhcbfo45dfeg57aw5fu0qzmchwug4b 0 1081 22150 12039 2026-09-24T09:30:57Z Olirk55 19 Викивязи 22150 wikitext text/x-wiki [[File:C Major scale (up and down).svg|right|thumb|362x362px| C-dur скала, нотни приказ на висше и на нїжей. Звучни приказ (нависше): [[File:Major scale on C.mid]]]]'''C-dur''' (Це-дур) то дурска скала, хтора почина од [[тон]]а–[[Нота|ноти]] ,,с” (такв. тоника ,,с”).<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=dnFjczu2xUo Osnovna (C-dur) lestvica] Видео илустрация о C-dur скaли зоз єй елемнатами, (язик сербски), youtube.com</ref> Тота скала нєма пред'знаки, як цо нєма анї єй паралелна а-mоl скала. Тони, односно їх знаки-ноти ше меную у C-dur скали зоз: * абецедну (алфабет) азбуку: c, d, e, f, g, a, h, /c - хтори поновени за [[Октава|октаву]] висше, * солмизацийни мена: до, ре, ми, фа, сол, ла, си / до - хтори поновени за октаву висше и вон перши тон ,,с” (до) у шлїдуюцей октави. Пре теорийне правило у дурских скалох о правилним розпорядку цалих и [[Полутон|полутонох]], C-dur скала ма полутони помедзи [[Ступень (музика)|ступньох]]: III-IV и VII-VIII (осми то поновени I ступень). Полутони ше у C-dur скали означую зоз двома малима краками '''ᐱ''' хтори скапчую ступнї. Нa клавиятури ше полутони находза на месце дзе нєт чaрней типки (клавиши) е-f и h-c. [[File:C Major.png|thumb|right|350x350px| C-dur скала зоз означенима тетрахордами.]]'''[[Тетракорд]]''' у скали то штири пошоровани тони єден за другим, єст их два (горнї и долнї тетракорд) тиж маю свойо означованє (зоз просту линию над тонами хтори на концох дакус заламани и залапюю по штири тони) кед же то потребне. У обидвох тетракордох у C-dur скали цали и полутони єднак розпоредзени. '''Ступень''' то место тона у C-dur скали а место означуєме зоз римскима числами. I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII (поновени I ) ступень. [[File:1 - cadência perfeita - baixos.png|right|thumb|352x352px| Главни ступнї и тони у C-dur скали. (число 5 означує формованє акордох на тонох односно на главних ступньох, хтори творя каденцу.)]] Главни ступнї у скали то: '''I – IV – V''' * I тоника, * IV субдоминанта и * V доминнанта) '''[[Каденца (музика)|Каденца]]''' то гармонске „заокруглєне” законченє часцох [[Композиция|композициї]] а поготов векшей музичней форми на концу дїла/композициї. Каденцу доставаме кед ше на главних ступньох формую акорди, єст вецей типи, а завиша од ступньох и хтори типи акордох гармонски повязани на концу композициї. [[File:Accord do majeur arpege puis plaque.midi|right|thumb|257x257px|Звучни приклад акорда]] '''Акорд''' [[File:Accord do majeur chiffre.svg|109x109px]] то звучанє найменєй трох розличних тонох а може буц составени и зоз вецей тонох. Aкорд мож формовац на каждим ступню нє лєм у C-duru, алє у каждей скали. Акорд ма свойо „обрацаня" (серб, обртаји), [[File:Accord do majeur renversements chiffre.svg|137x137px]] хтори маю одредзени мена и ознаки. Мена обрацаньох завиши од числа тонох у акорду. Кед акорд ма три тони вец ма два обрацаня, кед акорд ма штири тони вец ма три обрацаня. [[File:Accords parfait do majeur basse chiffree fondamental et renverse.svg|center|thumb|533x533px|Илустрация акорда, обрацаня акордских тонох и означованє у виолинским и бас ключу, випатрунок истих у пракси на клавиятури ]] == Вонкашня вяза == {{Commonscat|C major|C-Dur}} * [https://www.youtube.com/watch?v=VJ3g_dvtYw4 C-dur скала] You Tube-kanal * [https://www.musicca.com/sv/ordbok/skalor/c-dur C-dur] musica.com * [https://www.harmonics.com/scales/index.html 2394 Unique Musical Scales] harmonics.com == Референци == [[Катеґория:Музика]] [[Катеґория:Теория музики]] [[Катеґория:Скали]] [[Катеґория:Музични термини]] s5k0jnsjrkmhjpk97j8dxn5l42hl5n7 0 1188 22132 13973 2026-09-23T18:24:54Z Sveletanka 20 /* */ вики вязи 22132 wikitext text/x-wiki [[File:Various grains.jpg|thumb|right|250px|Продукти зоз житаркох]] '''Житарки''' єднорочни рошлїни зоз фамилиї травох (Gramineae) а їх плоди, односно зарно, хаснує ше як [[пожива|поживу]], за костиранє людзох и животиньох, алє и як сировину у поживовей индустриї. Житарки маю важну улогу у костираню людзох, а окреме при малих дзецох <ref>[https://www.bebivita.hr/dohrana/savjeti/ Savjeti o dohrani], ''www.bebivita.hr''</ref>. Зарно житаркох то файта плоду при хторому плодов обмоток сухи и зроснути зоз нашенком. Зарно ше ище вола и крупа. == Опис == Шицким житарком заєднїцке же маю як плод зарно. Тот плод сухи зоз єдним нашенком у хторим назберани вельки количества крохмалю - поживней субстанциї. Шицки житарки припадаю ґу фамилиї травох и єст их шейсц, а то: жито, кукурица, рискаша, ярец, раж и овес. Найзначнєйши медзи нїма то вшелїяк жито, кукурица и рискаша. == История == Житарки почали пестовац примитивни людзе од давен-давна. Пред 8 000 роками перши польопривредни заєднїци у Азиї почали пестовац ярец и жито, а у восточней Азиї просо и рискашу, док ше китайски сладки цирок (''Sorghum saccharatum'') и просо пестовало и у суб-сахарскей заходней Африки. == Пестованє == Зарно житаркох барз богате зоз угльовима гидратами, бильчками, крохмальом, минералнима материями и витаминами <ref>[https://www.tehnologijahrane.com/enciklopedija/karakteristike-zrna-i-zrnene-mase-zita Tehnologija mlinarstva i pekarstva, karaketristike zrna i zrnene mase pšenica],   objavljeno 29.01.2013., ''www.tehnologijahrane.com''</ref>. Основни житарки то: [[жито]], [[кукурица]], [[рискаша]], ярец, раж и овес. Найзначнейши медзи нїма то жито, кукурица и рискаша. Житарки ше успишнє пестує и у цеплих и у жимних подручох. На сиверу рошню ярец и раж, а у умерених подручох жито, у цеплих кукурица и рискаша. Житарки рошню у найрозличнєйших файтох глїни. Мож их пестовац з мало уложеней роботи а же би давали вельки урожаї. Їх зарна лєгки за рукованє и одкладанє, бо маю мало води. === Жито === [[File:Wheat close-up.JPG|thumb|250px|Жито]] Жито (''triticum'') за нас найважнєйша житарка <ref>[http://www.dragolj.net/zitaricepsenica.html Pšenica], ''www.dragolj.net''</ref>. Його ше зарно мелє, а з достатей муки, з додаваньом квасу, миши ше [[хлєб]]. Житна мука найлєпша бо є вельо квалитетнєйша од шицких других мукох зоз зарнох других житаркох. Тота єднорочна рошлїна ма жилкасти корень, дзираве члєнковите стебелко и длугоки, узки лїсца хтори зоз сподню часцу облапяю стебелко. На верху стебелка ше находзи класка. Кажде зарно на класки жита защицене з окремним скорастим лїсточком — плєву, хтора ше закончує з оштрим джобацим виростком — осцом. [[File:Klip kukuruza uzgojen u Međimurju (Croatia).JPG|thumb|303x303px|Кукурица]] === Кукурица === Кукурицу(''zea mays'') ше, после жита, найвецей пестує. Успишнє рошнє у цеплих крайох и у местох зоз умерену климу. Од житаркох лєм вона походзи зоз Америки. Тота єднорочна рошлна ма випросценше стебелко високе и до два метери. Лїсца длугоки и зоз сподню часцу облапяю стебелко. На верху стебелка ше розвива квет зоз хлопскима квитками — метолки, а зоз пазухох лїсцох вираста квет зоз женскима квитками — чутка. Зарна кукурици можу буц жовтей, билией або червеней [[фарба|фарби]], скляпчисцени або лабдасти. === Рискаша === [[File:Arr0z.jpg|thumb|250px|Рискаша]] Рискаша (''orizaза'') Индусох и Китайцох тото цо за нас жито — найзначнєйша житарка. Зоз нєй ше достава зарно, потим муку, крохмаль и други продукти. Рошнє лєм у цеплих и влажних крайох, на жеми дзе части вилїви. Тота єднорочна лїсцаста рошлїна ма члєнковите стебелко. Лїсца узки и барз длугоки, а зоз свою сподню часцу облапяю стебелко. Класки барз длугоки и позберани до метолки. Зарно билей або блядожовтей фарби. === Ярец === [[File:Barley grains 3.jpg|thumb|250px|Сирови ярец]] Медзи житарками ярец (''hordeum'') по значносци штварти на швеце, после жита, рискаши и кукурици. Подноши жиму лєпше як жито, та ше прето пестує и далєко на сиверу. Найвекши количества ярцу ше хаснує за карменє статку, а потим у продукциї пива. Тота єднорочна рошлїна ма кратке стебелко, длугоки лїсца, а єй класки густи и збити, з длугоким осцом. Зарна жовкасти, обвити з лупками. === Раж === [[File:Ear of rye.jpg|thumb|right|250px|Раж]] Раж (''secale'') ше пестує з векшей часци у жимних и нєплодних крайох, дзе заменює жито. Зоз зомлєтого зарна ражу достава ше муку зоз хторей ше миши хлєб. Вон чежши и подлєйшого є квалитету як житни хлєб. Окрем за костиранє людзох, раж ше хаснує и за карменє статку и як сировину у индустриї, у продукциї виския, водки и квасу. Тота єднорочна рошлїна ма високе моцне стебелко. Лїсца белавкасти, видлужени и маю глїбоку бразду. === Овес === [[File:Avena-sativa.jpg|thumb|250px|Овес]] Овес (''avena'') ше хаснує, насампредз, як барз добра пожива за конї. Нє так часто ше хаснує за костиранє людзох. Шеє ше найвецей на сиверу Европи, у Азиї и Африки. Тота єднорочна рошлїна ма розконарене стебелко. Лїсца узки и длугоки, а класки позберани до желєней метолки. Зарна скоро вреценкасти, обвити з лупкастима лїсцкочками. == Литература == * Биолоґия, учебнїк за 5. класу основней школи * Биолоґия, учебнїк за першу класу ґимназиї и польопривредней школи, бок 112—114 == Вонкашнї вязи == * [https://www.agroklub.rs/ratarstvo/raz-zitarica-bogate-istorije-koja-je-odigrala-kljucnu-ulogu-u-ishrani/102338/ Раж], ''www.agroklub.rs'' * [https://www.imlek.rs/blog/zitarice-znacaj-za-ishranu-vodic-kroz-vrste/ Žitarice, značaj za ishranu, vodić ktoz vrste], ''www.imlek.rs'' * [https://www.imlek.rs/blog/zitarice-znacaj-za-ishranu-vodic-kroz-vrste/ Kukuruz, značaj za ishranu, vodić ktoz vrste.], ''www.imlek.rs'' == Референци == <references /> [[Катеґория:Биолоґия]] [[Катеґория:Житарки]] [[Катеґория:Пожива]] 8ye6zjczxcv6m78xedn2h35ajb3qqxu 0 1640 22153 17599 2026-09-24T10:12:26Z Olirk55 19 Означени викивязи 22153 wikitext text/x-wiki [[File:И звезда с звездою Фронтиспис.jpg|right|thumb|333x333px|Аед]]'''Аед''' (грч. ''ἀοιδός, aoidos'' — шпивач, бард), [[шпивач]] и [[поета]] при старих Грекох у предгомеровским периодзе.<ref>[[:sr:Аед#CITEREF|RKT1986]] бок 3]</ref> Способ живота аедох бул барз подобни животу сербских [[Ґусли|ґусларох]].<ref>[https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D2%90%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8 Ґусла] Руска Википедия, rsk.wikipedia.org</ref> Аeди сами составяли писнї, хтори як и народни шпиваче и ґусларе, шпивали преважно по дворох велїкашох. Були путуюци шпиваче, и поетове, и часто були поволани же би забавяли госцох на святочносцох, госцинох и рижних вешельох. Їх уметносц поготов розквитала и ширела ше у 8-7 вику п.н.еру. Тоти поетове були ношителє вчасней греческей усней епскей традициї, алє ше о нїх мало зна. Зоз провадзеньом [[Подзелєнє музичних инструментох|инструментох]] форминґи, китари и [[лира|лири]], аеди шпивали писнї о богох, геройских успихох, алє ошпивали и свойо дожица. На тот способ усно преношели народну творчосц. Окрем своїх писньох, шпивали и писнї хтори чули од других. У швеце у описох тих епских писньох, їх писанє практично нєпознате (гоч їх хаснованє имплицира у єдней меншей епизоди, приповедки о Белерофонту); цала поезия то „писня“, а поетове то „шпиваче.“ Познєйше, у 5. и 4. вику, виводзенє епскей поезиї ше наволовало [[рапсодия]], а виводзач [[рапсод]] (рапсодос), алє тото слово ше нє зявює у вчасних епох. анї у сучашнєйшей лирскей поезиї. За Геродота аед представя „найлєпшого у людскей файти” (История, I, 24).<ref>[[:en:|Andrew_Dalby]] 2006 [[iarchive:rediscoveringhom00dalb|Rediscovering Homer]] New York, London: Norton, ISBN 978-0-393-05788-1</ref> == Ґалерия == [[File:OdysseyDemodokos.png|193x193px|Аед зоз лиру]] [[File:Lafond Sappho and Homer.jpg|160px]] [[File:Lawrence Alma-Tadema - Sappho and Alcaeus.jpg|218x218px]] [[File:Calliope, muse de l'éloquence et de la poésie épique.jpg|118x118px|Калиопа, муза елоквенциї и епскей поезиї]] == Литература == * Rečnik književnihtermina (Književnost). Beograd, Jugoslavija: Institut za književnost i umetnost u Beogradu. 1986. * Љубо Мићуновић, Речник књижевних термина, издавач Српска школска књига. * Аєд// Словарь литературоведческих терминов / Ред.-сост.: Л. И. Тимофеев и С. В. Тураев. — М.: «Просвещение», 1974. — С. 24. — 509 с. — 300 000 экз. * Homer i początki epoki archaicznej. W: Danuta Musiał: Świat grecki. Od Homera do Kleopatry. Warszawa: Trio, 2008, s. 38. ISBN 978-83-7436-178-1. (язик: польски) == Референци == <references /> [[Катеґория:Уметносц]] [[Катеґория:Шпиваче]] [[Катеґория:Епска поезия]] hr2q6pe9106nn1uepustw4gqkuscmoo 0 2155 22154 20373 2026-09-24T10:16:54Z Olirk55 19 Доробки илустрацийох 22154 wikitext text/x-wiki [[File:Accolade.svg|right|thumb|339x339px|Заокруглєна/габаста аколада]]'''Аколада''' (француски: ''accolade'', дословно значи „облапиц“) то заградзенє хторе повязує зоз лївого боку, два або вецей музични [[линийни систем|линийни системи]] зоз хторих источасно граю єден або вецей [[Подзелєнє музичних инструментох|инструменати]]. На початку [[Партитура|партитури]] у хторей вецей линиї и линийни системи хтори повязани односно скапчани зоз такв. заградзеньом наволує ше аколада (або велька тактовка); линийни системи повязани зоз заєднїцкима тактовима смужками.<ref>[https://books.google.ru/books?id=xt0TAAAAYAAJ Энциклопедическій лексикон.] Том 1, 1835</ref> у зависносци од того чи граю єден або вецей инструменти, хаснує ше вецей типи аколади: ♦ Єдноставна / проста ♦ Заокруглєна / габаста (фиґурална ) ♦ Угласта Аколади ше хасную найчастейше габасти у [[Партитура|партитурох]] за клавирски дїла, [[Гарфа|гарфу,]] дїлох за орґулї, за гармонику, оркестерски а и [[Хор|хорски]] партитури. У клавирскей партитури, мелодийску линию у горнїм линийним систему грає права рука а у долнїм линийним систему мелодийски змист грає лїва рука. [[File:Time signature example.svg|right|thumb|311x311px|Габаста аколада, хтора залапює партитуру зоз двома линийнима системами, у горнїм линийовим систему виолински ключ а у долнїм линийним систему бас ключ. ]]Нотни приклад на правим боку: == Типи аколадох == {| class="wikitable" | '''Обча'''<br>(проста) || [[Файл:Staff-system.jpg|30px]] |- | '''Угласта''' <br>(за ґрупу инструментох и хорски гласи) | [[Файл:Staff-bracket.jpg|30px]] |- | '''Заокруглєна / габаста''' (за клавирски дїла, орґулї, хорски партитури) | [[Файл:Staff-brace.jpg|30px]] |} Нотни приклад '''аколади''' на початку партитури (вецей линийни системи за соло вокал зоз [[Корепетиция|прoвадзеньом]] клавира) у хторей заступени и виолински Ґе-ключ (за праву руку) и басов ключ Еф-ключ (за лїву руку). [[File:CuiVil3 2p204.png|center|653x653px]] == Литература == * Аколада // [[:ru:Музыкальная_энциклопедия|Музичка енциклопедија]] / под ред. приредио [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%88,_%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87Ју. В. Келдиш.] — Москва: Совјетска енциклопедија, Совјетски композитор, 1973. — Том 1. ==Вонкашня вяза== * Н. М. Кушка. [https://vue.gov.ua/%D0%90%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0 Аколада] [https://web.archive.org/web/20220225064856/https://vue.gov.ua/%D0%90%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0 Архивовано] 25 лютого 2022 у [https://uk.wikipedia.org/wiki/ Wayback_Machine] // [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%96%D1%8F ВУЕ] == Референци == <references /> [[Катеґория:Музика]] [[Катеґория:Музична нотация]] [[Катеґория:Музични термини]] [[Катеґория:Теория музики]] d9sp92vjl28337de20yzw1rtoai14v6 0 2795 22128 17167 2026-09-23T17:58:27Z Sveletanka 20 /* */ вики вязи 22128 wikitext text/x-wiki [[File:Zaprice One cell granary 03.JPG|thumb|right|250px]] '''Гамбар''' то обєкт у обисцу хтори служел за одкладанє [[Жито|жита]] або даякого другого зарна зоз хторим ше кармело статок.<ref>Amarilis, Dragana.[https://amarilisonline.com/glossary/ambar-znacenje/ „ambar - srpski rečnik porekla i značenja reči i izraza”.] Dragana Amarilis (на язику: анґлийским). Приступљено 18. 7. 2019. </ref> Гамбари були характеристични за польопривредни подруча и валалски ґаздовства. == Гамбар у руским обисцу == Ґаздовство хторе мало гамбар найчастейше го правело у преднїм дворе, алє локация углавним завишела од велькосци двора. Гамбар бул направени з дескох, закрити з билим черепом. Стал на мурованих нєвисоких слупчкох з цеглох и бул дакус висше од жеми же би ше на даяки способ зопар приход чкодлївцох (мишох або даяких других животиньох - глодарох и инсектох). При дзверкох була або [[Драбинки|драбинка]] або ґарадичи з цеглох, по хторих ше вошло до гамбару. Випатрал як мала хижка. Нука бул попреградзовани з десками. У тих преградзеньох, такв. окнох стало зарно. Мал звичайно три окна, у хторих стала [[кукурица]], овес, ярец або даяке друге зарно. Зарно ше (поготов кед мало влаги) мушело преруцовац з лопату же би достало вецей [[Воздух|воздуху]] и на тот способ ше лєпше пресушовало. Обисца хтори нє мали гамбар, жито чували и пресушоли на [[Пойд|пойдзе]]. Понеже [[пайта]] служела и як гамбар, та ридко хто мал и гамбар и пайту. == Историйне походзенє гамбара == Од давна ше жито одкладало у вельких количествох. Найстарши пренайдзени гамбари датирую зоз 9500. року п.н.е. и находза ше у населєних местох пред черепкарского неолиту и долїни Йордану. Таки гамбари ше находзели на местох медзи другима будинками. Медзитим, починаюци од 8500. року п.н.е, премесцени су до хижох, а до 7500. року п.н.е. одкладанє ше одвивало у окремних просторийох.<ref name=":0">[https://www.ostia-antica.org/regio1/8/8-3.htm Regio I - Insula VIII - Horrea Epagathiana et Epaphroditiana] - plans and images of an excavated</ref> Перши гамбари були димензийох 3 зоз 3 [[Метер|метери]] и мали подзвигнути патоси хтори чували зарно од глодарох и инсектох и оможлївйовали циркулацию воздуху.<ref name=":0" /> После таких гамбарох, були познати гамбари у Мерґару и долїни Инду зоз 6000. року п.н.е. Стари Єгиптянє мали звик барз длуго чувац зарно, же би го мали кед пришол нєродни або гладни рок. Понеже клима у Єгипту була барз суха, жито и други зарна ше могло чувац длугши час без траценя квалитету зарна. У восточней и юговосточней Азиї ше на подобни способ правело гамбари и чувало жито. Углавним то були направени нєвельки збудовани обєкти видзвигнути на слупчкох од жеми, дзе були змесцени зарна [[Житарки|житаркох]], насампредз жита. Историйно патраци, зоз розвиваньом таких обєктох од 18-19. вику по нєшкайши часи то були зачатки нєшкайших силосох - обєктох дзе ше у вельких количествох чува жито.<ref>[https://swheritage.org.uk/somerset-rural-life-museum/explore/abbey-farm/the-abbey-barn/ „The Abbey Barn”.] Somerset Rural Life Museum (на језику: енглески). Приступљено 2021-12-09]</ref> == Сучасни гамбари - силоси == Сучасне продукованє житаркох у вельких количествох примушели чловечество правиц и хасновац вельки индустрийни челїчни гамбари - силоси за одкладанє житаркох на самим месце. Нєшка то вельки осучаснєни механїзовани обєкти, поготов у розвитих державох, тих цо маю найвекшу продукцию житаркох (Русия, ЗАД и други).<ref>Brown, William J. (2013). American Colossus: The Grain Elevator 1843 to 1943. Colossal Books. ISBN 978-0578012612.</ref><ref> [https://web.archive.org/web/20131120014736/http://grainscanada.gc.ca/wa-aw/geic-sgc/help-aider-eng.htm „Descriptions of types of grain elevators licensed by the Canadian Grain Commission”.] Grainscanada.gc.ca. 2010-01-12. Архивирано из [https://www.grainscanada.gc.ca/wa-aw/geic-sgc/help-aider-eng.htm оригинала] 2013-11-20. г. Приступљено 2013-03-28.</ref> У вельких силосох єст осучаснєна окремна технолоґия чуваня зарна, найбаржей пре контролу [[Влага|влаги]]. Зна ше же нове витлачене зарно ма векше количество влаги хторе може спричинїц плєшнєнїну, а теди почина ферментация и зогриванє хторе нєдобре уплївує на зарно. Ферментация,,губи” зарно и може спричинїц хемийни пременки пре хтори наставаю отровни микотоксини (то файта плєшнєнїни),<ref>Behlen Manufacturing Co. Modern grain conditioning, 1974.</ref> прецо опадує квалитет жита. У сучасних силосох, зарно ше звичайно нашвидко превитрує на самим месце або циркулує воздух през вонкашню опрему за сушенє зарна. == Литература == * Олена Папуґа, ''Руске обисце'', Нови Сад, 2012, б. 41-43 * ''Словнїк руского народного язика II'', Нови Сад, 2017, б. 324. * Янко Барна, ''Так приповедали нашо дїдове,'' Нови Сад, 2022. бок 44 * Brown, William J. (2013). American Colossus: The Grain Elevator 1843 to 1943. Colossal Books. ISBN 978-0578012612. * Hórreo: granary (Spain), in Encyclopedia of Vernacular Architecture of the World (Paul Oliver ed.), Vol.1, Theories and Principles, pp. 713-714: &amp;amp;quot;Not until the 13th century, in the &amp;amp;#39;Cantigas&amp;amp;#39; of Alfonso X, was there confirmation of buildings that were morphologically similar to the basic Galician hórreos.&amp;amp;quot; * Rickman, G., (1971): Roman Granaries and store buildings. Cambridge. * [https://web.archive.org/web/20160304032622/http://urbandesignproject.ap.buffalo.edu/projects/gr_el/indHerConf.htm Grain Elevator Conference”.] Urban Design Project. State University of New York at Buffalo. Архивирано из оригинала 4. 3. 2016. г. Приступљено 22. 11. 2013.] == Вонкашня вяза == * Amarilis, Dragana. [https://amarilisonline.com/glossary/ambar-znacenje/ „ambar - srpski rečnik porekla i značenja reči i izraza”.] Dragana Amarilis (на язику: анґ.). Приступљено 18. 7. 2019. * Pierre-Etienne Will and R. Bin Wong (2020). Nourish the people: The state civilian granary system in China, 1650–1850. University of Michigan Press.. * [https://silo.org/ International Silo Association] * Beedle, Peggy Lee. &#x26;quot; [https://cdn.shopify.com/s/files/1/0145/8808/4272/files/G3660-04.pdf "Silos: an agricultural success story",] University of Wisconsin-Extension: 2001, G3660-4. == Референци == [[Катеґория:Польопривреда]] [[Катеґория:Обєкти]] kkmt9jqg8sws6hov1rzxgkheg6k2jdp 0 2862 22152 17190 2026-09-24T10:05:22Z Olirk55 19 Додата литература и Вонмкашнї вязи 22152 wikitext text/x-wiki [[Файл:ZXSpectrum48k.jpg|десно|мини|350x350п]] '''ZX Spectrum''' то рахункар хтори направела фирма ''Sinclair'' ''Research Ltd''. у Велькей Британиї 1982. року. Перше мено му було ZX82, медзитим познєйше є пременєне на ''ZX Spectrum'', цо ше одношело на його способносц приказовац [[Фарба|фарби]] на екрану, за розлику од його предходнїка ZX81. ''ZX Spectrum'' перши комерциялни рахункар за домашнє хаснованє на британским тарґовищу, як цо то бул ''Commodore 64'' на америцким, и представял му главного конкурента на тарґовищу рахункарох осемдзешатих рокох ХХ вику. == Гардвер == [[Файл:ZXspectrum_mb.jpg|десно|мини|300x300п|Перши модел матичней плочи за Spectrum ]] Спектрумов гардвер дизайновал Ричард Алтвасер зоз компаниї ''Sinclair research''. За вонкашнї випатрунок бул задлужени дизайнер Рик Дикинсон. Порушовал го процесор ''Zilog Z80'' швидкосци 3.5 Mhz. Перши модел правени у двох верзийох, зоз 16 або 48 kb RAM мемориї. Обидва верзиї мали по16 kb ROM мемориї. Спектрум мал видео виход прейґ котрого ше повязовал зоз стандардним телевизором. Текст ше приказовал у 32 колонох и 24 шорох. Була хаснована Спектрумова система знакох, а исновала и можлївосц за вибор до 8 фарбох текста, як и за вибор [[Шветлосц|ошвицованя]] текста на двох уровньох. Резолуция екрана була 256х192 пиксели. Спектрум мал окремни способ роботи зоз фарбами. Же би зачувал меморию, вон фарби чувал оддвоєно од мрежи пикселох - кажда часц екрана велькосци 8х8 пиксели мала єдинствено одредзену фарбу виписованя и позадини (16 за єдно, 16 за друге, цо ше змесцовало до єдного байта), и то ше волало „атрибут“. Медзитим, то нє було найщешлївше ришенє, бо приходзело до моцного мишаня фарбох, окреме у видео-бавискох. Спектрумов [[звук]] ше репродуковал прейґ управеного звучнїка, хтори мал єден канал зоз дзешец октавами и [[Тон|тонами]] (зоз бейзику). Електронїка котра порушовала звучнїк могла посилац лєм правоуглово [[Звук|звучни]] сиґнали, а звучнїк мал даяку инерцию, та тото познєйше хасноване и за доставанє семплованих звукох. Рахункар мал и можлївосц повязованя зоз касетофоном и окремним пошореньом наволаним „микродрайв“ за чуванє податкох на обичних аудио-касетох (лєбо окремних касеточкох за микродрайв). Оперативну систему написал Стив Викерс хтори робел за фирму ''Nine Tiles Ltd'', хтора розвила окремну верзию програмского язика бейзик за Спектрум. Тастатура мала преддефиновани команди за програмованє, та так, наприклад, кед ше прицишнє тастер G, на екрану ше випише команда GO TO. Ґумова тастатура нє була популарна при хасновательох, та напреднєйши хаснователє куповали такволани „професийни“ тастатури котри правели други продуковаче. У СФРЮ таки тастатури правели два фирми, цо гутори о велькей популарносци того рахункара. [[Файл:TSD-ZX Spectrum.jpg|десно|мини|450x450п|„Конфиґурация” рахункара ''Sinclair ZX Spectrum'' ]] На тарґовищу було даскельо модели Спектрум рахункарох: * 16k * 48k * ZX Spectrum+ * ZX Spectrum 128 * ZX Spectrum +2 Amstrad * ZX Spectrum +3 * ZX Spectrum +2A == Клони == Попри ориґиналних моделох, на тарґовищу ше зявели велї копиї зоз подобним дизайном як Спектрум. Фирма ''Sinclair research'' овласцела америцку корпорацию ''Timex'' же би продуковала Спектрум рахункари под своїм меном. ''Timex'' на [[Тарґовина|тарґовище]] пущел злєпшану верзию Спектрума под меном ''Timex Sinclair'' 2068. Медзитим продукт нє бул подполно компатибилни зоз оригиналним Спектрумом и пошвидко ше престал продуковац. Направени и велї нєлеґални копиї Спектрума, окреме у державох тедишнього восточного блоку и у Южней Америки. Модел бул барз розширени у Бразилу и Арґентини. У Русиї копиї Спектрума склапали и аматере и предавали их прейґ оглашкох або на улїци. У Индиї 1986. року фирма ''Decibells Electronics'' на тарґовище пущела лиценцну верзию Спектрума, под назву ''db Spectrum''+, и до 1990. року предате коло сто тисячи рахункари. [[Файл:Sinclair_ZX_Microdrive_White_BG.jpg|десно|мини|150x150п| Микродрайв]] == Софтвер == Zx Spectrum бул барз популарни, скорей шицкого пре лєгкосц хаснованя и програмованя. Найвецей ше хасновал за бавенє бавискох бо за ньго було направене коло 14.000 рижни бависка. За други наменки и потреби крем бавискох тиж так направени велї рижни програми. Софтвер ше дистрибуовал на даскельо способи, а найзаступенше було знїманє на аудио-касетох. Обични касетофон бул хасновани за знїманє и чуванє софтверу. Касети мали и даскельо озбильни мани: лєгко их було презнїмйовац, цо оможлївйовало пиратерию (окреме у СФРЮ и жемох восточного блока); знїмок нє бул вше сиґурни; нє були досц швидки (обичне видео-бависко требало учитовац коло 5 минути); знїмок знал буц и нєчитлїви а и лєгко ше очкодовал. Интересантни бул способ дистрибуциї софтвера прейґ друкованих медийох (специялизованих часописох), дзе на програмским язику були записани команди хтори читателє ручно уношели до рахункара же би направели и порушали даяки програм. У перших дньох рахункарских часописох, обовязна состойна часц були боки зоз такволанима. „листинґами“ програмох котри читателє могли унєсц и хасновац, а инвентивнєйши и прилагодзиц або усовершиц . == Литература == * "Sinclair's tinkering talent". Engineering Today. London. 22 February 1982. pp. 20–23. * Bourne, Chris (March 1985). [https://archive.org/details/sinclair-user-magazine-036/page/n5/mode/2up "Sinclair declares Spectrum price war".] [https://en.wikipedia.org/wiki/Sinclair_User Sinclair User] (36). London: EMAP. * Dale, Rodney (1985). The Sinclair Story. London: Duckworth. ISBN 0-7156-1901-2. == Вонкашня вяза == * [https://worldofspectrum.org/ Најкомплетнији сајт о Спектруму] — на сајту можете пронаћи емулаторе Спектрума, програме, игре, хардверске додатке, упутства, савете * [https://web.archive.org/web/20080911234929/http://www.nvg.ntnu.no/sinclair/computers/zxspectrum/zxspectrum.htm Planet Sinclair: Spectrum] [https://web.archive.org/web/20080911234929/http://www.nvg.ntnu.no/sinclair/computers/zxspectrum/zxspectrum.htm Arhivirana inačica izvorne stranice] od 11. rujna 2008. [https://hr.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine (Wayback Machine)] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6572711.stm How the Spectrum began a revolution] (англ.). [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B8-%D0%B1%D0%B8-%D1%81%D0%B8 BBC] (2007). Дата обращения: 15 июня 2009. Архивировано 26 января 2021 года.] {{Commonscat}} [[Катеґория:Рахункарство]] [[Катеґория:Технолоґия]] [[Катеґория:Наука]] pf1fzu9kj3gltrf9huhgv6r7m073r2t 0 2929 22129 20333 2026-09-23T18:04:21Z Sveletanka 20 /* */ вики вязи 22129 wikitext text/x-wiki {{Инфорамик | headerstyle = background: lightgreen | header1 = Жито | label2 = | data2 =[[File: Koeh-274.jpg |250px]] | header3 = [[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]] | label4 = Домен | data4 = | label5 = Царство | data5 =Plantae | label6 = Роздїл | data6 = | label7 = Класа | data7 = | label8 = Кладус | data8 =Tracheopytes | label9= Кладус | data9 =Angiospermae | label10 = Кладус | data10 =Monocotyledones | label11 = Кладус | data11 =Commelinidis | label12 = Ряд | data12 =Poales | label13 = Фамилия | data13=''Poaceae'' | label14 = Подфамилия | data14 =Pooideae | label15 = Племе | data15 =Triticeae | label16 = Род | data16 =''Triticum'' | label17= Секция | data17= | label18 = Файта | data18 = | header19= [[Биномна номенклатура|Биномне мено]] | label20 = | data20 =''Triticum aestivum'' | label21 = | data21 =[[Карл фон Лине|L. ]] | header22 = Файти | label23 = | data23 =''Triticum aestivum'' ''Triticum aethiopicum'' ''Triticum araraticum'' ''Triticum boeoticum'' ''Triticum carthlicum'' ''Triticum compactum'' ''Triticum dicoccoides'' ''Triticum dicoccon'' ''Triticum durum'' ''Triticum ispahanicum'' ''Triticum karamyschevii'' ''Triticum monococcum'' ''Triticum polonicum'' ''Triticum spelta'' ''Triticum thaoudar'' ''Triticum timopheevii'' ''Triticum turanicum'' ''Triticum turgidum'' ''Triticum urartu'' ''Triticum vavilovii'' ''Triticum zhukovskyi'' }} Жито (серб. Пшеница, лат. ''Triticum spp''.)<ref>Robert, Belderok; Mesdag, Hans; Donner, Dingena A. (2000). ''Bread-Making Quality of Wheat''. Springer. стр. 3. ISBN 978-0-7923-6383-5.</ref><ref>Shewry, Peter R. (2009), , „Wheat”, ''Journal of Experimental Botany'', '''60''' (6): 1537—1553, PMID 19386614, doi:10.1093/jxb/erp058.</ref> то файта [[Житарки|житарки]] котра ше пестує у цалим швеце. Ґлобално, то найважнєйша зарнаста рошлїна котра ше хаснує за людску покарму и друга є на лїстини вкупней продукциї житаркох, дзе перша [[Кукурица|кукурица]], а на трецим месце [[рискаша]]. Жито походзи зоз подручя Леванта и Блїзкого Востоку. Зарна жита главни прехрамбени продукт котри ше хаснує за доставанє муки за [[Хлєб|хлєб]], колачи, цеста (галушки, резанки), як и за ферментацию у продукциї пива, алкоголу, водки и продукцию биогорива. Лупка жита котра ше знїма при млєцу муки вола ше отруба. Жито ше шеє на одредзеним просторе и як покарма за животинї, а слама ше хаснує у [[Хлїв|хлївох]] за пресцеранє по жеми, як будовательни материял за закриванє закрицох, будованє мурох зоз сламу, або ше бали слами хасную за топенє у вельких пецох за зогриванє пластенїкох. У 2009. року шветова продукция жита виношела 682 милиони тони и була на другим месце по продукциї житаркох<ref name=":0"> [https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor „FAOStat”]. Архивирано из [https://www.fao.org/faostat/en/#home оригинала] 19. 06. 2012. г. Приступљено 28.04.2026..</ref>, 2013. року шветова продукция жита виношела 713 милиони тони кед була на трецим месце<ref>[http://www.nue.okstate.edu/Crop_Information/World_Wheat_Production.htm „World Wheat, Corn and Rice”]. Oklahoma State University, FAO Stat. Приступљено 28.04.2026.</ref>, а у 2025. року продукция виношела 794 милиони тони, дзе тиж була на другим месце, после кукурици, а опрез рискаши. Жито спада до житаркох котри ше пестую на найвекших польопривредних [[Поверхносц|поверхносцох]] у одношеню на шицки други файти [[Пожива|поживи]]. Шветова [[тарґовина]] зоз житом векша од тарґовини зоз шицкима другима житарками вєдно<ref>B.C. Curtis; S. Rajaraman; H. Gómez MacPherson (2002).[https://www.fao.org/4/y4011e/y4011e00.htm „Bread Wheat”]. Food and Agriculture Organization of the United Nations.</ref>. Ґлобално, жито главне жридло рошлїнских протеинох у людскей поживи, прето же у своїм составе ма вецей протеини од других значних житаркох як цо кукурица и рискаша.<ref>[https://www.ars.usda.gov/northeast-area/beltsville-md-bhnrc/beltsville-human-nutrition-research-center/methods-and-application-of-food-composition-laboratory/ "Nutrient data laboratory"]. Američko ministarstvo poljoprivrede.</ref> З оглядом на процент трошеня за поживу од вкупно випродукованого количества, воно друга главна польопривредна култура после рискаши, а опрез кукурици, цо з часом дало можлївосц же би ше кукурица вельо вецей хасновала за покарму домашнїх животиньох. Археолоґийни виглєдованя указую же доместикация жита почала у подручю наволаним „Плодни полумешац“, односно у подручю югозаходней Азиї и сиверовосточней Африки (плодни подручя Месопотамиї и Леванта, дзе чечу рики Нил, Йордан, Еуфрат и Тиґар). == История == Пестованє, зменююца шатва и жатва зарна дзивих травох, приведло до наставаня домашнїх файтох, як мутираних формох жита котри фармере циляно виберали. При домашнїм житу зарна векши, а нашенє (у нукашньосци класки) остава прилїпене за колєнко прейґ стварднутих класкових вреценкох под час жатви. При дзивих файтох, класково вреценка баржей ше ламу и прето колєнко лєгчейше „розквитнє“ и розсипе класки.<ref>Willcox, Tanno K.; Willcox, G. (2006). [https://archive.org/details/sim_science_2006-03-31_311_5769/page/1886/mode/2up „How fast was wild wheat domesticated?”]. ''Science''. '''311''' (5769): 1886. PMID 16574859. doi:10.1126/science.1124635.</ref> Фармере можебуц нє свидомо виберали таки прикмети, алє ше пременки єдноставно случели, а зоз нїма и лєгчейше зберанє нашеньох. Окрем того, така спонтана селекция була важни фактор при одомашньованю тих рошлїнох. До прикметох котри злєпшовали жито як жридло поживи тиж ше уключовало и траценє природного механизма з котрим дзиви файти розтресали свойо нашенє. „Припитомени“ файти жита чежко би могли обстац у дзивини. Пестованє жита ше почало шириц вонка з реґиї „Плодного мешаца“ аж 8000. р. п.н.е. Джеред Даймонд преучовал ширенє култивованих сортох двозарнового жита започатих у реґиї „Плодного мешаца“ приблїжно пред 8800. р.п.н.е. Археолоґийни анализи дзивого двозарнового жита указали же воно першираз култивоване у южних подручох Леванту, дзе його остатки датираю зоз коло 9600. р.п.н.е. Ґенетични анализи дзивого єднозарнового жита указую же воно першираз пестоване у горох Караджа у юговосточней Турскей. Стари Єгиптянє перши здобули знанє о правеню хлєба и хаснованю пецох, та ше печенє хлєба у Єгипту розвило до першей индустрийней продукциї поживи у векшим обсягу. Коло 3000. р.п.н.е. жито сцигло до Анґлиї и Скандинавиї, а коло 1000 роки познєйше и до Китаю. Жито котре ше хасновало за перши хлєб було ''Triticum аestivum'' зоз достаточним колчеством ґлутену за хлєб зоз квасом, а воно идентификоване з помоцу ДНК анализи узоркох зоз прадавних силосох, датираних коло 1350. р.п.н.е. у околїску Асироса, у греческей провинциї Македониї.<ref>[https://sheffield.ac.uk/hpdh/research/archaeology „the science in detail – Wheats DNA – Research – Archaeology – The University of Sheffield”]. Sheffield.ac.uk. 19. 7. 2011. Приступљено 28.04.2026.</ref> Зоз Азиї жито ше преширело по цалей Европи. У Анґлиї, житна слама ше хасновала за закриванє закрицох у бронзовим часу, та аж по конєц 19. вика.<ref>Belderok B; et al. (2000). Bread-Making Quality of Wheat. Springer. стр. 3. ISBN 978-0-7923-6383-5.. Axel Springer AG.</ref> == Ґенетика == Ґенетика жита зложенша од векшини других домашнїх файтох. Даєдни файти жита диплоидни, зоз двома сетами хромозомох, алє велї стаємни полиплоиди зоз штирома сетами хромозомох (тетраплоиди), або шейсц сетами хромозомох (хексаплоиди). * Єднозарнове жито (лат. ''Triticum monococcum'') диплоидна файта (АА, два комплети зоз седем хромозомами, 2n=14) * Векшина тетраплоидних файтох жита (напр. двозарнова и тварда (дурум)) виведзени зоз дзивей двозарновей файти ''Т. dicoccoides''. Сама дзива двозарнова файта резултат хибридизациї двох дзивих диплоидних травох ''Т. urartu'' и дзивей ярцовей трави як цо ''Aegilops searsii'' або ''Aegilops speltoides''. Хибридизация зоз хтору настало дзиве двозарнове жито (ААББ), случела ше у дзивини, вельо скорей як було припитомене, а одвивала ше зоз природну * До еволуциї хексаплоидней файти жита пришло на фармох и польох. Можлїве же припитомена двозарнова або тварда файта хибридизована зоз даяку другу дзиву диплоидну траву (лат. Aegilops tauchii) зоз чим настали хексаплоидни жита, динкел (спелта, лат. ''Triticum spelta'') и обичне жито (мегке жито, лат. ''Triticum aestivum'').Воно ма три сети упарених хромозомох, три раз вецей як при диплоидним житу. Присуство одредзених верзийох ґенох жита важне за принос тей житарки. Попри мутантних верзийох ґенох давно вибраних при одомашньованю файти, исную и велї новши свидоми селекциї алелох (розлични форми єдного истого ґена) котри дїйствую на прикмети росту. Ґени за патулясту файту, котри першираз хасновани за пестованє японскей сорти Norin 100, дали жито нїзкого росту, а то мало огромни ефект на приноси широм швета, з чим тота сорта постала єдєн зоз главних факторох успиху такв. „Желєней револуциї“ у Мексику и Азиї по инициятиви професора Нормана Борлауґа. Ґени за патулясте жито оможлївели же би углєнїк завязани у рошлїни зоз фотосинтезу бул унаприямени спрам продукциї нашеня, а тиж пришло до зменшаня проблему „звалєного жита“ . Валянє жита ше случує кед стебло пада на жем пре витор и гнїє. Гної богати зоз нитратами житу даваю висши рост и векшу одпорносц на тот проблем. По 1997. рок коло 81% подручох под житом у жемох у розвою було зашате з патулястима сортами жита, цо дало векши приноси и лєпши одвит на нитратни гної. == Гибриди == Понеже жито самоопрашуюца рошлїна, креированє гибридних вариєтетох вимага значни труд. Барз високи трошки доставаня гибридного нашеня жита у одношеню на їх просекови хасен одбили фармерох од хаснованя гибридох<ref>Mike Abram za Farmers' Weekly. 17. maj 2011.[https://www.fwi.co.uk/arable/hybrid-wheat-to-make-a-return Hybrid wheat to make a return]</ref><ref>Bill Spiegel za agriculture.com, 11. mart 2013. [https://www.agriculture.com/crops/wheat/technology/hybrid-wheats-comeback_147-ar30398 Hybrid wheat's comeback]</ref> гоч их розвой тирва уж децениями.<ref>[http://www.hybridwheat.net/anglais/growing-hybrid-wheat-in-europe/history-of-hybrid-wheat/history-of-hybrid-wheat-627.aspx „History of hybrid wheat”]. Приступљено 28.04.2026.</ref> Нашенє комерциялного гибридного жита ше продукує хаснуюци хемийни гибридизацийни средства, реґулаторох росту рошлїнох (рошлїнски гормони), котри селективно дїйствую на розвой полену або природней системи цитоплазматичней-хлопскей стерилносци. Гибридне жито мало огранїчени успих на тарґовищох Европи (окреме Французкей), ЗАД и Южноафрицкей Републики.<ref>Basra, Amarjit S. (1999). ''Heterosis and Hybrid Seed Production in Agronomic Crops''. Haworth Press. стр. 81—82.ISBN 978-1-56022-876-9.</ref> {{Инфорамик | headerstyle = background: #CEF2EC | header1 =<big>Нутритивни вредносци на 100 ґ</big> | label2 = | data2 =[[File:Wheat close-up.JPG|thumb|center|250px| Жито]] | header3 = | label4 = Енерґия | data4 = 1368 кДж | label5 = . | data5 = (327 ккал) | label6 = Протеини | data6 = 12,61 ґ | label7 = Масци | data7 = 1,54 ґ | label8= Угльово гидрати | data8 = 71,18 ґ | label9= од хторих Цукри | data9 = 0,41ґ | label10= Влакна | data10 = 12,2 ґ | header11 = Минерали | label12 = Калциюм | data12 = 29 мґ | label13 =Желєзо | data13 = 3,19 мґ | label14 = Маґнезиюм | data14 = 126 мґ | label15 = Манґан | data15 = 3,985 мґ | label16 = Фосфор | data16 = 288 мґ | label17 = Калиюм | data17 = 363 мґ | label18 = Натриюм | data18 = 2 мґ | label19 = Цинк | data19 = 2,65 мґ | label20 = Селен | data20 = 70,7 μґ | header21 = Витамини | label22 = Витамин К | data22 = 1,9 μґ | label23 = Витамин Б1 (тиамин) | data23 = 0,383 мґ | label24 = Витамин Б2 (рибофлавин) | data24 = 0,115 мґ | label25 = Витамин Б3 (ниацин) | data25 = 5,464 мґ | label26 = Витамин Б5 | data26 = 0,954 мґ | label27 = Витамин Б6 | data27 = 0,3 мґ | label28 = Витамин Б9 (фолат) | data28 = 38 μґ | label29 = Холин | data29 = 31,2 мґ | label30 = Витамин Е | data30 = 1,01 мґ | header31 = Други конституенти | label32 = Вода | data32 = 13,1 ґ }} == У костираню == Сирове обичне жито ше може млєц до муки, док ше зоз млєцом твардого жита може достац ґрис. Осушене и виключкане жито дава слад, а тиж ше и дроби, реже до ламаного жита, вари на пари, суши до бунґуру (традиционалне єдло зоз жита) котри познати и як крупа. Кед ше сирове жито мелє у млїну, вонкашня лупка ше видвої и може ше хасновац за розлични потреби, як цо отруба. Жито основни состойок числених єдлох и намирнїцох, як цо рижни файти хлєба, каши, бисквити, крекери, [[Палачинка|палачинки]], пасти, пити, колачи, торти, мафини, ролати, бухти, бози (алкоголне пице), пахульки и подобне. Порция од 100 ґрами жита дава 327 калориї и воно барз добре жридло велького числа нєзаменлївих поживових состойкох як цо протеини, диєтни влакна, манґан, фосфор и ниацин (витамин Б3). Тиж присутни и велї други витамини Б ґрупи як и числени минерали. У житу єст просеково 13% води, 71% угльових гидратох, 1,5% масци и коло 13% протеини. == Жито у швеце == Жито ше у швеце пестує на поверхносци вецей як 213 милиони гектари<ref name=":0" />, цо вецей як гоч хтора друга рошлїна. Воно ше трима за основну компоненту костираня пре свою баз добру аґрономну прилагодлївосц, з можлївосцу же би росла од субарктичних подручох по екватор и од уровня моря по висоровнїи на Тибету, на коло 4000 метери понад уровня моря. Окрем аґрономней прилагодлївосци, жито ше лєгко чува у складзискох и лєгко мелє до муки, намирнїци котра интересантна пре числени можлївосци за пририхтованє. Жито єдно зоз найзначнєйших жридлох угльових гидратох у векшини жемох швета. Протеини зоз жита лєгко може претровиц скоро 99% жительства на швеце (окрем особох котри маю поремеценя повязани зоз ґлутеном), як и його скроб. Мали количества животиньских и леґуминозних протеинох ше додаваю житу, же би пожива заснована на нїм була винїмково поживна.<ref>[http://bs-agro.com/index.php/news/other-countries/6512-u-s-australia-india-partnership-to-develop-climate-resilient-varieties-of-rice-and-wheat „USA: U.S., Australia, India partnership to develop climate-resilient varieties of rice and wheat”]. ''bs-agro.com''. 24. 5. 2013. Приступљено 28.04.2026.</ref> == Здравствени ризик == Целиякия то хорота котра ше стрета при 1-2% общей популациї, алє векшина случайох останє нєпозната, нєдияґнозована и нєлїчена.<ref>Fasano, A. (1. 4. 2005). . „Clinical presentation of celiac disease in the pediatric population”. ''Gastroenterology''. '''128''' (4 dod. 1): S68—73. PMID 15825129. doi:10.1053/j.gastro.2005.02.015.</ref><ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4476872/ Elli L, Branchi F, Tomba C, Villalta D, et al. (1. 6. 2015). „Diagnosis of gluten related disorders: Celiac disease, wheat allergy and non-celiac gluten sensitivity”]. ''World J Gastroenterol''. '''21''' : 7110—9. PMC 4476872 . PMID 26109797. doi:10.3748/wjg.v21.i23.7110 .</ref> И док целиякия хорота спричинєна зоз реакцию орґанизма на протеини жита (ґлутен), вона нє исте цо и алерґия на жито. Други хороти котри виволує конзумованє ґлутена то нєцелиякийна чувствительносц на ґлутен, ґлутенска атаксия (траценє можлївосци же би ше контроловало даєдни або шицки рухи мишицох) и Дуринґова хорота (хронїчна автоимуна хорота скори, лат. ''Dermatitis herpetiformis'').<ref>Ludvigsson JF, Leffler DA, Bai JC, Biagi F, et al. (1. 1. 2013). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3440559/ „The Oslo definitions for coeliac disease and related terms”]. ''Gut''. '''62''' (1): 43—52. PMC 3440559 . PMID 22345659. doi:10.1136/gutjnl-2011-301346.</ref> == Файти == === Хексаплоидни файти === * Обичне жито, хлєбне жито, або мегке жито (лат. ''T. aestivum'') – хексаплоидна файта котра ше нейвецей пестує у швеце * Спелта (лат. ''T. Spelta'') – друга хексаплоидна файта култивована у огранїчених количествох. Спетла ше дакеди трима и за подфайту обичного жита (лат. ''T. aestivum'') з котрим є у блїзким сродстве, а єй наукове ботанїчне мено ''Triticum aestivum subp. spelta''. === Тетраплоидни файти === * Тварде жито або дурум (лат. ''T. durum'') – єдина тетраплоидна файта жита котра ше и нєшка хаснує у значнєйшим обсягу и представя другу найпестованшу файту жита на швеце * Двозарнове жито або емер (лат. ''T. dicoccon'') – файта котра ше у античним чаше вельо вецей пестовала * Хорасанске жито (лат. ''T. turgidum ssp. turanicum'' або ''T. turanicum'') – антична файта житарки котра походзи зоз подруча Хорасану (нєшкайши Авґанистан и сиверовосточни Иран). Тота житарка ма зарна дупло векши од нєшкайшого жита, а позната є по своїм богатим, дакус ореховим смаку. === Диплоидни файти === * Єднозарнове жито (лат. ''T. monococcum'') – диплоидна файта жита зоз дзивима и култивованима вариянтами. Тота файта одомашнєна у исти час кед и двозарнова, алє нїґда нє досцигла таку значносц за людску поживу як вона. == Привреда == Житни зарна ше класификую спрам характеристикох зарна за наменку на тарґовищу продуктох. Купци жита хасную класификацию же би им помогла при одлуки котре жито купиц, прето же кажда класа ма свою наменку. Продукователє жита одредзую котри класи найпрофитабилнєйши за продукцию у одредзеним систему продукциї. Жито ше широко пестує прето же дава добри принос по єдинки поверхносци, добре рошнє у умерено кратких сезонох и дава висококвалитетну муку котра ше хаснує у пекарстве. Хлєб ше углавном прави зоз житней муки, алє и зоз других житаркох як цо раж и овес. Тиж велї други файти єдзеня же правя зоз житней муки и прето житарки барз глєдани аж и у жемох котри маю звишок поживи. == Вонкашнї вязи == * [https://www.pansport.rs/tekstoteka/zdravlje/zdrastvene-prednosti-psenice/ Zdravstvene prednosti pšenice], pansport.rs * [https://www.agroklub.rs/sortna-lista/zitarice/psenica-108/ Pšenica], agroklub.rs * [https://eklinika.telegraf.rs/ishrana/63166-kuvana-psenica-regulise-krvni-pritisak-i-trigliceride-sprema-se-lako-i-koristi-za-slana-i-slatka-jela/ Kuvana pšenica reguliše krvni pritisak i trigliceride, sprema se lako i koristi za slana i slatka jela], eklinika.telegraf.rs == Референци == <references /> [[Катеґория:Пожива]] [[Катеґория:Житарки]] drbvx59xqfmxpv9unfmml8eb11lk981 0 3241 22131 19823 2026-09-23T18:18:12Z Sveletanka 20 /* */вики вязи 22131 wikitext text/x-wiki [[Файл:WheatBran.jpg|мини|Отруби зоз жита богати зоз диєтетскима влакнами]] '''Отруби''' (серб. ''мекиње'', слц. ''otruby'', поль. ''otręby'', рсй. ''отруби'') лупки зоз зарна после млєца. После першого млєца лупки вельки, хтори ше потим на дробно мелє. Тоти дробни ше куповало за статок, а перши, вельки, волали ше ''вельки отруби'' и зоз нїх ше правело ''[[Циберей|циберею]]'', а тиж и пар, хтори служел за печенє хлєба место квасу. Слово виведзене зоз ''од'' + ''рубац'', праслав rqbiti „рубац”, а слово першобутно значело „тото цо обите, орубане зоз зарна”. Отруби зомлєти обмоток нашеня хтори мож єсц. То вонкашнє защитне пасмо [[Жито|жита,]] ражу и других [[Житарки|житаркох]], роздвоєне од ядра. У житних отрубох, хтори ше найвецей продукує, єст 16% протеини, 11% природни влакна и 50% угльово гидрати. Вони маю хасновите дїйство на чловечи диґестивни тракт (претровйованє). Теди ше их продукує рафинованши, за цереалиї. У новшим чаше, отруби, окреме овшани, врацени до костираня як продукт з цалого зарна и богате жридло диєтетских влакнох. Вони основа нїзкокалоричних житаркох за фриштик тим цо жадаю схуднуц. Отруби тиж жридло есенциялних масних квашнїнох и микронутриєнтох. Прето су популарни у веґетариянским костираню. Дзекуюци тим прикметом, отруби ше препоручує як здрави поживови артикл. Додава ше их до [[Хлєб|хлєба]] и печивох, житарком, до муслийох и других продуктох. Тиж ше их хаснує як додаток у костираню особох на нїзкокалоричних диєтох – векша часц отрубох ше нє претровює у орґанизме, алє вони даваю чувство ситосци. Медзитим, нутриционисти подозриви кед ше роби о здравственим хасну яки промовую продукователє такволаних екструдованих отрубох, хтори ше екстрахує зоз цалого зарна з помоцу швидких екструдерох-ґранулаторох, прецо представяю продукт интензивного индустрийного обробку. Отруби ше тиж хаснує и за карменє статку. Теди су зомлєти на грубо. Медзитим, кед статок у вельких количествох є отруби, вони можу ослабнуц їх орґани за претровйованє, цо приводзи до наставаня фосфатних каменкох у грубим череве и шлєпим череве коньох, як и у мочовим мехире овцох. == Литература == • ''Енциклопедија Британика'', сажето издање, књига 5. (Л – М), Политика, Народна књига, Београд 2005. • ''Словнїк руского народного язика II'', О – Я, Нови Сад 2017, б. 102. == Вонкашня вяза == [https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%9A%D0%B5] [[Катеґория:Пожива]] [[Катеґория:Житарки]] j9up9wvkx0tzld01jym68532vhrlts6 2 3514 22136 22077 2026-09-23T20:54:13Z Saslavik 1716 22136 wikitext text/x-wiki == Приклади == {{Уметнїки|Мено=Михал Иван|Слика=Mihal Ivan Niger 2.jpg|Опис слики=Михал Иван Ниґер|Датум народзеня=16. фебруар 1947.|Место народзеня=Коцур|Держава народзеня=ФНР Югославия|Обласц=хорске шпиванє, соло шпиванє, дуети, ґитара|Награди и припознаня=награди на фестивалох Червена ружа и Ружова заградка|Ширина слики=280п}} {{Рошлїни | Назва = Ґалска ружа | Латинска назва = Rosa | Слика = Wild Rosa gallica Romania.jpg | Опис_слики = Дзива ґалска ружа | Домен = Eukaryota | Царство = [[Рошлїни]] (Plantae) | Кладус1 = Tracheophytes | Кладус2 = Angiosperms | Кладус3 = Eudicots | Дивизия = Magnoliophyta | Класа = Magnoliopsida | Ряд = Rosales | Фамилия = Rosaceae | Подфамилия = Rosoideae | Род = Rosa | Секция = Rosa sect. Rosa | Файта = R. gallica | Подфайта = | Биномне_мено = Rosa gallica | Слика_розширеносци = | Опис_розширеносци = | Синоними = Rosa rubra Lam. }} {{Животинї | Назва = Кафови медведз | Латинска назва = Ursus arctos | Слика = Bear-Ursus arctos-male-Polar Park Norway.jpg | Опис_слики = Кафови медведз | Статус_очуваня = | Домен = Eukaryota | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Колєно = Chordata | Подколєно = Vertebrata | Класа = Mammalia | Ряд = Carnivora | Подряд = Caniformia | Фамилия = Ursidae | Род = Ursus | Файта = U. arctos | Биномне_мено = Ursus arctos | Слика_розпрестартосци = Ursus arctos range europe.png | Опис_розпрестартосци = Ареал розпрестартосци кафового медведза | Синоними = Ursus ferox }} == Главата апаца == {{Животинї | Назва = Главата апаца | Латинска назва = | Слика =Lymantria dispar MHNT.CUT.2012.0.357 Col de Cricheto Bastelica male Dos.jpg | Опис_слики = ''Lymantria dispar'' | Статус_очуваня = [[File:Status zahrozenosci (kategoriji), 26032026.png|250px]] <br />[[Статус загроженосци|Файта зоз малу вироятносцу же будзе загрожена = ознака критериюма '''LC''']] | Домен = | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Кладус1 = | Кладус2 = | Дивизия = Arthropoda | Подколєно = | Класа = Insecta | Подкласа = | Ряд = Lepidoptera | Надфамилия = Noctuoidea | Фамилия = Erebidae | Подфамилия = | Род = ''Lymantria'' | Файта = L. dispar | Подфайта = | Биномне_мено = Lymantria dispar<br> [[Карл фон Лине|<span style="font-style:normal;">(Linneus]],</span> <span style="font-style:normal;">1758)</span> | Слика розпрестартосци = | Опис_розпрестартосци = | Синоними = Phalaena dispar Linnaeus, 1758 <br />Ocneria dispar (Linnaeus, 1758) <br />Porthetria dispar (Linnaeus, 1758) }} Биномне_мено = Lymantria dispar <br /><span style="font-style:normal;">[[Карл фон Лине]] (Linneus, 1758)</span> l96pus4i5nj2x8ilgp10wm98ltusi5b 22143 22136 2026-09-23T21:51:33Z Saslavik 1716 22143 wikitext text/x-wiki == Приклади == {{Уметнїки|Мено=Михал Иван|Слика=Mihal Ivan Niger 2.jpg|Опис слики=Михал Иван Ниґер|Датум народзеня=16. фебруар 1947.|Место народзеня=Коцур|Держава народзеня=ФНР Югославия|Обласц=хорске шпиванє, соло шпиванє, дуети, ґитара|Награди и припознаня=награди на фестивалох Червена ружа и Ружова заградка|Ширина слики=280п}} {{Рошлїни | Назва = Ґалска ружа | Латинска назва = Rosa | Слика = Wild Rosa gallica Romania.jpg | Опис_слики = Дзива ґалска ружа | Домен = Eukaryota | Царство = [[Рошлїни]] (Plantae) | Кладус1 = Tracheophytes | Кладус2 = Angiosperms | Кладус3 = Eudicots | Дивизия = Magnoliophyta | Класа = Magnoliopsida | Ряд = Rosales | Фамилия = Rosaceae | Подфамилия = Rosoideae | Род = Rosa | Секция = Rosa sect. Rosa | Файта = R. gallica | Подфайта = | Биномне_мено = Rosa gallica | Слика_розширеносци = | Опис_розширеносци = | Синоними = Rosa rubra Lam. }} {{Животинї | Назва = Кафови медведз | Латинска назва = Ursus arctos | Слика = Bear-Ursus arctos-male-Polar Park Norway.jpg | Опис_слики = Кафови медведз | Статус_очуваня = | Домен = Eukaryota | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Колєно = Chordata | Подколєно = Vertebrata | Класа = Mammalia | Ряд = Carnivora | Подряд = Caniformia | Фамилия = Ursidae | Род = Ursus | Файта = U. arctos | Биномне_мено = Ursus arctos | Слика_розпрестартосци = Ursus arctos range europe.png | Опис_розпрестартосци = Ареал розпрестартосци кафового медведза | Синоними = Ursus ferox }} == Главата апаца == {{Животинї | Назва = Главата апаца | Латинска назва = | Слика =Lymantria dispar MHNT.CUT.2012.0.357 Col de Cricheto Bastelica male Dos.jpg | Опис_слики = ''Lymantria dispar'' | Статус_очуваня = [[File:Status zahrozenosci (kategoriji), 26032026.png|250px]] <br />Файта зоз малу вироятносцу же будзе загрожена = ознака критериюма '''LC''' | Домен = | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Кладус1 = | Кладус2 = | Дивизия = Arthropoda | Подколєно = | Класа = Insecta | Подкласа = | Ряд = Lepidoptera | Надфамилия = Noctuoidea | Фамилия = Erebidae | Подфамилия = | Род = ''Lymantria'' | Файта = L. dispar | Подфайта = | Биномне_мено = Lymantria dispar<br> [[Карл фон Лине|<span style="font-style:normal;">(Linneus]],</span> <span style="font-style:normal;">1758)</span> | Слика розпрестартосци = | Опис_розпрестартосци = | Синоними = Phalaena dispar Linnaeus, 1758 <br />Ocneria dispar (Linnaeus, 1758) <br />Porthetria dispar (Linnaeus, 1758) }} Биномне_мено = Lymantria dispar <br /><span style="font-style:normal;">[[Карл фон Лине]] (Linneus, 1758)</span> h52mft1npdl47hv9bed2f9gmpzihisn 22145 22143 2026-09-23T22:01:01Z Saslavik 1716 22145 wikitext text/x-wiki == Приклади == {{Уметнїки|Мено=Михал Иван|Слика=Mihal Ivan Niger 2.jpg|Опис слики=Михал Иван Ниґер|Датум народзеня=16. фебруар 1947.|Место народзеня=Коцур|Держава народзеня=ФНР Югославия|Обласц=хорске шпиванє, соло шпиванє, дуети, ґитара|Награди и припознаня=награди на фестивалох Червена ружа и Ружова заградка|Ширина слики=280п}} {{Рошлїни | Назва = Ґалска ружа | Латинска назва = Rosa | Слика = Wild Rosa gallica Romania.jpg | Опис_слики = Дзива ґалска ружа | Домен = Eukaryota | Царство = [[Рошлїни]] (Plantae) | Кладус1 = Tracheophytes | Кладус2 = Angiosperms | Кладус3 = Eudicots | Дивизия = Magnoliophyta | Класа = Magnoliopsida | Ряд = Rosales | Фамилия = Rosaceae | Подфамилия = Rosoideae | Род = Rosa | Секция = Rosa sect. Rosa | Файта = R. gallica | Подфайта = | Биномне_мено = Rosa gallica | Слика_розширеносци = | Опис_розширеносци = | Синоними = Rosa rubra Lam. }} {{Животинї | Назва = Кафови медведз | Латинска назва = Ursus arctos | Слика = Bear-Ursus arctos-male-Polar Park Norway.jpg | Опис_слики = Кафови медведз | Статус_очуваня = | Домен = Eukaryota | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Колєно = Chordata | Подколєно = Vertebrata | Класа = Mammalia | Ряд = Carnivora | Подряд = Caniformia | Фамилия = Ursidae | Род = Ursus | Файта = U. arctos | Биномне_мено = Ursus arctos | Слика_розпрестартосци = Ursus arctos range europe.png | Опис_розпрестартосци = Ареал розпрестартосци кафового медведза | Синоними = Ursus ferox }} == Главата апаца == {{Животинї | Назва = Главата апаца | Латинска назва = | Слика =Lymantria dispar MHNT.CUT.2012.0.357 Col de Cricheto Bastelica male Dos.jpg | Опис_слики = ''Lymantria dispar'' | Статус_очуваня = [[File:Status zahrozenosci (kategoriji), 26032026.png|250px]] <br />Файта зоз малу вироятносцу же будзе загрожена = ознака критериюма '''LC''' | Домен = | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Кладус1 = | Кладус2 = | Дивизия = Arthropoda | Подколєно = | Класа = Insecta | Подкласа = | Ряд = Lepidoptera | Надфамилия = Noctuoidea | Фамилия = Erebidae | Подфамилия = | Род = ''Lymantria'' | Файта = L. dispar | Подфайта = | Биномне_мено = Lymantria dispar<br> [[Карл фон Лине|<span style="font-style:normal;">(Linneus]],</span> <span style="font-style:normal;">1758)</span> | Слика розпрестартосци = | Опис_розпрестартосци = | Синоними = Phalaena dispar Linnaeus, 1758 <br />Ocneria dispar (Linnaeus, 1758) <br />Porthetria dispar (Linnaeus, 1758) }} fn2b4mmyb2w8joaa0e5vxnn2lkf3fuk 10 3536 22140 22045 2026-09-23T21:43:07Z Saslavik 1716 22140 wikitext text/x-wiki <noinclude> То шаблон за инфорамик о животиньох.</noinclude> {{/док}} </noinclude><includeonly><table class="infobox biota" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; border: 1px solid #e2c070; background-color: #fffdf5;"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #fee8ab; padding: 6px; color: #000000;">{{{Назва|{{PAGENAME}}}}}</th> </tr> {{#if:{{{Латинска назва|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-style: italic; background-color: #fff3d1; padding: 3px 5px; font-size: 95%;">{{{Латинска назва}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Слика|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;"> [[Файл:{{{Слика}}}|{{{Ширина_слики|220px}}}|alt={{{Назва|}}}]] {{#if:{{{Опис_слики|}}}|<br /><span style="font-size: 90%;">{{{Опис_слики}}}</span>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{Статус_очуваня|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">[[Статус загроженосци|Статус очуваня]]</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px 5px;">{{{Статус_очуваня}}}</td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">[[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]]</th> </tr> {{#if:{{{Домен|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; width: 40%; text-align: left; padding: 3px 5px;">Домен:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Домен}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Царство|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Царство:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Царство}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Кладус:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Кладус2|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Кладус:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Кладус2}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Колєно|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Колєно:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Колєно}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подколєно|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подколєно:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подколєно}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Класа|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Класа:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Класа}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подкласа|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подкласа:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подкласа}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Ряд|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Ряд:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Ряд}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подряд|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подряд:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подряд}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Фамилия|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Фамилия:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Фамилия}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подфамилия|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подфамилия:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подфамилия}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Род|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Род:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Род}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Файта|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Файта:</th> <td style="padding: 3px 5px; font-style: italic;">{{{Файта}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подфайта|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подфайта:</th> <td style="padding: 3px 5px; font-style: italic;">{{{Подфайта}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Биномне_мено|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">[[Биномна номенклатура|Биномне мено]]</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-style: italic; font-weight: bold; padding: 4px 5px;">{{{Биномне_мено}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Слика_розпрестартосци|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">Ареал розпрестартосци</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;"> [[Файл:{{{Слика_розпрестартосци}}}|220px|alt=Мапа розпрестартосци]] {{#if:{{{Опис_розпрестартосци|}}}|<br /><span style="font-size: 90%;">{{{Опис_розпрестартосци}}}</span>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{Синоними|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">Синоними</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; padding: 4px 5px;">{{{Синоними}}}</td> </tr> }} </table></includeonly> <noinclude>[[Катеґория:Шаблони]]</noinclude> cw3h550zfbjpfiemor08jkxplbilpbw 22144 22140 2026-09-23T21:56:45Z Saslavik 1716 22144 wikitext text/x-wiki <noinclude> То шаблон за инфорамик о животиньох. {{/док}}</noinclude> <includeonly><table class="infobox biota" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 3px; border: 1px solid #e2c070; background-color: #fffdf5;"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #fee8ab; padding: 6px; color: #000000;">{{{Назва|{{PAGENAME}}}}}</th> </tr> {{#if:{{{Латинска назва|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-style: italic; background-color: #fff3d1; padding: 3px 5px; font-size: 95%;">{{{Латинска назва}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Слика|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;"> [[Файл:{{{Слика}}}|{{{Ширина_слики|220px}}}|alt={{{Назва|}}}]] {{#if:{{{Опис_слики|}}}|<br /><span style="font-size: 90%;">{{{Опис_слики}}}</span>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{Статус_очуваня|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">[[Статус загроженосци|Статус очуваня]]</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 4px 5px;">{{{Статус_очуваня}}}</td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">[[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]]</th> </tr> {{#if:{{{Домен|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; width: 40%; text-align: left; padding: 3px 5px;">Домен:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Домен}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Царство|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Царство:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Царство}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Кладус:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Кладус1|{{{Кладус|}}}}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Кладус2|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Кладус:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Кладус2}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Колєно|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Колєно:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Колєно}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подколєно|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подколєно:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подколєно}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Класа|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Класа:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Класа}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подкласа|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подкласа:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подкласа}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Ряд|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Ряд:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Ряд}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подряд|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подряд:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подряд}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Фамилия|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Фамилия:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Фамилия}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подфамилия|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подфамилия:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Подфамилия}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Род|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Род:</th> <td style="padding: 3px 5px;">{{{Род}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Файта|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Файта:</th> <td style="padding: 3px 5px; font-style: italic;">{{{Файта}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Подфайта|}}}| <tr> <th style="background-color: #fef0cd; text-align: left; padding: 3px 5px;">Подфайта:</th> <td style="padding: 3px 5px; font-style: italic;">{{{Подфайта}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Биномне_мено|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">[[Биномна номенклатура|Биномне мено]]</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-style: italic; font-weight: bold; padding: 4px 5px;">{{{Биномне_мено}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Слика_розпрестартосци|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">Ареал розпрестартосци</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; padding: 5px;"> [[Файл:{{{Слика_розпрестартосци}}}|220px|alt=Мапа розпрестартосци]] {{#if:{{{Опис_розпрестартосци|}}}|<br /><span style="font-size: 90%;">{{{Опис_розпрестартосци}}}</span>}} </td> </tr> }} {{#if:{{{Синоними|}}}| <tr> <th colspan="2" style="background-color: #fbdc93; text-align: center; font-weight: bold; padding: 3px 5px;">Синоними</th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; padding: 4px 5px;">{{{Синоними}}}</td> </tr> }} </table></includeonly> <noinclude>[[Катеґория:Шаблони]]</noinclude> c85hkjtssfe7ze85elp17y4002lcmgv 0 3630 22142 21748 2026-09-23T21:50:11Z Saslavik 1716 Статус очуваня повязани зоз Статусом загроженосци 22142 wikitext text/x-wiki {{Животинї | Назва = Главата апаца | Латинска назва = | Слика =Lymantria dispar MHNT.CUT.2012.0.357 Col de Cricheto Bastelica male Dos.jpg | Опис_слики = ''Lymantria dispar'' | Статус_очуваня = [[File:Status zahrozenosci (kategoriji), 26032026.png|250px]] <br />Файта зоз малу вироятносцу же будзе загрожена = ознака критериюма '''LC''' | Домен = | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Кладус1 = | Кладус2 = | Дивизия = Arthropoda | Подколєно = | Класа = Insecta | Подкласа = | Ряд = Lepidoptera | Надфамилия = Noctuoidea | Фамилия = Erebidae | Подфамилия = | Род = ''Lymantria'' | Файта = L. dispar | Подфайта = | Биномне_мено = Lymantria dispar <br /> [[Карл фон Лине|<span style="font-style:normal;">(Linneus]],</span> <span style="font-style:normal;">1758)</span> | Слика розпрестартосци = | Опис_розпрестартосци = | Синоними = Phalaena dispar Linnaeus, 1758 <br />Ocneria dispar (Linnaeus, 1758) <br />Porthetria dispar (Linnaeus, 1758) }} '''Главата апаца''' (лат. ''Lymantria dispar'', серб. ''ґубар'', анґл. ''gypsy'' ''moth,'' у ЗАД познати як ''spongy moth'')<ref>[https://www.ukmoths.org.uk/species/lymantria-dispar/distribution-map/ Gypsy Moth ''Lymantria dispar'' at UK Moths]</ref>, ма даскельо подфайти, а найпрепознатлїви то подфайта ''L. d. dispar'' и ''L. d''. ''japonica''. Файта ''Lymantria dispar'' увежена на даскельо контитненти и нєшка представя инвазивну файту у Африки и Сиверней и Южней Америки. Полифаґни лїчинки жию на рижних лїсцопадних и игелкастих древох и можу направиц огромни чкоди у периодзе велького розмножованя. Пре тоти характеристики, тот чкодлївец медзи 100 инвазивнима файтами на швеце.<ref>[https://www.iucngisd.org/gisd/100_worst.php "100 of the World's Worst Invasive Alien Species"] .Global Invasive Species Database. Архивирано из [https://web.archive.org/web/20160304230622/http://www.iucngisd.org:80/gisd/100_worst.php оригинала ]04.03.2016.Приступљено 17.09.2026.</ref> == Етимолоґия == Етимолоґия назви „''gypsy moth''” („циґански моль”) нє розяшнєна, а хаснована є ище 1832. року. Молї зоз подфамилиї ''Lymantriinae'' часто ше волаю ґубави молї („''tussock moths''”) пре ґуби (чомовчки) на їх гушенїцох. Назва ''Lymantria dispar'' походзи од двох латински словох: ♦ ''Lymantria'' = знїчтожовач и ♦ ''dispar'' = розлични (одноши ше на розличносц медзи одроснутима женскима и хлопскима єдинками). У юнию 2021. одлучене же би ше у назви gypsy moth слово gypsy заменєло зоз словом ''spongy'' (шпонджийови, пре шпонджийову масу у хторей ше находза ваїчка молю) прето же слово ''gypsy'' (циґан) увредзуюце за ромску популацию. == Таксономия == Панує думанє же европска (автохтона) и сиверноамерицка (увежена) популация молю ''L. dispar'' припадаю истей подфайти, ''L. d. dispar,'' алє класификация файти и подфайти ище нє потвердзена. Министерство польопривреди ЗАД дефинує азийску подфайту як гоч хтори биотип файти ''L. dispar'' при хторих самички можу лєциц. Традиционално, файта ''L.dispar'' наволана циґански моль (''gypsy moth''), а подрозумює и японски, индийски и азийски популациї тей файти. Европска подфайта ''L. d. dispar'' походзи зоз умерених подручох, односно лєсох заходней Европи. До ЗАД є увежена 1869. року, а до Канади 1912. року. Азийска подфайта ''L. d. asiatica'' походзи зоз умерених подручох Азиї, восточно од гори Уралу. Од початку 20. вику єй присуство зазначене и коло заходного побрежя Сиверней Америки. Зоз южней Европи ше шири на сивер, до Нємецкей и других державох, дзе ше пари зоз европску подфайту ''L. d. dispar.''<ref>Димитрије Батричевић. [http://89.188.43.75/agricultforest/20120410-02%20Dimitrije%20Batricevic.pdf   Ширење губара по Европи], Приступљено 17.09.2026. </ref> == Животни циклус == Главата апаца ма єдну ґенерацию рочнє. Самичка кладзе вайца у позних лєтних мешацох и файта у векшей ґрупи прежимує у тим стадиюме, защицена зоз мохотками. Зоз звекшаньом [[Температура|температури]] вилягую ше млади гушенїци и у першим стадиюме розвою маю превидни вонкашнї обмоток и обачлїви чарни горбочки (ґужлїки) зоз хторих вирастаю мохотки. У зависносци од полу и вонкашнїх условийох, главата апаца ше преблєка седем раз. Як гушенїца рошнє, достава свойо препознатлїви характеристики, односно, у штред єй розвою, по штред хрибта (медиодорзална часц) є жовтей [[Фарба|фарби]], познєйше як стареє, на хрибце ше розвиваю вельки ґужлїки (папили) зоз хторих вирастаю мохотки. Преднї 5 пари папилох белавей, а заднї 6 пари папилох червеней фарби. Зоз обидвох бокох главки главатей апаци, на першим першовим сеґменту ясно виражени мали папили и длугоки, тварди мохотки хтори ґруповани до снопчкох. На главки лїчинки находза ше вельки обачлїви длуговасти цифри хтори служа за охрану од предатора бо випатраю як очи, алє нє представяю орґан за вид.<ref>[https://lepiforum.org/wiki/page/Lymantria_Dispar „Bestimmungshilfe des Lepiforums: Lymantria Dispar”]. ''www.lepiforum.de''. Приступљено 17.09.2026.</ref> == Костиранє == Главата апаца нє виберни чкодлївец, є шицко пред собу (полифаґни), односно, карми ше зоз лїсцом вецей як 100 файтох рошлїнох. У поєдиних подручох преферує одредзени рошлїни. У континенталней часци то дуб, бук, били бук и брест, а од [[Овоц|овоци]] то яблуко и шлївка. При нєдостатку поживи, може оголїц и игелкасти древа як цо то сосна, ядловец и смрека. Тот чкодлївец примарни, односно єден з перших живих орґанизмох (чкодлївцох) хтори почина процес сушеня дубових лєсох у Сербиї, же би потим и други (секундарни) чкодлївци завжали свою улогу. == Мири биолоґийней контроли чкодлївца == Файту ''Lymantria dispar'' до Сиверней Америки увезол уметнїк и астроном Етєн Леополд Трувело 1869. року. Вон увезол главату апацу за продукцию [[Гадваб|гадвабу]] пре нєдостаток памуку после Америцкей гражданскей войни (15анґл.). Од теди, же би ше застановело розмножованє того чкодлївца, увежени вецей файти паразитоїдох и предаторох. Од початку 19. вику присутни були вецей як дзевец файти предаторох, алє нє було нїяки предписаня анї виглєдованя о ефикасносци, а анї о нєжаданих ефектох тих увежених нєприятельох на файти хтори нє були цильни. Установело ше же даєдни нєприятелє мали слабу контролу над главату апацу, а нападали други домашнї инсекти. Єдна з нєприятельох була тахинидна муха (''Compsilura concinnata'') хтора нападала други домашнї файти и знїщела велї файти вельких мотильох хтори у вельким чишлє жили на сиверовостоку ЗАД. Од хвильки кед главата апаца увежена до Сиверней Америки, направела вельку биолоґийну чкоду. Єй ареал ше шири зоз штредню швидкосцу 21 километер рочнє, а у периодзе од 1970. по 2013. рок оголєла 33 000 гектари лєсох. Лєсова служба рочнє видвоює 30 милиони долари за мири защити од главатей апаци. Медзитим, климатски пременки допринєсли предлужованю циклусу инвазиї, хтори ше звичайно збувал кажди осем до дванац роки. Таке збуванє барз нєвигодно дїйствує на животни штредок. У [[Сербия|Сербиї]], на основи податкох зоз 2003. року, утвердзене вельке число главатей апаци. Зазначена є у лєсох и овоцнїкох на [[Поверхносц|поверхносци]] 146 894 гектарох (у централней Сербиї на 128 992 гектарох, а у [[Войводина|Войводини]] на 17 902 гектарох). Главата апаца у Сербиї автохтона файта. У периодзе од 141 року, у Сербиї було 16 ґрадациї, а седемнаста почала 2003. року. Число гнїздох зоз ваїчками по гектаре на дзешатки тисячи, а лїчинки подполно оголюю лєси. Податки указую же при єдним оголєню лєс траци свою древову масу (волуменски прирост) од 40 до 70 проценти у зависносци од файти древа и квалитету подлоги. Гоч главата апаца нє на лїстини економски чкодлївих орґанизмох, кажди рок є у фокусу обласци защити рошлїнох и лєсох Управи за лєси Министарства за защиту природних богатствох и животного штредку Републики Сербиї. Наукова и фахова явносц упозната зоз проґрадацию главатей апаци, а за єй знїчтожованє нєобходне сотруднїцтво Министерства польопривреди и водопривреди и Министерства за защиту природних богатствох и животного штредку Републики Сербиї.<ref>[https://poljoprivreda.info/tekst/nova-gradacija-gubara-u-srbiji Градација губара у Србији], ''poljoprivreda.info''. Приступљено 17.09.2026. </ref> == Референци == <references /> [[Катеґория:Мотилї]] qp8n81plux4gfgwxu9bfa3a1v3mhbam 22146 22142 2026-09-24T05:40:48Z Sveletanka 20 22146 wikitext text/x-wiki {{Животинї | Назва = Главата апаца | Латинска назва = | Слика =Lymantria dispar MHNT.CUT.2012.0.357 Col de Cricheto Bastelica male Dos.jpg | Опис_слики = ''Lymantria dispar'' | Статус_очуваня = [[File:Status zahrozenosci (kategoriji), 26032026.png|250px]] <br />Файта зоз малу вироятносцу же будзе загрожена = ознака критериюма '''LC''' | Домен = | Царство = [[Животинї]] (Animalia) | Кладус1 = | Кладус2 = | Дивизия = Arthropoda | Подколєно = | Класа = Insecta | Подкласа = | Ряд = Lepidoptera | Надфамилия = Noctuoidea | Фамилия = Erebidae | Подфамилия = | Род = ''Lymantria'' | Файта = L. dispar | Подфайта = | Биномне_мено = Lymantria dispar <br /> [[Карл фон Лине|<span style="font-style:normal;">(Linneus]],</span> <span style="font-style:normal;">1758)</span> | Слика розпрестартосци = | Опис_розпрестартосци = | Синоними = ''Phalaena dispar'' (Linnaeus 1758) <br />''Ocneria dispar'' (Linnaeus, 1758) <br />''Porthetria dispar'' (Linnaeus, 1758) }} '''Главата апаца''' (лат. ''Lymantria dispar'', серб. ''ґубар'', анґл. ''gypsy'' ''moth,'' у ЗАД познати як ''spongy moth'')<ref>[https://www.ukmoths.org.uk/species/lymantria-dispar/distribution-map/ Gypsy Moth ''Lymantria dispar'' at UK Moths]</ref>, ма даскельо подфайти, а найпрепознатлїви то подфайта ''L. d. dispar'' и ''L. d''. ''japonica''. Файта ''Lymantria dispar'' увежена на даскельо контитненти и нєшка представя инвазивну файту у Африки и Сиверней и Южней Америки. Полифаґни лїчинки жию на рижних лїсцопадних и игелкастих древох и можу направиц огромни чкоди у периодзе велького розмножованя. Пре тоти характеристики, тот чкодлївец медзи 100 инвазивнима файтами на швеце.<ref>[https://www.iucngisd.org/gisd/100_worst.php "100 of the World's Worst Invasive Alien Species"] .Global Invasive Species Database. Архивирано из [https://web.archive.org/web/20160304230622/http://www.iucngisd.org:80/gisd/100_worst.php оригинала ]04.03.2016.Приступљено 17.09.2026.</ref> == Етимолоґия == Етимолоґия назви „''gypsy moth''” („циґански моль”) нє розяшнєна, а хаснована є ище 1832. року. Молї зоз подфамилиї ''Lymantriinae'' часто ше волаю ґубави молї („''tussock moths''”) пре ґуби (чомовчки) на їх гушенїцох. Назва ''Lymantria dispar'' походзи од двох латински словох: ♦ ''Lymantria'' = знїчтожовач и ♦ ''dispar'' = розлични (одноши ше на розличносц медзи одроснутима женскима и хлопскима єдинками). У юнию 2021. одлучене же би ше у назви ''gypsy moth'' слово ''gypsy'' заменєло зоз словом ''spongy'' (шпонджийови, пре шпонджийову масу у хторей ше находза ваїчка молю) прето же слово ''gypsy'' (циґан) увредзуюце за ромску популацию. == Таксономия == Панує думанє же европска (автохтона) и сиверноамерицка (увежена) популация молю ''L. dispar'' припадаю истей подфайти, ''L. d. dispar,'' алє класификация файти и подфайти ище нє потвердзена. Министерство польопривреди ЗАД дефинує азийску подфайту як гоч хтори биотип файти ''L. dispar'' при хторих самички можу лєциц. Традиционално, файта ''L.dispar'' наволана циґански моль (''gypsy moth''), а подрозумює и японски, индийски и азийски популациї тей файти. Европска подфайта ''L. d. dispar'' походзи зоз умерених подручох, односно лєсох заходней Европи. До ЗАД є увежена 1869. року, а до Канади 1912. року. Азийска подфайта ''L. d. asiatica'' походзи зоз умерених подручох Азиї, восточно од гори Уралу. Од початку 20. вику єй присуство зазначене и коло заходного побрежя Сиверней Америки. Зоз южней Европи ше шири на сивер, до Нємецкей и других державох, дзе ше пари зоз европску подфайту ''L. d. dispar.''<ref>Димитрије Батричевић. [http://89.188.43.75/agricultforest/20120410-02%20Dimitrije%20Batricevic.pdf   Ширење губара по Европи], Приступљено 17.09.2026. </ref> == Животни циклус == Главата апаца ма єдну ґенерацию рочнє. Самичка кладзе вайца у позних лєтних мешацох и файта у векшей ґрупи прежимує у тим стадиюме, защицена зоз мохотками. Зоз звекшаньом [[Температура|температури]] вилягую ше млади гушенїци и у першим стадиюме розвою маю превидни вонкашнї обмоток и обачлїви чарни горбочки (ґужлїки) зоз хторих вирастаю мохотки. У зависносци од полу и вонкашнїх условийох, главата апаца ше преблєка седем раз. Як гушенїца рошнє, достава свойо препознатлїви характеристики, односно, у штред єй розвою, по штред хрибта (медиодорзална часц) є жовтей [[Фарба|фарби]], познєйше як стареє, на хрибце ше розвиваю вельки ґужлїки (папили) зоз хторих вирастаю мохотки. Преднї 5 пари папилох белавей, а заднї 6 пари папилох червеней фарби. Зоз обидвох бокох главки главатей апаци, на першим першовим сеґменту ясно виражени мали папили и длугоки, тварди мохотки хтори ґруповани до снопчкох. На главки лїчинки находза ше вельки обачлїви длуговасти цифри хтори служа за охрану од предатора бо випатраю як очи, алє нє представяю орґан за вид.<ref>[https://lepiforum.org/wiki/page/Lymantria_Dispar „Bestimmungshilfe des Lepiforums: Lymantria Dispar”]. ''www.lepiforum.de''. Приступљено 17.09.2026.</ref> == Костиранє == Главата апаца нє виберни чкодлївец, є шицко пред собу (полифаґни), односно, карми ше зоз лїсцом вецей як 100 файтох рошлїнох. У поєдиних подручох преферує одредзени рошлїни. У континенталней часци то дуб, бук, били бук и брест, а од [[Овоц|овоци]] то яблуко и шлївка. При нєдостатку поживи, може оголїц и игелкасти древа як цо то сосна, ядловец и смрека. Тот чкодлївец примарни, односно єден з перших живих орґанизмох (чкодлївцох) хтори почина процес сушеня дубових лєсох у Сербиї, же би потим и други (секундарни) чкодлївци завжали свою улогу. == Мири биолоґийней контроли чкодлївца == Файту ''Lymantria dispar'' до Сиверней Америки увезол уметнїк и астроном Етєн Леополд Трувело 1869. року. Вон увезол главату апацу за продукцию [[Гадваб|гадвабу]] пре нєдостаток памуку после Америцкей гражданскей войни (15анґл.). Од теди, же би ше застановело розмножованє того чкодлївца, увежени вецей файти паразитоїдох и предаторох. Од початку 19. вику присутни були вецей як дзевец файти предаторох, алє нє було нїяки предписаня анї виглєдованя о ефикасносци, а анї о нєжаданих ефектох тих увежених нєприятельох на файти хтори нє були цильни. Установело ше же даєдни нєприятелє мали слабу контролу над главату апацу, а нападали други домашнї инсекти. Єдна з нєприятельох була тахинидна муха (''Compsilura concinnata'') хтора нападала други домашнї файти и знїщела велї файти вельких мотильох хтори у вельким чишлє жили на сиверовостоку ЗАД. Од хвильки кед главата апаца увежена до Сиверней Америки, направела вельку биолоґийну чкоду. Єй ареал ше шири зоз штредню швидкосцу 21 километер рочнє, а у периодзе од 1970. по 2013. рок оголєла 33 000 гектари лєсох. Лєсова служба рочнє видвоює 30 милиони долари за мири защити од главатей апаци. Медзитим, климатски пременки допринєсли предлужованю циклусу инвазиї, хтори ше звичайно збувал кажди осем до дванац роки. Таке збуванє барз нєвигодно дїйствує на животни штредок. У [[Сербия|Сербиї]], на основи податкох зоз 2003. року, утвердзене вельке число главатей апаци. Зазначена є у лєсох и овоцнїкох на [[Поверхносц|поверхносци]] 146 894 гектарох (у централней Сербиї на 128 992 гектарох, а у [[Войводина|Войводини]] на 17 902 гектарох). Главата апаца у Сербиї автохтона файта. У периодзе од 141 року, у Сербиї було 16 ґрадациї, а седемнаста почала 2003. року. Число гнїздох зоз ваїчками по гектаре на дзешатки тисячи, а лїчинки подполно оголюю лєси. Податки указую же при єдним оголєню лєс траци свою древову масу (волуменски прирост) од 40 до 70 проценти у зависносци од файти древа и квалитету подлоги. Гоч главата апаца нє на лїстини економски чкодлївих орґанизмох, кажди рок є у фокусу обласци защити рошлїнох и лєсох Управи за лєси Министарства за защиту природних богатствох и животного штредку Републики Сербиї. Наукова и фахова явносц упозната зоз проґрадацию главатей апаци, а за єй знїчтожованє нєобходне сотруднїцтво Министерства польопривреди и водопривреди и Министерства за защиту природних богатствох и животного штредку Републики Сербиї.<ref>[https://poljoprivreda.info/tekst/nova-gradacija-gubara-u-srbiji Градација губара у Србији], ''poljoprivreda.info''. Приступљено 17.09.2026. </ref> == Референци == <references /> [[Катеґория:Мотилї]] 13mvrlqfh9tz9hx2ybwk785ponu6ar7 0 3772 22126 2026-09-23T16:23:21Z Ksanvu 1030 Нови бок: „Абсолутни слух (AP), часто наволовани и „совершени слух”, представя способносц препознаваня або репродукованя одредзеней висини тона без помоци референтного тона (камертон- ,,а&#39;&#39;).[1][2] Абсолутни слух ше може виражиц през вербалне менованє („даванє/одредз…“ 22126 wikitext text/x-wiki Абсолутни слух (AP), часто наволовани и „совершени слух”, представя способносц препознаваня або репродукованя одредзеней висини тона без помоци референтного тона (камертон- ,,а&#39;&#39;).[1][2] Абсолутни слух ше може виражиц през вербалне менованє („даванє/одредзованє мена” ноти), повязованє менталней представи зоз ноту або по сензомоторних реакцийох. Напр. особа зоз абсолутним слухом може на музичним инструменту точно одграц тон хтори чула без патреня на ноти. [3][4][5] Заш лєм, писанє нотох ридши талант як саме репродукованє того тона на инструменту лєбо зоз шпиваньом.[6] О поняцу Заступеносц (серб учесталост) абсолутного слуха у общей популациї нє позната. Часто ше наводзи податок о єдней особи на 10.000, а можлїве же тото число нє точне;[7] Препатрени статистични роботи зоз 2019. року указали на тото же заступеносц тей способносци медзи студентами музики найманєй 4%.[8] Абсолутни слух подрозумює даєдни або шицки зоз шлїдуюцих способносцох, хтори ше витворюю и визначую без хаснованя референтного тона:[9] -- Менованє поєдинєчних тонох одгратих на розличних инструментох. -- Одредзованє тоналитета. -- Препознаванє и менованє шицих тонох у рамикох акорда або другей тоналней цалосци. -- Менованє висини тонох каждодньових звукох, як автомобилских пищкох або алармох. -- Абсолутни слух ше розликує од релативного слуха. Док ше способносц менованя одредзених тонох може хасновац за одредзованє интервала, релативни слух препознава интервал директно на основи його звука. Абсолутни слух може дополньовац релативни слух у цеку слуханя музики и музичней пракси, або тиж може вплївовац и на його розвой. Постоя розправи о тим же ше абсолутни слух може здобуц у одроснутим периодзе живота.[11] Одроснути особи хтори маю релативни слух, а нє маю абсолутни, можу научиц ткв. „псеудо-абсолутни слух” и здобуц способносц препознаваня нотох на способ хтори поверхово здогадує на абсолутни слух.[12] Даєдним поєдинцом у одроснутих рокох ше удало з помоцу тренинґа розвиц способносц точного препознаваня висини тонох.[13] Науково виглєдованя История виглєдованя и терминолоґия Науково виглєдованя абсолутного слуха почали у 19. вику, зоз фокусом на феномен музичней висини тона и методи одредзованя длужини тона.[14] Формованє абсолутного слуха олєгчане кед постої дотик зоз музичним едукованьом. Напр., тон познат як „А” варировал у розличних локалних або националних музичних традицийох медзи тима основнима тонами и тих висших-повишених Г-ґис (G♯) и Б- мол (B♭), по стандардизацию запровадзену на концу 19. вику. Гоч термин „абсолутна висина тона” (анґл. *absolute pitch*) або „абсолутни слух” концом 19. вику хасновали и британски[15] и нємецки виглєдоваче,[16] його хаснованє нє було универзалне; за исту способносц хасновани и други назви, як „музични слух”,[14] „свидомосц о абсолутней висини тона”[17] або „позитивна висина тона” итд.[18]. Тота способносц нє лєм виключно музичней природи. Розлика у коґнитивних процесох, а нє у елементарним чувству. Зоз физичного и функционалного становиска, слушна система особи зоз абсолутним слухом ше очиглядно нє розликує од слушней системи особи хтора го нєма.[19] Место того, вон „отримує окремну способносц анализи информациї о фреквенциї, а то вироятнє уключує опасносц обробку на високим уровню”.[20] Абсолутни слух представя способносц паметаня фреквенциї, одредзованє назви за тоту фреквенцию (нпр. „B♭”) и залапеносц обсягу звука. Абсолутни слух може буц директно аналоґни препознаваню фарби, фонеми (гласох бешеди) або других формох чувствох. Напр., особи хтори у вчасним периодзе живота були на даяки способ у дотику зоз музичнима тонами вироятнє успишно идентификую тон „Ц” (C).[21] Дакеди ше думало же то „можебуц лєм обща людска способносц хтора моцно виражена под условиями уровня и файти ,,викладаню&#39;&#39; музики у одредзеней култури”.[22] На абсолутни слух можу вплївовац ґенетски варияциї, при хторей вироятнє слово о аутозомно-доминантней ґенетскей прикмети.[23][24][25][26][27] Вплїв музичного искуства Докази указую же на способносц абсолутного слуха вплївує на даяки способ и културолоґийна присутносц особи у музики, поготов през упознаванє зоз основну Це-дур скалу. Векшина тестирани особи зоз абсолутним слухом швидше препознавали тони Це-дур скали од тонох хтори знїжени и повишени. 28] Повязаносц зоз музичним талантом Абсолутни слух нє предусловиє за схопне музичне виводзенє або компонованє. Заш лєм, музичаре зоз абсолутним слухом звичайно посцигую лєпши резултати у задаткох музичней транскрипциї (кед ше вежнє до огляду возрост у хторим започате музичне образованє и обсяг того образованя) у поровнаню зоз тима хтори го нє маю.[89] Скорей ше твердзело же музичаре зоз абсолутним слухом посцигую слабши резултати од тих без нього, медзитим през историю утвердзене же особи зоз абсолутним слухом лєпше препознаю музични интервали од гевтих особох хтори го нє маю.[91] Абсолутни слух нє завиши од розвитей способносци замеркованя и розликованя ниянсох у фреквенцийох звука,[48] алє од препознаваня и катеґоризациї субєктивного перцептивного свойства хторе ше звичайно вола „хрома” (анґл. *chroma*).[49] Два наведзени процеси — идентификация (препознаванє и менованє висини тона) и дискриминация (обачованє пременкох або розликох у частих осцилованьох) — одбуваю ше з помоцу розличних окремних механїзмох.[50] l4rt1t0zv564vu0eert43cn508ix2jx 22127 22126 2026-09-23T16:46:48Z Ksanvu 1030 Медзинаслови 22127 wikitext text/x-wiki '''Абсолутни слух''' (AP), часто наволовани и „совершени слух”, представя способносц препознаваня або репродукованя одредзеней висини тона без помоци референтного [[Тон|тона]] (камертон- ,,а&#39;&#39;).[1][2] Абсолутни слух ше може виражиц през вербалне менованє („даванє/одредзованє мена” [[Нота|ноти]]), повязованє менталней представи зоз ноту або по сензомоторних реакцийох. Напр. особа зоз абсолутним слухом може на музичним инструменту точно одграц тон хтори чула без патреня на ноти. [3][4][5] Заш лєм, писанє нотох ридши талант як саме репродукованє того тона на инструменту лєбо зоз шпиваньом.[6] == О поняцу == Заступеносц (серб учесталост) абсолутного слуха у общей популациї нє позната. Часто ше наводзи податок о єдней особи на 10.000, а можлїве же тото число нє точне;[7] Препатрени статистични роботи зоз 2019. року указали на тото же заступеносц тей способносци медзи студентами [[Музика|музики]] найманєй 4%.[8] Абсолутни слух подрозумює даєдни або шицки зоз шлїдуюцих способносцох, хтори ше витворюю и визначую без хаснованя референтного тона:[9] ● Менованє поєдинєчних тонох одгратих на розличних инструментох. ● Одредзованє [[Тоналитет|тоналитета]]. ● Препознаванє и менованє шицих тонох у рамикох акорда або другей тоналней цалосци. ● Менованє висини тонох каждодньових [[Звук|звукох]], як автомобилских пищкох або алармох. ● Абсолутни слух ше розликує од релативного слуха. Док ше способносц менованя одредзених тонох може хасновац за одредзованє [[Интервал (музика)|интервала]], релативни слух препознава интервал директно на основи його звука. Абсолутни слух може дополньовац релативни слух у цеку слуханя музики и музичней пракси, або тиж може вплївовац и на його розвой. Постоя розправи о тим же ше абсолутни слух може здобуц у одроснутим периодзе живота.[11] Одроснути особи хтори маю релативни слух, а нє маю абсолутни, можу научиц ткв. „псеудо-абсолутни слух” и здобуц способносц препознаваня нотох на способ хтори поверхово здогадує на абсолутни слух.[12] Даєдним поєдинцом у одроснутих рокох ше удало з помоцу тренинґа розвиц способносц точного препознаваня висини тонох.[13] == Науково виглєдованя == История виглєдованя и терминолоґи Науково виглєдованя абсолутного слуха почали у 19. вику, зоз фокусом на феномен музичней висини тона и методи одредзованя длужини тона.[14] Формованє абсолутного слуха олєгчане кед постої дотик зоз музичним едукованьом. Напр., тон познат як „А” варировал у розличних локалних або националних музичних традицийох медзи тима основнима тонами и тих висших-повишених Г-ґис (G♯) и Б-мол (B♭), по стандардизацию запровадзену на концу 19. вику. Гоч термин „абсолутна висина тона” (анґл. *''absolute pitch''*) або „абсолутни слух” концом 19. вику хасновали и британски[15] и нємецки виглєдоваче,[16] його хаснованє нє було универзалне; за исту способносц хасновани и други назви, як „музични слух”,[14] „свидомосц о абсолутней висини тона”[17] або „позитивна висина тона” итд.[18]. Тота способносц нє лєм виключно музичней природи. Розлика у коґнитивних процесох, а нє у елементарним чувству. Зоз физичного и функционалного становиска, слушна система особи зоз абсолутним слухом ше очиглядно нє розликує од слушней системи особи хтора го нєма.[19] Место того, вон „отримує окремну способносц анализи информациї о фреквенциї, а то вироятнє уключує опасносц обробку на високим уровню”.[20] Абсолутни слух представя способносц паметаня фреквенциї, одредзованє назви за тоту фреквенцию (нпр. „B♭”) и залапеносц обсягу звука. Абсолутни слух може буц директно аналоґни препознаваню фарби, фонеми (гласох бешеди) або других формох чувствох. Напр., особи хтори у вчасним периодзе живота були на даяки способ у дотику зоз музичнима тонами вироятнє успишно идентификую тон „Ц” (C).[21] Дакеди ше думало же то „можебуц лєм обща людска способносц хтора моцно виражена под условиями уровня и файти ,,викладаню&#39;&#39; музики у одредзеней култури”.[22] На абсолутни слух можу вплївовац ґенетски варияциї, при хторей вироятнє слово о аутозомно-доминантней ґенетскей прикмети.[23][24][25][26][27] == Вплїв музичного искуства == Докази указую же на способносц абсолутного слуха вплївує на даяки способ и културолоґийна присутносц особи у музики, поготов през упознаванє зоз основну Це-дур скалу. Векшина тестирани особи зоз абсолутним слухом швидше препознавали тони Це-дур скали од тонох хтори знїжени и повишени. [28] Повязаносц зоз музичним талантом Абсолутни слух нє предусловиє за схопне музичне виводзенє або компонованє. Заш лєм, музичаре зоз абсолутним слухом звичайно посцигую лєпши резултати у задаткох музичней транскрипциї (кед ше вежнє до огляду возрост у хторим започате музичне образованє и обсяг того образованя) у поровнаню зоз тима хтори го нє маю.[89] Скорей ше твердзело же музичаре зоз абсолутним слухом посцигую слабши резултати од тих без нього, медзитим през историю утвердзене же особи зоз абсолутним слухом лєпше препознаю музични интервали од гевтих особох хтори го нє маю.[91] Абсолутни слух нє завиши од розвитей способносци замеркованя и розликованя ниянсох у фреквенцийох звука,[48] алє од препознаваня и катеґоризациї субєктивного перцептивного свойства хторе ше звичайно вола „хрома” (анґл. *''chroma''*).[49] Два наведзени процеси — идентификация (препознаванє и менованє висини тона) и дискриминация (обачованє пременкох або розликох у частих осцилованьох) — одбуваю ше з помоцу розличних окремних механїзмох.[50] ljpdhmzv936th2k7nvwvrieunzw2jwk 22133 22127 2026-09-23T19:15:02Z Olirk55 19 Форматированє референцох 22133 wikitext text/x-wiki '''Абсолутни слух''' (анґл. ''Absolute pitch'' ''-'' AP), часто наволовани и „совершени слух”, представя способносц препознаваня або репродукованя одредзеней висини тона без помоци референтного [[Тон|тона]] (камертон -а¹).<ref>Deutsch, D. (2013). [https://deutsch.ucsd.edu/pdf/PsyMus_3_Ch5_Absolute_Pitch.pdf<nowiki> "Absolute pitch"] (PDF). In D. Deutsch (ed.). ''The Psychology of Music'' (3rd&#x20;ed.). pp.&#x20;141–182. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier<nowiki> doi:10.1016/B978-0-12-381460-9.00005-5.] [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN&#x20;<bdi>978-0-12-381460-9</bdi.] [https://ghostarchive.org/archive/F4Zf1<nowiki> Archived] (PDF) from the original on October 9, 2022.</ref><ref>Ward, W.D. (1998). "Absolute Pitch". In D. Deutsch (ed.). The Psychology of Music (Second ed.). San Diego: Academic Press. pp. 265–298. ISBN 0-12-213564-4.</ref> Абсолутни слух ше може виражиц през вербалне менованє („даванє/одредзованє мена” [[Нота|ноти]]), повязованє менталней представи зоз ноту або по сензомоторних реакцийох. Напр. особа зоз абсолутним слухом може на музичним инструменту точно одграц тон хтори чула без патреня на ноти.<ref>Zatorre, Robert; Beckett, Christine (1989). [https://link.springer.com/article/10.3758/BF03197081 "Multiple coding strategies in the retention of musical tones by possessors of absolute pitch".] [https://en.wikipedia.org/wiki/Memory_&_Cognition Memory & Cognition.] 17 (5): 582–589. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.3758/BF03197081.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 2796743.]</ref> <ref></ref><ref>Zatorre, R. (2003). [https://web.archive.org/web/20080307140045/http://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf "Absolute Pitch: A model for understanding the influence of genes and development on neural and cognitive function"] (PDF). Nature Neuroscience. 6 (7): 692–5. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1038/nn1085.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 12830161.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 7431996.] Archived from [https://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf the original] (PDF) on March 7, 2008. Retrieved July 22, 2007.</ref><ref>Witynski, Max. [https://news.uchicago.edu/explainer/what-is-perfect-pitch "What Is Perfect Pitch? | The University of Chicago".] news.uchicago.edu. Retrieved May 5, 2023.</ref> Заш лєм, писанє нотох ридши талант як саме репродукованє того тона на инструменту лєбо зоз шпиваньом.<ref>Levitin, D. J. (1994) Absolute memory for musical pitch: Evidence from the production of learned melodies Perception & Psychophysics, 56 (4), 414-423 [https://web-archive.southampton.ac.uk/cogprints.org/643/1/pitch.HTM Absolute memory for musical pitch]</ref> == О поняцу == Заступеносц (серб учесталост) абсолутного слуха у общей популациї нє позната. Часто ше наводзи податок о єдней особи на 10.000, а можлїве же тото число нє точне; Препатрени статистични роботи зоз 2019. року указали на тото же заступеносц тей способносци медзи студентами [[Музика|музики]] найманєй 4%.<ref>Carden, Jill; Cline, Tony (July 9, 2019). "Absolute pitch: Myths, evidence and relevance to music education and performance". Psychology of Music. 47 (6): 890–901. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1177/0305735619856098.] [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISSN 0305-7356.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 199149622.]</ref> Абсолутни слух подрозумює даєдни або шицки зоз шлїдуюцих способносцох, хтори ше витворюю и визначую без хаснованя референтного тона:<ref>Parncutt, R.; Levitin, D. J. (2001). "Absolute Pitch". In Sadie, S. (ed.). The New Grove Dictionary of Music and Musicians. London: Macmillan. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISBN 1-56159-239-0.]</ref> ● Менованє поєдинєчних тонох одгратих на розличних инструментох. ● Одредзованє [[Тоналитет|тоналитета]]. ● Препознаванє и менованє шицих тонох у рамикох акорда або другей тоналней цалосци. ● Менованє висини тонох каждодньових [[Звук|звукох]], як автомобилских пищкох або алармох. ● Абсолутни слух ше розликує од релативного слуха. Док ше способносц менованя одредзених тонох може хасновац за одредзованє [[Интервал (музика)|интервала]], релативни слух препознава интервал директно на основи його звука. Абсолутни слух може дополньовац релативни слух у цеку слуханя музики и музичней пракси, або тиж може вплївовац и на його розвой. Постоя розправи о тим же ше абсолутни слух може здобуц у одроснутим периодзе живота. Одроснути особи хтори маю релативни слух, а нє маю абсолутни, можу научиц ткв. „псеудо-абсолутни слух” и здобуц способносц препознаваня нотох на способ хтори поверхово здогадує на абсолутни слух.<ref>Levitin, D.J. (2008). "Absolute pitch: Both a curse and a blessing". In Clockars, M.; Peltomaa, M. (eds.). Music Meets Medicine, Proceedings of the Signe and Ane Gyllenberg Foundation. Helsinki, Finland: Signe and Ane Gyllenberg Foundation. б. 124–132.</ref> Даєдним поєдинцом у одроснутих рокох ше удало з помоцу тренинґа розвиц способносц точного препознаваня висини тонох. == Науково виглєдованя == История виглєдованя и терминолоґи Науково виглєдованя абсолутного слуха почали у 19. вику, зоз фокусом на феномен музичней висини тона и методи одредзованя длужини тона. Формованє абсолутного слуха олєгчане кед постої дотик зоз музичним едукованьом. Напр., тон познат як „А” варировал у розличних локалних або националних музичних традицийох медзи тима основнима тонами и тих висших-повишених Г-ґис (G♯) и Б-мол (B♭), по стандардизацию запровадзену на концу 19. вику. Гоч термин „абсолутна висина тона” (анґл. *''absolute pitch''*) або „абсолутни слух” концом 19. вику хасновали и британски и нємецки виглєдоваче,<ref>Bosanquet, R.H.M (1876). [https://archive.org/details/cu31924022233088/page/n5/mode/2up An Elementary Treatise on Musical Intervals and Temperament.] London: Macmillan and Co. p. xiv. Retrieved August 24, 2010.</ref> його хаснованє нє було универзалне; за исту способносц хасновани и други назви, як „музични слух”, „свидомосц о абсолутней висини тона”<ref> Abraham, O (1907). [https://www.aruffo.com/eartraining/research/articles/abraham07.htm "Das absolute Tonbewußtsein und die Musik"] [Absolute tone consciousness and music]. Sammelbände der Internationalen Musikgesellschaft (in German). 8: 485–90. Retrieved August 25, 2010. [https://www.aruffo.com/eartraining/research/articles/abraham07e.htm Translation by Christopher Aruffo, www.acousticlearning.com]</ref> або „позитивна висина тона” итд.<ref>Copp, E.F. (1916). [https://www.aruffo.com/eartraining/fletcher/copp.htm "Musical Ability".] Journal of Heredity. 7 (7): 297–305. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1093/oxfordjournals.jhered.a110728]</ref>. Тота способносц нє лєм виключно музичней природи. Розлика у коґнитивних процесох, а нє у елементарним чувству. Зоз физичного и функционалного становиска, слушна система особи зоз абсолутним слухом ше очиглядно нє розликує од слушней системи особи хтора го нєма.<ref>Sergeant, D. (1969). "Experimental investigation of absolute pitch". Journal of Research in Music Education. 17 (1). Journal of Research in Music Education, Vol. 17, No. 1: 135–143. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.2307/3344200.] [https://en.wikipedia.org/wiki/JSTOR#Content JSTOR 3344200.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 144294536.]</ref> Место того, вон „отримує окремну способносц анализи информациї о фреквенциї, а то вироятнє уключує опасносц обробку на високим уровню”.[20] Абсолутни слух представя способносц паметаня фреквенциї, одредзованє назви за тоту фреквенцию (нпр. „B♭”) и залапеносц обсягу звука. Абсолутни слух може буц директно аналоґни препознаваню фарби, фонеми (гласох бешеди) або других формох чувствох. Напр., особи хтори у вчасним периодзе живота були на даяки способ у дотику зоз музичнима тонами вироятнє успишно идентификую тон „Ц” (C).[21] Дакеди ше думало же то „можебуц лєм обща людска способносц хтора моцно виражена под условиями уровня и файти ,,викладаню&#39;&#39; музики у одредзеней култури”.[22] На абсолутни слух можу вплївовац ґенетски варияциї, при хторей вироятнє слово о аутозомно-доминантней ґенетскей прикмети.[23][24][25][26][27] == Вплїв музичного искуства == Докази указую же на способносц абсолутного слуха вплївує на даяки способ и културолоґийна присутносц особи у музики, поготов през упознаванє зоз основну Це-дур скалу. Векшина тестирани особи зоз абсолутним слухом швидше препознавали тони Це-дур скали од тонох хтори знїжени и повишени. [28] Повязаносц зоз музичним талантом Абсолутни слух нє предусловиє за схопне музичне виводзенє або компонованє. Заш лєм, музичаре зоз абсолутним слухом звичайно посцигую лєпши резултати у задаткох музичней транскрипциї (кед ше вежнє до огляду возрост у хторим започате музичне образованє и обсяг того образованя) у поровнаню зоз тима хтори го нє маю.[89] Скорей ше твердзело же музичаре зоз абсолутним слухом посцигую слабши резултати од тих без нього, медзитим през историю утвердзене же особи зоз абсолутним слухом лєпше препознаю музични интервали од гевтих особох хтори го нє маю.[91] Абсолутни слух нє завиши од розвитей способносци замеркованя и розликованя ниянсох у фреквенцийох звука,[48] алє од препознаваня и катеґоризациї субєктивного перцептивного свойства хторе ше звичайно вола „хрома” (анґл. *''chroma''*).[49] Два наведзени процеси — идентификация (препознаванє и менованє висини тона) и дискриминация (обачованє пременкох або розликох у частих осцилованьох) — одбуваю ше з помоцу розличних окремних механїзмох.<ref>Tervaniemi, M.; Alho, K.; Paavilainen, P.; Sams, M. & Näätänen, R. (1993). "Absolute pitch and event-related brain potentials". ''Music Perception''. '''10''' (3): 305–316. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier<nowiki> doi:10.2307/40285572.] [</nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/JSTOR#Content JSTOR&#x20;40285572</ref>50] == Литература == * [https://www.scribd.com/document/615277816/Apsolutni-muzi%C4%8Dki-sluh Apsolutni muzički sluh] == Вонкашнї вязи == * [https://www.uskolavrsac.edu.rs/Novi%20sajt%202010/Dokumenta/Izdanja/19%20Okrugli%20sto/25%20Cvetkovic%20Djurdjanovic%20Zdravic.pdf АПСОЛУТНИ СЛУХ - ДАРОВИТОСТ ИЛИ РЕЛАТИВНИ ПОТЕНЦИЈАЛ] * [https://edukacija.rs/zivot/sta-je-apsolutni-sluh Šta je apsolutni sluh] edukacija.rs * [https://www.youtube.com/shorts/5Xk8DaUW6_g Абсолутни слух] == Референци == 8a14x56coda8ewzj9vxhgg986s3pjaq 22134 22133 2026-09-23T19:25:22Z Olirk55 19 Уложена фотоґрафия 22134 wikitext text/x-wiki [[File:Closeup of a human ear.jpg|right|thumb|300px|Людске ухо ]]'''Абсолутни слух''' (анґл. ''Absolute pitch'' AP, ит. ''Orecchio assoluto''), часто наволовани и „совершени слух”, представя способносц препознаваня або репродукованя одредзеней висини тона без помоци референтного [[Тон|тона]] (камертон -а¹).<ref>Deutsch, D. (2013). [https://deutsch.ucsd.edu/pdf/PsyMus_3_Ch5_Absolute_Pitch.pdf<nowiki> "Absolute pitch"] (PDF). In D. Deutsch (ed.). ''The Psychology of Music'' (3rd&#x20;ed.). pp.&#x20;141–182. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier<nowiki> doi:10.1016/B978-0-12-381460-9.00005-5.] [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN&#x20;<bdi>978-0-12-381460-9</bdi.] [https://ghostarchive.org/archive/F4Zf1<nowiki> Archived] (PDF) from the original on October 9, 2022.</ref><ref>Ward, W.D. (1998). "Absolute Pitch". In D. Deutsch (ed.). The Psychology of Music (Second ed.). San Diego: Academic Press. pp. 265–298. ISBN 0-12-213564-4.</ref> Абсолутни слух ше може виражиц през вербалне менованє („даванє/одредзованє мена” [[Нота|ноти]]), повязованє менталней представи зоз ноту або по сензомоторних реакцийох. Напр. особа зоз абсолутним слухом може на музичним инструменту точно одграц тон хтори чула без патреня на ноти.<ref>Zatorre, Robert; Beckett, Christine (1989). [https://link.springer.com/article/10.3758/BF03197081 "Multiple coding strategies in the retention of musical tones by possessors of absolute pitch".] [https://en.wikipedia.org/wiki/Memory_&_Cognition Memory & Cognition.] 17 (5): 582–589. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.3758/BF03197081.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 2796743.]</ref> <ref></ref><ref>Zatorre, R. (2003). [https://web.archive.org/web/20080307140045/http://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf "Absolute Pitch: A model for understanding the influence of genes and development on neural and cognitive function"] (PDF). Nature Neuroscience. 6 (7): 692–5. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1038/nn1085.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 12830161.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 7431996.] Archived from [https://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf the original] (PDF) on March 7, 2008. Retrieved July 22, 2007.</ref><ref>Witynski, Max. [https://news.uchicago.edu/explainer/what-is-perfect-pitch "What Is Perfect Pitch? | The University of Chicago".] news.uchicago.edu. Retrieved May 5, 2023.</ref> Заш лєм, писанє нотох ридши талант як саме репродукованє того тона на инструменту лєбо зоз шпиваньом.<ref>Levitin, D. J. (1994) Absolute memory for musical pitch: Evidence from the production of learned melodies Perception & Psychophysics, 56 (4), 414-423 [https://web-archive.southampton.ac.uk/cogprints.org/643/1/pitch.HTM Absolute memory for musical pitch]</ref> == О поняцу == Заступеносц (серб учесталост) абсолутного слуха у общей популациї нє позната. Часто ше наводзи податок о єдней особи на 10.000, а можлїве же тото число нє точне; Препатрени статистични роботи зоз 2019. року указали на тото же заступеносц тей способносци медзи студентами [[Музика|музики]] найманєй 4%.<ref>Carden, Jill; Cline, Tony (July 9, 2019). "Absolute pitch: Myths, evidence and relevance to music education and performance". Psychology of Music. 47 (6): 890–901. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1177/0305735619856098.] [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISSN 0305-7356.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 199149622.]</ref> Абсолутни слух подрозумює даєдни або шицки зоз шлїдуюцих способносцох, хтори ше витворюю и визначую без хаснованя референтного тона:<ref>Parncutt, R.; Levitin, D. J. (2001). "Absolute Pitch". In Sadie, S. (ed.). The New Grove Dictionary of Music and Musicians. London: Macmillan. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISBN 1-56159-239-0.]</ref> ● Менованє поєдинєчних тонох одгратих на розличних инструментох. ● Одредзованє [[Тоналитет|тоналитета]]. ● Препознаванє и менованє шицих тонох у рамикох акорда або другей тоналней цалосци. ● Менованє висини тонох каждодньових [[Звук|звукох]], як автомобилских пищкох або алармох. ● Абсолутни слух ше розликує од релативного слуха. Док ше способносц менованя одредзених тонох може хасновац за одредзованє [[Интервал (музика)|интервала]], релативни слух препознава интервал директно на основи його звука. Абсолутни слух може дополньовац релативни слух у цеку слуханя музики и музичней пракси, або тиж може вплївовац и на його розвой. Постоя розправи о тим же ше абсолутни слух може здобуц у одроснутим периодзе живота. Одроснути особи хтори маю релативни слух, а нє маю абсолутни, можу научиц ткв. „псеудо-абсолутни слух” и здобуц способносц препознаваня нотох на способ хтори поверхово здогадує на абсолутни слух.<ref>Levitin, D.J. (2008). "Absolute pitch: Both a curse and a blessing". In Clockars, M.; Peltomaa, M. (eds.). Music Meets Medicine, Proceedings of the Signe and Ane Gyllenberg Foundation. Helsinki, Finland: Signe and Ane Gyllenberg Foundation. б. 124–132.</ref> Даєдним поєдинцом у одроснутих рокох ше удало з помоцу тренинґа розвиц способносц точного препознаваня висини тонох. == Науково виглєдованя == '''История виглєдованя и терминолоґиї''' Науково виглєдованя абсолутного слуха почали у 19. вику, зоз фокусом на феномен музичней висини тона и методи одредзованя длужини тона. Формованє абсолутного слуха олєгчане кед постої дотик зоз музичним едукованьом. Напр., тон познат як „А” варировал у розличних локалних або националних музичних традицийох медзи тима основнима тонами и тих висших-повишених Г-ґис (G♯) и Б-мол (B♭), по стандардизацию запровадзену на концу 19. вику. Гоч термин „абсолутна висина тона” (анґл. *''absolute pitch''*) або „абсолутни слух” концом 19. вику хасновали и британски и нємецки виглєдоваче,<ref>Bosanquet, R.H.M (1876). [https://archive.org/details/cu31924022233088/page/n5/mode/2up An Elementary Treatise on Musical Intervals and Temperament.] London: Macmillan and Co. p. xiv. Retrieved August 24, 2010.</ref> його хаснованє нє було универзалне; за исту способносц хасновани и други назви, як „музични слух”, „свидомосц о абсолутней висини тона” <ref> Abraham, O (1907). [https://www.aruffo.com/eartraining/research/articles/abraham07.htm "Das absolute Tonbewußtsein und die Musik"] [Absolute tone consciousness and music]. Sammelbände der Internationalen Musikgesellschaft (in German). 8: 485–90. Retrieved August 25, 2010. [https://www.aruffo.com/eartraining/research/articles/abraham07e.htm Translation by Christopher Aruffo, www.acousticlearning.com]</ref> або „позитивна висина тона” итд.<ref>Copp, E.F. (1916). [https://www.aruffo.com/eartraining/fletcher/copp.htm "Musical Ability".] Journal of Heredity. 7 (7): 297–305. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1093/oxfordjournals.jhered.a110728]</ref>. Тота способносц нє лєм виключно музичней природи. Розлика у коґнитивних процесох, а нє у елементарним чувству. Зоз физичного и функционалного становиска, слушна система особи зоз абсолутним слухом ше очиглядно нє розликує од слушней системи особи хтора го нєма.<ref>Sergeant, D. (1969). "Experimental investigation of absolute pitch". Journal of Research in Music Education. 17 (1). Journal of Research in Music Education, Vol. 17, No. 1: 135–143. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.2307/3344200.] [https://en.wikipedia.org/wiki/JSTOR#Content JSTOR 3344200.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 144294536.]</ref> Место того, вон „отримує окремну способносц анализи информациї о фреквенциї, а то вироятнє уключує опасносц обробку на високим уровню”.[20] Абсолутни слух представя способносц паметаня фреквенциї, одредзованє назви за тоту фреквенцию (нпр. „B♭”) и залапеносц обсягу звука. Абсолутни слух може буц директно аналоґни препознаваню фарби, фонеми (гласох бешеди) або других формох чувствох. Напр., особи хтори у вчасним периодзе живота були на даяки способ у дотику зоз музичнима тонами вироятнє успишно идентификую тон „Ц” (C).[21] Дакеди ше думало же то „можебуц лєм обща людска способносц хтора моцно виражена под условиями уровня и файти ,,викладаню&#39;&#39; музики у одредзеней култури”.[22] На абсолутни слух можу вплївовац ґенетски варияциї, при хторей вироятнє слово о аутозомно-доминантней ґенетскей прикмети.[23][24][25][26][27] == Вплїв музичного искуства == Докази указую же на способносц абсолутного слуха вплївує на даяки способ и културолоґийна присутносц особи у музики, поготов през упознаванє зоз основну Це-дур скалу. Векшина тестирани особи зоз абсолутним слухом швидше препознавали тони Це-дур скали од тонох хтори знїжени и повишени. [28] '''Повязаносц зоз музичним талантом''' Абсолутни слух нє предусловиє за схопне музичне виводзенє або компонованє. Заш лєм, музичаре зоз абсолутним слухом звичайно посцигую лєпши резултати у задаткох музичней транскрипциї (кед ше вежнє до огляду возрост у хторим започате музичне образованє и обсяг того образованя) у поровнаню зоз тима хтори го нє маю.[89] Скорей ше твердзело же музичаре зоз абсолутним слухом посцигую слабши резултати од тих без нього, медзитим през историю утвердзене же особи зоз абсолутним слухом лєпше препознаю музични интервали од гевтих особох хтори го нє маю.[91] Абсолутни слух нє завиши од розвитей способносци замеркованя и розликованя ниянсох у фреквенцийох звука,[48] алє од препознаваня и катеґоризациї субєктивного перцептивного свойства хторе ше звичайно вола „хрома” (анґл. *''chroma''*).[49] Два наведзени процеси — идентификация (препознаванє и менованє висини тона) и дискриминация (обачованє пременкох або розликох у частих осцилованьох) — одбуваю ше з помоцу розличних окремних механїзмох.<ref>Tervaniemi, M.; Alho, K.; Paavilainen, P.; Sams, M. & Näätänen, R. (1993). "Absolute pitch and event-related brain potentials". ''Music Perception''. '''10''' (3): 305–316. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier<nowiki> doi:10.2307/40285572.] [</nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/JSTOR#Content JSTOR&#x20;40285572</ref>50] == Литература == * [https://www.scribd.com/document/615277816/Apsolutni-muzi%C4%8Dki-sluh Apsolutni muzički sluh] == Вонкашнї вязи == * [https://www.uskolavrsac.edu.rs/Novi%20sajt%202010/Dokumenta/Izdanja/19%20Okrugli%20sto/25%20Cvetkovic%20Djurdjanovic%20Zdravic.pdf АПСОЛУТНИ СЛУХ - ДАРОВИТОСТ ИЛИ РЕЛАТИВНИ ПОТЕНЦИЈАЛ] * [https://edukacija.rs/zivot/sta-je-apsolutni-sluh Šta je apsolutni sluh] edukacija.rs * [https://www.youtube.com/shorts/5Xk8DaUW6_g Абсолутни слух] == Референци == eb2fqe9mhpu69noy4mpj6ltd4ux7vqa 22135 22134 2026-09-23T19:49:22Z Olirk55 19 22135 wikitext text/x-wiki [[File:Closeup of a human ear.jpg|right|thumb|300px|Людске ухо ]]'''Абсолутни слух''' (анґл. ''Absolute pitch'' AP, ит. ''Orecchio assoluto, рсй. Абсолютный слух''), часто наволовани и „совершени слух”, представя способносц препознаваня або репродукованя одредзеней висини тона без помоци референтного [[Тон|тона]] (камертон -а¹).<ref>Deutsch, D. (2013). [https://deutsch.ucsd.edu/pdf/PsyMus_3_Ch5_Absolute_Pitch.pdf "Absolute pitch"] (PDF). In D. Deutsch (ed.). ''The Psychology of Music'' (3rd&#x20;ed.). pp.&#x20;141–182. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1016/B978-0-12-381460-9.00005-5.] [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN&#x20;<bdi>978-0-12-381460-9</bdi.] [https://ghostarchive.org/archive/F4Zf1 Archived] (PDF) from the original on October 9, 2022.</ref><ref>Ward, W.D. (1998). "Absolute Pitch". In D. Deutsch (ed.). The Psychology of Music (Second ed.). San Diego: Academic Press. pp. 265–298. ISBN 0-12-213564-4.</ref> Абсолутни слух ше може виражиц през вербалне менованє („даванє/одредзованє мена” [[Нота|ноти]]), повязованє менталней представи зоз ноту або по сензомоторних реакцийох. Напр. особа зоз абсолутним слухом може на музичним инструменту точно одграц тон хтори чула без патреня на ноти.<ref>Zatorre, Robert; Beckett, Christine (1989). [https://link.springer.com/article/10.3758/BF03197081 "Multiple coding strategies in the retention of musical tones by possessors of absolute pitch".] [https://en.wikipedia.org/wiki/Memory_&_Cognition Memory & Cognition.] 17 (5): 582–589. [<nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.3758/BF03197081.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 2796743.]</ref><ref>Zatorre, R. (2003). [https://web.archive.org/web/20080307140045/http://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf <nowiki> "Absolute Pitch: A model for understanding the influence of genes and development on neural and cognitive function"] (PDF). </nowiki>''Nature Neuroscience''. '''6''' (7): 692–5. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1038/nn1085.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID&#x20;12830161.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID&#x20;7431996] Archived from [https://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf &lt;nowiki&gt; the original] (PDF) on March 7, 2008. Retrieved July 22, 2007.</ref><ref>Zatorre, R. (2003). [https://web.archive.org/web/20080307140045/http://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf "Absolute Pitch: A model for understanding the influence of genes and development on neural and cognitive function"] (PDF). Nature Neuroscience. 6 (7): 692–5. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1038/nn1085.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 12830161.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 7431996.] Archived from [https://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf the original] (PDF) on March 7, 2008. Retrieved July 22, 2007.</ref><ref>Witynski, Max. [https://news.uchicago.edu/explainer/what-is-perfect-pitch "What Is Perfect Pitch? | The University of Chicago".] news.uchicago.edu. Retrieved May 5, 2023.</ref>Заш лєм, писанє нотох ридши талант як саме репродукованє того тона на инструменту лєбо зоз шпиваньом.<ref>Levitin, D. J. (1994) Absolute memory for musical pitch: Evidence from the production of learned melodies Perception & Psychophysics, 56 (4), 414-423 [https://web-archive.southampton.ac.uk/cogprints.org/643/1/pitch.HTM Absolute memory for musical pitch]</ref> == О поняцу == Заступеносц (серб учесталост) абсолутного слуха у общей популациї нє позната. Часто ше наводзи податок о єдней особи на 10.000, а можлїве же тото число нє точне; Препатрени статистични роботи зоз 2019. року указали на тото же заступеносц тей способносци медзи студентами [[Музика|музики]] найманєй 4%.<ref>Carden, Jill; Cline, Tony (July 9, 2019). "Absolute pitch: Myths, evidence and relevance to music education and performance". Psychology of Music. 47 (6): 890–901. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1177/0305735619856098.] [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISSN 0305-7356.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 199149622.]</ref> Абсолутни слух подрозумює даєдни або шицки зоз шлїдуюцих способносцох, хтори ше витворюю и визначую без хаснованя референтного тона:<ref>Parncutt, R.; Levitin, D. J. (2001). "Absolute Pitch". In Sadie, S. (ed.). The New Grove Dictionary of Music and Musicians. London: Macmillan. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISBN 1-56159-239-0.]</ref> ● Менованє поєдинєчних тонох одгратих на розличних инструментох. ● Одредзованє [[Тоналитет|тоналитета]]. ● Препознаванє и менованє шицих тонох у рамикох акорда або другей тоналней цалосци. ● Менованє висини тонох каждодньових [[Звук|звукох]], як автомобилских пищкох або алармох. ● Абсолутни слух ше розликує од релативного слуха. Док ше способносц менованя одредзених тонох може хасновац за одредзованє [[Интервал (музика)|интервала]], релативни слух препознава интервал директно на основи його звука. Абсолутни слух може дополньовац релативни слух у цеку слуханя музики и музичней пракси, або тиж може вплївовац и на його розвой. Постоя розправи о тим же ше абсолутни слух може здобуц у одроснутим периодзе живота. Одроснути особи хтори маю релативни слух, а нє маю абсолутни, можу научиц ткв. „псеудо-абсолутни слух” и здобуц способносц препознаваня нотох на способ хтори поверхово здогадує на абсолутни слух.<ref>Levitin, D.J. (2008). "Absolute pitch: Both a curse and a blessing". In Clockars, M.; Peltomaa, M. (eds.). Music Meets Medicine, Proceedings of the Signe and Ane Gyllenberg Foundation. Helsinki, Finland: Signe and Ane Gyllenberg Foundation. б. 124–132.</ref> Даєдним поєдинцом у одроснутих рокох ше удало з помоцу тренинґа розвиц способносц точного препознаваня висини тонох. == Науково виглєдованя == '''История виглєдованя и терминолоґиї''' Науково виглєдованя абсолутного слуха почали у 19. вику, зоз фокусом на феномен музичней висини тона и методи одредзованя длужини тона. Формованє абсолутного слуха олєгчане кед постої дотик зоз музичним едукованьом. Напр., тон познат як „А” варировал у розличних локалних або националних музичних традицийох медзи тима основнима тонами и тих висших-повишених Г-ґис (G♯) и Б-мол (B♭), по стандардизацию запровадзену на концу 19. вику. Гоч термин „абсолутна висина тона” (анґл. *''absolute pitch''*) або „абсолутни слух” концом 19. вику хасновали и британски и нємецки виглєдоваче,<ref>Bosanquet, R.H.M (1876). [https://archive.org/details/cu31924022233088/page/n5/mode/2up An Elementary Treatise on Musical Intervals and Temperament.] London: Macmillan and Co. p. xiv. Retrieved August 24, 2010.</ref> його хаснованє нє було универзалне; за исту способносц хасновани и други назви, як „музични слух”, „свидомосц о абсолутней висини тона” <ref> Abraham, O (1907). [https://www.aruffo.com/eartraining/research/articles/abraham07.htm "Das absolute Tonbewußtsein und die Musik"] [Absolute tone consciousness and music]. Sammelbände der Internationalen Musikgesellschaft (in German). 8: 485–90. Retrieved August 25, 2010. [https://www.aruffo.com/eartraining/research/articles/abraham07e.htm Translation by Christopher Aruffo, www.acousticlearning.com]</ref> або „позитивна висина тона” итд.<ref>Copp, E.F. (1916). [https://www.aruffo.com/eartraining/fletcher/copp.htm "Musical Ability".] Journal of Heredity. 7 (7): 297–305. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1093/oxfordjournals.jhered.a110728]</ref>. Тота способносц нє лєм виключно музичней природи. Розлика у коґнитивних процесох, а нє у елементарним чувству. Зоз физичного и функционалного становиска, слушна система особи зоз абсолутним слухом ше очиглядно нє розликує од слушней системи особи хтора го нєма.<ref>Sergeant, D. (1969). "Experimental investigation of absolute pitch". Journal of Research in Music Education. 17 (1). Journal of Research in Music Education, Vol. 17, No. 1: 135–143. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.2307/3344200.] [https://en.wikipedia.org/wiki/JSTOR#Content JSTOR 3344200.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 144294536.]</ref> Место того, вон „отримує окремну способносц анализи информациї о фреквенциї, а то вироятнє уключує опасносц обробку на високим уровню”.[20] Абсолутни слух представя способносц паметаня фреквенциї, одредзованє назви за тоту фреквенцию (нпр. „B♭”) и залапеносц обсягу звука. Абсолутни слух може буц директно аналоґни препознаваню фарби, фонеми (гласох бешеди) або других формох чувствох. Напр., особи хтори у вчасним периодзе живота були на даяки способ у дотику зоз музичнима тонами вироятнє успишно идентификую тон „Ц” (C).[21] Дакеди ше думало же то „можебуц лєм обща людска способносц хтора моцно виражена под условиями уровня и файти ,,викладаню&#39;&#39; музики у одредзеней култури”.[22] На абсолутни слух можу вплївовац ґенетски варияциї, при хторей вироятнє слово о аутозомно-доминантней ґенетскей прикмети.[23][24][25][26][27] == Вплїв музичного искуства == Докази указую же на способносц абсолутного слуха вплївує на даяки способ и културолоґийна присутносц особи у музики, поготов през упознаванє зоз основну Це-дур скалу. Векшина тестирани особи зоз абсолутним слухом швидше препознавали тони Це-дур скали од тонох хтори знїжени и повишени. [28] '''Повязаносц зоз музичним талантом''' Абсолутни слух нє предусловиє за схопне музичне виводзенє або компонованє. Заш лєм, музичаре зоз абсолутним слухом звичайно посцигую лєпши резултати у задаткох музичней транскрипциї (кед ше вежнє до огляду возрост у хторим започате музичне образованє и обсяг того образованя) у поровнаню зоз тима хтори го нє маю.[89] Скорей ше твердзело же музичаре зоз абсолутним слухом посцигую слабши резултати од тих без нього, медзитим през историю утвердзене же особи зоз абсолутним слухом лєпше препознаю музични интервали од гевтих особох хтори го нє маю.[91] Абсолутни слух нє завиши од розвитей способносци замеркованя и розликованя ниянсох у фреквенцийох звука,[48] алє од препознаваня и катеґоризациї субєктивного перцептивного свойства хторе ше звичайно вола „хрома” (анґл. *''chroma''*).[49] Два наведзени процеси — идентификация (препознаванє и менованє висини тона) и дискриминация (обачованє пременкох або розликох у частих осцилованьох) — одбуваю ше з помоцу розличних окремних механїзмох.<ref>Tervaniemi, M.; Alho, K.; Paavilainen, P.; Sams, M. & Näätänen, R. (1993). "Absolute pitch and event-related brain potentials". ''Music Perception''. '''10''' (3): 305–316. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier<nowiki> doi:10.2307/40285572.] [</nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/JSTOR#Content JSTOR&#x20;40285572</ref>50] == Литература == * [https://www.scribd.com/document/615277816/Apsolutni-muzi%C4%8Dki-sluh Apsolutni muzički sluh] == Вонкашнї вязи == * [https://www.uskolavrsac.edu.rs/Novi%20sajt%202010/Dokumenta/Izdanja/19%20Okrugli%20sto/25%20Cvetkovic%20Djurdjanovic%20Zdravic.pdf АПСОЛУТНИ СЛУХ - ДАРОВИТОСТ ИЛИ РЕЛАТИВНИ ПОТЕНЦИЈАЛ] * [https://edukacija.rs/zivot/sta-je-apsolutni-sluh Šta je apsolutni sluh] edukacija.rs * [https://www.youtube.com/shorts/5Xk8DaUW6_g Абсолутни слух] == Референци == m9kgdg4ynlfi5g6nrw6o30imeavbbp1 22138 22135 2026-09-23T21:30:11Z Olirk55 19 Илустрация уха 22138 wikitext text/x-wiki [[File:Closeup of a human ear.jpg|right|thumb|300px|Людске ухо ]]'''Абсолутни слух''' (анґл. ''Absolute pitch'' AP, ит. ''Orecchio assoluto, рсй. Абсолютный слух''), часто наволовани и „совершени слух”, представя способносц препознаваня або репродукованя одредзеней висини тона без помоци референтного [[Тон|тона]] (камертон -а¹).<ref>Deutsch, D. (2013). [https://deutsch.ucsd.edu/pdf/PsyMus_3_Ch5_Absolute_Pitch.pdf "Absolute pitch"] (PDF). In D. Deutsch (ed.). ''The Psychology of Music'' (3rd&#x20;ed.). pp.&#x20;141–182. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1016/B978-0-12-381460-9.00005-5.] [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN&#x20;<bdi>978-0-12-381460-9</bdi.] [https://ghostarchive.org/archive/F4Zf1 Archived] (PDF) from the original on October 9, 2022.</ref><ref>Ward, W.D. (1998). "Absolute Pitch". In D. Deutsch (ed.). The Psychology of Music (Second ed.). San Diego: Academic Press. pp. 265–298. ISBN 0-12-213564-4.</ref> Абсолутни слух ше може виражиц през вербалне менованє („даванє/одредзованє мена” [[Нота|ноти]]), повязованє менталней представи зоз ноту або по сензомоторних реакцийох. Напр. особа зоз абсолутним слухом може на музичним инструменту точно одграц тон хтори чула без патреня на ноти.<ref>Zatorre, Robert; Beckett, Christine (1989). [https://link.springer.com/article/10.3758/BF03197081 "Multiple coding strategies in the retention of musical tones by possessors of absolute pitch".] [https://en.wikipedia.org/wiki/Memory_&_Cognition Memory & Cognition.] 17 (5): 582–589. [<nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.3758/BF03197081.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 2796743.]</ref><ref>Zatorre, R. (2003). [https://web.archive.org/web/20080307140045/http://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf <nowiki> "Absolute Pitch: A model for understanding the influence of genes and development on neural and cognitive function"] (PDF). </nowiki>''Nature Neuroscience''. '''6''' (7): 692–5. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1038/nn1085.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID&#x20;12830161.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID&#x20;7431996] Archived from [https://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf &lt;nowiki&gt; the original] (PDF) on March 7, 2008. Retrieved July 22, 2007.</ref><ref>Zatorre, R. (2003). [https://web.archive.org/web/20080307140045/http://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf "Absolute Pitch: A model for understanding the influence of genes and development on neural and cognitive function"] (PDF). Nature Neuroscience. 6 (7): 692–5. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1038/nn1085.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 12830161.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 7431996.] Archived from [https://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf the original] (PDF) on March 7, 2008. Retrieved July 22, 2007.</ref><ref>Witynski, Max. [https://news.uchicago.edu/explainer/what-is-perfect-pitch "What Is Perfect Pitch? | The University of Chicago".] news.uchicago.edu. Retrieved May 5, 2023.</ref>Заш лєм, писанє нотох ридши талант як саме репродукованє того тона на инструменту лєбо зоз шпиваньом.<ref>Levitin, D. J. (1994) Absolute memory for musical pitch: Evidence from the production of learned melodies Perception & Psychophysics, 56 (4), 414-423 [https://web-archive.southampton.ac.uk/cogprints.org/643/1/pitch.HTM Absolute memory for musical pitch]</ref> == О поняцу == Заступеносц (серб учесталост) абсолутного слуха у общей популациї нє позната. Часто ше наводзи податок о єдней особи на 10.000, а можлїве же тото число нє точне; Препатрени статистични роботи зоз 2019. року указали на тото же заступеносц тей способносци медзи студентами [[Музика|музики]] найманєй 4%.<ref>Carden, Jill; Cline, Tony (July 9, 2019). "Absolute pitch: Myths, evidence and relevance to music education and performance". Psychology of Music. 47 (6): 890–901. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1177/0305735619856098.] [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISSN 0305-7356.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 199149622.]</ref> [[File:Ear-anatomy.svg|right|thumb|300px|Часци уха прейґ хторих оможлївени слух: 1. Чобаня-лопов 2. Ушни канал, 3. ушна школька, 4. opna, 5. преддворє, 6. млаточок,7. наковань, 8. стремено, 9. полукружни канал, 10. шлїмачок, 11. слушни нерви, 12. Евстахийова туба]] Абсолутни слух подрозумює даєдни або шицки зоз шлїдуюцих способносцох, хтори ше витворюю и визначую без хаснованя референтного тона:<ref>Parncutt, R.; Levitin, D. J. (2001). "Absolute Pitch". In Sadie, S. (ed.). The New Grove Dictionary of Music and Musicians. London: Macmillan. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISBN 1-56159-239-0.]</ref> ● Менованє поєдинєчних тонох одгратих на розличних инструментох. ● Одредзованє [[Тоналитет|тоналитета]]. ● Препознаванє и менованє шицих тонох у рамикох акорда або другей тоналней цалосци. ● Менованє висини тонох каждодньових [[Звук|звукох]], як автомобилских пищкох або алармох. ● Абсолутни слух ше розликує од релативного слуха. Док ше способносц менованя одредзених тонох може хасновац за одредзованє [[Интервал (музика)|интервала]], релативни слух препознава интервал директно на основи його звука. Абсолутни слух може дополньовац релативни слух у цеку слуханя музики и музичней пракси, або тиж може вплївовац и на його розвой. Постоя розправи о тим же ше абсолутни слух може здобуц у одроснутим периодзе живота. Одроснути особи хтори маю релативни слух, а нє маю абсолутни, можу научиц ткв. „псеудо-абсолутни слух” и здобуц способносц препознаваня нотох на способ хтори поверхово здогадує на абсолутни слух.<ref>Levitin, D.J. (2008). "Absolute pitch: Both a curse and a blessing". In Clockars, M.; Peltomaa, M. (eds.). Music Meets Medicine, Proceedings of the Signe and Ane Gyllenberg Foundation. Helsinki, Finland: Signe and Ane Gyllenberg Foundation. б. 124–132.</ref> Даєдним поєдинцом у одроснутих рокох ше удало з помоцу тренинґа розвиц способносц точного препознаваня висини тонох. == Науково виглєдованя == '''История виглєдованя и терминолоґиї''' Науково виглєдованя абсолутного слуха почали у 19. вику, зоз фокусом на феномен музичней висини тона и методи одредзованя длужини тона. Формованє абсолутного слуха олєгчане кед постої дотик зоз музичним едукованьом. Напр., тон познат як „А” варировал у розличних локалних або националних музичних традицийох медзи тима основнима тонами и тих висших-повишених Г-ґис (G♯) и Б-мол (B♭), по стандардизацию запровадзену на концу 19. вику. Гоч термин „абсолутна висина тона” (анґл. *''absolute pitch''*) або „абсолутни слух” концом 19. вику хасновали и британски и нємецки виглєдоваче,<ref>Bosanquet, R.H.M (1876). [https://archive.org/details/cu31924022233088/page/n5/mode/2up An Elementary Treatise on Musical Intervals and Temperament.] London: Macmillan and Co. p. xiv. Retrieved August 24, 2010.</ref> його хаснованє нє було универзалне; за исту способносц хасновани и други назви, як „музични слух”, „свидомосц о абсолутней висини тона” <ref> Abraham, O (1907). [https://www.aruffo.com/eartraining/research/articles/abraham07.htm "Das absolute Tonbewußtsein und die Musik"] [Absolute tone consciousness and music]. Sammelbände der Internationalen Musikgesellschaft (in German). 8: 485–90. Retrieved August 25, 2010. [https://www.aruffo.com/eartraining/research/articles/abraham07e.htm Translation by Christopher Aruffo, www.acousticlearning.com]</ref> або „позитивна висина тона” итд.<ref>Copp, E.F. (1916). [https://www.aruffo.com/eartraining/fletcher/copp.htm "Musical Ability".] Journal of Heredity. 7 (7): 297–305. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1093/oxfordjournals.jhered.a110728]</ref>. Тота способносц нє лєм виключно музичней природи. Розлика у коґнитивних процесох, а нє у елементарним чувству. Зоз физичного и функционалного становиска, слушна система особи зоз абсолутним слухом ше очиглядно нє розликує од слушней системи особи хтора го нєма.<ref>Sergeant, D. (1969). "Experimental investigation of absolute pitch". Journal of Research in Music Education. 17 (1). Journal of Research in Music Education, Vol. 17, No. 1: 135–143. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.2307/3344200.] [https://en.wikipedia.org/wiki/JSTOR#Content JSTOR 3344200.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 144294536.]</ref> Место того, вон „отримує окремну способносц анализи информациї о фреквенциї, а то вироятнє уключує опасносц обробку на високим уровню”.[20] Абсолутни слух представя способносц паметаня фреквенциї, одредзованє назви за тоту фреквенцию (нпр. „B♭”) и залапеносц обсягу звука. Абсолутни слух може буц директно аналоґни препознаваню фарби, фонеми (гласох бешеди) або других формох чувствох. Напр., особи хтори у вчасним периодзе живота були на даяки способ у дотику зоз музичнима тонами вироятнє успишно идентификую тон „Ц” (C).[21] Дакеди ше думало же то „можебуц лєм обща людска способносц хтора моцно виражена под условиями уровня и файти ,,викладаню&#39;&#39; музики у одредзеней култури”.[22] На абсолутни слух можу вплївовац ґенетски варияциї, при хторей вироятнє слово о аутозомно-доминантней ґенетскей прикмети.[23][24][25][26][27] == Вплїв музичного искуства == Докази указую же на способносц абсолутного слуха вплївує на даяки способ и културолоґийна присутносц особи у музики, поготов през упознаванє зоз основну Це-дур скалу. Векшина тестирани особи зоз абсолутним слухом швидше препознавали тони Це-дур скали од тонох хтори знїжени и повишени. [28] '''Повязаносц зоз музичним талантом''' Абсолутни слух нє предусловиє за схопне музичне виводзенє або компонованє. Заш лєм, музичаре зоз абсолутним слухом звичайно посцигую лєпши резултати у задаткох музичней транскрипциї (кед ше вежнє до огляду возрост у хторим започате музичне образованє и обсяг того образованя) у поровнаню зоз тима хтори го нє маю.[89] Скорей ше твердзело же музичаре зоз абсолутним слухом посцигую слабши резултати од тих без нього, медзитим през историю утвердзене же особи зоз абсолутним слухом лєпше препознаю музични интервали од гевтих особох хтори го нє маю.[91] Абсолутни слух нє завиши од розвитей способносци замеркованя и розликованя ниянсох у фреквенцийох звука,[48] алє од препознаваня и катеґоризациї субєктивного перцептивного свойства хторе ше звичайно вола „хрома” (анґл. *''chroma''*).[49] Два наведзени процеси — идентификация (препознаванє и менованє висини тона) и дискриминация (обачованє пременкох або розликох у частих осцилованьох) — одбуваю ше з помоцу розличних окремних механїзмох.<ref>Tervaniemi, M.; Alho, K.; Paavilainen, P.; Sams, M. & Näätänen, R. (1993). "Absolute pitch and event-related brain potentials". ''Music Perception''. '''10''' (3): 305–316. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier<nowiki> doi:10.2307/40285572.] [</nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/JSTOR#Content JSTOR&#x20;40285572</ref>50] == Литература == * [https://www.scribd.com/document/615277816/Apsolutni-muzi%C4%8Dki-sluh Apsolutni muzički sluh] == Вонкашнї вязи == * [https://www.uskolavrsac.edu.rs/Novi%20sajt%202010/Dokumenta/Izdanja/19%20Okrugli%20sto/25%20Cvetkovic%20Djurdjanovic%20Zdravic.pdf АПСОЛУТНИ СЛУХ - ДАРОВИТОСТ ИЛИ РЕЛАТИВНИ ПОТЕНЦИЈАЛ] * [https://edukacija.rs/zivot/sta-je-apsolutni-sluh Šta je apsolutni sluh] edukacija.rs * [https://www.youtube.com/shorts/5Xk8DaUW6_g Абсолутни слух] == Референци == 8j3b7723dazbadwlpfm3oi7mcw690ri 22147 22138 2026-09-24T06:08:06Z Sveletanka 20 ушорйованє 22147 wikitext text/x-wiki [[File:Closeup of a human ear.jpg|right|thumb|300px|Людске ухо ]]'''Абсолутни слух''' (анґл. ''Absolute pitch'' AP, ит. ''Orecchio assoluto, рсй. Абсолютный слух''), часто наволовани и „совершени слух”, представя способносц препознаваня або репродукованя одредзеней висини тона без помоци референтного [[Тон|тона]] (камертон -а¹).<ref>Deutsch, D. (2013). [https://deutsch.ucsd.edu/pdf/PsyMus_3_Ch5_Absolute_Pitch.pdf "Absolute pitch"] (PDF). In D. Deutsch (ed.). ''The Psychology of Music'' (3rd&#x20;ed.). pp.&#x20;141–182. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1016/B978-0-12-381460-9.00005-5.] [https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN ISBN&#x20;<bdi>978-0-12-381460-9</bdi.] [https://ghostarchive.org/archive/F4Zf1 Archived] (PDF) from the original on October 9, 2022.</ref><ref>Ward, W.D. (1998). "Absolute Pitch". In D. Deutsch (ed.). The Psychology of Music (Second ed.). San Diego: Academic Press. pp. 265–298. ISBN 0-12-213564-4.</ref> Абсолутни слух ше може виражиц през вербалне менованє („даванє/одредзованє мена” [[Нота|ноти]]), повязованє менталней представи зоз ноту або по сензомоторних реакцийох. Напр. особа зоз абсолутним слухом може на музичним инструменту точно одграц тон хтори чула без патреня на ноти.<ref>Zatorre, Robert; Beckett, Christine (1989). [https://link.springer.com/article/10.3758/BF03197081 "Multiple coding strategies in the retention of musical tones by possessors of absolute pitch".] [https://en.wikipedia.org/wiki/Memory_&_Cognition Memory & Cognition.] 17 (5): 582–589. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.3758/BF03197081.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 2796743.]</ref><ref>Zatorre, R. (2003). [https://web.archive.org/web/20080307140045/http://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf "Absolute Pitch: A model for understanding the influence of genes and development on neural and cognitive function"] (PDF). ''Nature Neuroscience''. '''6''' (7): 692–5. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1038/nn1085.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID&#x20;12830161.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID&#x20;7431996] Archived from [https://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf the original] (PDF) on March 7, 2008. Retrieved July 22, 2007.</ref><ref>Zatorre, R. (2003). [https://web.archive.org/web/20080307140045/http://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf "Absolute Pitch: A model for understanding the influence of genes and development on neural and cognitive function"] (PDF). Nature Neuroscience. 6 (7): 692–5. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1038/nn1085.] [https://en.wikipedia.org/wiki/PubMed#PubMed_identifier PMID 12830161.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 7431996.] Archived from [https://www.zlab.mcgill.ca/docs/Zatorre_2003.pdf the original] (PDF) on March 7, 2008. Retrieved July 22, 2007.</ref><ref>Witynski, Max. [https://news.uchicago.edu/explainer/what-is-perfect-pitch "What Is Perfect Pitch? | The University of Chicago".] news.uchicago.edu. Retrieved May 5, 2023.</ref>Заш лєм, писанє нотох ридши талант як саме репродукованє того тона на инструменту лєбо зоз шпиваньом.<ref>Levitin, D. J. (1994) Absolute memory for musical pitch: Evidence from the production of learned melodies Perception & Psychophysics, 56 (4), 414-423 [https://web-archive.southampton.ac.uk/cogprints.org/643/1/pitch.HTM Absolute memory for musical pitch]</ref> == О поняцу == Заступеносц (серб учесталост) абсолутного слуха у общей популациї нє позната. Часто ше наводзи податок о єдней особи на 10.000, а можлїве же тото число нє точне; Препатрени статистични роботи зоз 2019. року указали на тото же заступеносц тей способносци медзи студентами [[Музика|музики]] найманєй 4%.<ref>Carden, Jill; Cline, Tony (July 9, 2019). "Absolute pitch: Myths, evidence and relevance to music education and performance". Psychology of Music. 47 (6): 890–901. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1177/0305735619856098.] [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISSN 0305-7356.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 199149622.]</ref> [[File:Ear-anatomy.svg|right|thumb|300px|Часци уха прейґ хторих оможлївени слух: 1. Чобаня-лопов 2. Ушни канал, 3. ушна школька, 4. опна, 5. преддворє, 6. млаточок, 7. наковань, 8. стремено, 9. полукружни канал, 10. шлїмачок, 11. слушни нерви, 12. Евстахийова туба]] Абсолутни слух подрозумює даєдни або шицки зоз шлїдуюцих способносцох, хтори ше витворюю и визначую без хаснованя референтного тона:<ref>Parncutt, R.; Levitin, D. J. (2001). "Absolute Pitch". In Sadie, S. (ed.). The New Grove Dictionary of Music and Musicians. London: Macmillan. [https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN ISBN 1-56159-239-0.]</ref> ● Менованє поєдинєчних тонох одгратих на розличних инструментох. ● Одредзованє [[Тоналитет|тоналитета]]. ● Препознаванє и менованє шицих тонох у рамикох акорда або другей тоналней цалосци. ● Менованє висини тонох каждодньових [[Звук|звукох]], як автомобилских пищкох або алармох. ● Абсолутни слух ше розликує од релативного слуха. Док ше способносц менованя одредзених тонох може хасновац за одредзованє [[Интервал (музика)|интервала]], релативни слух препознава интервал директно на основи його звука. Абсолутни слух може дополньовац релативни слух у цеку слуханя музики и музичней пракси, або тиж може вплївовац и на його розвой. Постоя розправи о тим же ше абсолутни слух може здобуц у одроснутим периодзе живота. Одроснути особи хтори маю релативни слух, а нє маю абсолутни, можу научиц ткв. „псеудо-абсолутни слух” и здобуц способносц препознаваня нотох на способ хтори поверхово здогадує на абсолутни слух.<ref>Levitin, D.J. (2008). "Absolute pitch: Both a curse and a blessing". In Clockars, M.; Peltomaa, M. (eds.). Music Meets Medicine, Proceedings of the Signe and Ane Gyllenberg Foundation. Helsinki, Finland: Signe and Ane Gyllenberg Foundation. б. 124–132.</ref> Даєдним поєдинцом у одроснутих рокох ше удало з помоцу тренинґа розвиц способносц точного препознаваня висини тонох. == Науково виглєдованя == '''История виглєдованя и терминолоґиї''' Науково виглєдованя абсолутного слуха почали у 19. вику, зоз фокусом на феномен музичней висини тона и методи одредзованя длужини тона. Формованє абсолутного слуха олєгчане кед постої дотик зоз музичним едукованьом. Напр., тон познат як „А” варировал у розличних локалних або националних музичних традицийох медзи тима основнима тонами и тих висших-повишених Г-ґис (G♯) и Б-мол (B♭), по стандардизацию запровадзену на концу 19. вику. Гоч термин „абсолутна висина тона” (анґл. *''absolute pitch''*) або „абсолутни слух” концом 19. вику хасновали и британски и нємецки виглєдоваче,<ref>Bosanquet, R.H.M (1876). [https://archive.org/details/cu31924022233088/page/n5/mode/2up An Elementary Treatise on Musical Intervals and Temperament.] London: Macmillan and Co. p. xiv. Retrieved August 24, 2010.</ref> його хаснованє нє було универзалне; за исту способносц хасновани и други назви, як „музични слух”, „свидомосц о абсолутней висини тона” <ref> Abraham, O (1907). [https://www.aruffo.com/eartraining/research/articles/abraham07.htm "Das absolute Tonbewußtsein und die Musik"] [Absolute tone consciousness and music]. Sammelbände der Internationalen Musikgesellschaft (in German). 8: 485–90. Retrieved August 25, 2010. [https://www.aruffo.com/eartraining/research/articles/abraham07e.htm Translation by Christopher Aruffo, www.acousticlearning.com]</ref> або „позитивна висина тона” итд.<ref>Copp, E.F. (1916). [https://www.aruffo.com/eartraining/fletcher/copp.htm "Musical Ability".] Journal of Heredity. 7 (7): 297–305. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1093/oxfordjournals.jhered.a110728]</ref>. Тота способносц нє лєм виключно музичней природи. Розлика у коґнитивних процесох, а нє у елементарним чувству. Зоз физичного и функционалного становиска, слушна система особи зоз абсолутним слухом ше очиглядно нє розликує од слушней системи особи хтора го нєма.<ref>Sergeant, D. (1969). "Experimental investigation of absolute pitch". Journal of Research in Music Education. 17 (1). Journal of Research in Music Education, Vol. 17, No. 1: 135–143. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.2307/3344200.] [https://en.wikipedia.org/wiki/JSTOR#Content JSTOR 3344200.] [https://en.wikipedia.org/wiki/Semantic_Scholar#S2CID S2CID 144294536.]</ref> Место того, вон „отримує окремну способносц анализи информациї о фреквенциї, а то вироятнє уключує опасносц обробку на високим уровню”.[20] Абсолутни слух представя способносц паметаня фреквенциї, одредзованє назви за тоту фреквенцию (нпр. „B♭”) и залапеносц обсягу звука. Абсолутни слух може буц директно аналоґни препознаваню фарби, фонеми (гласох бешеди) або других формох чувствох. Напр., особи хтори у вчасним периодзе живота були на даяки способ у дотику зоз музичнима тонами вироятнє успишно идентификую тон „Ц” (C).[21] Дакеди ше думало же то „можебуц лєм обща людска способносц хтора моцно виражена под условиями уровня и файти ,,викладаню&#39;&#39; музики у одредзеней култури”.[22] На абсолутни слух можу вплївовац ґенетски варияциї, при хторей вироятнє слово о аутозомно-доминантней ґенетскей прикмети.[23][24][25][26][27] == Вплїв музичного искуства == Докази указую же на способносц абсолутного слуха вплївує на даяки способ и културолоґийна присутносц особи у музики, поготов през упознаванє зоз основну Це-дур скалу. Векшина тестирани особи зоз абсолутним слухом швидше препознавали тони Це-дур скали од тонох хтори знїжени и повишени. [28] '''Повязаносц зоз музичним талантом''' Абсолутни слух нє предусловиє за схопне музичне виводзенє або компонованє. Заш лєм, музичаре зоз абсолутним слухом звичайно посцигую лєпши резултати у задаткох музичней транскрипциї (кед ше вежнє до огляду возрост у хторим започате музичне образованє и обсяг того образованя) у поровнаню зоз тима хтори го нє маю.[89] Скорей ше твердзело же музичаре зоз абсолутним слухом посцигую слабши резултати од тих без нього, медзитим през историю утвердзене же особи зоз абсолутним слухом лєпше препознаю музични интервали од гевтих особох хтори го нє маю.[91] Абсолутни слух нє завиши од розвитей способносци замеркованя и розликованя ниянсох у фреквенцийох звука,[48] алє од препознаваня и катеґоризациї субєктивного перцептивного свойства хторе ше звичайно вола „хрома” (анґл. *''chroma''*).[49] Два наведзени процеси — идентификация (препознаванє и менованє висини тона) и дискриминация (обачованє пременкох або розликох у частих осцилованьох) — одбуваю ше з помоцу розличних окремних механїзмох.<ref>Tervaniemi, M.; Alho, K.; Paavilainen, P.; Sams, M. & Näätänen, R. (1993). "Absolute pitch and event-related brain potentials". Music Perception. 10 (3): 305–316. doi: [https://online.ucpress.edu/mp/article-abstract/10/3/305/61840/Absolute-Pitch-and-Event-Related-Brain-Potentials?redirectedFrom=fulltext 10.2307/40285572]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/40285572 40285572]</ref>[50] == Литература == * [https://www.scribd.com/document/615277816/Apsolutni-muzi%C4%8Dki-sluh Apsolutni muzički sluh] == Вонкашнї вязи == * [https://www.uskolavrsac.edu.rs/Novi%20sajt%202010/Dokumenta/Izdanja/19%20Okrugli%20sto/25%20Cvetkovic%20Djurdjanovic%20Zdravic.pdf АПСОЛУТНИ СЛУХ - ДАРОВИТОСТ ИЛИ РЕЛАТИВНИ ПОТЕНЦИЈАЛ] * [https://edukacija.rs/zivot/sta-je-apsolutni-sluh Šta je apsolutni sluh] edukacija.rs * [https://www.youtube.com/shorts/5Xk8DaUW6_g Абсолутни слух] == Референци == pg2lzl499kbf0o9tpbsmsoj6k1o6rux 0 3773 22137 2026-09-23T21:14:30Z ~2026-51452-09 2848 Г. Медєши 22137 wikitext text/x-wiki '''Виреченє''' то основна єдинка спорозумйованя. У науки о язику єст понад 250 дефинициї виреченя. Найстаршу дефиницию дал старогречески филозоф Аристотел: Виреченє то думка виповедзена зоз словами. Тей дефинициї ше пригваря же є нєдосц прецизна и же нє бере до огляду и форму виреченя, односно факт же у виреченю слова ґраматично повязани медзи собу. Єдна зоз сучасних дефиницийох виреченя глаши: Виреченє то ґраматично повязана ґрупа словох лєбо єдно слово зоз хторим ше виповеда подполну думку. У нєфункционалней линґвистики, то текстуална єдинка зложена з єдного або вецей словох хтори ґраматично повязани. У функционалней линґвистики, виреченє єдинка написаного тексту огранїчена з ґрафолоґийнима характеристиками, як цо вельки букви и означеня (запята, знак питаня и викричнїк). Основна характеристика виреченя то предикативносц, т.є. твердзенє або одреканє дачого у вязи зоз стварносцу. Предикативносц ше найчастейше виражує зоз злученьом субєкт + предикат. Таки виреченя воламе предикативни. У виреченьох Владо уж треци рок студира; Оцец ше ище нє врацел з поля твердзенє односно одреканє о зявеньох стварносци висловене зоз предикативнима злученями Владо студира, оцец ше нє врацел. Виреченє може облапяц слова ґруповани вєдно же би виражели вияву, питанє, чудованє, вимаганє, розказ або суґестию. Виреченє ґрупа словох хтори у принципе виражую подполну думку. Прето воно може буц єдноставна фраза, алє муши мац достаточни значеня же би импликовало клаузу, аж и кед є нє експлицитне. Наприклад слово „Два” як виреченє (одвит на питанє „Кельо их було?”) подрозумює клаузу „Було два”. Звичайно виреченє ма субєкт и предикат. Виреченє тиж мож дефиновац зошицким у правописних терминох як ґрупу словох хтора почина з вельку букву и закончує ше з точку. === '''Члени виреченя:''' === * Главни - '''Субєкт''' и '''Предикат''' * Зависни- '''Атрибут''' и '''Апозиция''' (одредби меновнїка), '''Обєкт''' (дополнєнє дїєслова) присловнїцки одредби (одредби дїєслова). Слова у виреченю маю функцию членох виреченя. То синтаксична функция словох. === '''Субєкт''' === Субєкт означує о ким або о чим ше у виреченю бешедує. Зоз субєктом ше означує окончователя дїї, ношителя стану, спричиньователя збуваня, односно тото чому ше з предикатом дацо приписує. * '''Учителька''' препатра задатки. Функцию субєкта найчастейше витворюю меновнїки и меновнїцки заменовнїки, меновнїцка синтаґма або паралелни члени виреченя. * '''Даєдни старши людзе''' шедзели на лавки. У функциї субєкта ше можу, окрем меновнїцких, зявиц и други файти словох. * '''Пейц''' мойо щешлїве число. Ґраматички субєкт вше у номинативе. * '''Юлин''' ше бави. Лоґични у ґенитиве, дативе або акузативе. * ґен. Нєт '''Михала'''. ('''Михал''' нє ту.) * дат. '''Мнє''' ше шпи. ('''Я''' поспани.) * ак. '''Веруну''' страх. ('''Веруна''' чувствує страх.) === '''Предикат''' === Предикат то главни член виреченя зоз хторим ше вше дацо гутори о субєкту, односно о окончовательови дїї: з нїм ше виражує даяку дїю, стан або прикмету субєкту, односно окончователя. Предикат може буц дїєсловни (Чловек роби), менови (Старосц – нє радосц.) и присловнїцки (Дутяни позаверани). '''Файти виреченьох''' Виреченя ше дзеля по '''змисту''', односно '''цилю''' зоз хторим их виповедаме и по '''структури'''. По змисту єст: '''розповедни''' (Бачи оганял коня, а Владко дринґал за кочом.), '''опитни''' (Хтори новини ши купел?) и '''побудни''' виреченя (Вам би уж исц, бо запожнїце.), а по структури: '''прости''' (Молга. Гирми), '''прости преширени''' (можу буц безсубєктово, нєодредзено-особово, пообщено особово, безособово, инфинитвни, пасивни конструкциї, номинативни, нєподполни, викрични, модални слова и вирази итд.) и '''зложени виреченя''' (зависно-зложени хтори ше дзеля на: субєктово, предикатово, атрибутово, обєктово, додатково: местово, часово, причиново, пошлїдково, намирни, условни, допусни, способово, виреченя зоз значеньом мери, поровнуюци, предикатско-атрибутово, приложени зависно-зложени виреченя, зложени виреченя з вецей зависнима виреченями и зложена синтаксична цалосц) и '''нєзависно зложени виреченя''': составни зоз злучнїками, составни без злучнїкох, заключни, процивни, виключни и роздзельни). === Литература === * Юлиян Рамач, Ґраматика руского язика за I, II, III и IV класу ґимназиї, Завод за уџбенике и наставна средства Београд 2002, б. 159-287. d1do5hqbrgp8sz96f7jxe3ix0lx9wzk 22139 22137 2026-09-23T21:34:04Z Olirk55 19 Означени викивязи 22139 wikitext text/x-wiki '''Виреченє''' то основна єдинка спорозумйованя. У науки о язику єст понад 250 дефинициї виреченя. Найстаршу дефиницию дал старогречески филозоф Аристотел: Виреченє то думка виповедзена зоз словами. Тей дефинициї ше пригваря же є нєдосц прецизна и же нє бере до огляду и форму виреченя, односно факт же у виреченю слова ґраматично повязани медзи собу. Єдна зоз сучасних дефиницийох виреченя глаши: Виреченє то ґраматично повязана ґрупа словох лєбо єдно слово зоз хторим ше виповеда подполну думку. У нєфункционалней линґвистики, то текстуална єдинка зложена з єдного або вецей словох хтори ґраматично повязани. У функционалней линґвистики, виреченє єдинка написаного тексту огранїчена з ґрафолоґийнима характеристиками, як цо вельки букви и означеня (запята, знак питаня и викричнїк). Основна характеристика виреченя то предикативносц, т.є. твердзенє або одреканє дачого у вязи зоз стварносцу. Предикативносц ше найчастейше виражує зоз злученьом субєкт + предикат. Таки виреченя воламе предикативни. У виреченьох Владо уж треци рок студира; [[Оцец]] ше ище нє врацел з поля твердзенє односно одреканє о зявеньох стварносци висловене зоз предикативнима злученями Владо студира, оцец ше нє врацел. Виреченє може облапяц слова ґруповани вєдно же би виражели вияву, питанє, чудованє, вимаганє, розказ або суґестию. Виреченє ґрупа словох хтори у принципе виражую подполну думку. Прето воно може буц єдноставна фраза, алє муши мац достаточни значеня же би импликовало клаузу, аж и кед є нє експлицитне. Наприклад слово „Два” як виреченє (одвит на питанє „Кельо их було?”) подрозумює клаузу „Було два”. Звичайно виреченє ма субєкт и предикат. Виреченє тиж мож дефиновац зошицким у правописних терминох як ґрупу словох хтора почина з вельку букву и закончує ше з точку. === '''Члени виреченя:''' === * Главни - '''Субєкт''' и '''Предикат''' * Зависни- '''Атрибут''' и '''Апозиция''' (одредби меновнїка), '''Обєкт''' (дополнєнє дїєслова) присловнїцки одредби (одредби дїєслова). Слова у виреченю маю функцию членох виреченя. То синтаксична функция словох. === '''Субєкт''' === Субєкт означує о ким або о чим ше у виреченю бешедує. Зоз субєктом ше означує окончователя дїї, ношителя стану, спричиньователя збуваня, односно тото чому ше з предикатом дацо приписує. * '''Учителька''' препатра задатки. Функцию субєкта найчастейше витворюю меновнїки и меновнїцки заменовнїки, меновнїцка синтаґма або паралелни члени виреченя. * '''Даєдни старши людзе''' шедзели на [[Лавка|лавки]]. У функциї субєкта ше можу, окрем меновнїцких, зявиц и други файти словох. * '''Пейц''' мойо щешлїве число. Ґраматички субєкт вше у номинативе. * '''Юлин''' ше бави. Лоґични у ґенитиве, дативе або акузативе. * ґен. Нєт '''Михала'''. ('''Михал''' нє ту.) * дат. '''Мнє''' ше шпи. ('''Я''' поспани.) * ак. '''Веруну''' страх. ('''Веруна''' чувствує страх.) === '''Предикат''' === Предикат то главни член виреченя зоз хторим ше вше дацо гутори о субєкту, односно о окончовательови дїї: з нїм ше виражує даяку дїю, стан або прикмету субєкту, односно окончователя. Предикат може буц дїєсловни (Чловек роби), менови (Старосц – нє радосц.) и присловнїцки (Дутяни позаверани). '''Файти виреченьох''' Виреченя ше дзеля по '''змисту''', односно '''цилю''' зоз хторим их виповедаме и по '''структури'''. По змисту єст: '''розповедни''' (Бачи оганял коня, а Владко дринґал за кочом.), '''опитни''' (Хтори новини ши купел?) и '''побудни''' виреченя (Вам би уж исц, бо запожнїце.), а по структури: '''прости''' (Молга. Гирми), '''прости преширени''' (можу буц безсубєктово, нєодредзено-особово, пообщено особово, безособово, инфинитвни, пасивни конструкциї, номинативни, нєподполни, викрични, модални слова и вирази итд.) и '''зложени виреченя''' (зависно-зложени хтори ше дзеля на: субєктово, предикатово, атрибутово, обєктово, додатково: местово, часово, причиново, пошлїдково, намирни, условни, допусни, способово, виреченя зоз значеньом мери, поровнуюци, предикатско-атрибутово, приложени зависно-зложени виреченя, зложени виреченя з вецей зависнима виреченями и зложена синтаксична цалосц) и '''нєзависно зложени виреченя''': составни зоз злучнїками, составни без злучнїкох, заключни, процивни, виключни и роздзельни). === Литература === * Юлиян Рамач, ''Ґраматика руского язика за I, II, III и IV класу ґимназиї'', Завод за уџбенике и наставна средства Београд 2002, б. 159-287. f575ibbqril66phau80m11pf03m7rms 0 3774 22141 2026-09-23T21:44:18Z TaSaNS 1857 Г. Медєши 22141 wikitext text/x-wiki '''Запята''' интерпункцийни знак, пише ше же би ше указало паралелносц и начишльованє, додаванє, процивносц и окремне наглашованє. Зоз тим знаком интерпункциї роздзелюю ше часци виреченя, алє и єдно виреченє од другого. ==== Запяту ше пише: ==== а) кед ше меновнїки, прикметнїки и други слова (и ґрупи словох) начишлює же би ше означело паралелне, нєзависне одношенє (''Купим яблука, шлївки и грушки; Вон старши, мудрейши и блїзши стварному животу''); б) медзи назву населєня и датумом на документох, писмох и под. (''У Новим Садзе, 15. 05. 2018. року''); ту запята роздзелює два паралелни одредби, єдну хтора за место од другей хтора за час; в) кед ше роздзелюю паралелни виреченя без злучнїкох або паралелни часци єдного виреченя (''Я тих людзох познам, виновати су шицки; Податки о людзох ше громадза, ґлобална мрежа ше шири''); г) у математики за оддзельованє цалих од децималних числох (3,14); ґ) опрез процивних злучнїкох (а, алє, лєм), нєзависно од того же чи повязую часци виреченя або цали виреченя (''То подле, а драге; Нападали го барз длуго, алє витримал''); д) пре наглашованє (дакеди вязане за начишльованє и повторйованє) словох, ґрупох словох и виреченьох (''Люби и театер, и филм, и музику; Бул барз, барз совисни''); е) кед виреченя у инверзиї, цо значи же ше зависни виреченя находза опрез главних виреченьох (при тим ше подрозумює же звичайне место зависних виреченьох за главнима виреченями): односни зависни виреченя (''Хто нє роби, тот нє є; Кого нєт, без того ше може''); поровнуюци зависни виреченя (''Як ши себе посцелєл, так будзеш и лєжац; Як кед би ше и сам змарзнул, на нєбе стал мешац на єдним месце''); местово зависни виреченя (''Дзе це любя, там нє ходз часто – дзе це нє любя, там нє ходз нїґда; Дзе єст диму, єст и огня''); часово зависни виреченя (''Кед читал кнїжку о Томови Соєрови, здогадал ше свойого дзецинства; Кед их збачели, розбегли ше ґу нїм''); намирни зависни виреченя (''Же би нє сцекол, замкли го; Же би сцигол на час, вжал такси''); условни зависни виреченя (''Кед запожнїме, ти нас чекай; Кед то дакому повеш, настрадаш и ти и твой товариш''); допусни зависни виреченя (''Гоч єй оцец и гуторел, вона го нє слухала; Гоч знал драгу, заблукал''); причиново зависни виреченя (''Понеже скенер бул барз драги, нє купел сом го; Понеже мушим понагляц, нє можем це чекац''); є) при наводзеню библиоґрафийних єдинкох – по презвиску автора, по назви часопису и по даєдних стандардох по чишлє часопису: ''Ґуставсон, Свен (1983). Руски язик у Югославиї – дияхрония и синхрония. Творчосц, 9, 20–30.''; ж) при указованю на жридло у основним тексту наукового и фахового твору: (''Кочиш, 1971, 52''); на жридло у основним тексту науково-фахового твору сучаснєйше указовац на шлїдуюци способ: (''Кочиш[,] 1971: 52''); з) после директней бешеди, у функциї закончованя виреченя, кед на концу виреченя нє стої викричнїк або знак питаня: ''– Придзем напоютре пополадню, – гварел Микола.'' ==== Запяту ше тиж пише: ==== и) зоз вокативом, як форму за обрацанє ґу дакому и доволованє дакого (''Панє, нє гнївайце ше; Слухай, товаришу мой, мнє''); у зависносци од положеня у виреченю запята може буц за, опрез, або и опрез и за вокативним словом або вокативну ґрупу словох; правило о оддзельованю вокатива зоз запяту важи и за ословйованє у писмох (''Почитовани панє Горняк,''); й) за викричнїками (ага, ей, йой, юй, яй и др.), кед су наглашени и зоз паузу оддзелєни од других часцох виреченя (''О, яка є красна!''); к) зоз словками и подобнима модалнима виразами (гей, ага, нє, цоже, та дзе, наисце, правда, можебуц, медзитим, розуми ше, природно, на щесце, нажаль, спрам того и др.), и то теди кед их пауза дзелї од других словох (''Гей, уж то зробел; Ми, розуми ше, прилапиме поволанку; То, можебуц, наш найлєпши филм''); л) зоз апозицию, т.є. зоз другу назву даєдного поняца (''Беоґрад, главни варош Републики Сербиї, ма значне место у историї; Видзел сом Янка, твойого найлєпшого товариша''); м) кед додати або уруцени часци виреченя (''Були на роботи штварток и пияток, и всоботу; Шейта ше, як и каждого рана, по дворе; А вец, зоз осторожним крочайом, рушел далєй''); н) кед додати або уруцени цали виреченя (''Наволам го ище раз, кед уж нє позно; Вони, як могло заключиц, були жертви''); о) кед ше сце указац на гранїцу медзи виреченями (пор. ''Тото цо ши гварел мнє, нє барз интересантне и Тото цо ши гварел[,] мнє нє барз интересантне''). ==== Зоз запяту ше оддзелює: ==== а) ґрупи словох дїєприсловнїка презента (Часто, предлужуюци приповеданє, повторйовал тото цо уж гварел; Рукуюци ше з ню, Михал ше ганьблїво зачервенєл); б) ґрупи словох дїєприкметнїка пасивного перфекта (Дезорґанизовани з нєсподзиваним ноцним нападом, нєприятель ше нє могол одупрец); в) други вецейчленово одредби кед маю функцию уводних словох або су окреме наглашени (По походзеню зоз цалком другого краю, нїяк ше нє могол привикнуц на нови штредок); ==== Запяту ше нє пише: ==== а) кед сушедни прикметнїки стоя у медзисобно зависним смисловим одношеню; у прикладзе ''Бул то барз жимни жимски дзень'' перши прикметнїк одредзує вязу другого прикметнїка и меновнїка; б) при начишльованю, опрез злучнїка (найчастейше и), кед злучнїк стої медзи предостатнїм и остатнїм членом (''Приповедали сце о озбильней, забавней и народней музики?''); в) зоз словками и подобнима модалнима виразами кед ше вони зоз паузу нє оддзелюю од других словох виреченя, алє су зоз нїма у цесней вязи (''Можебуц уж пришол; Вироятно то и други знаю''); г) зоз злучнїками (составнима або роздзельнима) у кратших виразох опрез паралелних членох (Бешедовал и циxо и розумлїво; Можеш вжац або квеце або даяки напой; Нє нашол анї квице анї напой); ґ) кед додате цале виреченє хторе у контексту цеснєйше повязане зоз другим виреченьом або виреченями (''Справує ше як треба; Придзем кед ме поволаш''); д) зоз атрибутивами, т.є. меновнїками зоз функцию блїзшого одредзованя других меновнїкох (''Жили у валалє Бикич Дол; Рика Ондава ше находзи у Словацкей''); е) кед ше зоз процивнима злучнїками нє виповеда процивносц (''Вона красна а мудра жена''); є) у вязаним виразу нє лєм ... алє и ... прето же вон у сущносци значи „и ... и ...” (''Вони нє лєм же бешедовали о роботи алє и робели''). '''Запяту ше тиж нє пише''' кед зависне виреченє приходзи за главним (''Мушиме ше врациц на час бо ше родичи буду бриґовац; Дзеци ше предлужели бавиц гоч ше уж змеркало; Можеш рушиц на драгу кед же ши порихтана; Замкли го же би нє сцекол; Нє можем це чекац понеже мушим понагляц''). === Литература === * Фейса, М., Медєши, Г., Правопис руского язика з правописним словнїком, Нови Сад 2021, б. 57-59. m299h9wx0k7flizdqerhjthfzf9u4gp 22148 22141 2026-09-24T06:24:06Z Olirk55 19 Oзначени викивязи 22148 wikitext text/x-wiki '''Запята''' интерпункцийни знак, пише ше же би ше указало паралелносц и начишльованє, додаванє, процивносц и окремне наглашованє. Зоз тим знаком интерпункциї роздзелюю ше часци виреченя, алє и єдно виреченє од другого. ==== Запяту ше пише: ==== а) кед ше меновнїки, прикметнїки и други слова (и ґрупи словох) начишлює же би ше означело паралелне, нєзависне одношенє (''Купим яблука, шлївки и грушки; Вон старши, мудрейши и блїзши стварному животу''); б) медзи назву населєня и датумом на документох, писмох и под. (''У Новим Садзе, 15. 05. 2018. року''); ту запята роздзелює два паралелни одредби, єдну хтора за место од другей хтора за час; в) кед ше роздзелюю паралелни виреченя без злучнїкох або паралелни часци єдного виреченя (''Я тих людзох познам, виновати су шицки; Податки о людзох ше громадза, ґлобална мрежа ше шири''); г) у математики за оддзельованє цалих од децималних числох (3,14); ґ) опрез процивних злучнїкох (а, алє, лєм), нєзависно од того же чи повязую часци виреченя або цали виреченя (''То подле, а драге; Нападали го барз длуго, алє витримал''); д) пре наглашованє (дакеди вязане за начишльованє и повторйованє) словох, ґрупох словох и виреченьох (''Люби и театер, и филм, и [[Музика|музику]]; Бул барз, барз совисни''); е) кед виреченя у инверзиї, цо значи же ше зависни виреченя находза опрез главних виреченьох (при тим ше подрозумює же звичайне место зависних виреченьох за главнима виреченями): односни зависни виреченя (''Хто нє роби, тот нє є; Кого нєт, без того ше може''); поровнуюци зависни виреченя (''Як ши себе посцелєл, так будзеш и лєжац; Як кед би ше и сам змарзнул, на нєбе стал мешац на єдним месце''); местово зависни виреченя (''Дзе це любя, там нє ходз часто – дзе це нє любя, там нє ходз нїґда; Дзе єст диму, єст и огня''); часово зависни виреченя (''Кед читал кнїжку о Томови Соєрови, здогадал ше свойого дзецинства; Кед их збачели, розбегли ше ґу нїм''); намирни зависни виреченя (''Же би нє сцекол, замкли го; Же би сцигол на час, вжал такси''); условни зависни виреченя (''Кед запожнїме, ти нас чекай; Кед то дакому повеш, настрадаш и ти и твой товариш''); допусни зависни виреченя (''Гоч єй [[оцец]] и гуторел, вона го нє слухала; Гоч знал [[Драга|драгу]], заблукал''); причиново зависни виреченя (''Понеже скенер бул барз драги, нє купел сом го; Понеже мушим понагляц, нє можем це чекац''); є) при наводзеню библиоґрафийних єдинкох – по презвиску автора, по назви часопису и по даєдних стандардох по чишлє часопису: ''Ґуставсон, Свен (1983). Руски язик у Югославиї – дияхрония и синхрония. Творчосц, 9, 20–30.''; ж) при указованю на жридло у основним тексту наукового и фахового твору: (''Кочиш, 1971, 52''); на жридло у основним тексту науково-фахового твору сучаснєйше указовац на шлїдуюци способ: (''Кочиш[,] 1971: 52''); з) после директней бешеди, у функциї закончованя [[Виреченє|виреченя]], кед на концу виреченя нє стої викричнїк або знак питаня: ''– Придзем напоютре пополадню, – гварел Микола.'' ==== Запяту ше тиж пише: ==== и) зоз вокативом, як форму за обрацанє ґу дакому и доволованє дакого (''Панє, нє гнївайце ше; Слухай, товаришу мой, мнє''); у зависносци од положеня у виреченю запята може буц за, опрез, або и опрез и за вокативним словом або вокативну ґрупу словох; правило о оддзельованю вокатива зоз запяту важи и за ословйованє у писмох (''Почитовани панє Горняк,''); й) за викричнїками (ага, ей, йой, юй, яй и др.), кед су наглашени и зоз паузу оддзелєни од других часцох виреченя (''О, яка є красна!''); к) зоз словками и подобнима модалнима виразами (гей, ага, нє, цоже, та дзе, наисце, правда, можебуц, медзитим, розуми ше, природно, на щесце, нажаль, спрам того и др.), и то теди кед их пауза дзелї од других словох (''Гей, уж то зробел; Ми, розуми ше, прилапиме поволанку; То, можебуц, наш найлєпши филм''); л) зоз апозицию, т.є. зоз другу назву даєдного поняца (''Беоґрад, главни варош Републики [[Сербия|Сербиї]], ма значне место у историї; Видзел сом Янка, твойого найлєпшого товариша''); м) кед додати або уруцени часци виреченя (''Були на роботи штварток и пияток, и всоботу; Шейта ше, як и каждого рана, по дворе; А вец, зоз осторожним крочайом, рушел далєй''); н) кед додати або уруцени цали виреченя (''Наволам го ище раз, кед уж нє позно; Вони, як могло заключиц, були жертви''); о) кед ше сце указац на гранїцу медзи виреченями (пор. ''Тото цо ши гварел мнє, нє барз интересантне и Тото цо ши гварел[,] мнє нє барз интересантне''). ==== Зоз запяту ше оддзелює: ==== а) ґрупи словох дїєприсловнїка презента (Часто, предлужуюци приповеданє, повторйовал тото цо уж гварел; Рукуюци ше з ню, Михал ше ганьблїво зачервенєл); б) ґрупи словох дїєприкметнїка пасивного перфекта (Дезорґанизовани з нєсподзиваним ноцним нападом, нєприятель ше нє могол одупрец); в) други вецейчленово одредби кед маю функцию уводних словох або су окреме наглашени (По походзеню зоз цалком другого краю, нїяк ше нє могол привикнуц на нови штредок); ==== Запяту ше нє пише: ==== а) кед сушедни прикметнїки стоя у медзисобно зависним смисловим одношеню; у прикладзе ''Бул то барз жимни жимски [[дзень]]'' перши прикметнїк одредзує вязу другого прикметнїка и меновнїка; б) при начишльованю, опрез злучнїка (найчастейше и), кед злучнїк стої медзи предостатнїм и остатнїм членом (''Приповедали сце о озбильней, забавней и народней музики?''); в) зоз словками и подобнима модалнима виразами кед ше вони зоз паузу нє оддзелюю од других словох виреченя, алє су зоз нїма у цесней вязи (''Можебуц уж пришол; Вироятно то и други знаю''); г) зоз злучнїками (составнима або роздзельнима) у кратших виразох опрез паралелних членох (Бешедовал и циxо и розумлїво; Можеш вжац або квеце або даяки напой; Нє нашол анї квице анї напой); ґ) кед додате цале виреченє хторе у контексту цеснєйше повязане зоз другим виреченьом або виреченями (''Справує ше як треба; Придзем кед ме поволаш''); д) зоз атрибутивами, т.є. меновнїками зоз функцию блїзшого одредзованя других меновнїкох (''Жили у валалє [[Бикич Дол]]; Рика Ондава ше находзи у Словацкей''); е) кед ше зоз процивнима злучнїками нє виповеда процивносц (''Вона красна а мудра жена''); є) у вязаним виразу нє лєм ... алє и ... прето же вон у сущносци значи „и ... и ...” (''Вони нє лєм же бешедовали о роботи алє и робели''). '''Запяту ше тиж нє пише''' кед зависне виреченє приходзи за главним (''Мушиме ше врациц на час бо ше родичи буду бриґовац; Дзеци ше предлужели бавиц гоч ше уж змеркало; Можеш рушиц на драгу кед же ши порихтана; Замкли го же би нє сцекол; Нє можем це чекац понеже мушим понагляц''). === Литература === * Фейса, М., Медєши, Г., ''Правопис руского язика з правописним словнїком'', Нови Сад 2021, б. 57-59. 8l2d6i1d0cc66hqfdnynqm4r8w1k7fa 0 3775 22149 2026-09-24T07:48:18Z Olirk55 19 Нови бок: „Посцелка або плацента то орґан зложени зоз тканї мацери (мур плоднїци) и ембрионалней тканї (хорионска цицалка) хтори функционує лєм под час интраутериного розвица. Имплантация и плаценталне препреченє Ембрионални обмотки цицарох (феталней мембрани) наста…“ 22149 wikitext text/x-wiki Посцелка або плацента то орґан зложени зоз тканї мацери (мур плоднїци) и ембрионалней тканї (хорионска цицалка) хтори функционує лєм под час интраутериного розвица. Имплантация и плаценталне препреченє Ембрионални обмотки цицарох (феталней мембрани) наставаю барз вчас, прето же ше животни процеси плоду окончую прейґ кревоцеку мацери. Оплодзованє ваїчковей клїтинки цицарох одвива ше у вайцоводу, дзе почина и бразданє и окончує ше до формованя бластоцистох. Бластоциста, потим, уходзи до плоднїци и притвердзує ше за єй мур, цо ше вола имплантация (implantation = усадзованє). Хорионски цицалки розличних ґрупох цицарох пребиваю до розличних пасмох плоднїци. При еволуцийно старших лєм налєгую на епител мура плоднїци, док при чловекови пребиваю до кревових судзинох так же су зачирени у мацеровей креви. Медзи кревоцеком мацери и кревоцеком цицалочкох (ембриону) єст бланочка ткв. плаценталне препреченє, хтора спричинює мишанє креви мацери и ембриону. Плаценталне препреченє ше справує як полупрепущуюца бланочка. Мали молекули преходза през ню зоз дифузию – ґу плоду преходза H 2 О и О 2 , а у обратним напряме CO 2 и урея. Исте важи за солї и моносахариди. Преход зложених молекулох, як цо витамини, гормони, антицела, окончує ше зоз пиноцитозу. Дзепоєдни патоґени орґанизми и вируси можу прейсц през плаценталне препреченє и знаю заражиц плод. Так предзераю спричиньователє сифилису, вируси – спричиньователє розличних файтох осипкох (рубеола, варичела вируси), ХИВ вирус. Лїки тиж так можу преходзиц през препреченє и привесц до очкодованя плоду. Найпознатши таки лїк то талидомид, хтори 50-их рокох прешлого вику преписовани ваготним женом як благе средство за змиренє, а у 10 шлїдуюцих рокох приведол до народзеня 10 – 12000 дзецох зоз чежкима очкодованями та є поцагнути зоз хаснованя. Фактори хтори спричинюю очкодованя, скалїченосц плоду волаю ше тератоґени фактори (терата = калїка). Збудова и улоги плаценти Плацента то орґан зложени зоз мацеровей тканї (мур плоднїци) и ембрионалней тканї (хорионскей цицалки) хтори функционує лєм у интраутериним розвицу. Крев зоз посцелки одходзи до ембриону прейґ пупковей вени, а враца ше до плаценти преґ пупкових артерийох. Основни улоги того орґану то:  Костиранє ембриону и черанка ґазох;  Одстраньованє чкодлївих и нєпотребних материйох;  Защита;  Вилучованє гормонох: естроґену и проґестерону, хтори важни за отримованє ваготносци при женох. Типи плаценти Спрам розпорядку хорионских цицалкох, розликую ше розлични типи плаценти: 1. Дифузна – цицалки розруцани по цалей поверхносци хориону (при швиньох); 2. Котиледонарна – цицалки ґруповани у форми главки (котиледону) медзи хторима часци гладкого хориону (при говедох); 3. Зонална – цицалки розпоредзени у форми ременя (при псови); 4. Бидискоїдална – цицалки огранїчени на два предїли у форми диску, а други часци хориону гладки (при маймунох); 5. Дискоидална – цицалки формую єден диск (при чловекови). Спрам часци ембрионалней тканї хтора участвує у будованю плаценти, розликую ше два типи: 1. Хорио-вителинска – у будованю участвує тота часц хориону хтора зоз нукашнього боку обложена зоз жовчовим мещком, зоз вителинску мрежу кревових судзинох (при даєдних торбарох); 2. Хорио-алантоиска – вяза ше установює прейґ хориону хтори обложени зоз алантоисом, чийо кревово судзини учасвую у транспорту материйох (при шицких плаценталних цицарох). Спрам ступня установеней вязи медзи хорионом и плоднїцу розликую ше три типи плаценти: 1. Епитело-хориялна – дзе ступень установеней вязи найменши; хорионски цицалки лєм налєгую на епител плоднїци; у плоднїци ше формую углїбеня до хторих иду цицалки; при породзеню цицалки ше вацагню зоз тих углїбеньох (як рука зоз рукавици) так же би нє було очкодованя мура анї кирвавеня (при шицких торбарох и копитарох); 2. Ендотелио-хориялна – цицалки предзераю глїбоко до плоднїци и приходза до контакту зоз ендотелом капиларох; ступень установеней вязи векши як у прешлим типу (при жвиринох); 3. Хемо-хориялна – то ступень установеней вязи хтори найвекши; цицалки предзераю ище глїбше уходзаци до капиларох та су зачирени у креви мацери (при приматох и чловекови). При епитело-хориялней плаценти цицалки ше на породзеню вицагую зоз углїбеня, охабяюци поверхносц мура плоднїци нєочкодовану, та ше тота плацента вола адецидуална. При других двох типох плаценти, при породзеню ше одруцує нє лєм ембрионална часц плаценти, алє и часц мура плоднїци хтора участвовала у будованю плаценти. На муре плоднїци остава покалїченє и зявює ше кирвавенє. Тота плацента ше вола децидуална. Вонкашнї вязи Литература 02cx56x875rv1slwiflpki3uk7tjxze