Википедия
rskwiki
https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Медий
Окреме
Розгварка
Хаснователь
Розгварка зоз хасновательом
Википедия
Розгварка о Википедиї
Файл
Розгварка о файлу
МедияВики
Розгварка о МедияВикию
Шаблон
Розгварка о шаблону
Помоц
Розгварка о помоци
Катеґория
Розгварка о катеґориї
TimedText
TimedText talk
Модул
Разговор о модулу
Event
Event talk
Марґита Лучечко
0
258
22217
19044
2026-10-01T14:20:05Z
~2026-52915-53
2871
/* */
22217
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable" align=right width=300px
|+
! colspan="2" |<big>Марґита Лїкар Лучечко</big>
|-
| colspan="2" | [[Файл:Margita Lučečko.jpg|алт=Марґита Лїкар Лучечко|центар|мини|278x278п]]
|-
|'''Народзена'''
|16. юния 1909. року
|-
|'''Умарла'''
|24. юлия 1988. (79)
|-
|'''Державянство'''
|австроугорске, югославянске
|-
|'''Язик творох'''
|руски
|-
|'''Школа'''
|Штредня фахова школа за схопносци и ручну роботу у Заґребе
|-
|'''Период твореня'''
|1930—1975
|-
|'''Обласци твореня'''
|просвита, дружтвена активносц на просвищованю женох
|-
|'''Похована'''
|у Руским Керестуре
|}
'''Марґита Лучечко''' (16. юний 1909—†24. юлий 1988) директорка, наставнїца, дружтвена активистка.
== Биоґрафия ==
[[Файл:Margita Ljikar na druženju 21 septembra 1926.jpg|alt=Марґита Лїкар з приятелями|thumb|423x423px|<div style="text-align: center;">Марґита Лїкар (у штредку) з приятелями 21. септембра 1926. року]]
Марґита Лїкар ше народзела 16. юния 1909. року у [[Руски Керестур|Руским Керестуре]]. Родичи [[оцец]] [[Михаил Лїкар|Михайло Лїкар]], пивцоучитель и [[мац]] Вилма Лїкар (народзена Бучко), закончела гражданску школу. Марґита мала ище седем братох и шестри: Корнел (1898), Йоланда (Беба) (1901), Мария (Манда) (1902), Йовґен (1904), Елемир (1905), Иринка (1913) и Аранка (1915).
Основну школу Марґита Лїкар закончела у [[Дюрдьов]]е, а Штредню фахову школу за схопносци и ручну роботу у Заґребе.
Робела як директорка Ремеселнїцкей школи у [[Сримска Митровица|Сримскей Митровици]], а потим прешла робиц до Основней школи ''Петро Кузмяк'' у Руским Керестуре дзе робела як вихователька и наставнїца подобового и музичного воспитаня. Тиж преподавала предмет хтори ше волал ''Ґаздовство'', а була и [[Дириґент|дириґентка]] школского [[хор]]у и дзивоцкого [[Оркестер|оркестра]] мелодикох у основней школи.
Орґанизовала и тримала валалским женом курси за сучасне варенє и водзенє обисца, скраванє, шице, вишиванє и други ручни роботи.
Одала ше за др Ивана Лучечку, ветеринара.[[Файл:Nasa kuharka 1953 b.jpg|alt=Наша кухарка з 1953. року|thumb|230x230px|<div style="text-align: center;">Наша кухарка з 1953. року]]Марґита Лучечко умарла 24. юлия 1988. року. Похована є у Руским Керестуре коло свойого супруга хтори умар 1978. року.
Шицок свой рухоми и нєрухоми маєток завитовала и зохабела апацом [[Грекокатолїцка церква|Грекокатолїцкей церкви]] у Руским Керестуре.
== Образовна робота ==
Року 1953. Марґита Лїкар написала приручнїк за ґаздинї ''Наша кухарка'' (Видавательне - друкарске предприяце Руске слово Руски Керестур), хтори мало скоро кажде руске обисце и хтори унапредзел квалитет костираня Руснацох. Приручнїк ''Наша кухарка'', як повторене и дополнєне виданє, з финансийну потримовку ширшей фамелиї Лїкар и фирми Алимента обявело Дружтво за руски язик, литературу и културу з Нового Саду 2007. року.
== Ґалерия ==
<gallery>
Nasa kuharka naslovna.jpg|alt=Наша кухарка, 2007. рок|Наша кухарка, обновене и дополнєне виданє, 2007. рок
</gallery>
== Литература ==
* Тамаш, др Юлиян, „Просвитни роботнїки 1944-1991. рокˮ, ''Руски Керестур, лїтопис и история (1745-1991)'', Месна заєднїца Руски Керестур, 1992, бок 414.
== Вонкашнї вязи ==
* Марґита Лїкар [https://issuu.com/rusnak/docs/finalnaverzija ''Наша кухарка''], повторене и дополнєнє виданє, 2007. рок
* Мр Гелена Медєши, [http://www.druztvo.org/ruski/vidania/studia%20ruthenica%2012.pdf Здравє на уста уходзи: ''Марґита Лїкар, Наша кухарка''], Зборнїк роботох ''STUDIA RUTHЕNICA'' 12 (25), 2007, б. 184-186.
* Гелена Гафич-Стойков, [http://www.druztvo.org/ruski/vidania/studia%20ruthenica%2012.pdf ''Рецензия кнїжки Наша кухарка Maрґити Лїкар''], Зборнїк роботох ''STUDIA RUTHЕNICA'' 12 (25), 2007, б. 186-167.
* Ясмина Чакан Вицкович, [http://www.druztvo.org/ruski/vidania/studia%20ruthenica%2012.pdf ''Пахи и смаки з бабовей кухнї: Рeцeнзия кнїжки Наша кухарка Марґити Лїкар''], Зборнїк роботох ''STUDIA RUTHЕNICA'' 12 (25), 2007, б. 187-188.
{{DEFAULTSORT:Лучечко , Марґита }}
[[Катеґория:Руснаци у Сербиї]]
[[Катеґория:Керестурци]]
[[Катеґория:Наставнїки]]
[[Катеґория:Дириґенти]]
[[Катеґория:16. юний]]
[[Катеґория:Народзени 1909]]
[[Катеґория:24. юлий]]
[[Катеґория:Умарли 1988]]
td8bpme6yrxi89xbypvk9rds5y4q97z
Теофил Сабадош
0
445
22220
20245
2026-10-01T18:43:25Z
~2026-52683-00
2875
/* */
22220
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable" align=right width=300px
|+
! colspan="2" |<big>Теофил Сабадош</big>
|-
| colspan="2" |[[Файл:Teofil Sabadoš portret.jpg|alt=Теофил Сабадош, 1969. року|center|thumb|304x304px]]
|-
|'''Народзени'''
|13. септембра 1938.
|-
|'''Умар'''
|29. новембра 2012. (74)
|-
|'''Державянство'''
|югославянске
|-
|'''Язик творох'''
|руски
|-
|'''Школа'''
|квалификовани металски роботнїк и вожач
|-
|'''Период твореня'''
|1962—1980.
|-
|'''Жанри'''
|музика, литература, фолклор
|-
|'''Поховани'''
|у Неделищу при Вараждинє (Горватска)
|}
'''Теофил Сабадош''' (*13. септембер 1938—†29. новембер 2012), [[поета]], [[Хореоґрафия|хореограф]], [[музичар]], адвентистични паноцец.
== Биоґрафия ==
Теофил Сабадош ше народзел 13. септембра 1938. року у [[Руски Керестур|Руским Керестуре]] у худобней фамилиї. [[Оцец]] Янко и [[мац]] Амалия родз. Емейди. Теофил бул наймладши спомедзи пейцох братох. Вчасне дзецинство препровадзел по [[Салаш|салашох]], дзе його родичи бирешели. До валалу ше приселєли аж теди кед мал почац ходзиц до школи. Перши роки после Другей шветовей войни за шицких жительох Керестура були барз чежки, окреме за худобних, ґу котрим припадала и фамилия Теофила Сабадоша. У таких фамилийох ше дзеци од вчасней младосци сами мушели старац о себе, цо скорей зарабяц свой хлєб. Так то було и зоз Теофиловима братами. Понеже своєй жеми нє мали вельо, кажди з нїх ше опредзелєл за виучованє даякого [[Ремесло|ремесла]]. Иста судьба знашла и наймладшого – Теофила. Подобнє як и дзеци з других худобних фамилийох, и Теофил, гоч бул одлични школяр, нє могол предлужиц школованє. Уж после законченей седмей класи основней школи мушел ше цо скорей оспособиц за самостойни живот. Прейґ рижних курсох пошвидко здобул три дипломи полуквалификованого роботнїка металского фаху, а, кед постал полнолїтни, здобул и диплому квалификованого шофера. Нажаль, гоч мал тельо квалификациї, до стаємней роботи у валалє нє мог дойсц.
Кед ше прешвечел же у своїм валалє нє ма добру перспективу за елементарну животну еґзистенцию, Теофил Сабадош ше, як и велї други млади жителє Руского Керестура, ришел поглєдац лєпшу судьбу у иножемстве. Цудзина теди Теофилови випатрала як спасоносне ришенє шицких його еґзистенциялних нємирох. Стаємна робота и добри заробок обецовали лагоднєйши живот. Роботу нашол у Гамбурґу, у Нємецкей.
== Активносц у културним живоце ==
Док ше Теофил наздавал же ше му укаже нагода достац роботу у валалє, уключел ше медзи активних членох керестурского [[Дом култури Руски Керестур|Дому култури]]. Бул дзешец роки член танєчней секциї, а єден рок и як хореоґраф. Бул и єден зоз сновательох младежского оркестра при Доме култури, у котрим теди грали [[Владислав Надьмитьо]], Михал Микита, Янко Гарди, Мирон Джуджар и Михал Чордаш. У тим составе оркестер исновал полни шейсц роки под меном Шкорванчки. Тот состав, алє на чолє з [[Яким Сивч|Якимом Сивчом]], провадзел шицких [[Шпивач|шпивачох]] на першей [[Фестивал рускей култури Червена ружа|Червеней ружи]] 1962. року.
Рушаюци ше у кругу талантованих активних членох керестурского Дому култури, Теофил упивал нови знаня и подзвиговал уровень свойого образованя. Бул комуникативни и популарни медзи тедишню младу ґенерацию. Як член музичней секциї перше грал на [[Тамбура|тамбурки]] (прим), алє пошвидко го Яким Сивч прешвечел же би почал грац на [[Кларинет|кларинету]]. Треба ту спомнуц же Яким Сивч мал значни вплїв на уметнїцке формованє Теофила Сабадоша. Сивч, три роки старши, бул и блїзки сушед Теофилови, бивали на истей улїци.
== Поетска творчосц Теофила Сабадоша ==
Теофил Сабадош почал писац ище як школяр. Поетски твори му обявйовани у ''Пионирскей заградки''. Перши узретши роботи обявени му у ''Литературним слове'' 1964 року. Теофил Сабадош обявел и два збирки поезиї - ''Одходи'' 1971. и ''Лїпа'' 1975. року, у виданю НВУ Руске слово, а зоз своїма писнями є заступени и у антолоґиї рускей поезиї ''Ошлєпени соловей''. [[Файл:Лїпа.jpg|alt=Друга збирка поезиї Теофила Сабадоша|thumb|Насловни бок другей збирки поезиї Теофила Сабадоша]]Др Юлиян Тамаш зредаґовал и порихтал другу кнїжку поезиї Теофила Сабадоша а у предисловию, медзи иншим, написал и тото: "Кнїжка писньох ''Лїпа'' интимни дньовнїк чловека на роботи у цудзини, хтори вєдно зоз собу однєс пах лїпи родзеного краю... Тримам же збирка ''Лїпа'' у власним поетичним розовою Теофила Сабадоша представя крочай напредок... (вона) принєсла рускей литератури єдного узретого поета-роботнїка хтори ше зоз дзепоєднима писнями учишлєл як вредносц хтору зме у видвойованю и типового и антолоґийного нє годни заобиходзиц у наших дальших намаганьох спознац потерашнї можлївосци [[Руски язик|руского язика]]."
На роботи у иножемстве Теофила Сабадоша почала, нєодлуга, обшедац носталґия за родимим крайом а носталґични бурї Теофил удатно преточовал до красних писньох. Кед ше на кратки час врацал до Керестура, при каждим стретнуцу зоз парняками и другима познанїками чувствовал лєм почитованє и угляд, окреме пре шпиванку ''Мацерова мушкатла''.
Теофил нє писал тексти за музичне оформйованє. Вон бул поет словох, природно талантовани. Алє, змисти його писньох на вецей наших [[Композитор|композиторох]] охабели глїбоки упечаток, та, гоч тексти нє були метрично усоглашени зоз музичнима правилами, композиторе их превжали, метрично доробели и написали одвитуюцу [[Музика|музику]].
После пензионованя Теофил ше преселєл зоз Гамбурґу до Горватскей, дзе предлужел жиц у Вараждинских топлицох при Вараждинє. Нажаль, пошвидко ше чежко похорел и бул змесцени у доме Адвентистичней церкви. Там нєсподзивано и умар 29. новембра, а поховани є 1. децембра 2012. року у Неделищу при Вараждинє (Горватска).
=== Композициї на тексти писньох Теофила Сабадоша ===
[[Файл:Teofil u orkestru.jpg|alt=Теофил Сабадош як член оркестра "Шкорванчки", 1963. рок|thumb|437x437px|Теофил Сабадош як член [[Оркестер|оркестра]] "Шкорванчки", на лїво зоз кларинетом, 1963. рок]]
{| class="wikitable"
|+
! colspan="3" |<big>У народним духу</big>
|-
|'''Рок'''
|'''Композиция'''
|'''Автор музики'''
|-
|1966.
|[https://www.youtube.com/watch?v=THV6JMOvlCE Качмар, дай нам вино]
|Яким Сивч
|-
|1969.
|[https://www.youtube.com/watch?v=oHaI1R0eR6I Мой стари доме]
|Яким Сивч
|-
|1972.
|[https://www.youtube.com/watch?v=w0tnCjAI1qI Мацерова мушкатла]
|Яким Сивч
|-
|1988.
|Грай, Циґану
|Владислав Надьмитьо
|-
| colspan="3" |
|-
! colspan="3" |<big>У забавним духу</big>
|-
|1964.
|Ноц
|Яким Сивч
|-
|1977.
|Придзе час (Пре любов давну)
|Яким Сивч
|-
|1984.
|Тулїпани
|Владимир Горняк
|-
|2010.
|[https://www.youtube.com/watch?v=tkGytWDVE7A&t=45s Ноц]
|Наташа Фейди
|-
| colspan="3" |
|-
! colspan="3" |<big>Ружова заградка</big>
|-
|1994.
|Вредни руки Руснаково
|Дюра Будински
|}
== Литература ==
* Теофил Сабадош, два писнї. Юлиян Тамаш, ''Ошлєпени соловей'', Антолоґия рускей поезиї, НВУ Руске слово, Нови Сад, 2005, б. 143-145
* Теофил Сабадош: ''Одходи'', едиция ''Жридла'', НВП Руске слово, 1971.
* Теофил Сабадош: ''Лїпа'', НВП Руске слово, 1975.
== Вонкашнї вязи ==
* [https://zavod.rs/wp-content/uploads/2019/04/CERVENA-RUZA-II-WEB.pdf Теофил Сабадош] (биоґрафия и список [[Композиция|композицийох]] на його тексти), ''Червена ружа 1962-2011, Том II,'' Завод за културу войводянских Руснацох, Нови Сад, 2014., б. 531.
{{DEFAULTSORT: Сабадош , Теофил }}
[[Катеґория:Руснаци у Сербиї]]
[[Катеґория:Керестурци]]
[[Катеґория:Музичаре]]
[[Катеґория:Уметнїки]]
[[Катеґория:Поета]]
[[Катеґория:13. септембер]]
[[Катеґория:Народзени 1938]]
[[Катеґория:29. новембер]]
[[Катеґория:Умарли 2012]]
7uhsms0f5molzl6xm2pfwp58cu6a2fv
22221
22220
2026-10-01T20:05:24Z
Olirk55
19
означени нови викивязи
22221
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable" align=right width=300px
|+
! colspan="2" |<big>Теофил Сабадош</big>
|-
| colspan="2" |[[Файл:Teofil Sabadoš portret.jpg|alt=Теофил Сабадош, 1969. року|center|thumb|304x304px]]
|-
|'''Народзени'''
|13. септембра 1938.
|-
|'''Умар'''
|29. новембра 2012. (74)
|-
|'''Державянство'''
|югославянске
|-
|'''Язик творох'''
|руски
|-
|'''Школа'''
|квалификовани металски роботнїк и вожач
|-
|'''Период твореня'''
|1962—1980.
|-
|'''Жанри'''
|музика, литература, фолклор
|-
|'''Поховани'''
|у Неделищу при Вараждинє (Горватска)
|}
'''Теофил Сабадош''' (*13. септембер 1938—†29. новембер 2012), [[поета]], [[Хореоґрафия|хореограф]], [[музичар]], адвентистични [[Священїк|паноцец]].
== Биоґрафия ==
Теофил Сабадош ше народзел 13. септембра 1938. року у [[Руски Керестур|Руским Керестуре]] у худобней фамилиї. [[Оцец]] Янко и [[мац]] Амалия родз. Емейди. Теофил бул наймладши спомедзи пейцох братох. Вчасне дзецинство препровадзел по [[Салаш|салашох]], дзе його родичи бирешели. До валалу ше приселєли аж теди кед мал почац ходзиц до школи. Перши роки после Другей шветовей войни за шицких жительох Керестура були барз чежки, окреме за худобних, ґу котрим припадала и фамилия Теофила Сабадоша. У таких фамилийох ше дзеци од вчасней младосци сами мушели старац о себе, цо скорей зарабяц свой хлєб. Так то було и зоз Теофиловима братами. Понеже своєй жеми нє мали вельо, кажди з нїх ше опредзелєл за виучованє даякого [[Ремесло|ремесла]]. Иста судьба знашла и наймладшого – Теофила. Подобнє як и дзеци з других худобних фамилийох, и Теофил, гоч бул одлични школяр, нє могол предлужиц школованє. Уж после законченей седмей класи основней школи мушел ше цо скорей оспособиц за самостойни живот. Прейґ рижних курсох пошвидко здобул три дипломи полуквалификованого роботнїка металского фаху, а, кед постал полнолїтни, здобул и диплому квалификованого шофера. Нажаль, гоч мал тельо квалификациї, до стаємней роботи у валалє нє мог дойсц.
Кед ше прешвечел же у своїм валалє нє ма добру перспективу за елементарну животну еґзистенцию, Теофил Сабадош ше, як и велї други млади жителє Руского Керестура, ришел поглєдац лєпшу судьбу у иножемстве. Цудзина теди Теофилови випатрала як спасоносне ришенє шицких його еґзистенциялних нємирох. Стаємна робота и добри заробок обецовали лагоднєйши живот. Роботу нашол у Гамбурґу, у Нємецкей.
== Активносц у културним живоце ==
Док ше Теофил наздавал же ше му укаже нагода достац роботу у валалє, уключел ше медзи активних членох керестурского [[Дом култури Руски Керестур|Дому култури]]. Бул дзешец роки член танєчней секциї, а єден рок и як хореоґраф. Бул и єден зоз сновательох младежскeй оркестри при Доме култури, у котрим теди грали [[Владислав Надьмитьо]], Михал Микита, Янко Гарди, Мирон Джуджар и Михал Чордаш. У тим составе [[оркестер]] исновал полни шейсц роки под меном Шкорванчки. Тот состав, алє на чолє з [[Яким Сивч|Якимом Сивчом]], провадзел шицких [[Шпивач|шпивачох]] на першей [[Фестивал рускей култури Червена ружа|Червеней ружи]] 1962. року.
Рушаюци ше у кругу талантованих активних членох керестурского Дому култури, Теофил упивал нови знаня и подзвиговал уровень свойого образованя. Бул комуникативни и популарни медзи тедишню младу ґенерацию. Як член музичней секциї перше грал на [[Тамбура|тамбурки]] (прим), алє пошвидко го Яким Сивч прешвечел же би почал грац на [[Кларинет|кларинету]]. Треба ту спомнуц же Яким Сивч мал значни вплїв на уметнїцке формованє Теофила Сабадоша. Сивч, три роки старши, бул и блїзки сушед Теофилови, бивали на истей улїци.
== Поетска творчосц Теофила Сабадоша ==
Теофил Сабадош почал писац ище як школяр. Поетски твори му обявйовани у ''Пионирскей заградки''. Перши узретши роботи обявени му у ''Литературним слове'' 1964 року. Теофил Сабадош обявел и два збирки поезиї - ''Одходи'' 1971. и ''Лїпа'' 1975. року, у виданю НВУ Руске слово, а зоз своїма писнями є заступени и у антолоґиї рускей поезиї ''Ошлєпени соловей''. [[Файл:Лїпа.jpg|alt=Друга збирка поезиї Теофила Сабадоша|thumb|Насловни бок другей збирки поезиї Теофила Сабадоша]]Др Юлиян Тамаш зредаґовал и порихтал другу кнїжку поезиї Теофила Сабадоша а у предисловию, медзи иншим, написал и тото: "Кнїжка писньох ''Лїпа'' интимни дньовнїк чловека на роботи у цудзини, хтори вєдно зоз собу однєс пах лїпи родзеного краю... Тримам же збирка ''Лїпа'' у власним поетичним розовою Теофила Сабадоша представя крочай напредок... (вона) принєсла рускей литератури єдного узретого [[Поета|поету]]-роботнїка хтори ше зоз дзепоєднима писнями учишлєл як вредносц хтору зме у видвойованю и типового и антолоґийного нє годни заобиходзиц у наших дальших намаганьох спознац потерашнї можлївосци [[Руски язик|руского язика]]."
На роботи у иножемстве Теофила Сабадоша почала, нєодлуга, обшедац носталґия за родимим крайом а носталґични бурї Теофил удатно преточовал до красних писньох. Кед ше на кратки час врацал до Керестура, при каждим стретнуцу зоз парняками и другима познанїками чувствовал лєм почитованє и угляд, окреме пре шпиванку ''Мацерова мушкатла''.
Теофил нє писал тексти за музичне оформйованє. Вон бул поет словох, природно талантовани. Алє, змисти його писньох на вецей наших [[Композитор|композиторох]] охабели глїбоки упечаток, та, гоч тексти нє були метрично усоглашени зоз музичнима правилами, композиторе их превжали, метрично доробели и написали одвитуюцу [[Музика|музику]].
После пензионованя Теофил ше преселєл зоз Гамбурґу до [[Горватска|Горватскей]], дзе предлужел жиц у Вараждинских топлицох при Вараждинє. Нажаль, пошвидко ше чежко похорел и бул змесцени у доме Адвентистичней церкви. Там нєсподзивано и умар 29. новембра, а поховани є 1. децембра 2012. року у Неделищу при Вараждинє (Горватска).
=== Композициї на тексти писньох Теофила Сабадоша ===
[[Файл:Teofil u orkestru.jpg|alt=Теофил Сабадош як член оркестра "Шкорванчки", 1963. рок|thumb|437x437px|Теофил Сабадош як член [[Оркестер|оркестра]] "Шкорванчки", на лїво зоз кларинетом, 1963. рок]]
{| class="wikitable"
|+
! colspan="3" |<big>У народним духу</big>
|-
|'''Рок'''
|'''Композиция'''
|'''Автор музики'''
|-
|1966.
|[https://www.youtube.com/watch?v=THV6JMOvlCE Качмар, дай нам вино]
|Яким Сивч
|-
|1969.
|[https://www.youtube.com/watch?v=oHaI1R0eR6I Мой стари доме]
|Яким Сивч
|-
|1972.
|[https://www.youtube.com/watch?v=w0tnCjAI1qI Мацерова мушкатла]
|Яким Сивч
|-
|1988.
|Грай, Циґану
|Владислав Надьмитьо
|-
| colspan="3" |
|-
! colspan="3" |<big>У забавним духу</big>
|-
|1964.
|Ноц
|Яким Сивч
|-
|1977.
|Придзе час (Пре любов давну)
|Яким Сивч
|-
|1984.
|Тулїпани
|Владимир Горняк
|-
|2010.
|[https://www.youtube.com/watch?v=tkGytWDVE7A&t=45s Ноц]
|Наташа Фейди
|-
| colspan="3" |
|-
! colspan="3" |<big>Ружова заградка</big>
|-
|1994.
|Вредни руки Руснаково
|Дюра Будински
|}
== Литература ==
* Теофил Сабадош, два писнї. Юлиян Тамаш, ''Ошлєпени соловей'', Антолоґия рускей поезиї, НВУ Руске слово, Нови Сад, 2005, б. 143-145
* Теофил Сабадош: ''Одходи'', едиция ''Жридла'', НВП Руске слово, 1971.
* Теофил Сабадош: ''Лїпа'', НВП Руске слово, 1975.
== Вонкашнї вязи ==
* [https://zavod.rs/wp-content/uploads/2019/04/CERVENA-RUZA-II-WEB.pdf Теофил Сабадош] (биоґрафия и список [[Композиция|композицийох]] на його тексти), ''Червена ружа 1962-2011, Том II,'' Завод за културу войводянских Руснацох, Нови Сад, 2014., б. 531.
{{DEFAULTSORT: Сабадош , Теофил }}
[[Катеґория:Руснаци у Сербиї]]
[[Катеґория:Керестурци]]
[[Катеґория:Музичаре]]
[[Катеґория:Уметнїки]]
[[Катеґория:Поета]]
[[Катеґория:13. септембер]]
[[Катеґория:Народзени 1938]]
[[Катеґория:29. новембер]]
[[Катеґория:Умарли 2012]]
mi2p8jn9oc1cajyn7ldets3azfwfbog
Тамбурашски бас
0
3044
22219
19550
2026-10-01T18:28:30Z
~2026-52683-00
2875
/* */
22219
wikitext
text/x-wiki
[[File:Berda, instrument (size).jpg|right|thumb|496x496px|Контрабас (берда) ]]'''Тамбурашски бас ('''серб. беґеш або берда). Руснаци тот инструмент наволовали '''бруґа'''); то музични [[Подзелєнє музичних инструментох|инструмент]], припада файти контрабасу, од хторого ше розликує по тим же ма праги на ровней шиї, зоз нїзшу и ровну кобулку, без струнара (такв. кордар) и грає ше на нїм зоз векшим плектрумом-пирком (серб.трзалица). На тамбурашским басу–бруґи ше углавним грає у [[Тамбураше, тамбурашска пракса|тамбурових]] [[Оркестер|оркестрох]]. Бруґа (беґеш) карчмарски синоним за найвекши струнови инструмент.
Тамбурашски бас (бруґа), то южнославянски и мадярски народни инструмент. Ма лаутасту (спрам инструмента [[лаута]]) шию хтора у принципe контрабас зоз прагами.<ref>[https://web.archive.org/web/20160624042552/http://matija-gubec.com/instrumente/ Bas / Berda] (Memento vom 24. Juni 2016 im [https://de.wikipedia.org/wiki/Internet_Archive Internet Archive]) matija-gubec.com</ref> Тамбурашски бас длугоки коло 1.80 [[Метер|м]]. То найвекши инструмент у тамбурових [[Ансамбл|ансамблох]]<ref>[https://web.archive.org/web/20100124031506/http://www.svita.net/o_tamburi.htm# Tamburaški sastav "SVITA".] 2010. januar 24-i dátummal az eredetiből archiválva]. (Hozzáférés: 2010. január 13.)</ref> и, як його основна компонента, витворює нїзки [[Тон|тони]] у басовим реґистру (у [[Октава|контраоктави)]]. Нотни запис вше у бас-ключу (такв. Еф-ключ).
== Улога у ансамблу ==
Улога тамбурашского баса у музичней ґрупи, ансамблу, углавним провадзаца. Тамбурашски бас грає основни тон одвитуюцого провадзацого акорда и отримує правилни ритем. Добри басиста нє лєм же грає основни тон акорда, алє и розклада шицки ноти у акорду и импровизує контра-часци мелодиї, подобно як виолончелисти и бас-солисти. У [[Чардаш|чардашоx]] у 4/4 такту грає на каждей штварцини ноти, а у мелодийох у 2/4 такту грає тиж на тот способ, алє з вельо моцнєйшим интензитетом тона.
Конструкция того инструмента така же [[музичар]] грає на стояци и зоз пальцами потаргує струни лєбо хаснує плектрум (пирко за гранє). За розлику од других струнових инструментох тей фамилиї, тамбурашски бас (бруґа) нє припада [[Смиково инструменти|смиковим инструментом]] и прето ше '''на''' '''нїм ''нє грає зоз [[Смик|смиком]]'''''.
[[File:Tamburica museum, Novi Sad.jpg|right|thumb|300px|[[Музей]] [[Тамбура|тамбурох]], Нови Сад]]
Тамбурашски бас або бруґа ма пошоровани штири челїчни струни хтори штимовани у:
'''1'''. Троструновей вариянти у [[Интервал (музика)|интервалу]] [[квинта]] G-D-A и,
'''2'''. Штироструновей сримскей вариянти, як контрабас у квартох F#-H-E-A.
Сремер систем уведол менши, ґамба-подобни форми беґешу и буґариї (подтакт и контратакт) окреме є характеристични за [[Горватска|Горватску]] народну музику.
== Руснаци и бруґа ==
Руснаци за тамбурашски бас-беґеш гварели же то '''бруґа''' ( од мадь. ''brúgó''). Гудака хтори грал на бруґи людзе наволовали ''бруґош (Всл. Brugoš).'' Нєшка ше у [[Народ|народзе]] уж менєй хаснує мено бруґа за тот инструмент.
Руснаци за [[Музичар|музичара]] хтори грає нa тамбурашским басу, односно нa бруґи, гварели же вон '''''бруґує''.''' То значело же:
♦ тота особа провадзи гранє цалей тамбуровей ґрупи на бруґи. Окрем схопносци и таланта, за гранє на бруґи и ношенє того инструмента потребне же би хлоп бул моцни, понеже то корпулентнєйши инструмент.
♦ Тиж и у даєднєй з нєформалних музично-воклних хлопских ґрупох поготов двогласового шпиваня (напр. у дуету), тиж у народзе людзе гварели же єден з нїх у писнї бруґує або бруґую кед було вецей особи у шпивацкей ґрупи, хтори шпивали найнїзши [[Тон|тони.]]
== Фразеолоґия ==
♦ '''''Було и бруґи и [[ґайди]]''' -'' Гвари ше кед була даяка парада и звада и подобне; кед сцели дзивку одац за дакого, а вона нє сцела пойсц, та плакала, вец гварели: ''було и бруґи и ґайди''.
♦ '''''бруґовац''''' - (бруґуєм нєзак. „провадзиц гранє на бруґи”): ''Вчера якиш бачи принєс до нас'' ''чийошик бруґи зохабиц, бо „Мирон” бул заварти та зме бруґовали, алє, бида, надишол поднаредник, та штирме достали нєшка очухац патос у двох найвекших хижох. И я медзи нїма. Нє будзем вецей мамо, бруґовац, анї да ми плаца.''
'''Надпомнуце''': Руснаци маю у своїм народзе назвиско Бруґошово, праве [[презвиско]] им найчастейше Будински. Предпоставя ше же назвиско Бруґошово настало по особи хтора у тей фамелиї дакеди давно грала на бруґи. Бул наволани "бруґош", та так достала и фамелия назвиско Бруґошово.
== Ґалерия ==
<gallery>
Файл:Beges Skorenovac.jpg|Гранє на контрабасу (бруґи)
Файл:Беґеш (тамбурашски) 10 05 2026.jpg|Тамбурашски бас
Файл:Шия и горня часц беґеша 511267928 23888606660832241 7065101436735656008 n.jpg|Бас, шия и горня часц (профил)
Файл:Горня часц зозо клїнками 511314186 23888606714165569 5135357957426223578 n.jpg|Горня часц бруґи зоз клїнками за штимованє струнох
Файл:Incidence area of CE tambura.png|Реґион у Европи на хторим ше грає на тамбурох.
</gallery>
== Литература ==
* ''Словнїк руского народного язика I А-Н,'' Нови Сад 2017.
* Josip Andreis: Muzička enciklopedija (Zagreb: Leksikografski zavod FNRJ, 1958-1963)
== Вонкашнї вязи ==
* [https://www.atlasofpluckedinstruments.com/europe2.htm Berda] auf atlasofpluckedinstruments.com (на анґлийским язику) auf. atlasofpluckedinstruments.com (на анґлийским язику).
* [https://web.archive.org/web/20190317200721/http://www.tamburica.org/lat/beges.html Begeš] (Memento vom 17. März 2019 im [https://de.wikipedia.org/wiki/Internet_Archive Internet Archive]) auf tamburica.org (kroatisch)
* [https://www.rts.rs/tv/rts1/5781219/oko-magazin-beges-koji-svira-i-veseli-celu-vojvodinu-.html Око магазин: Бегеш који свира и весели целу Војводину] rts.rs
* [https://www.instagram.com/p/DXclL7QDEyQ/ Nauči da prepoznaš dobar begeš] instagram.com
{{Commonscat}}
== Рeференци ==
<references />
[[Катеґория:Музика]]
[[Катеґория:Музични термини]]
[[Катеґория:Струново инструменти]]
[[Катеґория:Музични инструменти]]
qz768hfojyj3mc017abmz47uwq6hosx
Антонїн Дворжак
0
3777
22218
22214
2026-10-01T15:09:04Z
Olirk55
19
Позиицонованє фотоґрафийох
22218
wikitext
text/x-wiki
{{Уметнїки
| Мено = Антонїн Дворжак
| Полне мено = Антонїн Леополд Дворжак
| Слика = Dvorak.jpg
| Опис слики = Портрет Антонїна Дворжака
| Други мена =
| Датум народзеня = 8 септембер 1841. рок
| Место народзеня = Нелахозевес
| Держава народзеня = Габсбурґска монархия
| Датум шмерци = 1 май 1904. (63)
| Место шмерци = Праг
| Держава шмерци = Чешска
| Обласц =
| Школованє = нємецки язик, музика, локални муз.школи оддїл виолина, познєйше орґулї у Праги, компонованє
| Познати дїла = * ''Свята Людмила''
* ''Концерт за виолончело и оркесер у ха-молу''
* ''Реквиєм (Requiem)''
* ''Стабат Матер''
* ''VIII симфония - Анґлийска''
* ''IX симфония-З Нового швета''
* опера ''Русалка''
* ''Славянски танци''
* ''Te Deum''
* ''Смикови квартет у Еф-дуру, оп. 96-Америцки''
| Награди и припознаня =„''Litteris et Artibus''”: Австроугорске припознанє за науку и уметносц
| Вебсайт = [https://www.antonin-dvorak.cz/ www.antonin-dvorak.cz]
|Познати_дїла=Концерт за виолончело и оркестер, Русалка|Подпис=Antonin dvorak signature.svg|Ширина_подписа=190п}}
'''Антонїн Дворжак''' (чеш. ''Antonín Leopold Dvořák'' - Нелахозевес, 8. септембер 1841 — Праг, [[1. май]] 1904) бул чешски [[композитор]] и [[дириґент]] романтичней [[Музика|музики]]. У своїх музичних дїлох схопно комбиновал народну музику зоз симфонийну и [[Камерна музика|камерну музику.]] После Беджих Сметани, бул други чешски композитор хтори здобул шветову славу. Понеже шлїдзел Сметанов националистични дух и приклад, Дворжак часто хасновал аспекти у музики як цо то специфични ритми народней музики Моравиї и його родней Бохемиї.
Дворжаков власни стил бул описовани як „подполна реконструкция националного идиома зоз симфонийну традицию, з абсорбованьом народних вплївох и пренаходкох ефикасних способох їх хаснованя.” <ref>——— (1995). „Dvořák, Antonín (Leopold)”. Ур.: Sadie, Stanley. The New Grove Dictionary of Music and Musicians. 5. London: MacMillan. стр. 765—92. ISBN 978-0-333-23111-1..</ref>[1]
== Биография ==
Антонїн Дворжак родзени у Хабсбурґскей монархиї, на просторе нєшкайшей держави Чешскей, у околїску главного города Чешскей, у Праги, дзе преведол цали свой живот окрем у периодзе медзи 1892. и 1895. року кед бул директор конзерваториюму у Нюйорку.
Антонїн Дворжак попри Беджиха Сметани найзначнєйши представнїк чешскей музики. Найчастейше за свойо мелодиї хасновал чешски народни фолклор, алє хасновал и национални фолклори других славянских народох, та и народа Сиверней Америки. Бул свестрани композитор: творел и компоновал симфониї (найпознатша у е-молу ''Симфония з'' ''Нового швета'' настала 1893), опери, симфонийски поеми, писнї, увертири, оркестерски композициї, камерну музику як и концерти.
Антонїн Дворжак бул шлїдбенїк неоромантизма. Попри Б. Сметани єден є з творительох чешскей националней школи.
== Музични талант ==
Дворжак виказал свой музични талант у вчасним своїм периодзе, як схопни школяр хтори од шейсцох рокох учел и грац на виолини.
Перши явни наступи його дїлох були у Праги 1872. року, и то зоз окремним успихом 1873. року, кед мал 31 рок. Жадал достац припознаня и споза околїска Праги и вон перши приявел свою Першу симфонию за наградне змаганє у Нємецкей, алє нє удало ше му буц побиднїк, а рукопис му нє врацени, бул затрацени док ше нє пренашол вельо децениї познєйше.
Потим 1874. перши раз поднєсол прилог у виду прияви за Австрийску державну награду за [[Композиция|композицию,]] у хторим були облапени два симфониї тиж и други його роботи. Гоч Дворжак нє бул свидоми того же, Йоганес Брамс бул водзаци и главни член жирия и хтори бул барз импресионовани з Дворжаковима дїлами, награда додзелєна Дворжакови за 1874. рок, и ознова за 1876, и за 1877, а теди ше Брамс и проминентни критичар Едуард Ханслик, тиж член жирия, упознали з Дворжаком. Брамс препоручел Дворжака свойому видавачови, Симрокови, хтори потим швидко поручел нотни записи дїла хторе постало познате як „Славянски танци”, оп. 46. Берлински музични критичар Луи Елерт 1878. року оценєл ''Славянски танци'' з високу оцену хтори на високим уметнїцким уровню компоновани. Клавирска верзия за 4 руки ше барз добре предавала и Дворжакова медзинародна репутация конєчно започала.
=== Дзецинство и одрастанє ===
[[File:Nelahozeves, rodný dům Antonína Dvořáka (01).jpg|right|thumb|300px| Музей и хижа у хтороей ше родзел Антонїн Дворжак, Нелахозевес, округ Мелник, (Чешска Република)]]Антонїн Дворжак народзени 8. септембра 1841. року сиверно од Праги у малим месце з меном Нелахозевес. Дворжак бул найстариши син од штернацецерих дзецох, од хторих осмеро прежили як беби. Його оцец Франтишек Дворжак (1814–1894) мал два занїманя: вон источасно бул и погосцитель и месар у Нелахозевесу, а професийно грал на [[Цитра|цитри]]. Мац Ана, родзена Зденекова (1820–1882), а була дзивка Йозефа Зденек, чувара Принца Лобковица.
Малого Антонїна Дворжака бул вчас у дзецинстве уведзени до швета музики, та вон пошвидко указує надареносц хтора импресионовала його перших учительох. У родзеним городу у основней школи 1847. року почал учиц и грац на виолини, (теди популарни инструмент у реґиону Бохемиї), при учительови Йозефа Спица. Пошвидко постал член городскей оркестри, хтори провадзел нєдзельово богослуженя у [[Святи храм|церкви]] у Нелахозевесу.
Медзитим оцец Франтишек Дворжак бул обшеднути лєм зоз тим же би його перши син превжал фамелийну месарску роботню; односно же би бул месар. Нє мал намиру розвивац очиглядни музични дар младого Антонїна. Року 1853. посила свойого сина до сушеднго варошу Злонице, же би там жил и учел нємецки язик, хтори у гевтим чаше бул барз потребни каждому [[Тарґовец|тарґовцови]], и же би постал месар. И кед Антонїн Дворжак мудро и зоз смутком послухал свойого оца, судбьба нєсподзивано подуркала на його дзвери.
[[File:Anton Dvoržak.pdf|right|thumb|386x386px|Програм концерта Антонїнa Дворжака, хтори отримани у Задужбини Илиї М. Коларца, 21. марца 1935.року у Беоґрадзе.]]
Вокраци, його [[професор]] нємецкого язика Антон Лихман тиж бул барз страствени музичар. Замерковал музични схопносци свойго школяра, предложел му най ше приключи до його аматерского оркестру, хтори грал часто на рижних вельочислених забавох и розвагох. Попри ученя нємацкого язика, учи и музичну теорию, гранє на [[Орґулї|орґульох]] и на виолини. Учитель Антон Лихман и Антонїн Дворжак порядно грали веєдно, Лихман на оргульох, а школяр Антонїн на виолини. После рока оцец Франтишек Дворжак бул глїбоко розчарони зоз напредованьом свойого сина у ученю нємецкого язика. Вон, медзитим, нїч не зна о музичним будзеню Антонїна Дворжака, и одлучел послац сина ище далєй, до погранїчного варошу до Ческей Каменици. Його нови [[професор]] нємецкого, Франц Ханке, искусни любитель музики тиж замерковал надареносц свойго школяра, нє за язики, алє за музику.
Кед ше 1856. року, у своїм 15-им року, Антонїн Дворжак врацел до родного Нелахозевес, нє могол одбиц помогнуц свойому оцови у фамелийней месарнї.
Дворжак два роки робел у оцовей месарскей роботнї, а у шлєбодним чаше поряднє одходзел до Злоницох до бувшого [[Професор|професора]] нємецкого язика Антона Лихмана учиц и усовершовац ше грац на виолини. Професорови, мучнє алє ше му удало нагвариц Антонїнового оца же би го пущел до Праги робиц як [[музичар]], алє под условийом же би постал орґуляш.
== Праг, город музики ==
Концом 1857. року Антонїн Дворжак ше уписує до орґуляшскей школи у Праги. На орґульох ше учи грац при Йозефови Фоерстерови, шпиванє при Йозефови Звонара, а теорию музики Франтишека Блажека. Тиж додатно учи и нємецки язик. У Праги наступал на виолини там дзе требало дополнїц число виолинох у рижних музичних ґрупох и оркестрох а грал и по ресторанох и балох. Як барз талантовани за музику, диплому здобул без даяких почежкосцох. Од 1862. року Ян Непомук Маґра ангажує Дворжака же би у оркестри грал на концертох три раз у тижню у ''Prozatimnom divadlu'' (Народним театру) у Праги. <ref>[https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D1%9A%D0%B8%D0%BD_%D0%94%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BA#CITEREFHonolka2004 Honolka 2004], стр. 14–16.</ref>То було барз добре за Антонїна Дворжака, прето же могол упознац ширши круг особох-музичарох а тиж упозанц репертоар и упознац ше зоз музичнима дїлами и їх структуру.<ref>Schönzeler, Hans-Hubert (1984). Dvořák. London, New York: Marion Boyars Publishers. стр. 36—38. ISBN 978-0-7145-2575-4.</ref> Року 1866. приходзи до прашкого Народного театра нови директор, Беджих Сметана, на место Яна Непомука Маґра. Вон будзе моцно уплївовац на опус Антонїна Дворжака.
У периодзе од 1871. шо 1873. року писал камерну музику, тиж и гимну „''Нашлїднїки билей гори''”. Його перше обявене дїло опера „''Краль и його слуга''” спрам чешского [[Либрето|либрета]].
== Перши узрети дїла ==
[[File:Antonín Dvořák 31.7.1870.jpg|right|thumb|280px|Антонїн Дворжак 31, юлий 1870. рок]][[File:Dvorak Londyn 1886.jpg|right|thumb|280px|A. Дворжак зозо супругу Ану у Лондону 1886. року]]
Року 1884. Путовал и госцовал вецей раз до Лондону, дзе виведзени його дїло „''Stabat Mater.''” <ref>——— (1979b). ''Dvořák''. New York: W. W. Norton. <nowiki>ISBN 978-0-393-01204-0.</ref> Мал поручени дїла и теди настали познати ораториюми: „''Дух младей''” и „''Свята Людмила''” (1. вельки ораториюм на чешским язику). Попри того написал свою першу успишну симфонию: „''VII симфонию у де-молу оп. 70”.''
== Врацанє до Чешскей 1886. ==
Року 1886. Дворжак ше врацел до Чешскей и написал ище 8 славянски танци (одземек, думка, шпацирка, коло, соуседска и 2 мазурки, а 1. мазурка постала „симбол Дворжаковей музики”). Попри славянских танцох компоновал и „Мису у Де-дуру”.
Року 1878. написал 8 славянски танци, за хтори ше дума же су вершински и барз значни (2 фуриянти, славянски танєц, полка, 2 соуседске и 2 скоцне), а о рок познєйше написал познати „''Концерт за виолину и оркестер у а-молу''”. У тих дїлох ше може препознац композиторова узретосц.
== Плодни период 1889-1892 ==
Анґлия му була велька инспирация за свою нову „''VIII симфонию у Ґе-дуру''”, хтору наволал „''Анґлийска''”. Вона компонована 1889. року. Шлїдуюцого року компонує познати „''Requiem op. 89''”, хтори єдно зоз найлєпших його дїлох вообще. Року 1891-1892. компоновал '''3''' познати концертни увертири: ''„У природи оп. 91”, „Карневал оп. 92”'' и ''„Отело оп. 93”''.
== Велїчанствени дїла зоз америцкого периода ==
[[File:Dvorak Antonin rodina USA.jpg|right|thumb|300px|Дворжак зоз фамелию у ЗАД]]
У септембру 1892. року достал роботу на место дириґента у „Националним музичним конзерваториюму” у Нюйорку, за тадидишнї час з вельку плацу од 15.000 УСД рочно.
Пошвидко после прихода до Америки, Дворжак написал серию статьох у хторих описує стан америцкей музики. Подуперал концепт же би афроамерицка музика и музика америцких Индиянацох постала основа за розвой америцкей националней музики. Упознал је Хария Берлия, свойого школяра у тот час и єдного зоз перших афроамерицких композиторох.<ref>De Lerma, Dominique-Rene. [https://www.dramonline.org/albums/african-heritage-symphonic-series-vol-i/notes "African Heritage Symphonic Series".] Liner note essay. Cedille Records, CDR055.</ref> Берли упознал Дворжака зоз традицийну америцку спиритуалну музику. У Америки написал познати дїла як цо то IX симфония у е-молу „''Зоз Нового швета''” оп. 95 (то його найпознатша симфония).<ref>[https://archive.org/details/dvorak00clap/page/n5/mode/2up Dvorzak] Clapham 1979b, стр. 132–33.</ref>
Року 1893. лєто препровадзел з фамелию у чешскей заєдници у варощику Спилвил, союзна держава Айова, дзе його родзина имиґровала, а у цеку пребуваня компоновал ''Смиковии квартет у Еф-дуру'', оп. 96 „Америцки”. Други познатши дїла зоз ЗАД то „''Те Деум''” и „''Концерт за виолончело и оркестер у ха-молу''”, хторе и його остатнє „америцко дїло ”. хотре компоновал. Врацел ше зоз ЗАД зоз супругу 27. априла 1895. року.
=== Врацанє до Чешскей 1895. ===
Року 1895. ше врацел до Чешскей и написал свойо остатнї смиково квартети, зоз хторима закончел свойо инструментални роботи. По свою шмерц компоновал лєм опери. Року 1900. компоновал оперу ''„Русалку''” хтора и його найкрасша опера (у нєй ше находзи и найкрасша позната „''Ария за мешац''”).
[[File:Dvořák's funeral026.jpg|right|thumb|300px|Хованє.А. Дворжака у Праги]]
Року 1903. закончел компонованє свойого остатнього дїла и остатню оперу: ''„Армида''”. У цеку премиєрного виводзент мушел висц зоз театру прето же му було нєдобре.. Було утвердзене же ма охоренє печинки. Дня 1. мая умар од потреса мозґу. Вельке число людзох го випровадзело на його остатню драгу.
== Вибор значних дїло ==
* '''Опери'''
** Русалка
** Якобин
** Дябол и Катя
* '''Симфониї'''
** Симфония з Нового Швета
* '''Концерти'''
** За виолину
** За виолончело
** За клавир и оркестер
** Гумореска
** Славянски танци
== Литература ==
* Мала енциклопедија Просвета (А-Љ) - Београд 1959.
* Beckerman, Michael B. (1993). Dvořák and His World. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-03386-0.
* Brown, A. Peter (2003a). The Second Golden Age of the Viennese Symphony: Brahms, Bruckner, Dvořák, Mahler, and Selected Contemporaries. Bloomington: Indiana University Press.
* Černušák, Gracián; Štědroň, Bohumír; Nováček, Zdenko, ур. (1963). Československý hudební slovník I. A-L (на језику: Czech). Prague: Státní hudební vydavatelství.
* Dvořák, Antonín (2009). Biblické písně (на језику: Czech, German, енглески и French). Šourek, Otakar (preface). Prague: Editio Bärenreiter. ISBN 978-807058008-0.
* Honolka, Kurt (2004). [https://archive.org/details/dvok0000hono Dvořák.] London: Haus Publishing. ISBN 978-1-904341-52-9.
{{Commonscat}}
== Референси ==
[[Катеґория:Композиторе]]
[[Катеґория:Чешски композиторе]]
0oteum71q4zuoocon61e1pokj54foz1
Потоп (филм зоз 2025)
0
3786
22222
22212
2026-10-02T07:45:36Z
Sveletanka
20
референци
22222
wikitext
text/x-wiki
'''Потоп''' (слц. ''Potopa'', анґл. ''Flood'') то историйна драма зоз 2025. року, хтору режирал Мартин Ґонда (источашнє є и коавтор [[Сценоґрафия|сценария]]). Тот длуготирваци филм його дебитантски, и перши филм зняти на [[Руски язик|руским (русинским) язику]] <ref>[https://sfu.sk/novinky/slnko-v-sieti-2026-vitazi/ ''"Poznáme víťazov ocenenia Slnko v sieti 2026"]. Slovak Film Institute (in Slovak). 12 April 2026. Retrieved 02.10.2026.''</ref><ref>Gabera, Dávid (3 December 2025). [https://dennikn.sk/5004266/natocil-film-o-dedine-zasiahnutej-vystavbou-nadrze-starina-ludia-tam-dodnes-citia-krivdu/ "Natočil film o dedine zasiahnutej výstavbou nádrže Starina: Ľudia tam dodnes cítia krivdu".] ''Denník N''(in Slovak). Retrieved 02.10.2026.</ref><ref>Mišíková, Katarína (12 December 2025). [https://filmsk.sk/recenzie/recenzia-potopa/ "Rusínska apokalypsa"]. ''film.sk'' (in Slovak). Retrieved 02.10.2026.</ref> хтори приказує розсельованє жительства пре шлайсу и акумулациї Старина у националним парку Полонини, у округу Снїна у восточней Словацкей. Пре будованє водового резервату хтори зоз воду за пице подмирює цалу восточну Словацку (округи Снїна, Гумене, Вранов на Топлю, [[Прешов]] и Кошице), зоз мапи щезли русински валали Старина, Звала, Смольник, Велька Поляна, Руске, Дара и Стужнїця.
Филм премиєрно приказани 07. новембра 2025. року на 40. Медзинародним филмским фестивалу у Мар дел Плати у Арґентини. Вибрани є як словацки кандидат за награду Оскар у катеґориї найлєпших медзинародних длуготирвацих филмох, на 99-им додзельованю тей награди за 2027. рок.<ref>[https://sfta.sk/slovenska-filmova-a-televizna-akademia-zverejnila-kandidata-na-oscara-je-nim-vynimocny-film-potopa/ ''"Slovenská filmová a televízna akadémia zverejnila kandidáta na Oscara: Je ním výnimočný film Potopa" ] (in Slovak). Slovak Film and Television Academy. 30 July 2026. Retrieved 02.10.2026.''</ref>
== Збуванє у филму ==
Же би ше жительом обезпечело воду за пице, односно же би ше направело акумулацийне озеро, виселєни 3 463 жителє Руснаци, грекокатолїки зоз 769 домох. Жителє були на силу виселєни, односно комунисти им нє толковали прецо буду преселєни.
Младши ґенерациї иншак похопюю умеранє русинских валалох, а їх родичи и старши ґенерациї то похопюю як траґедию єдного народу. Єдна з главних особох у филму, Мара, жада буц пилотка и сце напущиц валалски живот, а єй [[оцец]] параст и ґдовец жада же би його дзивка остала на валалє, на власней жеми. До конца чуваю свой дом и зоз остатнїма го напущую.
== Ґлумецка екипа ==
У филму бавя професийни ґлумци зоз театру Александра Духновича у Прешове: Осиф Пантликаш, Євґений Лїбезнюк, Владимира Штефаникова, Осиф Ткач, и дакедишнї ґлумци того театру: Светлана Шкорванова, Иґор Лата и Володимир Чема. Главну улогу бави Сара Хрипакова (Мара) хтора по походзеню зоз валалу цо щезнул пре будованє акумулацийного [[Озеро|озера.]]
Попри нашчишлєних ґлимцох, у филму бавя и аматере,<ref>Míšková, Věra (5 February 2026). [https://www.novinky.cz/clanek/kultura-filmy-serialy-recenze-film-potopa-je-silnou-vypovedi-o-vztahu-ke-korenum-40560806 "RECENZE: Film Potopa je silnou výpovědí o vztahu ke kořenům"]. ''Novinky.cz'' (in Czech). Retrieved 31 July 2026.</ref> обични людзе хтори нє маю ґлумецкого искуства, зоз Медзилаборцох, Гуменого, Михайловцох и Свиднїку.
== Продукция ==
Пририхтованє сценария филма почало 2019. року. <ref name=":1">[https://www.stvr.sk/novinky/filmy-a-serialy/421751/slovensky-film-potopa-sa-dostal-do-hlavnej-sutaze-najprestiznejsieho-festivalu "Slovenský film Potopa sa dostal do hlavnej súťaže najprestížnejšieho festivalu"]. ''Slovak Television and Radio'' (in Slovak). 17 November 2025. Retrieved 02.10.2026.</ref> Главне знїманє було у септембре и октобре 2023. року у сиверовосточней Словацкей, у Медзилаборцох, Чертижни, Снїни, Гуменим и Кошицох.<ref name=":1" />
Филм Потоп мал шветову премиєру 07. новембра 2025. року на 40-им медзинародним филмским фестивалу у Мар дел Плати у Арґентини, хтори єдини латиноамерицки филмски фестивал А катеґориї. Отримує ше од 1954. року и спада до найвизначнєйших у авторскей кинематоґрафиї у швеце и ту филм бул номиновани за награду Златни Астор. <ref>[https://www.kinema.sk/filmova-novinka/320009/po-premiere-v-argentine-mieri-novy-slovensky-film-potopa-na-festival-v-indii-a-potom-domov-na-vychodne-slovensko.htm "Po premiére v Argentíne mieri nový slovenský film Potopa na festival v Indii a potom domov na východné Slovensko"]. ''kinema.sk'' (in Slovak). 13 November 2025. Retrieved 02.10.2026.</ref><ref name=":2">Mango, Agustín (23 October 2025). [https://buenosairesherald.com/culture-ideas/mar-del-plata-film-festival-unveils-2025-competitions-lineup "Mar del Plata Film Festival unveils 2025 competitions lineup"]. ''Buenos Aires Herald''. Retrieved 02.10.2026.</ref> Тиж так, филм приказани 23. новембра 2025. року у рамикох програми Шветова кинематоґрафия (''Cinema of the World'') на 56-им Медзинародним филмским фестивалу у Индиї.
После медзинародних филмских проєкцийох, шлїдзели даскельо предпремиєри у восточней Словацкей.
== Реакциї публики ==
Мартин Кудлач за портал ''Cineuropa'', визначел же ше режисер филма Мартин Ґонда „оддалєл од доминантних локалних приступох ґу приповедком зоз часу комунизма, хтори часто носталґични и приказую гнобенє жительох”, а тиж так знїматель Оливер Заглава „обкеровал штучне прикрашованє и театралну естетику хтори звичайни за историйни филми, и опредзелєл ше за природни, автентични и нєпоштредни приказ”.<ref>Kudláč, Martin (4 December 2025). [https://cineuropa.org/en/newsdetail/486767/en/aboutus/ "Review: Flood"]. ''Cineuropa''. Retrieved 02.10.2026.</ref> На основи того, патраче свидоми правдивого живота и людзох у тим чаше. Наталия Малецка Новак зоз русинского порталу ''Lem'' описала филм як дїло у хторим панує „цихосц, напартосц и сирова автентичносц” и хторе „патрачох прикує за шедзиско”.
Припознаня филму Потоп
:♦ FEBIOEST 2021 (Братислава, 30.03.2021.) – награда за найлєпши словацки филм у розвою <ref>[https://strategie.hnonline.sk/news/tlacove-spravy/2326287-febiofest-2021-ocenil-ako-najlepsi-pripravovany-slovensky-film-potopa "FEBIOFEST 2021 ocenil ako najlepší pripravovaný slovenský film Potopa"]. ''Hospodárske noviny'' (in Slovak). 31 March 2021. Retrieved 02.10.2026.</ref>
:♦ Мар дел Плата (Арґентина, 15.11.2025.) медзинародни филмски фестивал – номинация за Златни Астор <ref name=":2" /> и достата главна награда Шветового католїцкого здруженя за комуникацию (SIGNIS) за дїло хторе на хумани способ приказує еґзистенцию людзох<ref>[https://www.signis.world/top3/16-11-2025/signis-jury-honors-flood-and-grants-special-mention-to-la-gioia-at-the-40th-mar-del-plata-film-festival/ ''"SIGNIS Jury Honors Flood and Grants Special Mention to La Gioia at the 40th Mar del Plata Film Festival"]. signis.world. 16 November 2025. Retrieved 02.10.2026.''</ref>
:♦ Награда „Слунко у мрежи” Словацкей филмскей и телевизийней аякадемиї (09.04.2026)<ref>Kizáková, Zuzana (9 April 2026). [https://www.sme.sk/kultura/c/slnko-v-sieti-vitazi-filmy-herecky-a-herci "Slnko v sieti: prehľad víťazných filmov, herečiek a hercov". ''sme.sk'' ] (in Slovak). Retrieved 02.10.2026..</ref>ː
# Номинация за найлєпши длуготирваци филм
# Номинация за найлєпшого режисера (Мартин Ґонда)
# Награда за найлєпши филмов сценарий (Доминика Удворкова, Мартин Ґонда и Мартин Шустер)
# Награда за найлєпши звук (Богумил Мартинак, Иван Дюркех, Квентин Колет и Рено Ґийомен)
# Награда за найлєпшу сценоґрафию (Юрай Кухарек)
# Номинация за найлєпши костими (Татяна Фиґурова)
# Номинация за найлєпши визуелни ефекти(Тибор Мелиш, Томаш Сровнал)
# Награда за найлєпшу женску главну улогу (Сара Хрипакова)
# Награда за побочну хлопску улогу (Владимир Чема)
# Награда публики
== Литература ==
* Олена Папуґа, ''Руске слово'', 14.08.2026. бок 16, 17.
== Вонкашнї вязи ==
* [https://www.lem.fm/sumar-dnya-na-24-veresnya-septembra-2026-r/?fbclid=IwdGRzaAUiPpZjbGNrBSI-hGV4dG4DYWVtAjExAHBkb2YFc3J0YwZhcHBfaWQMMzUwNjg1NTMxNzI4AAEe_n3aQgwxJjzOvpQXY2bCsSCP8MIp3MK3MTl7Yuy9sednDU9k8jsz1KGU9cw_aem_OKzRPbMC3d7U1VXaFg9ibA&sfnsn=mo Сумар дня на 24. вересня/септембра 2026 р].LEM.fm, Приступене 28.09.2026.
* [https://www.lem.fm/film-potopa-zdobyv-dalshy-otsininya/?fbclid=IwdGRzaAUg03VjbGNrBSDTU3Bkb2YFZXh0bgNhZW0CMTEAc3J0YwZhcHBfaWQMMzUwNjg1NTMxNzI4AAEe7BVpiYJhfUPjVCgxmsPUMU-Qjio1B7QUP2Yh_oxJeyfWL5_VeE4eYEUOZaU_aem_wTbgvbV3T5aVGkyoHnwcKw&sfnsn=mo Філм Потопа здобыв далшы оцініня], LEM.fm, Приступене 28.09.2026.
== Референци ==
[[Катеґория:Филми]]
[[Катеґория:Бавени филми]]
b1uuekq07toqu34ii7108zrn36ts5uz
Шпиваче кастрати
0
3788
22223
22216
2026-10-02T08:26:05Z
Olirk55
19
Референци
22223
wikitext
text/x-wiki
[[File:Bartolomeo Nazari - Portrait of Farinelli 1734 - Royal College of Music London.jpg|right|thumb|300px|Портрет шпивача кастрата Фаринелия 1734. рок]]'''Кастрати''' (ит. ''castrato'') то вокални виводзаче (хлопского полу) хтори кастрирани у вчасним возросту (од 10-12 роки) и прето мали високи, женствени/женски глас ([[алт]] або [[сопран]])<ref name=":1">Finucci, Valeria (2003). The Manly Masquerade. London: Duke University Press. p. 245.</ref>. У 17. и 18. вику, кастрати творели векшину оперских [[Шпивач|шпивачох]] окреме у Напулю <ref name=":2">Patrick Barbier. ''The World of the Castrati: The History of an Extraordinary Operatic Phenomenon''. ISBN 9780285633094. P. 13, 27.</ref>) и виводзели и хлопски и женски улоги.
Моцни, флексибилни и високи гласи кастратох сучашнїки описивали як „серафимски“ и „наджемни'' <ref>[https://books.google.rs/books?id=NawwDwAAQBAJ&pg=PA250&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Castrato: Reflections on Natures and Kinds - Martha Feldman - Google Books]</ref><ref>[https://books.google.rs/books?id=MJrQCK4CEogC&pg=PT265&redir_esc=y Сьюзен Зонтаг о кастратах]</ref>. Таки високи гласи були повязани зоз чистоту ангелох, виволуюци думки о зєдинєню жемових и нєбеских принципох.<ref>[https://books.google.rs/books?id=8mNjDwAAQBAJ&pg=PA35&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Masculinity, Class and Music Education: Boys Performing Middle-Class ... - Clare Hall - Google Books]</ref> Шицки возвишени и геройски хлопски улоги барокней епохи були наменєни кастратским гласом. Винїмок була Французка, кед од часу Луя XIV, кастрация хлапцох була нєдошлєбодзена, а одвитуюци улоги виводзели ''haute-contre'' [[Тенор|тенори]] (високи алтовски хлопски глас).
Познати кастрати шпиваче були Фаринели, Сенезино и Кафарели мали угляд ширцом Европи, мали вельо любоморних обожавательох и були барз популарни. Дзепоєдни таки популарни кастрати були познати и по своєй каприциозней природи и андроґених манирох.<ref>[https://books.google.rs/books?id=mQFuDwAAQBAJ&pg=PA44&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Queer Encyclopedia of Music, Dance, and Musical Theater - Google Books]</ref> По Челетийови, кастрати два вики були творителє и главни ношителє италиянскей традициї декоративного шпиваня зоз колоратурами и фиоритурами – бел канта.<ref>[https://ami.group.uq.edu.au/castrated-men-live-longer<nowiki> "Castrated men live longer".] </nowiki>''ami.group.uq.edu.au''. 7 March 2013. Retrieved 13 July 2020.</ref><ref>see Heriot, A: ''The Castrati in Opera'' (London, 1956), pp. 31 ff</ref>
== История кастратох ==
У Царгороду (серб. Цариград) коло 400. року евнух Брисон служел як хороводитель на двору царици Евдокиї, то и доказ о участвованю кастрата у византийским [[Хор|хору]]. Медзитим, нє барз познате чи Брисон бул шпивач и чи його колеґове були евнухи. Єдино сиґурне же евнухи шпивали у хору Святей Софиї у 9. вику. После 1204. року шпивацка традиция евнухох щезла.
На початку 17. вику пракса хаснованя кастратох у хорским шпиваню ознова зажила и усовршовала ше у Италиї. На початку кастрати доставали и одрабяли значни улоги у папскей каплїчки, дзе женом нє бул дошлєбодзени приступ. Як визначел Е. М. Браудо, перши кастрат Дїроламо Розини шпивал у папскей каплїчки 1601. року.<ref name=":1" /> Познєйше гласи кастратох почали почитовац и други шветови [[Музичар|музичаре]]. Познате же кастрати участвовали на премиєри Монтевердийовей опери ''Корунованє Попеї'' 1642. року, алє виглєдоваче надпоминаю же и пред тим шпивали у оперских продукцийох.<ref name=":3">[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0,_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 ''Ливанова Т.'']'' [https://early-music.narod.ru/biblioteka/livanova-385-399.htm Опера в Неаполе. Алессандро Скарлатти // История западноевропейской музыки до 1789 года. — <abbr>М.]</abbr>, 1983. — Т. 1. — 696 с.''</ref>
У тим периодзе коментаторе ше оштро процивели и мали неґативне становиско ґу пракси кастрациї будуцих шпивачох, [1] визначуюци же „з оглядом на вельки успих даскелїх кастратох хлапци масовно кастрирани, а познєйше нє постали винїмково шпеваче.“ <ref>Кастрат // [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F Музыкальная энциклопедия. Том 5.]</ref>
У своїм златним чаше, велї кастрати ше справовали як каприциозни примадони, одбиваюци дзелїц сцену, вимагаюци барз високи гонорари и вадзели ше медзи собу коло того хто будзе шпивац остатню [[Ария|арию]]. Дакеди би ше и публика придружела ґу їх звадом/конфликтом, а то виволало нємир у театралних салох. Сучашнїки ше поносовали и на їх нєморал. Католїцка церква урядово осудзела кастрацию, алє, [[File:Moreschi giovane.jpg|right|thumb|320px|Алесандро Морески, остатнї (хторому зняти глас на початку 20. вика) од сикстинских кастратох, коло 1875. року]][[File:Alessandro Moreschi.ogg|right|thumb|Алесандро Морески шпива часц Eugenio Terziani's Hostias et preces (Хостиас Еугения Терцияния)|208x208п]]заш лєм, сновала школи за обуку кастратох и анґажовала их же би шпивали у [[Святи храм|церквох]]. Зоз наставаньом часу просвитительства, папа Клемент XIV забранєл кастрацию 1773. року. <ref name=":3" />
Кастрати и далєй були досц вельочислени на преходзе зоз 19. до 20. вику. Медзи остатнїма познатима кастратами були Пакиароти, Кресентини и Маркези. Остатня опера компонована зоз улогу кастрата була Маєрберов ''Крижар у Єгипту'' (1824). Остатнї кастрат на оперскей сцени бул Дямбатиста Велути (1780-1861). Остатнї кастрат вообще (и єдини хторому зняти глас) бул Алесандро Морески (1858-1922).
== Физиолоґийни характеристики ==
Такволана кастрация зробена у чаше хлапцовскей вчасней младосци (пред початком вокалней мутациї), зоз одкланяньом тестисох або з єдноставним пререзованьом кревових судзинох, без хторих гормонски розвой цела бул застановени.<ref>[https://books.google.rs/books?id=NdL4Z8weaS4C&pg=PA134&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Portrait of a Castrato: Politics, Patronage, and Music in the Life of Atto ... - Roger Freitas - Google Books]</ref> Понеже полни орґан нє ампутовани, велї кастрати затрималии способносц ерекциї, а то им оможлївело отримац нормални сексуални живот.<ref>Portrait of a Castrato: Politics, Patronage, and Music in the Life of Atto ... - Roger Freitas - Google Books</ref><ref name=":2" />
Гласово струни кастратох нє прецерпели пременки типични за пубертет, цо им оможлївело же би затримали вокални обсяг гласа нєдозретих хлапцох. Женски/ женствени глас кастрата мал прикмети високих тонох (фалсет) и флексибилносц, алє його моц була векша и лєгко пополнєла вельки театрални сали.<ref name=":3" /> Кастрати мали можлївосц комбиновац дзецинску лєгкосц високих [[Нота|нотох]] зоз моцу и витримовносцу одроснутих, виводзаци зложени, виртуозни пасажи длугшого тирваня.<ref name=":2" /> Пре тоти прикмети вокална музична орнаментика постала барз позната у Европи у 18. вику.
Глас кастратох ше розвивал иншак як глас звичайного човека. Як адолесцент роснул и розвивал плюца и мускули и през специялизовану обуку, його глас здобувал винїмкову флексибилносц и широки обсяг (поготов [[сопран]] хтори нєдолапююци за звичайних хлопох). Узки ,,глотис'' при хлапцох оможлївел кастратови же би барз економично хасновал диханє и шпивал длугши фраґменти-часци яки анї єден одроснути шпивач зоз нормалним вокалним апаратом нє могол посцигнуц.
== Пошлїдки нєставаня кастратох ==
Нєставанє кастратох приведло до ревизиї гиєрархиї вокалного реґистра. Од штредка 19. вику, улоги писани за нїх шпивали насампредз женски гласи (контраалти), а од конца 20. вику контратенори. Як алтернативу кастратох, [[Композитор|композиторе]] на почетку 19. вика (напр., Росини) преферировали тенори зоз найвишима гласами ([[Алт|алти]]) и технїку „моцнєйшого фалсета“, алє до 1830-их, тота катеґория шпивацкого гласу поциснута до другого плану.
Нєдостаток адекватней заменки за глас кастрата охабел пражнїну у теситури, а то допринєсло до препасци велїх оперних дїлох зоз такима улогами - по остатню штварцину 20. вику, кед контратенори почали оживйовац кастратски улоги.
Шпивачка Сесилия Бартоли 2009. зняла албум ''Sacrificium (Сацрифициум)'', зоз арийох писаних за кастрати у чаше барока: напр., ''Ombra mai fu'' од Гендла, ''Son qual nave'' од Броския и ''Sposa, non mi conosci'' од Дякомелия.
== Литература ==
* ''Патрик Барбье.'' [http://ec-dejavu.ru/c/Castrated.html Кастраты-певцы] // История кастратов. — СПб. : Изд-во Ивана Лимбаха, 2006. — С. 9—37, 146—155.
* Angus Heriot. [https://books.google.ru/books?id=_tHrYc4ENfEC&dq=german+opera&source=gbs_similarbooks_s&cad=1 The castrati in opera.] — Secker & Warburg, 1956. — 243 с.
* [https://musenc.ru/html/k/kastrat3-pevc3.html Кастраты-певцы] // Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1974. — Т. 2. — С. 741—742. — 960 с
== Вонкашня вяза ==
* [https://dlakultury.pl/kastraci-najdrozsze-glosy-w-historii-muzyki-i-ich-prawdziwa-cena/ Kastraci – najdroższe głosy w historii muzyki i ich prawdziwa cena] Artykuł poświęcony kastratom, polska wersja portalu [https://dlakultury.pl/ DlaKultury.pl] (на язику: польским)
{{Commonscat}}
== Референци ==
dw2ndqvmz4re2q5fwcjipegidl5lxkc
22224
22223
2026-10-02T11:47:38Z
Olirk55
19
Креированє ґалериї, фотоґрафиї
22224
wikitext
text/x-wiki
[[File:Bartolomeo Nazari - Portrait of Farinelli 1734 - Royal College of Music London.jpg|right|thumb|357x357px|Портрет шпивача кастрата Фаринелия 1734. рок]]'''Кастрати''' (ит. ''castrato'') то вокални виводзаче (хлопского полу) хтори кастрирани у вчасним возросту (од 10-12 роки) и прето мали високи, женствени/женски глас ([[алт]] або [[сопран]])<ref name=":1">Finucci, Valeria (2003). The Manly Masquerade. London: Duke University Press. p. 245.</ref>. У 17. и 18. вику, кастрати творели векшину оперских [[Шпивач|шпивачох]] окреме у Напулю. <ref name=":2">Patrick Barbier. ''The World of the Castrati: The History of an Extraordinary Operatic Phenomenon''. ISBN 9780285633094. P. 13, 27.</ref> Були анґажовани за виводзенє и хлопских и женских улогох.
Моцни, флексибилни и високи гласи кастратох сучашнїки описивали як „серафимски“ и „наджемни'' <ref>[https://books.google.rs/books?id=NawwDwAAQBAJ&pg=PA250&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Castrato: Reflections on Natures and Kinds - Martha Feldman - Google Books]</ref><ref>[https://books.google.rs/books?id=MJrQCK4CEogC&pg=PT265&redir_esc=y Сьюзен Зонтаг о кастратах]</ref>. Таки високи гласи були повязани зоз чистоту ангелох, виволуюци думки о зєдинєню жемових и нєбеских принципох.<ref>[https://books.google.rs/books?id=8mNjDwAAQBAJ&pg=PA35&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Masculinity, Class and Music Education: Boys Performing Middle-Class ... - Clare Hall - Google Books]</ref> Шицки возвишени и геройски хлопски улоги барокней епохи були наменєни кастратским гласом. Винїмок була Французка, кед од часу Луя XIV, кастрация хлапцох була нєдошлєбодзена, а одвитуюци улоги виводзели ''haute-contre'' [[Тенор|тенори]] (високи алтовски хлопски глас).
Познати кастрати шпиваче були Фаринели, Сенезино и Кафарели мали угляд ширцом Европи, мали вельо любоморних обожавательох и були барз популарни. Дзепоєдни таки популарни кастрати були познати и по своєй каприциозней природи и андроґених манирох.<ref>[https://books.google.rs/books?id=mQFuDwAAQBAJ&pg=PA44&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Queer Encyclopedia of Music, Dance, and Musical Theater - Google Books]</ref> По Челетийови, кастрати два вики були творителє и главни ношителє италиянскей традициї „декоративного” шпиваня зоз колоратурами и фиоритурами – бел канта.<ref>[https://ami.group.uq.edu.au/castrated-men-live-longer<nowiki> "Castrated men live longer".] </nowiki>''ami.group.uq.edu.au''. 7 March 2013. Retrieved 13 July 2020.</ref><ref>see Heriot, A: ''The Castrati in Opera'' (London, 1956), pp. 31 ff</ref>
== История кастратох ==
[[File:Byzantine castrato.jpg|right|thumb|300px|Византийски кастрат зoз 11. веку]]У Царгороду (серб. Цариград) коло 400. року евнух Брисон служел як хороводитель на двору царици Евдокиї, то и доказ о участвованю кастрата у византийским [[Хор|хору]]. Медзитим, нє барз познате чи Брисон бул шпивач и чи його колеґове були евнухи. Єдино сиґурне же евнухи шпивали у хору Святей Софиї у 9. вику. После 1204. року шпивацка традиция евнухох щезла.
На початку 17. вику пракса хаснованя кастратох у хорским шпиваню ознова зажила и усовршовала ше у Италиї. На початку кастрати доставали и одрабяли значни улоги у папскей каплїчки, дзе женом нє бул дошлєбодзени приступ. Як визначел Е. М. Браудо, перши кастрат Дїроламо Розини шпивал у папскей каплїчки 1601. року.<ref name=":1" /> Познєйше гласи кастратох почали почитовац и други шветови [[Музичар|музичаре]]. Познате же кастрати участвовали на премиєри Монтевердийовей опери ''Корунованє Попеї'' 1642. року, алє виглєдоваче надпоминаю же и пред тим шпивали у оперских продукцийох.<ref name=":3">[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0,_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 ''Ливанова Т.'']'' [https://early-music.narod.ru/biblioteka/livanova-385-399.htm Опера в Неаполе. Алессандро Скарлатти // История западноевропейской музыки до 1789 года. — <abbr>М.]</abbr>, 1983. — Т. 1. — 696 с.''</ref>
У тим периодзе коментаторе ше оштро процивели и мали неґативне становиско ґу пракси кастрациї будуцих шпивачох,<ref name=":1" /> визначуюци же „з оглядом на вельки успих даскелїх кастратох хлапци масовно кастрирани, а познєйше нє постали винїмково шпеваче.“ <ref>Кастрат // [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F Музыкальная энциклопедия. Том 5.]</ref>
У своїм златним чаше, велї кастрати ше справовали як каприциозни примадони, одбиваюци дзелїц сцену, вимагаюци барз високи гонорари и вадзели ше медзи собу коло того хто будзе шпивац остатню [[Ария|арию]]. Дакеди би ше и публика придружела ґу їх звадом/конфликтом, а то виволало нємир у театралних салох. Сучашнїки ше поносовали и на їх нєморал. Католїцка церква урядово осудзела кастрацию, алє,[[File:Moreschi giovane.jpg|right|thumb|320px|Алесандро Морески, остатнї од сикстинских кастратох, коло 1875. року]][[File:Alessandro Moreschi.ogg|right|thumb|Алесандро Морески шпива часц Eugenio Terziani's Hostias et preces (Хостиас Еугения Терцияния)|208x208п]]заш лєм, сновала школи за обуку кастратох и анґажовала их же би шпивали у [[Святи храм|церквох]]. Зоз наставаньом часу просвитительства, папа Клемент XIV забранєл кастрацию 1773. року. <ref name=":3" />
Кастрати и далєй були досц вельочислени на преходзе зоз 19. до 20. вику. Медзи остатнїма познатима кастратами були Пакиароти, Кресентини и Маркези. Остатня опера компонована зоз улогу кастрата була Маєрберов ''Крижар у Єгипту'' (1824). Остатнї кастрат на оперскей сцени бул Дямбатиста Велути (1780-1861). Остатнї кастрат вообще (и єдини хторому зняти глас) бул Алесандро Морески (1858-1922).
== Физиолоґийни характеристики ==
Такволана кастрация зробена у чаше хлапцовскей вчасней младосци (пред початком вокалней мутациї), зоз одкланяньом тестисох або з єдноставним пререзованьом кревових судзинох, без хторих гормонски розвой цела бул застановени.<ref>[https://books.google.rs/books?id=NdL4Z8weaS4C&pg=PA134&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Portrait of a Castrato: Politics, Patronage, and Music in the Life of Atto ... - Roger Freitas - Google Books]</ref> Понеже полни орґан нє ампутовани, велї кастрати затримали и способносц ерекциї, а то им оможлївело отримац нормални сексуални живот.<ref>Portrait of a Castrato: Politics, Patronage, and Music in the Life of Atto ... - Roger Freitas - Google Books</ref><ref name=":2" />
Гласово струни кастратох нє прецерпели пременки типични за пубертет, цо им оможлївело же би затримали вокални обсяг гласа нєдозретих хлапцох. Женски/ женствени глас кастрата мал прикмети високих тонох (фалсет) и флексибилносц, алє його моц була векша и лєгко пополнєла вельки театрални сали.<ref name=":3" /> Кастрати мали можлївосц комбиновац дзецинску лєгкосц високих [[Нота|нотох]] зоз моцу и витримовносцу одроснутих, виводзаци зложени, виртуозни пасажи длугшого тирваня.<ref name=":2" /> Пре тоти прикмети вокална музична орнаментика постала барз позната у Европи у 18. вику.
Глас кастратох ше розвивал иншак як глас звичайного човека. Як адолесцент роснул и розвивал плюца и мускули и през специялизовану обуку, його глас здобувал винїмкову флексибилносц и широки обсяг (поготов [[сопран]] хтори нєдолапююци за звичайних хлопох). Узки ,,глотис'' при хлапцох оможлївел кастратови же би барз економично хасновал диханє и шпивал длугши фраґменти-часци яки анї єден одроснути шпивач зоз нормалним вокалним апаратом нє могол посцигнуц.
== Пошлїдки нєставаня кастратох ==
[[Файл:AlessandroMoreschi-AveMaria.oggvorbis.ogg|right|thumb|283x283px|
''Аве Мария'' у интерпретациї шпивача кастрта Алесандра Мореския (остатнї хторому зняти глас на початку 20. вику)]]Нєставанє кастратох приведло до ревизиї гиєрархиї вокалного реґистра. Од штредка 19. вику, улоги писани за нїх шпивали насампредз женски гласи (контраалти), а од конца 20. вику контратенори. Як алтернативу кастратох, [[Композитор|композиторе]] на почетку 19. вика (напр., Росини) преферировали тенори зоз найвишима гласами ([[Алт|алти]]) и технїку „моцнєйшого фалсета“, алє до 1830-их, тота катеґория шпивацкого гласу поциснута до другого плану.
Нєдостаток адекватней заменки за глас кастрата охабел пражнїну у теситури, а то допринєсло до препасци велїх оперних дїлох зоз такима улогами - по остатню штварцину 20. вику, кед контратенори почали оживйовац кастратски улоги.
Шпивачка Сесилия Бартоли 2009. зняла албум ''Sacrificium (Сацрифициум)'', зоз арийох писаних за кастрати у чаше барока: напр., ''Ombra mai fu'' од Гендла, ''Son qual nave'' од Броския и ''Sposa, non mi conosci'' од Дякомелия.
== Вибор познатих дїлох за шпивачох-кастратох ==
* Еуридика, Прозерпина, Музика, ''Орфей'' Клаудио Монтеверди (1607)
* Евмей, ''Врацанє Уликса свооєй фамелиї'' Клаудио Монтеверди (1639)
* Нерон, Отон, ''Корунованє Помпеї'' Клаудио Монтеверди (1642)
* Лидио, ''Егисф'' Франческо Кавали
* Риналдо, ''Риналдо'' Ґеорґ Фридрих Гендл (1711)
* Флавий, ''Флавий'' Ґеорґ Фридрих Гендл (1723)
* Адмет, ''Адмет'' Ґеорґ Фридрих Гендл (1727)
* Орфей, ''Орфей и'' ''Еуридика'' Кристофа Вилибалд Ґлук (1762)
* Алкид, ''Алкид'' Дмитрий Бортнянский (1778)
* Ромео, ''Ромео и Дюлиєта'' Николо Антонио Дїнґарели (1796)
* Арзаче, ''Аврелиян'' ''и Палмира'' Дьоакино Росини (1813)
== Ґалерия ==
<gallery>
Файл:Carlo Broschi.jpg|Портрет шпивача-кастрата ''Farinelli (1705-1782)''
Файл:Carlo Scalzi.jpg|Кастрат Карло Скалзи (''Carlo Scalzi''), возрост 37 роки
Файл:Pier Leone Ghezzi - The Famous Castrato Il Farinelli.jpg|Карикатура Фарелия у женскей улоги (арт: Пєр Леоне Ґези, 1724.)
Файл:Senesino.jpg|Кастрат Франческо Бернанди (''Francesco Bernardi'') познати як Сенесино (''Senesino'')
Файл:Giovanni Battista Velluti.jpg|Дьовани Батиста Велути (''Giovanni Battista Velluti'' ) єден з остатнїх кастратох велькей (grand) италиянскей опери.
</gallery>
== Литература ==
* ''Патрик Барбье.'' [http://ec-dejavu.ru/c/Castrated.html Кастраты-певцы] // История кастратов. — СПб. : Изд-во Ивана Лимбаха, 2006. — С. 9—37, 146—155.
* Angus Heriot. [https://books.google.ru/books?id=_tHrYc4ENfEC&dq=german+opera&source=gbs_similarbooks_s&cad=1 The castrati in opera.] — Secker & Warburg, 1956. — 243 с.
* [https://musenc.ru/html/k/kastrat3-pevc3.html Кастраты-певцы] // Музыкальная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1974. — Т. 2. — С. 741—742. — 960 с
== Вонкашня вяза ==
* [https://dlakultury.pl/kastraci-najdrozsze-glosy-w-historii-muzyki-i-ich-prawdziwa-cena/ Kastraci – najdroższe głosy w historii muzyki i ich prawdziwa cena] Artykuł poświęcony kastratom, polska wersja portalu [https://dlakultury.pl/ DlaKultury.pl] (на язику: польским)
{{Commonscat}}
== Референци ==
sla62un0fg9y0pmo7h6mq1ccywua92x