Википедия
rskwiki
https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Медий
Окреме
Розгварка
Хаснователь
Розгварка зоз хасновательом
Википедия
Розгварка о Википедиї
Файл
Розгварка о файлу
МедияВики
Розгварка о МедияВикию
Шаблон
Розгварка о шаблону
Помоц
Розгварка о помоци
Катеґория
Розгварка о катеґориї
TimedText
TimedText talk
Модул
Разговор о модулу
Event
Event talk
Париз
0
348
22247
19978
2026-10-05T07:55:32Z
Sveletanka
20
вики вязи
22247
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable" align=right width=300px
|+
! colspan="2" |<big>Париз</big>
фран. Paris
|-
| colspan="2" |[[Файл:La_Tour_Eiffel_vue_de_la_Tour_Saint-Jacques%2C_Paris_ao%C3%BBt_2014_%282%29.jpg|320px|center]]<div style="text-align: center;">Айфелова турня и рика Сена
|-
| colspan="2" |[[Файл:Flag_of_Paris_with_coat_of_arms.svg|180x180px|left|thumb|Застава]]
[[Файл:Grandes_Armes_de_Paris.svg|120x120px|thumb|Герб|center]]
|-
! colspan="2" |Административни податки
|-
|Држава
|Французка
|-
|Реґион
|Паризки реґион
|-
! colspan="2" |Жительство
|-
|Жительство
— 2023.
|2.102.650
|-
|— гусцина
|19.949,24 жит./км<sup>2</sup>
|-
|Аґломерация (2017)
|13.024.518
|-
! colspan="2" |
==== Ґеоґрафски характеристики ====
|-
|Координати
|48° 51′ 02″ С;
2° 20′ 00″ В
|-
|Часова зона
|UTC+1,
влєце UTC+2
|-
|Абс. висота
|33 м
|-
|Поверхносц
|105,40 км<sup>2</sup>
|-
! colspan="2" |Други податки
|-
|Городоначальнїк
|Ан Идалґо
|-
|Поштанске число
|75001-75020, 75116
|-
|Поволанкове число
|1
|-
|INSEE код
|75056
|-
! colspan="2" |Веб-сајт
|-
| colspan="2" |<div style="text-align: center;"> paris.fr</div>
|}
'''Париз''' (франц. Paris, лат. Lutetia) главни и найвекши варош у Французкей. Находзи ше у центру Паризкого басена, над рику Сену (La Seine). Рика го дзелї на два часци: на сиверне Праве побрежє и на южне, менше, Лїве побрежє. Город представя политични, економски, образовни и културни штредок централизованей французкей держави, а и Европи.
Париз єден од найзначнєйших шветових варошох. У нїм шедзиска медзинародних орґанизацийох УНЕСКО, ОЕЦД и нєформалного Паризкого клуба. Зоз шветом є повязани з двома велькима аеродромами и шейсцома главнима желєзнїцкима станїцами.
У Паризу ше находза вельо знаменїтосци и туристични атракциї. Зоз историю длугоку 2 милениюми, тот варош бул место значних историйних подїйох и сходзиско уметнїкох. Прето Париз каждого року нащиви до 30 милиони туристох. Пре число туристох Париз найнащивенша шветова туристична дестинация. Тиж є познати як „Город шветлосци“.
Город ма прейґ два милиони жительох (2.102.650, преценєне 2023) а анґломерация вецей од 13 милиони (13.024.518, преценєне 2017). Тота нєпретаргнута урбана зона Париза (без сателитских населєньох) найвекша у Европскей униї.
== Административни статус ==
[[Файл:Cathédrale_Notre-Dame_de_Paris_-_12.jpg|alt=Катедрала Нотр Дам|thumb|376x376px|Катедрала Нотр Дам]]
Париз окремни департман у Французкей под числом 75 и шедзиско административного реґиону Ил-д-Франс (Île-de-France). Окрем Паризкого департмана до його составу уходза и: Есон (Essonne) число 91, Сенски верхи (Hauts-de-Seine) число 92, Сена Сен Дени (Seine-Saint-Denis) число 93, Сена и Марна (Seine-et-Marne) число 77, Долїна Марни (Val-de-Marne) число 94, Долїна Оази (Val-d'Oise) число 95 и Ивлен (Yvelines) число 78.
Париз подзелєни на двацец нумерично орґанизовани обласци (арондисмани). Арондисмани розпоредзени по спиралней шеми, зоз першим арондисманом у центру города.
== Ґеоґрафия ==
Париз ше пресцера на 105,4 км². Город ма два вельки городски лєси котри го оддзелюю од предгорода: Булоньски и Венсенски. Рика Сена повязує Париз зоз нукашньосцу жеми (Бурґундия) и зоз каналом Ламанш. Блїзкосц велькей рики була причина за снованє города на тим месце и найважнєйши фактор його розвою. Векша часц города, котри ше находзи на правим побрежю, пошвецени институицийом [[Тарґовина|тарґовини]] и финансийох, док лїве побрежє зоз Латинским квартом, котри универзитетски и квартельни центер. Острово Де ла Сите ше находзи у шерцу вароша. Ту настало перше населєнє у чаше антики. Року 1584. краль Анри III повязал менши острова и достал векшу [[поверхносц]] за вибудов. З часом острово од 8 гектари ше звекшало на 17. Мост котри повязує побрежя Сени прейґ того острова, Нови мост (Pont Neuf), найстарши зачувани мост у Паризу. Дакедишнє острово [[Лебеди|лебедох]] (Île aux Cygnes) 1773. скапчане зоз Марсовима полями. Найвисше природне возвишенє у варошу то брег Монмартр котри високи 129 м. По верх мож висц на дротовим гайзибанчку. Ту ше находзи [[Святи храм|церква]] Сакре кер („Святе шерцо”).
== Клима ==
Варош ше находзи у умереней климатскей зони. Штредня рочна [[температура]] виноши 10,8 °Ц, док просекове рочне количество паданьох 647 милиметри. Найцеплєйши мешац юлий зоз просеком од 18,4 °Ц, а найжимнєйши януар зоз 3,5 ступнї. Найвецей паданя єст у маю, а найменєй у фебруару.
== История ==
=== Наставанє ===
[[Файл:Arc_Triomphe.jpg|alt=Триюмфална капура|thumb|339x339px|Триюмфална капура]]
Найвчаснєйши археолоґийни знаки стаємного людского насельованя паризкого подручя датую коло 4200. п. н. е. Предпоставя ше же Париз познейше достал мено по келтскому племену Паризи, котри населєли подручє коло рики Сени штредком 3. вика пред нову еру коло келтскей твердинї под назву Лутеция. Твердиня ше находзела на острову Де ла сите. Мено Лутеция ше першираз спомина року 53. п. н. е. у шестей кнїжки Юлия Цезара зоз циклусу De bello Gallico.
Кед ше Римянє приблїжели ґу тому населєню 52. п. н. е, Паризи спалєли Лутецию и шицки мости. Римянє завжали паризки базен 52. п. н. е. и на лївим побрежю Сени збудовали нови варош на брегу котри познєйше будзе познати як брег Святей Ґеновеви (Sainte Genevieve). Ґалско-римски город жридлово наволани Лутеция, алє ше назва познєйше галицовани до Лутеце. У римскей Ґалиї тот город ше волал Civitas Parisiorum, лєбо Паризия, и нє мал векшу значносц. Шлїдуюцих столїтийох ше досц преширел, прероснул до напредного города зоз форумом, палатами, купатилами, храмами, театрами и амфитеатром. Розпад Римского царства и ґерманска инвазия у пиятим столїтию, за Париз то початок периода опадованя. До 400. року Лутеце, теди уж напущени о жительства, бул скоро лєм ґарнизон утаборени у пошвидшано утвердзеним центру острова. Святителє защитнїки города то Святи Жермен (Saint Germain) и Свята Ґеновева (Sainte Geneviève), за котрих ше вери же убедзели хунского борца Атилу же би охранєл варош у 5. вику. При концу римскей окупациї город знова наволани „Париз“.
=== Штреднї вик ===
Приход Меровинґох у 5. вику означел конєц римского панованя. Року 508, Париз постал престолнїца меровинжскей держави под кральом Хлодовехом I. Под час панованя Каролинґох город вецей раз нападали Норманє. Владаре династиї Капет Париз преглашели як престолнїцу Французкей. Краль Филип II Авґуст (1165–1223) утвердзел город и збудовал палату [[Лувр]]. Теди ше на правим побрежю розвило ремеселнїцтво. Перши надкрити [[пияц]] отворени 1181. року. На початку 14. вика зоз вецей менших школох ше розвил Универзитет Сорбона. Краль Шарл V на лївим побрежю Сени подзвигнул муриска за одбрану города од Анґлийцох. Року 1370. подзвигнул мур и на правим побрежю. Под час Сторочней войни зоз Паризом од 1420. по 1436. рок пановали Анґлийци.
Париз бул католїцка твердиня под час вирских войнох у Ґранцузкей у другей половки 16. вика. У Бартоломейскей ноци 24. авґуста 1572. року тисячи французких протестантох (гуґеноти) забити у Паризу. Под час панованя Луя XIV уведзене улїчне ошвиценє, модернизоване обезпечованє води и збудовани шпиталї. Вон наредзел валянє городских мурискох и вибудов вельких городских булварох. Кральова резиденция преселєна до Версаю. Заш лєм Париз остал политични, привредни и демоґрафски центер Французкей.
Року 1789. у Паризу вибухла Французка револуция котра порихтала драгу за зруцованє монархиї и снованю французкей републики. Нови городски утвердзеня подзвигнути 1844. року на месце нєшкайшого Периферийного булевара. Длужини 39 км, 94 бастиони и 16 твердинї, то представяло найвекше утвердзенє на швеце.
У дргей половки 19. и у першей половки 20. вика у Паризу отримани шейсц Шветово вистави (1855, 1867, 1878, 1889, 1900. и 1937). Тоти вистави подцагли ґлобалну културну и политичну значносц Париза. Нємецки трупи освоєли Париз 1871. року. Ушлїдзела народна побуна позната як Паризка комуна. Период од 1871. по 1914. ше означує як „Бел епоха“ (красна епоха, belle époque). Город у другей половки 19. вика дожил вельки архитектонски пременки по планох барона Османа. Цали блоки кривулькавих и узких штредньовиковних улїцох розваляни же би ше збудовали широки авениї, булевари и неокласицистични фасади котри слика нєшкайшого Париза. Теди вибудована желєзнїцка станїца Лион, будинок Опери, мост Александра III, и препознатлїви станїци метроа у стилу новей епохи.
Лєтни Олимпийски бависка отримани у Паризу 1900. и 1924. року.
Париз бул под нємецку окупацию у Другей шветовей войни од 1940. по 25. авґуст 1944.
У маю 1968. Париз бул центер студентских демонстрацийох, масовних штрайкох и нєшорох. Року 2005. нєшори вибухли у худобним имиґрантским предгороду и преширели ше до других городох Французкей.
== Жительство ==
У старим и штреднїм вику, а и познєйше, жительство Париза преходзело през велї войни, епидемиї и периоди глади, так же ше их численосц стаґновала. Так поведзме, 1832. у епидемиї колери страдало 20.000 людзох. Аж период Индустрийней револуциї у 19. вику означел початок моцного демоґрафского розвою.
Од 1846. до 1876. число жительства ше од єдного милиона подупловало. Року 1921. у Паризу жило 2,9 милиони людзох. По нєшка ше число жительства у узшим, централним Паризу зменшало, алє ше їх число у Паризким реґиону звекшало на вецей од 9 милиони. По гусцини жительства у узшим центре, Париз медзи першима милионскима городами у швеце. По закону, у французким попису жительства нє дошлєбодзене зазберовац податки о етнїчней або релиґийней припадносци жительства. Медзитим, по податкох попису зоз 1999. року видно же 19,4% жительства родзене звонка европскей Французкей. По тим Париз мултикултурални город. Найвецей нових имиґрантох присцигує зоз Китаю и Африки. Историйно, до Паризу ше присельовали Италиянє, Євреє зоз централней Европи, Руси после Октоберскей револуциї. Єрменє, людзе зоз француїких колонийох, шпански, портуґалски и сиверноафрицки економски емиґранти од 50-их од 70-их рокох 19. вика.
== Релиґиї ==
[[Файл:Louvre_Courtyard,_Looking_West,_Cropped.jpg|alt=Лувр|thumb|542x542px|Лувр]]
Од 80% жительства котри ше идентификовал як вирнїки, 75% припадаю католїцкей церкви. Город ма 94 католїцки општини, коло 15 греческих и русийских православних, як и єдну сербску (парохия Святого Сави у Паризу), котра ше находзи на сиверовостоку Париза, у 18. арондисману. У Паризу постої седем синаґоґи зоз коло 220.000 Євреями, два джамиї за 50.000 муслиманох. Даяки податки гуторя же 15% жительства Париза муслиманє. Лєм 12% християнє и 15% Єврейох активни вирнїки.
== Знаменїтосци и култура Париза ==
Французка престолнїца ма коло стотки вредни историйни будинки, церкви, улїци, площи и парки, коло 160 [[Музей|музеї]], 200 уметнїцки ґалериї, коло 100 театри, вецей як 650 кина и прейґ 10.000 ресторани. Стално постої богате понуканє културних подїйох, як концерти, вистави, фестивали и модни вистави. Палати Фонтенбло и Версай (обидва у предгородох) и побрежя Сени на УНЕСКО-вей лїстини [[Културна скарбнїца|шветового нашлїдства]]. УНЕСКО ма свойо шедзиско у Паризу.
Городска катедрала Нотр Дам вибудована у ґотским стилу медзи 1163. и 1235. Друга позната церква то базилика Сакр кер на гори Монмартр зоз 1914.
Найзначнєйши музеї у Паризу то: Музей [[Лувр]], Музей Орсе (пошвецени є уметносци 19. вику, окреме уметносци импресионизма), Центер Жорж Помпиду (Национални музей сучасней умстносци), Музей чловека (етнолоґия и антрополоґия), Пикасов музей, Роденов музей, Паризки катакомби итд.
Мазаренова библиотека зоз 1643. найстарша явна библиотека у Французкей. Национална библиотека Французкей ше находзи на двох локацийох. Будинок Ришелє у другим арондисману, а кридло Франсоа Митеран у 13. Число кнїжкох у тей библиотеки ше преценює на 30 милиони. У Паризу постої 55 явни библиотеки.
Пре историю политики централизациї у Французкей, шицки найлєпши театри, опера и балет Французкей сконцентровани у Паризу.
Найпознатши театри то Комеди францез (Comédie-Française, основани концом 17. вика) и Театер на Єлисейских польох (Théâtre des Champs-Élysées, основани на початку 20. вика). Национална опера Париза наступа на двох локацийох. Єдна то стари будинок опери (Опера Ґарниє, по архитектови Шарлови Ґарнийови), отворена 1875, котра зоз 11.237 м<sup>2</sup> найвекши шветови театер. У нїм наступа и балетска ґрупа Паризкей опери. Друга локация то Опера Бастиля, отворена 1989. Забавни и ревиялни програм репрезентовани у театрох як Мулен руж и Лидо.
Познати будинки, авениї, парки и кварти Париза то:
* Монмартр - сходзиско уметнїкох и боемох.
* Авения Єлисейски поля - найпознатша паризка авения.
* Монпарнас - историйни кварт уметнїкох. Нєшка ту високи и контроверзни солитер.
* Триюмфална капура - триюмфални звод хтори пошвецени французким борцом.
* Пантеон - бувша церква, од 19. вика маузолей заслужним французким велїканом.
* Палата инвалидох - шор репрезентативних будинкох зоз 17. вику у хторих були змесцени воєни ветеранє. Нєшка то музей и гробнїца вецей историйних особох, уключуюци Наполеона.
* Ґран пале - велька викладбена гала зоз 1900.
* Айфелова турня - памятнїк архитектури индустрийного часу зоз 1889.
* Площа Конкорд - место дзе ше под час Французкей револуциї находзела ґильотина. Нєшка у штредку площи єгипетски обелиск зоз Луксору.
* Парк Тилєриє - историйни парк при палати Лувр.
* Латински кварт - сходзиско универзитетскей омладини, [[Професор|професорох]] и интелектуалцох.
* [[Теметов]] Пер Лашез - ту поховани велї визначни особи (Балзак, Шопен, Оскар Вайлд, Едит Пияф, Мария Калас, Джим Морисон...)
* Дефанс - модерни кварт сучасней архитектури французких институцийох.
== Образованє ==
Паризка реґия ма 17 явни универзитети на хторих єст 359.749 студентох (податок зоз 2005). То найвекша концентрация студентох у Европи. Вельки школи и приватни универзитети образую ище 240.778 студентох.
Универзитет у Паризу (Сорбона) основал Робер де Сорбон 1257. року як заєднїцу школох котри исновали на лївим побрежю Сени у Латинским кварту. Тоти школи уж мали европску репутацию, а преподаваня були на латинским язику.
У 19. вику, на Сорбони ше учело: право, наука, медицина, фармацеутика, литература и теолоґия.
После Студентских нєшорох 1968. єдинствени универзитет подзелєни на 13 часци (Париз I по Париз XIII). Року 1991. основани ищє 4 универзитети у предгородох (вкупно 17).
== Привреда ==
Париз найзначнєйши [[Привреда|привредни]] центер Французкей. Паризки реґион витворює вецей од штварцини националней продукциї жеми. БДП 2005. бул 478,7 милиярди евра. Город познати по продукциї луксузней роби, високей моди и прикраскох. Други значни индустрийни конари то хемийна, машинска и индустрия електричних апаратох.
Скоро шицки значни французки банки и финансийни институциї маю свойо шедзиско у Паризу. Город єден од найзначнєйших финансийних и тарґовацких центрох Европи. Такому положеню Париза доприноши єдна од наймоцнєйших аґроиндустрийох у Европи. У Французкей економскей политики улога держави традицийно моцна. Ключни сектори, окреме сектор енерґиї, под державним монополом. У туризме и провадзацих активносцох заняте 6,2% роботно активного жительства Париза. Року 2006. город нащивело 27 милиони туристох, од того 17 милиони странцох.
Париз реґия Европи зоз найвисшим стандардом живота. Нєзанятосц основни проблем од початку 1990-их. Од теди Париз страцел коло 250.000 роботни места.
== Транспорт ==
Як медзинародни дїловни, тарґовински и туристични центер, Париз ма розвиту транспортну мрежу авто-драгох, швидких драгох и два вельки аеродроми.
Городски превоз уключує 654 автобусни линиї, метро, 3 линиї трамвайох, пригородску желєзнїцу и приватнїкох хтори обслужую 1.070 побочни автобусни линиї.
Паризки метро ма 380 станїци и 16 линиї (14 главни и два побочни). Длужина шинох 221.6 км. Понеже розстоянє медзи станїцами кратке, од 1960-их уведзена система 5 експресни линиї ґу оддалєним предгородом зоз меном РЕР. Париз ма и 4 линиї лєгкей желєзнїци.
Париз главни центер националней системи желєзнїцох. У городзе постої 6 желєзнїцки станїци: Сивер (Gare du Nord), Монпарнас (Gare Montparnasse), Восток (Gare de l'Est), Лион (Gare de Lyon), Австерлиц (Gare d'Austerlitz) и Сен Лазар (Gare Saint-Lazare). Постоя три типи желєзнїцких линийох: линиї велькей швидкосци (ТҐВ), линиї нормалних швидкосцох и пригородска желєзнїца.
Од юлия 2007. город Париз понука гражданом и туристом систему вименьованя [[Бициґла|бициґлох]] за воженє по городу (Велиб). За тоту наменку одредзене 750 станїци зоз коло 10.000 бициґлами. Два вельки паризки аеродроми то Орли (южно од города) и Шарл де Ґол при месце Роаси. Постої и вельо менши аеродром у Бовеу, коло 70 km сиверно од вароша. Штварти аеродром, Ле Бурже, служи лєм за дїловни авиони и сайми авияциї. Город ма 3 главни авто-драги и коло 2000 км маґистрални драги.
== Култура ==
=== Медиї ===
Главни медийни хижи Французкей концентровани у Паризу. То: видавательна хижа ''Le Figaro'', медийни компаниї ''Vivendi'' ''Universal'', ''Groupe Lagardère'' и ''Groupe TF1''. Найважнєйши дньово новини то ''Ле Фиґаро („Le Figaro“), Ле Монд („Le Monde“)'' и ''Либерасион („Libération“).''
== [[Спорт]] ==
Главни спортски клуби у Паризу то фодбалски клуб ''Пари Сен Жермен'', кошаркашски ''Расинґ'' и раґби клуб ''Стад Франсе Пари''. Стад де Франс найвекши городски стадион. Вибудовани є за Шветове першенство у фодбалу 1998. и ма 80.000 места. Хаснує ше за фодбалски и раґби змаганя, як и за атлетику.
У Паризу три раз отримани Лєтни олимпийски бависка (1900, 1924 и 2024) и два Шветово першенства у фодбалу (1938. и 1998).
Каждей сезони бициґлистичне обегованє Тур де Франс ма иншаку маршуту, алє ше закончуюца етапа вше вожи у Паризу. Од 1975. циль на авениї Єлисейских польох.
Отворене першенство Французкей у тенису ше каждого року бави на червеней глїни стадиона Ролан Ґарос у околїску Париза. То єден од 4 престижних ''Ґренд слем'' турнирох.
== Партнерски городи ==
Од 1956. єдини партнерски город Париза то Рим. Од того датума створени и слоґан „Лєм Париз достойни Рима; лєм Рим достойни Париза” (франц. Seule Paris est digne de Rome; seule Rome est digne de Paris итал. Solo Parigi è degna di Roma; solo Roma è degna di Parigi).
[[Катеґория:Париз| ]]
[[Катеґория:Вароши у Европи]]
[[Катеґория:Вароши у Французкей]]
jo2otanhcoanz9xbl2fqflogmfd8dbl
Охридске озеро
0
3526
22244
21327
2026-10-05T07:34:56Z
Sveletanka
20
вики вязи
22244
wikitext
text/x-wiki
{{Инфорамик
| headerstyle = background: #ccf;
| header1 =<big> Охридске озеро </big>
| label2 = | data2 =
| label3 = | data3 =[[File:Lake Ohrid, Macedonia-Albania viewed from a NASA satellite.jpg|
300px|center|Thumb]]
| header4 = Oсновни информациї
| label5 = Локация | data5 =
| label6 = Координати | data6 =
41.0150° С; 20.4303° В
| label7 = Тип | data7 = природне
| label8 = Базен озера у | data8 = Сиверна Македония
Албания
| label9 = Макс. длужина | data9 = 30,8 км
| label10 = Макс. ширина | data10 = 14,8 км
| label11 = Поверхносц | data11 = 358,2км²
| label12 = Просекова глїбина | data12 = 144 метери
| label13 = Макс. глїбина | data13 = 289 м
| label14 = Волумен | data14 = 93 км³
| label15 = Надм. висина | data15 = 695 м
}}
{{Инфорамик
| headerstyle = background:lightblue
| header1 = Охридске озеро
| label2 = | data2 = [[File:Jovan Kaneo and the lake.jpg|center|300px|Oхридске озере ]]
| header3 = <div style="text-align: center;"> '''Шветове нашлїдство Унеска'''<br /> </div>
| label4 = Урядово мено | data4 = Природнe и културнe нашлїдство охридскогo региону
| label5 = Держава | data5 = Сиверна Македония,
Албания
| label6 = Критериюми | data6 = природна и културна: i, iii, iv, vii
| label7 = Координати | data7 = 41° 02′ С; 20° 43′ И
| label8 = Поверхносц | data8 = 349 km2 (3,76×109 sq ft)
| label9 = Устаємнєни| data9 = 1979. (3. зашеданє)
| label10 = Додатни упис | data10= 1980
| label11 = Найблїзши варош| data11 = Охрид и Струґа
| header12 =
| label13 = Веб-сайт| data13= http://whc.unesco.org/en/list/99
}}
Охридске озеро (мак. Охридско Езеро, алб. ''Liqeni'' i ''Ohrit'') то [[озеро]] у югозаходней часци [[Сиверна Македония|Сиверней Македониї]] и восточней часци [[Албания|Албаниї]]. [[Поверхносц|Поверхнос]]<nowiki/>ц му 358,2 km². Найвекша ширина виноши 14,8 km, а длужина озера 30,8 km.
== Назва ==
У античним периодзе назва була Лихнидске озеро (греч. ''Λυχνιδία λίμνη''), зоз значеньом: бистре або бляде озеро. Стара славянска назва, хтора глашела Биле озеро, пошведочена у дзепоєдних жридлох зоз штредньовиковного периоду.<ref> [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%82%D0%BE%D1%80%D1%92%D0%B5_%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B Трифуновић, Ђорђе (2004).] [https://books.google.rs/books?id=YCrZAAAAMAAJ&redir_esc=y Са светогорских извора.] Београд: Службени лист.</ref>
== Ґеоґрафия ==
Охридске озеро спада до векших европских озерох, коло Балатонского у Мадярскей, Женевского, Боденского и др. На югу Европи, то вшелїяк єдно з найвекших, а источашнє и єдно з найглїбших озерох. Його глїбина досягує до 289 m. Озеро змесцене у глїбокей и завартей котлїни. Зоз шицких бокох, а окреме зоз заходного и восточного, окружую го високи гори. На востоку гора Ґаличица (2255 m), а на заходзе Мокра Гора и Ябланица (1945 m).
Озеро ше находзи на надморскей висини 695 [[Метер|метери]].
Злїву Охридского озера припадаю 40 рики, спомедзи хторих 23 на албанскей и 17 на македонскей териториї. Охридске озеро характеристичне по єдинственей екосистемои богатих ендемских и ридких рошлїнских и животиньских файтох. Окремносц озера настала пре ґеоґрафску изолацию и вельку ґеолоґийну старосц. Тиж так и злїв Охридского озера характеристични по богатим биодиверзитету и ма даскельо рошлїнски файти ендемични за Балканске полуострово.
Побрежя Охридского озера були населєни од праисторийного периоду. Найстарши археолоґийни населєня датирую з неолитского периоду, коло 6000 роки п.н.е. Лєм на македонскей часци злїву одкрити вецей як 170 археолоґийни места.<ref>[https://web.archive.org/web/20110719045438/http://www.ohrid.gov.mk/index.asp?novostiID=143#rastitelen „Охрид и неговите ризници“.] Општина Охрид. Посетено на 10.09.2026..</ref>Дзекуюци таким прикметом, 1980. року Охридске озеро и варош Охрид преглашени за [[Културна скарбнїца|Шветову скрабнїцу]], под защиту Унеска.<ref> [https://ohridsos.org/declaration-on-preserving-the-world-natural-and-cultural-heritage-of-ohrid/ "Declaration on Preserving the World Natural and Cultural Heritage of the Ohrid Region".] ohridsos.org. 15 April 2015. Retrieved 25 March 2018</ref><ref>UNESCO World Heritage Committee (1979) [https://whc.unesco.org/archive/1979/cc-79-conf003-13e.pdf Report of the Rapporteur on the Third Session of the World Heritage Committee]</ref>
== Ґалерия ==
<gallery>
Файл:Prespa lakes map.png|Мапа ґеоґрафского положеня Охридского озера
Файл:Lin and lake.jpg|Охридске озеро на Албанскей часци (место Лин)
Файл:Ohrid, Macedonia 2009 rainbow 01.jpg|Дуга над озером (Македония, брег - масив Ґоличица)
Файл:Oh pristanište.jpg|Пристанїще на Охриду
Файл:Church of St. John at Kaneo 6.jpg|[[Святи храм|Церква]] св. Йоана у Канеу, Охрид, Сиверна Македония
Файл:OhridskoEzeroKarpaSvNikola.jpg|Охридске озеро
</gallery>
== Литература ==
* Мала енциклопедија Просвета (3 изд.). Београд: Просвета. 1985. ISBN 978-86-07-00001-2.
* [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%88%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%82._%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B Марковић, Јован Ђ. (1990).] Енциклопедијски географски лексикон Југославије. Сарајево: Свјетлост. ISBN 978-86-01-02651-3.
== Вонкашня вяза ==
* [https://umetnostputovanja.rs/2014/10/26/bjr-makedonija-ohridsko-jezero/ Ohrid, Ohridsko jezero - Severna Makedonija], ''umetnostputovanja.rs''
* [https://putujem.online/sr/blog-putovanja/387-ohridsko-jezero-zanimljivosti-i-kurioziteti.html Ohridsko jezero - zanimljivosti i kurioziteti], ''putujem.online''
* [https://www.instagram.com/reel/DG0JKGUtGGy/ Ohridsko jezero je smešteno u jugozapadnom delu Makedonije] (видео знїмок)
* [https://web.archive.org/web/20060118042451/http://www.ohrid.org.mk/eng/ohez/ohez.htm Мапа македонскей часци озера], ''web.archive.org''
== Референци ==
[[Катеґория:Озера]]
[[Катеґория:Водово екосистеми]]
[[Катеґория:Културна скарбнїца]]
<references />
[[Катеґория:Сиверна Македония]]
[[Катеґория:Албания]]
r4eretfwpao4j7wsi2cyq19gcjibrh5
Охридски бисер
0
3542
22245
21743
2026-10-05T07:38:59Z
Sveletanka
20
22245
wikitext
text/x-wiki
[[File:Охридски бисер.jpg|right|thumb|300px|Охридски бисери (перли)]]Охридски бисер (або охридска перла) єден з препознатлївих символох [[Сиверна Македония|Македониї]] - жеми културних и историйних памятнїкох, природних красотох и богатствох, традициї и квалитету. Гоч Охрид ма велї културни и историйни знаменїтосци, памятнїки и, вшелїяк, [[Охридске озеро]], треба видзиц охридски бисер и одкриц приповедку хтора за нїм стої.<ref> [https://www.klix.ba/lifestyle/putovanja/ohridski-biser-tajna-cuvana-stotinu-godina-koju-znaju-samo-dvije-porodice/200124026 Ohridski biser - tajna čuvana stotinu godina koju znaju samo dvije porodice]. ''www.klix.ba''. Приступљено 18.09.2026.</ref>
== Леґенда о бисеру ==
Далєкого 1928. року, у Охриду, Михайло Филев – син Николи Филева, погосцителя и власнїка карчми „Велька Сербия” – упознал у тим обєкту таїнственого госца по мену Йован Субанович. Йован пришол на Балкан як емиґрант з далєкей Русиї, а до Охриду, у Македониї, пришол зошицким случайно. Док там бул, медзи нїм и Михайлом ше розвило глїбоке приятельство. Раз так, док ше шейтали по побрежю Охридского озера и бешедовали о рижних темох, збачели рибарох – хтори, иншак, були блїзка родзина Михайлови Филевови – як ноша [[Кошар|кошари]] полни з плашицу, єдну файту риби хтора автохтона за Охридске озеро. Потим як присуствовал тей подїї з рибу, Йован похопел же би ше тайна хтору принєсол з Русиї – точнєйше з Байкалског озера – могла одкриц праве ту. Тота тайна ше скривала у риби цо ше вола плашица (позната и як кедер, мала сладководна риба з фамилиї потькох (Cyprinidae), латинскей назви ''Alburnus alburn)'', ендемскей файти чийо ше лупки могло хасновац за виробок бисерох. Так, на знак глїбокого приятельства, Йован упознал пана Михайла Филева з таїнствену схопносцу виробку бисерох. По теди нїхто у Охриду нє знал за таке ''ремесло''.<ref>[https://ohridpearlsserbia.com/istorija-ohridskog-bisera Istorijat Ohridskog Bisera]. ''ohridpearlsserbia.com''. Приступљено18.09.2026.</ref><ref>[https://ohridpearlsserbia.com/tajna-ohridskog-bisera Tajna Ohridskog Bisera]. ''ohridpearlsserbia.com''. Приступљено 18.09.2026.</ref>
После того, фамелия Филев почала правиц бисери и преношиц фамелийну тайну з ґенерациї на ґенерацию – з оца на сина. Як вершински сувенир варошу Охриду и препознатлїви бренд Републики Македониї, тоти бисери украшую шиї и збогацую колекциї прикраскох велїх людзох у Македониї и ширцом швета.<ref> [https://zurnal.politika.rs/scc/clanak/146086/ohridski-biser-brend-grada-ohrida Охридски бисер – бренд града Охрида], ''Спортски журнал'', 26.01.2023. ''zurnal.politika.rs''. Приступљено 18.09.2026. .</ref>
== Продукция ==
Лєм фамелиї Филев и Талев знаю подполну тайну виробку того бисера. Тоти два фамелиї пестую традицию и продукую тото цо познате як „Ориґинални охридски бисер”. Процес у сущносци ручни. Ядро бисера ше достава з водового коритка – точнєйше, з материялу нукашнєй часци шкарупини – хтори ше оформює до рижних формох (як кульки, пацерки и у форми слизи) и велькосци (од F5 до F15). Потим ше зоз лупки риби плашици прави емулзию хтору ше наноши на ядро. Наношенє емулзиї представя найхарактеристичнєйшу часц процесу виробку бисерох. Емулзию ше наноши зоз щеточку з природного материялу – найчастейше зоз шерсци на вивирковим хвосце. Наноши ше вецей раз, у зависносци од велькосци ядра бисера (наприклад, на ядро типу „F5” наноши ше пейц пасма). Ядро ше зохабя док ше нє осуши, а поступок ше повторює. Тота ручна продукция бисерох то поступни процес хтори ше одвива у вецей фазох.
Тоти нови креациї представяю спокусу за младши ґенерацијї у фамелийох же би предлужели длугорочну фамелийну традицию.
'''Познати особи повязани з охридскима бисерами:'''
* Йованка Броз (перша дама Югославиї)
* Даяна (принцеза од Велсу)
* Марґарета II (кралїца Данскей)
* Юлияна (кралїца Голандиї)
* Мария (кралїца Югославиї)
* Дьована (кралїца Болгарскей)
* Вилма Трайковска (перша дама Македониї)
* Елизабета II (кралїца Зєдинєного Кральовства)
* Каролина Ґочева (македонска шпивачка)
* Жилиєт Бинош (французка ґлумица)
Продукт ма велї сертификати и призпознаня шветового ранґу.
== Референци ==
<references />
[[Катеґория:Сиверна Македония]]
nnjrk647amhecncixyd28tubzhfj6q3
Фанданґо
0
3791
22242
22234
2026-10-04T17:20:04Z
~2026-53678-02
2887
22242
wikitext
text/x-wiki
[[File:Fandango-chasselat.jpg|right|thumb|300px|Малюнок, фанданґо - шпански народни танєц, французкого уметнїка Пєра Шасела]][[File:Fandango dance pattern.png|right|thumb|300px| Фанданґо, ритем танца]]'''Фанданґо''' (шпански: ''fandango'') то шпански народни танєц хтори може буц у 3/4 и 6/8 такту, хтори ше танцує по парох зоз шпиваньом и провадзеньом на [[Ґитара|ґитари]] и з кастанєтами, тамбурином и кляпканьом з руками. Фанданґо може буц танєц, а може ше и окреме лєм шпивац.
Кед є шпивани, вец є найчастейше двочасцови зоз инструменталним уводом. Шпивани фанданґо звичайно провадзи строфичну структуру („канти“ -ит. ''canti'' писня, шпиванє) хтора ше состої зоз штирох або пейцох осмосилабичних стихох - ,,копли" (копли-поетска традицийна шпанска форма) або музичних фразох. Часто ше перша копла повторює.<ref>Hispano Fandango – [https://www.walkingwalsenburg.org/hispano/ Welcome to Walsenburg".] Retrieved 2025-07-28.</ref>
Танєц приказує романтичне удварянє и флерт хлопа и жени. Виражує ше страсц и любов, партнере ше нєпрестано и дискретно задзераю. Постої верзия танцу хлопских партнерох у хторих ше хлопи змагаю у рухо-ритмичних схопносцох. У таких случайох, перши танєчнїк демонструє свой ритем и рухи, док други ,,лапа" ритем и додатно додава компликованши свойо рухи''.<ref>Чепарёва А. А., Спатарь-Козаченко Т. И. [https://cyberleninka.ru/article/n/vozmozhnosti-ispolzovaniya-natsionalnoy-muzyki-i-tantsev-v-turisticheskoy-industrii-ispanii Возможности использования национальной музыки и танцев в туристической индустрии Испании] [https://web.archive.org/web/20220519025319/https://cyberleninka.ru/article/n/vozmozhnosti-ispolzovaniya-natsionalnoy-muzyki-i-tantsev-v-turisticheskoy-industrii-ispanii Архивная копия] от 19 мая 2022 на [https://ru.wikipedia.org/wiki/Wayback_MachineWayback Machine] // Журнал Сервис plus, 2019</ref>''
== Походзенє ==
Найстарша мелодия фанданґа находзи ше у анонимним зборнїку ''Libro de diferentes cifras de guitarra'' зоз 1705. року,<ref>[https://www.metronomeonline.com/ "Rhythm Through Diversity: Fandango".] METRONOME ONLINE - free online metronome. Retrieved 2025-07-28.</ref> покля ше найвчаснєйши опис самого танцу находзи у писму шпанского [[Священїк|священїка]] Мартина Мартия зоз 1712. року. Фанданґо ше перши раз зявел у єдним театралним дїлу у рамикох ''ентремеса'' (краткей комичней представи) Франциска де Лифадеала под назву ''El novio de la aldeana'', виведзеного у Севилї коло 1720. року. До конца 18. вику постал популарни медзи аристократию и часто є приписовани тонадилї, сарзуели, [[Балет|балету]] и опери, нє лєм у Шпаниї, алє и ширцом Европи.<ref> [https://web.archive.org/web/20220529185244/http://old.qi.com/talk/viewtopic.php?t=11017&start=0&sid=bb39c4a7010e0404db95f120471b13e6 "Can the Pope Fandango?".] Quite Interesting Limited. 2008. Archived from the original on 2022-05-29</ref><ref>Lombardía, ANA (2020). [https://www.cambridge.org/core/journals/eighteenth-century-music/article/abs/from-lavapies-to-stockholm-eighteenthcentury-violin-fandangos-and-the-shaping-of-musical-spanishness/A43221FB32DE693BB9E70662F82B5CE5 "From lavapiés to stockholm: eighteenth-century violin fandangos and the shaping of musical 'spanishness'".] Eighteenth Century Music. 17 (2): 177–199. [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_object_identifier doi:10.1017/S147857062000007X.] Archived from [https://www.cambridge.org/core/journals/eighteenth-century-music/article/abs/from-lavapies-to-stockholm-eighteenthcentury-violin-fandangos-and-the-shaping-of-musical-spanishness/A43221FB3 the original] on 2022-05-29.</ref>
[[File:Un fandango.jpg|right|thumb|305x305px|Фанданґо, 19. вик у Мексику, повага на деталї на облєчиву]]Вери ше же танєц походзи зоз маварскей традициї. Познати є зоз 17. вику, кед ше почал шириц зоз Андалузиї и Екстремадури до Астуриї, Баскиї, а тиж и до восточней Шпаниї, Португалиї и Америки.
Фанданґо танєц бул барз популарни у Европи у 18. вику. Спочатку 19. вика, танєц фламенко превжал даєдни характеристики андалузийского фанданґа, а то приведло „фанданґо до стила фламенка“ (шпански: ''fandangos aflamencaos''), нєшка єдного зоз главних ритмох фламенка.
Єдна вариянта фанданґа то и танєц Малаґеня.
== Фанданґо у класичней музики ==
* Доменико Скарлати (''Фанданґо'' за клавсен)
* Антонио Солер (''Фанданґо'' за клавсен)
* К. В. Ґлук (''Дон Жуан'', 1761)
* [[Волфґанґ Амадеус Моцарт|В. А. Моцарт]] (''Свадзба Фигара'', 1786)
* И. Ґ. Прач (''Фанданґо'' за клавир и виолину ''ad lib''., 1795)
* Н. А. Римски-Корсаков (''Шпански капричо'', 1887)
* Исак Албениз (''Малаґа'', зоз свити ''Иберия'', 1905—1908)
* Енрике Ґранадос (''El Fandango de candil и Serenata del espectro,'' зоз свити ''Goyescas,'', 1912—1914)
* Мануел де Фаля (''Танец мельника'' зоз балета ''Троугелка'', 1919)
* Луидї Бокерини (''Quinteto de cuerda con guitarra Del Fandango, G.448'')
* К. Ф. Е. Бах (Cимфония у Е-дуру, Wq 178 ''Fandango'')
* Ж. Тайфер ''Фанданґо''
== Литература ==
* Фанданго // Ульяновск — Франкфорт. — М. : Советская энциклопедия, 1977. — С. 200. — [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F#%D0%A2%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%8C%D0%B5_%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 (Большая советская энциклопедия] : [в 30 т.] / гл. ред. [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%85%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2,_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 А. М. Прохоров] ; 1969—1978, т. 27).
* [https://web.archive.org/web/20250121083802/https://old.bigenc.ru/music/text/4705857 Фанданго] : [https://web.archive.org/web/20220701073719/https://bigenc.ru/music/text/4705857 [арх.] 1 июля 2022] // Уланд — Хватцев. — М. : [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F Большая российская энциклопедия], 2017. — С. 192. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2,_%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Ю. С. Осипов] ; 2004—2017, т. 33). — ISBN 978-5-85270-370-5.
{{Commonscat}}
== Референци==
<references />
[[Катеґория:Танци]]
[[Катеґория:Шпански народни танци]]
[[Катеґория:Фанданґо]]
fvnxp2i36v5qtxnx8xj8zn2kvjisg4o
Сарабанда
0
3793
22246
22241
2026-10-05T07:50:33Z
Olirk55
19
Викивязи, корекциї
22246
wikitext
text/x-wiki
[[File:Zarabanda de la partie III de la Neue Clavierübung de Johan Kuhnau.jpg|right|thumb|347x347px|Зарабанда од Йогана Кугнауа, єдноставна форма зоз двома фразами. Нотни и звучни приклад.[[File:Zarabanda de la partie III de la Neue Clavierübung de Johan Kuhnau.mid|right|thumb|300px|Й. Кунау: Зарабанда ]]]][[File:Sarabanda.PNG|right|thumb|300px|Ритем сарабанди]]'''Сарабанда''' то старински танєц хтори спомалшени и достоянствени у 3/2 або 3/4 [[Такт (музика)|такту]] з наглашеньом або аґоґицким акцентом на другей часци такта.<ref name=":1">[https://en.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica Encyclopædia Britannica] (15th ed.). Chicago, Illinois: The University of Chicago. 1990. p. 445, Volume 10.</ref><ref>[https://books.google.rs/books?id=ajMsBgAAQBAJ&q=sarabande+guatemala&pg=PA230&redir_esc=y#v=snippet&q=sarabande%20guatemala&f=false The Concise Garland Encyclopedia of World Music, Volume 1.] Garland Encyclopedia of World Music. 2013-01-11. p. 230. ISBN 9780415994033.</ref> Ориєнталного походзеня, по даєдних историчарох иснує думанє же зоз Арабиї.
== Историят ==
Коренї и прейґокеанске походзенє датує зоз 16. вику: Найвщаснєйши записи о сарабанди походза зоз Штреднєй Америки (Ґватемала и Панама, Мексико), спомина ше коло 1530. року. Предпоставя ше же настала зоз мишаньом африцких, домородских и шпанских уплївох а после прейґ тарґовацких ладьох сцигує до Шпаниї.<ref name=":1" /> Спочатку 16. вику инвазивно предзера до Шпаниї, дзе ше найбаржей розвила и затримала, а оталь ше шири и до других европских жемох. У Французкей ше зявює 1588, тиж Италиї а у Анґлиї на початку 17. вику.<ref>Jane Bellingham, "Sarabande", The Oxford Companion to Music, edited by Alison Latham (Oxford and New York: Oxford University Press, 2002).</ref>
У Шпаниї сарабанда – под назву '''''зарабанда''''', спочатку була солистични танєц ласцивного и виражайно еротского змисту, и прето сарабанда нє була уважована як озбильна уметносц. Сарабанда як танєц нє була прилапена пре нєприкладносц и пре свою гласносц; [[Шпивач|шпиваче]] хасновали [[Ґитара|ґитару]] и [[Гарфа|гарфу]] док танєчнїки хасновали удерни инструмент кастанєти хтори правели галайк та танєц бул аж и нєдошлєбодзени, забранєни. Почим танєц охарактеровани як барз нєморални, шпански краль Филип II го забранєл 1583. року зоз гроженьом и хлопом и женом.
== Ренесанса и барок ==
У чаше ренесанси и барока сарабанда постава популарни дворски танєц, а коло 1650. року, перши раз ше зявює у дїлох Ј. Ј. Фроберґера и уходзи до инструменталней такв. барокней свити як стайомни став хтори бул помедзи танцами куранта и жиґа.
Попри забранох, танєц прежил и розширел ше у Французкей. Зявююци ше у Французкей сарабанда доживює дворске преобраценє на преходзе до 17. вику. На двору Луя XIV, сарабанда доживює подполну трансформацию. Постава змирена, спомалшена и преображена до достоянственого, шветочного и озбильного дворского танцу хтори ше танцовало по парох и у спомалшеним [[Темпо (музика)|темпу.]]
Концом 17. и надалєй у 18. вику сарабанда постава обовязна часц инструменталней музики, односно барокней свити. З тоту музичну праксу сарабанда постала чиста инструментална форма и постала слуп нємецкей барокней свити. [[Композитор|Композиторе]] [[Йоган Себастиян Бах|Й. С. Бах]] и Ґ. Ф. Гендл ошлєбодзели ю од танцованя и претворели до „простору“ за найглїбши, меланголични и емотивни музични раздумованя.
Сарабанду писали шицки майстрове-композиторе хтори компоновали барокни свити. Найзначнєйши приклади настали у составе инструменталних свитох Й. С. Баха, Ґ. Ф. Гендла, Архандєла Корелия итд.
Композиторе оперох у бароку, хасновали форму сарабанди у составу [[Ария|ариї]], напр. у дїлох Ґ. Ф. Гендла). 17. и 18. вик приноши пременку характера: та у озбильней европскей музики сарабанда достава озбильни, возвишени и смутнєйши став.
== Сарабанда у 19 и 20. вику ==
Сарабанда ознова ожила у цеку 19. и спочатку 20. вику у дїлох нємецкого композитора Луя Шпора (у зборнїку ''Salonstücke'', [[Опус (музика)|оп]]. 135 зоз 1847), норвешкого композитора Едварда Ґриґа (у ''Холберґ свити'' зоз 1884), француских композиторох К. Дебисия и Сатия, як и у Анґлиї, хтори у розличних жанрох и стилох хасновали сарабанду.
Од 20. вику, форма сарабанда ше зявйовала у инструменталних дїлох числених композиторох а їх дїла приказую '''неокласични''' тенденциї. Ралф Вауган Вилиямс (у дїлу J''ob: A Masque for Dancing''), Бенджамин Бритн (у ''Єдноставней симфониї''), Херберт Хауелс (у ''Шейсцох композицийох за [[орґулї]]'': ''Сарабанда за утриню на Пасху'') и Карлос Чавез (у балету ''La hija de Cólquide'').
Ту припада и свита ''За клавир'' (1901), ''Слики'' (1905) К. Дебисия и балет „Аґон“ И. Стравинского (1957).<ref>[https://bre.ruwiki.ru/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 САРАБАНДА • Большая российская энциклопедия - электронная версия.] bigenc.ru. Дата обращения: 16 декабря 2021. [https://web.archive.org/web/20211104130818/https://bigenc.ru/music/text/3535875 Архивировано] 4 ноября 2021 года.</ref>
== Сарабанда и филм ==
♦ Стенли Кубрик у филму ''Бари Линдон'' зоз 1975. року похасновал треци став Гендловей свити за чембало у де-молу (HWV 437) алє у [[Оркестер|оркестерскей]] верзиї и зоз тим филм дожил репутацию-славу.
♦ Сарабанда послужела як инспирация за наслов '''''Сарабанда''''' (2003) остатнього филма Инґмара Берґмана. У филму ше хаснує композиция сарабанда зоз Баховей ''Пиятей свити за виолончело'', хтору Берґман предходно похасновал и у филму ''Крики и шептаня'' (1972).<ref>[https://www.ingmarbergman.se/en/production/saraband Ingmar Bergman Saraband – Sources of inspiration] Archived 2007-09-27 at the [https://en.wikipedia.org/wiki/Wayback_Machine Wayback Machine]</ref> Сарабанда танєц хтори виводзи пар... Филм провадзи структуру сарабанди: вше присутни два особи – у шицких дзешец сценох и у епилогу.“ <ref>[http://old.kinoart.ru/archive/2003/01/n1-article22 Ингмар Бергман: «Камикадзе».] Искусство кино. Дата обращения: 31 марта 2020. [https://web.archive.org/web/20200225160517/http://old.kinoart.ru/archive/2003/01/n1-article22 Архивировано] 25 февраля 2020 года</ref> Музика сарабанди Йогана Себастияна Баха, вше представена у сценох у филму...
♦ Попри того, 2020. року, Сарабанда зоз Гендловей свити за клавир у де-молу послужела як лайтмотив за руску телевизийну гумористичку серию ''Гусар''. <ref>[https://tnt-online.ru/projects/gusar «Гусар 2» смотреть онлайн в хорошем качестве.] «Гусар 2» смотреть онлайн в хорошем качестве. Дата обращения: 2 ноября 2024. [https://web.archive.org/web/20241112153728/https://tnt-online.ru/projects/gusar Архивировано] 12 ноября 2024 года.</ref>
== Литература ==
* Carvajal, Mara Lioba Juan. 2007. La zarabanda: pluralidad y controversia de un género musical. Arte y expresión. [Zacatecas, Mexico]: Universidad Autónoma de Zacatecas, Programa Integral de Fortalecimiento Institucional; México, D.F.: Plaza y Valdés. ISBN 978-970-722-562-6.
* ''Волкова Г. И.'' zarabanda // Учебный испанско-русский лингвострановедческий словарь-справочник. — <abbr>М.</abbr>: Высш. шк., 2006. — С. 592. — 656 с. — <nowiki>ISBN 5-06-004248-0</nowiki>.
== Вонкашнї вязи ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=JSAd3NpDi6Q Handel - Sarabande (Keyboard Suite in D Minor)] youtube.com
* [https://www.youtube.com/watch?v=judV76gLib0 Basic Steps vor a Sarabande] youtube.com (видео знїмок инструкциї танєчних крочайох сарабанди) [https://web.archive.org/web/20080527143749/http://www.streetswing.com/histmain/z3sarbn1.htmStreetswing.com Dance History Archives]
* [https://earlydance.org/en/content/6381-sarabande-deux Example of a Sarabande dance choreography] "La Sarabande à deux", Feuillet (1704)
* [https://reverseshot.org/archive/entry/76/ingmar_bergman Ingmar Bergman's Saraband and Scenes from a Marriage]
{{Commonscat}}
== Референци ==
[[Катеґория:Музика]]
[[Катеґория:Шпански народни танци]]
[[Катеґория:Танци]]
4z4uflftc706lakxss8kavkbpflhzjl
Сиверна Македония
0
3794
22243
2026-10-05T07:30:47Z
Sveletanka
20
нова статя
22243
wikitext
text/x-wiki
Сиверна Македония (мак. Северна Македонија, алб. Maqedonia e Veriut, урядово Република Сиверна Македония держава у юговосточней Европи. (4) Гранїчи ше зоз Греческу на югу, Албанию на заходзе, Болгарску на востоку и Сербию на сиверу. Забера приблїжно трецину териториї ґеоґрафского реґиону Македониї. Главни и найвекши варош Скоплє, урядови язик македонски и албански, а урядова валута македонски денар.
История реґиону Македониї почина зоз розвойом Пеониї, античней обласци медзи античну Македонию, Тракию и Дараданию. Познєйше, у VI вику пред н.е. вошла до составу Ахемедиского царства, а потим, у IV вику пред н.е. постала часц античней Македониї. Римска република освоєла реґион у II вику пред н.е. и так формована римска векша провинция Македония. Подруче остало у составе Византиї, а у VI вику ту ше населюю Славянє. После даскелїх викох (oд XIV по почток XX) зраженя медзи Бoлгарским, Византийним и Сербским царством, подпадли под Османске царство, а после балканских войнох 1912. и 1913. року територия сучасней Сиверней Македониї була у составе Кральовини Сербиї.
Под час Першей шветовей войни територию окупировала Кральовина Болгарска, а по законченю войни вошла до составу Кральовини Сербох, Горватох и Словенцох. Под час Другей шветовей войни ознова ю окупировала Кральовина Болгарска, а 1945. року є констатована як република комунистичней Югославиї по 1991. рок и таке ушоренє тирва по розпадованє Югославиї.
Держава постала членїца Зєдинєних нацийох (ЗН) 1993. року, алє пре спор зоз Греческу коло назви держави „Македония” прията є под дочасовим меном „Бувша Югославянска Република Македония”. Спор 2018. року ришени зоз Преспанским спорозуменьом по хторим ше держава вола Република Сиверна Македония. Спорозуменє ступело на моц на початку 2019. року.
Сиверна Македония членїца Нато пакту, Совиту Европи, Шветовей банки, ОЕБС-у, ЦЕФТА (Централноевропске спорозуменє о шлєбодней тарґовини), ОЦЕС (Орґанизация за чарноморске економске сотруднїцтво) и СТО (Шветова тарґовецка орґанизация). Од 2005. року є кандидат за уход до Европскей униї.(5,6). Сиверна Македония держава у розвою, дава гражданом социялну сиґурносц, универзалну систему здравственей защити и безплатне основне и штреднє образованє.
Ґеоґрафия
Сиверна Македония держава на Балканским полуострове, забера поверхносц од 25 713 км2. Вкупна длужина гранїци виноши 766 км (зоз Сербию 221 км, а од того зоз Косовом 159 км, потим зоз Албанию 151 км, зоз Греческу 246 км и зоз Болгарску 148 км).
Держава ше находзи у горнїми штреднїм Повардарю, медзи Шарско-пиндскима и Родопскима горами.
Релєф
У Сиверней Македониї ше видвоюю три релєфни цалосци: Заходна Сиверна Македония, централна часц або Повардарє и Восточна Сиверна Македония.
Заходну часц творя Шарско-Пиндски гори (Баба, Шар планина, Кораб, Якупица, Нидже).(10,11) Медзи горами находза ше глїбоки долїни Чарного Дриму и вецей горски котлїни (Пилошска котлїна, Дебарска, Охридска, Преспанска котлїна и Битолско-прилепска котлїна).
Централна часц або Повардарє текстонски нєстаємни простор виполнєти зоз озерами и риками. Ту ше находза и даскельо котлїни, медзисобно повязани зоз клисурами (горскима преходами): Скопска котлїна, Велешска котлїна, Тиквеш, Дєвдєлийска котлїна.
Восточна Сиверна Македония нїзша од заходней часци держави. Облапя восточни притоки рики Вардар и опасана є зоз високогорским поясом. На востоку то Осоґовски гори, Влахина, Плачковица, Оґражден, а на заходзе то Кожув, Козяк, Дрен и Якупица.
Клима
У Сиверней Македониї панує субмедитеранска клима (горуци и сухи лєта и жимни влажни жими).(13,14)Штреднї рочни температури опадую од сиверу ґу югу держави. Приємна клима, углавним под дїйством цеплей медитеранскей струї хтора доходзи през долїни рикох зоз високим квалитетом води, плодна жем и вельке число слунковитих дньох (Охрид ма 2 300 слунковити годзини рочнє) оможлївюю барз добру жатву и барз добри традиционални продукти. Найвисша зазначена температура була 45,7 ступнї Ц 2007. року, а найнїзша -39,5 Ц 1954. року.
Од веґетациї, у нїзших часцох преовладую дуб медунєц, обични граб и цер, а у висших предїлох рошнє бук и буково-ядловцово лєси.
Води
Найважнєйши рики то: Вардар, Треска, Чарна рика, Пчиня, Бреґалница, Струмица и Чарни Дрим.
Сиверна Македония ма три озера од велького значеня: Охридске, Преспанске и Дойранске. Окремне значенє ма туристично нащивене Охридске озеро, єдно з найстарших на планети Жеми.
У держави єст три национални парки: таблїчка
Флора и фауна
Рошлїнски швет у Сиверней Македониї представяю коло 3700 файти зоз 920 родох з 210 рошлїнских фамилийох. Найвецей єст квитково рошлїни - коло 3 200 файти, потим маховини - коло 350 и папрати коло 42 файти.
Национални парк Пелистер при Битолю познати по присустве сиверномакедонскей сосни и других 88 файтох рошлїнох, цо представя скоро 30 проценти сиверномакедонскей дендрофлори (древенастих рошлїнох). Лєси македонскей сосни мож подзелїц на два заєднїци: лєси сосни зоз папратами и лєси сосни зоз чемпресами. Сиверномакедонска сосна то окремна файта игекластого древа и реликтна файта зоз далєкого ґеолоґийного периоду – терцияру (период пред коло 656 милиони роками по 2,6 милиони роки), а сосна молика Pinus peuce зоз пейцома игелками першираз пренайдзена и описана 1893. року у тим национални парку.
У сиверномакедонских лєсох рошнє и сиверномакедонски дуб, жалосна верба, била верба, тополя, брест и други файти древа. На богатих пасовискох и пажицох Шар планини, Маврова и Бистри рошнє ище єдна рошлїна характеристична за Сиверну Македонию — мак. Квалитет густого соку з маку ше мера зоз мерну єдинку морфину. Док китайски опиюм ма осем таки єдинки и дума ше же є висококвалитетни, индийски опиюм ма седем а турски лєм шейсц таки єдинки, у сиверномакедонским опиюме єст полни 14 єдинки морфину и єден є зоз найквалитетнєйших опиюмох на швеце (22)
Животиньски швет Сиверней Македониї богати: ту жиє вовк, медведз, лїшка, єлень, вивирка, дзива швиня, дзивокоза и подаєден рис. Три вельки озера у держви представяю оддвоєни животиньски зони, цо указує на длуготирвацу териториялну и часову изолацию. Животиньски швет у Охридским озеру остаток предходней ери, а познати є по рижних файтох рибох, медзи хторима и охридска пеструшка, краварка и пижор, обидва файти зоз фамилиї потьки. Тиж так, озеро познате по одредзених файтох шлїмакох хторим походзенє утвердзене на 30 милиони роки. Подобни файти мож найсц ище лєм у Байкалским озеру. Охридске озеро у зоолоґийних наукових роботох познате по єґулї и по єй чудесним циклусу розмножованя. Єґуля до Охридского озера приходзи зоз далєкого Сарґашского моря (сиверна часц Атлантского океану), у озеру ше затримує коло 10 роки, а потим, кед полно дозреє, зоз нєрозяшнєним инстинктом плїва назад на место свойого народзеня. Там знєше ваїчка и загинє, а єй потомки повторюю таки исти циклус путованя и розмножованя.
Жительство таблїчка
Вира и язик
У Сиверней Македониї єст найвецей жительох православней вири (64,7 проценти), потим муслиманох (33,3 проценти), а найменєй єст християнох (католїкох, протестантох и єврейох, 0,37проценти). На основи тих податкох Сиверна Македония друга держава по меншини муслиманох у цалей Европи (после векшинских муслиманских державох). Єдино Босна и Герцеґовина ма векши постоток муслиманох, а нє векшина су.
Вельки вароши то: Скоплє, Битоль, Прилеп, Куманово, Тетово. У реґионє Вельке Скоплє жиє коло 30 проценти жительства держави, а то заш лєм мала густосц селєносци у одношеню на сушедни держави, цо податок о велькей сконцентрованосци сиверномакедонского жительства у вельких варошох. Урядови язики македонски и албански. У општинох дзе 20 проценти жительстав хаснує даєден други язик як мацерински, и тоти язики урядови, а то: сербски, турски, ромски, бошняцки або цинцарски.
Гимна, герб и застава держави
Гимна Сиверней Македониї и у чаше СФРЮ и нєшка то Нєшка над Македонию. Герб держави прилапени у Народней скупштини НР Македониї 27.07.1946. року, а на нїм венчик класкох жита, догану и маку, завязани зоз народним орнаментом. У централней часци гербу находза ше гори, рики, озера и слунко цо представя богатство держави, борбу и шлєбоду.
Застава Сиверней Македониї прилапена 05.10.1995. року. На нєй златно-жовте слунко на подлоги червеней фарби. Слунко ма осем краки хтори ше ширя од слункового диску ґу рубцом застави.
[[Катеґория:Сиверна Македония]]
[[Катеґория:Держави у Европи]]
23zke5gf2lxbjntqioi3exrz4qhz7v2