Кудзель

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rsk">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>rskwiki</dbname>
    <base>https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медий</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Окреме</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Розгварка</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хаснователь</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Розгварка зоз хасновательом</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Розгварка о Википедиї</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Розгварка о файлу</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедияВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Розгварка о МедияВикию</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Розгварка о шаблону</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Помоц</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Розгварка о помоци</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катеґория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Розгварка о катеґориї</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Разговор о модулу</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Кудзель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223</id>
    <revision>
      <id>22326</id>
      <parentid>18491</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T13:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Уложена вонкашня вяза</comment>
      <origin>22326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4613" sha1="2gtlxbupyrntmr6yc2i37i2lzyi3y7o" xml:space="preserve">[[Файл:Kudzelj_20240806_102056.jpg|alt=Kudzelj 20240806 102056|thumb|400x400px|Кудзель, ''Етно клуб, Одняте од забуца'', [[Коцур]]]]
[[Файл:Zena u roboti 20240806 102940 (1).jpg|thumb|Жена у роботи, ''Етно клуб, Одняте од забуца'', Коцур|398x398px]]
'''Кудзель''' (серб. коловрат, преслица, виходнярски ''kudzeľ'', слц. ''praslica'', укр. прядка, кужiль, поль. ''kołowrotek, kᶏdziel'', русий. прялка, чес. ''kolovrat,'' од прслав. ''kqdeľa'') – справа за предзенє. Старши ґенерациї паметаю же [[Руснаци у Сербиї|Руснаци]] скорей хасновали такволану стару кудзель або споднїк.

== Историят ==

Стара кудзель або споднїк ше состої зоз єдней дещички у хторей притвердзена палїчка. На тоту палїчку, крашнє украшену зоз точеньом и интарзию, здзива ше вершнїк. На вершнїку стої влакно. На верху вершнїка привязана пантлїка – сатнїк, зоз хтору ше притвердзує влакно. З єдну руку ше вицагує и реґулує нїтку, а з другу ше окруца вреценко.

Споднїк ше положи на [[Лавка|лавку]] паточку або инше и жена на ньго шеднє. У зависносци зоз хтору руку вицагує нїтку, на тот бок ше обраци споднїк.

Интензивне продукованє и преробок конопи на самим початку 20. вику були єден з факторох хтори допомогли нєставаню споднїка як менєй продуктивного [[Орудиє|орудия]] и прилапйованє кудзелї зоз хтору мож лєгчейше, вецей и лєпше робиц.

== Часци кудзелї ==

Главни часци кудзелї то вершнїк на хторим стої влакно, вреценко на хторе ше накруца цверну, лабка хтору ше прициска з ногу, циґанка прейґ хторей вертикални ход преходзи до кружного на [[Колєсо|колєше]] и далєй прейґ шнура на вреценко. Накруцованє цверни на вреценко реґулує ше и зоз [[Пирє|пирйом]].

Бачвански Руснаци хасновали ище єдну файту кудзелї, такволану ''швабску кудзель'' або кудзель зоз шрубом. Пре огранїчени можлївосци у роботи и пре мали димензиї, така кудзель пошвидко постала орудиє за мали дзивчата хтори ше учели пресц.

Медзи людзми ше хасновало и назву коловрат з истим значеньом – кудзель (всл. ''kolovrate''k, слц. ''kolovrat'', праслав. kolovortъ, од словох коло и верциц. Кед дахто бега, нє мирує, гвари ше: круци ше як коловрат.

'''Кудзеляре''' – майстрове цо правели кудзелї волали ше кудзеляре. Окрем кудзельох, вони правели и други предмети з древа до обисца.

== Ґалерия ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Sambe.jpg|алт=Кудзеля
Файл:Hanfstengel.jpg|алт=Кудзельово влакна достати зоз конопи
&lt;/gallery&gt;

== Литература ==

* Любомир Медєши, ''Руска традиция,'' Нови Сад 2007, б. 253-254

* ''Словнїк руского народного язика I, А – Н,'' Филозофски факултет, Одсек за русинистику,  Нови Сад 2017, б. 652 и 613

== Вонкашнї вязи ==

* [https://sh.wikipedia.org/wiki/Preslica  Preslica],  sh.wikipedia.org
* [https://www.facebook.com/ Мацерова кудзель] Видео знїмок

[[Катеґория:Обисце]]
[[Катеґория:Справа]]
[[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]]</text>
      <sha1>2gtlxbupyrntmr6yc2i37i2lzyi3y7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22328</id>
      <parentid>22326</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Уложена фотоґрафия, додати стихи о кудзелї</comment>
      <origin>22328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6262" sha1="31um0ykki26la3vroy45friq7d1qmxb" xml:space="preserve">[[Файл:Kudzelj_20240806_102056.jpg|alt=Kudzelj 20240806 102056|thumb|400x400px|Кудзель, ''Етно клуб, Одняте од забуца'', [[Коцур]]]]

'''Кудзель''' (серб. коловрат, преслица, виходнярски ''kudzeľ'', слц. ''praslica'', укр. прядка, кужiль, поль. ''kołowrotek, kᶏdziel'', русий. прялка, чес. ''kolovrat,'' од прслав. ''kqdeľa'') – справа за предзенє. Старши ґенерациї паметаю же [[Руснаци у Сербиї|Руснаци]] скорей хасновали такволану стару кудзель або споднїк.

== Историят ==

Стара кудзель або споднїк ше состої зоз єдней дещички у хторей притвердзена палїчка. На тоту палїчку, крашнє украшену зоз точеньом и интарзию, здзива ше вершнїк. На вершнїку стої влакно. На верху вершнїка привязана пантлїка – сатнїк, зоз хтору ше притвердзує влакно. З єдну руку ше вицагує и реґулує нїтку, а з другу ше окруца [[вреценко]].
[[Файл:Zena u roboti 20240806 102940 (1).jpg|thumb|Жена у роботи,  ''Етно клуб, Одняте од забуца'', Коцур|398x398px]]
Споднїк ше положи на [[Лавка|лавку]] паточку або инше и жена на ньго шеднє. У зависносци зоз хтору руку вицагує нїтку, на тот бок ше обраци споднїк.

Интензивне продукованє и преробок конопи на самим початку 20. вику були єден з факторох хтори допомогли нєставаню споднїка як менєй продуктивного [[Орудиє|орудия]] и прилапйованє кудзелї зоз хтору мож лєгчейше, вецей и лєпше робиц.

== Часци кудзелї ==

Главни часци кудзелї то вершнїк на хторим стої влакно, вреценко на хторе ше накруца цверну, лабка хтору ше прициска з ногу, циґанка прейґ хторей вертикални ход преходзи до кружного на [[Колєсо|колєше]] и далєй прейґ шнура на вреценко. Накруцованє цверни на вреценко реґулує ше и зоз [[Пирє|пирйом]].

Бачвански Руснаци хасновали ище єдну файту кудзелї, такволану ''швабску кудзель'' або кудзель зоз шрубом. Пре огранїчени можлївосци у роботи и пре мали димензиї, така кудзель пошвидко постала орудиє за мали дзивчата хтори ше учели пресц.

Медзи людзми ше хасновало и назву коловрат з истим значеньом – кудзель (всл. ''kolovrate''k, слц. ''kolovrat'', праслав. kolovortъ, од словох коло и верциц. Кед дахто бега, нє мирує, гвари ше: круци ше як коловрат.

'''Кудзеляре''' – майстрове цо правели кудзелї волали ше кудзеляре. Окрем кудзельох, вони правели и други предмети з древа до обисца.

За руски обисца и руски жени-ґаздинї кудзель була барз значна справа а описана є и у рускей поезиї Еуґениї Врабец:

[[File:Мада жена предзе на куделї (Петровци) Db6a1b7b-cf26-4883-b614-d7813fbf0026.jpg|thumb|Приказ младей жени як предзе на кудзелї (сцена зоз програми ''Вечар литератури Руснацох'' на хторей пречитана писня ''Мацерова кудзель'' (марец 2026. рок, [[Петровци]], [[Горватска|Р. Горватска)]]|411x411п]]'''''&lt;big&gt;Мацерова кудзель&lt;/big&gt;'''''

(виривок)

''Ище була дзивка кед кудзель достала''

''же би як и други жени, свою власну кудзель мала.''

''Предла на нєй вредно, моя мац як дзивка''

''предла кед уж була жена при лампи, по цмоти,''

''а колєсо ше обрацало и врецено полнєло.''

''Часи пришли други и кудзель заспала,''

''мац моя у варошу за нас платно куповала.''

''Кудзель красна, лаґована лєм як пиха у куце мировала''...

(Е. Врабец, Вуковар 12. 12. 2009.)

== Ґалерия ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Sambe.jpg|алт=Кудзеля
Файл:Hanfstengel.jpg|алт=Кудзельово влакна достати зоз конопи
&lt;/gallery&gt;

== Литература ==

* Любомир Медєши, ''Руска традиция,'' Нови Сад 2007, б. 253-254
* ''Словнїк руского народного язика I, А – Н,'' Филозофски факултет, Одсек за русинистику,  Нови Сад 2017, б. 652 и 613
* Еуґения Врабец, Зборнїк поезиї: ''Писнї загойсаного шерца'', видаватель Дружтво Руснацох у Републики Горватскей „Руснак&quot; зоз шедзицком у Петровцох.

== Вонкашнї вязи ==

* [https://sh.wikipedia.org/wiki/Preslica  Preslica],  sh.wikipedia.org


[[Катеґория:Обисце]]
[[Катеґория:Справа]]
[[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]]</text>
      <sha1>31um0ykki26la3vroy45friq7d1qmxb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22330</id>
      <parentid>22328</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T21:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Додата литература</comment>
      <origin>22330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6966" sha1="lx65qrqquixooki8qexdcnozpezcsrs" xml:space="preserve">[[Файл:Kudzelj_20240806_102056.jpg|alt=Kudzelj 20240806 102056|thumb|400x400px|Кудзель, ''Етно клуб, Одняте од забуца'', [[Коцур]]]]

'''Кудзель''' (серб. коловрат, преслица, виходнярски ''kudzeľ'', слц. ''praslica'', укр. прядка, кужiль, поль. ''kołowrotek, kᶏdziel'', русий. прялка, чес. ''kolovrat,'' од прслав. ''kqdeľa'') – справа за предзенє. Старши ґенерациї паметаю же [[Руснаци у Сербиї|Руснаци]] скорей хасновали такволану стару кудзель або споднїк.

== Историят ==

Стара кудзель або споднїк ше состої зоз єдней дещички у хторей притвердзена палїчка. На тоту палїчку, крашнє украшену зоз точеньом и интарзию, здзива ше вершнїк. На вершнїку стої влакно. На верху вершнїка привязана пантлїка – сатнїк, зоз хтору ше притвердзує влакно. З єдну руку ше вицагує и реґулує нїтку, а з другу ше окруца [[вреценко]].
[[Файл:Zena u roboti 20240806 102940 (1).jpg|thumb|Жена у роботи,  ''Етно клуб, Одняте од забуца'', Коцур|398x398px]]
Споднїк ше положи на [[Лавка|лавку]] паточку або инше и жена на ньго шеднє. У зависносци зоз хтору руку вицагує нїтку, на тот бок ше обраци споднїк.

Интензивне продукованє и преробок конопи на самим початку 20. вику були єден з факторох хтори допомогли нєставаню споднїка як менєй продуктивного [[Орудиє|орудия]] и прилапйованє кудзелї зоз хтору мож лєгчейше, вецей и лєпше робиц.

== Часци кудзелї ==

Главни часци кудзелї то вершнїк на хторим стої влакно, вреценко на хторе ше накруца цверну, лабка хтору ше прициска з ногу, циґанка прейґ хторей вертикални ход преходзи до кружного на [[Колєсо|колєше]] и далєй прейґ шнура на вреценко. Накруцованє цверни на вреценко реґулує ше и зоз [[Пирє|пирйом]].

Бачвански Руснаци хасновали ище єдну файту кудзелї, такволану ''швабску кудзель'' або кудзель зоз шрубом. Пре огранїчени можлївосци у роботи и пре мали димензиї, така кудзель пошвидко постала орудиє за мали дзивчата хтори ше учели пресц.

Медзи людзми ше хасновало и назву коловрат з истим значеньом – кудзель (всл. ''kolovrate''k, слц. ''kolovrat'', праслав. kolovortъ, од словох коло и верциц. Кед дахто бега, нє мирує, гвари ше: круци ше як коловрат.

'''Кудзеляре''' – майстрове цо правели кудзелї волали ше кудзеляре. Окрем кудзельох, вони правели и други предмети з древа до обисца.

За руски обисца и руски жени-ґаздинї кудзель була барз значна справа а описана є и у рускей поезиї Еуґениї Врабец:

'''''&lt;big&gt;Мацерова кудзель&lt;/big&gt;'''''

(Виривок)

''Ище була дзивка кед кудзель достала''

''же би як и други жени, свою власну кудзель мала.''

[[File:Мада жена предзе на куделї (Петровци) Db6a1b7b-cf26-4883-b614-d7813fbf0026.jpg|thumb|Приказ младей жени як предзе на кудзелї (сцена зоз програми ''Вечар литератури Руснацох'' на хторей пречитана писня ''Мацерова кудзель'' (марец 2026. рок, [[Петровци]], [[Горватска|Р. Горватска)]]|450x450px]]''Предла на нєй вредно, моя мац як дзивка''

''предла кед уж була жена при лампи, по цмоти,''

''а колєсо ше обрацало и врецено полнєло.''

''Часи пришли други и кудзель заспала,''

''мац моя у варошу за нас платно куповала.''

''Кудзель красна, лаґована лєм як пиха у куце мировала''.

''Попатрунки на ню, мацер здогадали''

''на ноци сцерпеня и иншаки часи,''

''на [[Лада|лади]] полни кед ше дзивки одавали,''

''на плахти, ручнїчки, [[Хлєбовка|хлєбовки]] и партки...''

Мацерова кудзель вецей нє зробела 

по цмоти и [[Шветлосц|шветлу]] анї єдну нїтку,

алє ту є, у мнє,

як шведок значни прешлих [[Дзень|дньох]] и вику,

як [[ремесло]] на хторим мац моя роками тримала руку.

(Еуґения Врабец, Вуковар 12. 12. 2009.)

== Ґалерия ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Sambe.jpg|алт=Кудзеля
Файл:Hanfstengel.jpg|алт=Кудзельово влакна достати зоз конопи
&lt;/gallery&gt;

== Литература ==

* Любомир Медєши, ''Руска традиция,'' Нови Сад 2007, б. 253-254
* ''Словнїк руского народного язика I, А – Н,'' Филозофски факултет, Одсек за русинистику,  Нови Сад 2017, б. 652 и 613
* Еуґения Врабец, Зборнїк поезиї ''Писнї загойсаного шерца'', видаватель Дружтво Руснацох у Републики Горватскей „Руснак&quot; Вуковар, 2013. рок зоз шедзицком у Петровцох

== Вонкашнї вязи ==

* [https://sh.wikipedia.org/wiki/Preslica  Preslica],  sh.wikipedia.org


[[Катеґория:Обисце]]
[[Катеґория:Справа]]
[[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]]</text>
      <sha1>lx65qrqquixooki8qexdcnozpezcsrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22333</id>
      <parentid>22330</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T09:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sveletanka</username>
        <id>20</id>
      </contributor>
      <comment>уложени файл .webm</comment>
      <origin>22333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7060" sha1="1vk7t3xziz8gvptohozfoffzqi0hqrq" xml:space="preserve">[[Файл:Kudzelj_20240806_102056.jpg|alt=Kudzelj 20240806 102056|thumb|400x400px|Кудзель, ''Етно клуб, Одняте од забуца'', [[Коцур]]]]

'''Кудзель''' (серб. коловрат, преслица, виходнярски ''kudzeľ'', слц. ''praslica'', укр. прядка, кужiль, поль. ''kołowrotek, kᶏdziel'', русий. прялка, чес. ''kolovrat,'' од прслав. ''kqdeľa'') – справа за предзенє. Старши ґенерациї паметаю же [[Руснаци у Сербиї|Руснаци]] скорей хасновали такволану стару кудзель або споднїк.

== Историят ==

Стара кудзель або споднїк ше состої зоз єдней дещички у хторей притвердзена палїчка. На тоту палїчку, крашнє украшену зоз точеньом и интарзию, здзива ше вершнїк. На вершнїку стої влакно. На верху вершнїка привязана пантлїка – сатнїк, зоз хтору ше притвердзує влакно. З єдну руку ше вицагує и реґулує нїтку, а з другу ше окруца [[вреценко]].
[[Файл:Zena u roboti 20240806 102940 (1).jpg|thumb|Жена у роботи,  ''Етно клуб, Одняте од забуца'', Коцур|398x398px]]
Споднїк ше положи на [[Лавка|лавку]] паточку або инше и жена на ньго шеднє. У зависносци зоз хтору руку вицагує нїтку, на тот бок ше обраци споднїк.

Интензивне продукованє и преробок конопи на самим початку 20. вику були єден з факторох хтори допомогли нєставаню споднїка як менєй продуктивного [[Орудиє|орудия]] и прилапйованє кудзелї зоз хтору мож лєгчейше, вецей и лєпше робиц.

== Часци кудзелї ==

Главни часци кудзелї то вершнїк на хторим стої влакно, вреценко на хторе ше накруца цверну, лабка хтору ше прициска з ногу, циґанка прейґ хторей вертикални ход преходзи до кружного на [[Колєсо|колєше]] и далєй прейґ шнура на вреценко. Накруцованє цверни на вреценко реґулує ше и зоз [[Пирє|пирйом]].

Бачвански Руснаци хасновали ище єдну файту кудзелї, такволану ''швабску кудзель'' або кудзель зоз шрубом. Пре огранїчени можлївосци у роботи и пре мали димензиї, така кудзель пошвидко постала орудиє за мали дзивчата хтори ше учели пресц.

Медзи людзми ше хасновало и назву коловрат з истим значеньом – кудзель (всл. ''kolovrate''k, слц. ''kolovrat'', праслав. kolovortъ, од словох коло и верциц. Кед дахто бега, нє мирує, гвари ше: круци ше як коловрат.

'''Кудзеляре''' – майстрове цо правели кудзелї волали ше кудзеляре. Окрем кудзельох, вони правели и други предмети з древа до обисца.

За руски обисца и руски жени-ґаздинї кудзель була барз значна справа а описана є и у рускей поезиї Еуґениї Врабец:
[[File:Мада жена предзе на куделї (Петровци) Db6a1b7b-cf26-4883-b614-d7813fbf0026.jpg|thumb|Приказ младей жени як предзе на кудзелї (сцена зоз програми ''Вечар литератури Руснацох'' на хторей пречитана писня ''Мацерова кудзель'' (марец 2026. рок, [[Петровци]], [[Горватска|Р. Горватска)]]|450x450px]]
[[File:Macerova kudzelj (2026).webm|thumb|250px|right|Мацерова кудзель (2026)]]
'''''&lt;big&gt;Мацерова кудзель&lt;/big&gt;'''''

(Виривок)

''Ище була дзивка кед кудзель достала''

''же би як и други жени, свою власну кудзель мала.''

''Предла на нєй вредно, моя мац як дзивка''

''предла кед уж була жена при лампи, по цмоти,''

''а колєсо ше обрацало и врецено полнєло.''

''Часи пришли други и кудзель заспала,''

''мац моя у варошу за нас платно куповала.''

''Кудзель красна, лаґована лєм як пиха у куце мировала''.

''Попатрунки на ню, мацер здогадали''

''на ноци сцерпеня и иншаки часи,''

''на [[Лада|лади]] полни кед ше дзивки одавали,''

''на плахти, ручнїчки, [[Хлєбовка|хлєбовки]] и партки...''

Мацерова кудзель вецей нє зробела 

по цмоти и [[Шветлосц|шветлу]] анї єдну нїтку,

алє ту є, у мнє,

як шведок значни прешлих [[Дзень|дньох]] и вику,

як [[ремесло]] на хторим мац моя роками тримала руку.

(Еуґения Врабец, Вуковар 12. 12. 2009.)

== Ґалерия ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Sambe.jpg|алт=Кудзеля
Файл:Hanfstengel.jpg|алт=Кудзельово влакна достати зоз конопи
&lt;/gallery&gt;

== Литература ==

* Любомир Медєши, ''Руска традиция,'' Нови Сад 2007, б. 253-254
* ''Словнїк руского народного язика I, А – Н,'' Филозофски факултет, Одсек за русинистику,  Нови Сад 2017, б. 652 и 613
* Еуґения Врабец, Зборнїк поезиї ''Писнї загойсаного шерца'', видаватель Дружтво Руснацох у Републики Горватскей „Руснак&quot; Вуковар, 2013. рок зоз шедзицком у Петровцох

== Вонкашнї вязи ==

* [https://sh.wikipedia.org/wiki/Preslica  Preslica],  sh.wikipedia.org

[[Катеґория:Обисце]]
[[Катеґория:Справа]]
[[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]]</text>
      <sha1>1vk7t3xziz8gvptohozfoffzqi0hqrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Над</title>
    <ns>0</ns>
    <id>319</id>
    <revision>
      <id>22332</id>
      <parentid>20764</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T08:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Уложена фотоґрафия и нови пасус текста</comment>
      <origin>22332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7526" sha1="pgjqfpdf7ynsetae3c190177rozxqlk" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot; align=right width=250px
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Над
(метолка з нашенями)
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Файл:Phragmites_australis_Schilfrohr.jpg|alt=Над|center|250x301px]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |[[Таксономия (биолоґия)|Наукова класификация]]
|-
|'''Царство:'''
|Plantae
|-
|'''Дивизия:'''
|Magnoliophyta
|-
|'''Класа:'''
|Liliopsida
|-
|'''Ряд:'''
|Poales
|-
|'''Фамилия:'''
|Poaceae
|-
|'''Подфамилия:'''
|Arundinoideae
|-
|'''Племе:'''
|Arundineae
|-
|'''Род:'''
|''Phragmites''
|-
! colspan=&quot;2&quot; |[[Биномна номенклатура|Биномне мено]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;'''''Phragmites australis'''''
(Cav.) Trin. ex Steud.
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Синоними
|-
| colspan=&quot;2&quot; |''Arundo phragmites'' L.

''Phragmites communis'' Trin.

''Phragmites longivalvis''

''Phragmites vulgaris''
 |}

'''Над''' (лат. ''Phragmites australis'') то файта вецейрочних лїсцастих рошлїнох з фамелиї травох.&lt;ref&gt;[https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0 Трска] sr.wikipedia.org&lt;/ref&gt; Рошнє бокорасто по [[Влага|влажних]] и водових пребувалїскох умерених и тропских предїлох. То єдина файта у роду ''Phragmites'',&lt;ref&gt;[https://powo.science.kew.org/?name_id=433918 Kew World Checklist of Selected Plant Families]&lt;/ref&gt; гоч постоя усиловносци же би ше одредзени популациї описали як окремни файти.

== Опис ==
Стебла наду високи 2–6 [[метер|m]], з лїсцами длужини 20–50 cm и ширини 2–3 cm. На верху стебла находза ше квети– густи метолки цмо лиловей [[фарба|фарби]], длужини по 50 cm.

Бокори наду ше можу пресцерац на [[поверхносц]]ох вельких и по єден квадратни километер. У вигодних условийох животного штредку, поверхносц з надом ше може шириц и по 5 m рочнє.

Над барз аґресивна и инвазивна рошлїна, розпространєта є у Европи алє и у америцких реґионох та и Австралиї як и на других дестинацийох у швеце.&lt;ref&gt;[https://www.invasivespeciesinfo.gov/species-type &quot;Common Reed&quot;.] www.invasivespeciesinfo.gov. National Invasive Species Information Center | USDA. Retrieved 22 July 2020.&lt;/ref&gt; Постоя докази о тей аутохтоней рошлїни у Сиверней Америки о постояню и пред европску колонизацию континента.&lt;ref&gt;Catling, P.M.; Mitrow, G.l. (2011). &quot;Major invasive alien plants of natural habitats in Canada. 1. European Common Reed (often just called Phragmites), Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud. subsp. australis&quot;. CBA Bulletin. 44 (2): 52–61.&lt;/ref&gt;

== Хаснованє ==

Околїско хторе було подводне и влажне и мало около населєня долїни и бари, у тих долїнох роснул над хтори ше швидко з рока на рок ширел. Дакеди ше над кед го було коло валалу на водових поверхносцох орезовал при сподку и хасновал за рижни наменки:
[[File:Bajuwarenhof Kirchheim Langhaus Querseite 2012-08-05.jpg|right|thumb|300px|Домашнї обєкт прикрити зоз надом.Над бул у прешлосци примарни будовательни материял.]]
:* Правели ше огради зоз наду, напр. оградзовало ше од сушеда, або оградзовал ше заднї двор зоз зграду,
:* Обични над бул примарна замена место слами за традицийни кровни закрица при велїх [[Народ|народох]] у Европи и ширше. Єден длугши час док ше нє зявел череп и закриванє крова з черепом, хижи ше закривали зоз надом.
:* У нєдостатку другей огриви, людзе до [[Руски пец|руского пеца]] топели и зоз надом.
:* Над ше похасновал и як будовательни материял у обисцу за помоцни обєкти ([[Курнїк|курнїки]], менши [[Шопа|шопки]] итд.), так же ше го даяк позлучовало-повязало и вец оляпковало зоз блатом.
:* Ґаздинї з надових метолкох правели метолки за ометанє паучини а и заметанє просторийох.
:* Над ше барз хасновал у фитодепурациї, односно за природни системи за пречисцованє води, прето же кореньово жилки и влакна наду одлични за филтрированє нєчистоти у отпадних водох.
:* Тиж ше указує як добри потенциял жридла за биомасу.
:
:Без оглядиу на сучасносц, кед нова технолоґия допринєсла и понука велї продукти и артикли за обисце (череп або рижни плехи за закрице, огради, рижни метли зоз вшелїяких материялох), над ше ище вше хаснує алє на модернєйши способ и мож вельо койчого направеного зоз наду найсц у адекватних предавальньох.
▶ Интересантне и тото же ше за правенє ткацких [[Бардо|бардох]] за [[кросна]] тиж хасновал над. „Узрети“ над хтори мал одвитуюцу твардосц и гладкосц) ремесельнїк-бардар себе нарезал при долїнох, барох, ричкох и принєсол дому. Над пощипал и обробйовал з тих пощиканих чсточкох ценки єднаки елементи такв. тирсци хтори укладал до раму (хтори зоз древа) на єднакей роздалїни. У тей роботи барз була важна прецизносц и єднакосц часточкох-тирсцох з наду, же би ше могло правилно ткац и формовац платно. [[File:Phragmites australis.jpg|thumb|center|665x665px|''Phragmites australis vom Vorjahr'']]

== Вонкашнї вязи ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=UhEkw0c-RNE Trska - stari materijal u savremenoj izgradnji] youtube.com
* [https://naturagroup.co.rs/pletena-trska/ Pletena trska]
{{Commonscat}}

== Референци ==
&lt;references /&gt;
[[Катеґория:Будовательни материял]]
[[Катеґория:Трави]]
[[Катеґория:Водово рошлїни]]</text>
      <sha1>pgjqfpdf7ynsetae3c190177rozxqlk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лада</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2620</id>
    <revision>
      <id>22331</id>
      <parentid>15844</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T21:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Додати поетск истихи, фотоґрафия</comment>
      <origin>22331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8650" sha1="8553ugpfhzt02a5wd4d1avw5dqyn5sk" xml:space="preserve">'''Лада''' (серб. ''шкриња, сандук, ковчег'') єдна з найстарших часцох меблю у обисцу. Вона звичайно правоуглова, ма штири боки и верх хтори ше отвера и завера. Нука може буц подзелєна и на вецей часци-прегради, а нукашньосц може буц и з єдней часци, у цалє.

== Випатрунок лади ==
[[File:BELARUSIAN PALESSE MUSEUM PINSK peasant life KUFAR.jpg|right|thumb|300px|Украшена лада]]Звичайно ше ю правело зоз древа и може буц украшена на рижни способи. Димензиї варивовали, алє лади углавним були векши, коло [[метер]] длугоки, широки коло 60-70 цм и високи коло 60-70 цм. Лади ше отверало од горе. Могли буц як и [[Орман|ормани]], на углох украшени зоз рижнима орнаментами у форми квецох вшелїяких [[Фарба|фарбох]].

== Наменка лади у обисцу ==
Лада найчастейше стала у преднєй хижи, могла буц у [[Приклєт|приклєце]], заднєй хижи лєбо у [[Комора|комори]]. У зависносци дзе стала, та ше и розлични ствари у нєй чувало.

◆  Кед стала у преднєй хижи, одкладало ше до нєй [[облєчиво]] (звичайно тото грубше) наменєне за шветочни нагоди: [[Кожух|кожухи]], байки, хлопски [[Уяш|уяши]], бунди. У лади на боку могла буц направена и мала ладичка такв. скриня або прискринок. До нєй ше кладло рижни документи - значни папери, пенєжи и инше, можлїве и оружиє, ключи, драгоцени ствари. Ладу ше замикало з ключиком.

◆ У лади хтора стала у приклєце и заднєй хижи тримало ше шмати/[[облєчиво]], споднє облєчиво и тото цо ше хасновало каждодньово, найчастейше за роботу.

◆ Лада у комори мала другу функцию, алє, заш лєм, задоволєла потреби чуваня дачого цо ше нє могло чувац у других ладох. Ту у лади у комори чувало ше єдзенє, даєдни прибори за єдзенє ([[Нож|ножи]], [[Видлїчка|видлїчки]], [[Ложка|ложки]], варехи) и судзину хтору ше хасновало кед нє було места на полїчкох у хижи.

◆ На пойдзе у древеней лади найчастейше стала мука. То була мука хтора була зомлєта и принєшена зоз [[Млїн|млїну]] у [[Мех|мехох]]. Ту є до лади усипана и то значело же ше похаснує по шлїдуюце нове жито хторе ше заш ношело зомлєц до [[Млїн|млїну]] же би фамелия мала през цали рок з чого печиц [[хлєб]].

== Руски обичай – Дзивоцка лада ==
За ладу вязани єден стари [[Руски язик|руски]] обичай, поготов кед ше народзело дзецко женского полу. Мацери теди од початку роздумовали о одаванки и рихтали „ладу.” Односно кус - покус пририхтовали и рихтали дзивку ,,за одай&amp;#39;&amp;#39; єдного дня. Велї жени, медзи иншим, прето и предли, ткали платно и после вишивали ручнїки, [[Хлєбовка|хлєбовки]], партки, шили перини ([[пирнаґи]]), заглавки, и подобне. Шицко тото нарихтане през длугши час мацери чували и одкладали до древеней лади, а дзивка порихтани свойо дзивоцки „дарунки” у лади ношела як нєвеста до своєй новей фамелиї кед ше одала. Отадз и походзи назва „дзивоцка лада.”

Богати дзивки мали вецей порихтано т.є. векшу ладу як худобнєйши. Ладу ше пред свадзбу вожело до обисца млодия. Тот обичай, „воженє лади” помали скапал, алє єст ище руски места хтори го пестую, з розлику же мацери од малючка своєй дзивочки нє ткаю и нє вишиваю „до лади.” за одай, алє купя у предавальньох.

Велїм поетом и поетесом лада була инспирация же би о нєй написали красни стихи. Єдна з таких и писня Еуґениї Врабец ''Мацерова [[кудзель]]'' у хторей зоз стихами описана лада и о тим цо ше у лади чувало.

(Виривок з писнї '''''Мацерова кудзель''''')

''... Кудзель красна, лаґована''[[File:Antique German chest (23782686803).jpg|right|thumb|320x320px|Видлабана древена лада]]''лєм як пиха у куце мировала.''
''Попатрунки на ню, мацер здогадали''

''на ноци сцерпеня и иншаки часи,''

''на лади полни кед ше дзивки одавали,''

''на плахти, ручнїчки, [[Хлєбовка|хлєбовки]] и партки...''

(Вуковар 12. 12. 2009)

== История ==
Лади були познати у Єгипту од осемнастей династиї (1539 - 1292. рок п.н.е.). Теди лади були поставени на кратки ножки.&lt;ref&gt;  [https://www.britannica.com/topic/chest chest (furniture) - Encyclopedia Britannica]&lt;/ref&gt;

Лади ше хасновало по цалей Европи од початку штреднього вику. У штреднїм вику и вчасней ренесанси нїзки лади ше хасновало и як лавочки ([[Лавка|лавки]]), а високи лади ше хасновало и як столїки.

Французи медзи першима почали украшовац лади.

У [[Сербия|Сербиї]] ше ладу тиж досц хасновало медзи рижнима [[Народ|народами]]. Часто ше вирабяло окремни прикраски за лади и лїпело на нїх, лєбо урезовало итд., хто яки мал можлївосци за таке.&lt;ref&gt;↑  Stanimirović, Vojislav. 1998. Ustanova miraza u našoj tradicijskoj kulturi.&lt;/ref&gt;
== Ґалерия ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Antique chest.JPG|Стара древена лада
Файл:Man with antique wooden chest LCCN2016894360.tif|Отворена лада зоз преграду
Файл:Chest with bride's dowry (Kosovo &amp; Metohija, Serbia).jpg|Дзивоцка лада, зоз дарунками
Файл:Ansan Cultural Center 77.JPG|Лада за одкладанє дачого
Файл:Škrinja 10.jpg|Лада у [[Музей|музею]] Семберия у Биєлїни
Файл:Ansan Cultural Center 35.JPG|Лада прикрашена зозо длабнаима орнаментами
&lt;/gallery&gt;

== Литература ==

* Олена Папуга, ''Руске обисце'', Нови Сад, 2012. рок, бок 34.
* Еуґения Врабец, Зборнїк поезиї ''Писнї загойсаного шерца'', видаватель Дружтво Руснацох у Републики Горватскей „Руснак&quot;  Вуковар, 2013. зоз шедзицком у Петровцох

== Референци ==
&lt;references /&gt;
[[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]]</text>
      <sha1>8553ugpfhzt02a5wd4d1avw5dqyn5sk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22334</id>
      <parentid>22331</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T09:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sveletanka</username>
        <id>20</id>
      </contributor>
      <comment>/* Руски обичай – Дзивоцка лада */ уложена фотоґрафия</comment>
      <origin>22334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8824" sha1="r84bavi91b2tomreg8rzf97moaixch2" xml:space="preserve">'''Лада''' (серб. ''шкриња, сандук, ковчег'') єдна з найстарших часцох меблю у обисцу. Вона звичайно правоуглова, ма штири боки и верх хтори ше отвера и завера. Нука може буц подзелєна и на вецей часци-прегради, а нукашньосц може буц и з єдней часци, у цалє.

== Випатрунок лади ==
[[File:BELARUSIAN PALESSE MUSEUM PINSK peasant life KUFAR.jpg|right|thumb|300px|Украшена лада]]Звичайно ше ю правело зоз древа и може буц украшена на рижни способи. Димензиї варивовали, алє лади углавним були векши, коло [[метер]] длугоки, широки коло 60-70 цм и високи коло 60-70 цм. Лади ше отверало од горе. Могли буц як и [[Орман|ормани]], на углох украшени зоз рижнима орнаментами у форми квецох вшелїяких [[Фарба|фарбох]].

== Наменка лади у обисцу ==
Лада найчастейше стала у преднєй хижи, могла буц у [[Приклєт|приклєце]], заднєй хижи лєбо у [[Комора|комори]]. У зависносци дзе стала, та ше и розлични ствари у нєй чувало.

◆  Кед стала у преднєй хижи, одкладало ше до нєй [[облєчиво]] (звичайно тото грубше) наменєне за шветочни нагоди: [[Кожух|кожухи]], байки, хлопски [[Уяш|уяши]], бунди. У лади на боку могла буц направена и мала ладичка такв. скриня або прискринок. До нєй ше кладло рижни документи - значни папери, пенєжи и инше, можлїве и оружиє, ключи, драгоцени ствари. Ладу ше замикало з ключиком.

◆ У лади хтора стала у приклєце и заднєй хижи тримало ше шмати/[[облєчиво]], споднє облєчиво и тото цо ше хасновало каждодньово, найчастейше за роботу.

◆ Лада у комори мала другу функцию, алє, заш лєм, задоволєла потреби чуваня дачого цо ше нє могло чувац у других ладох. Ту у лади у комори чувало ше єдзенє, даєдни прибори за єдзенє ([[Нож|ножи]], [[Видлїчка|видлїчки]], [[Ложка|ложки]], варехи) и судзину хтору ше хасновало кед нє було места на полїчкох у хижи.

◆ На пойдзе у древеней лади найчастейше стала мука. То була мука хтора була зомлєта и принєшена зоз [[Млїн|млїну]] у [[Мех|мехох]]. Ту є до лади усипана и то значело же ше похаснує по шлїдуюце нове жито хторе ше заш ношело зомлєц до [[Млїн|млїну]] же би фамелия мала през цали рок з чого печиц [[хлєб]].

== Руски обичай – Дзивоцка лада ==
[[Файл:Vozenje ladi na rozberankoh.jpg|thumb|Воженє [[лада|лади]] на розберанкох ([[Руски Керестур]], 2024. рок)|right|300px]]
За ладу вязани єден стари [[Руски язик|руски]] обичай, поготов кед ше народзело дзецко женского полу. Мацери теди од початку роздумовали о одаванки и рихтали „ладу.” Односно кус - покус пририхтовали и рихтали дзивку ,,за одай&amp;#39;&amp;#39; єдного дня. Велї жени, медзи иншим, прето и предли, ткали платно и после вишивали ручнїки, [[Хлєбовка|хлєбовки]], партки, шили перини ([[пирнаґи]]), заглавки, и подобне. Шицко тото нарихтане през длугши час мацери чували и одкладали до древеней лади, а дзивка порихтани свойо дзивоцки „дарунки” у лади ношела як нєвеста до своєй новей фамелиї кед ше одала. Отадз и походзи назва „дзивоцка лада.”

Богати дзивки мали вецей порихтано т.є. векшу ладу як худобнєйши. Ладу ше пред свадзбу вожело до обисца млодия. Тот обичай, „воженє лади” помали скапал, алє єст ище руски места хтори го пестую, з розлику же мацери од малючка своєй дзивочки нє ткаю и нє вишиваю „до лади.” за одай, алє купя у предавальньох.

Велїм поетом и поетесом лада була инспирация же би о нєй написали красни стихи. Єдна з таких и писня Еуґениї Врабец ''Мацерова [[кудзель]]'' у хторей зоз стихами описана лада и о тим цо ше у лади чувало.

(Виривок з писнї '''''Мацерова кудзель''''')

''... Кудзель красна, лаґована''[[File:Antique German chest (23782686803).jpg|right|thumb|320x320px|Видлабана древена лада]]''лєм як пиха у куце мировала.''
''Попатрунки на ню, мацер здогадали''

''на ноци сцерпеня и иншаки часи,''

''на лади полни кед ше дзивки одавали,''

''на плахти, ручнїчки, [[Хлєбовка|хлєбовки]] и партки...''

(Вуковар 12. 12. 2009)

== История ==
Лади були познати у Єгипту од осемнастей династиї (1539 - 1292. рок п.н.е.). Теди лади були поставени на кратки ножки.&lt;ref&gt;  [https://www.britannica.com/topic/chest chest (furniture) - Encyclopedia Britannica]&lt;/ref&gt;

Лади ше хасновало по цалей Европи од початку штреднього вику. У штреднїм вику и вчасней ренесанси нїзки лади ше хасновало и як лавочки ([[Лавка|лавки]]), а високи лади ше хасновало и як столїки.

Французи медзи першима почали украшовац лади.

У [[Сербия|Сербиї]] ше ладу тиж досц хасновало медзи рижнима [[Народ|народами]]. Часто ше вирабяло окремни прикраски за лади и лїпело на нїх, лєбо урезовало итд., хто яки мал можлївосци за таке.&lt;ref&gt;↑  Stanimirović, Vojislav. 1998. Ustanova miraza u našoj tradicijskoj kulturi.&lt;/ref&gt;
== Ґалерия ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Antique chest.JPG|Стара древена лада
Файл:Man with antique wooden chest LCCN2016894360.tif|Отворена лада зоз преграду
Файл:Chest with bride's dowry (Kosovo &amp; Metohija, Serbia).jpg|Дзивоцка лада, зоз дарунками
Файл:Ansan Cultural Center 77.JPG|Лада за одкладанє дачого
Файл:Škrinja 10.jpg|Лада у [[Музей|музею]] Семберия у Биєлїни
Файл:Ansan Cultural Center 35.JPG|Лада прикрашена зозо длабнаима орнаментами
&lt;/gallery&gt;

== Литература ==

* Олена Папуга, ''Руске обисце'', Нови Сад, 2012. рок, бок 34.
* Еуґения Врабец, Зборнїк поезиї ''Писнї загойсаного шерца'', видаватель Дружтво Руснацох у Републики Горватскей „Руснак&quot;  Вуковар, 2013. зоз шедзицком у Петровцох

== Референци ==
&lt;references /&gt;
[[Катеґория:Ствари у Руским обисцу]]</text>
      <sha1>r84bavi91b2tomreg8rzf97moaixch2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Комин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3805</id>
    <revision>
      <id>22327</id>
      <timestamp>2026-10-10T18:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ОленкаБТ</username>
        <id>1579</id>
      </contributor>
      <comment>Геленка Медєши</comment>
      <origin>22327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4208" sha1="n7wfk8qgyomxh06taax7or7s1qo1i4o" xml:space="preserve">Комин (серб. димњак и оџак; слц., чес. кomín; поль. komin; нєм. Kamin, а тото
од лат. cami:nus = огнїско) - отвор за одвод диму зоз пеца:

Комин ше на широко почал муровац. Вон ґарадичи мал, з цеглами ше заверало
комин. А дзири були на бокох. Комин мал осем дзири около, знаш, два на
єдним, два на другим, два на трецим, два на штвартим – осем дзири.

Комин часц хижи, будинку або индустрийного обєкту хтори наменєни за
одводзенє диму односно ґазох хтори настали зоз згорйованьом.
Комин може буц з цеглох (муровани) або з бетонских цивох, або з цивох з
даякого иншакого материялу, напр. прохрому.
История

На найстарших хижох дим з огнїска ше одводзело прейґ пойда, а у 15. вику
ше зявюю комини хтори иду понад закрица и одводза дим з хижох. Перши
комини були древени, односно з древа и иловачи, алє познєйше ше, углавним
пре процивогньово условия, мурує комини з цеглох.

Функциї комина
Комин насампредз одредзени за одводзенє спальовинох односно диму з
обєктох. Комин ше кладзе на пеци, камини и други зогриваци обєкти и
функционує як єдноставна воздушна пумпа. Горуци спальовини маю нїзшу
густосц воздуху и комн на їх место уцицує швижи воздух. Прицисок хтори
женє воздух през комин вола ше „цаганє комина“ хторе завиши од його
висини и димензийох. Прето у индустриї комини велького капацитету на
погонох високи.
Висина коминовей глави (часц комина над закрицом) дефинована з
предписанями и одредзує ше ю так же шапка комина муши буц на висини од
0,5 метери над верхом закрица або на оддалєносци 1,5 метери од зукоснїни
закрица.

Фабрични комин то будовательни обєкт хтори служи за одводзенє диму и
других чкодлївих ґазовитих субстанцох з места дзе наставю до атмосфери. На
векшей висини дзе ше комин закончує вше єст моцнєйши витор хтори дим з

челїчарньох, рафинерийох, розпущовальнох, циментарньох итд. розноши на
рижни боки.

Фразеолоґия

Вироснул як за комином = Кед дахто длуго, од єшенї до яри, нє видзел
дзецко, а воно досц виросло, пове: вироснул як за комином;
И за комином би вирос = гвари ше о дачим цо барз лєгко рошнє:
Ґордонь би и за комином вирос (= вшадзи добре рошнє);
Тот би и за комином вирос = гвари ше напр. за хлапца кед нє ма условия, а
барз рошнє.

Литература
Словнїк руского народного язика I, Нови Сад 2017, б. 616.
Вонкашнї вязи

https://sr.wikipedia.org/sr-
ec/%D0%94%D0%B8%D0%BC%D1%9A%D0%B0%D0%BA

https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D
1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D1%9A%D0%B0%D
0%BA</text>
      <sha1>n7wfk8qgyomxh06taax7or7s1qo1i4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22329</id>
      <parentid>22327</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ОленкаБТ</username>
        <id>1579</id>
      </contributor>
      <comment>Медзинаслови, подробносци, викивязи, укладанє фотоґрафийох</comment>
      <origin>22329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4876" sha1="1km7drp4p2na7ztzi6qnqgjyeh2jdd5" xml:space="preserve">'''Комин''' (серб. ''димњак и оџак''; слц., чес. ''кomín''; поль. ''komin''; нєм. ''Kamin'', а тото од лат. ''cami:nus'' = огнїско) - отвор за одвод диму зоз пеца:

Комин ше на широко почал муровац. Вон ґарадичи мал, з цеглами ше заверало комин. А дзири були на бокох. Комин мал осем дзири около, знаш, два на єдним, два на другим, два на трецим, два на штвартим – осем дзири.

Комин часц хижи, будинку або индустрийного обєкту хтори наменєни за одводзенє диму односно [[Ґаз|ґазох]] хтори настали зоз згорйованьом. Комин може буц з цеглох (муровани) або з бетонских цивох, або з цивох з даякого иншакого материялу, напр. прохрому.

== История ==
На найстарших хижох дим з огнїска ше одводзело прейґ [[Пойд|пойда]], а у 15. вику ше зявюю комини хтори иду понад закрица и одводза дим з хижох. Перши комини були древени, односно з древа и иловачи, алє познєйше ше, углавним пре процивогньово условия, мурує комини з цеглох.

== Функциї комина ==
Комин насампредз одредзени за одводзенє спальовинох односно диму з обєктох. Комин ше кладзе на пеци, камини и други зогриваци обєкти и функционує як єдноставна воздушна пумпа. Горуци спальовини маю нїзшу [[густосц]] воздуху и комин на їх место уцицує швижи [[воздух]]. [[Прицисок]] хтори женє воздух през комин вола ше „цаганє комина“ хторе завиши од його висини и димензийох. Прето у индустриї комини велького капацитету на погонох високи. Висина коминовей глави (часц комина над закрицом) дефинована з предписанями и одредзує ше ю так же шапка комина муши буц на висини од 0,5 [[Метер|метери]] над верхом закрица або на оддалєносци 1,5 метери од зукоснїни закрица.

Фабрични комин то будовательни обєкт хтори служи за одводзенє диму и других чкодлївих ґазовитих субстанцох з места дзе наставю до атмосфери. На векшей висини дзе ше комин закончує вше єст моцнєйши витор хтори дим з челїчарньох, рафинерийох, розпущовальнох, циментарньох итд. розноши на рижни боки.

== Фразеолоґия ==
''Вироснул як за комином = Кед дахто длуго, од єшенї до яри, нє видзел дзецко, а воно досц виросло, пове: вироснул як за комином;''

''И за комином би вирос = гвари ше о дачим цо барз лєгко рошнє: Ґордонь би и за комином вирос (= вшадзи добре рошнє);''

''Тот би и за комином вирос = гвари ше напр. за хлапца кед нє ма условия, а барз рошнє.''

== Ґалерия ==
&lt;gallery&gt;
Файл:EPRU1.JPG|Индустрийни комин
Файл:Индустријски димњак Пирот 04 03 2022 Драган Цветковић.jpg|Стари индустрийни комин у Пироту
Файл:Chimney stacks - Newcastle-Upon-Tyne - England - 140804.jpg|Комини у Анґлийскей
Файл:Chimney Zica.jpg|Комин у Манастиру Жича
Файл:Dimnik Plomin.JPG|Комин термоелектрарнї Пломин, Горватска
&lt;/gallery&gt;

== Литература ==
• ''Словнїк руского народного язика I,'' Нови Сад  2017, б. 616.

== Вонкашнї вязи ==
https://sr.wikipedia.org/sr- ec/%D0%94%D0%B8%D0%BC%D1%9A%D0%B0%D0%BA

https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D 1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D1%9A%D0%B0%D
0%BA</text>
      <sha1>1km7drp4p2na7ztzi6qnqgjyeh2jdd5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>22335</id>
      <parentid>22329</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T09:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Olirk55</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Допольнєна ґалерия, вонкашнї вязи, литература</comment>
      <origin>22335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6199" sha1="j0qta0g00i4lc4gibeqgggb5yrmpbf3" xml:space="preserve">[[File:Zierschornsteinkopf mit Krempe (Bonaforth, Lk. GÖ, Am Felde 1).jpg|right|thumb|419x419px|Випатрунок комина сконца 19. и у 20. вику. Зоз „шапку” на верху и обложеним з плехом при дну, коло крова же би ше нє злївала атмосферска вода коло комина до пойда.]]'''Комин''' (серб. ''димњак и оџак''; слц., чес. ''кomín''; поль. ''komin''; нєм. ''Kamin'', а тото од лат. ''cami:nus'' = огнїско) - отвор за одвод диму зоз пеца:

Комин ше на широко почал муровац. Вон ґарадичи мал, з цеглами ше заверало комин. А дзири були на бокох. Комин мал осем дзири около, знаш, два на єдним, два на другим, два на трецим, два на штвартим – осем дзири.

Комин часц хижи, будинку або индустрийного обєкту хтори наменєни за одводзенє диму односно [[Ґаз|ґазох]] хтори настали зоз згорйованьом. Комин може буц з цеглох (муровани) або з бетонских цивох, або з цивох з даякого иншакого материялу, напр. прохрому.

== История ==
На найстарших хижох дим з огнїска ше одводзело прейґ [[Пойд|пойда]], а у 15. вику ше зявюю комини хтори иду понад закрица и одводза дим з хижох. Перши комини були древени, односно з древа и иловачи, алє познєйше ше, углавним пре процивогньово условия, мурує комини з цеглох.

== Функциї комина ==

Комин насампредз одредзени за одводзенє спальовинох односно диму з обєктох. Комин ше кладзе на пеци, камини и други зогриваци обєкти и функционує як єдноставна воздушна пумпа. Горуци спальовини маю нїзшу [[густосц]] воздуху и комин на їх место уцицує швижи [[воздух]]. [[Прицисок]] хтори женє воздух през комин вола ше „цаганє комина“ хторе завиши од його висини и димензийох. Прето у индустриї комини велького капацитету на погонох високи. Висина коминовей глави (часц комина над закрицом) дефинована з предписанями и одредзує ше ю так же шапка комина муши буц на висини од 0,5 [[Метер|метери]] над верхом закрица або на оддалєносци 1,5 метери од зукоснїни закрица.&lt;ref&gt;[https://kaminchi.ru/o-montaje-dyimohodov „Карактеристике инсталације димњака”.]&lt;/ref&gt;

Фабрични комин то будовательни обєкт хтори служи за одводзенє диму и других чкодлївих ґазовитих субстанцох з места дзе наставяю до атмосфери. На векшей висини дзе ше комин закончує вше єст моцнєйши витор хтори дим з челїчарньох, рафинерийох, розпущовальнох, циментарньох итд. розноши на рижни боки.

== Фразеолоґия ==
♦ ''Вироснул як за комином ='' Кед дахто длуго, од єшенї до яри, нє видзел дзецко, а воно досц виросло, пове: ''вироснул як за комином;''

♦ ''И за комином би вирос ='' гвари ше о дачим цо барз лєгко рошнє'': Ґордонь би и за комином вирос (= вшадзи добре рошнє);''

♦ ''Тот би и за комином вирос ='' гвари ше напр. за хлапца кед нє ма условия'','' а барз рошнє''.''

== Ґалерия ==
&lt;gallery&gt;
Файл:EPRU1.JPG|Индустрийни комин
Файл:Индустријски димњак Пирот 04 03 2022 Драган Цветковић.jpg|Стари индустрийни комин у Пироту
Файл:Chimney stacks - Newcastle-Upon-Tyne - England - 140804.jpg|Комини у Анґлийскей
Файл:Chimney Zica.jpg|Комин у Манастиру Жича
Файл:Dimnik Plomin.JPG|Комин термоелектрарни Пломин, [[Горватска]]
Файл:80-361-0847 Kyiv Pyrohiv SAM 9625.jpg|Комин на хижи прикритей з надом (Пирогив, округ Києва)
Файл:Witches' stones on tiled roof Jersey.jpg|Комин у 20. вику
Файл:Common chimney cowl Oregon.JPG|Звичайна „шапка“ за витор на хижних коминох (Ореґон, ЗАД)
Файл:MiddlehamCastle ChimneyFlue.jpg|Очкодовани димни отвор-огнїска, 19. вик, видзи ше форма комина (Штредньовиковни замок Мидлгам)
&lt;/gallery&gt;

== Литература ==
* ''Словнїк руского народного язика I, А-Н'' Нови Сад  2017, б. 616.
* Техничар 4, Грађевинска књига-Грејање и проветравање, Предраг Зрнић Београд 1989.
* Priručni slovnik naučni ČS Akademia vied, Praha 1966.

== Вонкашнї вязи ==
* [https://ncc-flue.co.uk/blog/why-fitting-a-chimney-cowl-is-essential/ Different types]
* [https://texas-chimney-llc.com/ Chimney sweep houston]

== Референци ==</text>
      <sha1>j0qta0g00i4lc4gibeqgggb5yrmpbf3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>