Википедия
rskwiki
https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%BE%D0%BA
MediaWiki 1.47.0-wmf.23
first-letter
Медий
Окреме
Розгварка
Хаснователь
Розгварка зоз хасновательом
Википедия
Розгварка о Википедиї
Файл
Розгварка о файлу
МедияВики
Розгварка о МедияВикию
Шаблон
Розгварка о шаблону
Помоц
Розгварка о помоци
Катеґория
Розгварка о катеґориї
TimedText
TimedText talk
Модул
Разговор о модулу
Event
Event talk
Каникула
0
3803
22379
22375
2026-10-14T07:40:31Z
Olirk55
19
Знаковна и текстова вименка
22379
wikitext
text/x-wiki
[[File:Position Alpha Cma.png|right|thumb|309x309px|Положенє гвизди Сириюс у согвизд'ю Велького пса]]'''Каникула''' (lat. ''canicula'', серб. ''пасји дани''; слц. ''kanikula'' велька горучава; поль. ''kanikuła.'' Латинска назва настала по назви пес Ориона (то стара назва [[Гвизда|гвизди]] Сириюса): греч. ''κυπν'' „пес Ориона”, ''κυνοκφυμα'' „пша горучава”. Слово каникула ше одноши на астролоґию и метеоролоґию.
Каникула у руским язику ма два значеня:
'''1.''' Велька горучава, пекота/ва/, звичайно у авґусту. Пре екстремни цеплоти - горучави наволую ше и ,,пши днї<nowiki>''</nowiki>
[[File:Summer empty classroom, blackboard and flowers on tables, 2023.jpg|right|thumb|263x263px|Каникули, дакедишня назва за лєтни одпочивок за школярох, студентох]]'''2.''' заст. розпуст; од лат. ''cani:cula'' „пес”, ''die:s cani:cula:res'' „пши днї”). У лєтним периодзе дзеци-школяре нє ходзели до школи, мали лєтни одпочивок, та ше часто гварело же маю каникули.
Слунко под час вельких лєтних горучавох блїжей при Сириюсу, та тоту [[гвизда|гвизду]] видно праве кед найгоруцейши [[Дзень|днї]] и стари Греки думали же од нєй приходзи горучава. Од того и анґл. ''dogdays'', нєм. Hun''dstagen'', фр. ''Jours caniculaires''.
У старим Риму, период лєтних горучавох хтори ше поклопюю зоз раншу видлївосцу Сириюса, наволаним Каникула (латински за „мали пас,“ ''dies caniculares'' <ref>Holberg J. B. Sirius: Brightest Diamond in the Night Sky. — Chichester, UK: Praxis Publishing, 2007. — P. 22. — ISBN 0-387-48941-X.</ref> - „пши днї“ (од 22. юлия по 23. авґуст), подрозумйовал ше час за лєтни одпочивок, та ту и слово „розпуст“<ref>Зигель Ф. Ю. Сокровищница звёздного неба — путеводитель по созвездиям и Луне / Под ред. Г. С. Куликова. — 5-е изд. — М.: Наука, 1986. — С. 126.</ref> односно стари вираз каникули.
== Нєзвичайне зявенє ==
З каникулу треба повязац и зявенє хторе скорей мож було вельо частейше видзиц у ровнїни. Людзе то звичайно волали „баба гонї кози.” У каникули, коло поладня, кед найвекша горучава, у ровнїни по ясним и горуцим дню видно було на даскельо дзешатки [[Метер|метери]] далєко як над жему, на коло два метери висини, трепеца 4 - 5, та аж и 8 водоровни линиї длугоки по дзешец метери, дараз и по два-три ґрупи єдна коло другей. Метеоролоґи гваря же то фатаморґана хтору правя випареня [[Влага|влаги]] зоз жеми. Нєшка тото зявенє ридке, понеже ше шейдзешатих рокох прешлого вику з висушованьом барох и мочарох под'жемни води спущовали з добрей часци нїжей як скорей, та менши и випарйованя влаги зоз жеми.
== Фразеолоґия ==
♦ ''Фи-га! Но то горуцо! Як да пришла каникула''! – почал дїдо сцераюци зоз чола вельки капки зною.
♦ ''Док буду на лєто каникули пойдзеш до баби служиц'' - гварело ше дзецом хтори ходзели до школи а сцели пойсц на длужей до баби и дїда.
== Литература ==
* ''Словнїк руского народного язика I, А – Н'', Нови Сад 2017, б. 572.
*Holberg J. B. Sirius: Brightest Diamond in the Night Sky. — Chichester, UK: Praxis Publishing, 2007. — P. 22. — ISBN 0-387-48941-X.
== Вонкашнї вязи ==
* [https://www.nin.rs/arhiva/vesti/11241/kanikula-2003-i-to-je-evropa Kanikula 2003. i to je Evropa]
== Референци ==
[[Катеґория:Астролоґия]]
[[Катеґория:Метеоролоґия]]
des1bmc3p3i191fbjtxpzizxc22jz9i
Контя
0
3810
22377
22355
2026-10-13T19:14:03Z
ОленкаБТ
1579
Медзинаслови, подробносци, викивязи, укладанє фотоґрафийох
22377
wikitext
text/x-wiki
'''Контя''' (серб. ''пунђа''; всл. ''кonťa''; од мадь. ''konty'') файта женскей фризури хтору ше формує так же ше власи склонї з твари назадок, зачеше и заплєце до варґоча, та закруци до кругу на задку глави. Контю ше найчастейше притвердзовало з [[Орноґла|орноґлами]]:
Давно жени и дзивки ношели длугоки власи, та их плєтли до варґочох и скруцовали до контьох. Дзивки коло контї вязали баршонь. Млади одати жени на контю вязали [[Фитюла|фитюлу]], а старши жени [[Чепец|чепец.]] Поверх чепца и фитюли ше вязала [[хусточка]] на главу.
Дзивки надплєтали варґочи з орезанима власами да им буду длугши; з длугших варґочох направелї векшу контю, та баршонь на контї лєпше стал.
== Ґалерия ==
<gallery>
Файл:Hair in bun.JPG|Контя направена зоз варґочох
Файл:Loose bun.jpg|Жена зоз опушчену контю
Файл:Circumbraided Donut Bun.JPG
Файл:Bun.jpg|Украшена контя
Файл:An Assamese girl with a bun hairstyle, gracefully wrapped with Kopou Phool..jpg
Файл:Evelyn Paul.jpg|Евелин Паул
Файл:Cup of Russia 2010 - Agnes Zawadzki (3).jpg|Дзивка зоз Русиї
Файл:Cornrows Into Braided Bun.JPG
</gallery>
== Фразеолоґия ==
Дац дакому (звич. жени) по контї = вдериц по глави
== Литература ==
• ''Словнїк руского народного язика I, А – Н'', Нови Сад 2017, б. 619.
== Вонкашнї вязи ==
a44rpfkhmya2twbqlhzup8ea45kkxtg
Нохец
0
3811
22376
22373
2026-10-13T18:53:27Z
ОленкаБТ
1579
Медзинаслови, подробносци, викивязи
22376
wikitext
text/x-wiki
'''Нохец''' (общеславянска назва) - рогови верх на концу пальцох (настава кед ше стварднє бильчок кератину) при векшини приматох. Нохци одвитую пазуром хтори ше находза при других животиньох. Нохци на рукох и ногох направени зоз твардого защитного протеїну хтори ше вола алфа-кератин, а хтори полимер. Алфа-кератин ше находзи у [[Копито|копитох]], пазурох и рогох похребцинарох. При животиньох з роду мачкох (лєвох, тиґришох, пумох итд.) нохци вирастаю до пазурох хтори ше можу уцаговац и вєдно зоз зубами служа за борбу.
== Часци нохца ==
Матрикс, хтори ше вола ище матрикс унгуис, кератоґена мембрана, матрикс нохца або онихострома, то активна ткань (або ґерминални матрикс) хтора твори клїтинки хтори ше ствадню док ше рушаю на вонка од кореня нохца по плочу нохца. То часц нохцового лєжиска хтора ше находзи под нохцом и ма нерви, лимфни и кревово судзини. Матрица продукує клїтинки хтори поставаю плоча нохца.<ref>[https://kristinatodorovic.com/blog/nokti-vodic-kroz-upoznavanje-noktiju/ Nokti: Vodič kroz upoznavanje noktiju]</ref> Ширина и грубина плочи нохца одредзує ше з велькосцу, длужину и грубину матриксу, док форма косци верху пальца одредзує чи нохцова [[поверхносц]] ровна, закривена як лук або як кука. Матрица предлужи продуковац клїтинки потамаль покля прима костиранє и остава здрава.
Нохцова посцелка то [[Скорка|скора]] под нохцову плочу. То подруче нохца на хторим лєжи нохцова плоча. Нерви и кревово судзини хтори ше ту находза кармя цалу єдинку нохцох. Як и кажда скора, зложена є зоз двох файтох тканї: дермису и епидермису. Епидермис притвердзени за дермис з дробнима воздлужнима „ярчками“ хтори ше волаю матрицово гребенї (''cristae matricis unguis''). У старосци, плоча за нохци постава ценша, а тоти ярчки обачлївши. Нохцово лєжиско високо инервоване, та одстраньованє плочи нохца прето барз боляце.
Синус нохца (''sinus unguis'') то место дзе ше находзи корень нохца, односно основа нохца под скору. Настава з активно нарастацей тканї под матрицу.
Нохцова плоча (''corpus unguis''), хтора ше дзекеди вола и цело нохца, то видлїва тварда обласц нохца од кореня нохца по шлєбодни руб, направена з превидного протеїну кератину. Даскельо пасма мертвих, збитих клїтинкох спричинюю же би нохец бул моцни, алє флексибилни. Його форма одредзена з форму основней косци. У звичайним хаснованю, слово нохец ше часто одноши лєм на тоту часц. Нохцова плоча твардо притвердзена за нохец и у нєй нєт анї живци, анї кревово судзини.
Шлєбодни рубец ''(margo liber'') або дистални рубец то преднї руб нохцовей плочи хтори одвитує абразивному або рубу нохца хтори ше оштригує. Гипонигинуюм (нєформално познати як „швидки“) то епител хтори ше находзи под плочу нохца на злученю медзи шлєбодним рубом и скору верху пальца. Вон формує пасмо хторе чува посцель нохцох. Ониходермална пантлїка служи як заверач медзи плочу нохца и гипонигиюмом. Находзи ше такой под шлєбодним рубом, у тей часци нохца дзе ше закончує нохцове лєжиско.
== Епонихия ==
Вєдно, епонихия и кутикула творя защитне пасмо. Занохцица то полукружне пасмо скоро нєвидлїивих мертвих клїтинкох скори хтори „виходза“ и закриваю заднї бок видлївей нохцовей плочи, док епонихия назберани клїтинки скори хтори продукую кутикулу. Вони континуовани, а даєдни референци их тримаю як єдну цалосц; у тей класификациї, назви епонихиюм, кутикула и перионихиюм синоними. То кутикула (нєжива часц) хтору ше одстранює з маникираньом, алє епонихию (живу часц) нє треба рушац пре опасносц од инфекциї. Епонихия то мала пантлїка живих клїтинкох (епител) хтора ше прецагує од заднього мура нохца по базу нохца. Епонихия то конєц проксималного зранцованя хтори ше зогина на себе же би одруцел епидермалне пасмо скори на новоформовану плочу нохца. Перионикс то вистирчени руб епонихиї хтори закрива проксималну пантлїку лунули.
Мур нохца (''vallum unguis'') то скорянє зранцованє хторе ше преклопює збоку зоз проксималним концом нохца. Бочни руб (''margo'' ''lateralis'') лєжи под муром нохца збоку нохца, а ярчок або зранцованє нохца (''sulcus matricis unguis'') то скорово прерези хтори унєшени до бочних рубох.
== Паронихия ==
Паронихиюм то гранїца мегкей тканї коло нохца, а паронихия то инфекция у тей обласци. Паронихиюм то скора хтора ше преклопює збоку плочи нохца, позната и як паронихиялни рубец. Паронихиюм то место нохцох хтори викукую, уроснутих нохцох и паронихиї, инфекциї скори.
== Функция ==
Здрави нохец ма функцию защити дисталней фаланґи, верху пальца и околних мегких тканьох од покалїченьох. Тиж служи за злєпшанє прецизних деликатних рухох дисталних пальцох през контраприцисок хтори ше окончує на пулпу пальца. Нохец теди дїйствує як контрасила кед конєц пальца доруши предмет, з чим ше звекшує чувствительносц верху пальца, гоч сам нохец нє ма нервово законченя. Конєчно, нохец функционує як алат хтори оможлївює такволане „предлужене прецизне лапанє“ (напр. вицагованє трисочки або церня з пальца) и одредзени роботи резаня або струганя.
== Роснуце ==
Часц нохца хтора рошнє под скору на проксималним концу нохца под епидермом, то єдина жива часц нохца. При цицарох, стопа роснуца нохцох повязана зоз длужину терминалних фаланґох (вонкашнїх косцох на пальцох). Так при людзох нохец указуюцого пальца рошнє швидше як нохец на малим пальцу, а нохци на рукох рошню и до штири раз швидше як нохци на ногох.
При людзох, нохци рошню коло 3,5 милиметри мешачнє, док нохци на ногох рошню скоро за половку помалши (коло 1,6 милиметри мешачнє). Процивнє популарному вереню, нохци нє предлужую роснуц по шмерци; скора дегидрує и зацагує ше, прецо випатра же нохци рошню.
== Хороти и покалїченя нохцох ==
Хороти и покалїченя нохцох можу буц: хематом, занохцици, уроснути нохец на вельким пальцу ноги, псорияза, онихогрифоза, поднохцова еґзостоза и други.
== Фразеолоґия ==
♦ ''Зайсц/заходзиц за нохци'' = чувствовац боль у замарзнутих пальцох
♦ ''Анї як под нохцом чарне'' = нїч, анї кус нє мац
== Литература ==
* ''Словнїк руского народного язика I, А – Н'', Нови сад 2017, б. 825.
== Вонкашня вяза ==
* [https://www.bbc.com/serbian/articles/c0lk26149k5o/lat Šta nokti mogu da nam otkriju o našem zdravlju]
* [https://www.stetoskop.info/zdravi-saveti/nokti--barometar-zdravlja Nokti - barometar zdravlja] www.stetoskop.info
== Референци ==
8u74pm8l7v1pqxt9z37rg0o9k1n3m59
Катеґория:Механїка
14
3814
22378
2026-10-13T20:53:10Z
Keresturec
18
Направљена празна страница
22378
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1