Вікіпедія ruewiki https://rue.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Медіа Шпеціална Діскузія Хоснователь Діскузія з хоснователём Вікіпедія Діскузія ку Вікіпедії Файл Діскузія ку файлу MediaWiki Діскузія ку MediaWiki Шаблона Діскузія ку шаблонї Поміч Діскузія ку помочі Катеґорія Діскузія ку катеґорії TimedText TimedText talk Модуль Обговорення модуля Подія Обговорення події 0 558 169292 165096 2026-09-08T00:43:08Z Flipdot 23893 169292 wikitext text/x-wiki [[Файл:Wikipedia-logo-v2.svg|міні|Лоґотип Вікіпедії&nbsp;— незавершеный ґлобус из пазликув из симболами з ушылиякых языкув світа]] '''Вікіпе́дія''' ({{lang-en|Wikipedia}} {{IPA2|ˌwɪkɪˈpiːdɪə}})&nbsp;є слобудна онлайн-[[енциклопедія]], колективно написана и адміністрована обществом волонтерув. Вікіпедія ходит на [[вікі]]-софтверови [[MediaWiki]] и має верзії у булш як 300 языках світа. Вікіпедія была закладена [[Джімі Вейлз|Джімійом Вейлзом]] и [[Лері Сенджер|Лерійом Сенджером]] у 2001.&nbsp;році; уд 2003.&nbsp;року вна ся управляє [[Фонд Вікімедія|Фондом Вікімедія]]&nbsp;— америцьков некомерційнов орґанізаційов, фінансованов головно через пожертвы читачув.<ref name="WF10.23.23">{{cite web |title=7 reasons you should donate to Wikipedia |url=https://wikimediafoundation.org/news/2022/11/03/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ |last=Seitz-Gruwell |first=Lisa |author-link=Lisa Seitz-Gruwell |publisher=[[Фонд Вікімедія|Wikimedia Foundation]] |date=October 23, 2023 |access-date=December 27, 2023 |url-status=live |archive-date=October 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008212455/https://wikimediafoundation.org/news/2023/10/23/7-reasons-you-should-donate-to-wikipedia/ }}</ref> Вікіпедія&nbsp;— єден из майпопуларных вебсайтув на 2026.&nbsp;рук. [[Файл:Wikipedia Portal Screenshot (2022).svg|міні|Домашня сторунка Вікіпедії в 2022.&nbsp;році]] Вікіпедію хвалят за уднушню структуру и културу, демократизацію знатя, обшырноє усвітленя вшылиякых тем, самомодерацію; єї ґанят за системну предузятость: ґендерну против жун и ґеоґрафічну против [[Ґлобалный Сівер и ґлобалный Юг|ґлобалного Юга]].<ref>{{cite news|last=Noor|first=Poppy|title=Wikipedia biases|url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=May 31, 2024|date=July 29, 2018|archive-date=November 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040056/https://www.theguardian.com/technology/2018/jul/29/the-five-wikipedia-biases-pro-western-male-dominated|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Hern|first1=Alex|title=Wikipedia's view of the world is written by the west|url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/15/wikipedia-view-of-the-world-is-still-written-by-the-west|newspaper=The Guardian|access-date=May 31, 2024|date=September 15, 2015}}</ref> У&nbsp;2000.&nbsp;роках Вікіпедія ся пуддавала критиці за свою небизувность, айбо уд 2010.&nbsp;рокув она має добру репутацію.<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107165356/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|archive-date=January 7, 2021|access-date=February 25, 2021|newspaper=[[The Economist]]}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-access=subscription|access-date=January 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101031816/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|archive-date=January 1, 2023}}</ref> Державні уряды пораз пробувут цензуровати Вікіпедію&nbsp;— через блокованя доступу д окремым сторункам авадь сайтови цілком, судові процесы и другі дії.<ref>{{Cite news|last=Treisman|first=Rachel|date=April 1, 2022|title=Russia threatens to fine Wikipedia if it doesn't remove some details about the war|work=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine|url-status=live|access-date=January 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202215844/https://www.npr.org/2022/04/01/1090279187/russia-wikipedia-fine|archive-date=December 2, 2022}}</ref><ref name="Skipper-2015">{{Cite news|last=Skipper|first=Ben|date=December 7, 2015|title=China's government has blocked Wikipedia in its entirety again|work=International Business Times UK|url=https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138|url-status=live|access-date=May 2, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503111142/https://www.ibtimes.co.uk/chinas-government-has-blocked-wikipedia-its-entirety-again-1532138|archive-date=May 3, 2018}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|magazine=[[Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-access=limited|access-date=October 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217081500/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|archive-date=December 17, 2022}}</ref> {{Multiple image| | image1 = Jimbo beard.jpg | alt1 = Джімі Вейлз | image2 = L Sanger (cropped).jpg | alt2 = Лері Сенджер | footer = Закладателі Вікіпедії: [[Джімі Вейлз]] и [[Лері Сенджер]] | total_width = 300 }} [[Файл:English Wikipedia HomePage 2001-12-20.png|міні|Домашня сторунка Вікіпедії 30.&nbsp;децембра 2001{{efn|Доступна в архівнум виді на [[nost:|Носталґічнуй Вікіпедії]]}}]] == Запяткы == <references group="lower-alpha" /> == Референції == {{Reflist}} [[Катеґорія:Вікіпедія| ]] [[Катеґорія:Фонд Вікімедія]] kdtkhd1pb6zi3syf3kv7g2l4f8jlock 0 830 169294 167187 2026-09-08T00:50:53Z Flipdot 23893 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|2|0 */ 169294 wikitext text/x-wiki {{Особа проста|Имя=Миколай Коперник|Чинность=[[астроном]], [[математик]], [[правник]], [[Економика|економиста]], [[дохтор]] |Образчик=[[Файл:Copernicus.jpg|thumb|<div style="text-align: center;">Миколай Коперник, астроном]] |Категория_склада=Nicolaus Copernicus in art |Уроджѣня={{Birth date|1473|02|19}} |Мѣсто_роджѣня=Торунь |Упокоеня={{Death date and age|1543|05|24|1473|02|19}} |Мѣсто_погребу= }} [[Файл:CopernicusHouse.jpg|thumb|{{center|Дом, де ся родив Миколай Коперник, днесь музей}}]] [[File:De Revolvtionibvs Orbium coelestium 1543 (121406887) (cropped).jpg|thumb|{{center|Титулова сторона «De revolutionibus orbium coelestium» }}]] [[Файл:Copernicus tower.jpg|thumb|{{center|Звѣздарня Коперника в монастырю Фромборк}}]] [[File:Death of Nicolaus Copernicus.PNG|thumb|{{center|Смерть Коперника (подля А. Лессера)}}]] [[File:Torun03MonumentToCopernicus.JPG|thumb|right|{{center|Зо вшыткых одкрыть и суджѣнь ани едно не мало векшого вплыву на людскый дух од учѣня Коперника.<br/> – [[Йоганн Волфганг Гете|Йоганн Вольфганг фон Гете]]}}]] '''Миколай Коперник''' ({{ref-la}} ''Nicolaus Copernicus'', {{ref-pl}} ''Mikołaj Kopernik'', {{ref-de}} ''Nikolaus Kopernikus'', у молодости {{ref-de}} ''Niklas Koppernigk''; {{s|*[[19. фебруара]] [[1473]],}} Торунь – {{s|†[[24. мая]] [[1543]],}} Фромборк) быв [[Астрономія|астроном]], [[математик]], [[правник]], [[Економика|економиста]], [[дохтор]], [[Римокатолицка Церковь|римокатолицкый]] [[клерик]] и творець гелиоцентричной теории.<ref name="Отто">Ottův slovník naučný</ref><ref name="Westman">Robert S. Westman</ref> == Magnum opus == Коперник взяв за основу, же [[Планета|планеты]] мають [[Сонце]] за центер, ку котрому привязаный их рух; [[Земля (планета)|Земля]] — то [[планета]], котра, окрем каждорочного оборота довкола [[Сонце|Сонця]], ещи чинить еден оборот довкола своей оси каждый день; и окрем того тота ось дуже помалы, за довгый час мѣнять напрям и тым ся пояснять прецесия [[Сонцестояня|ровноденств]]. Тота теория небесных тѣлес обычно ся называть гелиоцентричов, циже «сонцецентричнов», от грецкого слова ''helios'', означающого [[Сонце]]. Теория Коперника мала великый вплыв на наступных научных мыслительох, включаючи такы вызначны фигуры, як [[Галилео]], [[Йоганн Кеплер|Кеплер]], [[Рене Декарт|Декарт]] и [[Ісаак Нютон|Нютон]]. Вѣроятно, же Коперник сформуловав свою головну идею десь меджи 1508. и 1514. роками, и в тот час написав рукопис, обычно званый «Коментарий» («Малый коментарий»). Але книга, маюча в собѣ дефинитивный опис його теории, «De revolutionibus orbium coelestium» («За обертаня небесных сфер»), не была опубликована до року 1543, року його смерти.<ref name="Westman"/> == Животопис == === Походжѣня === Дѣдо Миколая Коперника походив зоз села Копрник коло Мнихова Градища на Чехах а в року 1396 быв приятый за горожанина [[Краков]]а, што зазначено в ''Acta consularia Cracoviensia'' и потверждено ай подписом свѣдка.<ref name="Отто"/> Отець Миколая Коперника, Миколай Коперник-старшый, просперуючый оптовый торговець, прийшов до Торуня из [[Краков]]а, и ту побрав ся з Барбаров Ватценроде ({{ref-de}} Watzenrode), з вызначной нѣмецькой торговецкой родины Торуня. Город, положеный на [[Висла|Вислѣ]], быв важным внуторным [[порт]]ом Ганзейского союза. А року 1466 закончила ся война меджи Тевтонским орденом и Пруссков униов в союзѣ з Кральовством Польскым, и Западна Пруссия, включно з Торуньом, была передана Польщи, а Торунь достав статус вольного города Польского кральовства. З Барбаров мали четверо дѣти, з котрых Миколай Коперник быв наймолодшый. Так-то дѣтвак з нѣмецкой фамилии став ся подданым польской коруны.<ref name="Rabin">Rabin Sh.</ref> === Школованя и зачаток службы === Отець умер року 1483, а дѣти взяв под опѣку уйко, Лукас Ватценроде (1447–1512). дуже успѣшный [[священик]]: од року 1489 — епископ Вармии ({{ref-de}} Ermland), котрый спомагав поступ сестринича по церковной линии и його школованя. Року 1491 Коперник зачав ся учити на Краковской универзитѣ. Не знати жебы там достав даяку научну титулу, але в тых часох то не было дачим необычным, ани то не потребовав про церковну карьеру. Але на Краковской универзитѣ штудовав [[Математика|математику]], [[Астрономія|астрономию]] и астрологию, и пробудив ся му великый интерес до той наукы. Року 1495 Ватценроде организовав выбраня Коперника за [[каноник]]а [[Капитула|капитулы]] Фромборка ({{ref-de}} Frauenberg), соборной капитулы Вармии, что подля административного рангу, быв пост мало нижый од епископа. Коперник заступив на тот пост по двох роках по смерти свого попередника (Яна Чаннова з Гданьска, †23.08.1497<ref name="Отто"/>), и його финанчны помѣры были эастачены до конця живота. Меджи тым Коперник року 1496 одышов до [[Болонья|Болоньи]] штудовати каноничне [[право]]. Окрем того там освоив грецкый язык, што дало му можность читати роботы грецкых [[астроном]]ох, включно [[Клавдий Птолемей|Птолемея]], котры тогды ещи не были выданы по латинскы. Там ся тыж зознамив з вызначным астрономом Домеником Новаром ({{ref-it}} Domenico Maria Novara da Ferrara) и зробив свои первы властны астрономичны позорованя. Року 1501 Коперник лишив [[Болонья|Болонью]] и вернув ся до Фромборка, так само без научной титулы. Дале [[капитула]] схвалила Коперникови ещи едну дворочну академичну вакацию, жебы штудовав [[Медицина|медицину]] на [[Падуа]]нской универзитѣ. В [[Европа|Европѣ]] [[XIV. стороча|XIV.]] – [[XVI. стороча|XVI. ст.]] медицина включала не лем медичны дисциплины в днешньом розумѣню, але тыж астрологичны: поважовало ся, же на пациента мать вплыв, под якым знаком зодиака ся родив, при лѣченю треба уважати на розличны небесны условия, критичны дны хвороты можуть ся звязовати з фазами [[Місяць (сателіт)|Мѣсяця]], епидемии можуть быти звязаны зо взаимоположеньом [[Планета|планет]], появов [[Комета|комет]] итп. Зато штудент медицины мусѣв мати базовы знаня в астрономии. Коперник не достав медичну ступень в [[Падуа|Падуи]], бо на то требало веце як два рокы. Але на Феррарской универзитѣ зыскав ступень доктора каноничного права.<ref name="Rabin"/> О том ся захранила латинскоязычна диплома, датована дньом 31. мая 1503.<ref name="Отто"/> === Далша служба === По штудиях Коперник не вернув ся до Фромборка, але перебывав в резиденции свого уйка в Лидзбарку-Варминском ({{ref-de}} Heilsberg), де быв уйкови дохтором.<ref name="Rabin"/> Так званы ''canonici medici'' або ''physici'' мали низшу з трьох ступень высвяченя и не могли служити службы яко презбитеры (священикы) або епископы, але Копернику того было доста, бо так ся лѣпше годен быв оддати штудиям и науцѣ. При епископской резиденции быв 6 рокы до уйковой смерти (†1512), а пак одышов до монастыря Фромборк, де собѣ справив в монастырской турни звѣздарню и зыскав довѣру братох монахох. Коперник установив собѣ три правила, котры твердо додержовав: :1) передо вшыткым сповнити свои богослужебны повинности; :2) неодречи худобному безплатну медичну помоч; :3) вшиток позосталый вольный час оддати на штудии и научну роботу. В далшых рокох (1516–1521) лишив монастырь, бо было му звѣрено администрованя на двох розсяглых статках капитулы: Allenstein ({{ref-pl}} Olsztyn) и Mehlsack ({{ref-pl}} Pieniężno). И ту на замку Allenstein учинив собѣ звѣздарню и продовжив свою научну роботу. В роках 1522–1529 представляв интересы капитулы в прусском соймѣ, а по смерти епископа Фабиана было му звѣрено администрованя вшиткых статкох капитулы.<ref name="Отто"/> === Конець живота === Року 1531 58-рочный Коперник одышов од капитулных повинностей и дале занимав ся лем безплатнов медичнов помочов и науков. Його гелиоцентрична теория уже была широко позната, хоть о том появив ся лем малый коментарий ''Commentariolus'' (1514), котрый ширив лем меджи своима близкыма знакомыма. Але року 1539 ку Коперникови пришов молодый 25-рочный професор математикы из Виттенберга Георг Йоахим Ретик ({{ref-de}} Georg Joachim Rheticus), обы ся детално зознамити з теориов, и в резултатѣ став ся вѣрным и запаленым учньом старого астронома и уже року 1540 в Гданьску выдав ''Narratio prima'' (Перву бесѣду) о теории Коперника и його книзѣ «De revolutionibus orbium coelestium», а року 1543 в Нюрнбергу — саму тоту книгу. И то было на часѣ, бо року 1542 Коперник тяжко ся похворѣв: одняло му праву сторону тѣла. Але ещи годен быв видѣти выдану книгу, плод свойой 36-рочной неустанной роботы.<ref name="Отто"/> == Жерела == * [[Оттів словник научный|Ottův slovník naučný]]: illustrovaná encyklopaedie obecných vědomostí. 14. díl. V Praze: J. Otto, 1899. 1066 s. [O Коперникови а його теории поз. сс. 780–790.] * {{cite web | author = Rabin Sh. | title = Stanford Encyclopedia of Philosophy | url = https://plato.stanford.edu/entries/copernicus/#1 | access-date = 2026-02-21 | archive-date = | archive-url = | url-status = }} * {{cite web |author= Robert S. Westman |editor= |date=Feb. 15, 2026 |url=https://www.britannica.com/biography/Nicolaus-Copernicus |title=Nicolaus Copernicus. Polish astronomer |publisher=Britannica |format= |quote= |language= |accessdate=2026-02-20 |archiveurl= |archivedate= }} == Референции == {{reflist}} {{Lifetime|1473|1543|Коперник, Миколай}} [[Катеґорія:Математіци]] [[Катеґорія:Астрономы]] bzbkl26730laf96oa58obobau4g2xxk 0 1011 169295 168917 2026-09-08T01:09:34Z InternetArchiveBot 22034 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 169295 wikitext text/x-wiki {{Діалект|Пряшівскый діалект русиньского языка|пряшівскым діалектом|пряшівскый}} {{Не змыльте|[[Язык Паноньскых Русинів|паноньско-русиньскым]], [[російскый язык|російскым]] і [[руськый язык|руськым языком]]}} {{Інфобокс язык | name = Русиньскый язык<br>rusyn’skŷj jazŷk<ref>{{cite book |last=Ябур |first=В. |last2=Плїшкова |first2=А. |last3=Копорова |first3=К. |title=VIII. Перепис до словацькой латиньской ґрафічной сістемы |year=2021 |publisher=[[Пряшівска універзіта]] в Пряшові |location=[[Пряшів]] |pages=51–53 |language=русиньскы}}</ref> | nativename=русинськый язык, руски язик, руська бесіда | region = {{Flag icon|Ukraine}} [[Україна]]<br />{{Flag icon|Slovakia}} [[Словеньско]]<br />{{Flag icon|Poland}} [[Польско]]<br />{{Flag icon|Hungary}} [[Мадярьско]]<br />{{Flag icon|Romania}} [[Румунія]]<br />{{Flag icon|Serbia}} [[Сербія]]<br />{{Flag icon|Croatia}} [[Хорватія]] | speakers = Одгад: Найменє 600.000.<ref>{{cite book |editor-first=Raymond G., Jr. |editor-last=Gordon | title=Ethnologue: Languages of the World | url=http://www.ethnologue.com | accessdate=2007-04-27 | edition=15th | year=2005 | publisher=SIL International | location=Dallas, TX | isbn=978-1-55671-159-6 |chapter=Ethnologue report for language code:rue (Rusyn) |chapterurl=http://www.ethnologue.com/language/rue}}</ref> <ref>[http://spectator.sme.sk/c/20007597/rusyns-finally-dont-have-to-pretend.html Slovak Spectator - Rusyns finally don't have to pretend]</ref><br />Списованя людей: 70,374. Іде о чісля з офіціалных урядів про штатістікы: * Словеньско – 38,679<ref>{{cite web |url=https://www.scitanie.sk/en/population/basic-results/structure-of-population-by-mother-tongue/SR/SK0/SR |title=? |author= |date= |work= |publisher= |accessdate=2021-11-04}}</ref> * Сербія – 15,626<ref>{{cite web |url=http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/eSn31.pdf |title=Final results of the census 2002 |author=Republic of Serbia, Republic Statistical Office |date=24 December 2002 |accessdate=30 Apr 2023 |urlstatus = dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090306111312/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/eSn31.pdf |archivedate=6 March 2009 }}{{ref-en}}</ref> * Україна – 6,725<ref>{{cite web |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul2/select_5/?data1=1&box=5.5W&rz=1_1&rz_b=2_1&k_t=00&botton=cens_db |title=Чисельність осіб окремих етнографічних груп украінського етносу та їх рідна мова: УКРАЇНА |author= |date= |work= |publisher= |accessdate=2013-06-03}}</ref> * Хорватія – 2,337<ref>{{cite web |url=http://www.dzs.hr/default_e.htm |title=Republic of Croatia – Central Bureau of Statistics |author= |date= |work= |publisher=Crostat |accessdate=5 September 2010}}</ref> * Польско – 10,000<ref>{{cite web |url=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf |title=Home |author= |date= |work= |publisher=Central Statistical Office of Poland |accessdate=5 September 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130116214520/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf|archivedate=16 January 2013}}</ref> * Мадярско – 1,113<ref>{{cite web |url=http://www.nepszamlalas2001.hu/eng/volumes/24/tables/load1_8.html |title=1.8 Population by mother tongue and citizenship, 1960, 2001 |author= |date= |work= |publisher=Hungarian Central Statistical Office |accessdate=3 September 2021}}</ref> * Чесько – 1,106<ref>{{cite web |url=http://www.czso.cz/csu/2005edicniplan.nsf/t/D6002FD8F5/$File/kap_I_05.pdf |title=5. Národnost a Mateřský jazyk |author= |date= |work= |publisher= |accessdate=5 September 2010}}</ref> | familycolor = Indo-European | fam1=[[Індоевропскы языкы|Індоевропска]] | fam2=[[Балтіцько-славяньска языкы|Балтіцько-славяньска]] | fam3 = [[Славяньскы языкы|Славяньска]] | fam4 = [[Выходославяньскы языкы|Выходославяньска]] | script = [[Кіріліця]] ([[Русиньскый алфавіт]]) | nation = {{flag|Сербія}} ([[Войводина]]){{sfn|Council of Europe|2021}}<ref>{{cite web|url=http://www.skupstinavojvodine.gov.rs/?s=aktAPV001&j=EN|title=The Statue of the Autonomous Province of Vojvodina, Serbia|publisher=Skupstinavojvodine.gov.rs|access-date=2012-08-07|archive-date=3 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303072347/http://www.skupstinavojvodine.gov.rs/?s=aktAPV001&j=EN|url-status=live}}</ref> | minority = {{flag|Босна і Герцеґовина}}{{sfn|Council of Europe|2021}}<br>{{flag|Хорватія}}<ref>(в [[Миклошевци]] и [[Петровци]])</ref><ref name="Prijedlog izvještaja">{{cite web|url=https://vlada.gov.hr/UserDocsImages//Sjednice/Arhiva//125.%20-%2023.pdf|title=PETO IZVJEŠĆE REPUBLIKE HRVATSKE O PRIMJENI EUROPSKE POVELJE O REGIONALNIM ILI MANJINSKIM JEZICIMA, page 36|format=PDF|accessdate=22. januar 2015}}</ref>{{sfn|Council of Europe|2021}}<br>{{flag|Чесько}}{{sfn|Council of Europe|2021}}<br>{{flag|Мадярьско}}{{sfn|Council of Europe|2021}}<ref>{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm |title=Implementation of the Charter in Hungary |work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages|publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research|access-date=16 June 2014|url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227004902/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm|archive-date=27 February 2014}}</ref><br/>{{flag|Польско}}{{sfn|Council of Europe|2021}}<ref>{{cite web|url=http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/13148/I_RAPORT__Europejska_karta_jezykow_regionalnych_lub_mniejszosciowych.pdf |title= I Raport dla Sekretarza Rady Europy z realizacji przez Rzeczpospolitą Polską postanowień ''Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych'' |access-date=28 April 2019|url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701233021/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/13148/I_RAPORT__Europejska_karta_jezykow_regionalnych_lub_mniejszosciowych.pdf|archive-date=1 July 2014}}</ref><br>{{flag|Румуньско}}{{sfn|Council of Europe|2021}}<br/>{{flag|Словеньско}}<ref>(в селах над 15% Русинів)</ref>{{sfn|Council of Europe|2021}}<ref>{{cite web|url=http://www.zbierka.sk/sk/predpisy/204-2011-z-z.p-34161.pdf|title=Zákon 204/2011 Z.z|accessdate=2013-06-03}}</ref> | iso1 = | iso2 = | iso3 = rue | image=[[Файл:Idioma rusino.PNG|260px]] }} '''Руси́ньскый язы́к''' (''руська бесіда'', ''руснацькый язык'', ''руски язик'')&nbsp;— выходославяньскый язык, котрым говорять [[Русины]] в части Середнёй і Южной Европы. Найвеце носителїв языка жыє в области знама як [[Карпатська Русь|Карпатьска Русь]], котра обсягує од [[Подкарпатя|Підкарпатя]] на запад до [[Словеньско|выходного Словеньска]] і [[Польско|юго-выходного Польска]]. В [[Сербія|сербскій]] [[Войводина|Войводинї]] ся находить ай велике паноньско-русиньске языкове сполоченство, як і русиньска діаспора по цїлім світї. Подля Европской хартії реґіоналных або меншыновых языків є русиньскый язык урядно узнаный як храненый меншыновый язык в Боснї і Герцеґовинї, Хорватії, Мадярьску, Румуньску, Польску (як [[лемківскый язык|лемківскый]]), Сербії і на Словеньску. Класіфікація русиньского языка як языка або діалекту є предметом контроверзії. Чеськы, словеньскы і даякы польскы і сербскы лінґвісты го беруть за самостатный язык (з властным кодом ISO 639-3), тогды як іншы учены^{''[котры?]''} (в Українї, в Польску, Сербії і Румуньску) го беруть за україньскый діалект.{{Жрідло}} == [[Геолингвистика|Лінґвоґеоґрафія]] == Русины (веце шпеціфічно ''Карпаторусины'') жыють в [[Закарпатьска область|Закарпатьскій области]] [[Україна|Україны]], на северовыходї [[Словеньско|Словеньска]], юговыходї [[Польско|Польска]] (де суть часто называны 'Лемко', з їх характерістічного слова лем, або Лишак) і [[Мадярьско|Мадярску]] (де люде і їх язык ся зове ''Рутен''). === Ґеоґрафічне розложіня діалектів === == Історія языка == Вшыткы пробы вытворити списовный язык про карпатьскых Русинів, якы сягають до 17. і зачатку 18. ст., были орьєнтованы на штири языкы: # церьковнославяньскый, або точнїше на закарпатьскый варіант церьковного церьковнославяньского языка (2. половина 18. ст. до р.  1848), # російскый язык (2. половина 19. ст., меджівойновый період 1919 – 1939), # україньскый (20. i 30. рокы 20. ст., але главно період од шк. р. 1953/54), # містны русиньскы діалекты (17. ст. і зачаток 18. ст., друга половина 19. ст., перша половина 20. ст., але главно по р. 1989). Церьковнославяньскый язык нїґда не міг выповняти тоту задачу зато, бо служыв лем на набоженьскы цілї і сторочами ся в славяньскім світі на іншы цілї ани не вжывав. [[Російскый язык]] наперек многым пробам часто барз способных філолоґів як списовный язык не запустив корїня в русиньскім реґіонї главно зато, бо ёго языкова штруктура ся значно одлишовала од языковой штруктуры русиньского языка. Покы іде о україньскый язык, найважнїша проба прияти го за списовный язык Русинів ся зреалізовала в 20. ст. В процесї адоптації україньского языка за списовный язык словеньскых Русинів мож выдїлити три етапы: # кінцём 20. років были пробы адоптовати закарпатьскый варіант списовного україньского языка # друга етапа ся зачінать роком 1945 а кінчіть шк. р. 1952/53, коли україньскый язык быв адміністратівно заведженый як навчалный (учебный) язык на северовыходній Словакії (в селах, де жыє русиньске жытельство) і установленый як „єдиный списовный язык Русинів“. КПС подля совєтьского прикладу, реалізованого на бывшій Підкарпатьскій Руси (по р. 1946  – Закарпатьскій области Україны) вырїшыла, же списовный україньскый язык буде списовным языком Русинів на Словеньску а Русины урядно ся будуть означовати як жытелї україньской народности, # третя етапа є звязана з тзв. українізачным процесом, т. є. зо взником і роботов професіоналных україньскых народностных і културных інштітуцій в русиньскім реґіонї в першій половинї 50-х років 20. ст., підпорованых  чеськословеньсков владов (Катедра україньского языка і літературы і Выскумный кабінет україністікы на ФФ в Пряшові УПЙШ в Кошіцях, УНТ і ПУНА в Пряшові, МУК у Свіднику, [[КСУТ]] у Пряшові, Україньске оддїлїня в Пряшові СПВ в Братїславі, [[КСУТ]], яке вдавало белетрію, научну літературу і учебникы україньского языка, редакції ''Нове життя, Дружно вперед, Дукля''), Україньске штудіо СРо в Пряшові і ін.). Історія списовного языка Русинів потверджує, же недостаток властной інтеліґенції, котра бы была главным представителём і ведучов силов у процесї розвоя і утверджованя народной ідентіты, быв главнов прічінов того, же Русины нїґда не были схопны довести ідею властного списовного языка до успішного кінця. Історія русиньского языка охоплює дакілько сторіч. Лем од другой половины [[XIX. стороча|XIX. ст.]] ся розлічны варіанты русиньского языка зачали вжывати в школах, публікаціях, періодічных выданях і в уряднім контактї. Але непозераючі на то, же русиньскый язык нїґда не быв штатным языком, у розлічнім часї і в розлічных країнах, де жыли [[Русины]], русиньскый язык набывав офіціалный статус в рамках автономных теріторій, як наприклад, у меджівойновій [[Підкарпатьска Русь|Підкарпатьскій Руси]] як части [[Чеськословеньско|Чеськословеньска]] і по [[Друга світова война|другій світовій войнї]] у [[Войводина|Войводинї]], бывшій [[Югославія|Югославії]]. Повойновый час (од [[1945]] року) быв окреме тяжкый про русиньскый язык. Стало так зато, бо по другій світовій войнї і по приходї до влады комуністів у вшыткых европскых країнах, де жыли Русины (окрем бывшой Югославії), русиньскый язык быв выголошеный за діалект [[Україньскый язык|україньского языка]]. Хоць русиньскы діалекты ся продовжовали вжывати, літературна форма языка была вышмарена зо школ, періодічных выдань і публікацій. Докінця діалектны тексты у фолклорных зборниках або приклады русиньской белетрістікы у літературных антолоґіях, вшыткы мусили быти „українізованы“ перед тым, як ся зачали друковати. Така сітуація ся радікално змінила внаслїдку револуцій [[1989]] року і впаджіня комунізму в Совєтьскім союзї. Од того часу русиньскый язык ся назад вжывать в розлічных сполоченьскых діскурзах. Як підкреслёвав знамый славіста, академік Нікіта Ільїч Тольстой, высвітлюючі возроджіня інтересу к русиньскому языку, ''„ідея того літературного языка не є плодом фантазії або представ окремых особ або ґруп, але презентує природне желаня людей мати язык, котрый бы не зіставав лем яковсь письменнов, мертвов формов, але абы быв шыроковжываный, т. є. вжывав бы ся в розлічных сферах жывота“''. В усилю реалізовати тоту ідею, было дакілько спроб кодіфіковати язык. У Новембрї 1992 року вдяка події, яка ся стала знама як Першый конґрес русиньского языка, публіцісты і учены з розлічных штатів ся стрітили в Словеньску і вырїшыли прияти такзваный „романшскый прінціп“, значіть процес кодіфікації языка зреалізованый ретороманшсков меншинов у Швайчарьску. То значіло створити літературну форму про кажду країну, де Русины жыли (у Польску, Словеньску, Українї і бывшій Югославії), а потім тыж продіскутовати можность створити з тых штирёх варіантів шпеціфічне койне або єден літературный язык про вшыткы реґіоны. === Русиньскый языковый вопрос в роках 1918–1989 === Од кінця [[1918]] р. русиньскый языковый вопрос ся зачав рїшати в новій політічній сітуації. Од новембра 1918 до мая [[1919]] Русины, подобно як і іншы народности бывшой австро-угорьской монархії, на засїданях народных рад діскутовали о своїй будучности. Діскузії ся вели навколо дакількох політічных алтернатів: ''„автономія в рамках [[Мадярьско|Мадярька]]; повна самостатность; споїня з [[Російска імперія|Росіёв]], [[Україна|Українов]] або з новов Чеськословеньсков републіков“''.<ref>МАГОЧІЙ, Павло Роберт: ''Формування національної самосвідомості...'', с. 88. Переклад А. П.</ref> Тоты алтернатівы выпливали і з традічных політічных і културных концепцій русиньскых репрезентантів. Але наслїдный меджінародный розвой в 1919 р. створив условія про практічну реалізацію лем єдной з них – споїня з Чеськословеньском. Русиньскы лідры чекали, же теріторія южно од Карпат, на котрій жыли, стане ''„третїм“'' штатом Чеськословеньской републікы.<ref>Русиньскы лідры підтримовали погляд, же новый штат бы мав быти федератівнов републіков з назвов ''Чехо-Словако-Русинія'' (по чеськы: ''Česko-slovensko-ruská republika''). О тім поз. діскузію в Švorc, Peter: ''Podkarpatskí Rusíni a ich vyrovnanie sa s česko-slovenskou štátnosťou.'' In Valenta, Jaroslav et al. (ed.): ''Československo 1918–1938: osudy ve střední Evropě.'' Praha, 1999, с. 194–200.</ref> Лемже їх надїї ся не сповнили, бо Чеськословеньско вырїшыло намісто федералного моделу будовати централізованый штат. Презідент і основатель Чеськословеньска [[Томаш Ґарік Масарік|Томаш Ґ. Масарік]] і влада републікы узнали Русинам право на самосправованя, зато ся на політічній мапі зъявила нова провінція – ''Підкарпатьска Русь'' з даякым ступнём самосправы ці автономії, котры были ґарантованы меджінародныма договорами (Сен Жермен, 1919 і Тріанон, 1920) і чеськословеньсков конштітуціов (1920). Але наслїдком такого рїшіня проблему ся мусило одступити од реалізації первістной жадости Руськой народной партії (''Русская народная партия'') – зъєдинити вшыткы реґіоны, в якых жыли Русины, ''„од рікы Попрад (в Спіській жупі) аж по ріку Тису (в Марамороській жупі)“''.<ref>Ціт. подля МАҐОЧІЙ, Павел Роберт: ''Русины на Словенську...'', с. 157.</ref> Русиньскы села пряшівского реґіону были частёв выходословеньскых жуп. То значіло, же Русины на Словеньску были попершыраз выразнїше адміністратівно оддїлены од своїх братів на выходї. В рамках Чеськословеньска, інтеґралнов частёв якого ся стала переважна часть угорьскых Русинів (коло 80%), з правного боку быв їх статус народности, а таксамо і їх языка, дость шпеціфічный. На Підкарпатьскій Руси ''„містный язык“'' ся став (вєдно з чеськым языком), єдным з двох офіціалных ''„штатных“'' языків. Чеськословеньска влада уж 18. новембра 1919 в Ужгородї выдала ''Ґенералный штатут про орґанізацію і адміністрацію Підкарпатьской Руси'',<ref>''Generální statut pro organisaci a administraci Podkarpatské Rusi č. 26539/19 m. r.'' быв опублікованый у формі прокламації, т. є. публічного выголошіня під чіслом „прес. 299“. Ціт. подля Зоркій, Николай: ''Споръ о языкѣ в Подкарпатской Руси и чешская Академія Наукъ./Какъ освѣдомляетъ д-ръ Иванъ Панькевичъ чешскую публику о нашихъ языковыхъ дѣлахъ.'' Ужгородъ, 1926, с. 11.</ref> в якім назначіла рїшіня языкового вопросу Русинів: навчалным і урядным языком ся мав стати ''„народный язык“''. Штатут рекомендовав тыж ''„орґанізовати якнайскорше русиньскы школы“'', причім русиньскый язык бы быв навчалным языком у першых класах а поступно тыж у высшых класах у вшыткых [[Русиньске школство|школах]].<ref>Зоркій, Николай: ''Споръ о языкѣ в Подкарпатской Руси...'', с. 13.</ref> Вдяка новій політічній сітуації і демократічній сістемі Чеськословеньской републікы, Русины здобыли шансу учіти ся і публіковати в ''„містнім“'' языку. Але невырїшеный проблем ''„достойности“'' – языковой і етнічной – їх назад поставив перед ділему: котрый язык бы то мав быти? Єдны были такого погляду, же містны діалекты Русинів бы ся мали стати основов про самостатный русиньскый списовный язык, котрый бы ся розвивав на базї Чопеёвого словника і Волошиновых учебників з кінця XIX. ст. Другы, переважно еміґранты з выходной Галичі, підкреслёвали, же діалекты Русинів суть діалектами україньского языка, зато україньскый язык бы мав стати списовным языком Русинів. Третя ґрупа рекомендовала притримовати ся російского языка і містным жытелям помагала навчіти ся тот язык. На роздїл од Підкарпатьской Руси, Русины на Словеньску в тім періодї не мали статус ''„штатотворного народа“''. Были поважованы лем за народностну меншыну, котра на основі конштітуції мала право хосновати материньскый русиньскый язык в [[Русиньске школство|школстві]] і в общественнім жывотї, а таксамо право на пропаґацію русиньской културы. Правда, выникали многы проблемы, кедь тоты законы было треба увести до жывота.<ref>MAGOCSI, Paul Robert: ''Národ znikadiaľ, ilustrovaná história karpatských Rusínov.'' Prešov, 2007, с. 78.</ref> Найвыразнїше то было в [[Русиньске школство|школстві]]: в школьскім роцї 1923/1924 на выходнім Словеньску было лем 95 народных [[Русиньске школство|школ]], в котрых ся вжывав русиньскый діалект. Докінця і презідент Масарік быв мушеный по крітіках америцькых Русинів конштатовати, же ''„штатістікы досправды прозраджують, же Русины на Словеньску не мають адекватну кількость школ“''.<ref>Ціт. подля ВАНАТ, Іван: ''Шкільне питання на Пряшівщині під час домюнхенської республіки''. In ''Дукля'', XIV, 5, Пряшів, 1966, с. 63. Переклад А. П.</ref> Тот факт, як і полемікы навколо (з погляду Русинів) некоректного списованя людей і вопросів становлїня граніцї з Підкарпатьсков Русёв, сімболізовали новый феномен – наростаня непорозумінь меджі Словаками і Русинами, што ся найвеце проявлёвало меджі політічныма дїятелями почас цілого меджівойнового періоду. == Русиньскый язык на сучаснім етапі (діалекты) == === Функціонованя русиньского языка на Словеньску === {{main|Основны сферы функціонованя русиньского языка на Словеньску}} Кодіфікація русиньского языка на Словеньску ([[1995]]) была основным предположінём на заведжіня того языка до розлічных функціоналных сфер жывота Русинів. До року 1995 діалекты Русинів окрем того, же были основным середком комунікації в родинній сферї, т. є. у сферї каждоденного жывота того етніка, вжывали ся в ненорматівній подобі в медіалній, літературній, сценічно-театралній і в конфесійній сферї. [[27. януара]] [[2010]] року Русиньска громада В [[Словеньско|Словацькій републіцї]] припомнянула юбілей – 15 років од кодіфікації русиньского языка. То не є довгый історічный період з погляду списовного языка, зато на ёго сучасный став ся можеме позерати лем як на факт корешпондуючій з ёго раннїм віком. === Функціонованя русиньского языка на Сербску === {{main|Основны сферы функціонованя русиньского языка на Сербску}} === Функціонованя русиньского (лемківского) языка у Польску === {{main|Лемківскый язык}} === Функціонованя русинського языка на Подкарпатю === == Діалекты == [[Файл:Диалекты русинского языка.png|thumb|right|upright=1.25|Мапа русиньскых діалектів]] == Писменность і алфавіт == {{main|Русиньскый алфавіт}} Алфавіт Русиньского языка має 37 букв. {| style="font-family:Microsoft Sans Serif; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:white; text-align:center" | style="width:3em"| А а | style="width:3em"| Б б | style="width:3em"| В в | style="width:3em"| Г г | style="width:3em"| Ґ ґ | style="width:3em"| Д д | style="width:3em"| Е е | style="width:3em"| Є є |- | Ё ё | Ж ж | З з | І і | Ї ї | И и | Ы ы | Й й |- | К к | Л л | М м | Н н | О о | П п | Р р | С с |- | Т т | У у | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ |- | Ю ю | Я я | ѣ | ь |ъ | | | |} На передачу (означіня) гласных фонем в русиньскім алфавітї хоснуєме: * вісїм нейотованых букв: ''а, е, и, і, ы, о, у, ѣ''; * пять йотованых букв: ''я, ю, є, ё, ї''. На переданя (означіня) согласных фонем в русиньскім алфавітї хоснуєме буквы: ''б, в, г, ґ, д, ж, з, й, к, л, м, н, п, р, с, т, ф, х, ц, ч, ш, щ''. == Лінґвістічна характерістіка == === Морфолоґія === Слова в языку ся дїлять подля того, што называють (''повнозначны слова''), або якы одношіня меджі словами выражають (''неповнозначны, помічны слова''). На основі того звычайнї роздїлюєме вшыткы слова языка на десять частей речі, з котрых є шість повнозначных (''автосемантічных''), три помічны (''сінсемантічны'') а остатня часть речі выражать лем почутя і інтенції. В русиньскім языку є десять [[части речі|частей речі]]: [[назывникы]] (субстантівы), [[придавникы]] (адъєктівы), [[містоназывникы]] (прономіна), [[чісловникы]] (нумералії), [[часослова]] (вербум), [[присловникы]] (адвербії), [[приназывникы]] (препозіції), [[злучникы]] (конъюнкції), [[часткы]] (партікулы), [[чутєслова]] (інтеръєкції). Повнозначні є назывникы: (''сын, пес, хыжа, штат''), придавникы (''добрый чоловік, сестрина хыжа''), чісловникы (''єден, другый, трёми''), містоназывникы (''я, тот, што, там, вшыткы''), часослово (''мама біґлює, гырмить, дїдо сивіє''), присловникы (''красно/-нї співать, завтра прийде, є тепло, барз прісный'') Помічны: приназывникы (''на дворї, з няньком, коло тебе''), злучникы (''брат і сестра; обіцяв, же напише''), часткы (''лем два рокы; не пише''). Ни к повнозначным, ни к помічным не належыть чутєслова – інтеръєкції (слова выражаючі волю, почутя і восприятя) Наприклад: ''Ой! Ах! Ха-ха-ха! Гав-гав!'' Слова выражають взаємны одношіня в речінї своїма формами. На основі того, ці слово може або не може мати різны (роздїлны) формы, дїлиме части речі на ''змінны'' і ''незмінны''. К ''змінным'' частям речі ся односять: назывникы, придавникы, чісловникы, містоназывникы – склонюють ся, і часослова – часують ся. Остатнї части речі суть ''незмінны''. Катеґорія паду, в русиньскім языку ся реалізує в шестёх рядах форм (а з вокатівом – в семох), котры творять сістему падовых форм: # [[номінатів]] – ''хто? што?'' # [[ґенітів]] – ''кого? чого?'' # [[датів]] – ''кому? чому?'' # [[акузатів]] – ''кого? што?'' # [[локал]] – ''(о) кім? (о) чім?'' # [[інштрументал]] – ''(з) кым? (з) чім?'' # [[вокатів]] (клична форма) – ''ословлїня'' В тій сістемі форм номінатів є основнов словниковов формов і называть ся ''прямым падом'', а остатнї пады ся называють ''непрямыма''. ==== Назывникы (Субстантівы) ==== {{main|Назывникы}} Назывник (тыж ''субстантів'') є незмінна [[части речі|часть речі]], повнозначне слово, котре означає назвы особ, звірят, предметів, властностей і дїй. Назывник є головнов (і кедь не єдинов) частёв речі, котрый у [[речіня (лінґвістіка)|речіню]] выступує як [[арґумент]] [[часослова]]. У русиньскій ґраматіцї то є єдна з десятёх [[части речі|частей речі]]. ===== Род назывників ===== {{main|Род назывників}} Род є основным знаком каждого назывника. Природный род є лем мужскый і женьскый, але подля ґраматічного роду ся назывникы задїлюють до трёх родів: мужского (''брат'', ''вітор'', ''гриб''), женьского (''сестра'', ''доля'', ''совість'') і середнёго (''куря'', ''окно'', ''поле''). В русиньскім языку суть дакотры назывникы сполочного (або двоякого) роду: ''сирота'', ''калїка'', ''потвора'', ''пянюга'' і т. п. ===== Чісло назывників ===== {{main|Чісло назывників}} Катеґоріов чісла ся означать кількость предметів названых даным назывником. В русиньскім языку розлишуєме дві формы чісла: єднотне чісло (сінґулар) і множне чісло (плурал). Форма єднотного чісла означать, же названый предмет треба розуміти як єден, вычлененый із якогось множества предметів (''хыжа'', ''окно'', ''чоловік'', ''воробель''). Форма множного чісла указує, же названый предмет ся розумить як два і веце єднакых предметів (''хыжы'', ''окна'', ''люде'', ''вороблї''). ==== Містоназывникы (Прономіна) ==== {{main|Містоназывникы}} Містоназывникы (тыж прономіна, з [[латиньскый язык|латиньского]] pro-nomen – „за-імя“) є єдным з повнозначных змінных частей речі. Є то фактічно заперта ґрупа выразів. Містоназывникы заступують іншы части речі як назывникы, придавникы ці чісловникы. З той причіны містоназывникы односиме к указуючім словам. ==== Чісловникы (Нумералії) ==== {{main|Чісловникы}} Чісловникы суть зміннов частёв речі. Называють кількость (множество) особ, предметів, дїй, властностей і їх порядок. Записують ся чіслом (ціфров) або словом. ==== Придавникы ==== {{main|Придавникы}} Придавникы (тыж адъєктівы, з [[латиньскый язык|латиньского]] nomen adiectivum < adiectum „тото, што лежыть піля“) суть повнозначны змінны [[части речі]], котры передають властности або одношіня назывників. У языках, якы розлишують роды, ся назывникы справила згодують з родом назывника, котрый розвивають. ==== [[Приназывникы]] ==== {{main|Приназывникы}} Приназывникы стоять все перед тым [[Мена|меном]], з котрым ся вяжуть: ''выйти'' з ''хыжы'', ''пришов'' меджі ''людей'', ''дївча'' із ''валалу'', ''положыв'' на ''стіл'', ''стоїть'' за ''стїнов'', ''лежав'' під ''орїхом'' і т. д. З прикладів видно, же приназывникы придають або доповнюють різнородне значіня непрямых падів (просторове, часове, прічінне, цїлёве, порівнуюче, способове і др.). Подля свого походжіня ся приназывникы дїлять на неодводжены (прімарны) і одводжены (секундарны). Подля своёй штруктуры ся приназывникы дїлять на просты і зложены. К неодводженым односиме тоты приназывникы, што суть стародавны і стратили своє споїня із словами свого походжіня, напр.: ''о, од, без, в, над, до, за, к, ід, з, із, по'' і ін. К одводженым односиме приназывникы, што взникли од форм повнозначных слов по стратї свого первістного значіня, напр.: ''коло, подля, перед і т. д., а тыж такы, што ся ужывають в двоякім значіню, напр.: близко, навколо, спереду, зднука'' і др. Приклады вязаня (споёваня) приназывників з непрямыма падами: * з [[ґенітів]]ом: ''без, близко, до, з (зо), за, коло, од, подля, проти/проти, серед, спід, споза, у, окрем, вздовж, мімо, пля/попля, сперед, простів, із-за'' і др.; * з датівом: ''к (ку)'', ід; * з акузатівом: ''за, на, над, меджі, помеджі, по, поза, попід, про, через, в/во, о, під, през, понад, кріз, попід, змеджі, спомеджі;'' * з локалом: ''в, на, о, по, попри, при''; * з інштрументалом: ''з, за, із, над, меджі, перед, під/підо, долов/долї, горї.'' == Приклады языка == === Поздравы і вінчованя === — ''Добре рано!'' — ''Добрый день!'' — ''Добрый вечур!'' — ''Добру ніч!'' — ''Слава Ісусу Хрісту!'' (Одповідь: ''Слава навікы!'') — ''Хрістос раждаєт ся!'' (Одповідь: ''Славіте єго!'') — ''Хрістос воскрес!'' (Одповідь: ''Воістину воскрес!'') — ''Дай, Боже, щастя!'' (Одповідь: ''Дай, Боже, і Вам!'') — ''Вітай!'' (Одповідь: ''Дякую!'') — ''Вітайте в нас!'' (Одповідь: ''Дякую!/Дякуєме!'') — ''Як ся ма(є)ш?'' (Одповідь: ''Дякую, добрї!'' ''Дякую, іде то!'' ''Дякую, помалы.'') — ''Як ся ма(є)те Вы (вы)?'' (Одповідь: ''Дякую/дякуєме, добрї!'' ''Дякую/дякуєме, іде то!'' ''Дякую/дякуєме, помалы.'') — ''Дякую, файного (вам) дня!/вечера!'' (Одповідь: Дякую, вам тыж'') — ''Я ся маю добрї.'' — ''Я ся маю плано.'' — ''Тїшить ня/нас!'' — ''І мене тїшить!'' — ''Прошу, подьте дале!'' — ''Няй ся любить!'' — ''Перебачте!'' — ''Досвіданя!'' — ''Май ся!'' — ''Майте ся добрї!'' — ''Збогом!'' — ''Агой!'' — ''Чау!'' — ''Вшытко добре!'' — ''Красный день!'' — ''Приємный вечур!'' — ''Вшытко найлїпше!'' — ''Добру забаву!'' — ''Щастливу путь!'' — ''Щастливо ся вернийте!'' — ''Няй вам смакує!'' — ''На здравя!'' == Далше чітаня == * ''A new Slavic language is born. The Rusyn literary language in Slovakia.'' Ed. [[Павел Роберт Маґочій|Paul Robert Magocsi]]. New York 1996. * [[Павел Роберт Маґочій|Magocsi, Paul Robert]]. ''Let's speak Rusyn. {{lang|rue|Бісідуйме по-руськы}}.'' Englewood 1976. * [[Александр Дуліченко|Aleksandr Dmitrievich Dulichenko]]. ''Jugoslavo-Ruthenica. Роботи з рускей филолоґиї.'' Нови Сад 1995. * Taras Kuzio, "[https://web.archive.org/web/20090327140741/http://www.taraskuzio.net/Nation%20and%20State%20Building_files/national-rusyns.pdf The Rusyn question in Ukraine: sorting out fact from fiction]", Canadian Review of Studies in Nationalism, XXXII (2005) * [[Елейн Русинко|Elaine Rusinko]], "Rusinski/Ruski pisni" selected by Nataliia Dudash; "Muza spid Karpat (Zbornik poezii Rusiniv na Sloven'sku)" assembled by Anna Plishkova. Books review. "The Slavic and East European Journal, Vol. 42, No. 2. (Summer, 1998), pp. 348–350. [http://links.jstor.org/sici?sici=0037-6752(199822)1%3A42%3A2%3C348%3ARP%3E2.0.CO%3B2-A JSTOR archive] * [[Анна Плішкова |Плішкова Анна]] [Anna Plishkova] (ed.): Муза спід Карпат (Зборник поезії Русинів на Словеньску). [Muza spid Karpat (Zbornik poezii Rusiniv na Sloven'sku)] Пряшів: [[Русиньска оброда]], 1996. * Marta Harasowska. "Morphophonemic Variability, Productivity, and Change: The Case of Rusyn", Berlin; New York: Mouton de Gruyter, 1999, {{ISBN| 3-11-015761-6}}. * [http://links.jstor.org/sici?sici=0097-8507%28200009%2976%3A3%3C728%3AMVPACT%3E2.0.CO%3B2-L Book review] by Edward J. Vajda, Language, Vol. 76, No. 3. (Sep., 2000), pp.&nbsp;728–729. * [[Иван Поп|I. I. Pop]], [[Павел Роберт Маґочій|Paul Robert Magocsi]], Encyclopedia of Rusyn History and Culture, University of Toronto Press, 2002, {{ISBN| 0-8020-3566-3}}. * [[Анна Плішкова|Plišková, Anna]]: Rusínsky jazyk na Slovensku: náčrt vývoja a súčasné problémy. Prešov: Metodicko-pedagogické centrum, 2007, 116 s. [http://www.unipo.sk/public/media/11525/Rusinsky_jazyk_na_Slovensku.pdf Slovak] [http://www.unipo.sk/public/media/11530/Rusinsky_jazyk_na_Slovensku_1.pdf Rusyn] * [[Ігор Керча|Керча, Ігор]]: Словник русинсько-руськый Ужгород: ПолиПринт, 2007. https://jazyk.rueportal.eu/slovnyk * {{cite web|url=https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/148/signatures?p_auth=9E1g9uJz|title=Chart of signatures and ratifications of Treaty 148|first=|date=16 December 2021|website=|publisher=Council of Europe|access-date=16 December 2021|ref={{SfnRef|Council of Europe|2021}}|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815200727/https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/148/signatures?p_auth=9E1g9uJz|url-status=live}} == Екстерны одказы == * [https://web.archive.org/web/20080509123945/http://www.rusyn.org/rusyns-language.html Rusyn language at the World Academy of Rusyn Culture] * [https://web.archive.org/web/20190907085147/http://www.rusynacademy.sk/rusynski/rusyn_jazyk.html Русиньскый язык на Академії русиньской културы в Словеньскій републіцї] * [http://www.ethnologue.com/language/rue Ethnologue report for Rusyn] * {{cite web |title=Ruthenian Greek Catholic Church |publisher= Religiana |url=https://religiana.com/ruthenian-greek-catholic-church-novi-sad |date=2021 |accessdate=2021-09-03}}{{ref-en}} [https://web.archive.org/web/20150919091415/http://www.holosy.sk/tirko/komarnik.mp3 Русиньскый стишок – Наше родне село Комарник] * [http://www.lemslownyk.ugu.pl/ ЛемСловник (Лемківско-польскый / польско-лемківскый словник)] * [https://web.archive.org/web/20140724000453/https://sites.google.com/site/kurslemkivskoho/ Курс лемківского языка] * [https://www.rusyn.fm Русин ФМ] == Референції == {{reflist}} {{Славяньскы языкы}} [[Катеґорія:Славяньскы языкы]] [[Катеґорія:Выходославяньскы языкы]] [[Катеґорія:Русинськый язык]] nya55swt9esknl8tyuwg9upiv7ztv9z 0 4413 169290 56151 2026-09-08T00:14:20Z Flipdot 23893 169290 wikitext text/x-wiki {{Не поплетьте|Великі Лазы||село у Польщи}} '''Лазы''' є [[село]] на юговыходї [[Польско|Польска]], котре было до [[акція Вісла|акції Вісла]] [[Лемкы|лемківске]]<ref>{{cite web |url=http://lemko.org/lih/lihchp23.html|title= Села в Польщи де до 1945 року пережывали Лемкы|publisher=www.lemko.org |accessdate= [[1. септембер]] [[2011]]}}</ref>. == Референції == <references/> {{Стыржень}} [[Катеґорія:Лемківскы села в Польску]] axmend760jdan32q6ebg6tf53xns530 0 4835 169272 36105 2026-09-07T12:24:47Z EmausBot 60 справив двоїте напрямлїня → [[Пискорь]] 169272 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Пискорь]] k1xrgg5rh4g0kwj8fdhkqftdtd3g7de 0 4854 169273 36143 2026-09-07T12:24:57Z EmausBot 60 справив двоїте напрямлїня → [[Подуства]] 169273 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Подуства]] kfdthjupyb2w39fczhb2165vn68jgl4 0 4855 169269 36144 2026-09-07T12:24:17Z EmausBot 60 справив двоїте напрямлїня → [[Подуства]] 169269 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Подуства]] kfdthjupyb2w39fczhb2165vn68jgl4 0 6598 169291 162004 2026-09-08T00:27:36Z InternetArchiveBot 22034 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 169291 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bałtów Park Jurajski 001.jpg|міні|праворуч|Реконштрукція [[стеґозавр]]а в «''Юрьскім Парку''» в [[Балтов]]і ([[:pl:Bałtów (województwo świętokrzyskie)|Bałtów]]), [[Польща]]]] '''Дінозавры''' (по {{lang-la|''Dinosauria''}}&nbsp;— з [[Ґрецькый язык|ґрецького]] ''δεινός'' — «страшный» і ''σαῦρος'' — «ящурка») — [[надряд]] [[плазунї|плазунїв]], якы, подля теоріі еволуціі, жыли 235-65 млн. років тому в [[мезозойська ера|мезозойскій ерї]] ([[тріасовый період|тріасовый]], [[юрьскый період|юрьскый]] і [[крейдовый період]]ы), аж до масового [[Крейдове вымераня|вымераня 65&nbsp;млн. років тому]]. Они были ґрупов быдел, котры доміновали на суші. Описаных понад 1000 видів. Жыли на вшыткых [[контінент|контінентах]]. Лучать ся на 2 [[ряд (біолоґія)|ряды]]: [[птахотазові]] (Ornithischia) і [[ящуротазові]] (Saurischia), остатнї, найдостовірнїше, были предками [[Птахы|птахів]] (даякы мали опірїня і, мож, были [[Теплокровны быдла|теплокровныма]]. Довжина різных видів колысала од 35 см до 35 м, вага&nbsp;— од 110 ґрамів до понад 100 т. [[Птахы]]&nbsp;— найдостовірнїшы нащадкы дінозаврів, і у векшынї сучасных класіфікації їх односять до дінозаврів. Зато традічно дінозаврами зовуть дінозаврів-нептахів. Дінозавры входять до ґрупы [[архозавр]]ів. Їх найблизшыма предками (окрім [[Птахы|птахів]]) суть [[крокодил]]ы тай вымерлы [[текодонт]]ы і [[птерозавры]]. == Тыж посмоть == * [[Еволуція дінозаврів]] * [[Походжіня птахів]] == Жрідла == # [https://web.archive.org/web/20251209220343/https://dino-pedia.ru/ Динопедия - найвекша енціклопедія дінозаврів] {{ref-ru}} # ''Девид Бёрни''. Иллюстрированная энциклопедыя:динозавры. —- ООО «Издательство Астрель», 2002.— 222стр. {{ref-ru}} # [http://dinoweb.narod.ru DINOWEB - світ прадавніх плазунів.] {{ref-ru}} == Референції == {{reflist}} {{Переклад|uk|Динозаври|10222270}} {{Стыржень}} [[Катеґорія:Дінозавры|Дінозавры]] patrm83u1euc1d41jbjd4vrdapsr57x 0 15206 169289 169263 2026-09-07T19:29:49Z Igor Kercsa 5504 фото 169289 wikitext text/x-wiki {{ Писатель проста | name = Юстина Матяшовска |portrait= {{Фоторамка|Увидьте фото|width=90|align=center|pos=top|link=https://esu.com.ua/images/article_images/M/tom19_0789.jpg}} | image = | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = Юстина Кындя, Терка Брежна, Юстина Полянска<ref>Мамко, куп мі книжку, с. 128.</ref> | birthname = Юстина Кындьова | birthdate = {{Birth date|1931|03|27}} | birthplace = [[Орябина]], [[Чехословакия]] | deathdate = {{Death date and age|2018|09|11|1931|03|27}} | deathplace = [[Пряшов|Пряшово]], [[Словакия]] | resting_place = | occupation = [[писатель]]ка,<br>зберателька [[фолклор]]а | language = [[русинскый язык|русинскый]] | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = [[повѣданя]], [[поезия|поезии]] | subject = живот в Орябинѣ, минуле краю | movement = реализм, гумор | notableworks = <!-- or: | notablework = --> | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | website = | Commons = }} '''Юстина Матяшовска''', родж. Кындьова, *&nbsp;[[27. марец]] [[1931]], [[Орябина]], [[окрес Стара Любовня]] – †&nbsp;[[11. септембер]] [[2018]], [[Пряшов|Пряшово]] — [[Русины|русинська]] [[писатель]]ка зоз [[Пряшовскый край|Пряшовского края]], [[автор]]ка книжок [[Проза|прозы]] и [[поезия|поезии]], написаных гваров родного [[Село|села]].<ref name="мі">Мирослав Ілюк.</ref><ref name="ЕСУ">Микола Мушинка</ref> ==Биография== Юстина Матяшовска походила зоз многодѣтной родины Ивана Кындѣ, зберателя [[фолклор]]а, [[автор]]а книжкы споминок ''«Дрітарі» (1974)''. Зачаточну освѣту достала в родном [[Село|селѣ]]. Абсолвовала [[Горожанка|горожанку]] в [[Стара Любовня|Старой Любовни]] и шпециальны курзы працовникох здоровництва, отворены в року 1948 при Украинской Народной Радѣ Пряшовского края. Служила в здоровництвѣ, пак в окружном комитетѣ Сполку словацкых жен в [[Стропков]]ѣ, пак в редакции новинкы ''«Нове життя»''. В року 1955 оддала ся за Йозефа Матяшовського и въедно одышли до [[Чехословакия|Чех]], в [[Чешскый Крумлов]]. Неодовго зоз сыном Йозефом вернули до родного краю. В [[Пряшов]]ѣ Юстина Матяшовска працьовала секретарьков в апаратѣ [[КСУТ]]у, а пак в редакции ''«Дружно вперед»'', одкы пензионовала.<ref name="мі"/> ==Творба== Юстина Матяшовска писала бесѣдов родного [[Село|села]] [[верш]]ы, балады, курту [[Проза|прозу]], зберала [[фолклор]],<ref name="КСРУ">Краєзнавчий словник русинів-українців. Пряшівщина, с. 214.</ref> ей творба появляла ся в украинскых, а од року 1989 и в русинскых периодиках и [[антология]]х. Окремыма книжками вышли:<ref name="мі"/><ref name="КСРУ"/> * Орябинський вінок (вершы, 1975) * Великі дрібнички (повѣданя, 1979) Найкрасшы в творчости Юстины Матяшовской суть балады.<ref>Муза спід Карпат, с. 114.</ref> ==Жерела и одказы== * {{Cite book |author= <big>Мирослав Ілюк</big> |title= // Нове життя (новинкы) |at= ч.&nbsp;19/2018, с.&nbsp;2 |chapter= Юстина Матяшовська |url= |date=2018-09-28 |publisher= [[СРУСР]], [[Пряшів|Пряшов]] |format= |page= |language=[[Украинскый язык|украинскы]] |accessdate=}} * <big>Федір Ковач:</big> Матяшовська Юстина {{КСРУ}} * <big>Мамко, куп мі книжку</big>. Упорядник Петро Трохановскій. — Nowy Sącz: SOWY, 1995 {{ISBN| 83-85753-30-3}} ([[Русинскый язык|по русинскы]]) * <big>Муза спід Карпат</big>. (Зборник поезії Русинів на Словеньску). Зоставила ПгДр. Анна Плїшкова. — Пряшів: Русиньска оброда, 1996. {{ISBN| 80-88769-15-9}} ([[Русинскый язык|по русинскы]]) * {{cite web |author=<big>Мушинка М. І.</big> |editor= |date= |url=https://esu.com.ua/article-67101 |title=Матяшовська Юстина Іванівна|publisher= // Енциклопедія Сучасної України НТШ. – Київ: Інститут енциклопедичних досліджень НАН України |format= |quote= |language= |accessdate=2026-09-07 |archiveurl= |archivedate= }} == Референции == {{reflist}} {{Lifetime|1931|2018|Матяшовска Юстина}} [[Катеґорія:Русиньскы писателї]] iq1xol5wq9n4wv5c2ill63dk92aq0ra 0 15745 169296 116245 2026-09-08T10:37:27Z Halajkovič 33393 /* */ 169296 wikitext text/x-wiki [[File:Canaan (PSF).jpg|thumb|400px|<center>Канаан около року [[1300 до н. е.]]</center>]] '''Канаан''' ({{lang-he|כְּנַעַן}}, {{lang-ar| کنعان}}) — стародавна [[Семиты|семитска]] [[держава]], котра просперовала на [[Середоморя|середоморском]] побережу [[Близкый Выход|Близкого Выхода]] в [[3. тысячроча до н. е.|3.]] – [[1. тысячроча до н. е.|1. тысячрочу до н. е.]] [[Старовіка Греция|Старовѣкы Грекы]] познавали обывательох той державы яко [[Феничане|Феничан]]. Але фактично Канаанцѣ были етнично рознородны: вшиткы [[Феничане]] были Канаанцѣ, але не вшиткы Канаанцѣ были [[Феничане]].<ref name=AHE>Joshua J. Mark.</ref> ==Полога и назва== Канаан лежав на запад од рѣкы Йордан и Мертвого моря,<ref>Ottův slovník naučný, т. 13, с. 882.</ref><ref>Podręczna Encyklopedia Kościelna, тт. 5–6, с. 406.</ref> на землях, котры днесь належать ку [[Либанон]]у, [[Сирия|Сирии]], [[Йордания|Йордании]] тай [[Израел]]у, а познавали го тыж под назвов [[Фениция]]. Одкы походить тота назва и што значить, не екзистуе еднозначна думка меджи ученыма. Подля [[Библия|Библии]] (Перва книга Моисеева, 10) назва той землѣ походила од имена Ноевого внука, Канаана.<ref name=AHE/> ==История== Семитскы кочовы народы пришли в тоту землю около року 2300 до н. е.<ref>Хронология, с. 22.</ref> Земля не была найлѣпша про земледѣлство, зато их главным занятьом стала ся торговля и ремесла. Найвекшов их заслугов перед людсков цивилизациев быв алфавит, котрый послужив на розвой писма иншых [[народ]]ох в далшом ходѣ истории. Найвекшы културны и торговы контакты мали зоз [[Мезопотамия|Мезопотамиев]] и [[Старовікый Египет|Египтом]], а поступом часу росширили свой засяг на вшитко [[Середоморя]]. Канаан не быв единов державов, але складовав ся з окремых невеликых держав-городох. Од [[XVI. стороча до н. е.|XVI.]] – [[XV. стороча до н. е.]] быв абсорбованый [[Старовікый Египет|Египетсков империев]], але просперовав, як и перед тым. Около року [[1300 до н. е.]] зачали ся великы непокои меджи Асирийцями, Хетитами и Египтянами. Многы канаанскы городы были спустошены, наймя меджи роками [[1250 до н. е.|1250]] – [[1150 до н. е.]] Подля [[Библия|Библии]] (Книга Исуса Навина) якраз одважный израелитскый генерал и пророк [[Исус Навин]] быв тот, котрый зоз своим войском вторгнув ся на землѣ Канаана и завоевав их, понеже то была земля, обѣцяна Богом народу [[Моисей|Моисеевому]]. Хоть штось подобне и говорить [[Библия]], историци и археологы не мають пересвѣдчены факты, же то было так.<ref name=AHE/><ref>Финкельштейн И., Зильберман Н. А.</ref> В ходѣ далшых инвазий Канаан быв стѣсненый на узке пасмо побережа на [[сѣвер]]ѣ, де их городы Библ, Сидон, Тир дале просперовали з торговлѣ. Од того часу там уж ся споминають лем [[Фениция]] и [[Феничане]]. Тота територия одповѣдать днешному [[Либанон]]у.<ref name=AHE/> В первых роках [[I. стороча]] цѣлый восточный берег [[Середоземне море|Середоземного моря]] уже належав [[Римска империя|Римской империи]].<ref>Хронология, с. 76.</ref> ==Жерела и одказы== * '''Ottův slovník naučný.''' Illustrovaná encyklopaedie obecných vědomostí. Díl 13. Vyd. J. Otto. V Praze, 1898. * '''Podręczna Encyklopedia Kościelna''' (opracowana pod kierunkiem ks: ks Stan. Galla, Jana Niedzielskiego, Henr. Przczdzłeckiego, Ant. Szlagowskiego, Ant. Tauera i redaktora ks Zygm. Chelmlcklego). Tt. 5-6. Wydawnictwo biblioteki dzieł chrześcijańskich. Warszawa, 1905. * '''Хронология''': //{{ВИДС}} * {{cite web |author='''Joshua J. Mark''' |editor= |date=23 October 2018 |url=https://www.ancient.eu/canaan/ |title=Canaan |publisher=Ancient History Encyclopedia |format= |quote= |language=[[Англицкый язык|англицкы]] |accessdate=2019-11-28 |archiveurl= |archivedate= }} * {{Cite book |author='''Финкельштейн И., Зильберман Н. А.''' |title=//Раскопанная Библия. Новая точка зрения археологии на древний Израиль и происхождение его священных текстов |isbn= |language=русскы |edition= |location= |publisher= |date=2010 |pages= |chapter=Глава 3. Завоевание Ханаана}} [http://www.tarasskeptic.blogspot.com/2011/12/3_21.html ] {{Commonscat|Canaan}} == Референции == {{reflist}} [[Катеґорія:Старовік]] b34tv10i7ufx34b99gzd88czr3cmhhn 0 18395 169287 169253 2026-09-07T18:53:17Z Flipdot 23893 169287 wikitext text/x-wiki {{ Писатель проста | name = Михайло Молнар |portrait={{Фоторамка|Увидьте фото|width=90|align=center|pos=top |link=https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSITCBPqKPD6XpmKnAHF5o4AsD_Af0mpuA_A702Py5kNjGeKF74CWJNOnEMkA&s}} | pseudonym = | birthname = | birthdate = {{Birth date|1912|02|04}} | birthplace = [[Голубине]], [[Свалявскый район|Свалявскый округ]], [[Австро-Мадярщина]] | deathdate = {{Death date and age|1997|12|18|1912|02|04}} | deathplace = [[Голубине]], [[Свалявскый район]], [[Украина]] | resting_place = | occupation = [[педагог]], [[Фолклористика|фолклорист]], [[проза]]ик | language = | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | website = | Commons = }} '''Михайло Иванович Молнар''' (*[[4. фебруар]] [[1912]], [[Голубине]], [[Свалявскый район|Свалявскый округ]], [[Австро-Мадярщина]]&nbsp;– †[[18. децембер]] [[1997]], [[Голубине]], [[Свалявскый район]], [[Украина]])&nbsp;— [[педагог]], [[Фолклористика|фолклорист]] и [[проза]]ик, културный дѣятель. Брат [[Василь Молнар|Василя Молнара]].<ref name=Almasi>Алмашій, Михайло</ref><ref name=Dolinic>Долинич Й.</ref> == Биография == Походив з родины земледѣлцьох Ивана Молнара и Марии Улѣганець, де было восьмеро дѣти (четыри хлопцѣ и четыри дѣвкы), меджи котрыма быв найстаршым. По закончѣню 6-класной народной школы в родиску (1924) зачав ся учити в Ужгородской гимназии, а завершив гимназиалны штудии в Мукачовской гимназии (1932). Мав дяку на высокошколскы штудии в [[Прага|Празѣ]], але худобность родины то не доволила. Учительовав в селах Свалявского округу ([[Сасовка (Свалявскый район)|Сасовка]], [[Поляна (Свалявскый район)|Поляна]], [[Сусково]], [[Солочин]]).<ref name=Homonnay>Гомоннай В. В.</ref> В часѣ [[Друга світова война|войны]] быв мобилизованый до мадярского войска и бойовав на выходном фронтѣ. По войнѣ зыскав фах [[Учитель|учителя]] [[История|истории]] и [[География|географии]] (екстерно).<ref name=Almasi/> Од самого зачатку украинской добы быв организатором школства як школный инспектор Свалявского округа, а цѣлых 30 рокы быв директором 7-рочной, а пак 8-рочной школы в [[Голубине|Голубиному]] (1945–1975). Инициовав добудову «народным методом» штока партеровой школы, резултатом чого было выучованя на едну змѣну, были створены предметны кабинеты.<ref name=Homonnay/> Од него ся зачала и велика учительска династия Молнарох, уже в трьох генерациях числяча понад 30 [[педагог]]ы.<ref name=Dolinic/> В часѣ своей педагогичной роботы быв активным организатором културной чинности и много раз быв повѣреный сполоченскыма функциями: подпредсѣдник сельской рады, посланець районной рады, голова районной комисии з културы и школства, член областной и районной обрядовых комисий. По одходѣ з педагогичной роботы до пензии продовжовав ативну културну чинность. Михайло Молнар вызнаменаный похвалныма вызнанями Министерства освѣты Украины, знаком ''Взоровый працовник освѣты Украины'', медайлов {{nowrap|А. С. Макаренка}}, медайлов ''За трудову доблесть'', титулом ''Заслуженый учитель Украины''.<ref name=Homonnay/> Стояв у чолѣ обновленого районного Общества Александра Духновича. На будинкови голубинской школы вдячны краяне отворили памятну таблу Михайлови Молнарови.<ref name=Almasi/><ref name=Dolinic/> == Културна чинность == === Литература === Зачав писати ещи в штудентскых роках. Публиковав ся в часописѣ „''Наши стремления''“ (1941), в алманаху молодых литераторох (1943).<ref name=Almasi/> Записовав фолклор, инсценовав даколько народных казок про театралны кружкы. В року 1935 окремыма брожурами выйшли его дѣточы пьесы ''Злый Петро'' и ''Дѣд Мороз и бабушка Зима''. Од {{nowrap|1960-х}} рокох немало новел, черт, усмѣвох, фолклорно-етнографичных материалох опубликовав в свалявской районной новинцѣ. Найвекшой популарности заслужили гуморескы, писаны мѣстнов бесѣдов, з котрыма смѣшили публику на концертах, критикуючи вады сполоченского и каждоденного живота. Незадовго до смерти выйшли его „''Голубинські бувальщини''“ (1997)&nbsp;— зберька историй, взятых з реалного живота и переповненых фиглями.<ref name=Dolinic/> Посмертно выйшли фолклорны запискы „''Вичурки у вуйны Полані''“ (Свалява, 2002, сполуавтор В. Молнар). === Фолклор и сцена === В [[Голубине|Голубиному]] Молнар организовав зо своима еднодумцями многожанрове учньовске аматерске умѣлство, а тоты колективы суть познаты и витаны ай в районѣ, ай в области: хор ''Голубинська борона'', женскы вокалны зборы ''Семеро сестры Молнаровы'', ''Голубинскы свашкы'', хлопскый вокалный збор ''Семеро братя Цимболинцѣ'' ай иншы. Тоты фолклорно-етнографичны колективы успѣшно выступали на многых сценах и в програмах Закарпатской областной телерадиокомпании, доставали награды районных, областных и республиковых конкурзох, были нафилмованы во филмах.<ref name=Dolinic/> Михайло Молнар зберав предметы хыжного и газдовского хоснованя. Етнографичны колекции передав до Свалявского историчного музея и до школного музея в [[Голубине|Голубиному]].<ref> ''Вичурки у вуйны Полані'', с. 20.</ref> == Жерела и одказы == * {{Cite book |author= <big>Алмашій, Михайло</big> |chapter= Молнар Михайло |title= //Русинська педагогічна енциклопедія |location= Ужгород |publisher= Карпатська Вежа, 2005 |isbn= 966-2674-43-X |at= C.&nbsp;161}}{{ref-uk}} * {{Cite book |author= <big>Гомоннай В. В.</big> |chapter= Михайло Іванович Молнар |title= //Антологія педагогічної думки Закарпаття (XIX–XX ст.) |location= Ужгород |publisher= «Закарпаття», 1992 |isbn= |at= Cс.&nbsp;226–228}}{{ref-uk}} * {{Cite book |author= <big>Долинич Й.</big> |chapter= Молнар Михайло Іванович (1912–1997) ... |title= Визначні діячі Свалявщини |at= cc.&nbsp;26–31 |url= https://en.calameo.com/read/0046711928c0fe4a12098 |accessdate= 2022-02-16}}{{ref-uk}} == Референции == {{reflist}} {{Lifetime|1912|1997|Молнар, Михайло}} [[Катеґорія:Русиньскы писателї]] [[Катеґорія:Русиньскы педаґоґы]] [[Катеґорія:Русиньскы фолклорісты]] 6duoiervvn1146ju5tzkgac2j78h8f6 169288 169287 2026-09-07T18:55:28Z Flipdot 23893 169288 wikitext text/x-wiki {{ Писатель проста | name = Михайло Молнар |portrait={{Фоторамка|Увидьте фото|width=90|align=center|pos=top |link=https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSITCBPqKPD6XpmKnAHF5o4AsD_Af0mpuA_A702Py5kNjGeKF74CWJNOnEMkA&s}} | pseudonym = | birthname = | birthdate = {{Birth date|1912|02|04}} | birthplace = [[Голубине]], [[Свалявскый район|Свалявскый округ]], [[Австро-Мадярщина]] | deathdate = {{Death date and age|1997|12|18|1912|02|04}} | deathplace = [[Голубине]], [[Свалявскый район]], [[Украина]] | resting_place = | occupation = [[педагог]], [[Фолклористика|фолклорист]], [[проза]]ик | language = | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | website = | Commons = }} '''Михайло Иванович Молнар''' (*[[4. фебруар]] [[1912]], [[Голубине]], [[Свалявскый район|Свалявскый округ]], [[Австро-Мадярщина]]&nbsp;– †[[18. децембер]] [[1997]], [[Голубине]], [[Свалявскый район]], [[Украина]])&nbsp;— [[педагог]], [[Фолклористика|фолклорист]] и [[проза]]ик, културный дѣятель. Брат [[Василь Молнар|Василя Молнара]].<ref name=Almasi>Алмашій, Михайло</ref><ref name=Dolinic>Долинич Й.</ref> == Биография == Походив з родины земледѣлцьох Ивана Молнара и Марии Улѣганець, де было восьмеро дѣти (четыри хлопцѣ и четыри дѣвкы), меджи котрыма быв найстаршым. По закончѣню 6-класной народной школы в родиску (1924) зачав ся учити в Ужгородской гимназии, а завершив гимназиалны штудии в Мукачовской гимназии (1932). Мав дяку на высокошколскы штудии в [[Прага|Празѣ]], але худобность родины то не доволила. Учительовав в селах Свалявского округу ([[Сасовка (Свалявскый район)|Сасовка]], [[Поляна (Свалявскый район)|Поляна]], [[Сусково]], [[Солочин]]).<ref name=Homonnay>Гомоннай В. В.</ref> В часѣ [[Друга світова война|войны]] быв мобилизованый до мадярского войска и бойовав на выходном фронтѣ. По войнѣ зыскав фах [[Учитель|учителя]] [[История|истории]] и [[География|географии]] (екстерно).<ref name=Almasi/> Од самого зачатку украинской добы быв организатором школства як школный инспектор Свалявского округа, а цѣлых 30 рокы быв директором 7-рочной, а пак 8-рочной школы в [[Голубине|Голубиному]] (1945–1975). Инициовав добудову «народным методом» штока партеровой школы, резултатом чого было выучованя на едну змѣну, были створены предметны кабинеты.<ref name=Homonnay/> Од него ся зачала и велика учительска династия Молнарох, уже в трьох генерациях числяча понад 30 [[педагог]]ы.<ref name=Dolinic/> В часѣ своей педагогичной роботы быв активным организатором културной чинности и много раз быв повѣреный сполоченскыма функциями: подпредсѣдник сельской рады, посланець районной рады, голова районной комисии з културы и школства, член областной и районной обрядовых комисий. По одходѣ з педагогичной роботы до пензии продовжовав ативну културну чинность. Михайло Молнар вызнаменаный похвалныма вызнанями Министерства освѣты Украины, знаком ''Взоровый працовник освѣты Украины'', медайлов {{nowrap|А. С. Макаренка}}, медайлов ''За трудову доблесть'', титулом ''Заслуженый учитель Украины''.<ref name=Homonnay/> Стояв у чолѣ обновленого районного Общества Александра Духновича. На будинкови голубинской школы вдячны краяне отворили памятну таблу Михайлови Молнарови.<ref name=Almasi/><ref name=Dolinic/> == Културна чинность == === Литература === Зачав писати ещи в штудентскых роках. Публиковав ся в часописѣ „''Наши стремления''“ (1941), в алманаху молодых литераторох (1943).<ref name=Almasi/> Записовав фолклор, инсценовав даколько народных казок про театралны кружкы. В року 1935 окремыма брожурами выйшли его дѣточы пьесы ''Злый Петро'' и ''Дѣд Мороз и бабушка Зима''. Од {{nowrap|1960-х}} рокох немало новел, черт, усмѣвох, фолклорно-етнографичных материалох опубликовав в свалявской районной новинцѣ. Найвекшой популарности заслужили гуморескы, писаны мѣстнов бесѣдов, з котрыма смѣшили публику на концертах, критикуючи вады сполоченского и каждоденного живота. Незадовго до смерти выйшли его „''Голубинські бувальщини''“ (1997)&nbsp;— зберька историй, взятых з реалного живота и переповненых фиглями.<ref name=Dolinic/> Посмертно выйшли фолклорны запискы „''Вичурки у вуйны Полані''“ (Свалява, 2002, сполуавтор В. Молнар). === Фолклор и сцена === В [[Голубине|Голубиному]] Молнар организовав зо своима еднодумцями многожанрове учньовске аматерске умѣлство, а тоты колективы суть познаты и витаны ай в районѣ, ай в области: хор ''Голубинська борона'', женскы вокалны зборы ''Семеро сестры Молнаровы'', ''Голубинскы свашкы'', хлопскый вокалный збор ''Семеро братя Цимболинцѣ'' ай иншы. Тоты фолклорно-етнографичны колективы успѣшно выступали на многых сценах и в програмах Закарпатской областной телерадиокомпании, доставали награды районных, областных и республиковых конкурзох, были нафилмованы во филмах.<ref name=Dolinic/> Михайло Молнар зберав предметы хыжного и газдовского хоснованя. Етнографичны колекции передав до Свалявского историчного музея и до школного музея в [[Голубине|Голубиному]].<ref> ''Вичурки у вуйны Полані'', с. 20.</ref> == Жерела и одказы == * {{Cite book |chapter= Молнар Михайло |title= Русинська педагогічна енциклопедія |location= [[Ужгород]] |publisher= Карпатська Вежа, 2005 |isbn= 966-2674-43-X |at= C.&nbsp;161|last=Алмашій|first=Михайло|author-link=Михаил Алмашій}}{{ref-uk}} * {{Cite book |chapter= Михайло Іванович Молнар |title= Антологія педагогічної думки Закарпаття (XIX–XX ст.) |location= Ужгород |publisher= «Закарпаття», 1992 |isbn= |at= Cс.&nbsp;226–228|last=Гомоннай|first=В. В.}}{{ref-uk}} * {{Cite book |chapter= Молнар Михайло Іванович (1912–1997) ... |title= Визначні діячі Свалявщини |at= cc.&nbsp;26–31 |url= https://en.calameo.com/read/0046711928c0fe4a12098 |accessdate= 2022-02-16|last=Долинич|first=Й.}}{{ref-uk}} == Референции == {{reflist}} {{Lifetime|1912|1997|Молнар, Михайло}} [[Катеґорія:Русиньскы писателї]] [[Катеґорія:Русиньскы педаґоґы]] [[Катеґорія:Русиньскы фолклорісты]] 5cd2rpi9zgrebj2u2zudfc7m8tj3ke6 0 18869 169270 133100 2026-09-07T12:24:27Z EmausBot 60 справив двоїте напрямлїня → [[Румынськый язык]] 169270 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Румынськый язык]] kpv1rna2hyaag8sp9w7fct0we71j8ls 0 18871 169271 133221 2026-09-07T12:24:37Z EmausBot 60 справив двоїте напрямлїня → [[Румынськый язык]] 169271 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Румынськый язык]] kpv1rna2hyaag8sp9w7fct0we71j8ls 10 19888 169274 136712 2026-09-07T12:25:07Z EmausBot 60 справив двоїте напрямлїня → [[Шаблона:Country data Придністровя]] 169274 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Шаблона:Country data Придністровя]] ejv6psysnkrofuf3x2v352m8fnfr53a 10 19889 169275 136713 2026-09-07T12:25:17Z EmausBot 60 справив двоїте напрямлїня → [[Шаблона:Country data Придністровя]] 169275 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Шаблона:Country data Придністровя]] ejv6psysnkrofuf3x2v352m8fnfr53a 0 21044 169278 169245 2026-09-07T13:16:47Z Flipdot 23893 169278 wikitext text/x-wiki [[Файл:IMG_20180818_162654730_HDR-EFFECTS.jpg|міні|праворуч|Статуя Слободы]] '''Ста́туя Слобо́ды''' ({{Lang-en|Statue of Liberty}}), повнов назвов '''„Слобода освічує світ“''', {{Lang-en|Liberty Enlightening the World}}) є колосална [[Мідь|мідна]] [[Неокласицизм|неокласицистична]] [[скулптура]] жоны у туніці и короні на [[Остров Слободы|Острові Слободы]] в [[Ню Йорк (місто)|Ню Йорку]], [[США]], у [[Аппер-Ню-Йорк-Бей|Верьхньому Нюйоркському заливі]]. Дизайн скулптуры вчинив французькый [[скулптор]] [[Фредерік Оґюст Бартолді]], металічну раму постройив [[Ґюстав Еффель]]. Статуя Слободы была подарком [[Споєні штаты Америкы|Споєным штатам Америкы]] уд народа [[Франція|Франції]]. Церемонія удкрытя ся удбыла 28.&nbsp;октовбра 1886. Статуя Слободы тото класично убрата жона,{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=45}} вдухновлена римськов богыньов слободы, Лібертас.{{sfn|Sutherland|2003|p=19}} Над головов у правуй руці вна держит факлю, а в лівуй&nbsp;— дощку з написом „<small>JULY IV MDCCLXXVI</small>“ („4.&nbsp;юлія 1776“), датов уголошіня декларації незалежности США. Лівов ногов она стає на вломленый ланц и окову,{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=45}} што симболізує скасованя рабства по [[Америцька громадянська война|Америцькуй громадянськуй войні]].<ref>{{Cite news|last=Jacobs|first=Julia|date=May 15, 2019|title=New Statue of Liberty Museum Illuminates a Forgotten History|url=https://www.nytimes.com/2019/05/15/arts/design/statue-of-liberty-museum.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621055727/https://www.nytimes.com/2019/05/15/arts/design/statue-of-liberty-museum.html|archive-date=June 21, 2024|access-date=July 22, 2024|work=The New York Times|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=October 25, 2021 |title=Celebrate Lady Liberty |url=https://www.statueofliberty.org/liberty135/ |access-date=July 22, 2024 |website=The Statue of Liberty—Ellis Island Foundation |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm |title=Abolition |date=February 26, 2015 |website=Statue of Liberty National Monument |publisher=National Park Service |language=en |access-date=November 18, 2019 |archive-date=November 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108202033/https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm |url-status=live }}</ref> У 1865.&nbsp;році французькый історик и аболіціонішта Едуар де Лабуле предложив покласти монумент на честь стороча америцької незалежности и [[Всесвітня выставка (1876)|Всесвітньої выставкы 1876.&nbsp;року]], стуйкости америцької демократії и услободжіня рабув.<ref>{{cite web |url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/the-french-connection.htm |title=The French Connection |work=National Park Service |date=May 19, 2019 |access-date=June 10, 2023 }}</ref> Франко-пруська война задержала проґрес над ним до 1875.&nbsp;року, кой Лабуле запропоновав, обы наруд Франції профінансовав статую, а США означили пуд неї місто и поклали педестал. Бартолді завершив голову и руку з факльов ищи сперед тым, як статус была до кунця пропланована, и тоты дві єї дарабы ся возили по межинародных выставках и вказовали ся публіці. Рука з факльов была представлена на [[Всесвітня выставка (1876)|Всесвітнюй выставці 1876.&nbsp;року]] в [[Філаделфія|Філаделфії]] тай у Медісон Сквер Паркови в Менгеттені в 1876–1882.&nbsp;роках. Збираня гроший ишло тяжко, и [[Джозеф Пуліцер]] из ґазеты „New York World“ зачав закликати челядь жертвовати гроші на завершеня проєкта. Статую вчинили у Франції, перевезли через море у ящиках и зобрали на готовому педесталі на товдышньому острові Бедловз. Завершеня статуї ся удпразновало першым конфеті-парадом ({{Lang-en|ticker-tape parade}}<ref>''Ticker-tape parade'' ся забило у америцькый лексикон ипен позад сеї події.</ref>) у Ню Йорку и церемонійов удкрытя з участьов президента [[Ґровер Клівленд|Ґровера Клівленда]]. Статуя стала симболом слободы тай Споєных штатув Америкы, кланявучым ся іміґрантам, што приходили до крайины морьом. До 1901.&nbsp;року нив ся розпоряжала Рада маякув США, пак [[Департамент войны США|Департамент войны]]; по 1933.&nbsp;році вна перейшла до юрисдикції [[Служба націоналных паркув США|Службы націоналных паркув]] ги часть націоналного монумента „Статуя Слободы“. Навщивителюв пущавут на краєць педестала тай удну короны; доступ публікы до факлі уд 1916.&nbsp;року заказаный. Уд 1984.&nbsp;року входит до [[Світова дїдовизна ЮНЕСКО|исписа Світової дідузнины]] [[ЮНЕСКО]].<ref>{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/307 |title=Statue of Liberty |publisher=UNESCO |work=UNESCO World Heritage List |ref=UNESCOWHC |access-date=6. 9. 2026 }}</ref> == Проєктованя и ставба == === Зароджіня ідеї === [[Файл:Frederic_Auguste_Bartholdi.jpg|міні|праворуч|[[Фредерік Оґюст Бартолді]]&nbsp;— французькый [[скулптор]], автор проєкта Статуї Слободы. Фотоґрафія Наполеона Сароні, 1880.]] Подля [[Служба націоналных паркув США|Службы націоналных паркув США]] ідею про монумент уд французького народа Споєным штатам Америкы на зачаткови подав голова французького Общества против рабства тай знамый політик свого часу [[Едуар Рене де Лабуле]]. Тримле ся, ож ун ї озвучив у бесіді из скулптором [[Фредерік Оґюст Бартолді|Фредеріком Оґюстом Бартолдійом]] у&nbsp;1865.&nbsp;році; по вечері у своюй хыжи коло Версая Лабуле, твердый пудпоровач [[Унія (Америцька громадянська война)|Унії]] в [[Америцька громадянська война|Америцькуй громадянськуй войні]], гадано вповів: „Кедь бы ся у Споєных штатах и клав монумент ги памнятка за їхню незалежность, думаву си, ож было бы природньо, кобы вун ся клав через ворошный труд обох нашых держав“.{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Айбо в звіті 2000.&nbsp;року Служба націоналных паркув назвала йсю історію леґендов из зазывавучого на пожертвы памфлета 1885.&nbsp;року, и указала 1870.&nbsp;рук майвіроятнов часовов точков зароджіня ідеї статуї.<ref name="Africa" /> Подля Службы націоналных паркув Лабуле ся надіяв, ож такый подарок даст увагу на успіх Споєных штатув у досягненьови демократії и вдухновит французькый наруд тоже бороти ся за власну демократію перед лицьом репресивної монархії.<ref>{{Cite web |url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm |title=Abolition |publisher=National Park Service |access-date=July 7, 2014 |archive-date=July 14, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714131717/https://www.nps.gov/stli/historyculture/abolition.htm |url-status=live }}</ref> Подля слув скулптора Бартолдія, котрый май пак споминав тоту історію, Лабуле не задумовав свою гадану репліку ги понуку, айбо вдухновив го нив.{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Бартолді, никавучи на жорсткый характер режима [[Наполеон III.|Наполеона&nbsp;III.]], нич нараз не зачинав чинити про йсю ідею, долиш обговорьовав ї з Лабуле.{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} У любому случайови вун быв у тот час занятый и другыми проєктами; у 1856.&nbsp;році пушов до [[Еґипет|Еґипта]] штудовати античні вытворы.{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=24}} Пуд конець 1860.&nbsp;рокув Бартолді указав [[Ісмаʼіл Паша|Ісмаʼілу Паші]], [[Хедів|хедіву]] Еґипта, план скулптуры „Проґрес“ авадь „Еґипет несе світло в Азію“&nbsp;— ґіґантськый [[маяк]] у формі давньоеґипетської [[Фелах|фелашкы]] у робі и з факльов на сіверному вході до [[Суезькый канал|Суезького канала]] в [[Порт Саід|порті Саід]].{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Бартолді ся спирав на класичный прецедент, [[Родоськый Колос|Родоського Колоса]]&nbsp;— античну 30-метрову бронзову статую грецького бога сонця [[Геліос|Геліоса]],{{sfn|Harris|1985|pp=7–8}} котра похожо стояла на вході до порта и фунґовала ги маяк про шіфы. Про статую „Проґрес“ ся чинили нарисы и мініатурні макеты, айбо нич из того не уйшло: и хедів, и Фердінанд де Лессепс, керовник ставбы Суезького канала, удказали ся уд ідеї статуї, бо была подорога в реалізації.<ref>{{Cite book|first=Zachary|last=Karabell|title=Parting the desert: the creation of the Suez Canal|publisher=Alfred A. Knopf|date=2003|page=[https://archive.org/details/partingdesertcre00kara/page/243 243]|isbn=0-375-40883-5|url=https://archive.org/details/partingdesertcre00kara/page/243}}</ref> Вмісто того в 1869 поклали маяк у порті Саід за проєктом Франсва Кынєта<!-- François Coignet -->, котрый там стойит дотеперь. По вертаню з Еґипта Бартолді пушов поникати на скулптуру [[Санкарлоне]] авторства [[Джовані Батіста Креспі|Джованія Батісты Креспія]]&nbsp;— 23-метрову статую [[Карл Боромейськый|сят.&nbsp;Карла Боромейського]] з [[Репусованя|репусованої]] міді поверьх желізної арматуры на [[Лаґо Маджоре]] в [[Італія|Італії]]. Ун быв видів ай памнятник Верцінґеторіксови авторства Еме Мілле&nbsp;— ипен реставрація Міллейової статуї через сто рокув звернула межинародну увагу на пудлый став Статуї Слободы. Бартолді убрав мідь, а не бронзу вадь камінь позад єї дешевости, май малої вагы тай май легкої транспортації.{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=24}} Проґрес над хотьякым потенційным масштабным проєктом задержала Франко-пруська война, у котруй Бартолді служив майором ополченя. Бігом войны Наполеон&nbsp;III.&nbsp;быв узятый у плін и звергнутый. Рудна провінція Бартолдія, [[Алзас]], перейшов до [[Прусія|Прусії]], а у Франції ся поклала [[Третя французька республіка|май ліберална республіка]].{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Планувучи вандрованя до США, Бартолді заприказовав из Лабуле&nbsp;— они рішили, ож настав час обговорити ідею з вливовыми америчанами.{{sfn|Khan|2010|pp=60–61}} У юнійови 1871.&nbsp;року Бартолді перейшов Атлантичный океан из допроводным листо, пудписаным Лабуле.{{sfn|Moreno|2000|pp=39–40}} Прибывши до Нюйоркського порта, Бартолді ся заникав на острув Бедловз (днешньый [[острув Слободы]]) ги місто про статую, бо полюбило му ся, ож шіфы, заходячи в Ню Йорк, мусіли мімо нього проплывати. На його щастя, острув быв у власности федералної власти Споєных штатув; штат Ню Йорк го уддав у 1800.&nbsp;році про защиту порта. Як Бартолді тото описав у листі Лабуле: „земля, ворошна про вшыткі штаты“.{{sfn|Harris|1985|pp=12–13}} Кромі вливовых нюйоркцюв Бартолді навщивив президента [[Уліс Ґрант|Уліса Ґранта]], котрый му вповів, ож місто про статую выділити бде нетяжко.{{sfn|Khan|2010|pp=102–103}} Бартолді двараз ся [[Цуґ|цуґом]] провюз Споєными штатами и стрітив много американцюв, котрых держав позитивно наштімоваными д свому проєктови,{{sfn|Moreno|2000|pp=39–40}} айбо думав си, ож популус по вбадва бокы океана щи не были доста удкрыті про таку понуку, и вни з Лабуле рішили мало почекати з зачатком публічної кампанії.{{sfn|Harris|1985|pp=16–17}} Бартолді вчинив першый макет скулптуры в 1870.{{sfn|Khan|2010|p=85}} Сын Бартолдійового цімбора, умілець Джон Ла Фарж, пак говорив, ож скулптор учинив перші нарисы статуї бігом свої навщивы до студії Ла Фаржа у [[Ровд Айленд|Ровд Айленді]]. Бартолді дале розробляв концепцію уже у Франції.{{sfn|Khan|2010|p=85}} Межи тым ун робив над скулптурами, націлеными на пуднятя патріотичного духа французув по пруйгратуй войні з прусаками. Єднов из них став Белфорськый лев&nbsp;— монументална пісковикова скулптура пуд фортецьов у Белфорі, котра бігом войны три місяці ся защищала уд [[Облога Белфора|пруської облогы]]. Лев має 22&nbsp;метры в довготу и 11&nbsp;метрув у высоту, подакотрі елементы [[Романтизм|романтизма]]; май пак елементы романтизма Бартолді ухосновав и на Статую Слободы.{{sfn|Harris|1985|pp=10–11}} Бартолді зробив акварельный начерк, изсокотившый ся до нашых дню. На ньому намальована статуя Слободы, доста сильно рузняча ся уд свойої нынїшньої версії. На начеркови в лївуй руцї статуї находит ся разбита ваза, давньый символ рабства, котра май тош была замінена на табличку з датов принятя Декларації независимості. Кроме того, поміняли й містонахоженя статуї в границях острова и форма педестала. В ходї перевезеня Бартолді познакомив ся з журналістом Хорасом Ґрілі, писательом Джорджом Кортісом и поетом Ґенрі Лонґфелло, котрі пуддержали проєкт. Дїяня скулптора так само одобрив президент Улісса Ґранта. 4. юлія 1871. года, коли прибыв ун у [[Вашінґтон (місто)|Вашинґтон]], Бартолді стрітив ся з сенатором уд Масачусетса Чарлзом Самнером. В письмови де Лабуле ун писав: «Я глядаю людий, котрі хотят приняти участь в реалізації нашого проєкта, и я нашов пудходячоє число такых». Особенну роль в послїдуючуй реалізації ідеї удыграло востановленя контакту з Джоном Лафаржом, з якым Бартолді познакомив ся йще в Парижі. В наслїдок Лафарж дав скулпторови свою студію в Нюпорті, де в продовж слїдуючых десятигодю Бартолді рабив над статуйов. В ходї свого вандрованя, кроме Ню-Йорка, Бостона и Вашинґтона, скулптор бывав у Чікаґо, Пітсбурзї, Сент-Луїсі, Денвері, Солт-Лейк-Сіті, Сакраменто и Сан-Франциско. Восени 1871. года ун вернув ся в Францію.{{Жрідло}} == Ґабаріты == [[Файл:Statue_of_Liberty_frontal_2.jpg|праворуч|міні|Вид на Статую Слободы з землі]] {| class="wikitable" |+Ґабаріты |Высота мідної статуї |46&nbsp;м |- |Уд фундамента педестала до верьхушкы факлі |93&nbsp;м |- |Уд талпы до верьха головы |34&nbsp;м |- |Высота рукы |5&nbsp;м |- |Указный перст |2.44&nbsp;м |- |Обхват другого сустава |1.07&nbsp;м |- |Голова уд вилиці до верьха |5.26&nbsp;м |- |Head thickness from ear to ear |3.05&nbsp;м |- |Distance across the eye |0.76&nbsp;м |- |Довгота носа |1.48&nbsp;м |- |Довгота правої рукы |12.8&nbsp;м |- |Шырина майгрубого міста на правуй руці |3.66&nbsp;м |- |Шырина пояса |10.67&nbsp;м |- |Шырина рота |0.91&nbsp;м |- |Довгота дощкы |7.19&nbsp;м |- |Шырина дощкы |4.14&nbsp;м |- |Грубина дощкы |0.61&nbsp;м |- |Высота педестала |27.13&nbsp;м |- |Высота фундамента |19.81&nbsp;м |- |Маса міді, ухоснованої на статую |27.22&nbsp;тоны |- |Маса сталі, ухоснованої на статую |113.4&nbsp;тоны |- |Мага статуї вцілови |204.1&nbsp;тоны |- |Грубина мідного листа |2.4&nbsp;мм |} {{clear}} == Референції == {{Reflist|colwidth=20em|refs= <ref name=Africa>{{Cite web |last1=Joseph |first1=Rebecca M. |first2=Brooke |last2=Rosenblatt |first3=Carolyn |last3=Kinebrew |title=The Black Statue of Liberty Rumor |publisher=National Park Service |date=September 2000 |url=https://home.nps.gov/stli/learn/historyculture/black-statue-of-liberty.htm |access-date=July 31, 2012 |archive-date=July 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701124157/https://www.nps.gov/stli/historyculture/black-statue-of-liberty.htm |url-status=live }}</ref> }} == Література == {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Harris |first=Jonathan |year=1985 |title=A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty |publisher=Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company) |location=New York City |isbn=978-0-02-742730-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/statueforamerica0000harr }} * {{Cite book |last1=Hayden |first1=Richard Seth |last2=Despont |first2=Thierry W. |year=1986 |title=Restoring the Statue of Liberty |url=https://archive.org/details/restoringstatueo0000hayd |url-access=registration |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=New York City |isbn=978-0-07-027326-9 }} * {{Cite book |last=Khan |first=Yasmin Sabina |year=2010 |title=Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, New York |isbn=978-0-8014-4851-5 |url=https://archive.org/details/enlighteningworl00khan }} * {{Cite book |last=Moreno |first=Barry |year=2000 |title=The Statue of Liberty Encyclopedia |url=https://archive.org/details/statueoflibertye00more |url-access=registration |publisher=Simon & Schuster |location=New York City |isbn=978-0-7385-3689-7 }} * {{Cite book |last=Sutherland |first=Cara A. |year=2003 |title=The Statue of Liberty |publisher=Barnes & Noble Books |location=New York City |isbn=978-0-7607-3890-0 }} {{Refend}} [[Катеґорія:ЮНЕСКО]] [[Катеґорія:История США]] iffja1vx2xdsu5rgdy1b92vq23pgzxl 169279 169278 2026-09-07T13:20:05Z Flipdot 23893 /* Література */ 169279 wikitext text/x-wiki [[Файл:IMG_20180818_162654730_HDR-EFFECTS.jpg|міні|праворуч|Статуя Слободы]] '''Ста́туя Слобо́ды''' ({{Lang-en|Statue of Liberty}}), повнов назвов '''„Слобода освічує світ“''', {{Lang-en|Liberty Enlightening the World}}) є колосална [[Мідь|мідна]] [[Неокласицизм|неокласицистична]] [[скулптура]] жоны у туніці и короні на [[Остров Слободы|Острові Слободы]] в [[Ню Йорк (місто)|Ню Йорку]], [[США]], у [[Аппер-Ню-Йорк-Бей|Верьхньому Нюйоркському заливі]]. Дизайн скулптуры вчинив французькый [[скулптор]] [[Фредерік Оґюст Бартолді]], металічну раму постройив [[Ґюстав Еффель]]. Статуя Слободы была подарком [[Споєні штаты Америкы|Споєным штатам Америкы]] уд народа [[Франція|Франції]]. Церемонія удкрытя ся удбыла 28.&nbsp;октовбра 1886. Статуя Слободы тото класично убрата жона,{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=45}} вдухновлена римськов богыньов слободы, Лібертас.{{sfn|Sutherland|2003|p=19}} Над головов у правуй руці вна держит факлю, а в лівуй&nbsp;— дощку з написом „<small>JULY IV MDCCLXXVI</small>“ („4.&nbsp;юлія 1776“), датов уголошіня декларації незалежности США. Лівов ногов она стає на вломленый ланц и окову,{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=45}} што симболізує скасованя рабства по [[Америцька громадянська война|Америцькуй громадянськуй войні]].<ref>{{Cite news|last=Jacobs|first=Julia|date=May 15, 2019|title=New Statue of Liberty Museum Illuminates a Forgotten History|url=https://www.nytimes.com/2019/05/15/arts/design/statue-of-liberty-museum.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621055727/https://www.nytimes.com/2019/05/15/arts/design/statue-of-liberty-museum.html|archive-date=June 21, 2024|access-date=July 22, 2024|work=The New York Times|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=October 25, 2021 |title=Celebrate Lady Liberty |url=https://www.statueofliberty.org/liberty135/ |access-date=July 22, 2024 |website=The Statue of Liberty—Ellis Island Foundation |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm |title=Abolition |date=February 26, 2015 |website=Statue of Liberty National Monument |publisher=National Park Service |language=en |access-date=November 18, 2019 |archive-date=November 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108202033/https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm |url-status=live }}</ref> У 1865.&nbsp;році французькый історик и аболіціонішта Едуар де Лабуле предложив покласти монумент на честь стороча америцької незалежности и [[Всесвітня выставка (1876)|Всесвітньої выставкы 1876.&nbsp;року]], стуйкости америцької демократії и услободжіня рабув.<ref>{{cite web |url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/the-french-connection.htm |title=The French Connection |work=National Park Service |date=May 19, 2019 |access-date=June 10, 2023 }}</ref> Франко-пруська война задержала проґрес над ним до 1875.&nbsp;року, кой Лабуле запропоновав, обы наруд Франції профінансовав статую, а США означили пуд неї місто и поклали педестал. Бартолді завершив голову и руку з факльов ищи сперед тым, як статус была до кунця пропланована, и тоты дві єї дарабы ся возили по межинародных выставках и вказовали ся публіці. Рука з факльов была представлена на [[Всесвітня выставка (1876)|Всесвітнюй выставці 1876.&nbsp;року]] в [[Філаделфія|Філаделфії]] тай у Медісон Сквер Паркови в Менгеттені в 1876–1882.&nbsp;роках. Збираня гроший ишло тяжко, и [[Джозеф Пуліцер]] из ґазеты „New York World“ зачав закликати челядь жертвовати гроші на завершеня проєкта. Статую вчинили у Франції, перевезли через море у ящиках и зобрали на готовому педесталі на товдышньому острові Бедловз. Завершеня статуї ся удпразновало першым конфеті-парадом ({{Lang-en|ticker-tape parade}}<ref>''Ticker-tape parade'' ся забило у америцькый лексикон ипен позад сеї події.</ref>) у Ню Йорку и церемонійов удкрытя з участьов президента [[Ґровер Клівленд|Ґровера Клівленда]]. Статуя стала симболом слободы тай Споєных штатув Америкы, кланявучым ся іміґрантам, што приходили до крайины морьом. До 1901.&nbsp;року нив ся розпоряжала Рада маякув США, пак [[Департамент войны США|Департамент войны]]; по 1933.&nbsp;році вна перейшла до юрисдикції [[Служба націоналных паркув США|Службы націоналных паркув]] ги часть націоналного монумента „Статуя Слободы“. Навщивителюв пущавут на краєць педестала тай удну короны; доступ публікы до факлі уд 1916.&nbsp;року заказаный. Уд 1984.&nbsp;року входит до [[Світова дїдовизна ЮНЕСКО|исписа Світової дідузнины]] [[ЮНЕСКО]].<ref>{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/307 |title=Statue of Liberty |publisher=UNESCO |work=UNESCO World Heritage List |ref=UNESCOWHC |access-date=6. 9. 2026 }}</ref> == Проєктованя и ставба == === Зароджіня ідеї === [[Файл:Frederic_Auguste_Bartholdi.jpg|міні|праворуч|[[Фредерік Оґюст Бартолді]]&nbsp;— французькый [[скулптор]], автор проєкта Статуї Слободы. Фотоґрафія Наполеона Сароні, 1880.]] Подля [[Служба націоналных паркув США|Службы націоналных паркув США]] ідею про монумент уд французького народа Споєным штатам Америкы на зачаткови подав голова французького Общества против рабства тай знамый політик свого часу [[Едуар Рене де Лабуле]]. Тримле ся, ож ун ї озвучив у бесіді из скулптором [[Фредерік Оґюст Бартолді|Фредеріком Оґюстом Бартолдійом]] у&nbsp;1865.&nbsp;році; по вечері у своюй хыжи коло Версая Лабуле, твердый пудпоровач [[Унія (Америцька громадянська война)|Унії]] в [[Америцька громадянська война|Америцькуй громадянськуй войні]], гадано вповів: „Кедь бы ся у Споєных штатах и клав монумент ги памнятка за їхню незалежность, думаву си, ож было бы природньо, кобы вун ся клав через ворошный труд обох нашых держав“.{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Айбо в звіті 2000.&nbsp;року Служба націоналных паркув назвала йсю історію леґендов из зазывавучого на пожертвы памфлета 1885.&nbsp;року, и указала 1870.&nbsp;рук майвіроятнов часовов точков зароджіня ідеї статуї.<ref name="Africa" /> Подля Службы націоналных паркув Лабуле ся надіяв, ож такый подарок даст увагу на успіх Споєных штатув у досягненьови демократії и вдухновит французькый наруд тоже бороти ся за власну демократію перед лицьом репресивної монархії.<ref>{{Cite web |url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm |title=Abolition |publisher=National Park Service |access-date=July 7, 2014 |archive-date=July 14, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714131717/https://www.nps.gov/stli/historyculture/abolition.htm |url-status=live }}</ref> Подля слув скулптора Бартолдія, котрый май пак споминав тоту історію, Лабуле не задумовав свою гадану репліку ги понуку, айбо вдухновив го нив.{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Бартолді, никавучи на жорсткый характер режима [[Наполеон III.|Наполеона&nbsp;III.]], нич нараз не зачинав чинити про йсю ідею, долиш обговорьовав ї з Лабуле.{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} У любому случайови вун быв у тот час занятый и другыми проєктами; у 1856.&nbsp;році пушов до [[Еґипет|Еґипта]] штудовати античні вытворы.{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=24}} Пуд конець 1860.&nbsp;рокув Бартолді указав [[Ісмаʼіл Паша|Ісмаʼілу Паші]], [[Хедів|хедіву]] Еґипта, план скулптуры „Проґрес“ авадь „Еґипет несе світло в Азію“&nbsp;— ґіґантськый [[маяк]] у формі давньоеґипетської [[Фелах|фелашкы]] у робі и з факльов на сіверному вході до [[Суезькый канал|Суезького канала]] в [[Порт Саід|порті Саід]].{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Бартолді ся спирав на класичный прецедент, [[Родоськый Колос|Родоського Колоса]]&nbsp;— античну 30-метрову бронзову статую грецького бога сонця [[Геліос|Геліоса]],{{sfn|Harris|1985|pp=7–8}} котра похожо стояла на вході до порта и фунґовала ги маяк про шіфы. Про статую „Проґрес“ ся чинили нарисы и мініатурні макеты, айбо нич из того не уйшло: и хедів, и Фердінанд де Лессепс, керовник ставбы Суезького канала, удказали ся уд ідеї статуї, бо была подорога в реалізації.<ref>{{Cite book|first=Zachary|last=Karabell|title=Parting the desert: the creation of the Suez Canal|publisher=Alfred A. Knopf|date=2003|page=[https://archive.org/details/partingdesertcre00kara/page/243 243]|isbn=0-375-40883-5|url=https://archive.org/details/partingdesertcre00kara/page/243}}</ref> Вмісто того в 1869 поклали маяк у порті Саід за проєктом Франсва Кынєта<!-- François Coignet -->, котрый там стойит дотеперь. По вертаню з Еґипта Бартолді пушов поникати на скулптуру [[Санкарлоне]] авторства [[Джовані Батіста Креспі|Джованія Батісты Креспія]]&nbsp;— 23-метрову статую [[Карл Боромейськый|сят.&nbsp;Карла Боромейського]] з [[Репусованя|репусованої]] міді поверьх желізної арматуры на [[Лаґо Маджоре]] в [[Італія|Італії]]. Ун быв видів ай памнятник Верцінґеторіксови авторства Еме Мілле&nbsp;— ипен реставрація Міллейової статуї через сто рокув звернула межинародну увагу на пудлый став Статуї Слободы. Бартолді убрав мідь, а не бронзу вадь камінь позад єї дешевости, май малої вагы тай май легкої транспортації.{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=24}} Проґрес над хотьякым потенційным масштабным проєктом задержала Франко-пруська война, у котруй Бартолді служив майором ополченя. Бігом войны Наполеон&nbsp;III.&nbsp;быв узятый у плін и звергнутый. Рудна провінція Бартолдія, [[Алзас]], перейшов до [[Прусія|Прусії]], а у Франції ся поклала [[Третя французька республіка|май ліберална республіка]].{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Планувучи вандрованя до США, Бартолді заприказовав из Лабуле&nbsp;— они рішили, ож настав час обговорити ідею з вливовыми америчанами.{{sfn|Khan|2010|pp=60–61}} У юнійови 1871.&nbsp;року Бартолді перейшов Атлантичный океан из допроводным листо, пудписаным Лабуле.{{sfn|Moreno|2000|pp=39–40}} Прибывши до Нюйоркського порта, Бартолді ся заникав на острув Бедловз (днешньый [[острув Слободы]]) ги місто про статую, бо полюбило му ся, ож шіфы, заходячи в Ню Йорк, мусіли мімо нього проплывати. На його щастя, острув быв у власности федералної власти Споєных штатув; штат Ню Йорк го уддав у 1800.&nbsp;році про защиту порта. Як Бартолді тото описав у листі Лабуле: „земля, ворошна про вшыткі штаты“.{{sfn|Harris|1985|pp=12–13}} Кромі вливовых нюйоркцюв Бартолді навщивив президента [[Уліс Ґрант|Уліса Ґранта]], котрый му вповів, ож місто про статую выділити бде нетяжко.{{sfn|Khan|2010|pp=102–103}} Бартолді двараз ся [[Цуґ|цуґом]] провюз Споєными штатами и стрітив много американцюв, котрых держав позитивно наштімоваными д свому проєктови,{{sfn|Moreno|2000|pp=39–40}} айбо думав си, ож популус по вбадва бокы океана щи не были доста удкрыті про таку понуку, и вни з Лабуле рішили мало почекати з зачатком публічної кампанії.{{sfn|Harris|1985|pp=16–17}} Бартолді вчинив першый макет скулптуры в 1870.{{sfn|Khan|2010|p=85}} Сын Бартолдійового цімбора, умілець Джон Ла Фарж, пак говорив, ож скулптор учинив перші нарисы статуї бігом свої навщивы до студії Ла Фаржа у [[Ровд Айленд|Ровд Айленді]]. Бартолді дале розробляв концепцію уже у Франції.{{sfn|Khan|2010|p=85}} Межи тым ун робив над скулптурами, націлеными на пуднятя патріотичного духа французув по пруйгратуй войні з прусаками. Єднов из них став Белфорськый лев&nbsp;— монументална пісковикова скулптура пуд фортецьов у Белфорі, котра бігом войны три місяці ся защищала уд [[Облога Белфора|пруської облогы]]. Лев має 22&nbsp;метры в довготу и 11&nbsp;метрув у высоту, подакотрі елементы [[Романтизм|романтизма]]; май пак елементы романтизма Бартолді ухосновав и на Статую Слободы.{{sfn|Harris|1985|pp=10–11}} Бартолді зробив акварельный начерк, изсокотившый ся до нашых дню. На ньому намальована статуя Слободы, доста сильно рузняча ся уд свойої нынїшньої версії. На начеркови в лївуй руцї статуї находит ся разбита ваза, давньый символ рабства, котра май тош была замінена на табличку з датов принятя Декларації независимості. Кроме того, поміняли й містонахоженя статуї в границях острова и форма педестала. В ходї перевезеня Бартолді познакомив ся з журналістом Хорасом Ґрілі, писательом Джорджом Кортісом и поетом Ґенрі Лонґфелло, котрі пуддержали проєкт. Дїяня скулптора так само одобрив президент Улісса Ґранта. 4. юлія 1871. года, коли прибыв ун у [[Вашінґтон (місто)|Вашинґтон]], Бартолді стрітив ся з сенатором уд Масачусетса Чарлзом Самнером. В письмови де Лабуле ун писав: «Я глядаю людий, котрі хотят приняти участь в реалізації нашого проєкта, и я нашов пудходячоє число такых». Особенну роль в послїдуючуй реалізації ідеї удыграло востановленя контакту з Джоном Лафаржом, з якым Бартолді познакомив ся йще в Парижі. В наслїдок Лафарж дав скулпторови свою студію в Нюпорті, де в продовж слїдуючых десятигодю Бартолді рабив над статуйов. В ходї свого вандрованя, кроме Ню-Йорка, Бостона и Вашинґтона, скулптор бывав у Чікаґо, Пітсбурзї, Сент-Луїсі, Денвері, Солт-Лейк-Сіті, Сакраменто и Сан-Франциско. Восени 1871. года ун вернув ся в Францію.{{Жрідло}} == Ґабаріты == [[Файл:Statue_of_Liberty_frontal_2.jpg|праворуч|міні|Вид на Статую Слободы з землі]] {| class="wikitable" |+Ґабаріты |Высота мідної статуї |46&nbsp;м |- |Уд фундамента педестала до верьхушкы факлі |93&nbsp;м |- |Уд талпы до верьха головы |34&nbsp;м |- |Высота рукы |5&nbsp;м |- |Указный перст |2.44&nbsp;м |- |Обхват другого сустава |1.07&nbsp;м |- |Голова уд вилиці до верьха |5.26&nbsp;м |- |Head thickness from ear to ear |3.05&nbsp;м |- |Distance across the eye |0.76&nbsp;м |- |Довгота носа |1.48&nbsp;м |- |Довгота правої рукы |12.8&nbsp;м |- |Шырина майгрубого міста на правуй руці |3.66&nbsp;м |- |Шырина пояса |10.67&nbsp;м |- |Шырина рота |0.91&nbsp;м |- |Довгота дощкы |7.19&nbsp;м |- |Шырина дощкы |4.14&nbsp;м |- |Грубина дощкы |0.61&nbsp;м |- |Высота педестала |27.13&nbsp;м |- |Высота фундамента |19.81&nbsp;м |- |Маса міді, ухоснованої на статую |27.22&nbsp;тоны |- |Маса сталі, ухоснованої на статую |113.4&nbsp;тоны |- |Мага статуї вцілови |204.1&nbsp;тоны |- |Грубина мідного листа |2.4&nbsp;мм |} {{clear}} == Референції == {{Reflist|colwidth=20em|refs= <ref name=Africa>{{Cite web |last1=Joseph |first1=Rebecca M. |first2=Brooke |last2=Rosenblatt |first3=Carolyn |last3=Kinebrew |title=The Black Statue of Liberty Rumor |publisher=National Park Service |date=September 2000 |url=https://home.nps.gov/stli/learn/historyculture/black-statue-of-liberty.htm |access-date=July 31, 2012 |archive-date=July 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701124157/https://www.nps.gov/stli/historyculture/black-statue-of-liberty.htm |url-status=live }}</ref> }} == Література == {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Harris |first=Jonathan |year=1985 |title=A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty |publisher=Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company) |location=New York City |isbn=978-0-02-742730-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/statueforamerica0000harr |ref=Harris1985 }} * {{Cite book |last1=Hayden |first1=Richard Seth |last2=Despont |first2=Thierry W. |year=1986 |title=Restoring the Statue of Liberty |url=https://archive.org/details/restoringstatueo0000hayd |url-access=registration |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=New York City |isbn=978-0-07-027326-9 |ref=HaydenDespont1986 }} * {{Cite book |last=Khan |first=Yasmin Sabina |year=2010 |title=Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, New York |isbn=978-0-8014-4851-5 |url=https://archive.org/details/enlighteningworl00khan }|ref=Khan2010 } * {{Cite book |last=Moreno |first=Barry |year=2000 |title=The Statue of Liberty Encyclopedia |url=https://archive.org/details/statueoflibertye00more |url-access=registration |publisher=Simon & Schuster |location=New York City |isbn=978-0-7385-3689-7 }} * {{Cite book |last=Sutherland |first=Cara A. |year=2003 |title=The Statue of Liberty |publisher=Barnes & Noble Books |location=New York City |isbn=978-0-7607-3890-0 |ref=Sutherland2003 }} {{Refend}} [[Катеґорія:ЮНЕСКО]] [[Катеґорія:История США]] spcdkswuztey6iqxr0nv6khtx784emg 169280 169279 2026-09-07T13:29:00Z Flipdot 23893 169280 wikitext text/x-wiki [[Файл:IMG_20180818_162654730_HDR-EFFECTS.jpg|міні|праворуч|Статуя Слободы]] '''Ста́туя Слобо́ды''' ({{Lang-en|Statue of Liberty}}), повнов назвов '''„Слобода освічує світ“''', {{Lang-en|Liberty Enlightening the World}}) є колосална [[Мідь|мідна]] [[Неокласицизм|неокласицистична]] [[скулптура]] жоны у туніці и короні на [[Остров Слободы|Острові Слободы]] в [[Ню Йорк (місто)|Ню Йорку]], [[США]], у [[Аппер-Ню-Йорк-Бей|Верьхньому Нюйоркському заливі]]. Дизайн скулптуры вчинив французькый [[скулптор]] [[Фредерік Оґюст Бартолді]], металічну раму постройив [[Ґюстав Еффель]]. Статуя Слободы была подарком [[Споєні штаты Америкы|Споєным штатам Америкы]] уд народа [[Франція|Франції]]. Церемонія удкрытя ся удбыла 28.&nbsp;октовбра 1886. Статуя Слободы тото класично убрата жона,{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=45}} вдухновлена римськов богыньов слободы, Лібертас.{{sfn|Sutherland|2003|p=19}} Над головов у правуй руці вна держит факлю, а в лівуй&nbsp;— дощку з написом „<small>JULY IV MDCCLXXVI</small>“ („4.&nbsp;юлія 1776“), датов уголошіня декларації незалежности США. Лівов ногов она стає на вломленый ланц и окову,{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=45}} што симболізує скасованя рабства по [[Америцька громадянська война|Америцькуй громадянськуй войні]].<ref>{{Cite news|last=Jacobs|first=Julia|date=May 15, 2019|title=New Statue of Liberty Museum Illuminates a Forgotten History|url=https://www.nytimes.com/2019/05/15/arts/design/statue-of-liberty-museum.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621055727/https://www.nytimes.com/2019/05/15/arts/design/statue-of-liberty-museum.html|archive-date=June 21, 2024|access-date=July 22, 2024|work=The New York Times|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=October 25, 2021 |title=Celebrate Lady Liberty |url=https://www.statueofliberty.org/liberty135/ |access-date=July 22, 2024 |website=The Statue of Liberty—Ellis Island Foundation |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm |title=Abolition |date=February 26, 2015 |website=Statue of Liberty National Monument |publisher=National Park Service |language=en |access-date=November 18, 2019 |archive-date=November 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108202033/https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm |url-status=live }}</ref> У 1865.&nbsp;році французькый історик и аболіціонішта Едуар де Лабуле предложив покласти монумент на честь стороча америцької незалежности и [[Всесвітня выставка (1876)|Всесвітньої выставкы 1876.&nbsp;року]], стуйкости америцької демократії и услободжіня рабув.<ref>{{cite web |url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/the-french-connection.htm |title=The French Connection |work=National Park Service |date=May 19, 2019 |access-date=June 10, 2023 }}</ref> Франко-пруська война задержала проґрес над ним до 1875.&nbsp;року, кой Лабуле запропоновав, обы наруд Франції профінансовав статую, а США означили пуд неї місто и поклали педестал. Бартолді завершив голову и руку з факльов ищи сперед тым, як статус была до кунця пропланована, и тоты дві єї дарабы ся возили по межинародных выставках и вказовали ся публіці. Рука з факльов была представлена на [[Всесвітня выставка (1876)|Всесвітнюй выставці 1876.&nbsp;року]] в [[Філаделфія|Філаделфії]] тай у Медісон Сквер Паркови в Менгеттені в 1876–1882.&nbsp;роках. Збираня гроший ишло тяжко, и [[Джозеф Пуліцер]] из ґазеты „New York World“ зачав закликати челядь жертвовати гроші на завершеня проєкта. Статую вчинили у Франції, перевезли через море у ящиках и зобрали на готовому педесталі на товдышньому острові Бедловз. Завершеня статуї ся удпразновало першым конфеті-парадом ({{Lang-en|ticker-tape parade}}<ref>''Ticker-tape parade'' ся забило у америцькый лексикон ипен позад сеї події.</ref>) у Ню Йорку и церемонійов удкрытя з участьов президента [[Ґровер Клівленд|Ґровера Клівленда]]. Статуя стала симболом слободы тай Споєных штатув Америкы, кланявучым ся іміґрантам, што приходили до крайины морьом. До 1901.&nbsp;року нив ся розпоряжала Рада маякув США, пак [[Департамент войны США|Департамент войны]]; по 1933.&nbsp;році вна перейшла до юрисдикції [[Служба націоналных паркув США|Службы націоналных паркув]] ги часть націоналного монумента „Статуя Слободы“. Навщивителюв пущавут на краєць педестала тай удну короны; доступ публікы до факлі уд 1916.&nbsp;року заказаный. Уд 1984.&nbsp;року входит до [[Світова дїдовизна ЮНЕСКО|исписа Світової дідузнины]] [[ЮНЕСКО]].<ref>{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/307 |title=Statue of Liberty |publisher=UNESCO |work=UNESCO World Heritage List |ref=UNESCOWHC |access-date=6. 9. 2026 }}</ref> == Проєктованя и ставба == === Зароджіня ідеї === [[Файл:Disc Sol BM GR1899.12-1.2.jpg|міні|Скулптура, присячена [[Сол Інвіктус|Солу Інвіктусу]], богови сонця у пузнюй [[Римська імперія|Римськуй імперії]]. Сол Інвіктус и [[Лібертас]], римська богыня-перзоніфікація слободы, вплынули на дизайн Статуї Слободы.]] [[Файл:Frederic_Auguste_Bartholdi.jpg|міні|праворуч|[[Фредерік Оґюст Бартолді]]&nbsp;— французькый [[скулптор]], автор проєкта Статуї Слободы. Фотоґрафія Наполеона Сароні, 1880.]] Подля [[Служба націоналных паркув США|Службы націоналных паркув США]] ідею про монумент уд французького народа Споєным штатам Америкы на зачаткови подав голова французького Общества против рабства тай знамый політик свого часу [[Едуар Рене де Лабуле]]. Тримле ся, ож ун ї озвучив у бесіді из скулптором [[Фредерік Оґюст Бартолді|Фредеріком Оґюстом Бартолдійом]] у&nbsp;1865.&nbsp;році; по вечері у своюй хыжи коло Версая Лабуле, твердый пудпоровач [[Унія (Америцька громадянська война)|Унії]] в [[Америцька громадянська война|Америцькуй громадянськуй войні]], гадано вповів: „Кедь бы ся у Споєных штатах и клав монумент ги памнятка за їхню незалежность, думаву си, ож было бы природньо, кобы вун ся клав через ворошный труд обох нашых держав“.{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Айбо в звіті 2000.&nbsp;року Служба націоналных паркув назвала йсю історію леґендов из зазывавучого на пожертвы памфлета 1885.&nbsp;року, и указала 1870.&nbsp;рук майвіроятнов часовов точков зароджіня ідеї статуї.<ref name="Africa" /> Подля Службы націоналных паркув Лабуле ся надіяв, ож такый подарок даст увагу на успіх Споєных штатув у досягненьови демократії и вдухновит французькый наруд тоже бороти ся за власну демократію перед лицьом репресивної монархії.<ref>{{Cite web |url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm |title=Abolition |publisher=National Park Service |access-date=July 7, 2014 |archive-date=July 14, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714131717/https://www.nps.gov/stli/historyculture/abolition.htm |url-status=live }}</ref> Подля слув скулптора Бартолдія, котрый май пак споминав тоту історію, Лабуле не задумовав свою гадану репліку ги понуку, айбо вдухновив го нив.{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Бартолді, никавучи на жорсткый характер режима [[Наполеон III.|Наполеона&nbsp;III.]], нич нараз не зачинав чинити про йсю ідею, долиш обговорьовав ї з Лабуле.{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} У любому случайови вун быв у тот час занятый и другыми проєктами; у 1856.&nbsp;році пушов до [[Еґипет|Еґипта]] штудовати античні вытворы.{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=24}} Пуд конець 1860.&nbsp;рокув Бартолді указав [[Ісмаʼіл Паша|Ісмаʼілу Паші]], [[Хедів|хедіву]] Еґипта, план скулптуры „Проґрес“ авадь „Еґипет несе світло в Азію“&nbsp;— ґіґантськый [[маяк]] у формі давньоеґипетської [[Фелах|фелашкы]] у робі и з факльов на сіверному вході до [[Суезькый канал|Суезького канала]] в [[Порт Саід|порті Саід]].{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Бартолді ся спирав на класичный прецедент, [[Родоськый Колос|Родоського Колоса]]&nbsp;— античну 30-метрову бронзову статую грецького бога сонця [[Геліос|Геліоса]],{{sfn|Harris|1985|pp=7–8}} котра похожо стояла на вході до порта и фунґовала ги маяк про шіфы. Про статую „Проґрес“ ся чинили нарисы и мініатурні макеты, айбо нич из того не уйшло: и хедів, и Фердінанд де Лессепс, керовник ставбы Суезького канала, удказали ся уд ідеї статуї, бо была подорога в реалізації.<ref>{{Cite book|first=Zachary|last=Karabell|title=Parting the desert: the creation of the Suez Canal|publisher=Alfred A. Knopf|date=2003|page=[https://archive.org/details/partingdesertcre00kara/page/243 243]|isbn=0-375-40883-5|url=https://archive.org/details/partingdesertcre00kara/page/243}}</ref> Вмісто того в 1869 поклали маяк у порті Саід за проєктом Франсва Кынєта,<!-- François Coignet --> котрый там стойит дотеперь. По вертаню з Еґипта Бартолді пушов поникати на скулптуру [[Санкарлоне]] авторства [[Джовані Батіста Креспі|Джованія Батісты Креспія]]&nbsp;— 23-метрову статую [[Карл Боромейськый|сят.&nbsp;Карла Боромейського]] з [[Репусованя|репусованої]] міді поверьх желізної арматуры на [[Лаґо Маджоре]] в [[Італія|Італії]]. Ун быв видів ай памнятник Верцінґеторіксови авторства Еме Мілле&nbsp;— ипен реставрація Міллейової статуї через сто рокув звернула межинародну увагу на пудлый став Статуї Слободы. Бартолді убрав мідь, а не бронзу вадь камінь позад єї дешевости, май малої вагы тай май легкої транспортації.{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=24}} Проґрес над хотьякым потенційным масштабным проєктом задержала Франко-пруська война, у котруй Бартолді служив майором ополченя. Бігом войны Наполеон&nbsp;III.&nbsp;быв узятый у плін и звергнутый. Рудна провінція Бартолдія, [[Алзас]], перейшов до [[Прусія|Прусії]], а у Франції ся поклала [[Третя французька республіка|май ліберална республіка]].{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Планувучи вандрованя до США, Бартолді заприказовав из Лабуле&nbsp;— они рішили, ож настав час обговорити ідею з вливовыми америчанами.{{sfn|Khan|2010|pp=60–61}} У юнійови 1871.&nbsp;року Бартолді перейшов Атлантичный океан из допроводным листом, пудписаным Лабуле.{{sfn|Moreno|2000|pp=39–40}} Прибывши до Нюйоркського порта, Бартолді ся заникав на острув Бедловз (днешньый [[острув Слободы]]) ги місто про статую, бо полюбило му ся, ож шіфы, заходячи в Ню Йорк, мусіли мімо нього проплывати. На його щастя, острув быв у власности федералної власти Споєных штатув; штат Ню Йорк го уддав у 1800.&nbsp;році про защиту порта. Як Бартолді тото описав у листі Лабуле: „земля, ворошна про вшыткі штаты“.{{sfn|Harris|1985|pp=12–13}} Кромі вливовых нюйоркцюв Бартолді навщивив президента [[Уліс Ґрант|Уліса Ґранта]], котрый му вповів, ож місто про статую выділити бде нетяжко.{{sfn|Khan|2010|pp=102–103}} Бартолді двараз ся [[Цуґ|цуґом]] провюз Споєными штатами и стрітив много американцюв, котрых держав позитивно наштімоваными д свому проєктови,{{sfn|Moreno|2000|pp=39–40}} айбо думав си, ож популус по вбадва бокы океана щи не были доста удкрыті про таку понуку, и вни з Лабуле рішили мало почекати з зачатком публічної кампанії.{{sfn|Harris|1985|pp=16–17}} [[Файл:2014-09-15 16-14-55 lion-belfort.jpg|міні|„Белфорськый лев“&nbsp;— Бартолдійова скулптура 1880.&nbsp;року]] Бартолді вчинив першый макет скулптуры в 1870.{{sfn|Khan|2010|p=85}} Сын Бартолдійового цімбора, умілець Джон Ла Фарж, пак говорив, ож скулптор учинив перші нарисы статуї бігом свої навщивы до студії Ла Фаржа у [[Ровд Айленд|Ровд Айленді]]. Бартолді дале розробляв концепцію уже у Франції.{{sfn|Khan|2010|p=85}} Межи тым ун робив над скулптурами, націлеными на пуднятя патріотичного духа французув по пруйгратуй войні з прусаками. Єднов из них став Белфорськый лев&nbsp;— монументална пісковикова скулптура пуд фортецьов у Белфорі, котра бігом войны три місяці ся защищала уд [[Облога Белфора|пруської облогы]]. Лев має 22&nbsp;метры в довготу и 11&nbsp;метрув у высоту, подакотрі елементы [[Романтизм|романтизма]]; май пак елементы романтизма Бартолді ухосновав и на Статую Слободы.{{sfn|Harris|1985|pp=10–11}} Бартолді зробив акварельный начерк, изсокотившый ся до нашых дню. На ньому намальована статуя Слободы, доста сильно рузняча ся уд свойої нынїшньої версії. На начеркови в лївуй руцї статуї находит ся разбита ваза, давньый символ рабства, котра май тош была замінена на табличку з датов принятя Декларації независимості. Кроме того, поміняли й містонахоженя статуї в границях острова и форма педестала. В ходї перевезеня Бартолді познакомив ся з журналістом Хорасом Ґрілі, писательом Джорджом Кортісом и поетом Ґенрі Лонґфелло, котрі пуддержали проєкт. Дїяня скулптора так само одобрив президент Улісса Ґранта. 4. юлія 1871. года, коли прибыв ун у [[Вашінґтон (місто)|Вашинґтон]], Бартолді стрітив ся з сенатором уд Масачусетса Чарлзом Самнером. В письмови де Лабуле ун писав: «Я глядаю людий, котрі хотят приняти участь в реалізації нашого проєкта, и я нашов пудходячоє число такых». Особенну роль в послїдуючуй реалізації ідеї удыграло востановленя контакту з Джоном Лафаржом, з якым Бартолді познакомив ся йще в Парижі. В наслїдок Лафарж дав скулпторови свою студію в Нюпорті, де в продовж слїдуючых десятигодю Бартолді рабив над статуйов. В ходї свого вандрованя, кроме Ню-Йорка, Бостона и Вашинґтона, скулптор бывав у Чікаґо, Пітсбурзї, Сент-Луїсі, Денвері, Солт-Лейк-Сіті, Сакраменто и Сан-Франциско. Восени 1871. года ун вернув ся в Францію.{{Жрідло}} == Ґабаріты == [[Файл:Statue_of_Liberty_frontal_2.jpg|праворуч|міні|Вид на Статую Слободы з землі]] {| class="wikitable" |+Ґабаріты |Высота мідної статуї |46&nbsp;м |- |Уд фундамента педестала до верьхушкы факлі |93&nbsp;м |- |Уд талпы до верьха головы |34&nbsp;м |- |Высота рукы |5&nbsp;м |- |Указный перст |2.44&nbsp;м |- |Обхват другого сустава |1.07&nbsp;м |- |Голова уд вилиці до верьха |5.26&nbsp;м |- |Head thickness from ear to ear |3.05&nbsp;м |- |Distance across the eye |0.76&nbsp;м |- |Довгота носа |1.48&nbsp;м |- |Довгота правої рукы |12.8&nbsp;м |- |Шырина майгрубого міста на правуй руці |3.66&nbsp;м |- |Шырина пояса |10.67&nbsp;м |- |Шырина рота |0.91&nbsp;м |- |Довгота дощкы |7.19&nbsp;м |- |Шырина дощкы |4.14&nbsp;м |- |Грубина дощкы |0.61&nbsp;м |- |Высота педестала |27.13&nbsp;м |- |Высота фундамента |19.81&nbsp;м |- |Маса міді, ухоснованої на статую |27.22&nbsp;тоны |- |Маса сталі, ухоснованої на статую |113.4&nbsp;тоны |- |Мага статуї вцілови |204.1&nbsp;тоны |- |Грубина мідного листа |2.4&nbsp;мм |} {{clear}} == Референції == {{Reflist|colwidth=20em|refs= <ref name=Africa>{{Cite web |last1=Joseph |first1=Rebecca M. |first2=Brooke |last2=Rosenblatt |first3=Carolyn |last3=Kinebrew |title=The Black Statue of Liberty Rumor |publisher=National Park Service |date=September 2000 |url=https://home.nps.gov/stli/learn/historyculture/black-statue-of-liberty.htm |access-date=July 31, 2012 |archive-date=July 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701124157/https://www.nps.gov/stli/historyculture/black-statue-of-liberty.htm |url-status=live }}</ref> }} == Література == {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Harris |first=Jonathan |year=1985 |title=A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty |publisher=Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company) |location=New York City |isbn=978-0-02-742730-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/statueforamerica0000harr |ref=Harris1985 }} * {{Cite book |last1=Hayden |first1=Richard Seth |last2=Despont |first2=Thierry W. |year=1986 |title=Restoring the Statue of Liberty |url=https://archive.org/details/restoringstatueo0000hayd |url-access=registration |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=New York City |isbn=978-0-07-027326-9 |ref=HaydenDespont1986 }} * {{Cite book |last=Khan |first=Yasmin Sabina |year=2010 |title=Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, New York |isbn=978-0-8014-4851-5 |url=https://archive.org/details/enlighteningworl00khan }|ref=Khan2010 } * {{Cite book |last=Moreno |first=Barry |year=2000 |title=The Statue of Liberty Encyclopedia |url=https://archive.org/details/statueoflibertye00more |url-access=registration |publisher=Simon & Schuster |location=New York City |isbn=978-0-7385-3689-7 }} * {{Cite book |last=Sutherland |first=Cara A. |year=2003 |title=The Statue of Liberty |publisher=Barnes & Noble Books |location=New York City |isbn=978-0-7607-3890-0 |ref=Sutherland2003 }} {{Refend}} [[Катеґорія:ЮНЕСКО]] [[Катеґорія:История США]] fp2rmjnjl8co5so0e2t4gqsc3jsx1kq 0 23531 169276 169096 2026-09-07T12:56:13Z Halajkovič 33393 /* */ 169276 wikitext text/x-wiki {{Ученый |noyat = <!-- непустый про опцию без ятя --> |имя = Зузана Ганудельова |имя оригиналне = |образчик= {{Фоторамка|Увидьте фото |pos=top|align=center|width=90 |link=https://esu.com.ua/images/article_images/G/g299747649-01.jpg}} |образчика подпис = |познатый як = |позната як = [[Языкознательство|языкознателька]] |имя при уроджѣню = Зузана Плѣшка<ref name="Ковач"/><ref name="Магочи"/> |уроджѣня = {{Birth date|1929|06|09}} |мѣсто роджѣня = [[Пыхнї|Пыхнѣ]], [[Чехословакія|Чехословакия]] |упокоеня = {{Death date and age|2021|02|26|1929|06|09}} |мѣсто смерти = [[Пряшов]], [[Словакия]] |причина смерти = |сферы наук = [[языкознаня]] |ученый ступень = [[кандидат наук]], доцент |alma mater = [[Универзита Коменского в Братиславѣ|Братиславска универзита]] |главны роботы = |честны титулы = |членство в = |одзнакы = |категория склада = <!-- лем сама назва, напр.: Marie Curie --> }} '''Зузана Ганудельова''' ({{lang-sk|2|Zuzana Hanudeľová}}; *[[9. юн]] [[1929]], [[Пыхнї|Пыхнѣ]], [[Чехословакія|Чехословакия]], теперь [[окрес Гуменне]], [[Словакия]]&nbsp;— †[[26. фебруар]] [[2021]], [[Пряшов]], [[Словакия]])<ref>{{cite journal |author=Júlia Dudášová |title=Odišla výrazná osobnosť slovenskej ukrajinistiky |journal=Slavica Slovaca |date=2021 |volume=56 |issue=1 |pages=135–136 |issn=0037-6787 |doi=10.31577/SlavSlov.2021.1.14 |url=https://www.sav.sk/journals/uploads/11161810Dud%C3%A1%C5%A1ov%C3%A1.pdf |language=sk |access-date=2026-09-05}}</ref>&nbsp;— была словацка [[Языкознательство|языкознателька]], културно-просвѣтна дѣятелька, кандидат филологичних наук (1980), доцент (1982); бывша членка [[Комунистична партия Чехословакии|Компартии Чехословакии]] (од 1948).<ref name="Бабота">Любиця Бабота</ref><ref name="Ковач">Федір Ковач</ref><ref name="Магочи">Маґочій Павло Роберт</ref> Высокошколскы штудии зачала на [[Универзита Коменского в Братиславѣ|Универзитѣ Коменского в Братиславѣ]] (1951–1952), а доштудовала [[Филология|филологию]] и дипломовала на Одесской универзитѣ (1952–1957).<ref name="Бабота"/><ref name="Ковач"/> Зачала працовну чинность яко новинарька (1958–1960),<ref name="Ковач"/> пак током трьох десятьроч (1960–1990) преподавала [[украинскый язык]] на [[Универзита Павла Йозефа Шафарика|Пряшовской универзитѣ {{s|П. Й. Шафарика}}]]<ref name="Магочи"/> Завершила свою преподавательску чинность уже пензистков на [[Универзита Матея Бела в Банской Быстрици|универзитѣ Матея Бела в Банской Быстрици]], 1998–2004.<ref name="Бабота"/> Выдала около 130 научных публикаций, 11 учебникох и 4 методичны порадникы з [[Украинскый язык|украинского языка]].<ref name="Ковач"/> Зузана Ганудельова поважуе [[Русиньскый язык|русинскый язык]] диалектом [[Украинскый язык|украинского]] и критично прияла усилованя створити нормативны основы русинского языка в 1990-х роках. Тоту позицию она высловила в даколькых полемичных трактатах, примѣром «"Новинкы" на решеті» (1994) и «Поспішиш — людей насмішиш» (1994).<ref name="Магочи"/> ;Основны роботы<ref name="Бабота"/> (вшиткы публикованы в [[Пряшів|Пряшовѣ]]) * Побутова лексика українських говорів Східної Словаччини. 1980; * Назви страв, посуду і кухонного начиння. 1981; * Лінгвістичний атлас українських говорів Східної Словаччини. Т. 1. 1981; Назви страв, посуду і кухонного начиння; * Ткацька лексика в українських говорах Східної Словаччини. 1987; * Народні страви і напої. 1987; * Лінгвістичний атлас українських говорів Східної Словаччини. Т. 2. 1989; Ткацька лексика; * Лінгвістичний атлас українських говорів Східної Словаччини. Т. 3. 2001; Назви будівництва і транспорту; == Жерела == * '''Любиця Бабота''': Ганудель Зузана // Енциклопедія Сучасної України [Електронний ресурс] / редкол. : {{s|І. М. Дзюба}}, {{s|А. І. Жуковський}}, {{s|М. Г. Железняк [та ін.]}}; {{s|НАН України,}} НТШ. – Київ: Інститут енциклопедичних досліджень {{s|НАН України}}, 2006, {{s|оновл. 2023}}. Онлайн доступ: https://esu.com.ua/article-28614 * '''Федір Ковач''': Ганудель Зузана, дів призв. Плішка //{{КСРУ}}, стор.&nbsp;80. * '''Маґочій Павло Роберт''': Ганудель Зузана //{{ЕКР}}, стор.&nbsp;112. == Референции == {{reflist}} {{Lifetime|1929|2021|Ганудельова, Зузана}} [[Катеґорія:Русиньскы лінґвісты]] [[Катеґорія:Русиньскы педаґоґы]] [[Катеґорія:Пряшівска універзіта]] [[Катеґорія:Уродили ся 1929]] [[Катеґорія:Лингвисты]] [[Катеґорія:Педаґоґы]] kbkpydgltpborfq3s98ju6fitn8t83e 0 23542 169277 169268 2026-09-07T13:09:39Z Igor Kercsa 5504 мала оправа 169277 wikitext text/x-wiki {{Писатель проста |name=Матей Бел |birthdate ={{Birth date|1684|3|22}} |birthplace = [[Очова]] |deathdate = {{Death date and age|1749|8|29|1684|3|22}} |deathplace = [[Прешпурк]] |image=Matej Bel.jpg |imagesize=200px |Commons=Matthias Bel}} '''Матей Бел''' ({{lang-sk|Matej Bel z Očovej}}, {{lang-hu|Bél Mátyás}}, {{lang-de|Matthias Bel}}, {{lang-la|Matthias Belius}}; *[[22. марец]] [[1684]], [[Очова]]&nbsp;— [[29. авґуст|29. август]] [[1749]], [[Прешпурк]])&nbsp;— [[ученый]], [[Енциклопедия|енциклопедиста]], [[историк]], [[филозоф]], [[Просвітительство|просвѣтитель]], закладатель модерной [[Педагогика|педагогикы]].<ref name="MEL">MAGYAR ÉLETRAJZI LEXIKON</ref><ref name="RNL">Révai nagy lexikona</ref> [[Писатель]], [[ученый]], евангеличный [[казатель]], проминентна постава академичного живота в [[Мадярске кральовство|Мадярском кральовствѣ]] [[XVIII. стороча|18. стороча]]. З отцьовой стороны быв [[Словакы|словацкого]] походжѣня, а з материной — [[Мадяре|мадярского]]. Подля его властных слов быв материнского [[Славяньскы языкы|языка славянского]] (конкретно словацкого), горожанства [[Мадяре|мадярского]], а школованя [[Нѣмцѣ|нѣмецкого]] („Lingua Slavus, natione Hungarus, eruditione Germanus“). Вшиткы тоты три языкы знав добрѣ, але творы свои в духу того часу писав по [[Латиньскый язык|латинскы]].<ref name="IMB">Inštitút Mateja Bela</ref> Попри своей [[педагог]]ичной чинности оддавав ся [[Лингвистика|лингвистицѣ]], [[История|истории]] и [[География|географии]]. Его найславнѣйшым твором суть пятитомны Notitia Hungariae historico-geographica (Исторично-землеписны запискы о Мадярщинѣ), котры обсягують вѣдомостѣ з десятьох мадярскых жуп. Окрем того суть цѣнны его лингвистичны роботы. За якость своих робот достав вельо чести од ученых сполочностей в [[Берлін|Берлинѣ]], Йенѣ, [[Лондон]]ѣ, Оломоуцу ай [[Петроград]]ѣ, котры го прияли за свого члена.<ref name="IMB"/> Значну часть свого живота пережив в [[Прешпурк]]у, де меджи роками 1714 аж 1719 быв директором евангеличного лицея, а пак аж до пензии (1748) служив яко нѣмецкый евангеличный пастор.<ref name="RNL"/><ref name="MEL"/> == Основны творы == * Forma sacrorum verborum (Halle, 1707) * Compendium (1713) * Invitatio ad symbola conferenda dum historia linguae hungaricae libri II…edere parat… (Berolini, 1713) * Grammatica Latina (Leutschoviae, 1717) * Rhetorices veteris et novae praecepta (Lipsiae, 1717) * Institutiones linguac germanicae et slavicae in Hungaria ortu (Leutschoviae, 1718) * De vetera literatura hunnoscythica exercitatio (Lipsiae, 1718) * Christophori Cellarii latinitatis probatae et exercitae liber memorialis naturali ordine dispositus (Norimbergae, 1719) * Flos medicinae scholae Salernitanae (Posonii, 1721) * Hungariae antiquae et novae prodromus (Norinbergae, 1723) * Preces christianae (Lipsiae, 1728) * Die Gatt suchende Seele (1729) * Der ungarische Sprachmeister. (Pressburg, 1729) * Adparatus ad historiam Hungariae. Decades II. (Posonii, 1735—1746) * Notitia Hungariae novae historico-geographica. Partis I. Tom. I—IV. Partis II. Tom. V. Viennae, (1735—1742) * Compendium Hungariae geographicum (Posonii, 1753) * Kurze und zuverlässige Nachricht von dem Zustande der protestantischen Kirche in Ungarn * Compendiolum regnorum Slavoniae, Croatiae, Dalmatiae, Gallicae et Lodomeriae. Posonii et Cassoviae (1777) * Miscellanea Berolinensia (1734) == Жерела и одказы == * Inštitút Mateja Bela / Bél Mátyás Intézet [https://www.institutmatejabela.sk/matej-bel] * MAGYAR ÉLETRAJZI LEXIKON 1000–1990 Javított, átdolgozott kiadás. Főszerkesztő: Kenyeres Ágnes [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/] * Révai nagy lexikona, 3. kötet (1911), 16. old. == Референции == {{reflist}} {{Lifetime|1684|1749|Бел Матей}} Катеґорія:Писателе подля алфавиту tehz8amt1yo1ecj7ytb40yp1n1hlqdg 0 24940 169283 168905 2026-09-07T14:12:26Z Flipdot 23893 169283 wikitext text/x-wiki '''Ня́ґувська постила''' ({{Lang-hu|A Nyagovai Posztilla}}, {{Lang-ru|Няговские поучения}}, {{Lang-en|The Niagovo Postilla}}) тото реліґійный історичный документ, зберька повчань-[[Гомілія|гомілій]] на [[Християнство|християнськоє]] [[Єванґеліє]], датованый дас&nbsp;16.&nbsp;сторочом, котрый ся держит за єдну из майстарых знамых письмовых памняток [[Русинськый язык|русинського языка]]. Ориґінал не дожыв до нашых днув; усокотили ся лиш дві копії: вчиненый у [[Добрянске (Закарпатска область)|Няґові]] (уд&nbsp;1946.&nbsp;року&nbsp;— ''Добрянськоє'') список 18.&nbsp;стороча и найдена у 1930.&nbsp;році у Текові копія, котра ся указала май старов (датована 17.&nbsp;сторочом).<ref group="запятка">Подля зглядователя текувського списка [[Георгий Геровскый|Ґ.&nbsp;Ґеровського]], його автор походив из Довжанського округа.</ref><ref group="запятка">Рукопис текувської копії безслідно щез у 1944.&nbsp;році; уд неї ся лишив лиш опублікованый Ґ.&nbsp;Ґеровськым лист.</ref> Тримле ся, ож автором ориґінала быв православный сященник из Марамороша, из Няґова вадь його околиці. Єдна з двох уцілілых копій была перепечатана російськым істориком [[Петров, Алексій Леонідович|Алексійом Петровом]] у 1914.&nbsp;році, а пак и в септембрі 1921.&nbsp;року в Петроґраді (ныні [[Санкт-Петєрбурґ]]) „по розпоряджіню Російської Академії Наук“ пуд назывков „Повчаня на Єванґеліє по Няґувському списку 1758.&nbsp;року“ ({{Lang-ru-dor|Поученія на евангеліе по Няговскому списку 1758 г.}}). В 2006.&nbsp;році на базі кафедры украйинської и русинської філолоґії Ніредьгазької высшої школы пуд редакційов Ондраша Золтана уйшло [[факсіміле]] з уданя А.&nbsp;Петрова из вступнов статьов [[Ласлов Дежив|Ласлова Дежива]] и передсловом О.&nbsp;Золтана.<ref name=":0">{{Cite book|editor1-last=Zoltán|editor1-first=András|pages=74+12+226&nbsp;old.|title=A Nyagovai Posztilla / Няговские поучения / The Niagovo Postilla : Alekszej Petrov szövegkiadásának fakszimiléj, Dezső László bevezető tanulmányával, A kötetet szerkesztette és az előszót írta Zoltán András|year=2006|publisher=Nyíregyházi Főiskola Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék|location=[[Ніредьгаза|Nyíregyháza]]|ref=Zoltan2006}}</ref> Ондраш Золтан у передслові удзначує, ож петроґрадськоє уданя было удносно раритетом позад воєн и револуцій того часу&nbsp;— а в 1985.&nbsp;році єдиный екземпларь петроґрадського уданя на Мадярах, котрый сперед тым держали у Державнуй бібліотеці имени Сечені, стратив ся бігом переміщеня єї фондув у другу будову, айбо закладатель и першый завідовач кафедры [[Іштван Удварій]] купив копію за гатаром, и з неї ся ипен и вчинило факсіміле. Уданя присятили першым роковинам його смерти, 9.&nbsp;новембра 2006.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;VI–XV." /> Няґувська Постила обсягує 61&nbsp;повчаня, котрі ся удкликувут на вшылиякі дарабы Єванґелія через референції на [[Зачало (Єванґеліє)|єванґельські зачала]] у наголовках, айбо тексты самых зачал ся не наводят&nbsp;— подля Л.&nbsp;Дежива тото не удповідат жаданям „учительного Єванґелія“, хоть автор и называт так свуй текст; ипен завто Дежив хоснує термін „постила“.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXIX–XL." /> Повчаня вшорені за традиційов православного літурґійного календаря из приуроченями д недільным зборам вірникув и Христовым празникам; єдно повчаня присяченоє Богородиці, єдно мученикам; повчань до днув сятых не є.<ref name=":1" details="б.&amp;nbsp;46.">{{Cite paper|first1=Л.О.|last1=Стасюк|year=2004|title=Нягівські повчання як пам'ятка прореформатської літератури|url=http://nbuv.gov.ua/UJRN/Ukrr_2004_30_7|work=[https://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=JUU_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=IJ=&S21COLORTERMS=1&S21STR=%D0%9669265 Українське релігієзнавство]|language=uk|pages=С.&nbsp;45–55|issue=№&nbsp;30|ref=Stasiuk2004}}</ref> == Обща інформація == Няґувськый список представленый переплетом из двох деревляных дощок, обтягнутых барнастов кожов; 248&nbsp;бокув грубого папіря 16&nbsp;½&nbsp;× 20&nbsp;½&nbsp;цм. Межи 158. и 159.&nbsp;боками єден вырватый, коло корінця ся лишили його обрывкы. Быв переданый на зглядованя з монастыря сят.&nbsp;Миколая Чудотворця на Чернецькуй горі коло Мукачова [[Анатолій Кралицькый|Анатолійом Кралицькым]].<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=1}} Текувськый список обсяговав 398&nbsp;бокув, из котрых перші 40 были страчені щи сперед тым, як ун трафив до рук [[Ґеорґій Ґеровськый|Ґеорґія Ґеровського]].<ref>{{Cite journal|title=«Postilla de Neagovo» în lumina «Cazaniei I» a diaconului Coresi (cca. 1564)|last1=Olteanu|first1=Pandele|language=ro|place=Bucureşti|publisher=Asociaţia slaviştilor din Republica Populara Romîna|editor1-last=Petrovici|editor1-first=Emil|year=1966|url=https://www.promacedonia.org/rs/rs13_11.pdf|work=Romanoslavica|issue=XIII|pages=105–131 бб.}}</ref> == Изглядованя == === Датованя и особа автора === Алексій Петров датує ориґінал 1559.&nbsp;роком, а тот список, на основі котрого вун чинив изглядованя&nbsp;— 1757–1758.&nbsp;роками.<ref name=":1" details="б.&amp;nbsp;45." /><ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=2}} У резултаті свого зглядованя Петров учинив такі выслідкы:<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=101}}<ref name=":0" />{{Rp-primitive|бук=XLI}} {{Blockquote|# Автор постилы, православный руськый сященник из Марамороша вадь сосідньої карпаторуської території, и в основі свойих никань, и формално ''ся лишив сыном воспитавшої го православної церьквы'', хоть # ''пудчиняв ся'' в силнуй мірі ''вливу реформаційных ідей'', котрі го привели д усвідомленьови ''мусайности введеня народного языка в церьков и жывої на нюм проповіди'', а щи # ''д розуміньови реліґії уднушньым, духовным способом'', а не вонкашньым, обрядовым, што у значнуй мірі уддалило го уд товдышнього православного общества; дуже годно быти, ож # зближеня його з протестантизмом ся проявило и „''в даякому пристатьови на неправославный спосуб думаня'' не лиш удносно ''обрядового'' боку, айбо и ''доґматичного''“, айбо # ''не привело го ид переходу в даяку конкретну форму протестантизма'', наприклад у калвінізм — # автором быв ''приятый'' лиш ''общый дух реформації''.}}Тримле ся, ож автор ориґінала быв из села Няґово вадь його околиці. === Язык === Текст Няґувської постилы написаный у языкови, приближеному ид народнуй бесіді того часу, а не в [[Церьковнословянськый язык|церьковнословянському]]. Ласлов Дежив припускає, ож тексты єванґельськых зачал у постилі удсутні завто, ож якраз їх автор зачитовав по церьковнословянськы.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXIX–XL." /> У 1985.&nbsp;році Дежив удав у Дебрецені матеріалы свого зглядованя текста Няґувської постилы на основі зобратого словника тай його аналіза. У выслідках Дежив указав: * 49% зобратого ним словника Няґувської постилы збігло ся из староукрайинськыми словниками;<ref name=":3">{{Cite book|author-link=Ласлов Дежив|last=Дэже|first=Л.|publisher=Дебреценский государственный университет|ref=Deszo1985|year=1985|title=Украинская лексика сер. XVI века: Няговские Поучения (Словарь и анализ)|location=[[Дебрецен]]}}</ref>{{Rp-primitive|бук=509}} * 13% лексикы Няґувської постилы є у староукрайинськых словниках, айбо не у літературному украйинському языкови;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=509}} * 57% лексикы збігло ся из лексиков літературного російського языка&nbsp;— подля словника Д.&nbsp;Ушакова, почти половина з того зазначена ги книжні, церьковні, застарілі слова;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=510}} * 21% слув из Няґувської постилы не є ни в украйинському, ни в російському языках, причому ни в днешньых, ни в історичных їх інкарнаціях;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=512}} * 68% лексикы Няґувської постилы ся збігат из днешньым языком русинув.<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=513}} Як пише Дежив, позаяк цільовов авдиторійов Няґувської постилы были селяне, ремеселникы, друбні дворяны, а пораз и сященникы, автор хоснує простый и порозумливый стиль, членорозділну структуру, май слобудну, близку ид уснуй бесіді будову речінь; часто ся дає до синонімув, антонімув и пуднимат звіданкы, за котрі слухачам треба ся было задумовати, бо за нима стояли обычні проблемы.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XLVI–XLVIII." /> === Протестантськый влив и удлика уд аналоґічных повчань === А.&nbsp;Петров изглядовав протестантськый (а май точно&nbsp;— калвіністськый) влив на Няґувську Постилу. Подля нього, як удзначує Дежив, майвеликым наслідком такого вливу было якраз хоснованя народного языка в реліґійнуй и світськуй літературі тай споліганя на „Сященоє Писаня“ ги на єдиный авторитет.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXVIII–XLI." /> Ласлов Дежив удкликує ся на аналіз, учиненый Петровом на основі порувняня Няґувської постилы тай аналоґічных мадярськоязычных и украйинськых (и наближеных ид народному языкови, и церьковнословянськоязычных) повчань и указує на такі удликы: наприклад, автор Няґувської постилы ся не дає до полемікы з другыми реліґіями и не фокусує ся на доґматичных вопросах, як тото ся просліжує у аналізованых аналоґах; а щи на удлику уд католицькых и протестантськых повчань, призначеных про школованых читачув, Няґувська постила є призначена про простых вірян. Подля Петрова, про постилы восточної церьквы были характерні вопросы ритуалув и чудес, удкликованя на історію церьквы, айбо „такого роду елементув у Няґувськых повчанях почти не стрічаєме“.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXVIII–XLI." /><ref name=":2">{{Cite book|last1=Петровъ|first1=А.|year=1923|title=Отзвукъ реформаціи въ русскомъ Закарпатьи XVI в. Няговскіе поученія на евангеліе|place=[[Прага|Praha]]|ref=Petrov1923|publisher=Zvláštní otisk z Věstniku Král. Čes. Společnosti Nauk. Třida I. na rok 1921–1922|url=https://archive.org/details/otzvukreformatsi00petr/}}</ref> == Література == * {{Cite book|author-link=Ласлов Дежив|last=Дэже|first=Л.|publisher=Дебреценский государственный университет|ref=Deszo1985|year=1985|title=Украинская лексика сер. XVI века: Няговские Поучения (Словарь и анализ)|location=[[Дебрецен]]}} * {{Cite book|editor1-last=Zoltán|editor1-first=András|pages=74+12+226&nbsp;old.|title=A Nyagovai Posztilla / Няговские поучения / The Niagovo Postilla : Alekszej Petrov szövegkiadásának fakszimiléj, Dezső László bevezető tanulmányával, A kötetet szerkesztette és az előszót írta Zoltán András|year=2006|publisher=Nyíregyházi Főiskola Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék|location=[[Ніредьгаза|Nyíregyháza]]|ref=Zoltan2006}} == Никайте щи == * [[Постила]] * [[Гомілія]] * [[Учительноє Єванґеліє]] * [[Протестантизм]] * [[Калвінізм]] == Запяткы == {{Reflist|group=запятка}} == Референції == {{Reflist}} [[Катеґорія:Хрістіанство]] [[Катеґорія:Христианска литература]] [[Катеґорія:Протестантство]] bw0gc73mywx6knncn0dfvtq0fpq3mwn 169284 169283 2026-09-07T17:10:37Z Flipdot 23893 169284 wikitext text/x-wiki '''„Поученя на Єванґеліє“''', знамі ги '''Няґувська постила''' ({{Lang-hu|A Nyagovai Posztilla}}, {{Lang-ru|Няговские поучения}}, {{Lang-en|The Niagovo Postilla}}) за назвов майзнамого всокоченого списка (копії), тото реліґійный історичный документ, зберька повчань-[[Гомілія|гомілій]] на [[Християнство|християнськоє]] [[Єванґеліє]], датованый дас&nbsp;16.&nbsp;сторочом, котрый ся держит за єдну из майстарых знамых письмовых памняток [[Русинськый язык|русинського языка]]. Ориґінал не дожыв до нашых днув; усокотили ся лиш дві копії: вчиненый у [[Добрянске (Закарпатска область)|Няґові]] (уд&nbsp;1946.&nbsp;року&nbsp;— ''Добрянськоє'') список 18.&nbsp;стороча и найдена у 1930.&nbsp;році у [[Теково|Текові]] копія, котра ся указала май старов (датована кунцьом 17.&nbsp;стороча).<ref group="запятка">Рукопис текувської копії безслідно щез у 1944.&nbsp;році; уд неї ся лишив лиш опублікованый Ґ.&nbsp;Ґеровськым лист.</ref> Тримле ся, ож автором ориґінала быв православный сященник из Марамороша, из Няґова вадь його околиці. Єдна з двох уцілілых копій была перепечатана російськым істориком [[Петров, Алексій Леонідович|Алексійом Петровом]] у 1914.&nbsp;році, а пак и в септембрі 1921.&nbsp;року в Петроґраді (ныні [[Санкт-Петєрбурґ]]) „по розпоряджіню Російської Академії Наук“ пуд назывков „Повчаня на Єванґеліє по Няґувському списку 1758.&nbsp;року“ ({{Lang-ru-dor|Поученія на евангеліе по Няговскому списку 1758 г.}}). В 2006.&nbsp;році на базі кафедры украйинської и русинської філолоґії Ніредьгазької высшої школы пуд редакційов Ондраша Золтана уйшло [[факсіміле]] з уданя А.&nbsp;Петрова из вступнов статьов [[Ласлов Дежив|Ласлова Дежива]] и передсловом О.&nbsp;Золтана.<ref name=":0">{{Cite book|editor1-last=Zoltán|editor1-first=András|pages=74+12+226&nbsp;old.|title=A Nyagovai Posztilla / Няговские поучения / The Niagovo Postilla : Alekszej Petrov szövegkiadásának fakszimiléj, Dezső László bevezető tanulmányával, A kötetet szerkesztette és az előszót írta Zoltán András|year=2006|publisher=Nyíregyházi Főiskola Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék|location=[[Ніредьгаза|Nyíregyháza]]|ref=Zoltan2006}}</ref> Ондраш Золтан у передслові удзначує, ож петроґрадськоє уданя было удносно раритетом позад воєн и револуцій того часу&nbsp;— а в 1985.&nbsp;році єдиный екземпларь петроґрадського уданя на Мадярах, котрый сперед тым держали у Державнуй бібліотеці имени Сечені, стратив ся бігом переміщеня єї фондув у другу будову, айбо закладатель и першый завідовач кафедры [[Іштван Удварій]] купив копію за гатаром, и з неї ся ипен и вчинило факсіміле. Уданя присятили першым роковинам його смерти, 9.&nbsp;новембра 2006.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;VI–XV." /> Няґувська Постила обсягує 61&nbsp;повчаня, котрі ся удкликувут на вшылиякі дарабы Єванґелія через референції на [[Зачало (Єванґеліє)|єванґельські зачала]] у наголовках, айбо тексты самых зачал ся не наводят&nbsp;— подля Л.&nbsp;Дежива тото не удповідат жаданям „учительного Єванґелія“, хоть автор и называт так свуй текст; ипен завто Дежив хоснує термін „постила“.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXIX–XL." /> Повчаня вшорені за традиційов православного літурґійного календаря из приуроченями д недільным зборам вірникув и Христовым празникам; єдно повчаня присяченоє Богородиці, єдно мученикам; повчань до днув сятых не є.<ref name=":1" details="б.&amp;nbsp;46.">{{Cite paper|first1=Л.О.|last1=Стасюк|year=2004|title=Нягівські повчання як пам'ятка прореформатської літератури|url=http://nbuv.gov.ua/UJRN/Ukrr_2004_30_7|work=[https://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=JUU_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=IJ=&S21COLORTERMS=1&S21STR=%D0%9669265 Українське релігієзнавство]|language=uk|pages=С.&nbsp;45–55|issue=№&nbsp;30|ref=Stasiuk2004}}</ref> == Обща інформація == === Няґувськый список === Няґувськый список представленый переплетом из двох деревляных дощок, обтягнутых барнастов кожов; 248&nbsp;бокув грубого папіря у велику 8.&nbsp;долю листа, 16&nbsp;½&nbsp;× 20&nbsp;½&nbsp;цм. Межи 158. и 159.&nbsp;боками єден вырватый, коло корінця ся лишили його обрывкы. Быв переданый на зглядованя з монастыря сят.&nbsp;Миколая Чудотворця на Чернецькуй горі коло Мукачова [[Анатолій Кралицькый|Анатолійом Кралицькым]].<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=1}} === Текувськый список === Текувськый список быв найденый у 1930.&nbsp;році в [[Теково|Текові]] выкладачом мукачовської ґімназії К.&nbsp;И.&nbsp;Стрипськым.<ref name=":4">{{Cite journal|title=Ročenka slovanského ústavu [Annuaire de lʼInsitut slave de Praha]|last1=Геровский|first1=Г.|year=1938|publisher=Sloveanský ústav|volume=Svazek X za rok 1937 [Tome X^e année 1937]|location=[[Прага|Praha]]|chapter=Отчет о занятиях Г. Геровского по истории письменного языка Подкарпатской Руси|pages=79–82}}</ref> Вун обсяговав 398&nbsp;бокув (подля нумерації К.&nbsp;И.&nbsp;Стрипського), 199&nbsp;листув у велику 8.&nbsp;долю. Ни зачаток, ни конець ся не всокотив, и з 398&nbsp;бокув 48.&nbsp;є чистый,<ref name=":4" /> а перші 40 были страчені щи сперед тым, як список трафив до рук [[Ґеорґій Ґеровськый|Ґеорґія Ґеровського]].<ref>{{Cite journal|title=«Postilla de Neagovo» în lumina «Cazaniei I» a diaconului Coresi (cca. 1564)|last1=Olteanu|first1=Pandele|language=ro|place=Bucureşti|publisher=Asociaţia slaviştilor din Republica Populara Romîna|editor1-last=Petrovici|editor1-first=Emil|year=1966|url=https://www.promacedonia.org/rs/rs13_11.pdf|work=Romanoslavica|issue=XIII|pages=105–131 бб.}}</ref> == Изглядованя == === Язык, датованя и особа автора === Текст Няґувської постилы написаный у языкови, приближеному ид народнуй бесіді того часу, а не в [[Церьковнословянськый язык|церьковнословянському]]. Ласлов Дежив припускає, ож тексты єванґельськых зачал у постилі удсутні завто, ож якраз їх автор зачитовав по церьковнословянськы.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXIX–XL." /> У 1985.&nbsp;році Дежив удав у Дебрецені матеріалы свого зглядованя текста Няґувської постилы на основі зобратого словника тай його аналіза. У выслідках Дежив указав: * 49% зобратого ним словника Няґувської постилы збігло ся из староукрайинськыми словниками;<ref name=":3">{{Cite book|author-link=Ласлов Дежив|last=Дэже|first=Л.|publisher=Дебреценский государственный университет|ref=Deszo1985|year=1985|title=Украинская лексика сер. XVI века: Няговские Поучения (Словарь и анализ)|location=[[Дебрецен]]}}</ref>{{Rp-primitive|бук=509}} * 13% лексикы Няґувської постилы є у староукрайинськых словниках, айбо не у літературному украйинському языкови;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=509}} * 57% лексикы збігло ся из лексиков літературного російського языка&nbsp;— подля словника Д.&nbsp;Ушакова, почти половина з того зазначена ги книжні, церьковні, застарілі слова;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=510}} * 21% слув из Няґувської постилы не є ни в украйинському, ни в російському языках, причому ни в днешньых, ни в історичных їх інкарнаціях;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=512}} * 68% лексикы Няґувської постилы ся збігат из днешньым языком русинув.<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=513}} Як пише Дежив, позаяк цільовов авдиторійов Няґувської постилы были селяне, ремеселникы, друбні дворяны, а пораз и сященникы, автор хоснує простый и порозумливый стиль, членорозділну структуру, май слобудну, близку ид уснуй бесіді будову речінь; часто ся дає до синонімув, антонімув и пуднимат звіданкы, за котрі слухачам треба ся было задумовати, бо за нима стояли обычні проблемы.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XLVI–XLVIII." /> Алексій Петров датує ориґінал 1559.&nbsp;роком, а Няґувськый список, на основі котрого вун чинив изглядованя&nbsp;— 1757–1758.&nbsp;роками.<ref name=":1" details="б.&amp;nbsp;45." /><ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=2}} У резултаті свого зглядованя Петров учинив такі выслідкы:<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=101}}<ref name=":0" />{{Rp-primitive|бук=XLI}} {{Blockquote|# Автор постилы, православный руськый сященник из Марамороша вадь сосідньої карпаторуської території, и в основі свойих никань, и формално ''ся лишив сыном воспитавшої го православної церьквы'', хоть # ''пудчиняв ся'' в силнуй мірі ''вливу реформаційных ідей'', котрі го привели д усвідомленьови ''мусайности введеня народного языка в церьков и жывої на нюм проповіди'', а щи # ''д розуміньови реліґії уднушньым, духовным способом'', а не вонкашньым, обрядовым, што у значнуй мірі уддалило го уд товдышнього православного общества; дуже годно быти, ож # зближеня його з протестантизмом ся проявило и „''в даякому пристатьови на неправославный спосуб думаня'' не лиш удносно ''обрядового'' боку, айбо и ''доґматичного''“, айбо # ''не привело го ид переходу в даяку конкретну форму протестантизма'', наприклад у калвінізм — # автором быв ''приятый'' лиш ''общый дух реформації''.}}Текувськый список [[Ґеорґій Ґеровськый]] датовав кунцьом 17.&nbsp;стороча вдяку записам пережых власникув на полях рукописа з указаньом днув и рокув; майстарый запис на польови на 388.&nbsp;боці датованый 1710.&nbsp;роком.<ref name=":4" /> При тому, никавучи на хоснованя буквы ⟨ґ⟩, Ґеровськый удзначує, ож Текувська копія была вчинена не скорше другої половины 17.&nbsp;стороча. Текувськый список хоснує букву ⟨ґ⟩, напр. ''кедвеґова'', айбо з подакотрыми уйимками, напр. ''бѣзоншак'' ({{Lang-hu|bizonyság}}); Няґувськый список умісто неї хоснує ⟨к⟩. Текувськый список хоснує букву ⟨џ⟩ (дж), напр. годноџа ({{Lang-hu|hadnagy}}).<ref name=":4" /> Автор текувської копії подля Ґеровського походив из „бывшого Довжанського округа в долині Боржавы“, никавучи на діалектні рисы, внесені в ориґіналный язык памняткы переписовачом, наприклад звук /y/, переданый буквов ⟨ю⟩; формы часослув минулого часу чоловічого роду ги ''привѣлъ'', ''вывѣлъ'', ''принѣсъ'' вмісто ''привюгъ'', ''вывюгъ'', ''принюсъ'' як усяде у Няґувськуй копії; подаґде хоснованя мнягкого закунченя ''-ть'' у часословах третьої особы.<ref name=":4" /> Тримле ся, ож автор ориґінала быв из села Няґово вадь його околиці. === Протестантськый влив и удлика уд аналоґічных повчань === А.&nbsp;Петров изглядовав протестантськый (а май точно&nbsp;— калвіністськый) влив на Няґувську Постилу. Подля нього, як удзначує Дежив, майвеликым наслідком такого вливу было якраз хоснованя народного языка в реліґійнуй и світськуй літературі тай споліганя на „Сященоє Писаня“ ги на єдиный авторитет.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXVIII–XLI." /> Ласлов Дежив удкликує ся на аналіз, учиненый Петровом на основі порувняня Няґувської постилы тай аналоґічных мадярськоязычных и украйинськых (и наближеных ид народному языкови, и церьковнословянськоязычных) повчань и указує на такі удликы: наприклад, автор Няґувської постилы ся не дає до полемікы з другыми реліґіями и не фокусує ся на доґматичных вопросах, як тото ся просліжує у аналізованых аналоґах; а щи на удлику уд католицькых и протестантськых повчань, призначеных про школованых читачув, Няґувська постила є призначена про простых вірян.<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=32}} Подля Петрова, про постилы восточної церьквы были характерні вопросы ритуалув и чудес, удкликованя на історію церьквы, айбо „такого роду елементув у Няґувськых повчанях почти не стрічаєме“.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXVIII–XLI." /><ref name=":2">{{Cite book|last1=Петровъ|first1=А.|year=1923|title=Отзвукъ реформаціи въ русскомъ Закарпатьи XVI в. Няговскіе поученія на евангеліе|place=[[Прага|Praha]]|ref=Petrov1923|publisher=Zvláštní otisk z Věstniku Král. Čes. Společnosti Nauk. Třida I. na rok 1921–1922|url=https://archive.org/details/otzvukreformatsi00petr/}}</ref> == Література == * {{Cite book|author-link=Ласлов Дежив|last=Дэже|first=Л.|publisher=Дебреценский государственный университет|ref=Deszo1985|year=1985|title=Украинская лексика сер. XVI века: Няговские Поучения (Словарь и анализ)|location=[[Дебрецен]]}} * {{Cite book|editor1-last=Zoltán|editor1-first=András|pages=74+12+226&nbsp;old.|title=A Nyagovai Posztilla / Няговские поучения / The Niagovo Postilla : Alekszej Petrov szövegkiadásának fakszimiléj, Dezső László bevezető tanulmányával, A kötetet szerkesztette és az előszót írta Zoltán András|year=2006|publisher=Nyíregyházi Főiskola Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék|location=[[Ніредьгаза|Nyíregyháza]]|ref=Zoltan2006}} == Никайте щи == * [[Постила]] * [[Гомілія]] * [[Учительноє Єванґеліє]] * [[Протестантизм]] * [[Калвінізм]] == Запяткы == {{Reflist|group=запятка}} == Референції == {{Reflist}} [[Катеґорія:Хрістіанство]] [[Катеґорія:Христианска литература]] [[Катеґорія:Протестантство]] 7eqtpd2z7428474oyq96n8hasjcr4ca 169285 169284 2026-09-07T17:13:24Z Flipdot 23893 169285 wikitext text/x-wiki '''„Поученя на Єванґеліє“''', знамі ги '''Няґувська постила''' ({{Lang-hu|A Nyagovai Posztilla}}, {{Lang-ru|Няговские поучения}}, {{Lang-en|The Niagovo Postilla}}) за назвов майзнамого всокоченого списка (копії), тото реліґійный історичный документ, зберька повчань-[[Гомілія|гомілій]] на [[Християнство|християнськоє]] [[Єванґеліє]], датованый дас&nbsp;16.&nbsp;сторочом, котрый ся держит за єдну из майстарых знамых письмовых памняток [[Русинськый язык|русинського языка]]. Ориґінал не дожыв до нашых днув; усокотили ся лиш дві копії: вчиненый у [[Добрянске (Закарпатска область)|Няґові]] (уд&nbsp;1946.&nbsp;року&nbsp;— ''Добрянськоє'') список 18.&nbsp;стороча и найдена у 1930.&nbsp;році у [[Теково|Текові]] копія, котра ся указала май старов (датована кунцьом 17.&nbsp;стороча).<ref group="запятка">Рукопис текувської копії безслідно щез у 1944.&nbsp;році; уд неї ся лишив лиш опублікованый Ґ.&nbsp;Ґеровськым лист.</ref> Тримле ся, ож автором ориґінала быв православный сященник из Марамороша, из Няґова вадь його околиці. Єдна з двох уцілілых копій была перепечатана російськым істориком [[Петров, Алексій Леонідович|Алексійом Петровом]] у 1914.&nbsp;році, а пак и в септембрі 1921.&nbsp;року в Петроґраді (ныні [[Санкт-Петєрбурґ]]) „по розпоряджіню Російської Академії Наук“ пуд назывков „Повчаня на Єванґеліє по Няґувському списку 1758.&nbsp;року“ ({{Lang-ru-dor|Поученія на евангеліе по Няговскому списку 1758 г.}}). В 2006.&nbsp;році на базі кафедры украйинської и русинської філолоґії Ніредьгазької высшої школы пуд редакційов Ондраша Золтана уйшло [[факсіміле]] з уданя А.&nbsp;Петрова из вступнов статьов [[Ласлов Дежив|Ласлова Дежива]] и передсловом О.&nbsp;Золтана.<ref name=":0">{{Cite book|editor1-last=Zoltán|editor1-first=András|pages=74+12+226&nbsp;old.|title=A Nyagovai Posztilla / Няговские поучения / The Niagovo Postilla : Alekszej Petrov szövegkiadásának fakszimiléj, Dezső László bevezető tanulmányával, A kötetet szerkesztette és az előszót írta Zoltán András|year=2006|publisher=Nyíregyházi Főiskola Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék|location=[[Ніредьгаза|Nyíregyháza]]|ref=Zoltan2006}}</ref> Ондраш Золтан у передслові удзначує, ож петроґрадськоє уданя было удносно раритетом позад воєн и револуцій того часу&nbsp;— а в 1985.&nbsp;році єдиный екземпларь петроґрадського уданя на Мадярах, котрый сперед тым держали у Державнуй бібліотеці имени Сечені, стратив ся бігом переміщеня єї фондув у другу будову, айбо закладатель и першый завідовач кафедры [[Іштван Удварій]] купив копію за гатаром, и з неї ся ипен и вчинило факсіміле. Уданя присятили першым роковинам його смерти, 9.&nbsp;новембра 2006.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;VI–XV." /> Няґувська Постила обсягує 61&nbsp;повчаня, котрі ся удкликувут на вшылиякі дарабы Єванґелія через референції на [[Зачало (Єванґеліє)|єванґельські зачала]] у наголовках, айбо тексты самых зачал ся не наводят&nbsp;— подля Л.&nbsp;Дежива тото не удповідат жаданям „учительного Єванґелія“, хоть автор и называт так свуй текст; ипен завто Дежив хоснує термін „постила“.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXIX–XL." /> Повчаня вшорені за традиційов православного літурґійного календаря из приуроченями д недільным зборам вірникув и Христовым празникам; єдно повчаня присяченоє Богородиці, єдно мученикам; повчань до днув сятых не є.<ref name=":1" details="б.&amp;nbsp;46.">{{Cite paper|first1=Л.О.|last1=Стасюк|year=2004|title=Нягівські повчання як пам'ятка прореформатської літератури|url=http://nbuv.gov.ua/UJRN/Ukrr_2004_30_7|work=[https://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=JUU_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=IJ=&S21COLORTERMS=1&S21STR=%D0%9669265 Українське релігієзнавство]|language=uk|pages=С.&nbsp;45–55|issue=№&nbsp;30|ref=Stasiuk2004}}</ref> == Обща інформація == === Няґувськый список === Няґувськый список представленый переплетом из двох деревляных дощок, обтягнутых барнастов кожов; 248&nbsp;бокув грубого папіря у велику 8.&nbsp;долю листа, 16&nbsp;½&nbsp;× 20&nbsp;½&nbsp;цм. Межи 158. и 159.&nbsp;боками єден вырватый, коло корінця ся лишили його обрывкы. Быв переданый на зглядованя з монастыря сят.&nbsp;Миколая Чудотворця на Чернецькуй горі коло Мукачова [[Анатолій Кралицькый|Анатолійом Кралицькым]].<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=1}} === Текувськый список === Текувськый список быв найденый у 1930.&nbsp;році в [[Теково|Текові]] выкладачом мукачовської ґімназії К.&nbsp;И.&nbsp;Стрипськым.<ref name=":4">{{Cite journal|title=Ročenka slovanského ústavu [Annuaire de lʼInsitut slave de Praha]|last1=Геровский|first1=Г.|year=1938|publisher=Sloveanský ústav|volume=Svazek X za rok 1937 [Tome X^e année 1937]|location=[[Прага|Praha]]|chapter=Отчет о занятиях Г. Геровского по истории письменного языка Подкарпатской Руси|pages=79–82}}</ref> Вун обсяговав 398&nbsp;бокув (подля нумерації К.&nbsp;И.&nbsp;Стрипського), 199&nbsp;листув у велику 8.&nbsp;долю. Ни зачаток, ни конець ся не всокотив, и з 398&nbsp;бокув 48.&nbsp;є чистый,<ref name=":4" /> а перші 40 были страчені щи сперед тым, як список трафив до рук [[Ґеорґій Ґеровськый|Ґеорґія Ґеровського]].<ref>{{Cite journal|title=«Postilla de Neagovo» în lumina «Cazaniei I» a diaconului Coresi (cca. 1564)|last1=Olteanu|first1=Pandele|language=ro|place=Bucureşti|publisher=Asociaţia slaviştilor din Republica Populara Romîna|editor1-last=Petrovici|editor1-first=Emil|year=1966|url=https://www.promacedonia.org/rs/rs13_11.pdf|work=Romanoslavica|issue=XIII|pages=105–131 бб.}}</ref> == Изглядованя == === Язык, датованя и особа автора === Текст Няґувської постилы написаный у языкови, приближеному ид народнуй бесіді того часу, а не в [[Церьковнословянськый язык|церьковнословянському]]. Ласлов Дежив припускає, ож тексты єванґельськых зачал у постилі удсутні завто, ож якраз їх автор зачитовав по церьковнословянськы.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXIX–XL." /> У 1985.&nbsp;році Дежив удав у Дебрецені матеріалы свого зглядованя текста Няґувської постилы на основі зобратого словника тай його аналіза. У выслідках Дежив указав: * 49% зобратого ним словника Няґувської постилы збігло ся из староукрайинськыми словниками;<ref name=":3">{{Cite book|author-link=Ласлов Дежив|last=Дэже|first=Л.|publisher=Дебреценский государственный университет|ref=Deszo1985|year=1985|title=Украинская лексика сер. XVI века: Няговские Поучения (Словарь и анализ)|location=[[Дебрецен]]}}</ref>{{Rp-primitive|бук=509}} * 13% лексикы Няґувської постилы є у староукрайинськых словниках, айбо не у літературному украйинському языкови;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=509}} * 57% лексикы збігло ся из лексиков літературного російського языка&nbsp;— подля словника Д.&nbsp;Ушакова, почти половина з того зазначена ги книжні, церьковні, застарілі слова;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=510}} * 21% слув из Няґувської постилы не є ни в украйинському, ни в російському языках, причому ни в днешньых, ни в історичных їх інкарнаціях;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=512}} * 68% лексикы Няґувської постилы ся збігат из днешньым языком русинув.<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=513}} Як пише Дежив, позаяк цільовов авдиторійов Няґувської постилы были селяне, ремеселникы, друбні дворяны, а пораз и сященникы, автор хоснує простый и порозумливый стиль, членорозділну структуру, май слобудну, близку ид уснуй бесіді будову речінь; часто ся дає до синонімув, антонімув и пуднимат звіданкы, за котрі слухачам треба ся было задумовати, бо за нима стояли обычні проблемы.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XLVI–XLVIII." /> Алексій Петров датує ориґінал 1559.&nbsp;роком, а Няґувськый список, на основі котрого вун чинив изглядованя&nbsp;— 1757–1758.&nbsp;роками.<ref name=":1" details="б.&amp;nbsp;45." /><ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=2}} У резултаті свого зглядованя Петров учинив такі выслідкы:<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=101}}<ref name=":0" />{{Rp-primitive|бук=XLI}} {{Blockquote|# Автор постилы, православный руськый сященник из Марамороша вадь сосідньої карпаторуської території, и в основі свойих никань, и формално ''ся лишив сыном воспитавшої го православної церьквы'', хоть # ''пудчиняв ся'' в силнуй мірі ''вливу реформаційных ідей'', котрі го привели д усвідомленьови ''мусайности введеня народного языка в церьков и жывої на нюм проповіди'', а щи # ''д розуміньови реліґії уднушньым, духовным способом'', а не вонкашньым, обрядовым, што у значнуй мірі уддалило го уд товдышнього православного общества; дуже годно быти, ож # зближеня його з протестантизмом ся проявило и „''в даякому пристатьови на неправославный спосуб думаня'' не лиш удносно ''обрядового'' боку, айбо и ''доґматичного''“, айбо # ''не привело го ид переходу в даяку конкретну форму протестантизма'', наприклад у калвінізм — # автором быв ''приятый'' лиш ''общый дух реформації''.}}Текувськый список [[Ґеорґій Ґеровськый]] датовав кунцьом 17.&nbsp;стороча вдяку записам пережых власникув на полях рукописа з указаньом днув и рокув;<ref>Ґеровськый пише, ож из записув на полях слідує, ож Текувськый список у 18.&nbsp;сторочови быв у [[Вонігово|Вонігові]] тай [[Буштино|Буштині]].</ref> майстарый запис на польови на 388.&nbsp;боці датованый 1710.&nbsp;роком.<ref name=":4" /> При тому, никавучи на хоснованя буквы ⟨ґ⟩, Ґеровськый удзначує, ож Текувська копія была вчинена не скорше другої половины 17.&nbsp;стороча. Текувськый список хоснує букву ⟨ґ⟩, напр. ''кедвеґова'', айбо з подакотрыми уйимками, напр. ''бѣзоншак'' ({{Lang-hu|bizonyság}}); Няґувськый список умісто неї хоснує ⟨к⟩. Текувськый список хоснує букву ⟨џ⟩ (дж), напр. годноџа ({{Lang-hu|hadnagy}}).<ref name=":4" /> Автор текувської копії подля Ґеровського походив из „бывшого Довжанського округа в долині Боржавы“, никавучи на діалектні рисы, внесені в ориґіналный язык памняткы переписовачом, наприклад звук /y/, переданый буквов ⟨ю⟩; формы часослув минулого часу чоловічого роду ги ''привѣлъ'', ''вывѣлъ'', ''принѣсъ'' вмісто ''привюгъ'', ''вывюгъ'', ''принюсъ'' як усяде у Няґувськуй копії; подаґде хоснованя мнягкого закунченя ''-ть'' у часословах третьої особы.<ref name=":4" /> Тримле ся, ож автор ориґінала быв из села Няґово вадь його околиці. === Протестантськый влив и удлика уд аналоґічных повчань === А.&nbsp;Петров изглядовав протестантськый (а май точно&nbsp;— калвіністськый) влив на Няґувську Постилу. Подля нього, як удзначує Дежив, майвеликым наслідком такого вливу было якраз хоснованя народного языка в реліґійнуй и світськуй літературі тай споліганя на „Сященоє Писаня“ ги на єдиный авторитет.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXVIII–XLI." /> Ласлов Дежив удкликує ся на аналіз, учиненый Петровом на основі порувняня Няґувської постилы тай аналоґічных мадярськоязычных и украйинськых (и наближеных ид народному языкови, и церьковнословянськоязычных) повчань и указує на такі удликы: наприклад, автор Няґувської постилы ся не дає до полемікы з другыми реліґіями и не фокусує ся на доґматичных вопросах, як тото ся просліжує у аналізованых аналоґах; а щи на удлику уд католицькых и протестантськых повчань, призначеных про школованых читачув, Няґувська постила є призначена про простых вірян.<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=32}} Подля Петрова, про постилы восточної церьквы были характерні вопросы ритуалув и чудес, удкликованя на історію церьквы, айбо „такого роду елементув у Няґувськых повчанях почти не стрічаєме“.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXVIII–XLI." /><ref name=":2">{{Cite book|last1=Петровъ|first1=А.|year=1923|title=Отзвукъ реформаціи въ русскомъ Закарпатьи XVI в. Няговскіе поученія на евангеліе|place=[[Прага|Praha]]|ref=Petrov1923|publisher=Zvláštní otisk z Věstniku Král. Čes. Společnosti Nauk. Třida I. na rok 1921–1922|url=https://archive.org/details/otzvukreformatsi00petr/}}</ref> == Література == * {{Cite book|author-link=Ласлов Дежив|last=Дэже|first=Л.|publisher=Дебреценский государственный университет|ref=Deszo1985|year=1985|title=Украинская лексика сер. XVI века: Няговские Поучения (Словарь и анализ)|location=[[Дебрецен]]}} * {{Cite book|editor1-last=Zoltán|editor1-first=András|pages=74+12+226&nbsp;old.|title=A Nyagovai Posztilla / Няговские поучения / The Niagovo Postilla : Alekszej Petrov szövegkiadásának fakszimiléj, Dezső László bevezető tanulmányával, A kötetet szerkesztette és az előszót írta Zoltán András|year=2006|publisher=Nyíregyházi Főiskola Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék|location=[[Ніредьгаза|Nyíregyháza]]|ref=Zoltan2006}} == Никайте щи == * [[Постила]] * [[Гомілія]] * [[Учительноє Єванґеліє]] * [[Протестантизм]] * [[Калвінізм]] == Запяткы == {{Reflist|group=запятка}} == Референції == {{Reflist}} [[Катеґорія:Хрістіанство]] [[Катеґорія:Христианска литература]] [[Катеґорія:Протестантство]] ljxikt7occzxv77wvpywd8m9vxsg8v4 0 25053 169281 2026-09-07T13:30:12Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Еґіпет]] 169281 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Еґіпет]] 6ty318iamm75ndj9xdl7aw9el9san0p 0 25054 169282 2026-09-07T13:30:23Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Пруссия]] 169282 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пруссия]] j06lmt7lvb204wpp177uzpsdi89kcp7 0 25055 169286 2026-09-07T17:13:59Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Георгий Геровскый]] 169286 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Георгий Геровскый]] g56z6qohhnecmvo3higa7eo0ucy58a4 0 25056 169293 2026-09-08T00:43:33Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Енціклопедія]] 169293 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Енціклопедія]] c4crtvs2xxl2unzfrptalweefk4n8tg