Вікіпедія ruewiki https://rue.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Медіа Шпеціална Діскузія Хоснователь Діскузія з хоснователём Вікіпедія Діскузія ку Вікіпедії Файл Діскузія ку файлу MediaWiki Діскузія ку MediaWiki Шаблона Діскузія ку шаблонї Поміч Діскузія ку помочі Катеґорія Діскузія ку катеґорії TimedText TimedText talk Модуль Обговорення модуля Подія Обговорення події 0 427 169333 167131 2026-09-09T10:30:21Z Igor Kercsa 5504 мала оправа 169333 wikitext text/x-wiki {{писатель проста |name = Александр Пушкин |image = Kiprensky Pushkin.jpg |imagesize = |alt = |caption = |pseudonym = |birthname = |birthdate = {{Birth date and age|1799|06|06}} |birthplace = [[Москва]] |deathdate = {{death date and age|1837|02|10|1799|06|06}} |deathplace = [[Санкт-Петербурґ|Санкт-Петербург]] | signature = Pushkin Signature.svg |Commons=Aleksandr Pushkin }} '''Александр Серґеєвич Пушкин''', {{ref-ru}} Александр Сергеевич Пушкин, в старій російскій ортоґрафії ''Александръ Сергѣевичъ Пушкинъ''; 26. мая / 6. юна 1799, [[Москва]]&nbsp;– 29. януара / 10. фебруара 1837,<ref>датум подля юліаньского / ґреґоріаньского календаря</ref> [[Петроград]])&nbsp;— [[Росіяне|росийскый]] поет, прозаик і драматик. Быват признаваный за закладателя модерной росийской литературы. == Жывот == Походив зо старого шляхтичного роду. Штудовав в [[Царьске Село|Царьскім Селї]] на ліцеї про шляхтїцїв. Пушкін ся політічно анґажовав (сімпатізовав з декабрістами). Быв членом сполку „Зелена лампа“ і „Арзамас“. Року [[1820]] одышов до выгнанства до южной Росії і в року 1823 до [[Одеса|Одесы]]. В року [[1825]] му дозволили ся вернути і він одышов до [[Москва|Москвы]] де засновав часопис ''Московский Вестник''. Року 1831 ся переселив до Петрограду де ся оженив з Наталіёв Николаёвнов Ґончаровов. Того самого року ся став урядником міністерства загранічных дїл. Дня [[8. фебруара]] [[1837]] ся Пушкін стрїтив в бої з [[піштоль|піштолями]] з миленькым своёй жены і пізнїшым [[Франція|французькым]] діпломатом Ґеорґесом д'Антгесом. Тот быв швыдкішый і стрїлив Пушкіна до бріха. В страшных муках го привезли домів, де царїв особный лїкарь проголосив ёго статус за безнадїйный. Вмер о два днї пізнїше. О ёго родину ся постарав з дожывотнов рентов царь. == Референції == <references/> == Ґалерія == <gallery mode=packed heights=150px> AleksandrPushkin.jpg|Портрет од Василия Тропініна, 1827 Pushkin derzhavin.jpg|Пушкин на испытї в ліцею, 1815, образ од {{nowrap|И. Репина}} Aleksandr Pushkin.jpg|Памятник в Парку Пушкина, Mexico City PushkinMskVblizi.jpg|Памятник на площи Пушкина, Москва Puschkinoberlaa.JPG|Памятник Пушкину во Відню Puschkin-Denkmal Düsseldorf.JPG|Памятник Пушкину, Düsseldorf Alexandre Pouchkine Quebec.JPG|Памятник Пушкину в Квебеку Monumento a Puskin.JPG|Памятник Пушкину в Мадридї Београд Александар Сергејевич Пушкин1.jpg|Памятник Пушкину в Белградї Statue of Alexander Pushkin, in Firozshah road, New Delhi. 02.jpg|Памятник Пушкину в Нью Делі Памятник Александру Пушкину.jpg|Памятник Пушкину в [[Брусел]]у<ref>Автор - Георгий Франгулян</ref> Alexander Sergeyevich Pushkin Monument Aleksandra Puškina piemineklis - panoramio.jpg|Памятник Пушкину в [[Ріґа|Різї]] </gallery> {{Стыржень}} [[Катеґорія:Александр Пушкин| ]] {{lifetime|1799|1837 |Пушкин, Александр}} [[Катеґорія:Поеты]] [[Катеґорія:Російскы писателї]] [[Катеґорія:Русскоязычны писателе]] [[Катеґорія:Русскоязычны поеты]] [[Катеґорія:Поеты России]] [[Катеґорія:Писателе 19. стороча]] 7tt6qb3kbxrrtm47uw2dm7bd6tytieb 0 808 169326 167133 2026-09-09T07:29:16Z Igor Kercsa 5504 мала оправа 169326 wikitext text/x-wiki {{писатель |name = Марсел Пруст |image =Marcel Proust 1895.jpg |imagesize=200px | birthname = Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust | caption = Пруст року 1895 | birthdate = {{Birth date and age|1871|7|10}} | birthplace = [[Париж]] | deathdate = {{Death date and age|1922|11|18|1871|7|10}} | deathplace = [[Париж]] | resting_place = теметов Père Lachaise | occupation = [[проза]]ік і [[перекладатель]] }} '''Марсел Пруст''' ([[10. юл]]а [[1871]], [[Париж]]&nbsp;— [[18. новембер|18. новембра]] [[1922]], [[Париж]])&nbsp;— [[Французы|французькый]] [[писатель]], [[проза]]ік і [[перекладатель]] (анґлічтїна). == Биография == Быв дуже чутливов дїтинов з матеріално забеспеченой родины. Штудовав [[право]] і політіку. До смерти родічів вів гулявый жывот, пак ся серіозно присвятив літературї. Вєдно з [[Джеймс Джойс|Джеймсом Джойсом]] є признаваный за закладателя модерного [[роман]]у. Пруст ся [[Література|літературов]] зачав занимати як дуже молодый, заложыв літературне ревю "{{нп|Le Banquet}}". Дїяв в [[Мазарінова книжніця|Мазаріновій книжніцї]] (Bibliothèque Mazarine).в [[Париж]]у. == Референції == <references /> {{Стыржень}} {{lifetime|1871|1922 |Пруст, Марсел}} [[Катеґорія:Писателї]] [[Катеґорія:Перекладателе]] [[Катеґорія:Роман]] ewn2ds5m0y0m14f2kjb5cmlv3eh1o64 169330 169326 2026-09-09T10:23:26Z Flipdot 23893 169330 wikitext text/x-wiki {{писатель |name = Марсел Пруст |image =Marcel Proust 1895.jpg |imagesize=200px | birthname = {{lang|fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}} | caption = Пруст у 1895.&nbsp;році | birthdate = {{Birth date and age|1871|7|10}} | birthplace = [[Паріж]] | deathdate = {{Death date and age|1922|11|18|1871|7|10}} | deathplace = [[Паріж]] | resting_place = теметув Père Lachaise | occupation = [[проза]]ік і [[перекладатель]] }} '''Валентін Луї Жорже Южін Марсел Пруст''' ({{Lang-fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}} {{IPA|[maʁsɛl pʁust]}}; 10.&nbsp;юлія 1871, [[Паріж]]&nbsp;— 18.&nbsp;новембра 1922, [[Паріж]])&nbsp;быв [[Французы|французькый]] [[писатель]], [[проза]]ік, літературный критик и есеїшта, майзнамый ги автор романа „{{lang|fr|À la recherche du temps perdu}}“ („У гляданьови страченого часу“), уданого в семи томах межи 1913. и 1927.&nbsp;роками. Критикы и писателі го держат єдным из майвливовых писателюв 20.&nbsp;стороча.<ref>Harold Bloom, ''Genius'', pp. 191–225.</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |title=Marcel Proust |work=[[The New York Times]] |access-date=13 October 2016 |archive-date=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116033343/http://www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |url-status=live }}</ref> Пруст ся родив у парізькому районі Отый у богатуй буржуоазнуй файті. Його втець, Адрієн Прус, быв знамый патолоґ и епідеміолоґ, штудовав [[Холера|холеру]]. Його мати, Жан Клеменс Вайл, походила з успішної жыдувської фамілії. Пруст ся воспитовав у няньковуй [[Католицизм|католицькуй вірі]]. Из малого віку вун мав страшні [[Астма|астмові напады]], што помішало му безпроблемно ся вошколовати. В юности Пруст указовав інтерес ид літературі и писаньови, часто ходячи до елітных парізькых салонув, де часто были вшылиякі представителі высшых ешелонув общества&nbsp;— арістократы тай буржоазія. Прустові сексуална орієнтація и удношіня з чоловіками были удкрытым секретом у його соціалных колах, айбо Пруст ниґда удкрыто не признавав свою [[гомосексуалность]]. Тоты соціалні зязкы пак дали му вдухновліня и матеріал про його роман. Перші творы Пруста, у тум числі зберька повідань „{{Lang|fr|Les plaisirs et les jours}}“, были удані в 1890.&nbsp;роках и не мали читавого успіху. У 1908.&nbsp;році у віці 38&nbsp;рокув Пруст зачав роботу над „У гляданьови страченого часу“, а в 1913.&nbsp;році ся появили перші дарабы романа. Послідні його томы были дороблені тай удані посмертно братом Пруста Робером на основі Марселовых нарисув. Роман помуг популаризовати прийом [[Потук свідомости|потоку свідомости]] в літературі. Вдяку обсягу, сложности романа и його медитації на такі темы як желаня, умілецька креативность, сексуалность и клас учинили го важным елементом у розвої [[Модернізм (література)|літературного модернізма]]. Послідні три рокы свого жывота Марсел Пруст быв скованый хворотов, айбо перед смертьов устигнув написати пророблені нарисы фіналных дарабув романа. Ун умер уд [[Пневмонія|пневмонії]] и [[Абсцес легкых|абсцеса легкых]] в 1922.&nbsp;році, кой мав 51&nbsp;рук, и быв захованый на теметові Пер Лашез у [[Паріж|Паріжі]]. == Біоґрафія == Марсел Пруст ся родив 10.&nbsp;юлія 1871.&nbsp;року в хыжи свого двоюрудного уйка у парізькум районі Отый ({{Lang-fr|Auteuil}}), через два місяці по Франкфуртському мирі, котрый формално завершив Франко-пруську войну. Його рожденя ся почти збігнуло из установліньом Третьої французької республікы<ref>{{Cite book|last=Ellison|first=David|title=A Reader's Guide to Proust's 'In Search of Lost Time'|year=2010|pages=8}}</ref> и насилством придусеня Парізької комуны, а його дітвацтво припало на конзолідацію республікы. Отець Пруста, Адрієн Пруст, быв знамый французькый патолоґ и епідеміолоґ, котрый штудовав [[Холера|холеру]] в Европі тай Азії. Ун написав повно статий и моноґрафій за медицину тай гіґієну. Прустова мати, Жан Клеменс ({{Рожд|Вайл}}) походила з богатої німецько-жыдувської файты з Алзаса.<ref>{{cite web |first=Allan |last=Massie |title=Madame Proust: A Biography By Evelyne Bloch-Dano, translated by Alice Kaplan |work=Literary Review |url=http://www.literaryreview.co.uk/massie_10_07.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212151419/http://www.literaryreview.co.uk/massie_10_07.html |archive-date=12 February 2009 |url-status=dead }}</ref> Она была грамотна й начитана, указовала файноє чутя гумору в кореспонденції, и знала [[анґліцькый язык]] доста, вбы помагати сынови товмачити [[Джон Раскін|Джона Раскіна]].<ref name="Tadié">Tadié, J-Y. (Euan Cameron, trans.) ''Marcel Proust: A life''. New York: Penguin Putnam, 2000.</ref> Пруст ся воспитовав у [[Католицизм|католицькуй вірі]] свого отця.<ref>{{Cite web |url=http://www.nysoclib.org/travels/proust.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127020446/http://www.nysoclib.org/travels/proust.html |url-status=dead |title=NYSL TRAVELS: Paris: Proust's Time Regained |archive-date=27 January 2012 |access-date=3 June 2026 }}</ref> Ун быв похрещеный 5.&nbsp;авґуста 1871.&nbsp;року в Церькві Сен-Луї-дʼАнтен, айбо формално ниґда не быв твердым католиком. Май пак ун став атеїштом и мало містиком.<ref>Edmund White (2009). Marcel Proust: A Life. Penguin. {{ISBN|9780143114987}}. "Marcel Proust was the son of a Christian father and a Jewish mother. He himself was baptized (on August 5, 1871, at the church of Saint-Louis d'Antin) and later [[Confirmation in the Catholic Church|confirmed as a Roman Catholic]], but he never practised that faith and as an adult could best be described as a mystical atheist, someone imbued with spirituality who nonetheless did not believe in a personal God, much less in a savior."</ref><ref>Proust, Marcel (1999). The Oxford dictionary of quotations. Oxford University Press. p. 594. {{ISBN|978-0-19-860173-9}}. "...the highest praise of God consists in the denial of him by the atheist who finds creation so perfect that it can dispense with a creator."</ref> До девяти рокув Пруст мав першый серйозный напад [[Астма|астмы]]. Пруст мав довгі вакації у Ільє. Тото село, вєдно з споминками за хыжу його двоюрудного вуйка в Отыї, стало модельов про угаданый варощик Комбрей, де ся удбывавут подакотрі з майважных сцен у „У гляданьови страченого часу“. (У 1971.&nbsp;році обывательство Ільє рішило поміняти назывку на Ільє-Комбрей у честь роковин рожденя Пруста.) У 1882 в 11&nbsp;рокув Пруст пушов до ліцея Конкорде, айбо його вошколованьови мішала хворота. Попри вто вун у послідньый рук штудій дустав нагороду за літературу. Вдяку свойим сокласникам ун муг навщивляти подакотрі елітні буржоазні салоны в Паріжі, што му дало повно вдухновліня и матеріала про його [[magnum opus]].<ref>Painter, George D. (1959) ''Marcel Proust: a biography''; Vols. 1 & 2. London: Chatto & Windus</ref> [[File:Marcel_Proust_et_Lucien_Daudet.jpg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Marcel_Proust_et_Lucien_Daudet.jpg|міні|Марсел Пруст (сидит), Робер де Флер (зліва) и Лусьєн Доде (справа), дас&nbsp;1894]] Пруст быв близкый из свойов матірьов; обы угодити отцьов, котрый настойовав, обы сын си чинив карєру, Пруст дустав волонтерську посаду в Мазарінськуй книжниці в літі 1896.&nbsp;року. Ун пушов на довгый болничный на дакулько рокув, докедь го не пораховали уволившым ся. Ниґда не робив на своюй роботі и не перетяговав ся з родацького квартіля, докедь они вба не умерли.<ref name="Tadié2">Tadié, J-Y. (Euan Cameron, trans.) ''Marcel Proust: A life''. New York: Penguin Putnam, 2000.</ref> Межи 1900. и 1905.&nbsp;роками жывут Пруста ся читаво поміняв: у фебруарови 1903.&nbsp;року його брат Робер Пруст уженив ся и пушов жыти з жонов; їх отець умер у новембрі того такой року;<ref>Carter (2002)</ref> наконець у септембрі 1905 умерла и їх мати, што стало читавым ударом про Марсела. Она му лишила читаву дідузнину. Його здоровля межи тым дале ся згуршовало в сесь період. Послідні три рокы Пруст провюг у спални свого квартіля на ул.&nbsp;Гамліна, 44 в районі Шайо в Паріжі.<ref>{{Cite web |url=https://www.france-memoire.fr/mort-de-marcel-proust/ |title=Mort de Marcel Proust |date=4 January 2022 |access-date=18 March 2023 |archive-date=18 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318075623/https://www.france-memoire.fr/mort-de-marcel-proust/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book|last=Schwartsmann|first=Gilberto|translator-last1=Tugny|translator-first1=Emmanuel|editor-last1=Privey|editor-first1=Pascale|title=La Maîtresse de Proust|publisher=Ardavena|publication-place=Paris|date=2022|isbn=978-2-494506-03-9|language=fr|others=Translated from Brazilian Portuguese}}</ref> Ун спав удень и робив над романом поночи.<ref>Marcel Proust: Revolt against the Tyranny of Time. Harry Slochower .''The Sewanee Review'', 1943.</ref> Умер уд [[Пневмонія|пневмонії]] и [[Абсцес легкых|абсцеса легкых]] у 1922.&nbsp;році. Мен Рей зафотоґрафовав Марсела Пруста перед смертьов.<ref>{{Cite web |url=https://www.24heures.ch/quand-lart-rend-la-mort-visible-774675053339 |title=Quand l’art rend la mort visible |date=1 November 2019 |website=24heures.ch |access-date=3 June 2026 }}</ref> Пруста заховали на теметові Пер Лашез у Паріжі.<ref>Wilson, Scott. ''Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons'', 3d ed.: 2 (Kindle Locations 38123-38124). McFarland & Company, Inc., Publishers. Kindle Edition.</ref> == Референції == <references />{{lifetime|1871|1922 |Пруст, Марсел}} [[Катеґорія:Писателї]] [[Катеґорія:Перекладателе]] [[Катеґорія:Роман]] cmtzr9nhjilqxnlqu73kj6cic9j2nde 169331 169330 2026-09-09T10:24:19Z Flipdot 23893 169331 wikitext text/x-wiki {{писатель |name = Марсел Пруст |image =Marcel Proust 1895.jpg |imagesize=200px | birthname = {{lang|fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}} | caption = Пруст у 1895.&nbsp;році | birthdate = {{Birth date and age|1871|7|10}} | birthplace = [[Паріж]] | deathdate = {{Death date and age|1922|11|18|1871|7|10}} | deathplace = [[Паріж]] | resting_place = теметув Père Lachaise | occupation = [[проза]]ік і [[перекладатель]] }} '''Валентін Луї Жорже Южін Марсел Пруст''' ({{Lang-fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}} {{IPA|[maʁsɛl pʁust]}}; 10.&nbsp;юлія 1871, [[Паріж]]&nbsp;— 18.&nbsp;новембра 1922, [[Паріж]])&nbsp;быв [[Французы|французькый]] [[писатель]], [[проза]]ік, літературный критик и есеїшта, майзнамый ги автор романа „{{lang|fr|À la recherche du temps perdu}}“ („У гляданьови страченого часу“), уданого в семи томах межи 1913. и 1927.&nbsp;роками. Критикы и писателі го держат єдным из майвливовых писателюв 20.&nbsp;стороча.<ref>Harold Bloom, ''Genius'', pp. 191–225.</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |title=Marcel Proust |work=[[The New York Times]] |access-date=13 October 2016 |archive-date=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116033343/http://www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |url-status=live }}</ref> Пруст ся родив у парізькому районі Отый у богатуй буржуоазнуй файті. Його втець, Адрієн Прус, быв знамый патолоґ и епідеміолоґ, штудовав [[Холера|холеру]]. Його мати, Жан Клеменс Вайл, походила з успішної жыдувської фамілії. Пруст ся воспитовав у няньковуй [[Католицизм|католицькуй вірі]]. Из малого віку вун мав страшні [[Астма|астмові напады]], што помішало му безпроблемно ся вошколовати. В юности Пруст указовав інтерес ид літературі и писаньови, часто ходячи до елітных парізькых салонув, де часто были вшылиякі представителі высшых ешелонув общества&nbsp;— арістократы тай буржоазія. Прустові сексуална орієнтація и удношіня з чоловіками были удкрытым секретом у його соціалных колах, айбо Пруст ниґда удкрыто не признавав свою [[гомосексуалность]]. Тоты соціалні зязкы пак дали му вдухновліня и матеріал про його роман. Перші творы Пруста, у тум числі зберька повідань „{{Lang|fr|Les plaisirs et les jours}}“, были удані в 1890.&nbsp;роках и не мали читавого успіху. У 1908.&nbsp;році у віці 38&nbsp;рокув Пруст зачав роботу над „У гляданьови страченого часу“, а в 1913.&nbsp;році ся появили перші дарабы романа. Послідні його томы были дороблені тай удані посмертно братом Пруста Робером на основі Марселовых нарисув. Роман помуг популаризовати прийом [[Потук свідомости|потоку свідомости]] в літературі. Вдяку обсягу, сложности романа и його медитації на такі темы як желаня, умілецька креативность, сексуалность и клас учинили го важным елементом у розвої [[Модернізм (література)|літературного модернізма]]. Послідні три рокы свого жывота Марсел Пруст быв скованый хворотов, айбо перед смертьов устигнув написати пророблені нарисы фіналных дарабув романа. Ун умер уд [[Пневмонія|пневмонії]] и [[Абсцес легкых|абсцеса легкых]] в 1922.&nbsp;році, кой мав 51&nbsp;рук, и быв захованый на теметові Пер Лашез у [[Паріж|Паріжі]]. == Біоґрафія == Марсел Пруст ся родив 10.&nbsp;юлія 1871.&nbsp;року в хыжи свого двоюрудного уйка у парізькум районі Отый ({{Lang-fr|Auteuil}}), через два місяці по Франкфуртському мирі, котрый формално завершив Франко-пруську войну. Його рожденя ся почти збігнуло из установліньом Третьої французької республікы<ref>{{Cite book|last=Ellison|first=David|title=A Reader's Guide to Proust's 'In Search of Lost Time'|year=2010|pages=8}}</ref> и насилством придусеня Парізької комуны, а його дітвацтво припало на конзолідацію республікы. Отець Пруста, Адрієн Пруст, быв знамый французькый патолоґ и епідеміолоґ, котрый штудовав [[Холера|холеру]] в Европі тай Азії. Ун написав повно статий и моноґрафій за медицину тай гіґієну. Прустова мати, Жан Клеменс ({{Рожд|Вайл}}) походила з богатої німецько-жыдувської файты з Алзаса.<ref>{{cite web |first=Allan |last=Massie |title=Madame Proust: A Biography By Evelyne Bloch-Dano, translated by Alice Kaplan |work=Literary Review |url=http://www.literaryreview.co.uk/massie_10_07.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212151419/http://www.literaryreview.co.uk/massie_10_07.html |archive-date=12 February 2009 |url-status=dead }}</ref> Она была грамотна й начитана, указовала файноє чутя гумору в кореспонденції, и знала [[анґліцькый язык]] доста, вбы помагати сынови товмачити [[Джон Раскін|Джона Раскіна]].<ref name="Tadié">Tadié, J-Y. (Euan Cameron, trans.) ''Marcel Proust: A life''. New York: Penguin Putnam, 2000.</ref> Пруст ся воспитовав у [[Католицизм|католицькуй вірі]] свого отця.<ref>{{Cite web |url=http://www.nysoclib.org/travels/proust.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127020446/http://www.nysoclib.org/travels/proust.html |url-status=dead |title=NYSL TRAVELS: Paris: Proust's Time Regained |archive-date=27 January 2012 |access-date=3 June 2026 }}</ref> Ун быв похрещеный 5.&nbsp;авґуста 1871.&nbsp;року в Церькві Сен-Луї-дʼАнтен, айбо формално ниґда не быв твердым католиком. Май пак ун став атеїштом и мало містиком.<ref>Edmund White (2009). Marcel Proust: A Life. Penguin. {{ISBN|9780143114987}}. "Marcel Proust was the son of a Christian father and a Jewish mother. He himself was baptized (on August 5, 1871, at the church of Saint-Louis d'Antin) and later [[Конфірмація|confirmed as a Roman Catholic]], but he never practised that faith and as an adult could best be described as a mystical atheist, someone imbued with spirituality who nonetheless did not believe in a personal God, much less in a savior."</ref><ref>Proust, Marcel (1999). The Oxford dictionary of quotations. Oxford University Press. p. 594. {{ISBN|978-0-19-860173-9}}. "...the highest praise of God consists in the denial of him by the atheist who finds creation so perfect that it can dispense with a creator."</ref> До девяти рокув Пруст мав першый серйозный напад [[Астма|астмы]]. Пруст мав довгі вакації у Ільє. Тото село, вєдно з споминками за хыжу його двоюрудного вуйка в Отыї, стало модельов про угаданый варощик Комбрей, де ся удбывавут подакотрі з майважных сцен у „У гляданьови страченого часу“. (У 1971.&nbsp;році обывательство Ільє рішило поміняти назывку на Ільє-Комбрей у честь роковин рожденя Пруста.) У 1882 в 11&nbsp;рокув Пруст пушов до ліцея Конкорде, айбо його вошколованьови мішала хворота. Попри вто вун у послідньый рук штудій дустав нагороду за літературу. Вдяку свойим сокласникам ун муг навщивляти подакотрі елітні буржоазні салоны в Паріжі, што му дало повно вдухновліня и матеріала про його [[magnum opus]].<ref>Painter, George D. (1959) ''Marcel Proust: a biography''; Vols. 1 & 2. London: Chatto & Windus</ref> [[File:Marcel_Proust_et_Lucien_Daudet.jpg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Marcel_Proust_et_Lucien_Daudet.jpg|міні|Марсел Пруст (сидит), Робер де Флер (зліва) и Лусьєн Доде (справа), дас&nbsp;1894]] Пруст быв близкый из свойов матірьов; обы угодити отцьов, котрый настойовав, обы сын си чинив карєру, Пруст дустав волонтерську посаду в Мазарінськуй книжниці в літі 1896.&nbsp;року. Ун пушов на довгый болничный на дакулько рокув, докедь го не пораховали уволившым ся. Ниґда не робив на своюй роботі и не перетяговав ся з родацького квартіля, докедь они вба не умерли.<ref name="Tadié2">Tadié, J-Y. (Euan Cameron, trans.) ''Marcel Proust: A life''. New York: Penguin Putnam, 2000.</ref> Межи 1900. и 1905.&nbsp;роками жывут Пруста ся читаво поміняв: у фебруарови 1903.&nbsp;року його брат Робер Пруст уженив ся и пушов жыти з жонов; їх отець умер у новембрі того такой року;<ref>Carter (2002)</ref> наконець у септембрі 1905 умерла и їх мати, што стало читавым ударом про Марсела. Она му лишила читаву дідузнину. Його здоровля межи тым дале ся згуршовало в сесь період. Послідні три рокы Пруст провюг у спални свого квартіля на ул.&nbsp;Гамліна, 44 в районі Шайо в Паріжі.<ref>{{Cite web |url=https://www.france-memoire.fr/mort-de-marcel-proust/ |title=Mort de Marcel Proust |date=4 January 2022 |access-date=18 March 2023 |archive-date=18 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318075623/https://www.france-memoire.fr/mort-de-marcel-proust/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book|last=Schwartsmann|first=Gilberto|translator-last1=Tugny|translator-first1=Emmanuel|editor-last1=Privey|editor-first1=Pascale|title=La Maîtresse de Proust|publisher=Ardavena|publication-place=Paris|date=2022|isbn=978-2-494506-03-9|language=fr|others=Translated from Brazilian Portuguese}}</ref> Ун спав удень и робив над романом поночи.<ref>Marcel Proust: Revolt against the Tyranny of Time. Harry Slochower .''The Sewanee Review'', 1943.</ref> Умер уд [[Пневмонія|пневмонії]] и [[Абсцес легкых|абсцеса легкых]] у 1922.&nbsp;році. Мен Рей зафотоґрафовав Марсела Пруста перед смертьов.<ref>{{Cite web |url=https://www.24heures.ch/quand-lart-rend-la-mort-visible-774675053339 |title=Quand l’art rend la mort visible |date=1 November 2019 |website=24heures.ch |access-date=3 June 2026 }}</ref> Пруста заховали на теметові Пер Лашез у Паріжі.<ref>Wilson, Scott. ''Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons'', 3d ed.: 2 (Kindle Locations 38123-38124). McFarland & Company, Inc., Publishers. Kindle Edition.</ref> == Референції == <references />{{lifetime|1871|1922 |Пруст, Марсел}} [[Катеґорія:Писателї]] [[Катеґорія:Перекладателе]] [[Катеґорія:Роман]] 9wm67wyg13bb3wiro3kcxc57n668re0 169332 169331 2026-09-09T10:24:52Z Flipdot 23893 /* Біоґрафія */ 169332 wikitext text/x-wiki {{писатель |name = Марсел Пруст |image =Marcel Proust 1895.jpg |imagesize=200px | birthname = {{lang|fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}} | caption = Пруст у 1895.&nbsp;році | birthdate = {{Birth date and age|1871|7|10}} | birthplace = [[Паріж]] | deathdate = {{Death date and age|1922|11|18|1871|7|10}} | deathplace = [[Паріж]] | resting_place = теметув Père Lachaise | occupation = [[проза]]ік і [[перекладатель]] }} '''Валентін Луї Жорже Южін Марсел Пруст''' ({{Lang-fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}} {{IPA|[maʁsɛl pʁust]}}; 10.&nbsp;юлія 1871, [[Паріж]]&nbsp;— 18.&nbsp;новембра 1922, [[Паріж]])&nbsp;быв [[Французы|французькый]] [[писатель]], [[проза]]ік, літературный критик и есеїшта, майзнамый ги автор романа „{{lang|fr|À la recherche du temps perdu}}“ („У гляданьови страченого часу“), уданого в семи томах межи 1913. и 1927.&nbsp;роками. Критикы и писателі го держат єдным из майвливовых писателюв 20.&nbsp;стороча.<ref>Harold Bloom, ''Genius'', pp. 191–225.</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |title=Marcel Proust |work=[[The New York Times]] |access-date=13 October 2016 |archive-date=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116033343/http://www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |url-status=live }}</ref> Пруст ся родив у парізькому районі Отый у богатуй буржуоазнуй файті. Його втець, Адрієн Прус, быв знамый патолоґ и епідеміолоґ, штудовав [[Холера|холеру]]. Його мати, Жан Клеменс Вайл, походила з успішної жыдувської фамілії. Пруст ся воспитовав у няньковуй [[Католицизм|католицькуй вірі]]. Из малого віку вун мав страшні [[Астма|астмові напады]], што помішало му безпроблемно ся вошколовати. В юности Пруст указовав інтерес ид літературі и писаньови, часто ходячи до елітных парізькых салонув, де часто были вшылиякі представителі высшых ешелонув общества&nbsp;— арістократы тай буржоазія. Прустові сексуална орієнтація и удношіня з чоловіками были удкрытым секретом у його соціалных колах, айбо Пруст ниґда удкрыто не признавав свою [[гомосексуалность]]. Тоты соціалні зязкы пак дали му вдухновліня и матеріал про його роман. Перші творы Пруста, у тум числі зберька повідань „{{Lang|fr|Les plaisirs et les jours}}“, были удані в 1890.&nbsp;роках и не мали читавого успіху. У 1908.&nbsp;році у віці 38&nbsp;рокув Пруст зачав роботу над „У гляданьови страченого часу“, а в 1913.&nbsp;році ся появили перші дарабы романа. Послідні його томы были дороблені тай удані посмертно братом Пруста Робером на основі Марселовых нарисув. Роман помуг популаризовати прийом [[Потук свідомости|потоку свідомости]] в літературі. Вдяку обсягу, сложности романа и його медитації на такі темы як желаня, умілецька креативность, сексуалность и клас учинили го важным елементом у розвої [[Модернізм (література)|літературного модернізма]]. Послідні три рокы свого жывота Марсел Пруст быв скованый хворотов, айбо перед смертьов устигнув написати пророблені нарисы фіналных дарабув романа. Ун умер уд [[Пневмонія|пневмонії]] и [[Абсцес легкых|абсцеса легкых]] в 1922.&nbsp;році, кой мав 51&nbsp;рук, и быв захованый на теметові Пер Лашез у [[Паріж|Паріжі]]. == Біоґрафія == Марсел Пруст ся родив 10.&nbsp;юлія 1871.&nbsp;року в хыжи свого двоюрудного уйка у парізькум районі Отый ({{Lang-fr|Auteuil}}), через два місяці по Франкфуртському мирі, котрый формално завершив Франко-пруську войну. Його рожденя ся почти збігнуло из установліньом Третьої французької республікы<ref>{{Cite book|last=Ellison|first=David|title=A Reader's Guide to Proust's 'In Search of Lost Time'|year=2010|pages=8}}</ref> и насилством придусеня Парізької комуны, а його дітвацтво припало на конзолідацію республікы. Отець Пруста, Адрієн Пруст, быв знамый французькый патолоґ и епідеміолоґ, котрый штудовав [[Холера|холеру]] в Европі тай Азії. Ун написав повно статий и моноґрафій за медицину тай гіґієну. Прустова мати, Жан Клеменс ({{Рожд|Вайл}}) походила з богатої німецько-жыдувської файты з Алзаса.<ref>{{cite web |first=Allan |last=Massie |title=Madame Proust: A Biography By Evelyne Bloch-Dano, translated by Alice Kaplan |work=Literary Review |url=http://www.literaryreview.co.uk/massie_10_07.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212151419/http://www.literaryreview.co.uk/massie_10_07.html |archive-date=12 February 2009 |url-status=dead }}</ref> Она была грамотна й начитана, указовала файноє чутя гумору в кореспонденції, и знала [[анґліцькый язык]] доста, вбы помагати сынови товмачити [[Джон Раскін|Джона Раскіна]].<ref name="Tadié">Tadié, J-Y. (Euan Cameron, trans.) ''Marcel Proust: A life''. New York: Penguin Putnam, 2000.</ref> Пруст ся воспитовав у [[Католицизм|католицькуй вірі]] свого отця.<ref>{{Cite web |url=http://www.nysoclib.org/travels/proust.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127020446/http://www.nysoclib.org/travels/proust.html |url-status=dead |title=NYSL TRAVELS: Paris: Proust's Time Regained |archive-date=27 January 2012 |access-date=3 June 2026 }}</ref> Ун быв похрещеный 5.&nbsp;авґуста 1871.&nbsp;року в Церькві Сен-Луї-дʼАнтен и пак пруйшов [[Конфірмація|конфірмацію]], айбо формално ниґда не быв твердым католиком. Май пак ун став атеїштом и мало містиком.<ref>Edmund White (2009). Marcel Proust: A Life. Penguin. {{ISBN|9780143114987}}. "Marcel Proust was the son of a Christian father and a Jewish mother. He himself was baptized (on August 5, 1871, at the church of Saint-Louis d'Antin) and later [[Конфірмація|confirmed as a Roman Catholic]], but he never practised that faith and as an adult could best be described as a mystical atheist, someone imbued with spirituality who nonetheless did not believe in a personal God, much less in a savior."</ref><ref>Proust, Marcel (1999). The Oxford dictionary of quotations. Oxford University Press. p. 594. {{ISBN|978-0-19-860173-9}}. "...the highest praise of God consists in the denial of him by the atheist who finds creation so perfect that it can dispense with a creator."</ref> До девяти рокув Пруст мав першый серйозный напад [[Астма|астмы]]. Пруст мав довгі вакації у Ільє. Тото село, вєдно з споминками за хыжу його двоюрудного вуйка в Отыї, стало модельов про угаданый варощик Комбрей, де ся удбывавут подакотрі з майважных сцен у „У гляданьови страченого часу“. (У 1971.&nbsp;році обывательство Ільє рішило поміняти назывку на Ільє-Комбрей у честь роковин рожденя Пруста.) У 1882 в 11&nbsp;рокув Пруст пушов до ліцея Конкорде, айбо його вошколованьови мішала хворота. Попри вто вун у послідньый рук штудій дустав нагороду за літературу. Вдяку свойим сокласникам ун муг навщивляти подакотрі елітні буржоазні салоны в Паріжі, што му дало повно вдухновліня и матеріала про його [[magnum opus]].<ref>Painter, George D. (1959) ''Marcel Proust: a biography''; Vols. 1 & 2. London: Chatto & Windus</ref> [[File:Marcel_Proust_et_Lucien_Daudet.jpg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Marcel_Proust_et_Lucien_Daudet.jpg|міні|Марсел Пруст (сидит), Робер де Флер (зліва) и Лусьєн Доде (справа), дас&nbsp;1894]] Пруст быв близкый из свойов матірьов; обы угодити отцьов, котрый настойовав, обы сын си чинив карєру, Пруст дустав волонтерську посаду в Мазарінськуй книжниці в літі 1896.&nbsp;року. Ун пушов на довгый болничный на дакулько рокув, докедь го не пораховали уволившым ся. Ниґда не робив на своюй роботі и не перетяговав ся з родацького квартіля, докедь они вба не умерли.<ref name="Tadié2">Tadié, J-Y. (Euan Cameron, trans.) ''Marcel Proust: A life''. New York: Penguin Putnam, 2000.</ref> Межи 1900. и 1905.&nbsp;роками жывут Пруста ся читаво поміняв: у фебруарови 1903.&nbsp;року його брат Робер Пруст уженив ся и пушов жыти з жонов; їх отець умер у новембрі того такой року;<ref>Carter (2002)</ref> наконець у септембрі 1905 умерла и їх мати, што стало читавым ударом про Марсела. Она му лишила читаву дідузнину. Його здоровля межи тым дале ся згуршовало в сесь період. Послідні три рокы Пруст провюг у спални свого квартіля на ул.&nbsp;Гамліна, 44 в районі Шайо в Паріжі.<ref>{{Cite web |url=https://www.france-memoire.fr/mort-de-marcel-proust/ |title=Mort de Marcel Proust |date=4 January 2022 |access-date=18 March 2023 |archive-date=18 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318075623/https://www.france-memoire.fr/mort-de-marcel-proust/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book|last=Schwartsmann|first=Gilberto|translator-last1=Tugny|translator-first1=Emmanuel|editor-last1=Privey|editor-first1=Pascale|title=La Maîtresse de Proust|publisher=Ardavena|publication-place=Paris|date=2022|isbn=978-2-494506-03-9|language=fr|others=Translated from Brazilian Portuguese}}</ref> Ун спав удень и робив над романом поночи.<ref>Marcel Proust: Revolt against the Tyranny of Time. Harry Slochower .''The Sewanee Review'', 1943.</ref> Умер уд [[Пневмонія|пневмонії]] и [[Абсцес легкых|абсцеса легкых]] у 1922.&nbsp;році. Мен Рей зафотоґрафовав Марсела Пруста перед смертьов.<ref>{{Cite web |url=https://www.24heures.ch/quand-lart-rend-la-mort-visible-774675053339 |title=Quand l’art rend la mort visible |date=1 November 2019 |website=24heures.ch |access-date=3 June 2026 }}</ref> Пруста заховали на теметові Пер Лашез у Паріжі.<ref>Wilson, Scott. ''Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons'', 3d ed.: 2 (Kindle Locations 38123-38124). McFarland & Company, Inc., Publishers. Kindle Edition.</ref> == Референції == <references />{{lifetime|1871|1922 |Пруст, Марсел}} [[Катеґорія:Писателї]] [[Катеґорія:Перекладателе]] [[Катеґорія:Роман]] 33t2b1gaphis7vnnpejm93ejdyezs1u 169335 169332 2026-09-09T10:48:10Z Flipdot 23893 169335 wikitext text/x-wiki {{писатель |name = Марсел Пруст |image =Marcel Proust 1895.jpg |imagesize=200px | birthname = {{lang|fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}} | caption = Пруст у 1895.&nbsp;році | birthdate = {{Birth date and age|1871|7|10}} | birthplace = [[Паріж]] | deathdate = {{Death date and age|1922|11|18|1871|7|10}} | deathplace = [[Паріж]] | resting_place = теметув Père Lachaise | occupation = [[проза]]ік і [[перекладатель]] }} '''Валентін Луї Жорж Южін Марсел Пруст''' ({{Lang-fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}} {{IPA|[maʁsɛl pʁust]}}; 10.&nbsp;юлія 1871, [[Паріж]]&nbsp;— 18.&nbsp;новембра 1922, [[Паріж]])&nbsp;быв [[Французы|французькый]] [[писатель]], [[проза]]ік, літературный критик и есеїшта, майзнамый ги автор романа „{{lang|fr|À la recherche du temps perdu}}“ („У гляданьови страченого часу“), уданого в семи томах межи 1913. и 1927.&nbsp;роками. Критикы и писателі го держат єдным из майвливовых писателюв 20.&nbsp;стороча.<ref>Harold Bloom, ''Genius'', pp. 191–225.</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |title=Marcel Proust |work=[[The New York Times]] |access-date=13 October 2016 |archive-date=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116033343/http://www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |url-status=live }}</ref> Пруст ся родив у парізькому районі Отый у богатуй буржуоазнуй файті. Його втець, Адрієн Прус, быв знамый патолоґ и епідеміолоґ, штудовав [[Холера|холеру]]. Його мати, Жан Клеменс Вайл, походила з успішної жыдувської фамілії. Пруст ся воспитовав у няньковуй [[Католицизм|католицькуй вірі]]. Из малого віку вун мав страшні [[Астма|астмові напады]], што помішало му безпроблемно ся вошколовати. В юности Пруст указовав інтерес ид літературі и писаньови, часто ходячи до елітных парізькых салонув, де часто были вшылиякі представителі высшых ешелонув общества&nbsp;— арістократы тай буржоазія. Прустові сексуална орієнтація и удношіня з чоловіками были удкрытым секретом у його соціалных колах, айбо Пруст ниґда удкрыто не признавав свою [[гомосексуалность]]. Тоты соціалні зязкы пак дали му вдухновліня и матеріал про його роман. Перші творы Пруста, у тум числі зберька повідань „{{Lang|fr|Les plaisirs et les jours}}“, были удані в 1890.&nbsp;роках и не мали читавого успіху. У 1908.&nbsp;році у віці 38&nbsp;рокув Пруст зачав роботу над „У гляданьови страченого часу“, а в 1913.&nbsp;році ся появили перші дарабы романа. Послідні його томы были дороблені тай удані посмертно братом Пруста Робером на основі Марселовых нарисув. Роман помуг популаризовати прийом [[Потук свідомости|потоку свідомости]] в літературі. Вдяку обсягу, сложности романа и його медитації на такі темы як желаня, умілецька креативность, сексуалность и клас учинили го важным елементом у розвої [[Модернізм (література)|літературного модернізма]]. Послідні три рокы свого жывота Марсел Пруст быв скованый хворотов, айбо перед смертьов устигнув написати пророблені нарисы фіналных дарабув романа. Ун умер уд [[Пневмонія|пневмонії]] и [[Абсцес легкых|абсцеса легкых]] в 1922.&nbsp;році, кой мав 51&nbsp;рук, и быв захованый на теметові Пер Лашез у [[Паріж|Паріжі]]. == Біоґрафія == Марсел Пруст ся родив 10.&nbsp;юлія 1871.&nbsp;року в хыжи свого двоюрудного уйка у парізькум районі Отый ({{Lang-fr|Auteuil}}), через два місяці по Франкфуртському мирі, котрый формално завершив Франко-пруську войну. Його рожденя ся почти збігнуло из установліньом Третьої французької республікы<ref>{{Cite book|last=Ellison|first=David|title=A Reader's Guide to Proust's 'In Search of Lost Time'|year=2010|pages=8}}</ref> и насилством придусеня Парізької комуны, а його дітвацтво припало на конзолідацію республікы. Отець Пруста, Адрієн Пруст, быв знамый французькый патолоґ и епідеміолоґ, котрый штудовав [[Холера|холеру]] в Европі тай Азії. Ун написав повно статий и моноґрафій за медицину тай гіґієну. Прустова мати, Жан Клеменс ({{Рожд|Вайл}}) походила з богатої німецько-жыдувської файты з Алзаса.<ref>{{cite web |first=Allan |last=Massie |title=Madame Proust: A Biography By Evelyne Bloch-Dano, translated by Alice Kaplan |work=Literary Review |url=http://www.literaryreview.co.uk/massie_10_07.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212151419/http://www.literaryreview.co.uk/massie_10_07.html |archive-date=12 February 2009 |url-status=dead }}</ref> Она была грамотна й начитана, указовала файноє чутя гумору в кореспонденції, и знала [[анґліцькый язык]] доста, вбы помагати сынови товмачити [[Джон Раскін|Джона Раскіна]].<ref name="Tadié">Tadié, J-Y. (Euan Cameron, trans.) ''Marcel Proust: A life''. New York: Penguin Putnam, 2000.</ref> Пруст ся воспитовав у [[Католицизм|католицькуй вірі]] свого отця.<ref>{{Cite web |url=http://www.nysoclib.org/travels/proust.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127020446/http://www.nysoclib.org/travels/proust.html |url-status=dead |title=NYSL TRAVELS: Paris: Proust's Time Regained |archive-date=27 January 2012 |access-date=3 June 2026 }}</ref> Ун быв похрещеный 5.&nbsp;авґуста 1871.&nbsp;року в Церькві Сен-Луї-дʼАнтен и пак пруйшов [[Конфірмація|конфірмацію]], айбо формално ниґда не быв твердым католиком. Май пак ун став атеїштом и мало містиком.<ref>Edmund White (2009). Marcel Proust: A Life. Penguin. {{ISBN|9780143114987}}. "Marcel Proust was the son of a Christian father and a Jewish mother. He himself was baptized (on August 5, 1871, at the church of Saint-Louis d'Antin) and later [[Конфірмація|confirmed as a Roman Catholic]], but he never practised that faith and as an adult could best be described as a mystical atheist, someone imbued with spirituality who nonetheless did not believe in a personal God, much less in a savior."</ref><ref>Proust, Marcel (1999). The Oxford dictionary of quotations. Oxford University Press. p. 594. {{ISBN|978-0-19-860173-9}}. "...the highest praise of God consists in the denial of him by the atheist who finds creation so perfect that it can dispense with a creator."</ref> До девяти рокув Пруст мав першый серйозный напад [[Астма|астмы]]. Пруст мав довгі вакації у Ільє. Тото село, вєдно з споминками за хыжу його двоюрудного вуйка в Отыї, стало модельов про угаданый варощик Комбрей, де ся удбывавут подакотрі з майважных сцен у „У гляданьови страченого часу“. (У 1971.&nbsp;році обывательство Ільє рішило поміняти назывку на Ільє-Комбрей у честь роковин рожденя Пруста.) У 1882 в 11&nbsp;рокув Пруст пушов до ліцея Конкорде, айбо його вошколованьови мішала хворота. Попри вто вун у послідньый рук штудій дустав нагороду за літературу. Вдяку свойим сокласникам ун муг навщивляти подакотрі елітні буржоазні салоны в Паріжі, што му дало повно вдухновліня и матеріала про його [[magnum opus]].<ref>Painter, George D. (1959) ''Marcel Proust: a biography''; Vols. 1 & 2. London: Chatto & Windus</ref> [[Файл:Marcel_Proust_et_Lucien_Daudet.jpg|міні|Марсел Пруст (сидит), Робер де Флер (зліва) и Лусьєн Доде (справа), дас&nbsp;1894]] Попри пудлоє здоровля Пруст удслужив рук (1889–90) у французькуй армії, розміщеный быв у казармі Колінь у [[Орлеан|Орлеані]]&nbsp;— на основі сеї скушености вун написав епізод у третюй части „У гляданьови страченого часу“, „Путь Ґермантеса“. У юности Пруст быв ділетантом и парвені, и його писательські амбіції ся здержовали удсутностьов самодисципліны. Його репутація сноба и аматора за сесь період пак стали єднов из причин, зашто му было тяжко в 1913.&nbsp;році удати першый том масштабного романа. У тот час ун ходив до салонув [[Женевєв Галеві|мадам Штраус]], вдовиці [[Жорж Бізе|Жоржа Бізе]] и матери Прустового цімбора з дітвацтва Жака Бізе; Мадлен Лемер и мадам Арман де Кеяве, єдної з моделий мадам Вердурін и матери його цімбора [[Ґастон Арман де Кеяве|Ґастона Армана де Кеяве]] (Пруст быв залюбленый у його обрученицю Жанну Пуке). Через мадам Арман де Кеяве Пруст ся спознав из [[Анатол Франс|Анатолом Франсом]], товды єї любовником. Пруст быв близкый из свойов матірьов; обы угодити отцьов, котрый настойовав, обы сын си чинив карєру, Пруст дустав волонтерську посаду в Мазарінськуй книжниці в літі 1896.&nbsp;року. Ун пушов на довгый болничный на дакулько рокув, докедь го не пораховали уволившым ся. Ниґда не робив на своюй роботі и не перетяговав ся з родацького квартіля, докедь они вба не умерли.<ref name="Tadié2">Tadié, J-Y. (Euan Cameron, trans.) ''Marcel Proust: A life''. New York: Penguin Putnam, 2000.</ref> Межи 1900. и 1905.&nbsp;роками жывут Пруста ся читаво поміняв: у фебруарови 1903.&nbsp;року його брат Робер Пруст уженив ся и пушов жыти з жонов; їх отець умер у новембрі того такой року;<ref>Carter (2002)</ref> наконець у септембрі 1905 умерла и їх мати, што стало читавым ударом про Марсела. Она му лишила читаву дідузнину. Його здоровля межи тым дале ся згуршовало в сесь період. Послідні три рокы Пруст провюг у спални свого квартіля на ул.&nbsp;Гамліна, 44 в районі Шайо в Паріжі.<ref>{{Cite web |url=https://www.france-memoire.fr/mort-de-marcel-proust/ |title=Mort de Marcel Proust |date=4 January 2022 |access-date=18 March 2023 |archive-date=18 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318075623/https://www.france-memoire.fr/mort-de-marcel-proust/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book|last=Schwartsmann|first=Gilberto|translator-last1=Tugny|translator-first1=Emmanuel|editor-last1=Privey|editor-first1=Pascale|title=La Maîtresse de Proust|publisher=Ardavena|publication-place=Paris|date=2022|isbn=978-2-494506-03-9|language=fr|others=Translated from Brazilian Portuguese}}</ref> Ун спав удень и робив над романом поночи.<ref>Marcel Proust: Revolt against the Tyranny of Time. Harry Slochower .''The Sewanee Review'', 1943.</ref> Умер уд [[Пневмонія|пневмонії]] и [[Абсцес легкых|абсцеса легкых]] у 1922.&nbsp;році. Мен Рей зафотоґрафовав Марсела Пруста перед смертьов.<ref>{{Cite web |url=https://www.24heures.ch/quand-lart-rend-la-mort-visible-774675053339 |title=Quand l’art rend la mort visible |date=1 November 2019 |website=24heures.ch |access-date=3 June 2026 }}</ref> Пруста заховали на теметові Пер Лашез у Паріжі.<ref>Wilson, Scott. ''Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons'', 3d ed.: 2 (Kindle Locations 38123-38124). McFarland & Company, Inc., Publishers. Kindle Edition.</ref> == Референції == <references />{{lifetime|1871|1922 |Пруст, Марсел}} [[Катеґорія:Писателї]] [[Катеґорія:Перекладателе]] [[Катеґорія:Роман]] 290sgy4hbsa3e61haa2q92j5fnb7jwe 169338 169335 2026-09-09T11:32:44Z Flipdot 23893 169338 wikitext text/x-wiki {{Куртый попис|Французькый прозаїк, літературный критик и есеїшта (1871–1922)}} {{писатель |name = Марсел Пруст |image =Marcel Proust 1895.jpg |imagesize=200px | birthname = {{lang|fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}} | caption = Пруст у 1895.&nbsp;році | birthdate = {{Birth date and age|1871|7|10}} | birthplace = [[Паріж]], [[Франція]] | deathdate = {{Death date and age|1922|11|18|1871|7|10}} | deathplace = [[Паріж]], [[Франція]] | resting_place = теметув Père Lachaise | occupation = {{Flatlist| * [[проза]]їк * [[літературный критик]] * есеїшта }} | signature = Marcel_Proust_signature.svg }} '''Валентін Луї Жорж Южін Марсел Пруст''' ({{Lang-fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}} {{IPA|[maʁsɛl pʁust]}}; 10.&nbsp;юлія 1871, [[Паріж]]&nbsp;— 18.&nbsp;новембра 1922, [[Паріж]])&nbsp;быв [[Французы|французькый]] [[писатель]], [[проза]]їк, [[літературный критик]] и есеїшта, майзнамый ги автор романа „{{lang|fr|À la recherche du temps perdu}}“ („У гляданьови страченого часу“), уданого в семи томах межи 1913. и 1927.&nbsp;роками. Критикы и писателі го держат єдным из майвливовых писателюв 20.&nbsp;стороча.<ref>Harold Bloom, ''Genius'', pp. 191–225.</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |title=Marcel Proust |work=[[The New York Times]] |access-date=13 October 2016 |archive-date=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116033343/http://www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |url-status=live }}</ref> Пруст ся родив у парізькому районі Отый у богатуй буржуоазнуй файті. Його втець, Адрієн Прус, быв знамый патолоґ и епідеміолоґ, штудовав [[Холера|холеру]]. Його мати, Жан Клеменс Вайл, походила з успішної жыдувської фамілії. Пруст ся воспитовав у няньковуй [[Католицизм|католицькуй вірі]]. Из малого віку вун мав страшні [[Астма|астмові напады]], што помішало му безпроблемно ся вошколовати. В юности Пруст указовав інтерес ид літературі и писаньови, часто ходячи до елітных парізькых салонув, де часто были вшылиякі представителі высшых ешелонув общества&nbsp;— арістократы тай буржоазія. Прустові сексуална орієнтація и удношіня з чоловіками были удкрытым секретом у його соціалных колах, айбо Пруст ниґда удкрыто не признавав свою [[гомосексуалность]]. Тоты соціалні зязкы пак дали му вдухновліня и матеріал про його роман. Перші творы Пруста, у тум числі зберька повідань „{{Lang|fr|Les plaisirs et les jours}}“ („Задоволеня и дны“), были удані в 1890.&nbsp;роках и не мали читавого успіху. У 1908.&nbsp;році у віці 38&nbsp;рокув Пруст зачав роботу над „У гляданьови страченого часу“, а в 1913.&nbsp;році ся появили перші дарабы романа. Послідні його томы были дороблені тай удані посмертно братом Пруста Робером на основі Марселовых нарисув. Роман помуг популаризовати прийом [[Потук свідомости|потоку свідомости]] в літературі. Вдяку обсягу, сложности романа и його медитації на такі темы як желаня, умілецька креативность, сексуалность и клас учинили го важным елементом у розвої [[Модернізм (література)|літературного модернізма]]. Послідні три рокы свого жывота Марсел Пруст быв скованый хворотов, айбо перед смертьов устигнув написати пророблені нарисы фіналных дарабув романа. Ун умер уд [[Пневмонія|пневмонії]] и [[Абсцес легкых|абсцеса легкых]] в 1922.&nbsp;році, кой мав 51&nbsp;рук, и быв захованый на теметові Пер Лашез у [[Паріж|Паріжі]]. == Біоґрафія == Марсел Пруст ся родив 10.&nbsp;юлія 1871.&nbsp;року в хыжи свого двоюрудного уйка у парізькум районі Отый ({{Lang-fr|Auteuil}}), через два місяці по Франкфуртському мирі, котрый формално завершив Франко-пруську войну. Його рожденя ся почти збігнуло из установліньом Третьої французької республікы<ref>{{Cite book|last=Ellison|first=David|title=A Reader's Guide to Proust's 'In Search of Lost Time'|year=2010|pages=8}}</ref> и насилством придусеня Парізької комуны, а його дітвацтво припало на конзолідацію республікы. Отець Пруста, Адрієн Пруст, быв знамый французькый патолоґ и епідеміолоґ, котрый штудовав [[Холера|холеру]] в Европі тай Азії. Ун написав повно статий и моноґрафій за медицину тай гіґієну. Прустова мати, Жан Клеменс ({{Рожд|Вайл}}) походила з богатої німецько-жыдувської файты з Алзаса.<ref>{{cite web |first=Allan |last=Massie |title=Madame Proust: A Biography By Evelyne Bloch-Dano, translated by Alice Kaplan |work=Literary Review |url=http://www.literaryreview.co.uk/massie_10_07.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212151419/http://www.literaryreview.co.uk/massie_10_07.html |archive-date=12 February 2009 |url-status=dead }}</ref> Она была грамотна й начитана, указовала файноє чутя гумору в кореспонденції, и знала [[анґліцькый язык]] доста, вбы помагати сынови товмачити [[Джон Раскін|Джона Раскіна]].<ref name="Tadié">Tadié, J-Y. (Euan Cameron, trans.) ''Marcel Proust: A life''. New York: Penguin Putnam, 2000.</ref> Пруст ся воспитовав у [[Католицизм|католицькуй вірі]] свого отця.<ref>{{Cite web |url=http://www.nysoclib.org/travels/proust.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127020446/http://www.nysoclib.org/travels/proust.html |url-status=dead |title=NYSL TRAVELS: Paris: Proust's Time Regained |archive-date=27 January 2012 |access-date=3 June 2026 }}</ref> Ун быв похрещеный 5.&nbsp;авґуста 1871.&nbsp;року в Церькві Сен-Луї-дʼАнтен и пак пруйшов [[Конфірмація|конфірмацію]], айбо формално ниґда не быв твердым католиком. Май пак ун став атеїштом и мало містиком.<ref>Edmund White (2009). Marcel Proust: A Life. Penguin. {{ISBN|9780143114987}}. "Marcel Proust was the son of a Christian father and a Jewish mother. He himself was baptized (on August 5, 1871, at the church of Saint-Louis d'Antin) and later [[Конфірмація|confirmed as a Roman Catholic]], but he never practised that faith and as an adult could best be described as a mystical atheist, someone imbued with spirituality who nonetheless did not believe in a personal God, much less in a savior."</ref><ref>Proust, Marcel (1999). The Oxford dictionary of quotations. Oxford University Press. p. 594. {{ISBN|978-0-19-860173-9}}. "...the highest praise of God consists in the denial of him by the atheist who finds creation so perfect that it can dispense with a creator."</ref> До девяти рокув Пруст мав першый серйозный напад [[Астма|астмы]]. Пруст мав довгі вакації у Ільє. Тото село, вєдно з споминками за хыжу його двоюрудного вуйка в Отыї, стало модельов про угаданый варощик Комбрей, де ся удбывавут подакотрі з майважных сцен у „У гляданьови страченого часу“. (У 1971.&nbsp;році обывательство Ільє рішило поміняти назывку на Ільє-Комбрей у честь роковин рожденя Пруста.) У 1882 в 11&nbsp;рокув Пруст пушов до ліцея Конкорде, айбо його вошколованьови мішала хворота. Попри вто вун у послідньый рук штудій дустав нагороду за літературу. Вдяку свойим сокласникам ун муг навщивляти подакотрі елітні буржоазні салоны в Паріжі, што му дало повно вдухновліня и матеріала про його [[magnum opus]].<ref>Painter, George D. (1959) ''Marcel Proust: a biography''; Vols. 1 & 2. London: Chatto & Windus</ref> [[Файл:Marcel_Proust_et_Lucien_Daudet.jpg|міні|Марсел Пруст (сидит), Робер де Флер (зліва) и Лусьєн Доде (справа), дас&nbsp;1894]] Попри пудлоє здоровля Пруст удслужив рук (1889–90) у французькуй армії, розміщеный быв у казармі Колінь у [[Орлеан|Орлеані]]&nbsp;— на основі сеї скушености вун написав епізод у третюй части „У гляданьови страченого часу“, „Путь Ґермантеса“. У юности Пруст быв ділетантом и парвені, и його писательські амбіції ся здержовали удсутностьов самодисципліны. Його репутація сноба и аматора за сесь період пак стали єднов из причин, зашто му было тяжко в 1913.&nbsp;році удати першый том масштабного романа. У тот час ун ходив до салонув [[Женевєв Галеві|мадам Штраус]], вдовиці [[Жорж Бізе|Жоржа Бізе]] и матери Прустового цімбора з дітвацтва Жака Бізе; Мадлен Лемер и мадам Арман де Кеяве, єдної з моделий мадам Вердурін и матери його цімбора [[Ґастон Арман де Кеяве|Ґастона Армана де Кеяве]] (Пруст быв залюбленый у його обрученицю Жанну Пуке). Через мадам Арман де Кеяве Пруст ся спознав из [[Анатол Франс|Анатолом Франсом]], товды єї любовником. Пруст быв близкый из свойов матірьов; обы угодити отцьов, котрый настойовав, обы сын си чинив карєру, Пруст дустав волонтерську посаду в Мазарінськуй книжниці в літі 1896.&nbsp;року. Ун пушов на довгый болничный на дакулько рокув, докедь го не пораховали уволившым ся. Ниґда не робив на своюй роботі и не перетяговав ся з родацького квартіля, докедь они вба не умерли.<ref name="Tadié2">Tadié, J-Y. (Euan Cameron, trans.) ''Marcel Proust: A life''. New York: Penguin Putnam, 2000.</ref> Межи 1900. и 1905.&nbsp;роками жывут Пруста ся читаво поміняв: у фебруарови 1903.&nbsp;року його брат Робер Пруст уженив ся и пушов жыти з жонов; їх отець умер у новембрі того такой року;<ref>Carter (2002)</ref> наконець у септембрі 1905 умерла и їх мати, што стало читавым ударом про Марсела. Она му лишила читаву дідузнину. Його здоровля межи тым дале ся згуршовало в сесь період. Послідні три рокы Пруст провюг у спални свого квартіля на ул.&nbsp;Гамліна, 44 в районі Шайо в Паріжі.<ref>{{Cite web |url=https://www.france-memoire.fr/mort-de-marcel-proust/ |title=Mort de Marcel Proust |date=4 January 2022 |access-date=18 March 2023 |archive-date=18 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318075623/https://www.france-memoire.fr/mort-de-marcel-proust/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book|last=Schwartsmann|first=Gilberto|translator-last1=Tugny|translator-first1=Emmanuel|editor-last1=Privey|editor-first1=Pascale|title=La Maîtresse de Proust|publisher=Ardavena|publication-place=Paris|date=2022|isbn=978-2-494506-03-9|language=fr|others=Translated from Brazilian Portuguese}}</ref> Ун спав удень и робив над романом поночи.<ref>Marcel Proust: Revolt against the Tyranny of Time. Harry Slochower .''The Sewanee Review'', 1943.</ref> Умер уд [[Пневмонія|пневмонії]] и [[Абсцес легкых|абсцеса легкых]] у 1922.&nbsp;році. Мен Рей зафотоґрафовав Марсела Пруста перед смертьов.<ref>{{Cite web |url=https://www.24heures.ch/quand-lart-rend-la-mort-visible-774675053339 |title=Quand l’art rend la mort visible |date=1 November 2019 |website=24heures.ch |access-date=3 June 2026 }}</ref> Пруста заховали на теметові Пер Лашез у Паріжі.<ref>Wilson, Scott. ''Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons'', 3d ed.: 2 (Kindle Locations 38123-38124). McFarland & Company, Inc., Publishers. Kindle Edition.</ref> == Личный жывут == Знає ся, ож Пруст быв ґей. Його удношіня з чоловіками часто ся обговорювут біоґрафіштами.<ref>Painter (1959), White (1998), Tadié (2000), Carter (2002 and 2006)</ref> Хоть його шафарька и секретарька Селест Албаре у мемуарах тото заперечовала,<ref>Albaret (2003)</ref> Прустові цімборове и сучасникы, такі ги колеґа-писатель Андре Жід и його валет Ернест А.&nbsp;Форссґрен мали протилежні свідченя.<ref>Forssgren (2006)</ref> Пруст ниґда удкрыто не признавав свою гомосексуалность, айбо його файта и близкі цімборы знали за неї вадь маймало пудозрівали. У 1897.&nbsp;році вун ся бив у дуели з писательом Жаном Лорреном, котрый публічно ся засомнівав у природі Прустового удношіня з його любовником<ref>{{cite web |last=White |first=Edmund |title=Marcel Proust |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710132920/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |archive-date=10 July 2018 |access-date=2 May 2022 }}</ref> Лусьєном Доде; вбадва дуеланты ужыли.<ref>{{cite web |author=Hall, Sean Charles |date=12 February 2012 |title=Dueling Dandies: How Men Of Style Displayed a Blasé Demeanor In the Face of Death |url=https://www.dandyism.net/2024/04/15/dueling-dandies/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190911060214/http://www.dandyism.net/2012/02/12/dueling-dandies |archive-date=11 September 2019 |access-date=6 November 2024 |website=Dandyism }}</ref> Попри Прустові заперечіня, його романтичні удношіня з композитором Рейналдом Ганом<ref name="carter">{{citation|title=Proust in Love|first=William C.|last=Carter|year=2006|publisher=YaleUniversity Press|isbn=0-300-10812-5|pages=[https://archive.org/details/proustinlove00cart/page/31 31–35]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/proustinlove00cart/page/31}}</ref> и його захопліня свойим шофером и секретарьом Алфредом Аґостінелійом файно задокументовані.<ref>{{cite news|work=Salon|date=1 June 2000|title=Proust's dearest pleasures: The best of a slew of recent biographies points to the author's conscious self-closeting|author=Whitaker, Rick|url=http://www.salon.com/2000/06/01/proust/|access-date=18 May 2016|archive-date=5 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605041544/http://www.salon.com/2000/06/01/proust/|url-status=live}}</ref> У нуч 11.&nbsp;януара 1918.&nbsp;року Пруст быв єдным из ідентифікованых поліційов чоловікув бігом рейда на бордель з робутниками-чоловіками, керованый Албером ле Кузья.<ref>Murat, Laure (May 2005). "Proust, Marcel, 46 ans, rentier: Un individu 'aux allures de pédéraste' fiche à la police", ''La Revue littéraire'' 14: 82–93; Carter (2006)</ref> Прустув цімбор Пол Моран удкрыто ся сміховав из Пруста за його навщивы до чоловікув-простітутув. У свойому журналі, Моран каже за Пруста и Жіда: „фурт на вадасці, ниґда не задоволені свойими авантурами&nbsp;… фурташні хыжакы, безфарадні сексуалні авантурішты“.<ref>Morand, Paul. ''Journal inutile, tome 2: 1973 – 1976'', ed. Laurent Boyer and Véronique Boyer. Paris: Gallimard, 2001; Carter (2006)</ref> Точный влив Прустової сексуалности на його писаня є предметом спорув.<ref>Sedgwick (1992); O'Brien (1949)</ref> Попри вто у „У гляданьови страченого часу“ Пруст много пише за гомосексуалность и має дакулькох головных героюв, як чоловікув, так и жун, котрі сут гомосексуалы вадь [[Бісексуалность|бісексуалы]]: барон де Шарлу, Робер де Сен-Луп, Одет де Кресі, Албертін Сімоне.<ref>Sedgwick (1992); Ladenson (1999); Bersani (2013)</ref> Тема гомосексуалности є ай у „Задоволенях и днях“ тай недоробленум романі „Жан Сантыл“. == Політичні никаня == Пруст унаслідовав уд матери булшину єї політичных назорув: пудпору Третьої французької республікы, французькый лібералный центризм.<ref name="Hughes">{{cite book|last=Hughes|first=Edward J.|title=Proust, Class, and Nation|year=2011|publisher=Oxford University Press|pages=19–46}}</ref> У статі 1892.&nbsp;року, опубліковануй у „Le Banquet“ пуд назвов „LʼIrréligion dʼÉtat“ Пруст засудив антиклерикалні дії, такі як кіряня монахув, пишучи: „заперечіня реліґії приведе за собов такый рувно фанатизм, нетерпимость и переслідованя, як и сама реліґія“.<ref name="Hughes" /><ref>{{cite book|last1=Carter|first1=William C.|title=Marcel Proust: A Life, with a New Preface by the Author|date=2013|publisher=Yale University Press|page=346}}</ref> Ун критиковав ай правых, „шаленство конзерваторув“, котрых держав „такыми ипен дурными и невдячными, як при [[Карл X.|Карлі&nbsp;X.]]“, называв дурнов упертусть [[Папа Пій X.|папы Пія&nbsp;X.]].<ref name="Watson">{{cite journal|last1=Watson|first1=D. R.|title=Sixteen Letters of Marcel Proust to Joseph Reinach|journal=The Modern Language Review|date=1968|volume=63|issue=3|pages=587–599|jstor=3722199|doi=10.2307/3722199}}</ref> Пруст засужовав нелібералні никаня многых сященникув того часу, айбо вірив, ож майпросвічені клерикы могли быти так само проґресивні, як и майпросвічені секуларішты, и вбадва бокы могли бы робити на колективну ціль „просунутої лібералної республікы“.<ref>{{cite book|last1=Sprinker|first1=Michael|title=History and Ideology in Proust: A la Recherche Du Temps Perdu and the Third French Republic|date=1998|publisher=Verso|pages=45–46}}</ref> Любила му ся май помірна позиція Арістіда Бріанда, котру тот заяв у 1906.&nbsp;році; Пруст го назвав „достойным честованя“.<ref name="Watson" /> Марсел Пруст быв єдным из першых [[Діло Дрейфуса|дрейфусарув]] и ходив на суд над Емілом Зола, гордо казав за ся, ож ото вун попросив Анатола Франса пудписати петицію на пудпору невинности Алфреда Дрейфуса.<ref>{{cite book|last1=Bales|first1=Richard|title=The Cambridge Companion to Proust|url=https://archive.org/details/cambridgecompani00bale|url-access=limited|date=2001|publisher=Cambridge University Press|page=[https://archive.org/details/cambridgecompani00bale/page/n21 21]}}</ref> У 1919.&nbsp;році, кой представникы правого кываня „Французька дія“ ({{Lang-fr|Action Française}}) удали маніфест, пуддержувучый французькый колоніалізм и католицьку церьков як перзоніфікацію цивілізованых цінностий, Пруст заперечив їх націоналіштськый и шовініштськый назур и пудпер лібералноє плураліштськоє никаня, котроє признавало културну дідузнину християнства у Франції.<ref name="Hughes" /> Жульєн Бенда похвалив Пруста в „La Trahison des clercs“ ги писателя, котрый ся удличив уд свого поколіня, не пуддавши ся пасткам націоналізма и діленя людий на класы.<ref name="Hughes" /> == Референції == {{Reflist}} {{lifetime|1871|1922 |Пруст, Марсел}} [[Катеґорія:Писателї]] [[Катеґорія:Перекладателе]] [[Катеґорія:Роман]] 6wfczujmbgyb6221cer0eousnmkw3en 169339 169338 2026-09-09T11:35:11Z Flipdot 23893 169339 wikitext text/x-wiki {{Куртый попис|Французькый прозаїк, літературный критик и есеїшта (1871–1922)}} {{писатель |name = Марсел Пруст |image =Marcel Proust 1895.jpg |imagesize=200px | birthname = {{lang|fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}} | caption = Пруст у 1895.&nbsp;році | birthdate = {{Birth date and age|1871|7|10}} | birthplace = [[Паріж]], [[Франція]] | deathdate = {{Death date and age|1922|11|18|1871|7|10}} | deathplace = [[Паріж]], [[Франція]] | resting_place = теметув Père Lachaise | occupation = {{Flatlist| * [[проза]]їк * [[літературный критик]] * есеїшта }} | signature = Marcel_Proust_signature.svg |relatives={{Plain list|Адрієн Ахіл Пруст (отець)|Жан Клеменс ({{рожд|Вайл}}) (мати)|Робер Пруст (брат)}}}} '''Валентін Луї Жорж Южін Марсел Пруст''' ({{Lang-fr|Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust}} {{IPA|[maʁsɛl pʁust]}}; 10.&nbsp;юлія 1871, [[Паріж]]&nbsp;— 18.&nbsp;новембра 1922, [[Паріж]])&nbsp;быв [[Французы|французькый]] [[писатель]], [[проза]]їк, [[літературный критик]] и есеїшта, майзнамый ги автор романа „{{lang|fr|À la recherche du temps perdu}}“ („У гляданьови страченого часу“), уданого в семи томах межи 1913. и 1927.&nbsp;роками. Критикы и писателі го держат єдным из майвливовых писателюв 20.&nbsp;стороча.<ref>Harold Bloom, ''Genius'', pp. 191–225.</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |title=Marcel Proust |work=[[The New York Times]] |access-date=13 October 2016 |archive-date=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116033343/http://www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |url-status=live }}</ref> Пруст ся родив у парізькому районі Отый у богатуй буржуоазнуй файті. Його втець, Адрієн Прус, быв знамый патолоґ и епідеміолоґ, штудовав [[Холера|холеру]]. Його мати, Жан Клеменс Вайл, походила з успішної жыдувської фамілії. Пруст ся воспитовав у няньковуй [[Католицизм|католицькуй вірі]]. Из малого віку вун мав страшні [[Астма|астмові напады]], што помішало му безпроблемно ся вошколовати. В юности Пруст указовав інтерес ид літературі и писаньови, часто ходячи до елітных парізькых салонув, де часто были вшылиякі представителі высшых ешелонув общества&nbsp;— арістократы тай буржоазія. Прустові сексуална орієнтація и удношіня з чоловіками были удкрытым секретом у його соціалных колах, айбо Пруст ниґда удкрыто не признавав свою [[гомосексуалность]]. Тоты соціалні зязкы пак дали му вдухновліня и матеріал про його роман. Перші творы Пруста, у тум числі зберька повідань „{{Lang|fr|Les plaisirs et les jours}}“ („Задоволеня и дны“), были удані в 1890.&nbsp;роках и не мали читавого успіху. У 1908.&nbsp;році у віці 38&nbsp;рокув Пруст зачав роботу над „У гляданьови страченого часу“, а в 1913.&nbsp;році ся появили перші дарабы романа. Послідні його томы были дороблені тай удані посмертно братом Пруста Робером на основі Марселовых нарисув. Роман помуг популаризовати прийом [[Потук свідомости|потоку свідомости]] в літературі. Вдяку обсягу, сложности романа и його медитації на такі темы як желаня, умілецька креативность, сексуалность и клас учинили го важным елементом у розвої [[Модернізм (література)|літературного модернізма]]. Послідні три рокы свого жывота Марсел Пруст быв скованый хворотов, айбо перед смертьов устигнув написати пророблені нарисы фіналных дарабув романа. Ун умер уд [[Пневмонія|пневмонії]] и [[Абсцес легкых|абсцеса легкых]] в 1922.&nbsp;році, кой мав 51&nbsp;рук, и быв захованый на теметові Пер Лашез у [[Паріж|Паріжі]]. == Біоґрафія == Марсел Пруст ся родив 10.&nbsp;юлія 1871.&nbsp;року в хыжи свого двоюрудного уйка у парізькум районі Отый ({{Lang-fr|Auteuil}}), через два місяці по Франкфуртському мирі, котрый формално завершив Франко-пруську войну. Його рожденя ся почти збігнуло из установліньом Третьої французької республікы<ref>{{Cite book|last=Ellison|first=David|title=A Reader's Guide to Proust's 'In Search of Lost Time'|year=2010|pages=8}}</ref> и насилством придусеня Парізької комуны, а його дітвацтво припало на конзолідацію республікы. Отець Пруста, Адрієн Пруст, быв знамый французькый патолоґ и епідеміолоґ, котрый штудовав [[Холера|холеру]] в Европі тай Азії. Ун написав повно статий и моноґрафій за медицину тай гіґієну. Прустова мати, Жан Клеменс ({{Рожд|Вайл}}) походила з богатої німецько-жыдувської файты з Алзаса.<ref>{{cite web |first=Allan |last=Massie |title=Madame Proust: A Biography By Evelyne Bloch-Dano, translated by Alice Kaplan |work=Literary Review |url=http://www.literaryreview.co.uk/massie_10_07.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212151419/http://www.literaryreview.co.uk/massie_10_07.html |archive-date=12 February 2009 |url-status=dead }}</ref> Она была грамотна й начитана, указовала файноє чутя гумору в кореспонденції, и знала [[анґліцькый язык]] доста, вбы помагати сынови товмачити [[Джон Раскін|Джона Раскіна]].<ref name="Tadié">Tadié, J-Y. (Euan Cameron, trans.) ''Marcel Proust: A life''. New York: Penguin Putnam, 2000.</ref> Пруст ся воспитовав у [[Католицизм|католицькуй вірі]] свого отця.<ref>{{Cite web |url=http://www.nysoclib.org/travels/proust.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127020446/http://www.nysoclib.org/travels/proust.html |url-status=dead |title=NYSL TRAVELS: Paris: Proust's Time Regained |archive-date=27 January 2012 |access-date=3 June 2026 }}</ref> Ун быв похрещеный 5.&nbsp;авґуста 1871.&nbsp;року в Церькві Сен-Луї-дʼАнтен и пак пруйшов [[Конфірмація|конфірмацію]], айбо формално ниґда не быв твердым католиком. Май пак ун став атеїштом и мало містиком.<ref>Edmund White (2009). Marcel Proust: A Life. Penguin. {{ISBN|9780143114987}}. "Marcel Proust was the son of a Christian father and a Jewish mother. He himself was baptized (on August 5, 1871, at the church of Saint-Louis d'Antin) and later [[Конфірмація|confirmed as a Roman Catholic]], but he never practised that faith and as an adult could best be described as a mystical atheist, someone imbued with spirituality who nonetheless did not believe in a personal God, much less in a savior."</ref><ref>Proust, Marcel (1999). The Oxford dictionary of quotations. Oxford University Press. p. 594. {{ISBN|978-0-19-860173-9}}. "...the highest praise of God consists in the denial of him by the atheist who finds creation so perfect that it can dispense with a creator."</ref> До девяти рокув Пруст мав першый серйозный напад [[Астма|астмы]]. Пруст мав довгі вакації у Ільє. Тото село, вєдно з споминками за хыжу його двоюрудного вуйка в Отыї, стало модельов про угаданый варощик Комбрей, де ся удбывавут подакотрі з майважных сцен у „У гляданьови страченого часу“. (У 1971.&nbsp;році обывательство Ільє рішило поміняти назывку на Ільє-Комбрей у честь роковин рожденя Пруста.) У 1882 в 11&nbsp;рокув Пруст пушов до ліцея Конкорде, айбо його вошколованьови мішала хворота. Попри вто вун у послідньый рук штудій дустав нагороду за літературу. Вдяку свойим сокласникам ун муг навщивляти подакотрі елітні буржоазні салоны в Паріжі, што му дало повно вдухновліня и матеріала про його [[magnum opus]].<ref>Painter, George D. (1959) ''Marcel Proust: a biography''; Vols. 1 & 2. London: Chatto & Windus</ref> [[Файл:Marcel_Proust_et_Lucien_Daudet.jpg|міні|Марсел Пруст (сидит), Робер де Флер (зліва) и Лусьєн Доде (справа), дас&nbsp;1894]] Попри пудлоє здоровля Пруст удслужив рук (1889–90) у французькуй армії, розміщеный быв у казармі Колінь у [[Орлеан|Орлеані]]&nbsp;— на основі сеї скушености вун написав епізод у третюй части „У гляданьови страченого часу“, „Путь Ґермантеса“. У юности Пруст быв ділетантом и парвені, и його писательські амбіції ся здержовали удсутностьов самодисципліны. Його репутація сноба и аматора за сесь період пак стали єднов из причин, зашто му было тяжко в 1913.&nbsp;році удати першый том масштабного романа. У тот час ун ходив до салонув [[Женевєв Галеві|мадам Штраус]], вдовиці [[Жорж Бізе|Жоржа Бізе]] и матери Прустового цімбора з дітвацтва Жака Бізе; Мадлен Лемер и мадам Арман де Кеяве, єдної з моделий мадам Вердурін и матери його цімбора [[Ґастон Арман де Кеяве|Ґастона Армана де Кеяве]] (Пруст быв залюбленый у його обрученицю Жанну Пуке). Через мадам Арман де Кеяве Пруст ся спознав из [[Анатол Франс|Анатолом Франсом]], товды єї любовником. Пруст быв близкый из свойов матірьов; обы угодити отцьов, котрый настойовав, обы сын си чинив карєру, Пруст дустав волонтерську посаду в Мазарінськуй книжниці в літі 1896.&nbsp;року. Ун пушов на довгый болничный на дакулько рокув, докедь го не пораховали уволившым ся. Ниґда не робив на своюй роботі и не перетяговав ся з родацького квартіля, докедь они вба не умерли.<ref name="Tadié2">Tadié, J-Y. (Euan Cameron, trans.) ''Marcel Proust: A life''. New York: Penguin Putnam, 2000.</ref> Межи 1900. и 1905.&nbsp;роками жывут Пруста ся читаво поміняв: у фебруарови 1903.&nbsp;року його брат Робер Пруст уженив ся и пушов жыти з жонов; їх отець умер у новембрі того такой року;<ref>Carter (2002)</ref> наконець у септембрі 1905 умерла и їх мати, што стало читавым ударом про Марсела. Она му лишила читаву дідузнину. Його здоровля межи тым дале ся згуршовало в сесь період. Послідні три рокы Пруст провюг у спални свого квартіля на ул.&nbsp;Гамліна, 44 в районі Шайо в Паріжі.<ref>{{Cite web |url=https://www.france-memoire.fr/mort-de-marcel-proust/ |title=Mort de Marcel Proust |date=4 January 2022 |access-date=18 March 2023 |archive-date=18 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318075623/https://www.france-memoire.fr/mort-de-marcel-proust/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book|last=Schwartsmann|first=Gilberto|translator-last1=Tugny|translator-first1=Emmanuel|editor-last1=Privey|editor-first1=Pascale|title=La Maîtresse de Proust|publisher=Ardavena|publication-place=Paris|date=2022|isbn=978-2-494506-03-9|language=fr|others=Translated from Brazilian Portuguese}}</ref> Ун спав удень и робив над романом поночи.<ref>Marcel Proust: Revolt against the Tyranny of Time. Harry Slochower .''The Sewanee Review'', 1943.</ref> Умер уд [[Пневмонія|пневмонії]] и [[Абсцес легкых|абсцеса легкых]] у 1922.&nbsp;році. Мен Рей зафотоґрафовав Марсела Пруста перед смертьов.<ref>{{Cite web |url=https://www.24heures.ch/quand-lart-rend-la-mort-visible-774675053339 |title=Quand l’art rend la mort visible |date=1 November 2019 |website=24heures.ch |access-date=3 June 2026 }}</ref> Пруста заховали на теметові Пер Лашез у Паріжі.<ref>Wilson, Scott. ''Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons'', 3d ed.: 2 (Kindle Locations 38123-38124). McFarland & Company, Inc., Publishers. Kindle Edition.</ref> == Личный жывут == Знає ся, ож Пруст быв ґей. Його удношіня з чоловіками часто ся обговорювут біоґрафіштами.<ref>Painter (1959), White (1998), Tadié (2000), Carter (2002 and 2006)</ref> Хоть його шафарька и секретарька Селест Албаре у мемуарах тото заперечовала,<ref>Albaret (2003)</ref> Прустові цімборове и сучасникы, такі ги колеґа-писатель Андре Жід и його валет Ернест А.&nbsp;Форссґрен мали протилежні свідченя.<ref>Forssgren (2006)</ref> Пруст ниґда удкрыто не признавав свою гомосексуалность, айбо його файта и близкі цімборы знали за неї вадь маймало пудозрівали. У 1897.&nbsp;році вун ся бив у дуели з писательом Жаном Лорреном, котрый публічно ся засомнівав у природі Прустового удношіня з його любовником<ref>{{cite web |last=White |first=Edmund |title=Marcel Proust |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710132920/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/first/w/white-proust.html |archive-date=10 July 2018 |access-date=2 May 2022 }}</ref> Лусьєном Доде; вбадва дуеланты ужыли.<ref>{{cite web |author=Hall, Sean Charles |date=12 February 2012 |title=Dueling Dandies: How Men Of Style Displayed a Blasé Demeanor In the Face of Death |url=https://www.dandyism.net/2024/04/15/dueling-dandies/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190911060214/http://www.dandyism.net/2012/02/12/dueling-dandies |archive-date=11 September 2019 |access-date=6 November 2024 |website=Dandyism }}</ref> Попри Прустові заперечіня, його романтичні удношіня з композитором Рейналдом Ганом<ref name="carter">{{citation|title=Proust in Love|first=William C.|last=Carter|year=2006|publisher=YaleUniversity Press|isbn=0-300-10812-5|pages=[https://archive.org/details/proustinlove00cart/page/31 31–35]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/proustinlove00cart/page/31}}</ref> и його захопліня свойим шофером и секретарьом Алфредом Аґостінелійом файно задокументовані.<ref>{{cite news|work=Salon|date=1 June 2000|title=Proust's dearest pleasures: The best of a slew of recent biographies points to the author's conscious self-closeting|author=Whitaker, Rick|url=http://www.salon.com/2000/06/01/proust/|access-date=18 May 2016|archive-date=5 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605041544/http://www.salon.com/2000/06/01/proust/|url-status=live}}</ref> У нуч 11.&nbsp;януара 1918.&nbsp;року Пруст быв єдным из ідентифікованых поліційов чоловікув бігом рейда на бордель з робутниками-чоловіками, керованый Албером ле Кузья.<ref>Murat, Laure (May 2005). "Proust, Marcel, 46 ans, rentier: Un individu 'aux allures de pédéraste' fiche à la police", ''La Revue littéraire'' 14: 82–93; Carter (2006)</ref> Прустув цімбор Пол Моран удкрыто ся сміховав из Пруста за його навщивы до чоловікув-простітутув. У свойому журналі, Моран каже за Пруста и Жіда: „фурт на вадасці, ниґда не задоволені свойими авантурами&nbsp;… фурташні хыжакы, безфарадні сексуалні авантурішты“.<ref>Morand, Paul. ''Journal inutile, tome 2: 1973 – 1976'', ed. Laurent Boyer and Véronique Boyer. Paris: Gallimard, 2001; Carter (2006)</ref> Точный влив Прустової сексуалности на його писаня є предметом спорув.<ref>Sedgwick (1992); O'Brien (1949)</ref> Попри вто у „У гляданьови страченого часу“ Пруст много пише за гомосексуалность и має дакулькох головных героюв, як чоловікув, так и жун, котрі сут гомосексуалы вадь [[Бісексуалность|бісексуалы]]: барон де Шарлу, Робер де Сен-Луп, Одет де Кресі, Албертін Сімоне.<ref>Sedgwick (1992); Ladenson (1999); Bersani (2013)</ref> Тема гомосексуалности є ай у „Задоволенях и днях“ тай недоробленум романі „Жан Сантыл“. == Політичні никаня == Пруст унаслідовав уд матери булшину єї політичных назорув: пудпору Третьої французької республікы, французькый лібералный центризм.<ref name="Hughes">{{cite book|last=Hughes|first=Edward J.|title=Proust, Class, and Nation|year=2011|publisher=Oxford University Press|pages=19–46}}</ref> У статі 1892.&nbsp;року, опубліковануй у „Le Banquet“ пуд назвов „LʼIrréligion dʼÉtat“ Пруст засудив антиклерикалні дії, такі як кіряня монахув, пишучи: „заперечіня реліґії приведе за собов такый рувно фанатизм, нетерпимость и переслідованя, як и сама реліґія“.<ref name="Hughes" /><ref>{{cite book|last1=Carter|first1=William C.|title=Marcel Proust: A Life, with a New Preface by the Author|date=2013|publisher=Yale University Press|page=346}}</ref> Ун критиковав ай правых, „шаленство конзерваторув“, котрых держав „такыми ипен дурными и невдячными, як при [[Карл X.|Карлі&nbsp;X.]]“, называв дурнов упертусть [[Папа Пій X.|папы Пія&nbsp;X.]].<ref name="Watson">{{cite journal|last1=Watson|first1=D. R.|title=Sixteen Letters of Marcel Proust to Joseph Reinach|journal=The Modern Language Review|date=1968|volume=63|issue=3|pages=587–599|jstor=3722199|doi=10.2307/3722199}}</ref> Пруст засужовав нелібералні никаня многых сященникув того часу, айбо вірив, ож майпросвічені клерикы могли быти так само проґресивні, як и майпросвічені секуларішты, и вбадва бокы могли бы робити на колективну ціль „просунутої лібералної республікы“.<ref>{{cite book|last1=Sprinker|first1=Michael|title=History and Ideology in Proust: A la Recherche Du Temps Perdu and the Third French Republic|date=1998|publisher=Verso|pages=45–46}}</ref> Любила му ся май помірна позиція Арістіда Бріанда, котру тот заяв у 1906.&nbsp;році; Пруст го назвав „достойным честованя“.<ref name="Watson" /> Марсел Пруст быв єдным из першых [[Діло Дрейфуса|дрейфусарув]] и ходив на суд над Емілом Зола, гордо казав за ся, ож ото вун попросив Анатола Франса пудписати петицію на пудпору невинности Алфреда Дрейфуса.<ref>{{cite book|last1=Bales|first1=Richard|title=The Cambridge Companion to Proust|url=https://archive.org/details/cambridgecompani00bale|url-access=limited|date=2001|publisher=Cambridge University Press|page=[https://archive.org/details/cambridgecompani00bale/page/n21 21]}}</ref> У 1919.&nbsp;році, кой представникы правого кываня „Французька дія“ ({{Lang-fr|Action Française}}) удали маніфест, пуддержувучый французькый колоніалізм и католицьку церьков як перзоніфікацію цивілізованых цінностий, Пруст заперечив їх націоналіштськый и шовініштськый назур и пудпер лібералноє плураліштськоє никаня, котроє признавало културну дідузнину християнства у Франції.<ref name="Hughes" /> Жульєн Бенда похвалив Пруста в „La Trahison des clercs“ ги писателя, котрый ся удличив уд свого поколіня, не пуддавши ся пасткам націоналізма и діленя людий на класы.<ref name="Hughes" /> == Референції == {{Reflist}} {{lifetime|1871|1922 |Пруст, Марсел}} [[Катеґорія:Писателї]] [[Катеґорія:Перекладателе]] [[Катеґорія:Роман]] 7ig49ag9njtepe7pkjgxhvvng5ze0u8 0 1186 169334 167137 2026-09-09T10:42:22Z Igor Kercsa 5504 доповнѣня 169334 wikitext text/x-wiki {{Писатель |name = Хорхе Луїс Борхес |image = Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern.jpg |imagesize = 250px |alt = |caption = |pseudonym = |birthname = |birthdate = {{birth date and age|1899|8|24}}<!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> |birthplace = [[Буенос Аірес|Буенос Айрес]] |deathdate = {{death date and age|1986|6|14|1899|8|24}}<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> |deathplace = [[Женева]] |resting_place = |occupation = |Commons=Jorge Luis Borges }} '''Хорхе Луїс Борхес''' ([[24. авґуст]]а [[1899]], [[Буенос Аірес]]&nbsp;— [[14. юн]]а [[1986]], [[Женева]])&nbsp;— арґентиньскый писатель. Борхес ся інакше народів в [[Арґентіна|Арґентинї]], але ёго родиче ся року [[1914]] перестяговали до [[Европа|Европы]], де пак жыли в Женеві, [[Італія|Італії]] і в [[Іспанія|Іспанії]]. В тій добі добыв много контактів з різныма авантґардныма ґрупами і художныма школами ([[Дада]], [[ултраісты]]). == Референції == <references /> {{Стыржень}} {{lifetime|1899|1986 |Борхес, Хорхе Луїс}} [[Катеґорія:Писателе Аргентины]] [[Катеґорія:Испаноязычны писателе]] [[Катеґорія:Писателе 20. стороча]] ovn54ynk9y709lxnkf7owx5s0l9eaua 0 1251 169324 166055 2026-09-09T06:46:17Z Igor Kercsa 5504 мала оправа 169324 wikitext text/x-wiki {{ Писатель проста | name = Габриел Гарсия Маркес | image = Gabriel Garcia Marquez.jpg | imagesize = 200px | alt = | caption = Gabriel García Márquez, 2002 | pseudonym = | birthname = Gabriel José García Márquez | birthdate = {{Birth date|1927|03|06}} | birthplace = | deathdate = {{Death date and age|2014|04|17|1927|03|06}} | deathplace = | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = [[роман]], повѣданя | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = магичный реализм | notableworks = Сто рокы самоты | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = Нобелова награда, 1982 | signature = Gabriel Marquez Signature.png | signature_alt = | website = | Commons =Gabriel García Márquez }} [[File:Nobel prize medal.svg|50px|left]] '''Габриел Гарсия Маркес''', {{Реф-инфо|[[Испанскый язык|исп.]]}} Gabriel José García Márquez, {{Audio|Es-Gabriel Garcia Marquez.ogg|ɡaˈβɾjel ɣarˈsi.a ˈmarkes}} — * [[6. марец|6. марца]] [[1927]], Аракатака, [[Колумбия]] — [[17. апріль|17. апрѣль]] [[2014]], [[Мексіко Сіті|Мексико (город)]], [[Мексико]] — быв колумбийскый писатель и новинарь, пишучый по испанскы. ==Характеристика творбы== Еден з найвекшых писателей 20-го [[стороча]], [[Нобелова награда|Нобеловый лавреат]] з [[Література|литературы]] од року 1982 переважно за [[роман]] ''Сто рокы самоты (Cien años de soledad, 1967)''. [[Гарсия Маркес]] досяг зрѣдкавого умѣня зостати якнайвеце доступным обычайному читательови, а при том задоволити пожаданя каммай рафинованой критикы.<ref name="ЕБ">Roberto González Echevarría: Gabriel García Márquez.</ref> Мѣшаньом реалного и фантастичного, доданьом фантастичной латинскоамерицкой реалиты, котра перевысшать всяку поетичну имагинацию, роман ''Сто рокы самоты'' належить ку найвекшым творам «магичного реализма», чии зачинателе [[Мигуел Ангел Астуриас]] и [[Алехо Карпентьер]] отворили нову етапу во вывою латиноамерицкой прозы.<ref>Anna Housková. Garcia Marquez, Gabriel: Sto roků samoty.</ref> Читательскы суджѣня о Гарсия Маркесови, магичном реализмѣ и нобеловонаградном романѣ далеко не так едноголосны, але интересны и гойны.<ref>[http://fantlab.ru/work28169?sort=date&page=1#responses Читательскы суджѣня. //Сайт «Лаборатория фантастики»]</ref> ==Жерела и одказы== * Anna Housková. Garcia Marquez, Gabriel: Sto roků samoty. //Slovník světových literárních děl. 1/A-L. — Praha: Odeon, 1989. {{ISBN| 80-207-0948-7}} Cc. 285-286. {{Реф-инфо|[[Чешскый язык|чеш.]]}} * [https://www.britannica.com/biography/Gabriel-Garcia-Marquez Roberto González Echevarría: Gabriel García Márquez. //Encyclopædia Britannica] {{Реф-инфо|[[Англицкый язык|англ.]]}} * [http://www.marquez-lib.ru/ Официалный сайт] {{Реф-инфо|[[Руськый язык|русс.]]}} * [http://fantlab.ru/work28169?sort=date&page=1#responses Читательскы суджѣня. //Сайт «Лаборатория фантастики»] {{Реф-инфо|[[Руськый язык|русс.]]}} == Референции == {{reflist}} {{Lifetime|1927|2014|Гарсия Маркес, Габриел}} [[Катеґорія:Писателе Колумбии]] [[Катеґорія:Испаноязычны писателе]] [[Катеґорія:Нобеловы лавреаты з литературы]] auuaubfgd2nuk6w4eowfimr0sajxtjz 10 1471 169308 132567 2026-09-08T17:01:47Z Halajkovič 33393 169308 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{2|}}} | {{#switch:{{{1|1}}} | 1 = [[Анґліцькый язык|анґл.]] ''{{{2}}}'' | 2 = [[Анґліцькый язык|англ.]] ''{{{2}}}'' | #default = {{{1}}}. ''{{{2}}}'' }} | [[Анґліцькый язык|анґл.]] ''{{{1}}}'' }}</includeonly><noinclude> [[Category:Шаблоны языків|en]] {{documentation}} </noinclude> 4c04t1bp7waxybjlt04nd3lp4vk3i71 10 1923 169297 139600 2026-09-08T14:27:55Z Igor Kercsa 5504 Зрушена верзія [[Special:Diff/139600|139600]] од хоснователя [[Special:Contributions/VitalRyabchuk|VitalRyabchuk]] ([[User talk:VitalRyabchuk|діскусія]]) Пошкодив соткы статей 169297 wikitext text/x-wiki {{Commons|Category:{{{1|{{PAGENAME}}}}}|{{{2|{{PAGENAME}}}}}}}<!-- --><noinclude>{{Documentation}} [[da:Skabelon:Commonscat]] </noinclude> 1n8fb1xofk2b8gxfc9uw33bsoph6kz2 0 2111 169306 160666 2026-09-08T16:57:37Z Halajkovič 33393 /* Вызначны родаци */ 169306 wikitext text/x-wiki {{Локалита |статус = [[Село]] [[Словеньско|Словеньска]] |руська назва = Койшов |оригинална назва = Kojšov {{ref-sk}} |застава = Kojsov11Slovakia9.jpg |опис заставы = Улиця в селѣ |ширина заставы = 250<!-- в пикселах, нп.: 150 --> |герб = <!-- назва файла, нп.: Herb.jpg --> |опис герба = <!-- появить ся над фотков --> |ширина герба = <!-- в пикселах, нп.: 100 --> |вид крайны = Штат <!--2.гарадича администрации --> |крайна = Словакия<!-- Do not put link here for the location map accuracy (if used)!--> |lat_dir = N |lat_deg = 48 |lat_min = 49 |lat_sec = 54 <!-- землеписна ширка--> |lon_dir = E |lon_deg = 20 |lon_min = 59 |lon_sec = 36 <!-- землеписна довжка--> |CoordAddon = |CoordScale = 300000 <!-- мапы укажуть ся в маштабѣ (скалѣ) 3 км/цм --> |карта страны = <!-- локачна мапа штату (имплицитно дасть мапу свѣта) --> |размер карты страны = 250 <!-- 0 затлумить выдачу мапы под рамов --> |давны назвы = |вид региона = [[Край (Словакия)|Край]] <!--3.гарадича администрации--> |регион = [[Кошицкый край|Кошицкый]] |вид района = Окрес<!--4.гарадича администрации, предволено: Район --> |район = [[Окрес Ґелніца|Гелница]] |вид общины = Староста<!--5.гарадича администрации ПОВИННЫЙ ПАРАМЕТЕР!--> |община = Tatiana Andrašková<ref>{{Cite web |title= Voľby do orgánov samosprávy obcí 2022 : Zoznam zvolených starostov |publisher= Bratislava: Štatistický úrad SR, 2022-10-30 |url= https://volby.statistics.sk/oso/oso2022/sk/subory_na_stiahnutie.html |accessdate= 2023-03-28}}{{ref-sk}}</ref> <br/>KDH |площа = 31.8<!-- в квадр. км --><ref>{{Cite web |title= Registre obnovenej evidencie pozemkov |publisher= Bratislava: ÚGKK SR |url= https://www.skgeodesy.sk/sk/ugkk/kataster-nehnutelnosti/registre-obnovenej-evidencie-pozemkov/ |accessdate= 2023-03-28}}{{ref-sk}}</ref> |вид высоты = Надморска вышка <!-- або: Найвысша точка, Высота центра …--> |высота = 471<!-- в метрах --> |население = 689<!-- лем само число --><ref>{{Cite web |title= Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) |publisher= Bratislava: Štatistický úrad SR, rev. 2022-03-31 |url= https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_DEM/om7101rr/v_om7101rr_00_00_00_sk |accessdate= 2023-03-28}}{{ref-sk}}</ref> |год переписи = 2021 |часовый пояс = +1 |DST = перевод годинкы <!—пусто значить, же час не переводять --> |телефонный код = +421-53 |почтовый индекс = 055 52 |вид идентификатора = ŠÚJ<!-- локална система кодованя територии--> |цифровой идентификатор = 543241 |категория в Commons = Kojšov |сайт = http://www.kojsov.sk/ Kojšov - Oficiálne stránky obce |язык сайта = {{ref-sk}} }} [[File:Kojsov11Slovakia2.jpg|thumb|288px|{{center|Грекокатолицкый храм Св. Петра и Павла, 1809}}]] '''Койшов''' ({{lang-sk|2|Kojšov}}) — [[село]] в [[Словеньско|Словакии]] в [[Окрес Ґелніца|окресѣ Гелница]] [[Кошицкый край|Кошицкого краю]]. В [[XIX. стороча|XIX. сторочу]] ся докус пословачило. == История == В историчных документах ся Койшов споминать найскорше под роком 1368, а наступно аж о сто рокы, коли припадав панству [[Спишскый град|Спишского граду]], котрый належав роду Запольскых, а пак Турзовцьох. Обывателе ся занимали [[Польногосподарство|земледѣлством]], ховом [[быдла]] и [[лѣс]]овыма роботами (рубаня дерева, палѣня деревного угля, тесарство, выроба корыт, мисок, ложок). Жены ткали полотна, покровцѣ и сукна. Од [[XVI. стороча]] в Койшовѣ были и желѣзны гамры, де ся спрацовавала тутешня руда. Традична выроба перетырвала аж до половкы [[XX. стороча]].<ref>Oficiálne stránky obce: História obce.</ref> == Обывательство == {{SK|pop}} В року 1851 Феньеш Елек так писав о Койшовѣ. {{Цитат 2|'''Койшов''', жупа Спиш, руське село, на выход од Гелницѣ о повдруга годины ходу: 169 римо и 758 грекокатоликох. Парохия грекокатолицка. Пила и млин. Великы лѣсы. Желѣзны копалнѣ. Землепан — гроф Чаки.| {{Цитат 3|Оригиналный текст {{ref-hu}}|'''Koissó''', Szepes vmegyében, orosz falu, Göllniczhez keletre 1 1/2 órányira: 169 római, 758 gör. kath. lak. Gör. kath. parochia. Fürész- és lisztmalmok. Nagy erdők. Vasbányák. F. u. gr. Csáky.|Fényes Elek, Magyarország geográfiai szótára: Koissó}}}} Зложѣня обывательства подля народности в року 2011 радикално иншаке.<ref>{{Cite web |url= https://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/9c5ad996-02f4-4c1f-b33c-5baba2af317f/Tab_2_Obyvatelstvo_trvalo_byvajuce_v_obciach_SR_podla_narodnosti_SODB_2011.pdf?MOD=AJPERES&CVID=knLIczO&CVID=knLIczO |title= Народностне зложіня обывательства подля списованя людей з poкy 2011 |publisher= Штатістічный уряд Словеньской републікы |accessdate= 2023-03-28 }}{{ref-sk}}</ref>: {| class="wikitable" width="35%" |+ Народностне зложѣня, 2011 |- ! Народность !! Особ !! %% |- | [[Словаци]] ||align=right| 711 ||align=right| 96,6 |- | [[Ромы]] ||align=right| 6 ||align=right| 0,8 |- | [[Чехы]] ||align=right|1 ||align=right| 0,1 |- | Нестановлены ||align=right| 18 ||align=right| 2,4 |- | Довъедна ||align=right| 736 || |} == Вызначны родаци == * [[Юрай Якубіско|Юрай Якубиско]] (*1938 – †2023), [[филм]]овый [[режисер]] ай [[сценариста]]. == Екстерны одказы == * [http://www.kojsov.sk/ Kojšov - Oficiálne stránky obce] {{ref-sk}} * {{Cite book |author= Fényes Elek |title= Magyarország geográfiai szótára |at= Koissó |url= https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyarorszag-geografiai-szotara-fenyes-elek-BABC3/k-BBD5E/koisso-BC056/ |location= Pest, 1851 |accessdate=2023-03-29}}{{ref-hu}} == Референции == {{reflist}} {{Окрес Ґелніца}} {{Пословачены русиньскы села на Словеньску}} [[Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту]] [[Катеґорія:Населены пункты Словакии]] h3yv6iohtayamjtya74ht3uumrtfzj0 0 4908 169344 108928 2026-09-09T11:41:12Z Flipdot 23893 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 169344 wikitext text/x-wiki [[Файл:Corhwyaden.jpg|thumb|right|Чірок]] [[File:Anas crecca MHNT.ZOO.2010.11.18.3.jpg|thumb| ''Anas crecca'']] '''Чірок''' (''Anas crecca'') є мала качка. Самцї мають тмавобуру фарбу з мягко світлов кресбов, саміцї суть невыразно зафарблены. Росте до довжкы 34-38 цм і важыть 200-400 ґ. Гнїздо любить будовати на вересовищах. Зношать 8-10 яєць, на котрых сидить [[саміця]]. == Попис == Найменша з европскых плаваючіх качок, довга коло 37цм і роспятя дас 60цм. Важыть коло 300ґ. Качуры мають од октобра до мая свадьбяный шат, котрый здалека є невыразный, зблизка є але пестрый, спіднї хвостовы пірка суть жовты, голову здобить по боках тмаво зеленый світло орамикованый овал. В простім шатї качура ці качку тяжко роспознаме од дакус векшой [[Чірок бôльшый|Чіркы бôльшой]] (''Anas querquedula''), бо обі поглавя у обидвох видів мають зелены зеркалка на крылах. {{commons|Anas crecca}} {{Стыржень}} [[Катеґорія:Качковы]] [[Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси]] 6gfdl5q4hh0lf2gdg1hy7l6koo2zp2n 0 6308 169341 168505 2026-09-09T11:39:34Z Flipdot 23893 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 169341 wikitext text/x-wiki [[Файл:Genocide Victims Rwanda Photo by Sascha Grabow.jpg|thumb|Жертвы ґеноціду в [[Рванда|Рвандї]]]]'''Ґеноці́д''' (од {{lang-el|γένος ''génos''}} „род, племя“ і {{lang-la|caedo}} „убиваю“) є [[злочін проти людьскости]] дефінованый [[міджінародне кріміналне право|міджінародным кріміналным правом]] як „нароком сістематічне нічіня, цїлой або части, [[етнос|етнічной]], [[людьска раса|расовой]], [[реліґія|реліґійной]] або [[нація|народностной]] ґрупы“<ref> {{cite book |author=Funk, T. Marcus |title=Victims' Rights and Advocacy at the International Criminal Court |publisher=Oxford University Press |location=Oxford, England |year=2010 |isbn=0199737479 |page=[http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Law/PublicInternationalLaw/InternationalCriminalandHumanita/?view=usa&ci=9780199737475]}}</ref> хоць што значіть „часть“ є субєктом дебаты правників.<ref name="What is Genocide">[https://web.archive.org/web/20070505161753/http://efchr.mcgill.ca/WhatIsGenocide_en.php?menu=2 What is Genocide?] McGill Faculty of Law ([[McGill University]])</ref> == Етімолоґія == Термін „ґеноцід“ выдумав [[Рафаел Лемкін]], [[правник]] польско-жыдівского походжіня в роцї 1944, з ґрецького корїня слова ''ґенос'' (γένος ''génos'' „народжіня, раса, род“) і [[Латиньскый язык|латиньского]] суфіксу ''-cidium'' „загубити“ кріз французьке ''-cide''.<ref>Oxford English Dictionary, second edition draft entry 2004. "genocide".</ref><ref name="Axis Rule">[[#Lemkin|Lemkin (1944)]], [http://www.preventgenocide.org/lemkin/AxisRule1944-1.htm pages 79 – 95]</ref> В роцї 1933 Лемкін запропоновав „злочін варварства“ правній радї [[Сполоченство націй|Сполоченству націй]] в [[Мадрід]]ї. То была перша проба о створїня закона проти тому што буде пізнїше называне ґеноцідом. Концепт пропозіції походив з ёго молодости, коли першыраз чув о [[Османьска ріша|Османьскім]] громаднїм забиваню ([[арменьскый ґеноцід]]) хрістіаньского жытельства бігом [[Перша світова война|першой світовой войны]]<ref>Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-christian Relations in Eastern Anatolia During World War I By David Gaunt</ref><ref>Schaller, Dominik J. and Zimmerer, Jürgen (2008) "Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies – introduction." Journal of Genocide Research, 10(1): 7–14</ref> і анті-Ассірьскій перзекуції в [[Ірак]]у.<ref>{{cite book|last=Jones|first=Adam|title=Genocide: A Comprehensive Introduction|year=2010|publisher=Taylor & Francis|isbn= 9780415486187|pages=150|url=http://books.google.com/books?id=BqdVudSuTRIC&pg=PA150}}</ref> Ёго пропозіція была одвергнута і ёго праца навела незгоду польской влады, котра выконовала політіку змірїня з [[Націстічне Нїмецько|націстічным Нїмецьком]]. В роцї 1944 [[Carnegie Endowment for International Peace]] опубліковав Лемкінову найвызначнїшу працу під назвов ''Axis Rule in Occupied Europe'' в [[США]]. Тота книжка загорнёвала шыроку правну аналізу Нїмецького панованя в землях окупованых [[Націстічне Нїмецько|націстічным Нїмецьком]] в часї [[друга світова война|другой світовой войны]], в тім чіслї дефініції понятя ґеноціду („знічіня нації або етнічной ґрупы“).<ref>''Axis Rule in Occupied Europe'', ix. 79. As quoted in the 3rd ''[[Oxford English Dictionary]]''.</ref> Лемкінова ідея ґеноціду як злочіну проти міджінародному праву была прията міджінароднов комунітов і была схоснована як єден з правных підкладів [[Норімберьскый процес|норімберьского процесу]] (обвинїня шпеціфікованы 3.&nbsp;пунктом скаргы, же обвинены „нароком учінили сістематічный ґеноцід&nbsp;– передовшыткым вымазаня расовых і народностных ґруп“<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'' "Genocide" citing ''Sunday Times'' 21 October 1945.</ref>) Лемкін презентовав пропозіцію договору о ґеноціду в шорї країн, намагав ся їх пересвідчіти к підпорї резолуції. З підпоров США, пропозіція была предложена к зважіню. == Література == * ''Б.&nbsp;М.&nbsp;Гончар, М.&nbsp;М.&nbsp;Гнатовський''. Геноцид // {{не перекладено|Україньска діпломатічна енціклопедія||uk|Українська дипломатична енциклопедія}}: У 2-х т./Редкол.:Л.&nbsp;В.&nbsp;Губерський (голова) та ін.&nbsp;— К: Знання України, 2004&nbsp;— Т.1&nbsp;— 760с. ISBN 966-316-039-X * ''О. Майборода''. Геноцид // Політична енциклопедія. Редкол.: Ю. Левенець (голова), Ю. Шаповал (заст. голови) та ін.&nbsp;— К.: Парламентське видавництво, 2011.&nbsp;— с.136 ISBN 978-966-611-818-2 * Russell Thornton. American Indian Holocaust and Survival: A Population History Since 1492. (Civilization of the American Indian, Vol 186). University of Oklahoma, 1990. * David Stannard. American Holocaust: The Conquest of the New World. Oxford University Press, 1993. * Hans Koning . The Conquest of America: How The Indian Nations Lost Their Continent. Monthly Review Press, New York, 1993. * Jan R. Carew. Rape of Paradise: Columbus and the Birth of Racism in the Americas. Brooklyn, N.Y. : A&B Books, 1994. * Ward Churchill. A Little Matter of Genocide. Holocaust and the Denial in the Americas 1492 to the Present. San Francisco: City Lights, 1997. ISBN 0-87286-323-9. ISBN 978-0-87286-323-1. * Ward Churchill. Struggle for the Land: Native North American Resistance to Genocide, Ecocide and Colonization. Publisher: City Lights Books; 2nd Revised edition (5 Nov 2002). ISBN 0-87286-414-6. ISBN 978-0-87286-414-6. * Mike Davis. Late Victorian Holocausts: El Nino Famines and the Making of the Third World. London: Verso, 2001. * Heizer, Robert F., The Destruction of California Indians, University of Nebraska Press, Lincoln and London, 1993. ISBN 0-8032-7262-6. * «Red Gold: The Conquest of the Brazilian Indians» (1978), «Amazon Frontier», John Hemming, the director of the Royal Geographical Society in London. * [https://web.archive.org/web/20060929173143/http://www.ohchr.org/english/law/genocide.htm Конвенція про запобігання та покарання злочину геноциду]. Прийнята та запропонована до ратифікації та підписання Генеральною Асамблеєю ООН, резолюція 260 A (III) від 9 грудня 1948&nbsp;р., набрала чинності 12 січня 1951. * Генеральний секретар ООН Кофі Аннан [https://web.archive.org/web/20070619133901/http://www.un.org/Pubs/chronicle/2004/issue1/0104p4.asp «Вимагаючи спільної сильної дії»] (виступ у Стокгольмі 26 січня 2004). * ''Чирков О.'' [https://web.archive.org/web/20150408230656/http://www.ualogos.kiev.ua/fulltext.html?id=2296 Історія України та етнічна будова її людності: взаємна зумовленість розвитку в XX&nbsp;ст. (національний та загальносвітовий виміри)] // Українознавство.&nbsp;— 2011.&nbsp;— №. 1 (38).&nbsp;— С.: 202—208. * Козицький Андрій. Геноцид та політика масового винищення цивільного населення у XX столітті (причини, особливості, наслідки). Посібник для студентів вишів рекомендований МОН, молоді та спорту України.&nbsp;— Львів, «Літопис».&nbsp;— 2012. * Архівні документи про «чорні дошки» як знаряддя радянського геноциду в Україні в 1932—1933 роках / Георгій. Папакін // Архіви України.&nbsp;— 2008.&nbsp;— №&nbsp;3-4(261).&nbsp;— С. 14-28 * Протистояння особистості політиці нацистського геноциду в Україні: документальні свідчення, інтерпретації, роздуми / Ф.&nbsp;А.&nbsp;Винокурова // Архіви України.&nbsp;— 2001.&nbsp;— №&nbsp;4-5(247).&nbsp;— С. 118—131. * Протистояння особистості політиці нацистського геноциду в Україні: документальні свідчення, інтерпретації, роздуми. Закінчення / Ф.&nbsp;А.&nbsp;Винокурова // Архіви України.&nbsp;— 2001.&nbsp;— №&nbsp;6(248).&nbsp;— С. 54-65. * Пам'ять народу: геноцид в Україні голодом 1932—1933 років: Свідчення: У 2 кн. / М.&nbsp;Ф.&nbsp;Дмитрієнко // Український історичний журнал.&nbsp;— 2011.&nbsp;— №&nbsp;6.&nbsp;— С. 220—222. * До питання про витоки геноциду українства в 1932—1933 роках / В. Сергійчук // Народна творчість та етнологія.&nbsp;— 2016.&nbsp;— №&nbsp;1.&nbsp;— С. 11-18. * Організатори геноциду українців у 1918—1936&nbsp;рр. / А.&nbsp;М.&nbsp;Кіндратенко // Вісник Харківського національного університету імені В.&nbsp;Н.&nbsp;Каразіна. Серія: Історія України. Українознавство: історичні та філософські науки.&nbsp;— 2008.&nbsp;— №&nbsp;822, вип. 10.&nbsp;— С. 15-22. * Помилка влади чи геноцид: визначення характеру голоду 1932—1933&nbsp;рр. в УРСР у сучасній історіографії / В. Гудзь, В. Гудзь // Українознавчий альманах.&nbsp;— 2010.&nbsp;— Вип. 2.&nbsp;— С. 301—303. * Голод-геноцид 1932—1933 років в Україні як чинник трансформації культурно-історичного феномена українства/ Т. Євсєєва // Українознавчий альманах.&nbsp;— 2010.&nbsp;— Вип. 2.&nbsp;— С. 304—310. * Джеймс Мейс про український геноцид 1933 року і його наслідки для сучасного суспільства / В. Ґудзь // Українознавчий альманах.&nbsp;— 2013.&nbsp;— Вип. 11.&nbsp;— С. 24-27. === Правны баданя === * Проблеми кваліфікації геноциду, вчиненого у співучасті, за Кримінальним кодексом України / І.&nbsp;І.&nbsp;Строкова // Боротьба з організованою злочинністю і корупцією (теорія і практика).&nbsp;— 2009.&nbsp;— Вип. 20.&nbsp;— С. 337—345. * Міжнародно-правові погляди Р. Лемкіна щодо кваліфікації окремих прикладів масових порушень прав людини як злочину «геноциду» / М.&nbsp;В.&nbsp;Бем // Науковий вісник Міжнародного гуманітарного університету. Юриспруденція.&nbsp;— 2013.&nbsp;— Вип. 6-1(2).&nbsp;— С. 208—211. * Міжнародна кримінальна відповідальність індивідів за злочини геноциду / Л.&nbsp;А.&nbsp;Філяніна, Ю.&nbsp;Р.&nbsp;Тарантюк // Науковий вісник Дніпропетровського державного університету внутрішніх справ.&nbsp;— 2012.&nbsp;— №&nbsp;1.&nbsp;— С. 11-20. * Злочин геноциду: історичне визначення та конвенціональне закріплення у міжнародному кримінальному праві / С.&nbsp;М.&nbsp;Мохончук // Університетські наукові записки.&nbsp;— 2011.&nbsp;— №&nbsp;3.&nbsp;— С. 356—361. * Голокост та голодомор у контексті міжнародно-правових поглядів Р. Лемкіна щодо концепції злочину геноциду / М.&nbsp;В.&nbsp;Бем // Європейські перспективи.&nbsp;— 2013.&nbsp;— №&nbsp;4.&nbsp;— С. 175—180. * Питання відповідальності держави за злочин геноциду у практиці Міжнародного суду справедливості / А.&nbsp;В.&nbsp;Горбатюк // Наукові записки НаУКМА. Юридичні науки.&nbsp;— 2012.&nbsp;— Т. 129.&nbsp;— С. 137—141. * Обов'язок покарання за злочин геноциду: судова практика держав / М.&nbsp;М.&nbsp;Антонович // Наукові записки НаУКМА. Юридичні науки.&nbsp;— 2013.&nbsp;— Т. 144—145.&nbsp;— С. 133—137. * Кваліфікація Голодомору 1932—1933&nbsp;рр. в Україні як злочину геноциду і постанова Апеляційного суду м. Київ від 13 січня 2013&nbsp;р. / В. Василенко // Мандрівець.&nbsp;— 2013.&nbsp;— №&nbsp;6.&nbsp;— С. 7-9. * Голодомор 1932—1933 років в Україні як геноцид української нації: суб'єктивна сторона злочину / М. Антонович // Мандрівець.&nbsp;— 2013.&nbsp;— №&nbsp;6.&nbsp;— С. 4-8. * Чи можна кваліфікувати Голодомор 1932—1933 років в Україні та на Кубані як геноцид?/ Є. Захаров/ Видання друге, виправлене та доповнене / ГО «Харківська правозахисна група».&nbsp;— [[Харьков|Харків]]: ТОВ «Видавництво рава людини», 2015.&nbsp;— 52 с. * Об'єктивні ознаки геноциду в кримінальному законодавстві України та інших держав романо-германської правової сім'ї / І. Строкова // Вісник Національної академії прокуратури України.&nbsp;— 2015.&nbsp;— №&nbsp;3.&nbsp;— С. 69-75. == Одказы == === Референції === *{{Переклад|cs|Genocida|8216300}} <references /> === Література === *{{cite book|last=Lemkin|first=Raphael|title=Axis Rule in Occupied Europe: Laws of Occupation – Analysis of Government – Proposals for Redress|year=1944|publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]]|location=Washington, D.C}} *{{cite book |last=Andreopoulos |first=George J., ed. |title=Genocide: Conceptual and Historical Dimensions |url=https://archive.org/details/genocideconceptu0000unse |authorlink= |coauthors= |year=1994 |publisher=University of Pennsylvania Press |location= |isbn=0812232496 |pages= }} *{{cite book |last=Chalk |first=Frank |title=The History and Sociology of Genocide: Analyses and Case Studies |url=https://archive.org/details/historysociology00chal |authorlink= |coauthors=Kurt Jonassohn |year=1990 |publisher=Yale University Press |location= |isbn=0300044461 |pages= }} *{{cite book |last=Kelly |first=Michael J. |title=Nowhere to Hide: Defeat of the Sovereign Immunity Defense for Crimes of Genocide & the Trials of Slobodan Milosevic and Saddam Hussein |url=https://archive.org/details/nowheretohidedef0000kell |authorlink= |coauthors= |year=2005 |publisher=Peter Lang |location= |isbn=0820478350 |pages= }} == Повязаны статї == *[[Ґеноціды в історії]] *[[Дефініції ґеноціду]] *[[Културный ґеноцід]] *[[Автоґеноцід]] {{Стыржень}} [[Катеґорія:Ґеноціды]] [[Катеґорія:Расізм]] [[Катеґорія:Смерть]] [[Катеґорія:Злочінность]] [[Катеґорія:Злочіны проти людьскости]] 384o8ufc7kktf2n84yy5t91qk2mbdve 0 11121 169325 166082 2026-09-09T06:57:26Z Igor Kercsa 5504 /* Жерела и одказы */ мала оправа 169325 wikitext text/x-wiki {{Писатель проста | name = Ириней Кондратович | image = Ириней Кондратович.jpg |imagesize=200px | alt = | caption = | pseudonym = Ревизор<ref name="М+П">Магочи П.Р., Поп И., с. 359–360.</ref> | birthname = Kontratovics Irén | birthdate = [[18. марец]] [[1881]]<!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birthplace = [[Унгвар]] | deathdate = [[19. май]] [[1957]] (76 рокы)<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | deathplace = [[Ужгород]] | resting_place = [[Ужгород]] | language = [[русинскый язык|русинскый]] | nationality = [[Русины|Русин]] | ethnicity = з [[Жупа Унг|жупы Унг]] | citizenship = мадярске, чешске, украинске | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | website = }} '''Ириней Кондратович''' (*[[18. марец]] [[1881]], [[Ужгород|Унгвар]], [[Мадярске кральовство]]&nbsp;— †[[19. май]] [[1957]], [[Ужгород]], [[УССР|Украина]], [[Союз Совітскых Соціалістічных Републик|CСCP]])&nbsp;— [[священик]], [[историк]], [[писатель]], [[новинарь]], културный и церковный дѣятель [[Підкарпатьска Русь|Подкарпатской Руси]].<ref name="М+П"/><ref>Дакотры авторы указують як мѣсто уроджѣня Дубринич, а датум умертя 14. май. При Чехах Ириней Контратович «славянизовав» свое имя и зачав ся писати Кондратович.</ref> Многы его биографы беруть му за зле, же знав ся приспособити до каждого режима, котры часто ся мѣняли в краю. Очевидно, же на практицѣ наповно ся дав вести тым постулатом Церкви, же всяка власть од Бога. По приходѣ Чехох привѣтствовав и хвалив нову [[демокрация|демокрацию]], зачав писати подля украинизованого нового правописа [[Панькевич, Иван|Ивана Панькевича]], пропагованого Школскым рефератом. При «другых Мадярох» привѣтствовав навернѣня в лоно [[Мадярске кралевство|Святостефанской коруны]], по «воззъеднаню» з «[[СССР|Совѣтами]]» участвовав в ликвидации [[Ґрекокатолицька церьков|Грекокатолицкой Церкви]] и «вернув ся» до [[Православна церьков|православия]]. == Биография == === Образованя и зачаток роботы === Закончив гимназию (1899) и грекокатолицку богословску [[Семинария|семинарию]] (1903) в Ужгородѣ. Року 1904 [[епископ]] [[Юлий Фирцак]] рукоположив го на [[священик]]а. Куртый час робив во выдавательствѣ «УНІО», покаль не достав парохию.<ref name="М+П"/> === Служба парохом === * [[Колоніця|Колониця]] (1905–1922) * [[Хоньківцї|Хоньковцѣ]] (1922–1938)<ref name="Д+М">Данилець Ю., Монич О.</ref> * [[Йовра]] (1938–1949)<ref name="Д+М"/> === Инша церковна служба === * Капелан австро-мадярского войська в часѣ [[Перша світова война|Первой свѣтовой войны]].<ref name="Д+М"/><ref>В часѣ той службы написав на основѣ видженого и пережитого ряд живых повѣдань о войнѣ в Карпатах.</ref> * Член епархиалной конзистории (1928).<ref name="М+П"/><ref name="Д+М"/> * Архидиакон (1942).<ref name="М+П"/> * Администратор Мукачовской епархии (1949).<ref name="М+П"/><ref name="Павл">Павленко Г.В., с.94.</ref> * Настоятель Ужгородского Кресто-Воздвиженского собора (1949–1952).<ref name="Д+М"/> * Служба в Доманинцях и Йоврѣ, дн. Сторожниця (1952–1957)<ref name="Д+М"/> * Именованый протоереем, але до службы не наступив (1957)<ref name="Д+М"/> === Сполоченско-културна робота === * Член Общества А. Духновича.<ref name="Д+М"/> * Поддиректор «Под­­карпатского общес­тва наук» (1941–44).<ref name="К">Ковач Ф., с. 176.</ref><ref name="Павл"/> * Радник Министра школства (1942).<ref name="М+П"/><ref name="Д+М"/> == Историчны роботы == Попри священничой службѣ занимав ся научнов роботов в области русинской истории и популаризациов ей главнѣйшых, ключовых подѣй. Написав роботы о князеви Кориатовичу, о Мукачовском монастырю Св. Николая (Князь Федоръ Корятовичъ и Мукачевскій монастырь // Подкарпатска Русь, Ужгород, 1923, №1),<ref name="Поп">Поп И., с. 217</ref> о газдовском упадку по задушѣню возстаня Ференца ІІ. Ракоция (Як поставив жебраками Вѣденьский царский двор предков наших угорских русинов, 1923),<ref name="К"/> Обществѣ Св. Василия Великого (Коротка исторія Общества св. Василія Великого, 1927 // Ювилейный илюстрованый календарь «Unio» на рок 1928, Ужгород, 1927),<ref name="Поп"/> о роли епископов Олшавскых в етаблованю церковной унии и независимости Мукачовской грекокатолицкой епархии (Епископы Ольшавские и их деятельность в борьбе за церковную унию и за канонизацию Мукачевской епархии. // Карпато-русский сборник, Ужгород, 1930).<ref name="Поп"/> Дакотры з его робот вышли и в заграничных выданях:<ref name="Поп"/> * The Olsavsky Bishops and Their Activity. // Slovak Studies, vol. 3, Rome, 1963; * Из древней жизни подкарпаторусскаго народа. // Kalendar Sojedinenija na hod 1936. Homestead, Pennsilvania, 1936. В рр. 1920–40 в подкарпатскых периодичных выданнях выступав з историчныма статьями и розвѣдками на актуалны и дискусны темы.<ref name="Д+М"/> * «Карпаторусскій вѣстникъ» **«Рукописный Мѣсяцесловъ изъ 1805 года», 1922, ч. 26; **«Стародавна краинска граница и ей остаткы въ Ужанской жупѣ», 1923, ч. 7; **«Историческое скоморошество. Дачто о поселеніяхъ ру­­синовъ», ч. 18–19; **«Синьо-жол­тый прапоръ и червеный мед­вѣдь», 1924, ч. 2. *«Подкарпатська Русь» **«Додатки к исторіѣ шкôльництва Пôдкарпатскоѣ Руси», 1924, ч. 2; **«Стремлѣня за руську печатню на Пôдкарпатс­кôй Руси и памятники старо­печат­ных церковных книг», ч. 4; **«Борьба за руський язык в Ужго­родскôй гимназіи», 1927, ч. 6. *«Недѣля» **«Из нашой исторіѣ. Кто мы?», 1935, 6 октобра; **«Cта­­ро­давна вѣра наших предков», 1935, 27 октобра. *«Русскій народный голосъ» **«Алексѣй Леонидо­вичъ Петровъ и новые пути карпаторусской исторіографіи» 1936, ч. 14. *«Зоря–Hajnal» **«Новѣ пути Подкарпатской исторіографіѣ», 1941, ч. 1–2. == Учебникы == Написав четыри богословскы учебникы в словацком языку.<ref name="Д+М"/> Неперевершено популарным быв его учебник «Исторія Подкарпатскоѣ Руси для народа» три раз выданый за его житя, а четвертый раз в року 1991. == Книжны публикации == * [https://www.mediafire.com/file/o44h1prpur6mjtz/Istoria_Podkarpatskoj_Rusi.pdf/file Исторія Подкарпатскоѣ Руси для народа. Ужгород, 1924. (Перевыданя: 1925; 1930; 1991).] * Памятка съ Клокочовского отпуста. Съ исторіею чу­­дотворного образа и съ пѣснями. Ужгородъ, 1927. * Къ исторіи стародавняго Ужгорода и Подкарпатской Руси до XIV вѣка. Ужгород, 1928. * Очерки изъ исторіи Мукачевской епар­хіи. Ужгородъ, 1931. * Граф Стефан Сейчений, его житя и культурна дѣяльность. Ужгород, 1941. == Дашто з повѣдань == * [https://rusin8.webnode.ru/news/ujko-vasilij/ Уйко Василь] * [https://rusin8.webnode.ru/news/otkoli-%d1%a3dyat-vasiliane-myaso/ Одколи ѣдять Василиане мясо] * [https://rusin8.webnode.ru/news/za-v%d1%a3ru-i-otechestvo/ За вѣру и отечество] * [https://rusin8.webnode.ru/news/podzemnyj-tsyntar-katedralnoj-tserkvi/ Подземный цынтарь катедралной церкви] * [https://rusin8.webnode.ru/news/kozaki-i-my/ Козаки и мы] * [https://rusin8.webnode.ru/news/voennyj-svyatyj-vecher-v-karpatakh/ Военный святый вечер в Карпатах] * [https://rusin8.webnode.ru/news/krovavyj-velikden-v-karpatakh/ Кровавый Великдень в Карпатах] == Жерела и одказы == * [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=4736 Данилець Ю., Монич О. Иреней Кондратович] // Енциклопедія сучасної України * Ковач Ф. и др. Краєзнавчий словник русинів-українців. Пряшівщина. СРУСР. Пряшів, 1999. {{ISBN| 80-85137-15-1}}. * Магочій П.Р., Поп І. (уклад.) Енциклопедія історії та культури карпатських русинів. Вид-во В.Падяка. Ужгород, 2010. * Павленко Г.В. Діячі історії, науки і культури Закарпаття. Малий енциклопедичний словник. Ужгород, 1999. * Поп, И. Энциклопедия Подкарпатской Руси. Изд-во В. Падяка. Ужгород, 2001. == Референции == {{reflist}} {{Lifetime|1881|1957|Кондратович, Ириней}} [[Катеґорія:Русиньскы писателї]] [[Катеґорія:Русиньскы історіци]] [[Катеґорія:Священици]] [[Катеґорія:Персоналии 20. стороча]] o4wq4l94u5qjfl8jm4q3mzbyc6jvj96 0 11656 169340 166091 2026-09-09T11:38:27Z Flipdot 23893 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 169340 wikitext text/x-wiki {{ Писатель проста | name = Георгий Геровскый | image = Георгий Геровскый.jpg |imagesize=200px | alt = | caption = | pseudonym = | birthname = Георгий Юлианович Геровский ''русс.'' | birthdate = {{Birth date|1886|10|06}} | birthplace = [[Львов]], [[Австро-Мадярщина]] | deathdate = {{Death date and age|1959|02|05|1886|10|06}} | deathplace = [[Пряшов]], [[Чехословакия]] | resting_place = [[Пряшов]], [[Словакия]] | occupation = лингвиста | language = русскый, чешскый | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = доктор филологии | alma_mater =[[Универзита Коменского в Братиславѣ|Братиславска универзита]] | period = 1924-1959 | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = карпаторуськый язык | movement = | notableworks = Язык Подкарпатской Руси | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | website = | Commons = }} '''Георгий Юлианович Геровскый''' (*[[6. октобер]] [[1886]], [[Львов]], [[Австро-Мадярщина]] — †[[5. фебруар]] [[1959]], [[Пряшов]], [[Чехословакия]]) — карпаторуськый [[Лінґвістіка|лингвиста]], [[Етноґраф|етнограф]], [[Педаґоґіка|педагог]]. Внук [[Адолф Добряньскый|Адолфа Добрянского]], брат [[Алексей Ґеровскый|Алексея Геровского]]. ==Биография== Георгий Геровскый родив ся *[[6. октобер|6. октобра]] [[1886]] во [[Львов]]ѣ, [[Австро-Мадярщина]]. Отець му быв адвокат Юлиан Геровскый (†1910), русофил, посланець австрийского парламента, а мати — дѣвка [[Адолф Добряньскый|Адолфа Добрянского]], Алексия Геровска (родж. Добрянска, 1857–1916). Дѣдо му, А. Добрянскый, обвиненый з [[русофил]]ства, по арештѣ и судовом процесѣ року 1882 мусѣв лишити [[Львів|Львов]] и жив тогды во [[Відень|Вѣдню]]. Тета му, [[Олга Грабарь]] (родж. Добрянска), старша сестра матери таксамо лишила [[Львов]] и емигровала до [[Росія|России]]. Року 1887 и родина Геровскых переберать ся в [[Иннсбрук]], де отець достав роботу, а до них переходить и дѣдо, котрый там жие з нима до конця живота под полицайным дозором, без права вернути ся до [[Галичина|Галичины]] и [[Підкарпатьска Русь|Подкарпатской Руси]].<ref>Мацинський І. Добрянський Адольф. //Ковач Ф. и др. Краєзнавчий словник русинів-українців. Пряшівщина. СРУСР. Пряшів, 1999. {{ISBN| 80-85137-15-1}}. Сс. 116–117.</ref> Курз школы и гимназии Георгий Геровскый учив ся по нѣмецкы, а завершив гимназию уже в [[Чернівці|Черновцях]], куды родина перебрала ся року 1895. Славянску филологию учив ся на Черновецкой универзитѣ (1907–1909), продовжив на Лайпцигской универзитѣ (1919–1911), а закончив на Харьковской универзитѣ (1917), де наступив до ашпирантуры. Ступень доктора зыскав позднѣйше на Братиславской универзитѣ.<ref>Шлепецкий И.С., с. 104.</ref> Георгий Геровскый навщивляв [[Подкарпатска Русь|Подкарпатску Русь]] в рр. 1903 и 1913–1914, въедно з братом Алексеем, и были два раз арештованы и обвинены з [[русофил]]ской, православной и антидержавной агитации.<ref name="МП">Магочій П.Р., Поп І., сс. 161–162</ref> Тоты обвинѣня не были необгрунтованы: братя агитовали против [[Ґрекокатолицька церьков|грекокатолицкой церкви]], за навернутя до православия и организовали выуку православных [[монах]]ох в [[Росія|России]], [[Румуньско|Румынии]] и [[Ґреція|Греции]]; лем в послѣдной были выучены минимално двадцятеро [[монах]]ы з самого села [[Иза]], ядра православия, а еще кельо з иншых сел.<ref>Paul Robert Magocsi. Chrbtom k horam, с. 203.</ref> По другом арешту, на зачатку року 1914 удало ся им утѣкнути до [[Росія|России]]. За то были арештованы их мати, сестра Ксения и Алексеева жена Магдалина. В часѣ [[Перша світова война|войны]] служив в царском войску, в повоенны рокы учив нѣмецкый язык на гимназии в [[Саратов]]ѣ (1918–1922) и быв библиотекарьом в Саратовской универзитѣ (1922–1924).<ref name="МП"/> Од року 1924 переселив ся на [[Підкарпатьска Русь|Подкарпатску Русь]]. Занимав ся научнов роботов. Зостав ту и по приходѣ Мадярох (1939) и по приходѣ Червеной армады (1944). В [[Закарпатска Украина|Закарпатской Украинѣ]] достав пост референта Народной Рады (1945), але скоро трафив под росслѣд безпекы, была му конфишкована домашна библиотека и архив, по чому, не чекаючи горшого, перебрав ся жити до [[Пряшов]]а. Ту як универзитный професор учив курз русского языка на универзитѣ П.Й. Шафарика<ref>Алмаший М., сс. 60–61.</ref> и оддавав ся далшым научным штудиям културы Русинох. Умер в [[Пряшов]]ѣ [[5. фебруар]]а [[1959]]. ==Библиография робот Георгия Геровского<ref>Шлепецкий И.С., сс. 112–113.</ref>== ===Книгы=== * Русский язык в церковно-славянско-русской грамматике Михаила Попа-Лучкая, [[Ужгород]] 1930. * Jazyk Podkarpatské Rusi. I. Lidová řeč (s mapou jihokarpatských ruských nařečí). II. Spisovný jazyk XII-XX stol. "Československa vlastivěda", III. (Jazyk.) Praha 1934. (По русскы выдана в року 1995: Георгий Геровский. Язык Подкарпатской Руси. Москва. 1995.) * Разбор новой угрорусской грамматики. Под редакцией Г. Ю. Геровского и В. И. Крайняницы. Ужгород 1940. * История угрорусской литературы в изображении Володимира Бирчака. Ужгород 1943. ===Статьи=== * Из северо-русской фонетики. (Звуковые явления говора села Липовки Саратовского уезда.) "Slavia", VII, Прага 1928. * Zur Behandlung der Lautverbingen -dl-tl- im Sudkarpatorussischen (ugrorussischen). "Zeitschrift für slavische Philologie", VII, 1929. * О языке грамоты 1404 года Грушевского монастыря на Карпатской Руси. "Slavia", VII, Прага 1929. * Die altrussischen Scheibweisen дъжчь und дъжгь. "Zeitschrift für slavische Philologie", XX, 1943. * Духнович. По поводу годовщины рождения. "Народная газета" №17 от 24 апреля 1928, Пряшев. * Евмений Сабов и его значение для преподавания русской речи. "Русская школа" 1937, Прага. * Русские и украинские слова. По поводу их сравнения в книжке "Русский чи Українець". "Рус. Нар. Голос", 1938, Ужгород. * Разбор граматики Панькевича. "Slavia", VI, 1926; книжное издание, Ужгород 1930; журнал "Русская школа", 1936, Прага. * Как называли себя и свою землю наши предки? "Русская Правда", 1940. Ужгород. * Легенда о Раковском. "Руское Слово", 1941, Ужгород. * Борьба закарпатского народа за свое освобождение в течении столетий (Историческая справка.) "Альманах", 1945, Ужгород. * Словарный состав южно-карпатской народной речи. — "Костер", Прага, №9, 1946, стр. 149-150. * Как называется себя народ Пряшевщины? — "Костер", Прага, №1, 1947, стр. 7-10. * Историческое прошлое Пряшевщины. — "Пряшевщина", историко-литературный сборник. Прага, 1948, стр. 57-93. * Народная речь Пряшевщины. "Пряшевщина", Прага 1948, стр. 94-144. * Народная культура населения Пряшевщины. "Пряшевщина", Прага 1948, стр. 145-163. * Южно-карпатское название Руснак и его западнославянские соотношения. "Československá rusistika", Прага 1957, стр. 429-442. * К вопросу о значении названия Руснак. — "Дукля", Пряшев, №3, 1958, стр. 47-52. * Исторические сводки: I. Время заселения южных склонов карпатских гор нашим народом. II. Происхождение предков нашего народа. — "Дукля", Пряшев", №1, 1959, стр. 53-58. * О специфике литературного двуязычия у восточных славян. — "Вопросы языковедения", №3. Издание АН СССР. Москва 1959, стр. 86-88. * О древнерусских написаниях жг, жч и г. — "Вопросы языковедения", №4. Москва 1959. * Река Латорица в обрядовых песнях северного Шариша. "Slavia" 1959, №5. Прага. ===Книгы, приготовлены в публикацию=== * Нынешнее состояние исторической науки о старой истории бывшей Угорской Руси. (Написанное в 1952-53 гг.). * Южно-карпатское наречие и карпатская группа говоров. (Написанное в 1943-44 гг.). * Замки на Пряшевщине. * Происхождение Восточнославянского заселения в Верхнем Потисье. (По языковым и историческим данным). == Жерела и одказы == * Paul Robert Magocsi. Chrbtom k horam. Dejiny Karpatskej Rusi a karpatských Rusínov. UNIVERSUM. Prešov, 2016. {{ISBN| 978-80-89046-97-3}}. * Алмашій, Михайло. Русинська педагогічна енциклопедія. Ужгород, 2005. {{ISBN| 966-2674-43-X}}. * [https://zapadrus.su/bibli/arhbib/1222-georgij-yulianovich-gerovskij-yazyk-podkarpatskoj-rusi.html Геровский, Георгий. Язык Подкарпатской Руси, перевод с чешского. Книга подготовлена к изданию стараниями С.В. Шарапова. — Москва, 1995] * Магочій П.Р., Поп І. (уклад.) Енциклопедія історії та культури карпатських русинів. Вид-во В.Падяка. Ужгород, 2010. {{ISBN| 978-966-387-044-1}}. * Поп, И. Энциклопедия Подкарпатской Руси. Ужгород: Изд-во В.Падяка, 2001. 431 с. {{ISBN| 966-7838-23-4}}. * Шлепецкий И.С. Георгий Юлианович Геровский (1886-1959). //Карпаторусский календарь Лемко-союза на год 1964. Составил Николай Цисляк. Yonkers, N.Y. {{nobr|Сс. 101–114.}} == Референции == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Геровскый, Георгий}} [[Катеґорія:Русинськый язык]] [[Катеґорія:Русиньскы лінґвісты]] fjv87x86ai2u4cit7u6lbor4jowpony 0 11940 169328 141088 2026-09-09T09:11:58Z Makenzis 16470 169328 wikitext text/x-wiki '''ФК Проґрес''' ([[Французькый язык|фран]]. Progrès), знамый так само як '''ФКП''' - є професіоналный фотбаловый клуб з мїста [[Нїдеркорн]], [[Люксембург]], основани року 1919. == Успіхы == *'''[[Фотбаловы погар]]''' **'''Шампіоны''' (4): 1932/33, 1944/45, 1976/77, 1977/78 == Одказы == *[https://web.archive.org/web/20121109124623/http://www.progres.lu/ Домашна сторінка клуба] [[Катеґорія:Шпортовы клубы]] [[Катеґорія:Фотбаловы клубы]] 1gj35295e3vzpgi5cgukbs75uktuylp 0 12561 169310 166101 2026-09-08T18:22:08Z Igor Kercsa 5504 мала оправа 169310 wikitext text/x-wiki {{Писатель проста |name = Едгар Райс Берроуз |image = BurroughsEdgarRice.jpg |imagesize = 250px |alt = |caption = Автор 80 романох |pseudonym = |birthname = Edgar Rice Burroughs |birthdate = {{Birth date|1875|09|01}} |birthplace = [[Чикаго]], [[Иллинойс]], [[США]] |deathdate = {{Death date and age|1950|03|19|1875|08|01}} |deathplace = [[Лос Анджелес]], [[Калифорния]], [[США]] |nationality = Америчан |ethnicity = |genre = пригоды, фантастика |subject = <!-- or: |subjects = --> |movement = |notableworks = Tarzan of the Apes (1912)<br>The Return of Tarzan (1913) |spouse = Emma Hulbert, 1900-1934<br>Florence Gilbert, 1935-1942 |partner = <!-- or: |partners = --> |children = Joan (1908–1972)<br>Hulbert (1909–1991)<br>John Coleman (1913–1979) }} '''Едгар Райс Берроуз''' {{Реф-инфо|[[Англицкый язык|англ.]]}} Edgar Rice Burroughs; *[[1. септембер]] [[1875]], [[Чикаго]], [[США]] – †[[19. марец|19. марца]] [[1950]], [[Лос Анджелес]], [[США]]) быв америцкый [[писатель]] [[Шунд-литература|авантурных шундовых]] [[роман]]ох. Прославив ся передо вшиткым [[роман]]ами о [[Тарзан од малп (филм)| Та́рзанови]], англицком лордови, выплеканом малпов и выроставшом в [[Африка|африцком]] пралѣсѣ. == Биография == === Родина === Едгар Райс Берроуз пришов на свѣт в родинѣ Джорджа Тайлера Берроуза, майора, ветерана домовой войны, и Мери Евелин Зигер.<ref name="NNDb">NNDb.</ref> Отець му по войнѣ став ся просперуючым бизнесменом, провадив паленчарню и выробу галваничных батерий. Едгар быв четвертый дѣтвак в родинѣ, мав три старшы браты: Джорджа, Гарри и Франка. === Школы === В школѣ учив ся слабо через розличны хвороты, а тяжко му ишла наука языкох. В 15-рочном вѣку в часѣ епидемии одослали го на ранч, котрый провадили братя Джордж и Гарри в штатѣ [[Айдахо]]. Ту перебыв повроку, оздоровѣв, а чув ся як рыба во водѣ. Научив ся бетярьско носити ся на [[конь]]ови, добрѣ стрѣляти, а зознамив ся и зо злодѣями, забивцями и гавнерами: закон там фунговав слабо, а сперекы часто рѣшила стрѣлянина. Родиче, дознавши ся за тоты неблагы подѣи, дали го спочатку на универзитну науку до [[Андовер]]а, [[Массачузетс]]. Але по року ся указало, же то не е му по дяцѣ и дали го на Мичиганску Войскову Академию (Michigan Military Academy, Orchard Lake). Тото одповѣдало его натурѣ. Академию закончив року 1895 и хотѣв ся учити на офицера на престижной академии [[Вест Пойнт]], але не склав вступный екзамен. Понеже быв прекрасный триковый ѣздець и стрѣлець, достав во своей Alma mater пост инштруктора. Але и то му скоро надоѣло и в зачатку наступного рока пошов служити до кавалерии яко шоровый вояк в надѣи, же ту годен буде ся выслужити на офицера Але мав пех, бо в зачатку рока 1897 войсковый дохтор вызнав у него хворе сердце и так з войсковов карьеров быв конець.<ref name="ОБ">Официална биография.</ref> === Женитва === [[31. януар]]а [[1900]] Е. Р. Берроуз побрав ся з Еммов Галберт (Emma Centennia Hulbert). Родили ся им трое дѣти: Джоан [[12. януар]]а [[1908]], Галберт [[12. авґуст|12. августа]] [[1909]] и Джон Коулман [[28. фебруар]]а [[1913]]. З Еммов ся розышли [[6. децембер|6. децембра]] [[1934]]. В яри 1935 побрав ся з артистков, о 30 рокы молодшов, з котров не мав дѣти, а по сѣм роках тыж розышли ся.<ref name="NNDb"/> === Мѣсто в животѣ === Веце як 10 рокы гледав свое мѣсто в животѣ. Вернув ся в Айдаго и быв ковбоем, пробовав держати ABC-бовт, робив на фабрицѣ батерий свого отця. Вернув ся на ранч, але пришов час золотой горячкы, братя продали ранч и пошли промывати золото, пошов за нима и Ед. Але золота горячка скоро минула. Перепробовав много куртых робот: полицайта на желѣзници, подомового торговця, учтовника, манажера, помочника шарлатанского дохтора, котрый лѣчив алкоголизм, наконець великоторговця стругаток на церузы, котры рекламовав в популарных часописах. В року 1911 мав уже двое дѣти а быв цѣлком на днѣ. Тогды му пришла щастлива думка. Намѣсто рекламы стругаток попробовав написати и дати до часопису авантурный роман, прочитавши много замѣщеного там чтива видѣв, же годен написати лѣпше. Уже первый роман мав успѣх, и так в року 1912 Берроуз наконець найшов свое мѣсто, де зостав до конця живота.<ref name="ОБ"/> В часѣ [[Друга світова война|Другой свѣтовой войны]] быв военным дописовательом новинкы ''The Los Angeles Times''.<ref name="NNDb"/> == Творба == === Цикл ''Barsoom'' === Первый роман быв ''Принцезна Марса'' (A Princess of Mars), появленый в часописѣ All-Story (1912), за котрый Берровз достав $400. Редакция не вагала ся змѣнити назву романа на ''Под мѣсяцями Марса'' и змѣнити авторов псевдоним. Але позднѣйше (1917) в книжном форматѣ Берровз вернув свою назву и перестав крыти ся за псевдонимом. Цикл достав назву ''Barsoom'' (назва Марса в придуманом автором мѣстном языку) и включав 11 романы. === Цикл ''Тарзан'' === Другый роман быв ''Тарзан од малп'' (Tarzan of the Apes, там же, 1912). В том циклу вышло 26 книг, и они принесли Берроузу свѣтову славу. Авторскый гонорар быв в том припадѣ $700. Уже в року 1918 вышов первый филм [[Тарзан од малп (филм)|''Тарзан од малп'']], тогды еще нѣмый, за показ котрого зобрали $1,500,000.<ref>http://www.erbzine.com/mag5/0503.html</ref> Филмы о Тарзанѣ продовжують выходити и в сучасности. === Цикл ''Pellucidar'' === Перва книга о выдуманном свѣтѣ ''Pellucidar'' в серединѣ Землѣ вышла в року 1914: ''Во внутрѣ Землѣ'' (At the Earth's Core). Вышло 7 книг. === Цикл ''Venus'' === Книгы о пригодах на Венерѣ. Перва книга Пираты Венеры (Pirates of Venus) вышла в року 1932. Цикл складать ся з 5 книг. === Компания ''Edgar Rice Burroughs, Inc.'' === Берроуз написав еще иншы циклы и окремы книгы, [[:en:Edgar Rice Burroughs bibliography|библиография]]^en числить 100 позиций. В року 1923 створена компания ''Edgar Rice Burroughs, Inc.'' на выданя книг Берроуза и переданя прав на екранизацию и иншы деривативны формы его творох. Подобне пробовали [[Марк Твейн]] и [[Ептон Синклер]], але не удало ся.<ref>[https://web.archive.org/web/20180202173831/http://www.tarzan.org/about_erb_inc.html Edgar Rice Burroughs, Inc.]</ref> == Жерела и одказы == * [http://www.nndb.com/people/947/000043818/ Edgar Rice Burroughs. // '''NNDb''': Notable Names Database.] {{Реф-инфо|[[Англицкый язык|англ.]]}} * [https://web.archive.org/web/20060427175230/http://www.tarzan.org/official_biography_part1.html Официална биография.] {{Реф-инфо|[[Англицкый язык|англ.]]}} == Референции == {{reflist}} {{Lifetime|1875|1950|Берроуз, Едгар Райс}} [[Катеґорія:Англоязычны писателе]] fs74bepr7svcp639yib1vhyfa4qzwqr 0 14390 169337 168496 2026-09-09T10:57:37Z Igor Kercsa 5504 мала оправа 169337 wikitext text/x-wiki {{unibox}} '''Аерофон''', од {{Реф-инфо|[[Грецкый язык|гр.]]}} ''αήρ воздух'' + ''φωνή звук'' — такый [[музичны инштрументы|музичный инштрумент]], котрый выдавать [[звук]] в резултатѣ хвѣяня стовпця [[воздух]]у в тѣлѣ инштрумента. Екзистуе велике множество шпециализованых типох [[музичны инштрументы|музичных инштрументох]], основаных на том принципѣ.<ref>aerofony. In: ''Malá encyklopedie hudby''. V Supraphonu 1. vyd. Praha: Supraphon, 1983. s. 16-17.</ref><ref>Aerofóny. //Encyclopaedia Beliana. Zväzok 1. (A – Belk), s. 62.</ref><ref>Келдыш Г.В. (ред.), с. 47.</ref> ==Жерела и одказы== * {{Cite book |title= Malá encyklopedie hudby |edition=1. |location=Praha |publisher=Supraphon |date=1983 }} * {{Cite book |title= //Encyclopaedia Beliana. Encyklopedický ústav SAV|chapter=Aerofóny |volume=Zväzok 1. (A – Belk) |date=1999 |publisher=Veda |location=Bratislava |edition=1. |isbn=80-224-0554-X |pages=696}} * {{Cite book |editor=Келдыш Г.В. |chapter=Аэрофоны |title=Музыкальный энциклопедический словарь |url=https://archive.org/details/muzykalnyientsik0000unse |location=Москва |publisher=Советская Энциклопедия |date=1990 |isbn=5-85270-033-9}} {{Commonscat|Aerophones}} == Референции == {{reflist}} {{Переклад|sk|Aerofón|0}} [[Катеґорія:Аерофоны]] 7x5hj6p9xbrjmuf4g36vpr743u74ff7 0 15357 169307 145645 2026-09-08T16:59:26Z Halajkovič 33393 169307 wikitext text/x-wiki {{Локалита |статус = Другый найвекшый город [[Огайо|Огая]] |руська назва = Кливленд |оригинална назва = Cleveland |застава = Flag of Cleveland, Ohio.svg |опис заставы = <!-- появить ся над фотков --> |ширина заставы = 130 |герб = Seal of Cleveland, Ohio.png |опис герба = <!-- появить ся над фотков --> |ширина герба = 100 |вид крайны = Держава |крайна = США |lat_dir = N |lat_deg =41 |lat_min =28 |lat_sec =56 <!-- землеписна ширка--> |lon_dir = W |lon_deg =81 |lon_min =40 |lon_sec =11 <!-- землеписна довжка--> |CoordAddon = |CoordScale = |размер карты страны = 250 <!-- так затлумить выдачу мапы под рамов --> |давны назвы = |вид региона = Штат |регион = [[Огайо]] |вид района = Грофство |район = Каягокга |вид общины = Основатель города |община = <small>Мозес Кливленд (1754–1806)</small> |площа = 213,4<!-- в квадр. км --> |вид высоты = Надморска вышка <!-- або: Найвысша точка, Высота центра …--> |высота = 199<!-- в метрах --> |население = 369&nbsp;815<!-- лем само число --> |год переписи = {{date|2010}} |часовый пояс = -5 |DST = перевод годинкы <!—пусто значить, же час не переводять --> |телефонный код = +1-216 |почтовый индекс = 44101–44199 |вид идентификатора = |цифровой идентификатор = |категория в Commons = Cleveland, Ohio |сайт = |язык сайта = }} '''Кли́вленд''' ({{lang-en|2|Cleveland}}) — город в [[США]], в штатѣ [[Огайо]], [[пристав]] на [[Озеро|озерѣ]] [[Ири (озеро)|Ири]]. Город основаный в року 1796. Културный и едукачный центер.<ref name="Трешников">Трёшников А.Ф., с. 239.</ref> == Економика == Кливленд — великый [[транспорт]]ный узел. Через озерный [[пристав]] и каналы звязаный зоз [[Свѣтовый океан|Свѣтовым океаном]]. Город мать метро. Мать меджинародне летиско. Великый торгово-финанчный центер. Еден зоз найвекшых в [[США]] металургичных центрох выробы и спрацованя [[желѣзо|желѣза]] и фаребных [[метал]]ох, машинарства. Автомобиловый и военный промысел. Выроба компонентох про ракеты и летадла, промысловых машин и пристройох про домашность, банскых, полиграфичных машин, контролного и мѣряючого заряджѣня. Хемичный, полиграфичный и потравиновый промысел.<ref name="Трешников"/> == Вызначны родаци == * [[:en:Benjamin Orr|Бенджамин Орр]] (*[[8. септембер]] [[1947]] – †[[3. октобер]] [[2000]]), америцкый музикант русинского а польского походжѣня,<ref>{{Cite web | url = https://ethnicelebs.com/benjamin-orr | title = Benjamin Orr | website = Ethnicity of Celebs | access-date = 2026-09-08}}</ref> котрый найвеце ся прославив як басгитариста, другый спѣвак а сполузакладатель капелы „The Cars“. == Интересны факты == * Агломерация ''Векшый Кливленд'' простерать ся берегом озера в довжцѣ 160&nbsp;км.<ref name=EB>Encyclopædia Britannica</ref> * В резултатѣ економичной рецесии десяткы тысяч бѣлого обывательства одселили ся инде за роботов, и в року 2000 число Афроамеричанох (котры суть менше мобилны) перевысило 50% обывательства; в року 1966 ту были шалены расовы безпорядкы.<ref name=EB/> == Жерела и одказы == * Трёшников А.Ф. Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— 592 с. {{ISBN| 5-85270-057-6}} {{ref-ru}} * {{cite web |title=Cleveland |publisher='''Encyclopædia Britannica''' |date=May 07, 2020 |url=https://www.britannica.com/place/Cleveland-Ohio |accessdate=2020-09-05}}{{ref-en}} == Референции == {{reflist}} {{Панорама|Cle Skyline December 2020.jpg|1000px|Панорама Кливленда}} [[Катеґорія:Населены пункты США]] jxijskz9kmv1li4pxf101u3b18hkod4 0 18615 169327 168591 2026-09-09T07:38:49Z Igor Kercsa 5504 мала оправа 169327 wikitext text/x-wiki {{Писатель |name = Микола Скубан |image=Mikola Skuban 44.jpg |imagesize = 250 |pseudonym = Соцки |birthname = |birthdate = {{Birth date|1932|07|02}} |birthplace = [[Коцур]], [[Кральовство Югославия]] |deathdate = {{Death date and age|1993|09|03|1932|07|02}} |deathplace = [[Руски Керестур]], [[Союзна Република Югославия]] |resting_place = [[Руски Керестур]] |occupation = [[новинарь]], [[писатель]] |language = |nationality = |ethnicity = |citizenship = |education = |alma_mater = |period = 1950–1993 |genre = поезия, проза, драма |subject = |movement = |notableworks = Стари ствари, 1976 |spouse = |partner = |children = |relatives = |awards = |website = }} {{Вонкове медиум |title = Микола Скубан - Соцки |topic = Животна драга и творчосц |video1 = https://www.youtube.com/watch?v=bENHS5g4DIM&t=25s (видео, 25 мин.) }} '''Микола Скубан'''<ref>Познатый тыж на прозывку Соцки.</ref> ([[2. юл]] [[1932]], [[Коцур]], [[Кральовство Югославия]] – †[[3. септембер]] [[1993]], [[Руски Керестур]], [[Союзна Република Югославия]]) — [[Войводина|войводинскый]] [[Русины|русинскый]] дѣточый [[поет]], [[писатель]], [[новинарь]], аматерскый [[актер]] [[Театер|театра]], член Дружства писательох Войводины.<ref name="Dulichenko2005">Aleksandr D. Dulichenko</ref> == Живот и творчость == Микола Скубан закончив основну школу. в [[Коцур]]ѣ, пак четыри класы гимназии Петро Кузмяк в [[Руски Керестур|Руском Керестурѣ]], де склав малу матуру. В року 1950 зачав роботу професийного новинаря в русинской редакции Радия Нови Сад. Од року 1955 — новинарь и техничный редактор в редакции ''Руского слова'', де остав по рок 1992, коли одышов до пензии.<ref name="НАР">НАР (Новинарска Асоцияция Руснацох)</ref> === Литература === Литературны пробы зачав ещи яко гимназиста в Руском Керестурѣ. В роках {{nowrap|1950-60}} М.&nbsp;Скубан пише традичны римованы стихы в духу [[Социалистичный реализм|социалистичного реализму]], од {{nowrap|1970-х}} выступать зоз неримованов поезиов. Во своей поетицѣ быв до значной мѣры овплывненый творчостьов сербского поета [[Йован Йованович-Змай|Йована Йовановича-Змая]]. Про повнолѣтного читателя написав [[Поема|поему]] в [[Проза|прозѣ]] ''Кади идзе чловек'' (1981). Написав тыж три томы [[Проза|прозы]], з котрых найвекшый успѣх мали повѣданя ''Стари ствари'' (1976), в якых указуе стародавну домашность ай историю хоснованых давно предметох, што знать быти не менше компликована, як история самых людей. М.&nbsp;Скубан перекладав зоз вельо языкох до языка войводинскых Русинох, а его властны творы были перекладаны до сербско-хорватского, украинского, словацкого ай иншых языкох.<ref name="AZ">А. З.</ref><ref name="Dulichenko2005"/> Быв членом ''Дружства писательох Войводины'' и появив сѣм авторскых книжок прозы и поезии. В новинцѣ ''Руске слово'' регуларно появляв гуморескы, котры подписовав зоз псевдонимом ''Соцки'' и з нима записав ся меджи найдаровитшы русинскы [[гумор|гумористы]]. Попри том, як перекладатель появив девять книжок литературного обсягу зоз сербского, [[Словацкый язык|словацкого]], [[Украинскый язык|украинского]] и [[Русскый язык|русского]] языкох на [[русинскый язык|русинскый]] ай з русинского на [[сербскый язык]].<ref name="НАР"/> === Театер === Попри [[Литература|литературѣ]], другов великов залюбов М.&nbsp;Скубана быв [[театер]]. Тоту наслѣдовав од своего отця, котрый тыж быв аматерскым актером театра. На театралной сценѣ Микола Скубан быв присутный од 1948. по 1993. рок. За тот час заграв 45 улогы на сценѣ, а тыж регуларно выступовав и в радиодрамох, котры были рихтованы в русинской редакции Радио Нови Сад. Про потребы театру переклав по русинскы 30 театралны фалаты зоз русского, украинского, словацкого, а найвецей зоз сербского языка. В Русинском народном театру «Дядя» быв скоро три децении член управы. Вецей рокы быв редактором и едным з авторох ''Билтену'', котрый выходив под час перебѣгу Театралного мемориала «Петро Ризнич – Дядя».<ref name="НАР"/> == Публикации == [[File:Kadzi idze človek.jpg|right|264px]] (Подля А. Д. Дуличенка<ref>А. Д. Дуличенко</ref>) * Дванац мешаци. Писнї за дзеци и о дзецох. — Руски Керестур: Руске слово, 1965. — 144 с.; * Колач. Колаж. — Нови Сад: Руске слово, 1974. — 126 с.; * Стари ствари. Приповедки. — Нови Сад: Руске слово, 1976. — 87 с.; * Добри тоти дзеци. Писнї. — Нови Сад: Руске слово, 1978. — 80 с.; * Кадзи идзе чловек. — Нови Сад: Руске слово, 1981. — 79 с.; * Рибна свадзба. Приповедки. — Нови Сад: Руске слово, 1982. — 94 с.; * Стих за стихом. Песме за децу. — Кула: Народна библиотека, 1979. — 67 с.; * Антолоґия поезиї бачванско-сримских руских писательох. — Руски Керестур: Руске слово, 1963, с. 271–277; * Антолоґия дзецинскей поезиї0 бачванско-сримских руских писательох. — Руски Керестур: Руске слово, 1964, с. 173–193; * Антолоґия рускей поезиї. — Нови Сад: Руске слово, 1984, с. 121–125; * Хмара на верху тополї. Антолоґия дзецинскей поезиї. — Нови Сад: Руске слово, 1990, с. 121–129; * Дуга над валалом. Зборнїк писньох коцурских поетох. — Коцур: Подружнїца Дружтва за руски язик и литературу Коцур, 1995, с.44–48. == Жерела и одказы == * {{Cite book |editor=[[Павел Роберт Маґочій|Paul Robert Magocsi]], [[Иван Поп|Ivan Pop]] |author=<big>Aleksandr D. Dulichenko</big> |chapter=Skuban, Mikola |title=// Encyclopedia of Rusyn History and Culture |year=2002 |url=https://archive.org/details/encyclopediaofru0000mago |location=Toronto Buffalo London |publisher=University of Toronto Press, 2005 |edition=Revised and expanded |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofru0000mago/page/461 461]–462|doi=10.3138/9781442674431 |isbn=0-8020-3566-3 |page= }}{{ref-en}} * {{Cite web |author=<big>А. Д. Дуличенко</big> |title=Скубан, Микола |url=https://rdsa.tripod.com/pisatrusij.htm#socki |accessdate=2022-07-08}}{{ref-ru}} * [http://www.cms3.rusynacademy.sk/?2-7-2022-%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5-%D1%81%D1%96-%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D1%8B%D1%82%D1%8B-90-%D1%8B-%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%8B-%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F-%D1%96-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8F-%D0%9C%D0%98%D0%9A%D0%9E%D0%9B%D0%AB-%D0%A1%D0%9A%D0%A3%D0%91%D0%90%D0%9D%D0%90&fbclid=IwAR1sTLl-ZWlRhSOwK6xX-79dORjY7ctdyeUVK_dd3197coiUefOkvzpovaU <big>А. З.</big>: 2. 7. 2022: Припоминаме сі недожыты 90-ы народенины писателя і новинаря МИКОЛЫ СКУБАНА] * {{Cite web |title=Микола Скубан. Новинар, хумориста, ґлумец аматер |url=https://nar.org.rs/rue/микола-скубан/ |publisher=<big>НАР</big> |accessdate=2022-07-08}} == Референции == <references /> {{Lifetime|1932|1993|Скубан, Микола}} [[Катеґорія:Русиньскы новинаре]] [[Катеґорія:Русиньскы актеры]] [[Катеґорія:Русиньскы писателї]] [[Катеґорія:Русиньскы поеты]] [[Катеґорія:Писателе 20. стороча]] ai4ja4z2zg8vnfdipec6x71uh980apw 0 18673 169312 169255 2026-09-08T18:28:24Z Igor Kercsa 5504 мала оправа 169312 wikitext text/x-wiki {{Писатель проста |name = Милош Крно |portrait={{Фоторамка|Увидьте фото|width=90|align=center|pos=top |link= https://www.litcentrum.sk/sites/default/files/person_photos/milos_krno1.jpg}} |pseudonym = Ľupčiansky, M.&nbsp;Blesk, Miloš&nbsp;Blesk, Miloš&nbsp;Krno-Ľupčiansky, Peter&nbsp;Vrba<ref name="LIC">Literárne informačné centrum</ref> |birthname = Miloš Krno |birthdate = {{Birth date|1922|07|25}} |birthplace = [[Братислава]] |deathdate = {{Death date and age|2007|07|21|1922|07|25}} |deathplace = [[Братислава]] |resting_place = |occupation = [[писатель]], [[перекладатель]], [[новинарь]], [[сценариста]] |nationality = |ethnicity = [[Словаци|Словак]] |citizenship = |genre = [[поезия]], [[проза]], [[драма]], [[литература факту]], дѣточо-молодежна |subject = |movement = |notableworks = |spouse = |partner = |children = |relatives = |awards = |signature = |signature_alt = |website = |Commons = }} '''Милош Крно''' {{ref-sk}} Miloš Krno, *[[25. юн]] [[1922]], [[Братислава]] – †[[21. юн]] [[2007]])&nbsp;— [[Словакия|словацкый]] [[писатель]], [[перекладатель]], [[новинарь]], [[сценариста]].<ref name="LIC"/><ref name="Teraz2012">Teraz.sk, 25. júla 2012</ref> == Биография == Дѣточы рокы пережив в Нѣмецкой Люпчи,<ref>Од року 1946 Партизанска Люпча</ref> одкы пак взяв собѣ дакотры псевдонимы. Абсолвовав гимназию в [[Кежмарок|Кежмарку]] (1933–1944) и правницку факулту [[Универзита Коменского в Братиславѣ|универзиты Коменского в Братиславѣ]] (1941–1946). В року 1945 — новинарь в [[Кошицѣ|Кошицях]] и [[Братислава|Братиславѣ]], 1946 — працовник министерства загранича в [[Прага|Празѣ]], 1946–1953 первый секретарь чехословацкой амбасады в [[Москва|Москвѣ]], 1954–1959 [[новинарь]], 1959–1963 секретарь Союзу словацкых писательох, едночасно в роках 1954–1964 посланець Словацкой Народной Рады, 1963–1968 [[писатель]] на вольной нозѣ, 1969–1971 шефредактор [[часопис]]у ''Obzor socializmu'', 1971–1978 [[драматург]] и [[сценариста]] ''Словацкого филму'', од року 1978 жив на пензии в Братиславѣ.<ref name="LIC"/> == Творба == Автор понад 30 книг. Еден з главных представительох словацкого [[Социалистичный реализм|социалистичного реализма]].<ref name="LIC"/> Дебутовав [[Надреализм|надреалистичнов]] поетичнов зберьков ''Šialené predstavenie'' (1944). В прозовых творах найвеце писав о добѣ [[Друга світова война|Другой свѣтовой войны]]. Написав двѣ романовы трилогии, окремы [[роман]]ы и [[повѣданя]]. Вельо его книжок суть написаны дѣтьом и молодежи ай о проблематицѣ охраны природы. Послѣдня книжка ''Ak je na zemi raj'' (2002) — споминкы и есеи о Грузии. Его творы перекладены до 11 языкох, а он сам перекладав поезию и прозу русскых, нѣмецкых, грузинскых и арменскых авторох.<ref name="Teraz2012"/> == Жерела и одказы == * {{Cite web |title = Miloš Krno |url = https://www.litcentrum.sk/autor/milos-krno/zivotopis-autora |publisher= '''Literárne informačné centrum''' |accessdate= 2022-07-30}}{{ref-sk}} * {{Cite web |title= Spisovateľ a publicista Miloš Krno by oslávil deväťdesiatku |url= https://www.teraz.sk/kultura/spisovatel-a-publicista-milos-krno-by/16586-clanok.html |publisher= '''Teraz.sk, 25. júla 2012''' |accessdate= 2022-07-30}}{{ref-sk}} == Референции == {{reflist}} {{Lifetime|1922|2007|Крно, Милош}} [[Катеґорія:Словацкы писателе]] l0uxklrsnuq10k254bu56lil5csc65a 0 18771 169329 166223 2026-09-09T09:50:03Z Igor Kercsa 5504 мала оправа 169329 wikitext text/x-wiki {{ Писатель проста | name = Янко Чеман | image = Janko Čeman 3.jpg | imagesize = 230px | alt = | caption = | pseudonym = Янко Чеман | birthname = Михал Камань | birthdate = {{Birth date|1922|09|30}} | birthplace = Пивнице, [[Войводина]] | deathdate = {{Death date and age|1987|09|29|1922|09|30}} | deathplace = Пивнице, [[Войводина]] | resting_place = | occupation = | language = | nationality = | ethnicity = | citizenship = [[Сербия]] | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = [[Реализм (литература)|реализм]] | notableworks = ''Nie každý vojak pušku nosí'' (1974) | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | website = | Commons = Slovaks in Serbia }} '''Янко Чеман''', ''Janko Čeman'', {{ref-sr}} ''Јанко Чеман'' (властным именом Михал Камань, {{ref-sk}} ''Michal Kámaň'', {{ref-sr}} ''Михал Камањ''); *[[30. септембер]] [[1922]] – †[[29. септембер]] [[1987]] — [[Словацкый язык|словацкый]] [[писатель]] [[Войводина|Войводины]].<ref name= "LIC">Literárne informačné centrum</ref><ref name= "Lexikon">{{cite book |title=Југословенски књижевни лексикон |date=1984 |publisher=Матица српска |location=Нови Сад |pages=111-112 |edition=2.}}</ref> == Биография == По скончѣню людовой школы працовав яко земледѣлець в Пивницях.<ref name= "Lexikon"/> На честь памяти писателя аматерскый театралный колектив в Пивницях несе его имено.<ref>{{Cite web |url= https://www.slovackizavod.org.rs/sr/licnosti/10115 |title=Janko Čeman |date= |publisher= ZAVOD ZA KULTURU VOJVOĐANSKIH SLOVAKA |archiveurl= |archivedate= |accessdate= 2022-10-01}}</ref> и од року 1995 в селѣ ся одбывають ''Днѣ Янка Чемана'' зоз театралным фестивалом. == Творба == Янко Чеман традично, реалистично зображовав живот и быв еден зоз найтипичнѣйшых представительох сельского повѣданя в повойновой словацкой войводинской литературѣ.<ref>{{Cite web |title= Janko Čeman |url= https://slovackizavod.org.rs/sr/knjizevnost/licnosti/janko-ceman/ |accessdate= 2022-10-02 |publisher= '''Zavod za kulturu vojvođanskih Slovaka Novi Sad'''}}{{ref-sk}}</ref> ;Романы: * ''Krútňava'' (1972) * ''Nie každý vojak pušku nosí'' (1974); v roku 1975 выданый по сербскы ;Зберькы повѣдань: * ''Kde sa podeli moje kone'' (1970) * ''Poctiví zlodeji'' (1982) * ''Drámy'' (1978) * ''Zuzka Čaranová'' (1987) == Жерела и одказы == * {{Cite web |title= Janko Čeman |url= https://www.litcentrum.sk/autor/janko-ceman |accessdate= 2022-10-01 |publisher= '''Literárne informačné centrum'''}}{{ref-sk}} == Референции == {{reflist}} == Галерия == <gallery> Файл:Janko Čeman 1.jpg Файл:Janko Čeman 2.jpg Файл:Janko Čeman 4.jpg </gallery> {{Lifetime|1922|1987|Чеман, Янко}} [[Катеґорія:Словацкы писателе]] 4nwnultpggnnua8hol5uqnf2fe5gj8d 0 20210 169314 166226 2026-09-08T18:49:28Z Igor Kercsa 5504 мала оправа 169314 wikitext text/x-wiki {{Писатель проста |name = Ернест Гемингвей |image = ErnestHemingway.jpg |imagesize = 250px |alt = |caption = |birthname = Ernest Miller Hemingway |birthdate = {{Birth date|1899|07|21}} |birthplace = [[Чикаго]], [[Иллинойс]], [[США]] |deathdate = {{Death date and age|1961|07|02|1899|07|21}} |deathplace = [[Кетчум]], [[Айдахо]], [[США]] |period = 1917–1961 |genre = |subject = |movement = [[Реализм (литература)|реализм]] }} [[File:Nobel prize medal.svg|50px|left]] [[File:ErnestHemingwayHadley1922.jpg|thumb|{{center|Ернест и Гедли, Швайц, 1922}}]] [[File:Ernest and Pauline Hemingway, Paris, 1927.jpg|thumb|{{center|Ернест и Павлина, Париж, 1927}}]] [[File:Ernest and Martha Hemingway Photograph - NARA - 192698.jpg|thumb|{{center|Ернест и Марта, Китай, 1941}}]] [[File:Ernest and Mary Hemingway on safari, 1953-54.jpg|thumb|{{center|Ернест и Мери, Кения, 1953}}]] '''Е́рнест Ге́мингвей''' ({{ref-en}} ''Ernest Hemingway'');<ref>Двоите имя Ернест Миллер достав за дѣдом по линии матери.</ref> *[[21. юл]] [[1899]], [[Чикаго]], [[Иллинойс]], [[США]] – †[[2. юл]] [[1961]], [[Кетчум]], [[Айдахо]], [[США]]&nbsp;— америцкый [[писатель]] и [[новинарь]], [[Нобелова награда|лавреат Нобела]] з [[Література|литературы]] за рок 1954.<ref name="EB">Young, Philip</ref> Гемингвей быв познатый мужественостьов своих геройох, але ай своим властным авантурным и широко розрекламованым животом. Його лаконичный и ясный штил прозы зробив моцный вплыв на красне писемство [[XX. стороча]].<ref name="EB"/> == Живот и творчость == Походив з родины [[дохтор]]а зоз [[Село|села]] недалеко [[Чикаго|Чикага]], котрое днесь уже район того [[город]]а. По закончѣню школы (1917) быв репортером в [[Новины (папірёвы)|новинках]]. До войска не быв приятый, бо мав ошкоджене око, але року 1918 служив шофером америцкого [[Червеный Крест|Червеного Креста]] яко добровольник на австро-талианском фронтѣ. По тяжком зранѣню ся вернув до [[США]] и служив [[новинарь]]ом. Новинарска практика мала важну роль во формованю литературного стила Гемингвея, куртого, беземоцийного, з выразнов увагов ку детайлам и фактам. Репортажы, статьи и начеркы не лишив до конця живота, и стали ся они взором новинарского умѣня. В роках 1920–1924 быв репортером од ''Toronto Star'' в [[Париж]]у и ту дебутовав малов книжочков ''Три повѣдкы и десять верши'' ({{ref-en}} Тhrее short stories and ten poems), 1923).<ref name="BRE">Осовский О. Е.</ref> Його перва векша книга — зберька повѣдань ''В нашѣ часы'' ({{ref-en}} In our time), [[Париж]], 1924; [[Ню Йорк (місто)|Ню Йорк]], 1925). В року 1926 опубликовав роман ''И сонце вставать'' ({{ref-en}} The sun also rises), з котрым добыв свой первый свѣтовый успѣх. Гемингвей вельо путовав, интересовали го лыжованя, бычы бои, рыбырѣня и ловецтво, а тото вшитко, як и зажиткы войнового репортера, стало ся не лем частьов його живота, але и тлом його творбы, котра в значной мѣрѣ обсягуе автобиографичны зложкы.<ref name="EB"/> В том романѣ з великов силов указав боль, розчарованя и безнадѣю «страченой генерации» в рокы повойнового «процвѣтаня». В далшом антивойновом романѣ ''Збогом, оружие!'' ({{ref-en}} A farewell to arms, 1929), котрый написав уже в [[США]] и з ним змоцнив собѣ свѣтову славу, «страчена генерация» нам ся являть в процесѣ формованя. Автор дегероизуе войну, але не громадить описы войновых страхот. Через окремы фронтовы епизоды подавать што лем мож кондензованы образы, в котрых указуе глубоке неприятельство войны чоловѣкови. В основному же война указана непрямо — через ей оддѣяня на духовный свѣт и судьбы людей.<ref name="KLE">Финкельштейн И. Л.</ref> За первыма триумфами появив даколько менше указных дѣл: Смерть по полудню ({{ref-en}} Death in the Afternoon, 1932) о бычых боя в Испании; ''Зелены грункы Африкы'' ({{ref-en}} Green Hills of Africa, 1935), автобиографична «ловецка книга»; ''Мати ай не мати'' ({{ref-en}} To Have and Have Not, 1937), социалный роман з добы економичной депресии.<ref name="BRE"/> Подѣи [[Домова война|домовой войны]] в Испании (1936–1939) стали ся материалом про новый здвиг в творчости Гемингвея. О них написав шор [[Повѣданя|повѣдань]], свою едину велику гру ''Пята колона'' ({{ref-en}} The Fifth Column, 1938) и найвекшый роман, перве по року 1929 могуче и вызнамне дѣло, ''Кому звонять на одпровод'' ({{ref-en}} For Whom the Bell Tolls, 1940).<ref name="KLE"/> Тогочасна критика означила го за найлѣпшый роман Гемингвея, и став ся його найвецей продаванов книгов.<ref name="EB"/> По [[Друга світова война|Другой свѣтовой войнѣ]] (1939—1945), в котрой Гемингвей быв тыж участный, в його творчости наставать спозначный спад. То вертать ся ку вычерпаным темам, то ся зъявлять неспособным умѣлецко освоити новый материал (роман зоз [[Друга світова война|Другой свѣтовой войны]] ''За рѣков, меджи деревами'' ({{ref-en}} Across the river and into the trees, 1950).<ref name="KLE"/> Тот роман критика означила за провал.<ref name="EB"/> Але Гемингвей ещи раз ся збировав утвердити в позачасовом [[сюжет]]ѣ и штилизованой на библицкый лад повѣсти-притчи ''Старець а море'' ({{ref-en}} The old man and the sea, 1952), котра ся стала своефайтовым умѣлецкым салдом його творбы и нагодов на признаня му Пулитцеровой (1953) и Нобеловой (1954) наград.<ref name="KLE"/> == Приватный живот == Охабивши [[Куба|Кубу]], де бывав около 20 рокы, Гемингвей ся в року 1960 оселив в [[Кетчум]]ѣ, штат [[Айдахо]], и пробовав дале писати, але, поятый непокойом и депресиев, не збировав. 2. юла 1961 закончив свой живот выстрѣлом з броковницѣ во свойом домѣ в Кетчумѣ. Гемингвей быв женатый четырираз: зоз Гедли Ричардсон ({{ref-en}} Hadley Richardson, 1921, розвели ся 1927), зоз Павлинов Пфайффер ({{ref-en}} Pauline Pfeiffer, 1927, развели ся 1940), зоз Мартов Геллхорн ({{ref-en}} Martha Gellhorn, 1940, розвели ся 1945) ай зоз Мери Велш ({{ref-en}} Mary Welsh, 1946). Родили ся им трое сынове: Джон Гедли Никанор «Бамби» од Гедли, 1923; Патрик од Павлины, 1928; ай Грегори, тыж од Павлины, 1931.<ref name="EB"/> Гемингвей лишив [[Куба|Кубу]], послухавши раду [[дохтор]]а переселити ся до невеликого горского [[Мѣстечко|мѣстечка]] в зонѣ мѣрной климы. В року 1960 у нього выявили симптомы шизофрении и мании преслѣдованя. Але ани лѣчѣня одпочивком, ани терапия в америцкой клиницѣ не дали резултат. Не знав собѣ иншой рады, як наслѣдовати примѣр свого отця, котрый тыж ся застрѣлив зоз свойой любленой ловецкой броковницѣ.<ref>Дудова Л.</ref> == Жерела и одказы == * {{Cite web |author='''Young, Philip''' |title=Ernest Hemingway |publisher=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Ernest-Hemingway |accessdate=2023-07-12}}{{ref-en}} * {{Cite book |author='''Дудова Л.''' |editor= |title=// Зарубіжні письменники. Енциклопедичний довідник / Редакція: Михальська&nbsp;Н., Щавурський&nbsp;Б. |edition= |volume=Том&nbsp;2 Л–Я |chapter=Хемінґвей, Ернест Міллер |location=Тернопіль |publisher=Навчальна книга – Богдан, 2006 |date= |series= |at=Cc.&nbsp;712–715 |isbn=966-692-744-6 |url=http://chtyvo.org.ua/authors/Schavurskyi_Borys/Zarubizhni_pysmennyky_Entsyklopedychnyi_dovidnyk_Tom_2.pdf }}{{ref-uk}} * {{Cite book |author='''Осовский О. Е.''' |chapter=ХЕМИНГУЭЙ ЭРНЕСТ МИЛЛЕР |title=// Большая российская энциклопедия |volume=Том&nbsp;34 |location=Москва, 2017 |at=стр.&nbsp;23–24 |url=https://old.bigenc.ru/literature/text/4664141 |accessdate=2023-07-13}}{{ref-ru}} * {{Cite book |author='''Финкельштейн И. Л.''' |chapter=Хемингуэй |title=// Краткая литературная энциклопедия / {{nowrap|Гл. ред. А. А. Сурков}} |location=Москва |publisher=Советская энциклопедия, 1975 |volume=Т.&nbsp;8 |at=Стб.&nbsp;258–262 |url=http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke8/ke8-2582.htm |accessdate=2023-07-13}}{{ref-ru}} == Референции == {{reflist}} {{Lifetime|1899|1961|Гемингвей, Ернест }} [[Катеґорія:Англоязычны писателе]] [[Катеґорія:Писателе США]] [[Катеґорія:Писателе 20. стороча]] [[Катеґорія:Нобеловы лавреаты з литературы]] gr626uud140tbwy4o3g6uxmfjswjh8o 2 21040 169316 169200 2026-09-08T19:39:16Z Flipdot 23893 169316 wikitext text/x-wiki {| style="margin: 1em auto; float: right; margin-left: 10px; border: #99B3FF solid 1px; width: 238px" cellpadding="0" | style="text-align: center" | '''За мене''' |- | {{Хоснователь з Підкарпатя}} {{Хоснователь Telegram}} {{Хоснователь Discord}} |- | style="text-align: center" | '''[[Вікіпедія:Бабілон|Знатя языкув]]''' |- | {{User rue}} {{User uk}} {{User en-3}} {{User ru-3}} {{User rsk-1}} {{User de-1}} {{User cs-1}} {{User hu-1}} |- | [[:Category:Вікіпедісты подля языка|Вікіпедішты подля языка]] |} == Діялность на русинськуй Вікіпедії == Редаґуву на Русинськуй Вікіпедії уд 20.&nbsp;мая&nbsp;2021; Вікіпедію вцілови&nbsp;— уд 4.&nbsp;фебруара&nbsp;2021. Теперь головно сохтуву захарьовати, вікізовати, пудганяти пуд єднакый стиль, типоґрафічно уліпшовати екзістувучі статі. Пишу статі за сучасных русинськых діячув и умільцюв и вшылиякі понятя, за обясненьом котрых челядь типово и ходит на Вікіпедії. Пробуву обновити тай доповнити політикы русинської Вікіпедії, обы удображовали актуалный конзенс. Маву таку опінію, ож пріоритетным про русинську Вікіпедію є '''не число статий''', а '''кваліта'''. У такому напрямліньови снажу ся и сам писати туй статі: обы они были красно оформлені, релевантні про цільову авдиторію (= головно русинув); кой сідаву за написаня статі, часто силуву ся довести ї до достаточного обсягу вмісто того, вбы лишити ''[[:Катеґорія:Стыржнї|стыржень]]''. Майліпше знаву пудкарпатськый варіант [[Русиньскый язык|русинського языка]], айбо м годен писати и по пряшовськы вадь [[Паноньско русиньскый язык|панонськы]]. Хоснуву ґраматику тай ортоґрафію [[Отцюзнина (журнал)|журнала „Отцюзнина“]], котра ся базує на „Ґраматиці русинського языка“ [[Анна Меґела|А.&nbsp;Меґелы]]&nbsp;(2019). == Треба ми помуч == Буду вдячный, аж поможете ми довести до май файного стану такі статі: {{div col|colwidth=12em}} * [[Вилок]] * [[Пол (біолоґія)]] {{div col end}} == Статі == Долув найдете ориґіналні статі, написані вадь потовмачені мнов, тай читаво переписані/доповнені, котрі держу доста квалітныма про нашу Вікіпедію (и котрых бы ся хотіло мати булше). === Серія „Русинські писателі“ === {{div col|colwidth=12em}} * [[Петро Береш]] * [[Михаил Град]] ** [[Премія Михаила Града|Премія им.&nbsp;Михаила Града]] * [[Иван Завадяк]] * [[Володимир Рошко]] * [[Иван Ситар]] * [[Леся Адамова-Стецович]] * [[Михаил Чухран]] {{div col end}} === Серія „Русинські діячі (и діячі русинського коріня)“ === {{div col|colwidth=12em}} * [[Євґеній Медєші Генц]] * [[Стів Дітко]] * [[Євген Жупан]] * [[Михаил Завадяк]] * [[Юрко Капац]] * [[Мигаль Лыжечко]] * [[Димитрій Сидор]] * [[Маріан Токар]] * [[Юрій Шипович]] * [[Русинськый културолоґічный клуб]] {{div col end}} === Серія „Русины 101“ === {{div col|colwidth=12em}} * [[Говіня]] * [[Кийзликы]] * [[Мукачово]] * [[Няґувська постила]] * [[Фрыч]] {{div col end}} === Серія „Місні гудакы“ === {{div col|colwidth=12em}} * [[Ґоша Ґашан]] * [[hackedface]] * [[Obšar]] {{div col end}} === Серія [[Вікіпедія:Статї, якы повинны быти|''„Статі, котрі мусят быти у кажджуй Вікіпедії!“'']] === {{div col|colwidth=12em}} * [[Апартеїд]] * [[Арабсько-ізраїльськый конфлікт]] * [[Біблія]] * [[Верблюд]] * [[Годинка]] * [[Гомер]] * [[Джеймс Джойс]] * [[Дінастія Чінґ]] * [[Еколоґія]] * [[Еффельова турня]] * [[Загрожені виды]] * [[Інвалідность]] * [[Йоґа]] * [[Комар]] * [[Менструація]] * [[Мнягкуны]] * [[Нарушеня нику]] ([[Сліпота]]) * [[Нематоды]] * [[Нус]] * [[Письмова система]] * [[Реставрація Мейджі]] * [[Самошкоджіня]] * [[Статуя Слободы]] * [[Худоба]] {{div col end}} === Другоє === {{div col|colwidth=12em}} * [[Адміністративноє діленя Украйины]] * [[Аперітіф]] * [[Баклава]] * [[Баптізм]] * [[Біблія]] * [[Ласлов Біров]] * [[Вінниця]] * [[Выкричник]] * [[Вылтава]] * [[Вацлав Гавел]] * [[Гвузд]] / [[Клинець]] * [[Гомеричный сміх]] * [[Горянська ротунда]] * [[Ґеноцід у Ґазі]] * [[Ґрісіні]] * [[Давньоруськый язык]] * [[Діжестіф]] * [[Надія Дьолог]] * [[Еколоґія]] * [[Емпірізмус]] * [[Емпіричный доказ]] * [[Ефект Даннінґа–Круґера]] * [[Закарпатська академія умінь]] * [[Лудвік Лазарь Заменгоф]] * [[Звідалник]] * [[Інтелектуална інвалідность]] * [[Кваґа]] * [[Радьярд Кіплінґ]] * [[Коледж умінь им. А. Ерделія|Коледж умінь им.&nbsp;А.&nbsp;Ерделія]] * [[Латвія]] * [[Лінґва франка]] * [[Меджінародный фонетічный алфавіт]] * [[Алберто Мєлґо]] * [[Мовда]] * [[Молдавськый язык]] * [[Муцность алкоголя]] * [[Одоакер]] * [[Оладі]] * [[Оломовц]] * [[Опровуд]] * [[Палачінта]] * [[Паленка]] * [[Пандемія COVID-19]] * [[Паралімпійські бавища]] * [[Пешітта]] * [[Пылзень]] * [[Карл Поппер]] * [[Псавтыря (ритуал)]] * [[Псавтыря]] * [[Псалтырь]] * [[Ракія]] * [[Михайло Рошко]] * [[Румынськый язык]] * [[Само]] * [[Септуаґінта]] * [[Тімоті Снайдер]] * [[Сумы]] * [[Сята Моніка]] * [[Убивство Ірины Фаріон]] * [[Фавн]] * [[Фавна (божество)]] * [[ФК Русин|ФК „Русин“]] * [[Ніколае Чаушеску]] * [[Чехія]] * [[Банді Шолтес]] / [[Bandy Sholtes]] * [[AfrikaBurn]] * [[Burning Man]] * [[Editio princeps]] * [[Pfeilstorch]] {{div col end}} == Хосенні шаблоны == {{div col|colwidth=12em}} * [[Шаблона:Небізувноє жерело]] * [[Шаблона:В розробку]] * [[Шаблона:Рожд]] * [[Шаблона:Букв]] * [[Шаблона:Досл]] * [[Шаблона:Пор]] * [[Шаблона:Trim]] * [[Шаблона:Em]] {{div col end}} == Файлы == {{div col|colwidth=12em}} * [[commons:File:Періодічна_таблиця_хемічных_елементів.svg|Періодічна таблиця хемічных елементів.svg]] {{div col end}} == Другі квалітні статі == Мої перзоналні номінанты на званя добрых статий русинської Вікіпедії. {{div col|colwidth=12em}} * [[Ярослав Гашек]] * [[Ґриґорій Жаткович]] * [[Кіріліця]] * [[Латиньскый алфавіт]] * [[Потопа (філм)]] * [[Пруссия]] * [[Словенія]] * [[Список синаґоґ в Карпатськуй Руси]] {{div col end}} == За мене == Участвовав єм у русинськых товмаченьох: * месенджера Telegram; * [[Компютерна бавка|компютерної бавкы]] [[Minecraft]]; * вебового ґрафічного редактора Photopea. {{Userpage}} 7twyz7rqf52uff7cf0jkbos8l11f5hr 0 21044 169343 169280 2026-09-09T11:40:31Z Flipdot 23893 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 169343 wikitext text/x-wiki [[Файл:IMG_20180818_162654730_HDR-EFFECTS.jpg|міні|праворуч|Статуя Слободы]] '''Ста́туя Слобо́ды''' ({{Lang-en|Statue of Liberty}}), повнов назвов '''„Слобода освічує світ“''', {{Lang-en|Liberty Enlightening the World}}) є колосална [[Мідь|мідна]] [[Неокласицизм|неокласицистична]] [[скулптура]] жоны у туніці и короні на [[Остров Слободы|Острові Слободы]] в [[Ню Йорк (місто)|Ню Йорку]], [[США]], у [[Аппер-Ню-Йорк-Бей|Верьхньому Нюйоркському заливі]]. Дизайн скулптуры вчинив французькый [[скулптор]] [[Фредерік Оґюст Бартолді]], металічну раму постройив [[Ґюстав Еффель]]. Статуя Слободы была подарком [[Споєні штаты Америкы|Споєным штатам Америкы]] уд народа [[Франція|Франції]]. Церемонія удкрытя ся удбыла 28.&nbsp;октовбра 1886. Статуя Слободы тото класично убрата жона,{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=45}} вдухновлена римськов богыньов слободы, Лібертас.{{sfn|Sutherland|2003|p=19}} Над головов у правуй руці вна держит факлю, а в лівуй&nbsp;— дощку з написом „<small>JULY IV MDCCLXXVI</small>“ („4.&nbsp;юлія 1776“), датов уголошіня декларації незалежности США. Лівов ногов она стає на вломленый ланц и окову,{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=45}} што симболізує скасованя рабства по [[Америцька громадянська война|Америцькуй громадянськуй войні]].<ref>{{Cite news|last=Jacobs|first=Julia|date=May 15, 2019|title=New Statue of Liberty Museum Illuminates a Forgotten History|url=https://www.nytimes.com/2019/05/15/arts/design/statue-of-liberty-museum.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621055727/https://www.nytimes.com/2019/05/15/arts/design/statue-of-liberty-museum.html|archive-date=June 21, 2024|access-date=July 22, 2024|work=The New York Times|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=October 25, 2021 |title=Celebrate Lady Liberty |url=https://www.statueofliberty.org/liberty135/ |access-date=July 22, 2024 |website=The Statue of Liberty—Ellis Island Foundation |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm |title=Abolition |date=February 26, 2015 |website=Statue of Liberty National Monument |publisher=National Park Service |language=en |access-date=November 18, 2019 |archive-date=November 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108202033/https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm |url-status=live }}</ref> У 1865.&nbsp;році французькый історик и аболіціонішта Едуар де Лабуле предложив покласти монумент на честь стороча америцької незалежности и [[Всесвітня выставка (1876)|Всесвітньої выставкы 1876.&nbsp;року]], стуйкости америцької демократії и услободжіня рабув.<ref>{{cite web |url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/the-french-connection.htm |title=The French Connection |work=National Park Service |date=May 19, 2019 |access-date=June 10, 2023 }}</ref> Франко-пруська война задержала проґрес над ним до 1875.&nbsp;року, кой Лабуле запропоновав, обы наруд Франції профінансовав статую, а США означили пуд неї місто и поклали педестал. Бартолді завершив голову и руку з факльов ищи сперед тым, як статус была до кунця пропланована, и тоты дві єї дарабы ся возили по межинародных выставках и вказовали ся публіці. Рука з факльов была представлена на [[Всесвітня выставка (1876)|Всесвітнюй выставці 1876.&nbsp;року]] в [[Філаделфія|Філаделфії]] тай у Медісон Сквер Паркови в Менгеттені в 1876–1882.&nbsp;роках. Збираня гроший ишло тяжко, и [[Джозеф Пуліцер]] из ґазеты „New York World“ зачав закликати челядь жертвовати гроші на завершеня проєкта. Статую вчинили у Франції, перевезли через море у ящиках и зобрали на готовому педесталі на товдышньому острові Бедловз. Завершеня статуї ся удпразновало першым конфеті-парадом ({{Lang-en|ticker-tape parade}}<ref>''Ticker-tape parade'' ся забило у америцькый лексикон ипен позад сеї події.</ref>) у Ню Йорку и церемонійов удкрытя з участьов президента [[Ґровер Клівленд|Ґровера Клівленда]]. Статуя стала симболом слободы тай Споєных штатув Америкы, кланявучым ся іміґрантам, што приходили до крайины морьом. До 1901.&nbsp;року нив ся розпоряжала Рада маякув США, пак [[Департамент войны США|Департамент войны]]; по 1933.&nbsp;році вна перейшла до юрисдикції [[Служба націоналных паркув США|Службы націоналных паркув]] ги часть націоналного монумента „Статуя Слободы“. Навщивителюв пущавут на краєць педестала тай удну короны; доступ публікы до факлі уд 1916.&nbsp;року заказаный. Уд 1984.&nbsp;року входит до [[Світова дїдовизна ЮНЕСКО|исписа Світової дідузнины]] [[ЮНЕСКО]].<ref>{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/307 |title=Statue of Liberty |publisher=UNESCO |work=UNESCO World Heritage List |ref=UNESCOWHC |access-date=6. 9. 2026 }}</ref> == Проєктованя и ставба == === Зароджіня ідеї === [[Файл:Disc Sol BM GR1899.12-1.2.jpg|міні|Скулптура, присячена [[Сол Інвіктус|Солу Інвіктусу]], богови сонця у пузнюй [[Римська імперія|Римськуй імперії]]. Сол Інвіктус и [[Лібертас]], римська богыня-перзоніфікація слободы, вплынули на дизайн Статуї Слободы.]] [[Файл:Frederic_Auguste_Bartholdi.jpg|міні|праворуч|[[Фредерік Оґюст Бартолді]]&nbsp;— французькый [[скулптор]], автор проєкта Статуї Слободы. Фотоґрафія Наполеона Сароні, 1880.]] Подля [[Служба націоналных паркув США|Службы націоналных паркув США]] ідею про монумент уд французького народа Споєным штатам Америкы на зачаткови подав голова французького Общества против рабства тай знамый політик свого часу [[Едуар Рене де Лабуле]]. Тримле ся, ож ун ї озвучив у бесіді из скулптором [[Фредерік Оґюст Бартолді|Фредеріком Оґюстом Бартолдійом]] у&nbsp;1865.&nbsp;році; по вечері у своюй хыжи коло Версая Лабуле, твердый пудпоровач [[Унія (Америцька громадянська война)|Унії]] в [[Америцька громадянська война|Америцькуй громадянськуй войні]], гадано вповів: „Кедь бы ся у Споєных штатах и клав монумент ги памнятка за їхню незалежность, думаву си, ож было бы природньо, кобы вун ся клав через ворошный труд обох нашых держав“.{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Айбо в звіті 2000.&nbsp;року Служба націоналных паркув назвала йсю історію леґендов из зазывавучого на пожертвы памфлета 1885.&nbsp;року, и указала 1870.&nbsp;рук майвіроятнов часовов точков зароджіня ідеї статуї.<ref name="Africa" /> Подля Службы націоналных паркув Лабуле ся надіяв, ож такый подарок даст увагу на успіх Споєных штатув у досягненьови демократії и вдухновит французькый наруд тоже бороти ся за власну демократію перед лицьом репресивної монархії.<ref>{{Cite web |url=https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/abolition.htm |title=Abolition |publisher=National Park Service |access-date=July 7, 2014 |archive-date=July 14, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714131717/https://www.nps.gov/stli/historyculture/abolition.htm |url-status=live }}</ref> Подля слув скулптора Бартолдія, котрый май пак споминав тоту історію, Лабуле не задумовав свою гадану репліку ги понуку, айбо вдухновив го нив.{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Бартолді, никавучи на жорсткый характер режима [[Наполеон III.|Наполеона&nbsp;III.]], нич нараз не зачинав чинити про йсю ідею, долиш обговорьовав ї з Лабуле.{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} У любому случайови вун быв у тот час занятый и другыми проєктами; у 1856.&nbsp;році пушов до [[Еґипет|Еґипта]] штудовати античні вытворы.{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=24}} Пуд конець 1860.&nbsp;рокув Бартолді указав [[Ісмаʼіл Паша|Ісмаʼілу Паші]], [[Хедів|хедіву]] Еґипта, план скулптуры „Проґрес“ авадь „Еґипет несе світло в Азію“&nbsp;— ґіґантськый [[маяк]] у формі давньоеґипетської [[Фелах|фелашкы]] у робі и з факльов на сіверному вході до [[Суезькый канал|Суезького канала]] в [[Порт Саід|порті Саід]].{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Бартолді ся спирав на класичный прецедент, [[Родоськый Колос|Родоського Колоса]]&nbsp;— античну 30-метрову бронзову статую грецького бога [[Сонце|сонця]] [[Геліос|Геліоса]],{{sfn|Harris|1985|pp=7–8}} котра похожо стояла на вході до порта и фунґовала ги маяк про шіфы. Про статую „Проґрес“ ся чинили нарисы и мініатурні макеты, айбо нич из того не уйшло: и хедів, и Фердінанд де Лессепс, керовник ставбы Суезького канала, удказали ся уд ідеї статуї, бо была подорога в реалізації.<ref>{{Cite book|first=Zachary|last=Karabell|title=Parting the desert: the creation of the Suez Canal|publisher=Alfred A. Knopf|date=2003|page=[https://archive.org/details/partingdesertcre00kara/page/243 243]|isbn=0-375-40883-5|url=https://archive.org/details/partingdesertcre00kara/page/243}}</ref> Вмісто того в 1869 поклали маяк у порті Саід за проєктом Франсва Кынєта,<!-- François Coignet --> котрый там стойит дотеперь. По вертаню з Еґипта Бартолді пушов поникати на скулптуру [[Санкарлоне]] авторства [[Джовані Батіста Креспі|Джованія Батісты Креспія]]&nbsp;— 23-метрову статую [[Карл Боромейськый|сят.&nbsp;Карла Боромейського]] з [[Репусованя|репусованої]] міді поверьх желізної арматуры на [[Лаґо Маджоре]] в [[Італія|Італії]]. Ун быв видів ай памнятник Верцінґеторіксови авторства Еме Мілле&nbsp;— ипен реставрація Міллейової статуї через сто рокув звернула межинародну увагу на пудлый став Статуї Слободы. Бартолді убрав мідь, а не бронзу вадь камінь позад єї дешевости, май малої вагы тай май легкої транспортації.{{sfn|Hayden|Despont|1986|p=24}} Проґрес над хотьякым потенційным масштабным проєктом задержала Франко-пруська война, у котруй Бартолді служив майором ополченя. Бігом войны Наполеон&nbsp;III.&nbsp;быв узятый у плін и звергнутый. Рудна провінція Бартолдія, [[Алзас]], перейшов до [[Прусія|Прусії]], а у Франції ся поклала [[Третя французька республіка|май ліберална республіка]].{{sfn|Harris|1985|pp=7–9}} Планувучи вандрованя до США, Бартолді заприказовав из Лабуле&nbsp;— они рішили, ож настав час обговорити ідею з вливовыми америчанами.{{sfn|Khan|2010|pp=60–61}} У юнійови 1871.&nbsp;року Бартолді перейшов [[Атлантічный океан|Атлантичный океан]] из допроводным листом, пудписаным Лабуле.{{sfn|Moreno|2000|pp=39–40}} Прибывши до Нюйоркського порта, Бартолді ся заникав на острув Бедловз (днешньый [[острув Слободы]]) ги місто про статую, бо полюбило му ся, ож шіфы, заходячи в Ню Йорк, мусіли мімо нього проплывати. На його щастя, острув быв у власности федералної власти Споєных штатув; штат Ню Йорк го уддав у 1800.&nbsp;році про защиту порта. Як Бартолді тото описав у листі Лабуле: „земля, ворошна про вшыткі штаты“.{{sfn|Harris|1985|pp=12–13}} Кромі вливовых нюйоркцюв Бартолді навщивив президента [[Уліс Ґрант|Уліса Ґранта]], котрый му вповів, ож місто про статую выділити бде нетяжко.{{sfn|Khan|2010|pp=102–103}} Бартолді двараз ся [[Цуґ|цуґом]] провюз Споєными штатами и стрітив много американцюв, котрых держав позитивно наштімоваными д свому проєктови,{{sfn|Moreno|2000|pp=39–40}} айбо думав си, ож популус по вбадва бокы океана щи не были доста удкрыті про таку понуку, и вни з Лабуле рішили мало почекати з зачатком публічної кампанії.{{sfn|Harris|1985|pp=16–17}} [[Файл:2014-09-15 16-14-55 lion-belfort.jpg|міні|„Белфорськый лев“&nbsp;— Бартолдійова скулптура 1880.&nbsp;року]] Бартолді вчинив першый макет скулптуры в 1870.{{sfn|Khan|2010|p=85}} Сын Бартолдійового цімбора, умілець Джон Ла Фарж, пак говорив, ож скулптор учинив перші нарисы статуї бігом свої навщивы до студії Ла Фаржа у [[Ровд Айленд|Ровд Айленді]]. Бартолді дале розробляв концепцію уже у Франції.{{sfn|Khan|2010|p=85}} Межи тым ун робив над скулптурами, націлеными на пуднятя патріотичного духа французув по пруйгратуй войні з прусаками. Єднов из них став Белфорськый лев&nbsp;— монументална пісковикова скулптура пуд фортецьов у Белфорі, котра бігом войны три місяці ся защищала уд [[Облога Белфора|пруської облогы]]. Лев має 22&nbsp;метры в довготу и 11&nbsp;метрув у высоту, подакотрі елементы [[Романтизм|романтизма]]; май пак елементы романтизма Бартолді ухосновав и на Статую Слободы.{{sfn|Harris|1985|pp=10–11}} Бартолді зробив акварельный начерк, изсокотившый ся до нашых дню. На ньому намальована статуя Слободы, доста сильно рузняча ся уд свойої нынїшньої версії. На начеркови в лївуй руцї статуї находит ся разбита ваза, давньый символ рабства, котра май тош была замінена на табличку з датов принятя Декларації независимості. Кроме того, поміняли й містонахоженя статуї в границях острова и форма педестала. В ходї перевезеня Бартолді познакомив ся з журналістом Хорасом Ґрілі, писательом Джорджом Кортісом и поетом Ґенрі Лонґфелло, котрі пуддержали проєкт. Дїяня скулптора так само одобрив президент Улісса Ґранта. 4. юлія 1871. года, коли прибыв ун у [[Вашінґтон (місто)|Вашинґтон]], Бартолді стрітив ся з сенатором уд Масачусетса Чарлзом Самнером. В письмови де Лабуле ун писав: «Я глядаю людий, котрі хотят приняти участь в реалізації нашого проєкта, и я нашов пудходячоє число такых». Особенну роль в послїдуючуй реалізації ідеї удыграло востановленя контакту з Джоном Лафаржом, з якым Бартолді познакомив ся йще в Парижі. В наслїдок Лафарж дав скулпторови свою студію в Нюпорті, де в продовж слїдуючых десятигодю Бартолді рабив над статуйов. В ходї свого вандрованя, кроме Ню-Йорка, Бостона и Вашинґтона, скулптор бывав у Чікаґо, Пітсбурзї, Сент-Луїсі, Денвері, Солт-Лейк-Сіті, Сакраменто и Сан-Франциско. Восени 1871. года ун вернув ся в Францію.{{Жрідло}} == Ґабаріты == [[Файл:Statue_of_Liberty_frontal_2.jpg|праворуч|міні|Вид на Статую Слободы з землі]] {| class="wikitable" |+Ґабаріты |Высота мідної статуї |46&nbsp;м |- |Уд фундамента педестала до верьхушкы факлі |93&nbsp;м |- |Уд талпы до верьха головы |34&nbsp;м |- |Высота рукы |5&nbsp;м |- |Указный перст |2.44&nbsp;м |- |Обхват другого сустава |1.07&nbsp;м |- |Голова уд вилиці до верьха |5.26&nbsp;м |- |Head thickness from ear to ear |3.05&nbsp;м |- |Distance across the eye |0.76&nbsp;м |- |Довгота носа |1.48&nbsp;м |- |Довгота правої рукы |12.8&nbsp;м |- |Шырина майгрубого міста на правуй руці |3.66&nbsp;м |- |Шырина пояса |10.67&nbsp;м |- |Шырина рота |0.91&nbsp;м |- |Довгота дощкы |7.19&nbsp;м |- |Шырина дощкы |4.14&nbsp;м |- |Грубина дощкы |0.61&nbsp;м |- |Высота педестала |27.13&nbsp;м |- |Высота фундамента |19.81&nbsp;м |- |Маса міді, ухоснованої на статую |27.22&nbsp;тоны |- |Маса сталі, ухоснованої на статую |113.4&nbsp;тоны |- |Мага статуї вцілови |204.1&nbsp;тоны |- |Грубина мідного листа |2.4&nbsp;мм |} {{clear}} == Референції == {{Reflist|colwidth=20em|refs= <ref name=Africa>{{Cite web |last1=Joseph |first1=Rebecca M. |first2=Brooke |last2=Rosenblatt |first3=Carolyn |last3=Kinebrew |title=The Black Statue of Liberty Rumor |publisher=National Park Service |date=September 2000 |url=https://home.nps.gov/stli/learn/historyculture/black-statue-of-liberty.htm |access-date=July 31, 2012 |archive-date=July 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701124157/https://www.nps.gov/stli/historyculture/black-statue-of-liberty.htm |url-status=live }}</ref> }} == Література == {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Harris |first=Jonathan |year=1985 |title=A Statue for America: The First 100 Years of the Statue of Liberty |publisher=Four Winds Press (a division of Macmillan Publishing Company) |location=New York City |isbn=978-0-02-742730-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/statueforamerica0000harr |ref=Harris1985 }} * {{Cite book |last1=Hayden |first1=Richard Seth |last2=Despont |first2=Thierry W. |year=1986 |title=Restoring the Statue of Liberty |url=https://archive.org/details/restoringstatueo0000hayd |url-access=registration |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=New York City |isbn=978-0-07-027326-9 |ref=HaydenDespont1986 }} * {{Cite book |last=Khan |first=Yasmin Sabina |year=2010 |title=Enlightening the World: The Creation of the Statue of Liberty |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, New York |isbn=978-0-8014-4851-5 |url=https://archive.org/details/enlighteningworl00khan }|ref=Khan2010 } * {{Cite book |last=Moreno |first=Barry |year=2000 |title=The Statue of Liberty Encyclopedia |url=https://archive.org/details/statueoflibertye00more |url-access=registration |publisher=Simon & Schuster |location=New York City |isbn=978-0-7385-3689-7 }} * {{Cite book |last=Sutherland |first=Cara A. |year=2003 |title=The Statue of Liberty |publisher=Barnes & Noble Books |location=New York City |isbn=978-0-7607-3890-0 |ref=Sutherland2003 }} {{Refend}} [[Катеґорія:ЮНЕСКО]] [[Катеґорія:История США]] ek0tl5znp6kkksuwv8dhy8r8ivr1j3j 0 21479 169317 147029 2026-09-08T23:28:51Z Halajkovič 33393 169317 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Вели́кі Лазы́''' ({{lang-uk|Великі Лази}}, {{lang-hu|Nagyláz}}) — село у [[Ужгородскый район|Ужгородьскӯм районови]], [[Закарпатска область|Закарпатьской области]], [[Україна|Украйины]]. == Історія == Село основато у середині [[XIII. стороча|XIII]] строча.{{жрідло}} == Обывательство == У селі на [[2001]] рӯк живе 1423 людий, из них:{{жрідло}} * [[Русины]] и [[Українцї|Украйинці]] — 94,11% * [[Русины]] — 4,63% * [[Русы|Руські]] — 0,56% * [[Мадяре|Мадяры]] — 0,56% * [[Словакы|Словены]] — 0,07% == Ґеоґрафія == У селі тече ріка [[Цигань (ріка)|Цигань]]. == Удкликованя == Тоты даны суть часточно або цалком основаны на [[Переклад (языконаука)|перекладї]] статї [https://uk.m.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D1%96_%D0%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B8 Великі Лази] на Украйинськӯв Вікіпедії (чісло ревізії не было становлене). {{stub}} 0fdr7wphi0wtp6y7dr8snux42gcw6gx 0 23046 169342 156915 2026-09-09T11:40:01Z Flipdot 23893 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 169342 wikitext text/x-wiki [[Файл:CatavinoEnMano.jpg|міні|''Шері фіно'' тото класичный аперітіф.]] '''А́перітіфы''' ({{Lang-fr|apéritif}}, {{Audio-IPA|Fr-apéritif.ogg|<nowiki>['apeʁitif]</nowiki>}}) сут алкоголні напої, котрі ся подавут перед їдіньом, обы стимуловати апетит. Обычно аперітіф сухый, а не солодкый. Часто ги аперітіф хоснувут вермуты, шампанськоє вино, пастіс, джін, узо, фіно, амонтіядо авадь иншакі варіанты сухого шері. Аперітіф ся годен подавати из малов закусков, котра ся їст перед основным їдіньом&nbsp;— ордывром ({{Lang-fr|hors d'oeuvre}} ци {{Lang-en|appetiser}}) авадь ищи меншов його верзійов&nbsp;— амуз-бушом ({{Lang-fr|amuse-bouche}}). Прикладами такого сут крекеры, сыр, паштет, кіш авадь оливкы.<ref>Lichine, Alexis. ''Alexis Lichine's New Encyclopedia of Wines & Spirits'' (5th edition) (New York: Alfred A. Knopf, 1987), 75.</ref><ref>Robinson, Jancis. ''The Oxford Companion to Wine'' (3rd edition) (Oxford University Press: 2006), 26.</ref> == Етимолоґія == Термін ''а́перітіф'' має [[Французькый язык|французькоє]] походжіня; {{Lang-fr|apéritif}}, ({{IPA2|'apeʁitif}}) походит уд {{Lang-la|aperitīvus}} „удкрытя“ уд {{Lang-la|aperīre}} „удкрывати“.<ref>{{Cite web |title=Definition de apéritif |at=Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales |url=https://www.cnrtl.fr/definition/ap%C3%A9ritif/ |language=французькы |year=2012 }}</ref> У французькому языкови є ай колоквіална куртанка ''apéro'' ({{IPA2|a.pe.ʁo}}). == Історія == [[File:Aperitif_for_five.jpg|міні|Аперітіфы у комбінації из оріхами тай [[Ґрісіні|ґрісініями]].]] Аперітіфы екзистувут маймало уд пятого стороча нашої еры, як указує фраґмент из „Філокалії“: „Людьом, котрі хотят дисципліновати полові орґаны, варта не пити тоты штучні суміші, котрі ся кличут ,аперітіфы‘&nbsp;— так ся тримле, ож они удкрывавут путь у жолудок про послідувучоє їдіня.“<ref>The Philokalia: Vol. 1; St. Diadochos of Photiki, ''On Spiritual Knowledge''; p. 267. Faber and Faber, Inc. New York, New York; 1979.</ref> У 1796.&nbsp;рокови турінськый винороб Антоніо Карпано унайшов сучасный вермут.<ref>{{cite web |url=https://www.lifeinitaly.com/history-of-food/the-old-history-of-aperitivo |title=The Old History of the Aperitivo |last=Bezzone |first=Francesca |date=November 12, 2019 |website=Life in Italy |access-date=December 5, 2019 }}</ref><ref name="Mixellany">{{cite book|last=Brown & Miller|first=Jared & Anistatia|title=The Mixellany Guide to Vermouth & Other Aperitifs|year=2011|publisher=Mixellany Limited|isbn=978-1-907434-29-7|pages=44}}</ref> Аперітіфы дустали шыроку популарность у 19.&nbsp;сторочу в [[Італія|Італії]], де їх подавали у мовдных кафе у Туріні, [[Рим|Римі]], Ґенові, Флоренції, [[Милано|Мілані]] тай [[Венеція|Венеції]]. Аперітіф „Дубонне“ ({{Lang-fr|Dubonnet}}) быв унайденый у 1846.&nbsp;році у [[Франція|Франції]] хеміком Жозефом Дубонне про полегшеня приятя хініна против [[Маларія|маларії]]. Лікарство было поквасным, зато ун розробив формулу из трав и спецій, котра бы пригасила острый смак хініна&nbsp;— у резултаті тото быв натулко читавый успіх, ож удтовды формулу файно сокотят. Катуны Французького чужоземного леґіона хосновали „Дубонне“, обы ужыти у Сівернуй Африці, де бушовали маларійні комарі. Аперітіфы стали дуже популарні у [[Европа|Европі]] тай из часом перейшли Атлантичный океан&nbsp;— до 1900.&nbsp;року они стали частым явліньом ай у [[Споєны Штаты Америцькы|США]]. == Популарні аперітіфы == === Франція === У Франції выбор аперітіфув залежит на реґіон: на юзі крайины популарный пастіс, у Нормандії „Калвадос“, на востоці „Кремант д’Алзас“. Кромі того ся подавут як аперітіфы [[Вино|вина]] тай конякы. Коктейл кір, знамый ай як „Блан-кассі“ тото пошыреный аперітіф, чиненый из крема де кассі (лікыра из чорної смородины) тай білого вина ги бурґонь аліґот. Є щи варіація сього коктейла з назвов „кір роял“, у котруй білоє вино замінено на шампанськоє. Просто погар черленого вина ги „Божоле нуво“ тоже годно быти аперітіфом, уєдно наприклад из амуз-бушом. === Італія === У Італії роль аперітіфа ({{Lang-it|aperitivo}}) часто сповнявут вино вадь вермут. Кромі того сут популарні мартіні, апероль шпріц и кампарі з солодков водов. === Восточноє Середземноморя === У восточному Середземноморьови, на Балканах як аперітіфы хоснувут місні алкоголні напої, наприклад арак, узо, [[Ракія|ракію]], котрі ся подавут из морепродуктами ци мезе. === Британія тай Ірландія === У Великуй Британії й Ірландії традиційныма аперітіфами сут шері тай сухоє вино Мадейра. == Читайте ай == * [[Діжестіф]] == Референції == <references /> fhlegbw0dpgh5u8am9fmo01dsumljir 0 23220 169346 168562 2026-09-09T11:42:09Z Flipdot 23893 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 169346 wikitext text/x-wiki {{multiple image|perrow=2|total_width=320|image1=Carolina Herrera AW14 12.jpg|image2=Pierre Balmain and Ruth Ford, photographed by Carl Van Vechten, November 9, 1947.jpg|image3=Siegel & Stockman. The Brandery Winter Edition 2010.jpg|image4=Victoria's Secret Store 9, 722 Lexington Ave, New York, NY 10022, USA - Dec 2012.JPG|align=right|direction=|caption1=|footer=Приклады елементув мовды: модні проникованя, манекены, бутікы, моделі тай дізайнеры}} '''Мо́вда''' ци '''мо́да''' є термін, котрый ся хоснує на вытворьованя [[цуря]], [[Обув|обувли]], аксесуарув, [[Косметика|косметикы]] тай [[Біжутерія|біжутерії]] разных [[Култура|културных]] естетик тай їх комбінації, котрі репрезентувут специфічні способы ся убирати ([[Стиль (уміня)|стилі]] тай [[Тренд|тренды]]) ги показникы [[Соціалный статус|соціалного статуса]], [[самовыражіня]], цінностий, віровань, значінь тай приналежностий ид даякым ґрупам. Як многозначный термін, мовда означує фешен-індустрію, дизайны, еститетику тай тенденції. Позад ростучого масового выробництва товарув и цуря у ґлобалных масштабах за май низкі ціны, мовда на днешньый день скапчана з проблемов устояня (sustainability) тай [[Еколоґія|еколоґічного]] влива мовды на окруженя&nbsp;— такі вопросы ся пуднимавут політиками, брендами тай спожывачами.<ref>{{Cite news|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmenvaud/1952/report-summary.html|title=Fixing fashion: clothing consumption and sustainability|date=19 February 2019|author=Environmental Audit Committee|publisher=UK Parliament}}</ref><ref>{{Cite book|last=Fletcher|first=Kate|title=Fashion & sustainability: design for change|url=https://archive.org/details/fashionsustainab0000flet|date=2012|publisher=Laurence King Pub|isbn=978-1-78067-196-3|oclc=866622248}}</ref> == Етимолоґія == Термін „мовда“ позыченый через посередництво німецького языка ({{Lang-de|Móde}}) из французького ({{Lang-fr|mode}}), котроє походит уд {{Lang-la|modus}} „міра; правило; манера“, скапчаного из {{Lang-la|meditārῑ}} „роздумовати“.<ref>{{Cite book|title=Етимологічний словник української мови у 7 томах|year=1989|editor-last=Мельничук|editor-first=О.&nbsp;С.|last1=Болдирєв|first1=Ростислав Васильович|volume=Том 3: Кора–М|ref=ESUM89|language=uk|pages=548, [1]|publisher=Наукова думка|place=Київ|author2=АН Української РСР, Ін-т мовознав. ім. О. О. Потебні|url=https://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/ua/elib.exe?&I21DBN=UKRLIB&P21DBN=UKRLIB&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=fullwebr&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=I=&S21STR=%D0%92332214%2F3}}</ref> == Історія == [[Файл:Clothing_history2_(Nouveaau_Larousse,c._1900)_DSCN2839.jpg|міні|Ілустрація французької мовды у ''Nouveau Larousse illustré'', 1617–1898]] [[File:MA-Lebrun.jpg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MA-Lebrun.jpg|ліворуч|міні|[[Марія Антуанетта]], жона Лудовіка XVI., была сімболом мовды. Єї выбор цуря, ги наприклад сесь білый мушліновый сукман пуд назывков {{Lang|fr|''chemise a la Reine''}}, быв дуже вливовый тай ся скоро пошырьовав у масы.<ref name="dam">{{cite book|last=Ribeiro|first=Aileen|title=Dress and Morality|year=2003|publisher=Berg|isbn=9781859737828|pages=116–117}}</ref>]] Зміны у цурьови часто ся ставали бігом економічных авадь соціалных перемін, наприклад у [[Старовікый Рим|стародавнюм Римі]] тай середньовічнум Халіфаті. Подобні зміны у мовді ся стали ай на Ближньому Востокови у 11.&nbsp;сторочови по приходови Тюркув, котрі принесли з собов стилі з Централної Азії тай Далекого Востока.<ref>{{cite book|author=Josef W. Meri & Jere L. Bacharach|title=Medieval Islamic Civilization: A–K|publisher=[[Taylor & Francis]]|year=2006|isbn=978-0415966917|page=162}}</ref> === Западный світ === Зачаток довгочасної тай ускорювучої ся тенденції ид зміні цурьовых стилюв у [[Европа|Европі]] ся сохтує датовати пузньым [[Середновік|Середньовічам]]. Історикы такі як Джеймс Лейвер тай Фернанд Бравдел маркувут зачаток западної мовды у цурьови серединов 14.&nbsp;сторуча,<ref name="Braudel">Braudel, Fernand [https://books.google.com/books?id=rPgVp3vMOjcC ''Civilization and Capitalism, 15th–18th Centuries, Vol 1: The Structures of Everyday Life''], William Collins & Sons, London 1981 {{ISBN|0-520-08114-5}}</ref>{{Rp-primitive|бук=317}} <ref name="Laver">Laver, James: ''The Concise History of Costume and Fashion'', Abrams, 1979.</ref>{{Rp-primitive|бук=62}} хоть часто мусят никати на ілустрації того часу,<ref>{{Cite book|title=Fashion in Medieval France|url=https://archive.org/details/fashioninmedieva0000hell|last=Heller|first=Sarah-Grace|publisher=Boydell and Brewer|year=2007|isbn=9781843841104|location=Cambridge; Rochester, NY|pages=[https://archive.org/details/fashioninmedieva0000hell/page/n62 49]–50}}</ref> бо [[Ілумінованый рукопис|ілуміновані рукописы]] не были пошырені до 14.&nbsp;стороча.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CMvTkgVRYvMC&pg=PA28|title=English Medieval Narrative in the Thirteenth and Fourteenth Centuries|last=Boitani|first=Piero|date=1986-07-31|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521311496}}</ref> Майчитавов змінов у раннюй мовді было наглоє покуртаня тай зуженя чоловічого верьхнього цуря уд довготы по голінкы до такої, котра ледвы прикрывала сідало;<ref name="conceitom.com.br">{{cite web |url=http://www.conceitom.com.br/jeans/#more-1226 |title=Jeans Calças Modelos Ideais |date=19 November 2014 |work=Conceito M. |access-date=26 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419063504/http://www.conceitom.com.br/jeans/#more-1226 |archive-date=19 April 2015 }}</ref> у нього пораз ся сохтовало пхати наповненя у область грудий, обы они ся виділи май великыма. Уд того пушла западна тенденція носити індивідуално сшытый верьх поверьх [[Ґаті|ґатий]] вадь обтягувучых ногавиць. У 15.&nbsp;сторочу мовда стала щи скорше проґресовати, а мужська тай жунська мовды стали єднако сложні&nbsp;— а май у стилізації тай декорованьови волося. Зато [[Історік|історикы]], зглядавучи [[Уменя|уміня]], годні набізувно датовати образы з точностьов до пяти рокув. На зачаткови зміны у мовді привели д розділеньови удну сперед сим булше-менше єднакого стиля высшых класув европського общества тай розвойови окремых націоналных стилюв. Такі націоналні стилі ся лишали дуже разні до появліня стрічного кываня у 17–18.&nbsp;сторочах из цільов вернути в оборот похожі стилі, котроє головно походило из Франції часув {{Lang|fr|[[Ancien régime|''ancien régime'']]}} (<abbr title="дослувноє товмачіня">досл.</abbr>&nbsp;„старый порядок“).<ref name="Braudel" />{{Rp-primitive|бук=317–324}} Хоть обычайно мовду тручали допереда богаті, позад вливу ранньої сучасної Европы буржуазія тай даже селяне йшли многым май близко за елітами в плані мовды&nbsp;— Фернанд Бравдел держит сесь фактор єдным из майглавных ходувникув про мінявучу ся мовду.<ref name="Braudel" />[[File:ADurerNuremburgVenetianWomen.jpg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ADurerNuremburgVenetianWomen.jpg|міні|Ілустрація [[Албрехт Дюрер|Албрехта Дюрера]] противопокладат буржуа из [[Нюрнберґ|Нюрнберґа]] (зліва) тай буржуа из [[Венеція|Венеції]] (справа). Леді из Венеції ся видит май высоков, бо носит высокі [[Шопіны (обув)|шопіны]].]] У 16.&nbsp;сторочови розлука межи націоналныма стилями была майвелика. Десять портретув німецькых авадь таліянськых чоловікув у 16.&nbsp;сторочу годні обсяговати десять дуже разных калапув. [[Албрехт Дюрер]] ілустровав контраст межи нюрнберґськов тай венеційськов мовдами у кунци 15.&nbsp;стороча. „Іспанськый стиль“ 16.&nbsp;стороча помалы ся вертав у хоснованя межи высшыма класами в Европі, а по борьбі з середины 17.&nbsp;до кунця 18.&nbsp;стороча французькі стилі узяли верьх.<ref name="Braudel" /> Фарбы тай мінты ся міняли кажджый рук,<ref name="Braudel" /> айбо круй чоловічого кабата тай довгота його жілета, вадь круй жунського сукмана ся міняли май помалы. Чоловіча мовда многым залежала на воєнські уніформы, а зміны у силует европського чоловіка ся закладали у театрох европськых воєн, де офіціры могли занотовати си разні стилі ги наприклад „штайнкіркськый“ [[шийник]]. Попри дистрибуцію вдітых бабовок у Франції уд 16.&nbsp;стороча тай продукованя ґравірув из ілустраціями мовды Абрагамом Боссом у 1620.&nbsp;роках, мовда набрала темпы у 1780.&nbsp;роках, коли урусло число публікованых французькых ґравірув, котрі указовали майсвіжі паризькі стилі. До 1800.&nbsp;року всі западні европейці ся убирали похожо (вадь думали, ож так ся убиравут); локална варіація стала раз признаком провінційної културы, а пак&nbsp;— конзервативного селянина.<ref name="Braudel2">Braudel, Fernand [https://books.google.com/books?id=rPgVp3vMOjcC ''Civilization and Capitalism, 15th–18th Centuries, Vol 1: The Structures of Everyday Life''], William Collins & Sons, London 1981 {{ISBN|0-520-08114-5}}</ref>{{Rp-primitive|бук=317}}<ref name="Laver2">Laver, James: ''The Concise History of Costume and Fashion'', Abrams, 1979.</ref> У 1858.&nbsp;рокови анґлічанин Чарлз Фредерік Ворт удкрыв у [[Паріж|Парижі]] першый автентичный дум [[Высока мовда|высокої мовды]] ({{Lang-fr|haute couture}}). Такый тітул дуставали домы мовды, котрі удповідали стандартам індустрії; такі домы дотеперь ся держат стандартув, наприклад мавут маймало двадцять робутникув на выробленя цуря, указувут дві колекції за рук на проникованьох мовды тай предлагавут костюмерам дакотроє число мінт.<ref>Claire B. Shaeffer (2001). [https://books.google.com/books?id=e3Sd_mikSP4C&q=charles+frederick+worth+haute+couture&pg=PA7 Couture sewing techniques] "Originating in mid- 19th-century Paris with the designs of an Englishman named Charles Frederick Worth, haute couture represents an archaic tradition of creating garments by hand with painstaking care and precision". Taunton Press, 2001</ref> Удтовды ставала чим май дале, тым май домінантнов ідея фешен-дізайнера ги знаменитости. == Никайте щи == * [[Высока мовда]] == Референції == <references /> [[Катеґорія:Мовда]] ha95jnl1mhx91jbqg9o2ng7ugxiu7d2 0 23447 169345 168531 2026-09-09T11:41:34Z Flipdot 23893 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 169345 wikitext text/x-wiki [[Файл:The_Harmsworth_atlas_and_Gazetter_1908_Trade_language_world_map.jpg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Harmsworth_atlas_and_Gazetter_1908_Trade_language_world_map.jpg|міні|Мапа діловых языкув світа у 1908.&nbsp;рокови з ''The Harmsworth Atlas and Gazetteer'']] '''Лі́нґва фра́нка''' ({{Lang-it|'''lingua franca'''}}, букв.&nbsp;„франкськый язык“) вадь '''ворошны́й язы́к''', '''помучны́й язы́к''', '''язы́к май шыро́кої комуніка́ції''' є [[язык]], котрый ся систематично хоснує, обы уможнити комунікацію межи ґрупами людий, котрі не мавут ворошного рудного языка вадь діалекта; часто тото третьый язык, далекый уд рудных язык обох бесідникув.<ref>Viacheslav A. Chirikba, "The problem of the Caucasian Sprachbund" in Pieter Muysken, ed., ''From Linguistic Areas to Areal Linguistics'', 2008, p. 31. {{ISBN|90-272-3100-1}}</ref> Лінґвы франкы ся розвивали по світу бігом історії людства, пораз позад діловых (наприклад про торгованя), културных, реліґійных, дипломатичных причин, адміністративного удобства, ги спосуб обміньовати ся інформаційов межи научниками разных націоналностий.<ref name="Nye">{{cite journal|last1=Nye|first1=Mary Jo|title=Speaking in Tongues: Science's centuries-long hunt for a common language|journal=Distillations|year=2016|volume=2|issue=1|pages=40–43|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/speaking-in-tongues|access-date=20 March 2018|archive-date=3 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803130801/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/speaking-in-tongues|url-status=live}}</ref><ref name="Gordin">{{cite book|last1=Gordin|first1=Michael D.|title=Scientific Babel: How Science Was Done Before and After Global English|url=https://archive.org/details/scientificbabelh00unse|date=2015|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago, Illinois|isbn=9780226000299}}</ref> Термін ся взяв из середньовічного [[Піджін|піджіна]] з [[Романські языкы|романськов]] основов, [[Середземноморська лінґва франка|середземноморської лінґвы франкы]] (котра ся щи знає ги ''сабір''). Она ся хосновала головно на торгованя у Середземноморськум басені уд 11. по&nbsp;19.&nbsp;стороча.<ref>{{Cite book|date=1975|title=Italian-Based Pidgins and Lingua Franca|series=Oceanic Linguistics Special Publications|volume=14|pages=70–72}}</ref> [[Світовый язык]]&nbsp;— бесіда, котров приказує межинародно повно челяди&nbsp;— тото язык, котрый годен функціонално быти світовов лінґвов франков. Прикладом сучасної лінґвы франкы тай світового языка є [[Анґліцькый язык|анґліцька бесіда]]. == Етимолоґія == Термін „лінґва франка“ походит уд [[Середземноморська лінґва франка|середземноморської лінґвы франкы]] (''сабіра''), [[Піджін]]ового языка, котрый хосновала на комерцію челядь по [[Левант]]ови тай у восточному [[Середземноморя|Середземноморьови]] уд пузнього [[середньовіча]] до 18.&nbsp;стороча, головно у період [[Ренесанція|Ренесанса]].<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/lingua-franca|title=lingua franca {{!}} linguistics|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=8 August 2017|archive-date=31 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731180042/https://www.britannica.com/topic/lingua-franca|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|url=http://www.termcoord.eu/wp-content/uploads/2013/08/Lingua_franca.pdf|title=Lingua Franca: Chomera or Reality?|year=2010|publisher=Publ. Office of the Europ. Union|isbn=9789279189876|access-date=15 December 2018|archive-date=27 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227090056/https://termcoord.eu/wp-content/uploads/2013/08/Lingua_franca.pdf|url-status=live}}</ref> У тот час, „лінґвов франков“ реґіона стала спрощена мішанка головно таліянського языка (у восточнум Середземноморьови) тай іспанського (у западнум) из ворохом позычок из [[Ґрецькый язык|грецького]], [[Славяньскы языкы|славянськых]], [[Арабскый язык|арабського]], [[Турецькый язык|турецького]] языкув, хоть поєдны научникы удстоювут думку, ож середземноморська лінґва франка была просто кылаво хоснованов таліянськов бесідов.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Dursteler|first=Eric R.|title=Speaking in Tongues: Language and Communication in the Early Modern Mediterranean|date=2012|journal=Past & Present|issue=217|pages=47–77|doi=10.1093/pastj/gts023}}</ref> Буквално „лінґва франка“ ({{Lang-it|lingua franca}}) значит „франкськый язык“, што скапчано из {{Lang-grc|Φρᾰ́γκοι ''Phránkoi''}} тай {{Lang-ar|إِفْرَنْجِي ''ʾifranjiyy''}}. У пузнюй Бізантськуй імперії терміном „франкы“ означовали вшыткых западных европейцюв.<ref name="HEL">{{cite book|url=http://www.komvos.edu.gr/dictonlineplsql/simple_search.display_full_lemma?the_lemma_id=16800&target_dict=1|title=''Lexico Triantaphyllide'' online dictionary, Greek Language Center (''Kentro Hellenikes Glossas''), lemma Franc ( Φράγκος ''Phrankos''), ''Lexico tes Neas Hellenikes Glossas'', G.Babiniotes, Kentro Lexikologias(Legicology Center) LTD Publications|publisher=Komvos.edu.gr|year=2002|isbn=960-86190-1-7|quote=Franc and (prefix) franco- (Φράγκος ''Phrankos'' and φράγκο- ''phranko-'')|access-date=18 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324054919/http://www.komvos.edu.gr/dictonlineplsql/simple_search.display_full_lemma?the_lemma_id=16800&target_dict=1|archive-date=24 March 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/etymologicaldict00weekuoft/ |title=An etymological dictionary of modern English : Weekley, Ernest, 1865–1954 : Free Download & Streaming : Internet Archive |access-date=18 June 2015 }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20141012185830/http://www.scribd.com/doc/14047074/Dictionary-English-Etymology-Origins-A-Short-Etymological-Dictionary-of-Modern-English-Rouledge-1958-Parridge] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012185830/http://www.scribd.com/doc/14047074/Dictionary-English-Etymology-Origins-A-Short-Etymological-Dictionary-of-Modern-English-Rouledge-1958-Parridge|date=12 October 2014}}</ref><ref>{{Cite journal|last=House|first=Juliane|date=2003|title=English as a lingua franca: A threat to multilingualism?|journal=Journal of Sociolinguistics|language=en|volume=7|issue=4|pages=557|doi=10.1111/j.1467-9841.2003.00242.x|issn=1467-9841|doi-access=free}}</ref> Перенесеня значіня тай трансформацію „лінґвы франкы“ в общу назывку про піджіны, креолы тай другі формы помучных авадь колоченых языкув приписувут теорії, ож піджінові языкы ся зачали масово появляти уже у 16.&nbsp;столітьови позад европськых колонізацій [[Америка|Америкы]], [[Африка|Африкы]] тай [[Азія|Азії]].<ref>{{Cite journal|last=Brosch|first=C.|date=2015|title=On the Conceptual History of the Term Lingua Franca|journal=Apples: Journal of Applied Language Studies|volume=9|issue=1|pages=71–85|doi=10.17011/apples/2015090104|doi-access=free}}</ref> == Приклады == === Історичні лінґвы франкы === [[Файл:Ephesians_2,12_-_Greek_atheos.jpg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ephesians_2,12_-_Greek_atheos.jpg|міні|[[Грецькоє койне]]]] Лінґвы франкы ся хосновали щи у античні часы. [[Аккадськый язык]] быв ворошным языком великої части западної Азії позад дакулкох пережых імперій, докідь го не замістила [[Арамайськый язык|арамайська бесіда]].<ref>Ostler, 2005 pp. 38–40</ref><ref>Ostler, 2010 pp. 163–167</ref> [[Санскріт]] історично быв лінґвов франков у булшині южної Азії.<ref>The Last Lingua Franca: English Until the Return of Babel. Nicholas Ostler. Ch.7. {{ISBN|978-0802717719}}</ref><ref>A Dictionary of Buddhism p.350 {{ISBN|0191579173}}</ref><ref>Before the European Challenge: The Great Civilizations of Asia and the Middle East p.180 {{ISBN|0791401685}}</ref> Написы тай літературні доказы указувут, ож санскріт быв хоснованый у юговосточнуй и централнуй Азії зачинавучи 1.&nbsp;тысячрочом н.&nbsp;е., через монахув, реліґійных паломникув и торговцюв.<ref>{{cite book|author=Sheldon Pollock|editor=Jan E. M. Houben|title=Ideology and Status of Sanskrit|url=https://books.google.com/books?id=_eqr833q9qYC|year=1996|publisher=BRILL Academic|isbn=978-90-04-10613-0|pages=197–223 with footnotes|access-date=19 March 2022|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017152353/https://books.google.com/books?id=_eqr833q9qYC|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|author1=William S.-Y. Wang|author-link1=William S-Y. Wang|author2=Chaofen Sun|title=The Oxford Handbook of Chinese Linguistics|url=https://books.google.com/books?id=YqT4BQAAQBAJ|year=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-985633-6|pages=6–19, 203–212, 236–245|access-date=19 March 2022|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017152357/https://books.google.com/books?id=YqT4BQAAQBAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last=Burrow|first=Thomas|title=The Sanskrit Language|year=1973|edition=3rd, revised|location=London|publisher=Faber & Faber|pages=63–66}}</ref> До зачатка 20.&nbsp;стороча [[літературный китайськый язык]] служив ги лінґва франка тай дипломатичный язык у восточнуй Азії, у тум числі у [[Китай|Китайови]], [[Корея|Кореї]], [[Японська імперія|Японії]], [[Корольство Рюкю|Рюкюйови]] тай [[Вєтнам]]ови.<ref>{{Cite web |date=2015-04-28 |title=Reclaiming a Common Language {{!}} BU Today |url=https://www.bu.edu/articles/2015/reclaiming-a-common-language/ |access-date=2023-07-23 |website=Boston University |language=en }}</ref> На зачаткови 20.&nbsp;ст.&nbsp;[[пай-хуа]] (писаный говореный китайськый язык) замінив класичный китайськый у Китаї и став як писанов, так и говоренов лінґвов франков про носителюв разных китайськых языкув; позад спадавучого влива Китая на восточну Азію, класичный китайськый у роли лінґвы франкы у тум реґіоні замінила анґліцька бесіда. [[Грецькоє койне]] было лінґвов франков гелленістичної културы. Грецькоє койне (сучасный {{Lang-el|Ελληνιστική Κοινή ''Ellinistikí Kiní''}} „ворошный грецькый“; {{IPA2|elinistiˈci ciˈni}}), щи знамоє ги александрійськый діалект, ворошный аттичный, гелленістичный вадь біблійный грецькый, быв ворошнов надреґіоналнов формов грецької бесіды, говореної бігом гелленістичного періода, періодув Римської імперії тай ранньої Бізантської імперії. Грецькоє койне ся розвило позад пошыріня грецької бесіды по завойованьох Александра Великого у 4.&nbsp;ст.&nbsp;до&nbsp;н.&nbsp;е. тай служило лінґвов франков булшої части Середземноморя тай Середнього Востока далші столітя.<ref name="Bubenik">{{cite book|last=Bubenik|first=V.|year=2007|chapter=The rise of Koiné|editor=A. F. Christidis|title=A history of Ancient Greek: from the beginnings to late antiquity|location=Cambridge|publisher=University Press|pages=342–345}}</ref> Латинськый язык позад влива [[Римська републіка|Римської републікы]] став домінантнов бесідов у [[Італія (ґеоґрафічный реґіон)|Італії]] тай пак по реґіонах [[Римська імперія|Римської імперії]]. Даже по падіню Западної римської імперії латина ся лишала ворошным языком комунікації, наукы тай академії у Европі онь до 18.&nbsp;стороча, коли другі реґіоналні языкы (у тому числі наслідникы латины, романські языкы) замінили латинськый у академічных и політичных контекстах. Из часом латина стала подля сучасної лінґвістичної дефініції [[Мертвый язык|мертвов бесідов]]. [[Старотамілськый язык]] даколи быв лінґвов франков читавої части стародавнього Тамілакама тай [[Шрі Ланка|Шрі Ланкы]]. [[Історік|Історик]] Джон Ґай каже, ож тамілськый бів ай лінґвов франков про ранньых морськых купцюв из Індії.<ref name="scroll.in">{{citation|title=Scroll.in – News. Politics. Culture.|date=6 February 2015|url=http://scroll.in/article/704603/Step-aside%2C-Gujaratis%3A-Tamilians-were-India%27s-earliest-recorded-maritime-traders|access-date=29 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208095602/http://scroll.in/article/704603/Step-aside%2C-Gujaratis%3A-Tamilians-were-India%27s-earliest-recorded-maritime-traders|archive-date=8 February 2015|url-status=live|publisher=scroll.in}}</ref> Бесіда тай єї діалекты шыроко ся хосновали у Кералі ги адміністративный, літературный тай простонародный язык до 12.&nbsp;ст.&nbsp;н.&nbsp;е.<ref>{{Citation|last1=Murthy|first1=Srinivasa|title=Essays on Indian History and culture: Felicitation volume in Honour of Professor B. Sheik Ali|pages=85–106|year=1990|place=New Delhi|publisher=Mittal|isbn=978-81-7099-211-0|last2=Rao|first2=Surendra|last3=Veluthat|first3=Kesavan|last4=Bari|first4=S.A.}}</ref> „<nowiki/>[[Класичный маорськый язык]]<nowiki/>“ ото ретроспективна назывка языка Сіверного и Южного островув, изформованого из многых взайимнорозумливых діалектув, котрым приказовало місноє обывательство 800&nbsp;рокув перед европськым заселеньом [[Нова Зеландія|Нової Зеландії]].<ref>''Ko Aotearoa Tēnei, Te Taumata Tuarua - Wai 262'' (2011), Waitangi Tribunal, pp. 41</ref><ref>Preservation of Classical Maori', from An Encyclopaedia of New Zealand, edited by A.H. McLintock. Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand URL: <nowiki>http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/maori-language/page-10</nowiki> (accessed 16 Mar 2024)</ref><ref>{{Cite book|last=Belich|first=Jamie|title=Making Peoples: A History of New Zealanders|url=https://archive.org/details/makingpeopleshis0000beli|date=1996|publisher=Penguin Books New Zealand|isbn=9781742288222|edition=1st|location=Auckland|publication-date=1996|pages=[https://archive.org/details/makingpeopleshis0000beli/page/57 57],67|language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title=New Zealand literature - Modern Maori, Poetry, Novels {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/art/New-Zealand-literature/Modern-Maori-literature |access-date=2024-03-15 |website=www.britannica.com |language=en }}</ref><ref>''High or Classical Māori:'' Salient. Victoria University Student Newspaper. Volume 36, Number 21. 5 September 1973</ref> [[Маорі]] мали ворошный язык, котрый хосновали на торгы, межиплеменноє бесідованя на ''[[марае]]'' (реліґійных містах полінезькых народув) тай ошколованя через ''вананґы''.<ref>https://teara.govt.nz/en/economic-history/page-2</ref><ref>{{Cite web |last=Brar |first=Atarjit |title=LibGuides: The Polynesian expansion across the Pacific: Maori |url=https://libguides.stalbanssc.vic.edu.au/polynesian-expansion/maori |access-date=2023-09-12 |website=libguides.stalbanssc.vic.edu.au |language=en }}</ref> По пудписаньови Договора Вайтанґі, маорськый язык быв лінґвов франков Новозеландської колонії, докідь його не змістив анґліцькый.<ref name="History of the Māori language">{{Cite web |title=History of the Māori language |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/maori-language-week/history-of-the-maori-language |access-date=2023-09-12 |website=nzhistory.govt.nz |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Post |url=https://www.thepost.co.nz/nz-news/350124740/ok-monolingual-boomer-you-might-be-having-your-final-moment-sun#:~:text=At%20the%20advent%20of%20colonisation,language%20of%20trade%20and%20education. |access-date=2024-03-15 |website=www.thepost.co.nz }}</ref> Шыроко приятым быв попис маорського ги лінґвы франкы Нової Зеландії 19.&nbsp;ст.<ref>Benton, Richard A. "Changes in Language Use in a Rural Maori Community 1963-1978." ''The Journal of the Polynesian Society'', vol. 89, no. 4, 1980, pp. 455–78. ''JSTOR'', <nowiki>http://www.jstor.org/stable/20705517</nowiki>. Accessed 15 Mar. 2024.</ref><ref name=":7">{{Cite web |title=The Post |url=https://www.thepost.co.nz/nz-news/350124740/ok-monolingual-boomer-you-might-be-having-your-final-moment-sun#:~:text=At%20the%20advent%20of%20colonisation,language%20of%20trade%20and%20education. |access-date=2024-03-15 |website=www.thepost.co.nz }}</ref><ref>{{Cite web |last=Coffey |first=Clare |title=Demand For Māori Language Skills at Work Rises in New Zealand |url=https://lightcast.io/resources/blog/demand-for-maori-language-skills-at-work-rises-in-new-zealand |access-date=2024-03-15 |website=Lightcast |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |title=Revitalizing Endangered Languages |url=https://www.iar-gwu.org/blog/vsba8c5mqrhvufzl4gjfmqz39e20x0 |access-date=2024-03-15 |website=THE INTERNATIONAL AFFAIRS REVIEW |language=en-US }}</ref> На зачаткови язык мусіли учити вшыткі европські тай китайські міґранты у Новуй Зеландії,<ref name="Revitalizing Endangered Languages">{{Cite web |title=Revitalizing Endangered Languages |url=https://www.iar-gwu.org/blog/vsba8c5mqrhvufzl4gjfmqz39e20x0 |access-date=2023-09-12 |website=THE INTERNATIONAL AFFAIRS REVIEW |language=en-US }}</ref><ref>{{Cite web |last=Coffey |first=Clare |title=Demand For Māori Language Skills at Work Rises in New Zealand |url=https://lightcast.io/resources/blog/demand-for-maori-language-skills-at-work-rises-in-new-zealand |access-date=2024-03-15 |website=Lightcast |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Post |url=https://www.thepost.co.nz/nz-news/350124740/ok-monolingual-boomer-you-might-be-having-your-final-moment-sun#:~:text=At%20the%20advent%20of%20colonisation,language%20of%20trade%20and%20education. |access-date=2024-03-15 |website=www.thepost.co.nz }}</ref> бо маорі были булшинов населеня, володіли практично вшытков земльов и керовали економіков до 1860.&nbsp;рокув.<ref name="Revitalizing Endangered Languages" /><ref>{{Cite web |last=Keane |first=Basil |date=11 March 2020 |title=Te Māori i te ohanga – Māori in the economy - Māori enterprise, 1840 to 1860 |url=https://teara.govt.nz/en/te-maori-i-te-ohanga-maori-in-the-economy/page-3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315040836/https://teara.govt.nz/en/te-maori-i-te-ohanga-maori-in-the-economy/page-3 |archive-date=15 March 2024 |access-date=19 November 2024 |website=Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand }}</ref> Дискримінаційні законы ги Акт за нативні школы 1867.&nbsp;рока мали читаву роль у зміщеньови маорського языка з ролі лінґвы франкы.<ref name="History of the Māori language" /> [[Соґдськый язык]] ся хосновав на торгы межи носителями разных языкув по [[Шовковый путь|Шовковому пути]], и зато носителі соґдського ся брали на роботу товмачами у Китаї періода дінастії Танґ.<ref>{{Cite book|last=Lung|first=Rachel|title=Interpreters in Early Imperial China|publisher=John Benjamins Publishing Company|year=2011|isbn=9789027284181|pages=151–154}}</ref> Соґды так само помогли пошырити вірованя и тексты, у тум числі [[Будгізм|будгістські]] тай [[Хрістіанство|християнські]], вдяку своюй можности комуніковати з многыма народами реґіона свойов руднов бесідов.<ref>{{Cite web |title=Who Were the Sogdians, {{!}} The Sogdians |url=https://sogdians.si.edu/introduction/ |access-date=2021-05-10 |website=sogdians.si.edu |archive-date=11 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911220242/https://sogdians.si.edu/introduction/ |url-status=live }}</ref> [[Старославянськый язык]] быв первым славянськым [[Літературный язык|літературным языком]]. Межи 9. тай&nbsp;11.&nbsp;ст.&nbsp;ун быв лінґвов франков читавої части головно славянськых держав тай населень у юговосточнуй и восточнуй Европі, котрый ся хосновав на [[Літурґія|літурґії]] тай церьковну орґанізацію, у културных, літературных, школовалных и дипломатичных контекстах, ги офіціный и націоналный язык у трафункови [[Болгарія|Болгарії]]. На зачаткови про запис старославянського у школах ся хосновав [[глаголичный алфавіт]] (глаголиця), айбо у 893.&nbsp;рокови у Первуй болгарськуй імперії ун быв офіційно заміненый [[Кириличный алфавіт|кириличным]] (кирилицьов). Старославянськый ся пошырив у другі юговосточно-, централно- тай восточноевропські славянські землі, головно [[Горватія|Горватію]], [[Сербія|Сербію]], [[Богемія|Богемію]], [[Мала Польща|Малу Польщу]] тай княжества [[Кийовська Русь|Кийовської Руси]], при тум усокочувучи свої характерно южнославянські языкові рисы. Ун ся пошырив ай на не домак славянські території межи Карпатськыма горами, Дунайом и Чорным морьом, у Валащину тай Молдавію. На днешньый день кириличноє письмо ся хоснує про многі языкы Евразії тай націоналну письмову систему разных славянсько-, тюрксько-, монґолсько-, уралсько-, кавказько- тай іранськоязычных крайин юговосточної, восточної Европы, Кавказа, централної, сіверної тай восточної Азії. [[Середземноморська лінґва франка]] была головно закладена на таліянськум языку и провансальськум діалекті. Язык ся хосновав уд 11. по&nbsp;19.&nbsp;стороча у басенови Середземного моря, майбулше у европськых комерційных імперіях таліянськых варошув ([[Ґенова]], [[Венеція]], [[Флоренція]], [[Милано|Мілан]], [[Піза]], [[Сієна]]) тай торговых портах у восточному Середземноморьови.<ref>Henry Romanos Kahane. ''The Lingua Franca in the Levant'' (Turkish Nautical Terms of Italian and Greek Origin)</ref> У період Ренесанса языком културы у головных корольськых дворах тай інтелектуалных кругах Европы ся держав стандартный [[таліянськый язык]]. Тото так было уд 14.&nbsp;ст.&nbsp;до кунця 16.&nbsp;ст., коли його у сівернуй Европі замінив французькый.{{citation needed|date=July 2012}} Таліянські музичні терміны, майбулш означованя динамікы тай темпа, хоснувут ся доднесь.<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=15040264|title=Italian: The Language That Sings|website=NPR.org|access-date=21 February 2019|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017152355/https://www.npr.org/2007/10/08/15040264/italian-the-language-that-sings|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ivirtuosidelloperadiroma.com/en/why-italian-is-the-language-of-music-and-opera/ |title=Why Italian is the language of music and opera |website=I Virtuosi dell'Opera Di Roma |date=4 January 2022 |access-date=10 January 2023 }}</ref> [[Класичный кечуанськый язык|Класичный кечуанськый]]&nbsp;— дві історичні формы [[Кечуанськый язык|кечуанського]], точноє взайимоудношіня тай ступінь похожости межи котрыма сут предметом спорув, и котрі пораз ся брали єдна за другу.<ref>See Itier (2000: 47) for the distinction between the first and second enumerated senses, and the quote below for their partial identification.</ref> Тото: # варіант кечуанського, котрый ся хосновав ги лінґва франка тай адміністративный язык у [[Інкська імперія|Інкськуй імперії]] (1438–1533)<ref name="snow,stark1971">Snow, Charles T., Louisa Rowell Stark. 1971. Ancash Quechua: A Pedagogical Grammar. P.V 'The Quechua language is generally associated with the "classical" Quechua of the Cuzco area, which was used as a lingua franca through Peru and Bolivia with the spread of the Inca Empire'</ref> (щи ''інкська лінґва франка''<ref name=":1">Подля термінолоґії у Durston 2007: 40.</ref>). Позад того, ож інкы не мали письмености, доказув за характеристикы сього варіанта мало и за них не є твердого согласа.<ref>Durston 2007: 40, 322</ref> # варіант кечуанського, котрый ся хосновав на письмі про реліґійні тай урядні процесы у Андськых землях Іспанської імперії, головно у кунци 16. ст. тай первуй половині 17. ст., тай на котрый ся пораз каже, як історично, так и в академії, lengua general („ворошный язык“)<ref>Beyersdorff, Margot, Sabine Dedenbach-Salazar Sáenz. 1994. Andean Oral Traditions: Discourse and Literature. P.275. 'the primarily [[Катехеза|catechetical]] domain of this lingua franca – sometimes referred to as "classical" Quechua'...</ref><ref>Bills, Garland D., Bernardo Valejo. 1969. P. XV. 'Immediately following the Spanish Conquest the Quechua language, especially the prestigious "classical" Quechua of the Cuzco area, was used as a lingua franca throughout the Andean region by both missionaries and administrators.'</ref><ref>Cf. also Durston (2007: 17): 'The 1550–1650 period can be considered both formative and classical in relation to the late colonial and republican production'.</ref><ref>Ник. напр. Taylor 1975: 7–8 про датованя тай назывку ''lengua general'' тай Adelaar 2007: 183 про датованя.</ref> (вадь стандартный колоніалный кечуанськый<ref name=":1" />). [[Аджем-тюркськый язык]] фунґовав ги лінґва франка у Кавказі тай юговосточнум Даґестані, тай шыроко ся хосновав при дворі тай у армії Сафавідського Ірана.<ref>{{cite book|pages=248–261|chapter=14|title=The Turkic Languages|author1=Lars Johanson|author2=Éva Á. Castó|year=1998|publisher=Routledge}}</ref> === Сучасні === ==== Анґліцькый ==== [[Файл:English_language_distribution.svg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:English_language_distribution.svg|міні|Пошыреня анґліцького языка {{legend|#346699|Рудный про булшину населеня}} {{legend|#99ccff|Офіційный авадь адміністративный статус, айбо не є рудным}}]] [[Анґліцькый язык]] ся пораз описує ги майголовна ґлобална лінґва франка, бо хоснувут го ги робочу бесіду люде разных языковых и културных походжінь у разных сферах діялности, а щи ун ся хоснує межинародныма орґанізаціями про комунікацію помежи собов.<ref name=":3">{{Cite web |date=2017-04-25 |title=The Linguistic Colonialism of English |url=https://brownpoliticalreview.org/2017/04/linguistic-colonialism-english/ |access-date=2021-04-24 |website=Brown Political Review |language=en-US |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424084057/https://brownpoliticalreview.org/2017/04/linguistic-colonialism-english/ |url-status=live }}</ref> Анґліцькый язык майговореный у світі, головно позад історичного світового влива [[Британська імперія|Британської імперії]] тай [[США|Споєных штатув Америкы]].<ref>[https://www.ethnologue.com/22/language/eng English], ''Ethnologue'' (22nd ed., 2019).</ref> Анґліцька бесіда вто єден из офіційных языкув [[Орґанізація Зъєдиненых Націй|Орґанізації Зєдиненых Націй]] тай многых другых межинародных и реґіоналных орґанізацій; она стала ''де факто'' языком [[Дипломатія|дипломатії]], [[Наука|наукы]], межинародных торгув, [[турізм]]а, [[Авіація|авіації]], розваг и [[інтернет]]а.<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2022/01/18/books/review/the-rise-of-english-rosemary-salomone.html |title=How the English Language Conquered the World |last=Chua |first=Amy |website=[[The New York Times]] |date=18 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301222132/https://www.nytimes.com/2022/01/18/books/review/the-rise-of-english-rosemary-salomone.html |archive-date=1 March 2022 |url-status=live }}</ref> Кой [[Споєноє корольство]] стало колоніалнов державов, анґліцька бесіда яла ся хосновати ги лінґва франка колоній Британської імперії. У поколоніалный період булшина лиш проголосившых независлость держав, котрі мали повно разных [[Автохтонный язык|автохтонных языкув]], продовжили хосновати анґліцькый ги єдну из офіційных бесід&nbsp;— як ото было наприклад у трафунках [[Ґана|Ґаны]] тай [[Южна Африка|Южної Африкы]].<ref name=":3" /> У другых бывшых колоніях из дакулкома офіційныма языками, ги наприклад у [[Сінґапур]]ови тай [[Фіджі]], анґліцькый є головным посередником у школованьови тай лінґвов франков межи громадянами.<ref>{{Cite journal|last=Tan|first=Jason|date=1997|title=Education and Colonial Transition in Singapore and Hong Kong: Comparisons and Contrasts|journal=Comparative Education|volume=33|issue=2|pages=303–312|doi=10.1080/03050069728587}}</ref><ref>{{cite book|chapter-url=https://ewave-atlas.org/languages/68|title=The Electronic World Atlas of Varieties of English|chapter=Pure Fiji English (Basilectal FijiE)|year=2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://fijiluxuryvacation.com/everyone-speak-english-in-fiji/ |title=Why Does Everyone Speak English in Fiji? |work=Raiwasa Private Resort |url-status=dead |access-date=5 December 2023 |date=26 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220827143620/https://fijiluxuryvacation.com/everyone-speak-english-in-fiji/ |archive-date=2022-08-27 }}</ref> Даже у крайинах, котрі ся не асоціювут из анґліцькоязычным світом, анґліцькый язык став лінґвов франков у поєдных ситуаційох, де його хоснованя ся держит май ефективным про комунікацію, особено межи ґрупами, котрі чинят носителі разных языкув. У [[Катар]]ови медична комуніта ся чинит головно робутниками з крайин, про котрых анґліцька бесіда не є рудна, айбо у медичных практиках тай болницях медичный персонал часто межи собов комунікує по анґліцькы.<ref name="melf">{{cite web |url=http://bild-lida.ca/journal/volume_2_1_2018/tweedie_johnson/ |title=Listening instruction and patient safety: Exploring medical English as a lingua franca (MELF) for nursing education |first1=Gregory |last1=Tweedie |first2=Robert |last2=Johnson |access-date=6 January 2018 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803074912/http://bild-lida.ca/journal/volume_2_1_2018/tweedie_johnson/ |url-status=live }}</ref> Анґліцькый пораз ся хоснує у [[Швайц]]і у бесідованьови межи людьми, котрі не ділят єден из чотырьох офіційных языкув Швайцу, авадь про комунікацію из чужыма.<ref>{{cite web |url=https://www.swissinfo.ch/eng/english-as-a-common-language-in-switzerland--a-positive-or-a-problem-/46494332 |first=Thomas |last=Stephens |access-date=4 December 2023 |title=English as a common language in Switzerland: a positive or a problem? |date=4 April 2021 }}</ref> У [[Европська унія|Европськуй унії]] хоснованя анґліцького ги лінґвы франкы привело ид изглядованям потенційного выника евроанґліцького діалекта.<ref>{{cite book|last1=Mollin|first1=Sandra|title=Euro-English assessing variety status|date=2005|publisher=Narr|location=Tübingen|isbn=382336250X}}</ref> У технолоґії тай науці анґліцька бесіда стала лінґвов франков у 20.&nbsp;ст.<ref>{{cite journal|doi=10.1109/MC.2017.3001253|title=The Lingua Franca of Technology|year=2017|last1=Alan Grier|first1=David|journal=Computer|volume=50|issue=8|page=104}}</ref> Анґліцькый язык читаво повливав на многі другі бесіды.<ref>{{Cite news|last=Mikanowski|first=Jacob|date=2018-07-27|title=Behemoth, bully, thief: how the English language is taking over the planet|url=https://www.theguardian.com/news/2018/jul/27/english-language-global-dominance|access-date=2024-12-15|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ==== Іспанськый ==== [[Файл:Map-Hispanophone_World.svg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map-Hispanophone_World.svg|міні|Пошыреня іспанського языка {{legend|#045a8d|Офіційна бесіда}} {{legend|#0674b6|Спувофіційна бесіда}} {{legend|#9bbae1|Културно важна вадь друга бесіда (> 20% населеня)}}]] [[Іспаньскый язык|Іспанськый язык]] ся пошырив головно в [[Новый світ|Новум світі]], ставши лінґвов франков на територійох и в колонійох Іспанської імперії, котра обсяговала ай часті Африкы, Азії тай Океанії. По розвалі великої части імперії у Америці, статус іспанського ги лінґвы франкы закріпив ся позад рішень урядув місных держав, котрі насвіжо дустали независимость.<ref>{{cite web |last1=Stavans |first1=Ilan |title=The Spanish Language in Latin America since Independence |url=https://oxfordre.com/latinamericanhistory/view/10.1093/acrefore/9780199366439.001.0001/acrefore-9780199366439-e-371 |website=Oxford Research Encyclopedia of Latin American History |access-date=2 June 2021 |language=en |doi=10.1093/acrefore/9780199366439.013.371 |date=2017-04-26 |isbn=978-0-19-936643-9 }}</ref> Хоть його хоснованя у бывшых азійськых и тихоокеанськых колоніях булшинов зыйшло на нич, кромі [[Філіпіны|Філіпінув]], де ним дотеперь говорит мала меншина, іспанськый став лінґвов франков у нынішнюй [[Екваторіална Ґвінея|Екваторіалнуй Ґвінеї]], де ун є головным языком урядованя тай ошколованя тай хоснує ся читавов булшинов місного населеня.<ref>{{Cite book|last=Granda|first=Germán de|title=El Español en Tres Mundos: Retenciones y Contactos Lingüísticos en América y África|url=https://books.google.com/books?id=pasdAQAAIAAJ|date=1 January 1991|publisher=Universidad de Valladolid, Secretariado de Publicaciones|isbn=9788477622062|language=es}}</ref> Позад великого числа іміґрантув из [[Латинська Америка|Латинської Америкы]] у другуй половині 20.&nbsp;ст. тай їхнього влива, іспанськый став лінґвов франков у частьох югозападных штатув [[США]] тай у южнуй [[Флоріда|Флоріді]], особено у комунітах, де носителі іспанського чинят булшину населеня.<ref>{{cite journal|last=Macías|first=Reynaldo|date=2014|title=Spanish as the Second National Language of the United States: Fact, Future, Fiction, or Hope?|url=https://www.jstor.org/stable/43284061|journal=Review of Research in Education|volume=38|pages=33–57|doi=10.3102/0091732X13506544|jstor=43284061|s2cid=143648085|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite journal|last=Lynch|first=Andrew|date=2023|title=Heritage language socialization at work: Spanish in Miami|journal=Journal of World Languages|volume=9|issue=1|pages=111–132|doi=10.1515/jwl-2022-0048|s2cid=255570955|doi-access=free}}</ref> На днешньый день іспанськый язык&nbsp;— друга у світі майхоснована бесіда у межинародных торгах тай третя за хоснованьом у політиці, дипломатії тай културі по анґліцькому тай французькому.<ref>[https://web.archive.org/web/20221017152438/http://www.quadernsdigitals.net/index.php?accionMenu=secciones.VisualizaArticuloSeccionIU.visualiza&proyecto_id=361&articuloSeccion_id=4463 „¿Por qué los brasileños deben aprender español?“]&nbsp;– Copyright 2003 Quaderns Digitals Todos los derechos reservados ISSN 1575-9393.</ref> Ун окрем того є єдным из майученых загатарных языкув у школах по вшыткум світі<ref>[https://web.archive.org/web/20210206042553/https://www.languagemagazine.com/2019/11/18/spanish-in-the-world/ Spanish in the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210206042553/https://www.languagemagazine.com/2019/11/18/spanish-in-the-world/|date=6 February 2021}}, ''Language Magazine'', 18 November 2019.</ref> тай єднов из шести офіційных бесід [[ОЗН]]. ==== Французькый ==== [[Файл:Map-Francophone_World.svg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map-Francophone_World.svg|міні|Пошыреня французького языка {{legend|#0049a2|Рудный про булшину населеня}} {{legend|#006aFF|Офіційный язык, айбо не є рудным про булшину населеня}} {{legend|#8ec3ff|Адміністративный авадь културный язык}}]] [[Французькый язык]] ся пораз рахує первов ґлобалнов лінґвов франков, котра замінила латину у роли престижного языка політикы, торгув, ошколованя, дипломатії тай воєнного діла у [[Ранньый модерн|ранньомодернуй]] Европі тай пак ся пошырила світом из установліньом [[Французька колоніална імперія|Французької колоніалної імперії]].<ref name="Wright">{{cite journal|last=Wright|first=Sue|date=2006|title=French as a lingua franca|url=https://www.cambridge.org/core/journals/annual-review-of-applied-linguistics/article/abs/french-as-a-lingua-franca/709F93AD0A5A7E7162C6E170FCA59E43|journal=Annual Review of Applied Linguistics|volume=26|pages=35–60|doi=10.1017/S0267190506000031|doi-broken-date=1 November 2024|url-access=subscription}}</ref> Из ростом лідерської позиції [[Франція|Франції]] у політичнуй, економічнуй тай културнуй сфері Европы 16.&nbsp;ст., язык яли хосновати корольські дворы по вшыткому континенті, у тум числі Споєноє корольство, Швеція тай Росія, тай европські академікы, купці, дипломаты.<ref>{{cite book|title=When The World Spoke French|author=Marc Fumaroli|translator=Richard Howard|year=2011|publisher=New York Review of Books|isbn=978-1590173756|url-access=registration|url=https://archive.org/details/whenworldspokefr00fuma}}</ref> Из розшыреньом западных колоніалных імперій французькый став головным языком дипломатії тай межинародных удношінь онь до [[Друга світова война|Другої світової войны]], кой го замінив анґліцькый позад трансформації США у лідирувучу [[Наддержава|наддержаву]]. Стенлі Мейзлер из Los Angeles Times казав, ож тот факт, ож [[Версальськый договор]] быв написаный паралелно и по анґліцькы, и по французькы, быв „первым дипломатичным ударом“ по языкови.<ref>{{cite news|last=Meisler|first=Stanley|title=Seduction Still Works : French—a Language in Decline|newspaper=The Los Angeles Times|date=1 March 1986|access-date=18 October 2021|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-03-01-mn-13048-story.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702203738/http://articles.latimes.com/1986-03-01/news/mn-13048_1_french-language/2|archive-date=2 July 2015}}</ref> Айбо французькый дале ся лишат другым майхоснованым языком у межинародных удношінях тай єдным из шести офіційных языкув ОЗН.<ref name="andaman.org">[https://web.archive.org/web/20080312042140/http://www.andaman.org/BOOK/reprints/weber/rep-weber.htm The World's 10 Most Influential Languages] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080312042140/http://www.andaman.org/BOOK/reprints/weber/rep-weber.htm|date=12 March 2008}} ''Top Languages''. Retrieved 11 April 2011.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pya2KY8upAUC&pg=PA2|title=The French Language Today: A Linguistic Introduction|last1=Battye|first1=Adrian|last2=Hintze|first2=Marie-Anne|last3=Rowlett|first3=Paul|publisher=Taylor & Francis|year=2003|language=en|isbn=978-0-203-41796-6|access-date=19 March 2022|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017152354/https://books.google.com/books?id=pya2KY8upAUC&pg=PA2|url-status=live}}</ref><ref>[https://ask.un.org/faq/14463?_gl=1*17fvpf2*_ga*NjYyMTgyNjE4LjE3MTM2NDc0OTQ.*_ga_TK9BQL5X7Z*MTcxMzY0NzQ5My4xLjEuMTcxMzY0NzkxMy4wLjAuMA.. What are the official languages of the United Nations?], ''Ask UN'', 23 December 2023.</ref> Наслідком французького и [[Белґія|белґійського]] колоніалного правліня стало вто, ож булшина бывшых колоній сих крайин и дале мавут французькый офіційнов бесідов авадь лінґвов франков позад великого числа автохтонных языкув на своюй території. У многых французькоязычных западно- тай централноафричанськых крайинах язык перестав быти лиш лінґвов франков и став руднов бесідов про подакотрі комуніты, головно у [[Місто|варошах]] авадь межи елітами.<ref>{{Cite news|date=2019-04-07|title=Why the future of French is African|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-47790128|access-date=2021-04-24|archive-date=11 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411215818/https://www.bbc.com/news/world-africa-47790128|url-status=live}}</ref> У другых реґіонах, наприклад у французькоязычных крайинах [[Маґреб|Маґреба]] ([[Алжір]], [[Тунис|Туніс]], [[Морокко]], [[Маврітанія]]) тай частьох [[Французькі Карібы|Французькых Карібув]], французькый ся хоснує ги лінґва франка у професійных сферах тай ошколованьови, хоть и не є рудным про булшину обывательства.<ref name="Maamri1013">Maamri, Malika Rebai. "[http://openaccesslibrary.org/images/Malika_Rebai_Maamri.pdf The Syndrome of the French Language in Algeria]." ([https://web.archive.org/web/20151123121428/http://openaccesslibrary.org/images/Malika_Rebai_Maamri.pdf Archive]) ''International Journal of Arts and Sciences''. 3(3): 77 – 89 (2009) CD-ROM. {{ISSN|1944-6934}} p. 10 of 13</ref><ref>{{cite news|last=Stevens|first=Paul|title=Modernism and Authenticity as Reflected in Language Attitudes : The Case of Tunisia|publisher=Civilisations|volume=30|issue=1/2|year=1980|pages=37–59|jstor=41802986|url=http://www.jstor.org/stable/41802986}}</ref><ref>Felicien, Marie Michelle. [https://globalpressjournal.com/americas/haiti/schools-teaching-creole-instead-french-rise-haiti/ Schools Teaching in Creole Instead of French on the Rise in Haiti], ''Global Press Journal'', 13 November 2019</ref> Французькый продовжує быти лінґвов франков у подакотрых културных сферах, такых ги [[кулінарія]], [[мовда]], [[шпорт]].<ref>Notaker, Henry. [https://lithub.com/how-french-cuisine-took-over-the-world/ How French Cuisine Took Over the World], excerpt from ''A History of Cookbooks From Kitchen to Page over Seven Centuries'', University of California Press, 13 September 2017.</ref><ref name="Wright" /> Позад [[Brexit|Брекзіта]] французькый язык стає чим май дале, тым май популарным у роли лінґвы франкы удну Европської унії тай єї інституцій, як коло анґліцького, так и вмісто нього.<ref>Chazan, Guy and Jim Brunsden. [https://www.ft.com/content/e70b5042-3c65-11e6-8716-a4a71e8140b0 Push to bid adieu to English as EU's lingua franca], ''Financial Times'', 28 June 2016.</ref><ref>Rankin, Jennifer. [https://www.theguardian.com/politics/2017/may/05/brexit-english-is-losing-its-importance-in-europe-says-juncker Brexit: English is losing its importance in Europe, says Juncker], ''The Guardian'', 5 May 2017.</ref> ==== Німецькый ==== [[Файл:Legal_status_of_German_in_Europe.svg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Legal_status_of_German_in_Europe.svg|праворуч|міні|Леґалні статусы німецького у Европі: {{legend|#ffcc00|„[[Шпрахраум]] німецького языка“: Німецькый є (спув)офіційным языком тай первым языком булшины населеня.}} {{legend|#d98575|Німецькый є спувофіційным языком, айбо не первым языком булшины населеня.}} {{legend|#7373d9|Німецькый (авадь діалект німецького) є леґално признаным меншиновым языком (квадратами означені міста пошыріня помалі на точноє указаня на мапі).}} {{legend|#30efe3|Німецькым (авадь варіаційов німецького) приказує велика меншина, айбо ун не має леґалного признаня.}}]] [[Німецькый язык|Німецькый]] ся хоснує ги лінґва франка у Швайцови; айбо анґліцькому ся дає перевага, бо ун не є єдным из офіційных языкув. Німецькый дотеперь ся штудує у многых ошколах у централнуй Европі тай на Балканах, а май у бывшуй [[Югославія|Югославії]]. Ун ся узнає офіційным языком у крайинах поза Европов, наприклад у [[Намібія|Намібії]]. Німецька бесіда є єднов из робочых бесід ЕУ вєдно из анґліцьков и французьков, айбо хоснує ся у такуй роли май рідко ги другі дві. ==== Нижньонімецькый ==== [[Файл:Hansesprache_no_text.jpg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hansesprache_no_text.jpg|ліворуч|міні|Пошыріня нижньонімецького языка (черленым); його хоснованя літературным языком (чорні линії, нахылені вправо)]] Нижньонімецькый язык, щи знамый ги нижньосаксонськый, быв лінґвов франков у Сіверному тай Балтичному морьох бігом кунця правліня [[Дінастія Гоенштавфен|дінастії Гоенштавфен]] до середины 15.&nbsp;ст. ([[середньонижньонімецькый язык]]), кой ся [[Ганза|Ганзов]] активно правила торговля у тых реґіонах. ==== Китайськый ==== Ныні [[Стандартный китайськый язык|стандартный китайськый (мандарін)]] ото лінґва франка у [[Китай|Китайови]] тай [[Тайван|Тайваньови]]&nbsp;— реґіонах, у котрых ся бесідує многыма взайимно нерозумливыма китайськыма языками, а в трафунку Тайваня щий автохтонныма тайванськыма языками. Многі [[Китайська діаспора|китайські діаспорові]] общины хоснувут лінґвов франков [[кантонськый язык]], особено у юговосточнуй Азії, позад май довгої історії іміґрації тай торговых споєнь из южным Китайом, хоть у подакотрых кругах по 2000.&nbsp;роках ся став хосновати ай мандарін.<ref>{{cite journal|last=Li|first=David|date=2006|title=Chinese as a lingua franca in Greater China|url=https://www.researchgate.net/publication/231791003|journal=Annual Review of Applied Linguistics|volume=26|pages=149–176|doi=10.1017/S0267190506000080|doi-broken-date=1 November 2024}}</ref> ==== Арабськый ==== [[Файл:Arabic_Dispersion.svg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arabic_Dispersion.svg|ліворуч|міні|Мапа арабського языка:<br>Темнозеленый: булшина; світлозеленый: велика меншина]] [[Арабскый язык|Арабська бесіда]] ся хосновала ги лінґва франка у [[Іслам|ісламськых]] імперіях, чії розміры потребовали ворошный язык.<ref>{{Cite web |last1=M. A. |first1=Geography |last2=B. A. |first2=English and Geography |title=How Lingua Franca Helps Different Cultures to Communicate |url=https://www.thoughtco.com/lingua-franca-overview-1434507 |access-date=2021-04-24 |website=ThoughtCo |language=en |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017152440/https://www.thoughtco.com/lingua-franca-overview-1434507 |url-status=live }}</ref> У [[Джібуті]] тай частьох [[Ерітрея|Ерітреї]]&nbsp;—обідві з котрых сут державами, де ся приказує на дакулкох офіційных языках&nbsp;— арабськый став лінґвов франков почасти вдяку головно мусулманському населеньови тай важнуй ролі арабського языка у ісламі. На додачу ид сьому, по втіканю из Ерітреї (позад бойовых дій у рамках Ерітрейської войны за независимость) у недалекі арабські крайины, ерітрейські еміґранты помагавут арабському языкови ставати лінґвов франков у реґіоні, бо ся вертавут на свою отцюзнину по тому, як выучувут у другых крайинах арабськый.<ref>{{Cite journal|last=Simeone-Sinelle|first=Marie-Claude|date=2005|title=Arabic Lingua Franca in the Horn of Africa|journal=Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics|volume=2|via=Academia.edu}}</ref> ==== Російськый ==== [[Файл:Idioma_ruso.PNG|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Idioma_ruso.PNG|міні|Території, де російськый&nbsp;— булшиновый язык (май темный синьый) вадь меншиновый (світлый синьый)]] [[Російскый язык|Російськый язык]] ся хоснує тай розуміє у централнуй Азії тай на [[Кавказ|Кавказі]]&nbsp;— реґіонах, котрі были частями [[Російска імперія|Російської імперії]] тай [[Совєтьскый союз|Совєтського союза]]. Ун ся шыроко хоснує у многых [[Постсовєтські державы|постсовєтськых державах]] тай є офіційным языком [[Спувдружность независимых держав|Спувдружности независлых держав (СНД)]], єдным из шести офіційных языкув [[ОЗН]].<ref name="un.org">{{cite web |url=https://www.un.org/Depts/DGACM/faq_languages.htm |title=Department for General Assembly and Conference Management – What are the official languages of the United Nations? |access-date=25 January 2008 |publisher=United Nations |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012035848/http://www.un.org/Depts/DGACM/faq_languages.htm |archive-date=12 October 2007 |url-status=dead }}</ref> По розпаду Совєтського союза, популарность російської бесіды зачала падати у постсовєтськых державах; часті російськоязычных меншин поза Російов авадь еміґровали до Росії, авадь асіміловали ся у державы, де жыют, переходячи у кажджоденнум бесідованьови на місні языкы. У централноевропськых крайинах, котрі по [[Друга світова война|Другуй світовуй войні]] трафили у сферу влива Совєтського союза, російськый язык ся хосновав лиш ги бесіда уднушньої політичної комунікації у [[Восточный блок|Восточному блоці]]. У тых державах не є російськых меншин, головный чужоземный язык у ошколах&nbsp;— анґліцькый, и на днешньый день хоснованя російської бесіды практично не є. ==== Портуґалськый ==== [[Файл:Detailed_SVG_map_of_the_Lusophone_world.svg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Detailed_SVG_map_of_the_Lusophone_world.svg|міні|Портуґалськоязычный світ{{legend|#002375|Рудный язык}} {{legend|#1886FE|Офіційный авадь адміністративный язык}} {{legend|#79BDFF|Културно важный авадь другый язык}}]] [[Портуґальскый язык|Портуґалськый язык]] быв лінґвов франков у Портуґалськуй імперії, Африці, Южнуй Америці тай Азії у 15–16.&nbsp;сторочах. Кой портуґалці зачали удкрывати моря Африкы, Америкы, Азії й Океанії, они пробовали комуніковати з місным обывательством колотячи верзію лінґвы франкы з портуґалськым вливом из локалныма бесідами. Кой нідерландські, британські тай французькі шіфы прийшли конкуровати з портуґалцями, екіпажі пробовали учити сесь „ламаный портуґалськый“. Из часом лінґва франка тай портуґалськый лексикон ся замінили языками контактованых людий. Портуґалськый доднесь є важнов лінґвов франков у портуґалськоязычных африканськых крайинах, [[Выходный Тімор|Восточному Тіморі]] тай часточно у [[Макау]], де ун ся признає за офіційный врокаши з китайськым, хоть на практиці ним ся не приказує натулко часто. Портуґалськый и іспанськый сут на даякум уровни взайимнопорозумілі, и у поєдных реґіонах, ги наприклад на гатарі межи Бразілійов и Уруґвайом, хоснувут ся колочені языкы ги [[портуньол]]. ==== Гіндустані ==== [[Файл:Hindi_belt.png|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hindi_belt.png|ліворуч|міні|„Пояс гінді“ (черленым) ото лінґвістичный реґіон у Індії, де лінґвов франков выступат [[гіндустані]] (на основі деглаві, т.&nbsp;є.&nbsp;старого гінді).]] [[Гіндустані]], двома стандартами котрого сут [[гінді]] тай [[урду]], служит лінґвов франков [[Пакістан]]а тай сіверної [[Індія|Індії]].<ref name="siddiqi1994">{{Citation|title=Hindustani-English code-mixing in modern literary texts|author=Mohammad Tahsin Siddiqi|year=1994|publisher=University of Wisconsin|url=https://books.google.com/books?id=vnrTAAAAMAAJ|quote=… Hindustani is the lingua franca of both India and Pakistan …|access-date=18 August 2020|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017152411/https://books.google.com/books?id=vnrTAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref><ref name="pulsipher2005">{{Citation|title=World Regional Geography: Global Patterns, Local Lives|author1=Lydia Mihelič Pulsipher|author2=Alex Pulsipher|author3=Holly M. Hapke|year=2005|isbn=0-7167-1904-5|publisher=Macmillan|url=https://books.google.com/books?id=WfNaSNNAppQC|quote=… By the time of British colonialism, Hindustani was the lingua franca of all of northern India and what is today Pakistan …|access-date=18 August 2020|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017152400/https://books.google.com/books?id=WfNaSNNAppQC|url-status=live}}</ref> Многі гіндіязычні сіверноіндійські штаты прияли триязычну формулу, подля котрої учні штудувут: „(а) гінді (из санскрітом ги частьов изкладеного курса); (б) хотьякый другый сучасный індійськый язык, у т.&nbsp;ч.&nbsp;урду тай (в) анґліцькый авадь хотьякый другый сучасный европськый язык.“ У негіндіязычных штатах шор иншакый: „(а) головный язык штата вадь реґіона; (б) гінді; (в) хотьякый другый сучасный індійськый язык, у т.&nbsp;ч.&nbsp;урду, айбо не (а) тай (б) горі; тай (г) анґліцькый авадь хотьякый другый сучасный европськый язык.“<ref name="nic">{{cite web |title=Three Language Formula |url=http://www.education.nic.in/cd50years/u/47/3X/473X0I01.htm |publisher=Government of India Ministry of Human Resource Development Department of Education |access-date=16 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222082907/http://www.education.nic.in/cd50years/u/47/3X/473X0I01.htm |archive-date=22 February 2012 }}</ref> Язык гінді став лінґвов франков у Аруначалі-Прадеші, штатови з читавов языковов рузнотов у сіверновосточнуй Індії.<ref>Chandra, Abhimanyu (22 August 2014). [https://scroll.in/article/675419/how-hindi-became-the-language-of-choice-in-arunachal-pradesh "How Hindi Became the Language of Choice in Arunachal Pradesh."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200821190330/https://scroll.in/article/675419/how-hindi-became-the-language-of-choice-in-arunachal-pradesh|date=21 August 2020}} ''Scroll.in''. Retrieved 12 March 2019.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-17.html |title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=17 October 2022 |archive-date=13 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113211224/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-17.html |url-status=live }}</ref> Подля оцінок дас ⁹/₁₀ населеня штата знає гінді.<ref>Roychowdhury, Adrija (27 February 2018). [https://indianexpress.com/article/research/how-hindi-language-became-arunachal-pradeshs-lingua-franca-narendra-modi-5079079/ "How Hindi Became Arunachal Pradesh's Lingua Franca."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200821190341/https://indianexpress.com/article/research/how-hindi-language-became-arunachal-pradeshs-lingua-franca-narendra-modi-5079079/|date=21 August 2020}} ''The Indian Express''. Retrieved 12 March 2019.</ref> Урду тото лінґва франка Пакістана, котра дустала читаву популарность у його населеньови, адміністрації и ошколованьови. Хоть урду и ділит офіційный статус из анґліцькым языком, первому ся уддає перевага у комунікації межи разныма етнічныма ґрупами Пакістана.<ref>{{Cite journal|last1=Ashraf|first1=Muhammad Azeem|last2=Turner|first2=David A.|last3=Laar|first3=Rizwan Ahmed|date=January 2021|title=Multilingual Language Practices in Education in Pakistan: The Conflict Between Policy and Practice|journal=SAGE Open|language=en|volume=11|issue=1|pages=215824402110041|doi=10.1177/21582440211004140|issn=2158-2440|doi-access=free}}</ref> ==== Малайськый ==== [[Файл:Malayophone_world.svg|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Malayophone_world.svg|міні|Крайины, де ся приказує плурицентричным малайськым, не никавучи на стандартный варіант]] [[Малайськый язык|Малайськый]] ся розуміє по културному реґіонови у юговосточнуй Азії, котрый ся кличе „<nowiki/>[[Малайськый світ|Малайськым світом]]<nowiki/>“ и обсягує [[Бруней]], [[Індонезія|Індонезію]], [[Малайзія|Малайзію]], [[Сінґапур]], южный [[Таїланд|Тайланд]] тай поєдні часті [[Філіпіны|Філіпінув]]. Тото плурицентричный язык, и дакулко держав кодифіковали місні варіації у дакулко націоналный літературных штандартув:<ref>{{cite book|chapter=Malay as a pluricentric language|title=Pluricentric Languages|url=https://archive.org/details/pluricentriclang0000unse|pages=[https://archive.org/details/pluricentriclang0000unse/page/402 402]–3, 413|year=1992|author=Asmah Haji Omar|isbn=3-11-012855-1|editor-first=Michael G.|editor-last=Clyne|publisher=Gruyter}}</ref> хоть яванськый язык має булше носителюв, Індонезія хоснує штандартизовану форму [[Ріяв-Лінґґськый султанат|ріявського]] за основу націоналного [[Індонезійськый язык|індонезійського языка]]. Багаса Індонезія&nbsp;— єдина офіційна бесіда, хоть она є руднов лиш діля 7% індонезійцюв.<ref>{{Cite web |title=Indonesian |website=Asian Languages & Literature |publisher=University of Washington |url=https://asian.washington.edu/fields/indonesian |access-date=2021-04-24 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516173537/https://asian.washington.edu/fields/indonesian |url-status=live }}</ref> ==== Свагілі ==== [[Файл:Maeneo_penye_wasemaji_wa_Kiswahili.png|посилання=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maeneo_penye_wasemaji_wa_Kiswahili.png|ліворуч|міні|Ґеоґрафічноє пошыріня свагілі:Темнозеленый: рудный язык. Середньозеленый: офіційноє хоснованя. Світлозеленый: білінґвалноє хоснованя, айбо не є офіційного статуса.]] [[Свагілі]] ся розвив ги лінґва франка межи дакулкома [[Языкы банту|бантуязычныма]] племінныма ґрупами восточного берега Африка из читавым вливом арабського.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Swahili-language |title=Swahili language |date=27 August 2014 |website=Encyclopædia Britannica |access-date=29 April 2019 |archive-date=23 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723004044/https://www.britannica.com/topic/Swahili-language |url-status=live }}</ref> Майранні приклады письма на свагілі ся датувут 1711.&nbsp;роком.<ref>E. A. Alpers, ''Ivory and Slaves in East Central Africa'', London, 1975.., pp. 98–99 ; T. Vernet, "Les cités-Etats swahili et la puissance omanaise (1650–1720), ''Journal des Africanistes'', 72(2), 2002, pp. 102–105.</ref> На зачаткови 19.&nbsp;ст.&nbsp;хоснованя свагілі ги лінґвы франкы пушло удну континента уєдно из арабськыма торговцями слоновов кустьов и рабами. У період колонізації реґіона його яли хосновати ай европейці. Німецькі колонізаторы прияли свагілі языком адміністрації у [[Німецька восточна Африка|Німецькуй восточнуй Африці]], котра пак стала [[Танґанїка (територія)|Танґанїков]], што повливало на выбор хосновати свагілі на націоналнум уровньови у ныні независлуй [[Танзанія|Танзанії]].<ref name=":2" /> Ныні свагілі&nbsp;— єден из націоналных языкув, котрый учат у ошколах и універзитетах дакулкох восточноафричанськых держав, позад чого многі люде у реґіонови го держат за лінґву франку. Подакотрі панафриканські писателі тай політикы неуспішно закликали д приятьови свагілі лінґвов франков Африкы про встановленя єдности на Африканськум континенті тай борьбу з дідузнинов колоніалізма.<ref>{{Cite journal|last=Dzahene-Quarshie|first=Josephine|date=December 2013|title=Ghana's Contribution to the Promotion of Kiswahili: Challenges and Prospects for African Unity|journal=Journal of Pan African Studies|volume=6|pages=69–85|via=Academic Search Complete}}</ref> {{Clear}} == Далшоє читаня == * {{cite book |last= Hall |first= R.A. Jr. |date= 1966 |title= Pidgin and Creole Languages |url= https://archive.org/details/pidgincreolelang0000hall |publisher= Cornell University Press |isbn=0-8014-0173-9 }} * {{cite book |last= Heine |first= Bernd |date= 1970 |title= Status and Use of African Lingua Francas |url= https://archive.org/details/statususeofafric0000hein |publisher= BRILL |isbn=3-8039-0033-6 }} * {{cite book |last= Kahane |first= Henry Romanos |date= 1958|title= The Lingua Franca in the Levant }} * {{cite book |last= Melatti |first= Julio Cezar |date= 1983 |title= Índios do Brasil |location= São Paulo |publisher= Hucitec Press |edition= 48 }} * {{cite book |last= Ostler |first= Nicholas |date= 2005 |title= Empires of the Word|url= https://archive.org/details/empiresofwordl00ostl|url-access= registration|location=London |publisher=Harper |isbn= 978-0-00-711871-7 }} * {{cite book |last= Ostler |first= Nicholas |date= 2010 |title= The Last Lingua Franca |url= https://archive.org/details/isbn_9780802717719 |location= New York |publisher= Walker |isbn=978-0-8027-1771-9 }} == Референції == {{Reflist}} h3z9y4eg5scxgxd1s21i3xj7zmb7k03 0 24940 169298 169285 2026-09-08T15:22:32Z Flipdot 23893 169298 wikitext text/x-wiki '''„Поученя на Єванґеліє“''', знамі ги '''Няґувська постила''' ({{Lang-hu|A Nyagovai Posztilla}}, {{Lang-ru|Няговские поучения}}, {{Lang-en|The Niagovo Postilla}}) за назвов майзнамого всокоченого списка (копії), тото реліґійный історичный документ, зберька повчань-[[Гомілія|гомілій]] на [[Християнство|християнськоє]] [[Єванґеліє]], датованый дас&nbsp;16.&nbsp;сторочом, котрый ся держит за єдну из майстарых знамых письмовых памняток [[Русинськый язык|русинського языка]]. Ориґінал не дожыв до нашых днув; усокотили ся лиш дві копії: вчиненый у [[Добрянске (Закарпатска область)|Няґові]] (уд&nbsp;1946.&nbsp;року&nbsp;— ''Добрянськоє'') список 18.&nbsp;стороча и найдена у 1930.&nbsp;році у [[Теково|Текові]] копія, котра ся указала май старов (датована кунцьом 17.&nbsp;стороча).<ref group="запятка">Рукопис текувської копії безслідно щез у 1944.&nbsp;році; уд неї ся лишив лиш опублікованый Ґ.&nbsp;Ґеровськым лист.</ref> Тримле ся, ож автором ориґінала быв православный сященник из Марамороша, из Няґова вадь його околиці. == Няґувська постила == Єдна з двох уцілілых копій была перепечатана російськым істориком [[Петров, Алексій Леонідович|Алексійом Петровом]] у 1914.&nbsp;році, а пак и в септембрі 1921.&nbsp;року в Петроґраді (ныні [[Санкт-Петєрбурґ]]) „по розпоряджіню Російської Академії Наук“ пуд назывков „Повчаня на Єванґеліє по Няґувському списку 1758.&nbsp;року“ ({{Lang-ru-dor|Поученія на евангеліе по Няговскому списку 1758 г.}}). В 2006.&nbsp;році на базі кафедры украйинської и русинської філолоґії Ніредьгазької высшої школы пуд редакційов Ондраша Золтана уйшло [[факсіміле]] з уданя А.&nbsp;Петрова из вступнов статьов [[Ласлов Дежив|Ласлова Дежива]] и передсловом О.&nbsp;Золтана.<ref name=":0">{{Cite book|editor1-last=Zoltán|editor1-first=András|pages=74+12+226&nbsp;old.|title=A Nyagovai Posztilla / Няговские поучения / The Niagovo Postilla : Alekszej Petrov szövegkiadásának fakszimiléj, Dezső László bevezető tanulmányával, A kötetet szerkesztette és az előszót írta Zoltán András|year=2006|publisher=Nyíregyházi Főiskola Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék|location=[[Ніредьгаза|Nyíregyháza]]|ref=Zoltan2006}}</ref> Ондраш Золтан у передслові удзначує, ож петроґрадськоє уданя было удносно раритетом позад воєн и револуцій того часу&nbsp;— а в 1985.&nbsp;році єдиный екземпларь петроґрадського уданя на Мадярах, котрый сперед тым держали у Державнуй бібліотеці имени Сечені, стратив ся бігом переміщеня єї фондув у другу будову, айбо закладатель и першый завідовач кафедры [[Іштван Удварій]] купив копію за гатаром, и з неї ся ипен и вчинило факсіміле. Уданя присятили першым роковинам його смерти, 9.&nbsp;новембра 2006.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;VI–XV." /> Няґувська Постила обсягує 61&nbsp;повчаня, котрі ся удкликувут на вшылиякі дарабы Єванґелія через референції на [[Зачало (Єванґеліє)|єванґельські зачала]] у наголовках, айбо тексты самых зачал ся не наводят&nbsp;— подля Л.&nbsp;Дежива тото не удповідат жаданям „учительного Єванґелія“, хоть автор и называт так свуй текст; ипен завто Дежив хоснує термін „постила“.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXIX–XL." /> Повчаня вшорені за традиційов православного літурґійного календаря из приуроченями д недільным зборам вірникув и Христовым празникам; єдно повчаня присяченоє Богородиці, єдно мученикам; повчань до днув сятых не є.<ref name=":1" details="б.&amp;nbsp;46.">{{Cite paper|first1=Л.О.|last1=Стасюк|year=2004|title=Нягівські повчання як пам'ятка прореформатської літератури|url=http://nbuv.gov.ua/UJRN/Ukrr_2004_30_7|work=[https://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=JUU_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=IJ=&S21COLORTERMS=1&S21STR=%D0%9669265 Українське релігієзнавство]|language=uk|pages=С.&nbsp;45–55|issue=№&nbsp;30|ref=Stasiuk2004}}</ref> Няґувськый список представленый переплетом из двох деревляных дощок, обтягнутых барнастов кожов; 248&nbsp;бокув грубого папіря у велику 8.&nbsp;долю листа, 16&nbsp;½&nbsp;× 20&nbsp;½&nbsp;цм. Межи 158. и 159.&nbsp;боками єден вырватый, коло корінця ся лишили його обрывкы. Быв переданый на зглядованя А.&nbsp;Петрову з манастыря сят.&nbsp;Миколая Чудотворця на Чернецькуй горі коло Мукачова [[Анатолій Кралицькый|Анатолійом Кралицькым]].<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=1}} == Текувська постила == Текувськый список быв найденый у 1930.&nbsp;році в [[Теково|Текові]] выкладачом мукачовської ґімназії К.&nbsp;И.&nbsp;Стрипськым.<ref name=":4">{{Cite journal|title=Ročenka slovanského ústavu [Annuaire de lʼInsitut slave de Praha]|last1=Геровский|first1=Г.|year=1938|publisher=Sloveanský ústav|volume=Svazek X za rok 1937 [Tome X^e année 1937]|location=[[Прага|Praha]]|chapter=Отчет о занятиях Г. Геровского по истории письменного языка Подкарпатской Руси|pages=79–82}}</ref> Вун обсяговав 398&nbsp;бокув (подля нумерації К.&nbsp;И.&nbsp;Стрипського), 199&nbsp;листув у велику 8.&nbsp;долю. Ни зачаток, ни конець ся не всокотив, и з 398&nbsp;бокув 48.&nbsp;є чистый,<ref name=":4" /> а перші 40 были страчені щи сперед тым, як список трафив до рук [[Ґеорґій Ґеровськый|Ґеорґія Ґеровського]].<ref name=":5">{{Cite journal|title=«Postilla de Neagovo» în lumina «Cazaniei I» a diaconului Coresi (cca. 1564)|last1=Olteanu|first1=Pandele|language=ro|place=Bucureşti|publisher=Asociaţia slaviştilor din Republica Populara Romîna|editor1-last=Petrovici|editor1-first=Emil|year=1966|url=https://www.promacedonia.org/rs/rs13_11.pdf|work=Romanoslavica|issue=XIII|pages=105–131 бб.}}</ref> == Cazania I == Текст „Cazania I“ („Перша проповідь“) вадь „Evanghelia cu învăţătură“ ({{Букв}} „Єванґеліє з обясненями“), уданого в 1564.&nbsp;році в [[Брашов|Брашові]] [[Диякон Коресі|дияконом Коресі]], є подля зглядованя філолоґа [[Паделе Олтяну]] ідентичный „Поученям на Єванґелія“. Книга Коресі обсягує 49 неділных проповідий и 8 проповідий на празникы у [[Румынськый язык|румынському языкови]] про просту челядь. У румынськый текст перейшли даже подакотрі діалектизмы ориґіналного автора. Як пише Олтяну, ни зглядовачі русинськоязычных спискув, ни зглядовачі румынськоязычного „Cazania I“ не догадовали ся за взайимозязок межи сими уданями.<ref name=":5" /> == Приклад текста == {| style="border-spacing: 1rem 0rem;" |+Дарабы текста з копій, учиненых из „Поучень на Єванґеліє“<ref name=":5" />{{Rp-primitive|бук=108}}<ref group="запятка">Нахыленый текст Панделе Олтяну.</ref> !„Cazania I“ (~1564),<br />бб.&nbsp;357–358 !Текувська постила (конець 17.&nbsp;ст.)<br />(єдиный доступный бук) !Няґувська постила (~1757–1758),<br />бб.&nbsp;38b–39a,&nbsp;b |- style="vertical-align: top;" |…să domnească pre noi şi să biruiască lumea cu dreptate cu milă şi cu judecată dereaptă iară oamenilor de besearecă n-au lăsat domnia să domnească în chipul altor domni ce zice preuţilor: cine va vrea să fie mare întru voi să fie voa slugă şi cine va vrea să fie între voi întăi să fie voao rob. Că cine poate să slujascâ oamenilor mai mult au cu învaţătura au cu altă slujbâ acela va fi mai mare. Greşi tare papa de în Roma şi mă temĭ că fu el uîn Anticrist cum cunoaştem de în Scriptura sfîntă, unde se rădică prespre toată lumea şi calcă supt picioare pre toţi împăraţii şi craii şi domnii despre pămînt. Cautâ di el ce grăiaşte Pavel ku ''Soloneanom CO͠E. Daniil-'' şi unde zice papa că lui se cade să fie cap şi prespre totţi mai marei. Greşi şi Io Constantinopolitean, patriarh, sfădindu-se cu papa prentru domniia şi pre mai măriia… |…[Пано]вали на^д людьми и съ правдою изъ милостю изъ правомъ добрымъ али людюмъ церковнымъ нелишилъ панство щобы пановали оу кѣпѫ другихъ паноувъ, али ''мови^т'' попоу^м. Кто хочетъ болшїи быти можи Вами, негай бѫде^т вамъ слѫга, и кто хочетъ быти межи Вами пръвы негай боудетъ ''робъ''. Чомъ кто хоче слѫжити люде(м) найболма изъ наоукѫю албо хо^т дрꙋгою слѫжбою то^т маи вели^к. Чомъ и папа римскїи и изъгрѣши^л и бою^с чомъ бы^л ѡвоу^н ѡдинъ антихри^ст ꙗ^к познаваеме из писма стго коли сѧ тамадова^л на оуве^с свѣ^т и потѫ^м ѡвѫн лежалъ подъ ногами оусѣ^х царю^в и кроле^в. Смотри за него що мови^т с[вѧ]тыи ''Павелъ ко се^л г^л. СО͠В'' иде ''мови^т'' папа чомъ емꙋ сѧ годитъ що бы бы^л голова на^д оусѣми маи великими. Съгрѣшил дꙋже чомъ Іѡа(н) Констѧнтинополи^ч патриархъ, извади^л сѧ и^з [папомъ за панство и за великусть]… |…Пановали надъ людьми и съ правдою, изъ милустю, изъ правомъ добрымъ, али людюмъ цервковнымъ не лишилъ панство, що бы пановали у кѣпу другых панувъ, али ''гваритъ'' попумъ: „Кто хочетъ бульшїй быти межи вами, негай буде вамъ слуга, и кто хочетъ быти межи вами первый негай будетъ&nbsp;— рабъ.“ Чомъ, кто хоче служити людюмъ май бульше изъ наукою албо хоть другою службою, то май буде великъ. Чомъ изгрѣшилъ ''тотъ'' же папа Риммьскїй, и бою ся, чомъ былъ овунъ аньтихрестъ, якъ познаваеме изъ писма святого: коли ся тамадовалъ на увесь свѣтъ и ''потумъ овунъ'' лежалъ пудъ ногами усѣхъ царевъ и королевъ. Смотри, за него що мовитъ святый ''Павель, ко Соломѧн гл СО͠В''. Иде ''гваритъ'' папа, чомъ ему годитъ ся, що бы былъ голова надъ усѣма май великыим, согрѣшилъ дуже, чомъ Їоаннъ, Костяньтинополиа патриарха извадилъ ся из папомъ за панство и за великусть… |} == Изглядованя == === Язык, датованя и особа автора === Текст Няґувської постилы написаный у языкови, приближеному ид народнуй бесіді того часу, а не в [[Церьковнословянськый язык|церьковнословянському]]. Ласлов Дежив припускає, ож тексты єванґельськых зачал у постилі удсутні завто, ож якраз їх автор зачитовав по церьковнословянськы.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXIX–XL." /> У 1985.&nbsp;році Дежив удав у Дебрецені матеріалы свого зглядованя текста Няґувської постилы на основі зобратого словника тай його аналіза. У выслідках Дежив указав: * 49% зобратого ним словника Няґувської постилы збігло ся из староукрайинськыми словниками;<ref name=":3">{{Cite book|author-link=Ласлов Дежив|last=Дэже|first=Л.|publisher=Дебреценский государственный университет|ref=Deszo1985|year=1985|title=Украинская лексика сер. XVI века: Няговские Поучения (Словарь и анализ)|location=[[Дебрецен]]}}</ref>{{Rp-primitive|бук=509}} * 13% лексикы Няґувської постилы є у староукрайинськых словниках, айбо не у літературному украйинському языкови;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=509}} * 57% лексикы збігло ся из лексиков літературного російського языка&nbsp;— подля словника Д.&nbsp;Ушакова, почти половина з того зазначена ги книжні, церьковні, застарілі слова;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=510}} * 21% слув из Няґувської постилы не є ни в украйинському, ни в російському языках, причому ни в днешньых, ни в історичных їх інкарнаціях;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=512}} * 68% лексикы Няґувської постилы ся збігат из днешньым языком русинув.<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=513}} Як пише Дежив, позаяк цільовов авдиторійов Няґувської постилы были селяне, ремеселникы, друбні дворяны, а пораз и сященникы, автор хоснує простый и порозумливый стиль, членорозділну структуру, май слобудну, близку ид уснуй бесіді будову речінь; часто ся дає до синонімув, антонімув и пуднимат звіданкы, за котрі слухачам треба ся было задумовати, бо за нима стояли обычні проблемы.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XLVI–XLVIII." /> Алексій Петров датує ориґінал 1559.&nbsp;роком, а Няґувськый список, на основі котрого вун чинив изглядованя&nbsp;— 1757–1758.&nbsp;роками.<ref name=":1" details="б.&amp;nbsp;45." /><ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=2}} У резултаті свого зглядованя Петров учинив такі выслідкы:<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=101}}<ref name=":0" />{{Rp-primitive|бук=XLI}} {{Blockquote|# Автор постилы, православный руськый сященник из Марамороша вадь сосідньої карпаторуської території, и в основі свойих никань, и формално ''ся лишив сыном воспитавшої го православної церьквы'', хоть # ''пудчиняв ся'' в силнуй мірі ''вливу реформаційных ідей'', котрі го привели д усвідомленьови ''мусайности введеня народного языка в церьков и жывої на нюм проповіди'', а щи # ''д розуміньови реліґії уднушньым, духовным способом'', а не вонкашньым, обрядовым, што у значнуй мірі уддалило го уд товдышнього православного общества; дуже годно быти, ож # зближеня його з протестантизмом ся проявило и „''в даякому пристатьови на неправославный спосуб думаня'' не лиш удносно ''обрядового'' боку, айбо и ''доґматичного''“, айбо # ''не привело го ид переходу в даяку конкретну форму протестантизма'', наприклад у калвінізм — # автором быв ''приятый'' лиш ''общый дух реформації''.}}Текувськый список [[Ґеорґій Ґеровськый]] датовав кунцьом 17.&nbsp;стороча вдяку записам пережых власникув на полях рукописа з указаньом днув и рокув;<ref>Ґеровськый пише, ож из записув на полях слідує, ож Текувськый список у 18.&nbsp;сторочови быв у [[Вонігово|Вонігові]] тай [[Буштино|Буштині]].</ref> майстарый запис на польови на 388.&nbsp;боці датованый 1710.&nbsp;роком. При тому, никавучи на хоснованя буквы ⟨ґ⟩, Ґеровськый удзначує, ож Текувська копія была вчинена не скорше другої половины 17.&nbsp;стороча.<ref name=":4" /> Текувськый список хоснує букву ⟨ґ⟩, напр. ''кедвеґова'', айбо з подакотрыми уйимками, напр. ''бѣзоншак'' ({{Lang-hu|bizonyság}}); Няґувськый список умісто неї хоснує ⟨к⟩. Текувськый список хоснує букву ⟨џ⟩ (дж), напр. годноџа ({{Lang-hu|hadnagy}}).<ref name=":4" /> Автор текувської копії подля Ґеровського походив из „бывшого Довжанського округа в долині Боржавы“, никавучи на діалектні рисы, внесені в ориґіналный язык памняткы переписовачом, наприклад звук /y/, переданый буквов ⟨ю⟩; формы часослув минулого часу чоловічого роду ги ''привѣлъ'', ''вывѣлъ'', ''принѣсъ'' вмісто ''привюгъ'', ''вывюгъ'', ''принюсъ'' як усяде у Няґувськуй копії; подаґде хоснованя мнягкого закунченя ''-ть'' у часословах третьої особы.<ref name=":4" /> На основі інформації за „Cazania I“, датованоє 1564.&nbsp;роком, румынськый філолоґ [[Паделе Олтяну]] установив часовый період написаня ориґінала межи 1551. и 1564.&nbsp;роками.<ref name=":5" /> Автор ориґінала быв носительом лишацького діалекта из югозападного Марамороша,<ref name=":5" />{{Rp-primitive|бук=126}} и годен быв быти выпускником калвініштського училища в [[Сіґет|Сіґеті]].<ref name=":5" /> === Протестантськый влив и удлика уд аналоґічных повчань === А.&nbsp;Петров изглядовав [[Протестантизм|протестантськый]] (а май точно&nbsp;— [[Калвінізм|калвіністськый]]) влив на Няґувську Постилу. Подля нього, як удзначує Дежив, майвеликым наслідком такого вливу было якраз хоснованя народного языка в реліґійнуй и світськуй літературі тай споліганя на „Сященоє Писаня“ ги на єдиный авторитет.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXVIII–XLI." /> Ласлов Дежив удкликує ся на аналіз, учиненый Петровом на основі порувняня Няґувської постилы тай аналоґічных мадярськоязычных и украйинськых (и наближеных ид народному языкови, и церьковнословянськоязычных) повчань и указує на такі удликы: наприклад, автор Няґувської постилы ся не дає до полемікы з другыми реліґіями и не фокусує ся на доґматичных вопросах, як тото ся просліжує у аналізованых аналоґах; а щи на удлику уд католицькых и протестантськых повчань, призначеных про школованых читачув, Няґувська постила є призначена про простых вірян.<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=32}} Подля Петрова, про постилы восточної церьквы были характерні вопросы ритуалув и чудес, удкликованя на історію церьквы, айбо „такого роду елементув у Няґувськых повчанях почти не стрічаєме“.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXVIII–XLI." /><ref name=":2">{{Cite book|last1=Петровъ|first1=А.|year=1923|title=Отзвукъ реформаціи въ русскомъ Закарпатьи XVI в. Няговскіе поученія на евангеліе|place=[[Прага|Praha]]|ref=Petrov1923|publisher=Zvláštní otisk z Věstniku Král. Čes. Společnosti Nauk. Třida I. na rok 1921–1922|url=https://archive.org/details/otzvukreformatsi00petr/}}</ref> Протестантськый влив многым булше замітный у румынськоязычнуй редакції „Cazania I“ Коресі, бо з Няґувського списка булшину калвініштськых елементув автор копії поумітовав. У тексті „Cazania I“ на удлику уд Няґувської постилы ся всокотили: калвініштські повчаня за спасіня віров ([[sola fide]]), за передопреділеня судьбы, за важность учіня, проповідий и мусайности служіня народови тай його просвіты у рудному языкови; положеня калвінізма за прощіня гріхув, [[говіня]], борьбу з [[Култ сятых|култом сятых]] тай [[Іконоборство|ікон]], култом мертвых; калвініштські молитвы. При тому в тексті Няґувського списка є різка критика клерикалізма, керованого [[Папа римскый|папов]] и патріархами, [[Февдалізм|февдалізма]].<ref name=":5" /> == Література == * {{Cite book|author-link=Ласлов Дежив|last=Дэже|first=Л.|publisher=Дебреценский государственный университет|ref=Deszo1985|year=1985|title=Украинская лексика сер. XVI века: Няговские Поучения (Словарь и анализ)|location=[[Дебрецен]]}} * {{Cite book|editor1-last=Zoltán|editor1-first=András|pages=74+12+226&nbsp;old.|title=A Nyagovai Posztilla / Няговские поучения / The Niagovo Postilla : Alekszej Petrov szövegkiadásának fakszimiléj, Dezső László bevezető tanulmányával, A kötetet szerkesztette és az előszót írta Zoltán András|year=2006|publisher=Nyíregyházi Főiskola Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék|location=[[Ніредьгаза|Nyíregyháza]]|ref=Zoltan2006}} == Никайте щи == * [[Постила]] * [[Гомілія]] * [[Учительноє Єванґеліє]] * [[Протестантизм]] * [[Калвінізм]] == Запяткы == {{Reflist|group=запятка}} == Референції == {{Reflist}} [[Катеґорія:Хрістіанство]] [[Катеґорія:Христианска литература]] [[Катеґорія:Протестантство]] j6l41qzvoq14aex9c9bzpu6og0gqv32 169299 169298 2026-09-08T15:25:53Z Flipdot 23893 169299 wikitext text/x-wiki '''„Поученя на Єванґеліє“''', знамі ги '''Няґувська постила''' ({{Lang-hu|A Nyagovai Posztilla}}, {{Lang-ru|Няговские поучения}}, {{Lang-en|The Niagovo Postilla}}) за назвов майзнамого всокоченого списка (копії), тото реліґійный історичный документ, зберька повчань-[[Гомілія|гомілій]] на [[Християнство|християнськоє]] [[Єванґеліє]], датованый дас&nbsp;16.&nbsp;сторочом, котрый ся держит за єдну из майстарых знамых письмовых памняток [[Русинськый язык|русинського языка]]. Ориґінал не дожыв до нашых днув; усокотили ся лиш дві копії: вчиненый у [[Добрянске (Закарпатска область)|Няґові]] (уд&nbsp;1946.&nbsp;року&nbsp;— ''Добрянськоє'') список 18.&nbsp;стороча и найдена у 1930.&nbsp;році у [[Теково|Текові]] копія, котра ся указала май старов (датована кунцьом 17.&nbsp;стороча);<ref group="запятка">Рукопис текувської копії безслідно щез у 1944.&nbsp;році; уд неї ся лишив лиш опублікованый Ґ.&nbsp;Ґеровськым лист.</ref> тай румынськоязычна редакція 1564.&nbsp;року авторства [[Диякон Коресі|диякона Коресі]] пуд назвов „Cazania I“ („Перша проповідь“) авадь „Evanghelia cu învăţătură“ ({{Букв}} „Єванґеліє з обясненями“). Автор ориґінала быв носительом лишацького діалекта из югозападного [[Мараморош (реґіон)|Марамороша]], и годен быв быти выпускником [[Калвінізм|калвініштського]] училища в [[Сіґет|Сіґеті]]. == Няґувська постила == Єдна з двох уцілілых копій была перепечатана російськым істориком [[Петров, Алексій Леонідович|Алексійом Петровом]] у 1914.&nbsp;році, а пак и в септембрі 1921.&nbsp;року в Петроґраді (ныні [[Санкт-Петєрбурґ]]) „по розпоряджіню Російської Академії Наук“ пуд назывков „Повчаня на Єванґеліє по Няґувському списку 1758.&nbsp;року“ ({{Lang-ru-dor|Поученія на евангеліе по Няговскому списку 1758 г.}}). В 2006.&nbsp;році на базі кафедры украйинської и русинської філолоґії Ніредьгазької высшої школы пуд редакційов Ондраша Золтана уйшло [[факсіміле]] з уданя А.&nbsp;Петрова из вступнов статьов [[Ласлов Дежив|Ласлова Дежива]] и передсловом О.&nbsp;Золтана.<ref name=":0">{{Cite book|editor1-last=Zoltán|editor1-first=András|pages=74+12+226&nbsp;old.|title=A Nyagovai Posztilla / Няговские поучения / The Niagovo Postilla : Alekszej Petrov szövegkiadásának fakszimiléj, Dezső László bevezető tanulmányával, A kötetet szerkesztette és az előszót írta Zoltán András|year=2006|publisher=Nyíregyházi Főiskola Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék|location=[[Ніредьгаза|Nyíregyháza]]|ref=Zoltan2006}}</ref> Ондраш Золтан у передслові удзначує, ож петроґрадськоє уданя было удносно раритетом позад воєн и револуцій того часу&nbsp;— а в 1985.&nbsp;році єдиный екземпларь петроґрадського уданя на Мадярах, котрый сперед тым держали у Державнуй бібліотеці имени Сечені, стратив ся бігом переміщеня єї фондув у другу будову, айбо закладатель и першый завідовач кафедры [[Іштван Удварій]] купив копію за гатаром, и з неї ся ипен и вчинило факсіміле. Уданя присятили першым роковинам його смерти, 9.&nbsp;новембра 2006.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;VI–XV." /> Няґувська Постила обсягує 61&nbsp;повчаня, котрі ся удкликувут на вшылиякі дарабы Єванґелія через референції на [[Зачало (Єванґеліє)|єванґельські зачала]] у наголовках, айбо тексты самых зачал ся не наводят&nbsp;— подля Л.&nbsp;Дежива тото не удповідат жаданям „учительного Єванґелія“, хоть автор и называт так свуй текст; ипен завто Дежив хоснує термін „постила“.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXIX–XL." /> Повчаня вшорені за традиційов православного літурґійного календаря из приуроченями д недільным зборам вірникув и Христовым празникам; єдно повчаня присяченоє Богородиці, єдно мученикам; повчань до днув сятых не є.<ref name=":1" details="б.&amp;nbsp;46.">{{Cite paper|first1=Л.О.|last1=Стасюк|year=2004|title=Нягівські повчання як пам'ятка прореформатської літератури|url=http://nbuv.gov.ua/UJRN/Ukrr_2004_30_7|work=[https://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=JUU_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=IJ=&S21COLORTERMS=1&S21STR=%D0%9669265 Українське релігієзнавство]|language=uk|pages=С.&nbsp;45–55|issue=№&nbsp;30|ref=Stasiuk2004}}</ref> Няґувськый список представленый переплетом из двох деревляных дощок, обтягнутых барнастов кожов; 248&nbsp;бокув грубого папіря у велику 8.&nbsp;долю листа, 16&nbsp;½&nbsp;× 20&nbsp;½&nbsp;цм. Межи 158. и 159.&nbsp;боками єден вырватый, коло корінця ся лишили його обрывкы. Быв переданый на зглядованя А.&nbsp;Петрову з манастыря сят.&nbsp;Миколая Чудотворця на Чернецькуй горі коло Мукачова [[Анатолій Кралицькый|Анатолійом Кралицькым]].<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=1}} == Текувська постила == Текувськый список быв найденый у 1930.&nbsp;році в [[Теково|Текові]] выкладачом мукачовської ґімназії К.&nbsp;И.&nbsp;Стрипськым.<ref name=":4">{{Cite journal|title=Ročenka slovanského ústavu [Annuaire de lʼInsitut slave de Praha]|last1=Геровский|first1=Г.|year=1938|publisher=Sloveanský ústav|volume=Svazek X za rok 1937 [Tome X^e année 1937]|location=[[Прага|Praha]]|chapter=Отчет о занятиях Г. Геровского по истории письменного языка Подкарпатской Руси|pages=79–82}}</ref> Вун обсяговав 398&nbsp;бокув (подля нумерації К.&nbsp;И.&nbsp;Стрипського), 199&nbsp;листув у велику 8.&nbsp;долю. Ни зачаток, ни конець ся не всокотив, и з 398&nbsp;бокув 48.&nbsp;є чистый,<ref name=":4" /> а перші 40 были страчені щи сперед тым, як список трафив до рук [[Ґеорґій Ґеровськый|Ґеорґія Ґеровського]].<ref name=":5">{{Cite journal|title=«Postilla de Neagovo» în lumina «Cazaniei I» a diaconului Coresi (cca. 1564)|last1=Olteanu|first1=Pandele|language=ro|place=Bucureşti|publisher=Asociaţia slaviştilor din Republica Populara Romîna|editor1-last=Petrovici|editor1-first=Emil|year=1966|url=https://www.promacedonia.org/rs/rs13_11.pdf|work=Romanoslavica|issue=XIII|pages=105–131 бб.}}</ref> == Cazania I == Текст „Cazania I“ („Перша проповідь“) вадь „Evanghelia cu învăţătură“ ({{Букв}} „Єванґеліє з обясненями“), уданого в 1564.&nbsp;році в [[Брашов|Брашові]] [[Диякон Коресі|дияконом Коресі]], є подля зглядованя філолоґа [[Паделе Олтяну]] ідентичный „Поученям на Єванґелія“. Книга Коресі обсягує 49 неділных проповідий и 8 проповідий на празникы у [[Румынськый язык|румынському языкови]] про просту челядь. У румынськый текст перейшли даже подакотрі діалектизмы ориґіналного автора. Як пише Олтяну, ни зглядовачі русинськоязычных спискув, ни зглядовачі румынськоязычного „Cazania I“ не догадовали ся за взайимозязок межи сими уданями.<ref name=":5" /> == Приклад текста == {| style="border-spacing: 1rem 0rem;" |+Дарабы текста з копій, учиненых из „Поучень на Єванґеліє“<ref name=":5" />{{Rp-primitive|бук=108}}<ref group="запятка">Нахыленый текст Панделе Олтяну.</ref> !„Cazania I“ (~1564),<br />бб.&nbsp;357–358 !Текувська постила (конець 17.&nbsp;ст.)<br />(єдиный доступный бук) !Няґувська постила (~1757–1758),<br />бб.&nbsp;38b–39a,&nbsp;b |- style="vertical-align: top;" |…să domnească pre noi şi să biruiască lumea cu dreptate cu milă şi cu judecată dereaptă iară oamenilor de besearecă n-au lăsat domnia să domnească în chipul altor domni ce zice preuţilor: cine va vrea să fie mare întru voi să fie voa slugă şi cine va vrea să fie între voi întăi să fie voao rob. Că cine poate să slujascâ oamenilor mai mult au cu învaţătura au cu altă slujbâ acela va fi mai mare. Greşi tare papa de în Roma şi mă temĭ că fu el uîn Anticrist cum cunoaştem de în Scriptura sfîntă, unde se rădică prespre toată lumea şi calcă supt picioare pre toţi împăraţii şi craii şi domnii despre pămînt. Cautâ di el ce grăiaşte Pavel ku ''Soloneanom CO͠E. Daniil-'' şi unde zice papa că lui se cade să fie cap şi prespre totţi mai marei. Greşi şi Io Constantinopolitean, patriarh, sfădindu-se cu papa prentru domniia şi pre mai măriia… |…[Пано]вали на^д людьми и съ правдою изъ милостю изъ правомъ добрымъ али людюмъ церковнымъ нелишилъ панство щобы пановали оу кѣпѫ другихъ паноувъ, али ''мови^т'' попоу^м. Кто хочетъ болшїи быти можи Вами, негай бѫде^т вамъ слѫга, и кто хочетъ быти межи Вами пръвы негай боудетъ ''робъ''. Чомъ кто хоче слѫжити люде(м) найболма изъ наоукѫю албо хо^т дрꙋгою слѫжбою то^т маи вели^к. Чомъ и папа римскїи и изъгрѣши^л и бою^с чомъ бы^л ѡвоу^н ѡдинъ антихри^ст ꙗ^к познаваеме из писма стго коли сѧ тамадова^л на оуве^с свѣ^т и потѫ^м ѡвѫн лежалъ подъ ногами оусѣ^х царю^в и кроле^в. Смотри за него що мови^т с[вѧ]тыи ''Павелъ ко се^л г^л. СО͠В'' иде ''мови^т'' папа чомъ емꙋ сѧ годитъ що бы бы^л голова на^д оусѣми маи великими. Съгрѣшил дꙋже чомъ Іѡа(н) Констѧнтинополи^ч патриархъ, извади^л сѧ и^з [папомъ за панство и за великусть]… |…Пановали надъ людьми и съ правдою, изъ милустю, изъ правомъ добрымъ, али людюмъ цервковнымъ не лишилъ панство, що бы пановали у кѣпу другых панувъ, али ''гваритъ'' попумъ: „Кто хочетъ бульшїй быти межи вами, негай буде вамъ слуга, и кто хочетъ быти межи вами первый негай будетъ&nbsp;— рабъ.“ Чомъ, кто хоче служити людюмъ май бульше изъ наукою албо хоть другою службою, то май буде великъ. Чомъ изгрѣшилъ ''тотъ'' же папа Риммьскїй, и бою ся, чомъ былъ овунъ аньтихрестъ, якъ познаваеме изъ писма святого: коли ся тамадовалъ на увесь свѣтъ и ''потумъ овунъ'' лежалъ пудъ ногами усѣхъ царевъ и королевъ. Смотри, за него що мовитъ святый ''Павель, ко Соломѧн гл СО͠В''. Иде ''гваритъ'' папа, чомъ ему годитъ ся, що бы былъ голова надъ усѣма май великыим, согрѣшилъ дуже, чомъ Їоаннъ, Костяньтинополиа патриарха извадилъ ся из папомъ за панство и за великусть… |} == Изглядованя == === Язык, датованя и особа автора === Текст Няґувської постилы написаный у языкови, приближеному ид народнуй бесіді того часу, а не в [[Церьковнословянськый язык|церьковнословянському]]. Ласлов Дежив припускає, ож тексты єванґельськых зачал у постилі удсутні завто, ож якраз їх автор зачитовав по церьковнословянськы.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXIX–XL." /> У 1985.&nbsp;році Дежив удав у Дебрецені матеріалы свого зглядованя текста Няґувської постилы на основі зобратого словника тай його аналіза. У выслідках Дежив указав: * 49% зобратого ним словника Няґувської постилы збігло ся из староукрайинськыми словниками;<ref name=":3">{{Cite book|author-link=Ласлов Дежив|last=Дэже|first=Л.|publisher=Дебреценский государственный университет|ref=Deszo1985|year=1985|title=Украинская лексика сер. XVI века: Няговские Поучения (Словарь и анализ)|location=[[Дебрецен]]}}</ref>{{Rp-primitive|бук=509}} * 13% лексикы Няґувської постилы є у староукрайинськых словниках, айбо не у літературному украйинському языкови;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=509}} * 57% лексикы збігло ся из лексиков літературного російського языка&nbsp;— подля словника Д.&nbsp;Ушакова, почти половина з того зазначена ги книжні, церьковні, застарілі слова;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=510}} * 21% слув из Няґувської постилы не є ни в украйинському, ни в російському языках, причому ни в днешньых, ни в історичных їх інкарнаціях;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=512}} * 68% лексикы Няґувської постилы ся збігат из днешньым языком русинув.<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=513}} Як пише Дежив, позаяк цільовов авдиторійов Няґувської постилы были селяне, ремеселникы, друбні дворяны, а пораз и сященникы, автор хоснує простый и порозумливый стиль, членорозділну структуру, май слобудну, близку ид уснуй бесіді будову речінь; часто ся дає до синонімув, антонімув и пуднимат звіданкы, за котрі слухачам треба ся было задумовати, бо за нима стояли обычні проблемы.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XLVI–XLVIII." /> Алексій Петров датує ориґінал 1559.&nbsp;роком, а Няґувськый список, на основі котрого вун чинив изглядованя&nbsp;— 1757–1758.&nbsp;роками.<ref name=":1" details="б.&amp;nbsp;45." /><ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=2}} У резултаті свого зглядованя Петров учинив такі выслідкы:<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=101}}<ref name=":0" />{{Rp-primitive|бук=XLI}} {{Blockquote|# Автор постилы, православный руськый сященник из Марамороша вадь сосідньої карпаторуської території, и в основі свойих никань, и формално ''ся лишив сыном воспитавшої го православної церьквы'', хоть # ''пудчиняв ся'' в силнуй мірі ''вливу реформаційных ідей'', котрі го привели д усвідомленьови ''мусайности введеня народного языка в церьков и жывої на нюм проповіди'', а щи # ''д розуміньови реліґії уднушньым, духовным способом'', а не вонкашньым, обрядовым, што у значнуй мірі уддалило го уд товдышнього православного общества; дуже годно быти, ож # зближеня його з протестантизмом ся проявило и „''в даякому пристатьови на неправославный спосуб думаня'' не лиш удносно ''обрядового'' боку, айбо и ''доґматичного''“, айбо # ''не привело го ид переходу в даяку конкретну форму протестантизма'', наприклад у калвінізм — # автором быв ''приятый'' лиш ''общый дух реформації''.}}Текувськый список [[Ґеорґій Ґеровськый]] датовав кунцьом 17.&nbsp;стороча вдяку записам пережых власникув на полях рукописа з указаньом днув и рокув;<ref>Ґеровськый пише, ож из записув на полях слідує, ож Текувськый список у 18.&nbsp;сторочови быв у [[Вонігово|Вонігові]] тай [[Буштино|Буштині]].</ref> майстарый запис на польови на 388.&nbsp;боці датованый 1710.&nbsp;роком. При тому, никавучи на хоснованя буквы ⟨ґ⟩, Ґеровськый удзначує, ож Текувська копія была вчинена не скорше другої половины 17.&nbsp;стороча.<ref name=":4" /> Текувськый список хоснує букву ⟨ґ⟩, напр. ''кедвеґова'', айбо з подакотрыми уйимками, напр. ''бѣзоншак'' ({{Lang-hu|bizonyság}}); Няґувськый список умісто неї хоснує ⟨к⟩. Текувськый список хоснує букву ⟨џ⟩ (дж), напр. годноџа ({{Lang-hu|hadnagy}}).<ref name=":4" /> Автор текувської копії подля Ґеровського походив из „бывшого Довжанського округа в долині Боржавы“, никавучи на діалектні рисы, внесені в ориґіналный язык памняткы переписовачом, наприклад звук /y/, переданый буквов ⟨ю⟩; формы часослув минулого часу чоловічого роду ги ''привѣлъ'', ''вывѣлъ'', ''принѣсъ'' вмісто ''привюгъ'', ''вывюгъ'', ''принюсъ'' як усяде у Няґувськуй копії; подаґде хоснованя мнягкого закунченя ''-ть'' у часословах третьої особы.<ref name=":4" /> На основі інформації за „Cazania I“, датованоє 1564.&nbsp;роком, румынськый філолоґ [[Паделе Олтяну]] установив часовый період написаня ориґінала межи 1551. и 1564.&nbsp;роками.<ref name=":5" /> Автор ориґінала быв носительом лишацького діалекта из югозападного [[Мараморош (реґіон)|Марамороша]],<ref name=":5" />{{Rp-primitive|бук=126}} и годен быв быти выпускником калвініштського училища в [[Сіґет|Сіґеті]].<ref name=":5" /> === Протестантськый влив и удлика уд аналоґічных повчань === А.&nbsp;Петров изглядовав [[Протестантизм|протестантськый]] (а май точно&nbsp;— [[Калвінізм|калвіністськый]]) влив на Няґувську Постилу. Подля нього, як удзначує Дежив, майвеликым наслідком такого вливу было якраз хоснованя народного языка в реліґійнуй и світськуй літературі тай споліганя на „Сященоє Писаня“ ги на єдиный авторитет.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXVIII–XLI." /> Ласлов Дежив удкликує ся на аналіз, учиненый Петровом на основі порувняня Няґувської постилы тай аналоґічных мадярськоязычных и украйинськых (и наближеных ид народному языкови, и церьковнословянськоязычных) повчань и указує на такі удликы: наприклад, автор Няґувської постилы ся не дає до полемікы з другыми реліґіями и не фокусує ся на доґматичных вопросах, як тото ся просліжує у аналізованых аналоґах; а щи на удлику уд католицькых и протестантськых повчань, призначеных про школованых читачув, Няґувська постила є призначена про простых вірян.<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=32}} Подля Петрова, про постилы восточної церьквы были характерні вопросы ритуалув и чудес, удкликованя на історію церьквы, айбо „такого роду елементув у Няґувськых повчанях почти не стрічаєме“.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXVIII–XLI." /><ref name=":2">{{Cite book|last1=Петровъ|first1=А.|year=1923|title=Отзвукъ реформаціи въ русскомъ Закарпатьи XVI в. Няговскіе поученія на евангеліе|place=[[Прага|Praha]]|ref=Petrov1923|publisher=Zvláštní otisk z Věstniku Král. Čes. Společnosti Nauk. Třida I. na rok 1921–1922|url=https://archive.org/details/otzvukreformatsi00petr/}}</ref> Протестантськый влив многым булше замітный у румынськоязычнуй редакції „Cazania I“ Коресі, бо з Няґувського списка булшину калвініштськых елементув автор копії поумітовав. У тексті „Cazania I“ на удлику уд Няґувської постилы ся всокотили: калвініштські повчаня за спасіня віров ([[sola fide]]), за передопреділеня судьбы, за важность учіня, проповідий и мусайности служіня народови тай його просвіты у рудному языкови; положеня калвінізма за прощіня гріхув, [[говіня]], борьбу з [[Култ сятых|култом сятых]] тай [[Іконоборство|ікон]], култом мертвых; калвініштські молитвы. При тому в тексті Няґувського списка є різка критика клерикалізма, керованого [[Папа римскый|папов]] и патріархами, [[Февдалізм|февдалізма]].<ref name=":5" /> == Література == * {{Cite book|author-link=Ласлов Дежив|last=Дэже|first=Л.|publisher=Дебреценский государственный университет|ref=Deszo1985|year=1985|title=Украинская лексика сер. XVI века: Няговские Поучения (Словарь и анализ)|location=[[Дебрецен]]}} * {{Cite book|editor1-last=Zoltán|editor1-first=András|pages=74+12+226&nbsp;old.|title=A Nyagovai Posztilla / Няговские поучения / The Niagovo Postilla : Alekszej Petrov szövegkiadásának fakszimiléj, Dezső László bevezető tanulmányával, A kötetet szerkesztette és az előszót írta Zoltán András|year=2006|publisher=Nyíregyházi Főiskola Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék|location=[[Ніредьгаза|Nyíregyháza]]|ref=Zoltan2006}} == Никайте щи == * [[Постила]] * [[Гомілія]] * [[Учительноє Єванґеліє]] * [[Протестантизм]] * [[Калвінізм]] == Запяткы == {{Reflist|group=запятка}} == Референції == {{Reflist}} [[Катеґорія:Хрістіанство]] [[Катеґорія:Христианска литература]] [[Катеґорія:Протестантство]] s6byau2ajkwz4h87at6l9l0sq4xucs1 169300 169299 2026-09-08T16:24:33Z Flipdot 23893 169300 wikitext text/x-wiki '''„Поученя на Єванґеліє“''', знамі ги '''Няґувська постила''' ({{Lang-hu|A Nyagovai Posztilla}}, {{Lang-ru|Няговские поучения}}, {{Lang-ro|Postilla de Neagovo}}, {{Lang-en|The Niagovo Postilla}}) за назвов майзнамого всокоченого списка (копії), тото реліґійный історичный документ, зберька повчань-[[Гомілія|гомілій]] на [[Християнство|християнськоє]] [[Єванґеліє]], датованый дас&nbsp;16.&nbsp;сторочом, котрый ся держит за єдну из майстарых знамых письмовых памняток [[Русинськый язык|русинського языка]]. Ориґінал не дожыв до нашых днув; усокотили ся лиш дві копії: вчиненый у [[Добрянске (Закарпатска область)|Няґові]] (уд&nbsp;1946.&nbsp;року&nbsp;— ''Добрянськоє'') список 18.&nbsp;стороча и найдена у 1930.&nbsp;році у [[Теково|Текові]] копія, котра ся указала май старов (датована кунцьом 17.&nbsp;стороча);<ref group="запятка">Рукопис текувської копії безслідно щез у 1944.&nbsp;році; уд неї ся лишив лиш опублікованый Ґ.&nbsp;Ґеровськым лист.</ref> тай румынськоязычна редакція 1564.&nbsp;року авторства [[Диякон Коресі|диякона Коресі]] пуд назвов „Cazania I“ („Перша проповідь“) авадь „Evanghelia cu învăţătură“ ({{Букв}} „Єванґеліє з обясненями“). Автор ориґінала быв носительом лишацького діалекта из югозападного [[Мараморош (реґіон)|Марамороша]], и годен быв быти выпускником [[Калвінізм|калвініштського]] училища в [[Сіґет|Сіґеті]]. == Няґувська постила == Єдна з двох уцілілых копій была перепечатана російськым істориком [[Петров, Алексій Леонідович|Алексійом Петровом]] у 1914.&nbsp;році, а пак и в септембрі 1921.&nbsp;року в Петроґраді (ныні [[Санкт-Петєрбурґ]]) „по розпоряджіню Російської Академії Наук“ пуд назывков „Повчаня на Єванґеліє по Няґувському списку 1758.&nbsp;року“ ({{Lang-ru-dor|Поученія на евангеліе по Няговскому списку 1758 г.}}). В 2006.&nbsp;році на базі кафедры украйинської и русинської філолоґії Ніредьгазької высшої школы пуд редакційов Ондраша Золтана уйшло [[факсіміле]] з уданя А.&nbsp;Петрова из вступнов статьов [[Ласлов Дежив|Ласлова Дежива]] и передсловом О.&nbsp;Золтана.<ref name=":0">{{Cite book|editor1-last=Zoltán|editor1-first=András|pages=74+12+226&nbsp;old.|title=A Nyagovai Posztilla / Няговские поучения / The Niagovo Postilla : Alekszej Petrov szövegkiadásának fakszimiléj, Dezső László bevezető tanulmányával, A kötetet szerkesztette és az előszót írta Zoltán András|year=2006|publisher=Nyíregyházi Főiskola Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék|location=[[Ніредьгаза|Nyíregyháza]]|ref=Zoltan2006}}</ref> Ондраш Золтан у передслові удзначує, ож петроґрадськоє уданя было удносно раритетом позад воєн и револуцій того часу&nbsp;— а в 1985.&nbsp;році єдиный екземпларь петроґрадського уданя на Мадярах, котрый сперед тым держали у Державнуй бібліотеці имени Сечені, стратив ся бігом переміщеня єї фондув у другу будову, айбо закладатель и першый завідовач кафедры [[Іштван Удварій]] купив копію за гатаром, и з неї ся ипен и вчинило факсіміле. Уданя присятили першым роковинам його смерти, 9.&nbsp;новембра 2006.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;VI–XV." /> Няґувська Постила обсягує 61&nbsp;повчаня, котрі ся удкликувут на вшылиякі дарабы Єванґелія через референції на [[Зачало (Єванґеліє)|єванґельські зачала]] у наголовках, айбо тексты самых зачал ся не наводят&nbsp;— подля Л.&nbsp;Дежива тото не удповідат жаданям „учительного Єванґелія“, хоть автор и называт так свуй текст; ипен завто Дежив хоснує термін „постила“.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXIX–XL." /> Повчаня вшорені за традиційов православного літурґійного календаря из приуроченями д недільным зборам вірникув и Христовым празникам; єдно повчаня присяченоє Богородиці, єдно мученикам; повчань до днув сятых не є.<ref name=":1" details="б.&amp;nbsp;46.">{{Cite paper|first1=Л.О.|last1=Стасюк|year=2004|title=Нягівські повчання як пам'ятка прореформатської літератури|url=http://nbuv.gov.ua/UJRN/Ukrr_2004_30_7|work=[https://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=JUU_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=IJ=&S21COLORTERMS=1&S21STR=%D0%9669265 Українське релігієзнавство]|language=uk|pages=С.&nbsp;45–55|issue=№&nbsp;30|ref=Stasiuk2004}}</ref> Няґувськый список представленый переплетом из двох деревляных дощок, обтягнутых барнастов кожов; 248&nbsp;бокув грубого папіря у велику 8.&nbsp;долю листа, 16&nbsp;½&nbsp;× 20&nbsp;½&nbsp;цм. Межи 158. и 159.&nbsp;боками єден вырватый, коло корінця ся лишили його обрывкы. Быв переданый на зглядованя А.&nbsp;Петрову з манастыря сят.&nbsp;Миколая Чудотворця на Чернецькуй горі коло Мукачова [[Анатолій Кралицькый|Анатолійом Кралицькым]].<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=1}} == Текувська постила == Текувськый список быв найденый у 1930.&nbsp;році в [[Теково|Текові]] выкладачом мукачовської ґімназії К.&nbsp;И.&nbsp;Стрипськым.<ref name=":4">{{Cite journal|title=Ročenka slovanského ústavu [Annuaire de lʼInsitut slave de Praha]|last1=Геровский|first1=Г.|year=1938|publisher=Sloveanský ústav|volume=Svazek X za rok 1937 [Tome X^e année 1937]|location=[[Прага|Praha]]|chapter=Отчет о занятиях Г. Геровского по истории письменного языка Подкарпатской Руси|pages=79–82}}</ref> Вун обсяговав 398&nbsp;бокув (подля нумерації К.&nbsp;И.&nbsp;Стрипського), 199&nbsp;листув у велику 8.&nbsp;долю. Ни зачаток, ни конець ся не всокотив, и з 398&nbsp;бокув 48.&nbsp;є чистый,<ref name=":4" /> а перші 40 были страчені щи сперед тым, як список трафив до рук [[Ґеорґій Ґеровськый|Ґеорґія Ґеровського]].<ref name=":5">{{Cite journal|title=«Postilla de Neagovo» în lumina «Cazaniei I» a diaconului Coresi (cca. 1564)|last1=Olteanu|first1=Pandele|language=ro|place=Bucureşti|publisher=Asociaţia slaviştilor din Republica Populara Romîna|editor1-last=Petrovici|editor1-first=Emil|year=1966|url=https://www.promacedonia.org/rs/rs13_11.pdf|work=Romanoslavica|issue=XIII|pages=105–131 бб.}}</ref> == Cazania I == Текст „Cazania I“ („Перша проповідь“) вадь „Evanghelia cu învăţătură“ ({{Букв}} „Єванґеліє з обясненями“), уданого в 1564.&nbsp;році в [[Брашов|Брашові]] [[Диякон Коресі|дияконом Коресі]], є подля зглядованя філолоґа [[Паделе Олтяну]] ідентичный „Поученям на Єванґелія“. Книга Коресі обсягує 49 неділных проповідий и 8 проповідий на празникы у [[Румынськый язык|румынському языкови]] про просту челядь. У румынськый текст перейшли даже подакотрі діалектизмы ориґіналного автора. Як пише Олтяну, ни зглядовачі русинськоязычных спискув, ни зглядовачі румынськоязычного „Cazania I“ не догадовали ся за взайимозязок межи сими уданями.<ref name=":5" /> == Приклад текста == {| style="border-spacing: 1rem 0rem;" |+Дарабы текста з копій, учиненых из „Поучень на Єванґеліє“<ref name=":5" />{{Rp-primitive|бук=108}}<ref group="запятка">Нахыленый текст Панделе Олтяну.</ref> !„Cazania I“ (~1564),<br />бб.&nbsp;357–358 !Текувська постила (конець 17.&nbsp;ст.)<br />(єдиный доступный бук) !Няґувська постила (~1757–1758),<br />бб.&nbsp;38b–39a,&nbsp;b |- style="vertical-align: top;" |…să domnească pre noi şi să biruiască lumea cu dreptate cu milă şi cu judecată dereaptă iară oamenilor de besearecă n-au lăsat domnia să domnească în chipul altor domni ce zice preuţilor: cine va vrea să fie mare întru voi să fie voa slugă şi cine va vrea să fie între voi întăi să fie voao rob. Că cine poate să slujascâ oamenilor mai mult au cu învaţătura au cu altă slujbâ acela va fi mai mare. Greşi tare papa de în Roma şi mă temĭ că fu el uîn Anticrist cum cunoaştem de în Scriptura sfîntă, unde se rădică prespre toată lumea şi calcă supt picioare pre toţi împăraţii şi craii şi domnii despre pămînt. Cautâ di el ce grăiaşte Pavel ku ''Soloneanom CO͠E. Daniil-'' şi unde zice papa că lui se cade să fie cap şi prespre totţi mai marei. Greşi şi Io Constantinopolitean, patriarh, sfădindu-se cu papa prentru domniia şi pre mai măriia… |…[Пано]вали на^д людьми и съ правдою изъ милостю изъ правомъ добрымъ али людюмъ церковнымъ нелишилъ панство щобы пановали оу кѣпѫ другихъ паноувъ, али ''мови^т'' попоу^м. Кто хочетъ болшїи быти можи Вами, негай бѫде^т вамъ слѫга, и кто хочетъ быти межи Вами пръвы негай боудетъ ''робъ''. Чомъ кто хоче слѫжити люде(м) найболма изъ наоукѫю албо хо^т дрꙋгою слѫжбою то^т маи вели^к. Чомъ и папа римскїи и изъгрѣши^л и бою^с чомъ бы^л ѡвоу^н ѡдинъ антихри^ст ꙗ^к познаваеме из писма стго коли сѧ тамадова^л на оуве^с свѣ^т и потѫ^м ѡвѫн лежалъ подъ ногами оусѣ^х царю^в и кроле^в. Смотри за него що мови^т с[вѧ]тыи ''Павелъ ко се^л г^л. СО͠В'' иде ''мови^т'' папа чомъ емꙋ сѧ годитъ що бы бы^л голова на^д оусѣми маи великими. Съгрѣшил дꙋже чомъ Іѡа(н) Констѧнтинополи^ч патриархъ, извади^л сѧ и^з [папомъ за панство и за великусть]… |…Пановали надъ людьми и съ правдою, изъ милустю, изъ правомъ добрымъ, али людюмъ цервковнымъ не лишилъ панство, що бы пановали у кѣпу другых панувъ, али ''гваритъ'' попумъ: „Кто хочетъ бульшїй быти межи вами, негай буде вамъ слуга, и кто хочетъ быти межи вами первый негай будетъ&nbsp;— рабъ.“ Чомъ, кто хоче служити людюмъ май бульше изъ наукою албо хоть другою службою, то май буде великъ. Чомъ изгрѣшилъ ''тотъ'' же папа Риммьскїй, и бою ся, чомъ былъ овунъ аньтихрестъ, якъ познаваеме изъ писма святого: коли ся тамадовалъ на увесь свѣтъ и ''потумъ овунъ'' лежалъ пудъ ногами усѣхъ царевъ и королевъ. Смотри, за него що мовитъ святый ''Павель, ко Соломѧн гл СО͠В''. Иде ''гваритъ'' папа, чомъ ему годитъ ся, що бы былъ голова надъ усѣма май великыим, согрѣшилъ дуже, чомъ Їоаннъ, Костяньтинополиа патриарха извадилъ ся из папомъ за панство и за великусть… |} == Изглядованя == === Язык, датованя и особа автора === Текст Няґувської постилы написаный у языкови, приближеному ид народнуй бесіді того часу, а не в [[Церьковнословянськый язык|церьковнословянському]]. Ласлов Дежив припускає, ож тексты єванґельськых зачал у постилі удсутні завто, ож якраз їх автор зачитовав по церьковнословянськы.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXIX–XL." /> У 1985.&nbsp;році Дежив удав у Дебрецені матеріалы свого зглядованя текста Няґувської постилы на основі зобратого словника тай його аналіза. У выслідках Дежив указав: * 49% зобратого ним словника Няґувської постилы збігло ся из староукрайинськыми словниками;<ref name=":3">{{Cite book|author-link=Ласлов Дежив|last=Дэже|first=Л.|publisher=Дебреценский государственный университет|ref=Deszo1985|year=1985|title=Украинская лексика сер. XVI века: Няговские Поучения (Словарь и анализ)|location=[[Дебрецен]]}}</ref>{{Rp-primitive|бук=509}} * 13% лексикы Няґувської постилы є у староукрайинськых словниках, айбо не у літературному украйинському языкови;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=509}} * 57% лексикы збігло ся из лексиков літературного російського языка&nbsp;— подля словника Д.&nbsp;Ушакова, почти половина з того зазначена ги книжні, церьковні, застарілі слова;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=510}} * 21% слув из Няґувської постилы не є ни в украйинському, ни в російському языках, причому ни в днешньых, ни в історичных їх інкарнаціях;<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=512}} * 68% лексикы Няґувської постилы ся збігат из днешньым языком русинув.<ref name=":3" />{{Rp-primitive|бук=513}} Як пише Дежив, позаяк цільовов авдиторійов Няґувської постилы были селяне, ремеселникы, друбні дворяны, а пораз и сященникы, автор хоснує простый и порозумливый стиль, членорозділну структуру, май слобудну, близку ид уснуй бесіді будову речінь; часто ся дає до синонімув, антонімув и пуднимат звіданкы, за котрі слухачам треба ся было задумовати, бо за нима стояли обычні проблемы.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XLVI–XLVIII." /> Алексій Петров датує ориґінал 1559.&nbsp;роком, а Няґувськый список, на основі котрого вун чинив изглядованя&nbsp;— 1757–1758.&nbsp;роками.<ref name=":1" details="б.&amp;nbsp;45." /><ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=2}} У резултаті свого зглядованя Петров учинив такі выслідкы:<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=101}}<ref name=":0" />{{Rp-primitive|бук=XLI}} {{Blockquote|# Автор постилы, православный руськый сященник из Марамороша вадь сосідньої карпаторуської території, и в основі свойих никань, и формално ''ся лишив сыном воспитавшої го православної церьквы'', хоть # ''пудчиняв ся'' в силнуй мірі ''вливу реформаційных ідей'', котрі го привели д усвідомленьови ''мусайности введеня народного языка в церьков и жывої на нюм проповіди'', а щи # ''д розуміньови реліґії уднушньым, духовным способом'', а не вонкашньым, обрядовым, што у значнуй мірі уддалило го уд товдышнього православного общества; дуже годно быти, ож # зближеня його з протестантизмом ся проявило и „''в даякому пристатьови на неправославный спосуб думаня'' не лиш удносно ''обрядового'' боку, айбо и ''доґматичного''“, айбо # ''не привело го ид переходу в даяку конкретну форму протестантизма'', наприклад у калвінізм — # автором быв ''приятый'' лиш ''общый дух реформації''.}}Текувськый список [[Ґеорґій Ґеровськый]] датовав кунцьом 17.&nbsp;стороча вдяку записам пережых власникув на полях рукописа з указаньом днув и рокув;<ref>Ґеровськый пише, ож из записув на полях слідує, ож Текувськый список у 18.&nbsp;сторочови быв у [[Вонігово|Вонігові]] тай [[Буштино|Буштині]].</ref> майстарый запис на польови на 388.&nbsp;боці датованый 1710.&nbsp;роком. При тому, никавучи на хоснованя буквы ⟨ґ⟩, Ґеровськый удзначує, ож Текувська копія была вчинена не скорше другої половины 17.&nbsp;стороча.<ref name=":4" /> Текувськый список хоснує букву ⟨ґ⟩, напр. ''кедвеґова'', айбо з подакотрыми уйимками, напр. ''бѣзоншак'' ({{Lang-hu|bizonyság}}); Няґувськый список умісто неї хоснує ⟨к⟩. Текувськый список хоснує букву ⟨џ⟩ (дж), напр. годноџа ({{Lang-hu|hadnagy}}).<ref name=":4" /> Автор текувської копії подля Ґеровського походив из „бывшого Довжанського округа в долині Боржавы“, никавучи на діалектні рисы, внесені в ориґіналный язык памняткы переписовачом, наприклад звук /y/, переданый буквов ⟨ю⟩; формы часослув минулого часу чоловічого роду ги ''привѣлъ'', ''вывѣлъ'', ''принѣсъ'' вмісто ''привюгъ'', ''вывюгъ'', ''принюсъ'' як усяде у Няґувськуй копії; подаґде хоснованя мнягкого закунченя ''-ть'' у часословах третьої особы.<ref name=":4" /> На основі інформації за „Cazania I“, датованоє 1564.&nbsp;роком, румынськый філолоґ [[Паделе Олтяну]] установив часовый період написаня ориґінала межи 1551. и 1564.&nbsp;роками.<ref name=":5" /> Автор ориґінала быв носительом лишацького діалекта из югозападного [[Мараморош (реґіон)|Марамороша]],<ref name=":5" />{{Rp-primitive|бук=126}} и годен быв быти выпускником калвініштського училища в [[Сіґет|Сіґеті]].<ref name=":5" /> === Протестантськый влив и удлика уд аналоґічных повчань === А.&nbsp;Петров изглядовав [[Протестантизм|протестантськый]] (а май точно&nbsp;— [[Калвінізм|калвіністськый]]) влив на Няґувську Постилу. Подля нього, як удзначує Дежив, майвеликым наслідком такого вливу было якраз хоснованя народного языка в реліґійнуй и світськуй літературі тай споліганя на „Сященоє Писаня“ ги на єдиный авторитет.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXVIII–XLI." /> Ласлов Дежив удкликує ся на аналіз, учиненый Петровом на основі порувняня Няґувської постилы тай аналоґічных мадярськоязычных и украйинськых (и наближеных ид народному языкови, и церьковнословянськоязычных) повчань и указує на такі удликы: наприклад, автор Няґувської постилы ся не дає до полемікы з другыми реліґіями и не фокусує ся на доґматичных вопросах, як тото ся просліжує у аналізованых аналоґах; а щи на удлику уд католицькых и протестантськых повчань, призначеных про школованых читачув, Няґувська постила є призначена про простых вірян.<ref name=":2" />{{Rp-primitive|бук=32}} Подля Петрова, про постилы восточної церьквы были характерні вопросы ритуалув и чудес, удкликованя на історію церьквы, айбо „такого роду елементув у Няґувськых повчанях почти не стрічаєме“.<ref name=":0" details="бб.&amp;nbsp;XXXVIII–XLI." /><ref name=":2">{{Cite book|last1=Петровъ|first1=А.|year=1923|title=Отзвукъ реформаціи въ русскомъ Закарпатьи XVI в. Няговскіе поученія на евангеліе|place=[[Прага|Praha]]|ref=Petrov1923|publisher=Zvláštní otisk z Věstniku Král. Čes. Společnosti Nauk. Třida I. na rok 1921–1922|url=https://archive.org/details/otzvukreformatsi00petr/}}</ref> Протестантськый влив многым булше замітный у румынськоязычнуй редакції „Cazania I“ Коресі, бо з Няґувського списка булшину калвініштськых елементув автор копії поумітовав. У тексті „Cazania I“ на удлику уд Няґувської постилы ся всокотили: калвініштські повчаня за спасіня віров ([[sola fide]]), за передопреділеня судьбы, за важность учіня, проповідий и мусайности служіня народови тай його просвіты у рудному языкови; положеня калвінізма за прощіня гріхув, [[говіня]], борьбу з [[Култ сятых|култом сятых]] тай [[Іконоборство|ікон]], култом мертвых; калвініштські молитвы. При тому в тексті Няґувського списка є різка критика клерикалізма, керованого [[Папа римскый|папов]] и патріархами, [[Февдалізм|февдалізма]].<ref name=":5" /> == Література == * {{Cite book|author-link=Ласлов Дежив|last=Дэже|first=Л.|publisher=Дебреценский государственный университет|ref=Deszo1985|year=1985|title=Украинская лексика сер. XVI века: Няговские Поучения (Словарь и анализ)|location=[[Дебрецен]]}} * {{Cite book|editor1-last=Zoltán|editor1-first=András|pages=74+12+226&nbsp;old.|title=A Nyagovai Posztilla / Няговские поучения / The Niagovo Postilla : Alekszej Petrov szövegkiadásának fakszimiléj, Dezső László bevezető tanulmányával, A kötetet szerkesztette és az előszót írta Zoltán András|year=2006|publisher=Nyíregyházi Főiskola Ukrán és Ruszin Filológiai Tanszék|location=[[Ніредьгаза|Nyíregyháza]]|ref=Zoltan2006}} == Никайте щи == * [[Постила]] * [[Гомілія]] * [[Учительноє Єванґеліє]] * [[Протестантизм]] * [[Калвінізм]] == Запяткы == {{Reflist|group=запятка}} == Референції == {{Reflist}} [[Катеґорія:Хрістіанство]] [[Катеґорія:Христианска литература]] [[Катеґорія:Протестантство]] qq1havtzghh8voaf534pged9lm813gc 0 25057 169301 2026-09-08T16:24:59Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Няґувська постила]] 169301 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Няґувська постила]] bynm1bzemg50azs0wta7ufnrb7tqlyc 0 25058 169302 2026-09-08T16:26:59Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Сигет]] 169302 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сигет]] 4u319geg6ttgsihm3i332qx7nldxcx0 0 25059 169303 2026-09-08T16:28:24Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Иштван Удвари]] 169303 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Иштван Удвари]] kgkevmgbr3tjx6zfs0c6k15l48rezk8 0 25060 169304 2026-09-08T16:28:44Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Иштван Удвари]] 169304 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Иштван Удвари]] kgkevmgbr3tjx6zfs0c6k15l48rezk8 0 25061 169305 2026-09-08T16:44:27Z Flipdot 23893 Створена сторінка: {{Стыржень}} {{НП}} '''Те́ково''' ({{Lang-uk|Теково}}, {{Lang-hu|Tekeháza}}, {{Lang-cs|Tekehaza}}<ref name="Seznam1922">{{Cite book|title=Seznam obcí a úřadů na Podkarpatské Rusi|url=https://kramerius5.nkp.cz/view/uuid:4726c9d0-b7de-11dd-a769-000d606f5dc6?page=uuid:1905fcf0-a118-11e8-ba56-5ef3fc9bb22f|location=[[Ужгород|Užhorod]]|year=1922|pages=21}}</ref> вадь {{Lang|cs|Tekovo}}<ref name="BohacProkop1928">{{Cite bo... 169305 wikitext text/x-wiki {{Стыржень}} {{НП}} '''Те́ково''' ({{Lang-uk|Теково}}, {{Lang-hu|Tekeháza}}, {{Lang-cs|Tekehaza}}<ref name="Seznam1922">{{Cite book|title=Seznam obcí a úřadů na Podkarpatské Rusi|url=https://kramerius5.nkp.cz/view/uuid:4726c9d0-b7de-11dd-a769-000d606f5dc6?page=uuid:1905fcf0-a118-11e8-ba56-5ef3fc9bb22f|location=[[Ужгород|Užhorod]]|year=1922|pages=21}}</ref> вадь {{Lang|cs|Tekovo}}<ref name="BohacProkop1928">{{Cite book|title=Statistický lexikon obcí v Republice československé|volume=IV|url=https://kramerius.lib.cas.cz/view/uuid:ce3e1b85-42ba-4ab3-bd63-f94bdad2e4c8?page=uuid:5f5202a2-517f-45d3-9f87-464f7e1a6c04|publisher=Státní úřad statistický|location=Praha|last1=Boháč|first1=Antonín|last2=Prokop|first2=Ladislav|year=1928|pages=19}}</ref>) є [[село]] в Корольовськуй територіалнуй громаді [[Берегувськый район|Берегувського района]] в [[Закарпатська область|Закарпатськуй области]] в [[Украйина|Украйині]].<ref name="GromadaInfo">{{Cite web|title=Королівська громада - Закарпатська область|work=gromada.info|url=https://gromada.info/gromada/korolivska/|access-date=2025-05-15}}</ref> == Історія == До укладеня Тріанонського договора село было в складі Мадярщины, а пак (раз пуд назвов Текегаза, пузніше Теково)&nbsp;— в складі [[Перша чехословацька республіка|Першої чехословацької республікы]].<ref name="Seznam1922" /> == Референції == {{Reflist}} brzsxq4249wu8i95npyrgunw1ei7c1j 0 25062 169309 2026-09-08T17:46:00Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Даблин]] 169309 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Даблин]] g8n58wqvbntoqktigijpot4jdz9r4yr 0 25063 169311 2026-09-08T18:27:22Z Flipdot 23893 Створена сторінка: [[Файл:Empty table setting plate fork knife (42585288225).jpg|міні|Пустый танірь]] '''Гові́ня''' вадь '''пуст''' тото акт повного вадь часточного удказу уд [[їдіня]] и пораз [[питя]] вадь другых занять, майчасто ги часть [[Реліґія|реліґійного]] ритуала. Кой чоловік держит говіня, каже ся,... 169311 wikitext text/x-wiki [[Файл:Empty table setting plate fork knife (42585288225).jpg|міні|Пустый танірь]] '''Гові́ня''' вадь '''пуст''' тото акт повного вадь часточного удказу уд [[їдіня]] и пораз [[питя]] вадь другых занять, майчасто ги часть [[Реліґія|реліґійного]] ритуала. Кой чоловік держит говіня, каже ся, ож ''гові́є'' вадь ож ся ''не порзни́т''. == Християнство == === Католицизм === [[Файл:Brooklyn Museum - Jesus Tempted in the Wilderness (Jésus tenté dans le désert) - James Tissot - overall.jpg|міні|„Исус, спокушованый у пустыни“ (Jésus tenté dans le désert), [[Джеймс Тіссо]], из колекції Бруклінського музея]] У католицькуй церькві практика говіня представлена зменшеньом обсягу спожытого за день їдіня и головно ся держит у період Говіня, котрый иде 44&nbsp;дны уд [[Попілна середа|Попілної середы]] до [[Пасха|Пасхы]] (на знак покаяня и на подобу Исусовому 40-дньовому говіню в пустыни), реґулує ся канонами 1250–1253 Кодекса канонічного права 1983.&nbsp;року.<ref>{{cite web |url=https://www.vatican.va/archive/ENG1104/__P4O.HTM |title=1983 Code of Canon Law |publisher=[[Свята Столиця|The Holy See]] |access-date=2011-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111115004422/https://www.vatican.va/archive/ENG1104/__P4O.HTM |archive-date=2011-11-15 }}</ref> У них пише, ож періодом покаяня сут ушыткі пятниці року и доба Говіня; вшыткі, кому ся уповнило 14&nbsp;рокув, мусят не їсти мнясо в Попілну середу, Велику (Страсну) пятницю и вшыткі другі пятниці року кроме літурґійных торжеств (славностий), а уд дорослого віку и до 60.&nbsp;року жывота мусай держати говіня. Кроме того католикам не мож нич їсти вадь пити окрем воды тай лікув годину до приятя тайинства [[Євхаристія|євхаристії]] (причастя)&nbsp;— тото ся кличе євхаристійный пуст.<ref>Code of Canon Law (CIC), Rome: Libreria Editrice Vaticana, 4 November 2003 [1983], [http://www.vatican.va/archive/ENG1104/_P39.HTM#4.1.0.3.1.2.919 c. 919].</ref> Подакотрі католикы убиравут ай удержовати ся уд другых активностий у період Говіня (наприклад никаня телевізії, бавліня у компютер) авадь заміньовати їх на молитвы, адорації и другі реліґійні ритуалы. === Православіє === Православні християны восточного обряда говіют бігом дакулькох пусных періодув у році: Великоє говіня 40&nbsp;днув перед Пасхов, Малоє говіня перед Руздвом, кажджу середу и пятницю кромі подакотрых празникув, Апостолськоє говіня по Великодню и два тыжні перед [[Успіня пресятої Дівы Марії|Успіньом]]. === Лутеранство === У [[Лутеранство|лутеранстві]] традиційными днями говіня и удказа їдіня уд мняса сут [[просьбенні дны]];<ref>{{cite web |title=Fasting Guidelines |url=https://www.glctulsa.org/wp-content/uploads/2016/02/Fasting-Guidelines-Rev-2016.pdf |publisher=Grace Evangelical Lutheran Church |access-date=5 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630235736/https://www.glctulsa.org/wp-content/uploads/2016/02/Fasting-Guidelines-Rev-2016.pdf |archive-date=30 June 2020 |page=3 }}</ref> подакотрі лутеранські церьквы говіют у період Говіня,<ref name="GassmannOldenburg2011">{{cite book|last1=Gassmann|first1=Günther|last2=Oldenburg|first2=Mark W.|title=Historical Dictionary of Lutheranism|date=10 October 2011|publisher=Scarecrow Press|language=en|isbn=978-0-8108-7482-4|page=229|quote=In many Lutheran churches, the Sundays during the Lenten season are called by the first word of their respective Latin Introitus (with the exception of Palm/Passion Sunday): Invocavit, Reminiscere, Oculi, Laetare, and Judica. Many Lutheran church orders of the 16th century retained the observation of the Lenten fast, and Lutherans have observed this season with a serene, earnest attitude. Special days of eucharistic communion were set aside on Maundy Thursday and Good Friday.}}</ref><ref>[http://www.lcms.org/pages/wPage.asp?ContentID=246&IssueID=19 What is the holiest season of the Church Year?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209190015/http://www.lcms.org/pages/wPage.asp?ContentID=246&IssueID=19|date=9 February 2009}}. Retrieved 3 February 2010. [https://web.archive.org/web/20090209190015/http://www.lcms.org/pages/wPage.asp?ContentID=246&IssueID=19 Archived copy] at the [[Internet Archive]]</ref> особено в Попілну середу и Велику пятницю.<ref name="GassmannOldenburg2011" /><ref name="Pfatteicher1990">{{cite book|last=Pfatteicher|first=Philip H.|title=Commentary on the Lutheran Book of Worship: Lutheran Liturgy in Its Ecumenical Context|year=1990|publisher=Augsburg Fortress Publishers|language=en|isbn=978-0-8006-0392-2|pages=223–244, 260|quote=The Good Friday fast became the principal fast in the calendar, and even after the Reformation in Germany many Lutherans who observed no other fast scrupulously kept Good Friday with strict fasting.}}</ref><ref name="JacobsHaas1899">{{cite book|last1=Jacobs|first1=Henry Eyster|last2=Haas|first2=John Augustus William|title=The Lutheran Cyclopedia|url=https://archive.org/details/cu31924029466533|year=1899|publisher=Scribner|language=en|page=[https://archive.org/details/cu31924029466533/page/n121 110]|quote=By many Lutherans Good Friday is observed as a strict fast. The lessons on Ash Wednesday emphasize the proper idea of the fast. The Sundays in Lent receive their names from the first words of their Introits in the Latin service, Invocavit, Reminiscere, Oculi, Lcetare, Judica.|access-date=14 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20100409170648/http://www.archive.org/details/cu31924029466533|archive-date=9 April 2010|url-status=live}}</ref> „Пудручник дисципліны говіня“ (A Handbook for the Discipline of Lent) прописує такі настановы: {{blockquote|# Говіти в Попілну середу и Велику пятницю, їсти лиш єдно простоє їдіня за день, радно без мняса. # Вдержовати ся уд їдіня мняса (крывавого їдіня) вшыткі пятниці бігом Говіня, замінювучи го наприклад на рыбу. # Забрати из раціона на цілый період даякоє їдіня вадь його катеґорію. Особено мож присокотити доброє и масноє їдіня на Пасху. # Не їсти перед причастьом у період Говіня. # Здержовати ся вадь ограничити даякоє облюбленоє занятя (наприклад телевізію, кіна и так дале) на цілый період и булше ся молити, читати [[Біблія|Біблію]] и другі реліґійні матеріалы.<ref name="ELCA1978">{{cite web|url=http://www.ststephenlutheranchurch.org/pdf/Disciplines%20of%20Lent-%20Handbook.pdf|title=A Handbook for the Discipline of Lent|last=Weitzel|first=Thomas L.|year=1978|publisher=Evangelical Lutheran Church in America|language=en|access-date=17 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317164940/http://www.ststephenlutheranchurch.org/pdf/Disciplines%20of%20Lent-%20Handbook.pdf|archive-date=17 March 2018|url-status=live}}</ref>}}Лутерув „<nowiki/>[[Малый катехизм Мартіна Лутера|Малый катехизм]]<nowiki/>“ за євхаристійный пуст пише: „Говіня и прилажованя тіла тото направду добра дисципліна“.<ref>{{cite web |title=The Small Catechism |url=https://els.org/wp-content/download/centennial/ELS-Small-Catechism-w-questions-2016-WEB.pdf |publisher=Evangelical Lutheran Synod |access-date=18 May 2025 |author=Martin Luther|authorlink=Мартін Лутер}}</ref><ref name="Preus2015">{{cite web |last1=Preus |first1=Klemet |title=Communion Every Sunday: Surprise, Surprise |url=https://steadfastlutherans.org/blog/2015/01/communion-every-sunday-surprise-surprise/ |access-date=18 May 2025 |date=8 January 2015 }}</ref> У лутеранстві євхаристійный пуст є доброволный и держит ся уд пувночи до приятя євхаристії. Теолоґічно „євхаристійный пуст є фурт у чеканьови тайинства євхаристії, напоминаньови за Послідньый день, кой ушытка [[худоба]] пропаде, потреба в говіньови удпаде и кажджа молитва буде сповнена, а вшыткі Божі люде будут празновати на свальбовуй вечери Агнця“.<ref name="Ristau2020">{{cite web |last1=Ristau |first1=Harold |title=Tempted to fast? Fasting and feasting as the Body of Christ |url=https://www.lutheranmissionaustralia.org.au/news/tempted-to-fast-fasting-and-feasting-as-the-body-of-christ |publisher=Lutheran Mission Australia |access-date=18 May 2025 |language=en-AU |date=2020 |archive-date=17 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517073021/https://www.lutheranmissionaustralia.org.au/news/tempted-to-fast-fasting-and-feasting-as-the-body-of-christ |url-status=live }}</ref> === Мормонізм === Вірникы Церьквы Исуса Христа Сятых послідньых днув типово ся вдержувут уд їдіня и питя на два прийомы їдіня за 24-годинный період у першу суботу кажджого місяця, и церьков закликає жертвовати гроші, котрі бы инак пушли на тото їдіня, тым, ко того потребує.<ref name="ReferenceB">{{Cite web |title=The Law of the Fast |url=https://www.churchofjesuschrist.org/bc/content/ldsorg/topics/fasting-and-fast-offerings/PD60001350_TMP_2016%20LeadMtg_The%20Law%20of%20the%20Fast_9-15-16%20KW.pdf |access-date=7 October 2023 |website=[[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] |archive-date=23 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823034959/https://www.churchofjesuschrist.org/bc/content/ldsorg/topics/fasting-and-fast-offerings/PD60001350_TMP_2016%20LeadMtg_The%20Law%20of%20the%20Fast_9-15-16%20KW.pdf |url-status=live }}</ref> === Ранньоє християнство === У раннюм християнстві до 6.&nbsp;стороча была традиція Чорного говіня&nbsp;— строгый пуст, бігом котрого челядник не їст и не пє удень домак нич, а з заходом сонця молит ся, пє воду и їст пусноє їдіня без мняса, яєць, молочных продуктув и алкоголя.<ref name="BecchioSchadé2006">{{cite book|last1=Becchio|first1=Bruno|last2=Schadé|first2=Johannes P.|title=Encyclopedia of World Religions|date=2006|publisher=Foreign Media Group|isbn=978-1-60136-000-7|language=en|quote=Black Fast: Only one meal in the evening is allowed on these days of penance. In addition, meat, eggs, dairy products, and alcohol are forbidden. Only bread, water, and vegetables forms the diet of such a fast.}}</ref><ref name="Butler1774">{{cite book|last1=Butler|first1=Alban|title=The Moveable Feasts, Fasts, and Other Annual Observances of the Catholic Church|date=1774|publisher=C. Kiernan|page=257|language=en|quote=It is undoubted, that anciently to drink on fasting days was no less forbid than to eat, only in the refection after sunset.}}</ref> Такый пуст ся держав у період Говіня.<ref name="Butler">{{cite book|last1=Butler|first1=Alban|title=The Moveable Feasts, Fasts, and Other Annual Observances of the Catholic Church|date=1839|publisher=James Duffy|location=[[Дублін|Dublin]]|page=144-146|language=en|quote=The primitive Christians in Lent broke their fast only after sunset, and then usually only with herbs, roots, and bread. At least all were obliged to abstain not only from flesh meat, but also from fish, and whatever had life; also whatever is derived from flesh, as eggs, milk, cheese, butter, according to the ancient canon. Likewise from wine, which in the primitive ages was no less forbidden on all fasting days than the use of flesh meat itself ... Some mitigations were introduced in part of abstinence in the sixth century ... Fish was in the same age allowed, but not of the dearer and more dainty kinds.}}</ref> == Юдаїзм == [[Йом кіпур]], [[Тіша беʼав]], [[говіня Естер]], [[Говіня Ґедалії|Ґедалії]], [[Говіня 17. тамуза|17.&nbsp;тамуза]], [[Говіня 10. тевета|10.&nbsp;тевета]], [[Говіня першорожденых|першорожденых]] сут прикладами говіня в [[Юдаїзм|юдаїзмови]].<ref>{{cite web |url=http://www.al-mawrid.org/pages/articles_english_detail.php?rid=196&cid=330&search=fasting |title=History of the Fast |access-date=2016-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141227090756/http://www.al-mawrid.org/pages/articles_english_detail.php?rid=196&cid=330&search=fasting |archive-date=27 December 2014 }}</ref> Йом кіпур и Тіша беʼав ся держат 25&nbsp;годин: челядник не їст и не пє нич (кромі другых ограничень) уд єдного заходу сонця до слідувучого. Говіня Естер, Ґедалії, 17.&nbsp;тамуза, 10.&nbsp;тевета вшыткі йдут уд сходу сонця до заходу. Говіня першорожденых не є біблійно мусайноє и завто може ся достроково завершовати у случайови [[Сеудат міцва|сеудат міцвы]]. == Іслам == В [[Іслам|ісламі]] ся держит говіня кажджый рук&nbsp;— цілый місяць [[рамадан]]. Они не їдят и не пют уд сходу до заходу сонця. Говіти в рамадан мусай ушыткым [[Мусулмане|мусулманам]] кромі дітий авадь тых, ко фізично не бирує.<ref>{{Cite web |title=Islamic Laws of Fasting |url=https://imam-us.org/islamic-laws-of-fasting-online-book |access-date=2026-02-25 |website=IMAM-US.org |language=en-US }}</ref> == Гіндуїзм и будгізм == Говіня є частьов [[Аскетизм|аскетичных]] традицій у [[Індуїзм|гіндуїзмі]] и [[Будгізм|будгізмі]].<ref>{{Cite journal|last=Trabelsi|first=Khaled|last2=Ammar|first2=Achraf|last3=Boujelbane|first3=Mohamed Ali|last4=Puce|first4=Luca|last5=Garbarino|first5=Sergio|last6=Scoditti|first6=Egeria|last7=Boukhris|first7=Omar|last8=Khanfir|first8=Saber|last9=Clark|first9=Cain C. T.|last10=Glenn|first10=Jordan M.|last11=Alhaj|first11=Omar A.|last12=Jahrami|first12=Haitham|last13=Chtourou|first13=Hamdi|last14=Bragazzi|first14=Nicola Luigi|date=2022|title=Religious fasting and its impacts on individual, public, and planetary health: Fasting as a "religious health asset" for a healthier, more equitable, and sustainable society|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9729557/|journal=Frontiers in Nutrition|volume=9|article-number=1036496|doi=10.3389/fnut.2022.1036496|doi-access=free|issn=2296-861X|pmc=9729557|pmid=36505246}}</ref> [[Магаяна|Магаянські]] традиції, котрі ся держат [[Брагмаджаласутра|Брагмаджаласутры]], мавут „шість днув говіня кажджый місяць и три місяці говіня кажджый рук“.<ref>Brahma's Net Sutra, minor precept 30</ref> == Багаізм == Кажджый марець [[Багаізм|багаішты]] уд 15 до 70&nbsp;рокув мусят держати 19-денноє говіня уд сходу до заходу сонця; уйимкы ся чинят про бетіжных и жун у [[Тяж|тяжи]].<ref>{{Cite web |title=Fasting {{!}} Devotion {{!}} The Life of the Spirit {{!}} What Bahá'ís Believe |url=https://www.bahai.org/beliefs/life-spirit/devotion/fasting |access-date=2026-02-25 |website=www.bahai.org |language=en }}</ref> == Скапчані статі == * [[Пусноє їдіня]] * [[Голодовка]] * [[Дієта]] == Референції == {{Reflist}} nyytmfutawgz9mx72d42zj8jxbdzq6r 169315 169311 2026-09-08T19:13:09Z Rue323 31002 169315 wikitext text/x-wiki [[Файл:Empty table setting plate fork knife (42585288225).jpg|міні|Пустый танірь]] '''Гові́ня''' вадь '''пуст''' тото акт повного вадь часточного удказу уд [[Їджіня|їдіня]] и пораз [[питя]] вадь другых занять, майчасто ги часть [[Реліґія|реліґійного]] ритуала. Кой чоловік держит говіня, каже ся, ож ''гові́є'' вадь ож ся ''не порзни́т''. == Християнство == === Католицизм === [[Файл:Brooklyn Museum - Jesus Tempted in the Wilderness (Jésus tenté dans le désert) - James Tissot - overall.jpg|міні|„Исус, спокушованый у пустыни“ (Jésus tenté dans le désert), [[Джеймс Тіссо]], из колекції Бруклінського музея]] У католицькуй церькві практика говіня представлена зменшеньом обсягу спожытого за день їдіня и головно ся держит у період Говіня, котрый иде 44&nbsp;дны уд [[Попілна середа|Попілної середы]] до [[Пасха|Пасхы]] (на знак покаяня и на подобу Исусовому 40-дньовому говіню в пустыни), реґулує ся канонами 1250–1253 Кодекса канонічного права 1983.&nbsp;року.<ref>{{cite web |url=https://www.vatican.va/archive/ENG1104/__P4O.HTM |title=1983 Code of Canon Law |publisher=[[Свята Столиця|The Holy See]] |access-date=2011-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111115004422/https://www.vatican.va/archive/ENG1104/__P4O.HTM |archive-date=2011-11-15 }}</ref> У них пише, ож періодом покаяня сут ушыткі пятниці року и доба Говіня; вшыткі, кому ся уповнило 14&nbsp;рокув, мусят не їсти мнясо в Попілну середу, Велику (Страсну) пятницю и вшыткі другі пятниці року кроме літурґійных торжеств (славностий), а уд дорослого віку и до 60.&nbsp;року жывота мусай держати говіня. Кроме того католикам не мож нич їсти вадь пити окрем воды тай лікув годину до приятя тайинства [[Євхаристія|євхаристії]] (причастя)&nbsp;— тото ся кличе євхаристійный пуст.<ref>Code of Canon Law (CIC), Rome: Libreria Editrice Vaticana, 4 November 2003 [1983], [http://www.vatican.va/archive/ENG1104/_P39.HTM#4.1.0.3.1.2.919 c. 919].</ref> Подакотрі католикы убиравут ай удержовати ся уд другых активностий у період Говіня (наприклад никаня телевізії, бавліня у компютер) авадь заміньовати їх на молитвы, адорації и другі реліґійні ритуалы. === Православіє === Православні християны восточного обряда говіют бігом дакулькох пусных періодув у році: Великоє говіня 40&nbsp;днув перед Пасхов, Малоє говіня перед Руздвом, кажджу середу и пятницю кромі подакотрых празникув, Апостолськоє говіня по Великодню и два тыжні перед [[Успіня пресятої Дівы Марії|Успіньом]]. === Лутеранство === У [[Лутеранство|лутеранстві]] традиційными днями говіня и удказа їдіня уд мняса сут [[просьбенні дны]];<ref>{{cite web |title=Fasting Guidelines |url=https://www.glctulsa.org/wp-content/uploads/2016/02/Fasting-Guidelines-Rev-2016.pdf |publisher=Grace Evangelical Lutheran Church |access-date=5 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630235736/https://www.glctulsa.org/wp-content/uploads/2016/02/Fasting-Guidelines-Rev-2016.pdf |archive-date=30 June 2020 |page=3 }}</ref> подакотрі лутеранські церьквы говіют у період Говіня,<ref name="GassmannOldenburg2011">{{cite book|last1=Gassmann|first1=Günther|last2=Oldenburg|first2=Mark W.|title=Historical Dictionary of Lutheranism|date=10 October 2011|publisher=Scarecrow Press|language=en|isbn=978-0-8108-7482-4|page=229|quote=In many Lutheran churches, the Sundays during the Lenten season are called by the first word of their respective Latin Introitus (with the exception of Palm/Passion Sunday): Invocavit, Reminiscere, Oculi, Laetare, and Judica. Many Lutheran church orders of the 16th century retained the observation of the Lenten fast, and Lutherans have observed this season with a serene, earnest attitude. Special days of eucharistic communion were set aside on Maundy Thursday and Good Friday.}}</ref><ref>[http://www.lcms.org/pages/wPage.asp?ContentID=246&IssueID=19 What is the holiest season of the Church Year?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209190015/http://www.lcms.org/pages/wPage.asp?ContentID=246&IssueID=19|date=9 February 2009}}. Retrieved 3 February 2010. [https://web.archive.org/web/20090209190015/http://www.lcms.org/pages/wPage.asp?ContentID=246&IssueID=19 Archived copy] at the [[Internet Archive]]</ref> особено в Попілну середу и Велику пятницю.<ref name="GassmannOldenburg2011" /><ref name="Pfatteicher1990">{{cite book|last=Pfatteicher|first=Philip H.|title=Commentary on the Lutheran Book of Worship: Lutheran Liturgy in Its Ecumenical Context|year=1990|publisher=Augsburg Fortress Publishers|language=en|isbn=978-0-8006-0392-2|pages=223–244, 260|quote=The Good Friday fast became the principal fast in the calendar, and even after the Reformation in Germany many Lutherans who observed no other fast scrupulously kept Good Friday with strict fasting.}}</ref><ref name="JacobsHaas1899">{{cite book|last1=Jacobs|first1=Henry Eyster|last2=Haas|first2=John Augustus William|title=The Lutheran Cyclopedia|url=https://archive.org/details/cu31924029466533|year=1899|publisher=Scribner|language=en|page=[https://archive.org/details/cu31924029466533/page/n121 110]|quote=By many Lutherans Good Friday is observed as a strict fast. The lessons on Ash Wednesday emphasize the proper idea of the fast. The Sundays in Lent receive their names from the first words of their Introits in the Latin service, Invocavit, Reminiscere, Oculi, Lcetare, Judica.|access-date=14 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20100409170648/http://www.archive.org/details/cu31924029466533|archive-date=9 April 2010|url-status=live}}</ref> „Пудручник дисципліны говіня“ (A Handbook for the Discipline of Lent) прописує такі настановы: {{blockquote|# Говіти в Попілну середу и Велику пятницю, їсти лиш єдно простоє їдіня за день, радно без мняса. # Вдержовати ся уд їдіня мняса (крывавого їдіня) вшыткі пятниці бігом Говіня, замінювучи го наприклад на рыбу. # Забрати из раціона на цілый період даякоє їдіня вадь його катеґорію. Особено мож присокотити доброє и масноє їдіня на Пасху. # Не їсти перед причастьом у період Говіня. # Здержовати ся вадь ограничити даякоє облюбленоє занятя (наприклад телевізію, кіна и так дале) на цілый період и булше ся молити, читати [[Біблія|Біблію]] и другі реліґійні матеріалы.<ref name="ELCA1978">{{cite web|url=http://www.ststephenlutheranchurch.org/pdf/Disciplines%20of%20Lent-%20Handbook.pdf|title=A Handbook for the Discipline of Lent|last=Weitzel|first=Thomas L.|year=1978|publisher=Evangelical Lutheran Church in America|language=en|access-date=17 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317164940/http://www.ststephenlutheranchurch.org/pdf/Disciplines%20of%20Lent-%20Handbook.pdf|archive-date=17 March 2018|url-status=live}}</ref>}}Лутерув „<nowiki/>[[Малый катехизм Мартіна Лутера|Малый катехизм]]<nowiki/>“ за євхаристійный пуст пише: „Говіня и прилажованя тіла тото направду добра дисципліна“.<ref>{{cite web |title=The Small Catechism |url=https://els.org/wp-content/download/centennial/ELS-Small-Catechism-w-questions-2016-WEB.pdf |publisher=Evangelical Lutheran Synod |access-date=18 May 2025 |author=Martin Luther|authorlink=Мартін Лутер}}</ref><ref name="Preus2015">{{cite web |last1=Preus |first1=Klemet |title=Communion Every Sunday: Surprise, Surprise |url=https://steadfastlutherans.org/blog/2015/01/communion-every-sunday-surprise-surprise/ |access-date=18 May 2025 |date=8 January 2015 }}</ref> У лутеранстві євхаристійный пуст є доброволный и держит ся уд пувночи до приятя євхаристії. Теолоґічно „євхаристійный пуст є фурт у чеканьови тайинства євхаристії, напоминаньови за Послідньый день, кой ушытка [[худоба]] пропаде, потреба в говіньови удпаде и кажджа молитва буде сповнена, а вшыткі Божі люде будут празновати на свальбовуй вечери Агнця“.<ref name="Ristau2020">{{cite web |last1=Ristau |first1=Harold |title=Tempted to fast? Fasting and feasting as the Body of Christ |url=https://www.lutheranmissionaustralia.org.au/news/tempted-to-fast-fasting-and-feasting-as-the-body-of-christ |publisher=Lutheran Mission Australia |access-date=18 May 2025 |language=en-AU |date=2020 |archive-date=17 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517073021/https://www.lutheranmissionaustralia.org.au/news/tempted-to-fast-fasting-and-feasting-as-the-body-of-christ |url-status=live }}</ref> === Мормонізм === Вірникы Церьквы Исуса Христа Сятых послідньых днув типово ся вдержувут уд їдіня и питя на два прийомы їдіня за 24-годинный період у першу суботу кажджого місяця, и церьков закликає жертвовати гроші, котрі бы инак пушли на тото їдіня, тым, ко того потребує.<ref name="ReferenceB">{{Cite web |title=The Law of the Fast |url=https://www.churchofjesuschrist.org/bc/content/ldsorg/topics/fasting-and-fast-offerings/PD60001350_TMP_2016%20LeadMtg_The%20Law%20of%20the%20Fast_9-15-16%20KW.pdf |access-date=7 October 2023 |website=[[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] |archive-date=23 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823034959/https://www.churchofjesuschrist.org/bc/content/ldsorg/topics/fasting-and-fast-offerings/PD60001350_TMP_2016%20LeadMtg_The%20Law%20of%20the%20Fast_9-15-16%20KW.pdf |url-status=live }}</ref> === Ранньоє християнство === У раннюм християнстві до 6.&nbsp;стороча была традиція Чорного говіня&nbsp;— строгый пуст, бігом котрого челядник не їст и не пє удень домак нич, а з заходом сонця молит ся, пє воду и їст пусноє їдіня без мняса, яєць, молочных продуктув и алкоголя.<ref name="BecchioSchadé2006">{{cite book|last1=Becchio|first1=Bruno|last2=Schadé|first2=Johannes P.|title=Encyclopedia of World Religions|date=2006|publisher=Foreign Media Group|isbn=978-1-60136-000-7|language=en|quote=Black Fast: Only one meal in the evening is allowed on these days of penance. In addition, meat, eggs, dairy products, and alcohol are forbidden. Only bread, water, and vegetables forms the diet of such a fast.}}</ref><ref name="Butler1774">{{cite book|last1=Butler|first1=Alban|title=The Moveable Feasts, Fasts, and Other Annual Observances of the Catholic Church|date=1774|publisher=C. Kiernan|page=257|language=en|quote=It is undoubted, that anciently to drink on fasting days was no less forbid than to eat, only in the refection after sunset.}}</ref> Такый пуст ся держав у період Говіня.<ref name="Butler">{{cite book|last1=Butler|first1=Alban|title=The Moveable Feasts, Fasts, and Other Annual Observances of the Catholic Church|date=1839|publisher=James Duffy|location=[[Дублін|Dublin]]|page=144-146|language=en|quote=The primitive Christians in Lent broke their fast only after sunset, and then usually only with herbs, roots, and bread. At least all were obliged to abstain not only from flesh meat, but also from fish, and whatever had life; also whatever is derived from flesh, as eggs, milk, cheese, butter, according to the ancient canon. Likewise from wine, which in the primitive ages was no less forbidden on all fasting days than the use of flesh meat itself ... Some mitigations were introduced in part of abstinence in the sixth century ... Fish was in the same age allowed, but not of the dearer and more dainty kinds.}}</ref> == Юдаїзм == [[Йом кіпур]], [[Тіша беʼав]], [[говіня Естер]], [[Говіня Ґедалії|Ґедалії]], [[Говіня 17. тамуза|17.&nbsp;тамуза]], [[Говіня 10. тевета|10.&nbsp;тевета]], [[Говіня першорожденых|першорожденых]] сут прикладами говіня в [[Юдаїзм|юдаїзмови]].<ref>{{cite web |url=http://www.al-mawrid.org/pages/articles_english_detail.php?rid=196&cid=330&search=fasting |title=History of the Fast |access-date=2016-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141227090756/http://www.al-mawrid.org/pages/articles_english_detail.php?rid=196&cid=330&search=fasting |archive-date=27 December 2014 }}</ref> Йом кіпур и Тіша беʼав ся держат 25&nbsp;годин: челядник не їст и не пє нич (кромі другых ограничень) уд єдного заходу сонця до слідувучого. Говіня Естер, Ґедалії, 17.&nbsp;тамуза, 10.&nbsp;тевета вшыткі йдут уд сходу сонця до заходу. Говіня першорожденых не є біблійно мусайноє и завто може ся достроково завершовати у случайови [[Сеудат міцва|сеудат міцвы]]. == Іслам == В [[Іслам|ісламі]] ся держит говіня кажджый рук&nbsp;— цілый місяць [[рамадан]]. Они не їдят и не пют уд сходу до заходу сонця. Говіти в рамадан мусай ушыткым [[Мусулмане|мусулманам]] кромі дітий авадь тых, ко фізично не бирує.<ref>{{Cite web |title=Islamic Laws of Fasting |url=https://imam-us.org/islamic-laws-of-fasting-online-book |access-date=2026-02-25 |website=IMAM-US.org |language=en-US }}</ref> == Гіндуїзм и будгізм == Говіня є частьов [[Аскетизм|аскетичных]] традицій у [[Індуїзм|гіндуїзмі]] и [[Будгізм|будгізмі]].<ref>{{Cite journal|last=Trabelsi|first=Khaled|last2=Ammar|first2=Achraf|last3=Boujelbane|first3=Mohamed Ali|last4=Puce|first4=Luca|last5=Garbarino|first5=Sergio|last6=Scoditti|first6=Egeria|last7=Boukhris|first7=Omar|last8=Khanfir|first8=Saber|last9=Clark|first9=Cain C. T.|last10=Glenn|first10=Jordan M.|last11=Alhaj|first11=Omar A.|last12=Jahrami|first12=Haitham|last13=Chtourou|first13=Hamdi|last14=Bragazzi|first14=Nicola Luigi|date=2022|title=Religious fasting and its impacts on individual, public, and planetary health: Fasting as a "religious health asset" for a healthier, more equitable, and sustainable society|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9729557/|journal=Frontiers in Nutrition|volume=9|article-number=1036496|doi=10.3389/fnut.2022.1036496|doi-access=free|issn=2296-861X|pmc=9729557|pmid=36505246}}</ref> [[Магаяна|Магаянські]] традиції, котрі ся держат [[Брагмаджаласутра|Брагмаджаласутры]], мавут „шість днув говіня кажджый місяць и три місяці говіня кажджый рук“.<ref>Brahma's Net Sutra, minor precept 30</ref> == Багаізм == Кажджый марець [[Багаізм|багаішты]] уд 15 до 70&nbsp;рокув мусят держати 19-денноє говіня уд сходу до заходу сонця; уйимкы ся чинят про бетіжных и жун у [[Тяж|тяжи]].<ref>{{Cite web |title=Fasting {{!}} Devotion {{!}} The Life of the Spirit {{!}} What Bahá'ís Believe |url=https://www.bahai.org/beliefs/life-spirit/devotion/fasting |access-date=2026-02-25 |website=www.bahai.org |language=en }}</ref> == Скапчані статі == * [[Пусноє їдіня]] * [[Голодовка]] * [[Дієта]] == Референції == {{Reflist}} jbbu3zpy2k67ef7vpumof5v8q6a1faz 0 25064 169313 2026-09-08T18:37:03Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Могамедан]] 169313 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Могамедан]] k1xfkqpee6b1lgvh8r529l3k8hu0s6x 10 25065 169318 2026-09-09T01:38:09Z Halajkovič 33393 Створена сторінка: <noinclude>{| class="wikitable" |- |</noinclude>style="background: #FFE3E3; color: black; vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}" class="no table-no2 notheme"|{{{1|Номінація}}}<noinclude> |} {{Documentation|Template:Table cell templates/doc}} </noinclude> 169318 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable" |- |</noinclude>style="background: #FFE3E3; color: black; vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}" class="no table-no2 notheme"|{{{1|Номінація}}}<noinclude> |} {{Documentation|Template:Table cell templates/doc}} </noinclude> 2zf4bprfvk5qpzxldb0kbzfbmf7dji8 10 25066 169319 2026-09-09T01:38:47Z Halajkovič 33393 Напрямлїня на [[Шаблона:Номенація]] 169319 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблона:Номенація]] gixxwxaneevdx7q0ko2d9zk1uytrjw3 10 25067 169320 2026-09-09T01:39:35Z Halajkovič 33393 Напрямлїня на [[Шаблона:Номенація]] 169320 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблона:Номенація]] gixxwxaneevdx7q0ko2d9zk1uytrjw3 10 25068 169321 2026-09-09T01:43:43Z Halajkovič 33393 Створена сторінка: <noinclude>{| class="wikitable" |- |</noinclude>style="background: {{ #switch: {{lc:{{{place|{{{p|Перемога}}}}}}}} |won = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>9EFF9E}}}}}} |1|1st|gold = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>FFD700}}}}}} |2|2nd|silver = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>C0C0C0}}}}}} |3|3rd|bronze = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>C96}}}}}} |platinum = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>767676}}}}}} |honorary = {{{color|{{{c|<nowiki>#</n... 169321 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable" |- |</noinclude>style="background: {{ #switch: {{lc:{{{place|{{{p|Перемога}}}}}}}} |won = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>9EFF9E}}}}}} |1|1st|gold = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>FFD700}}}}}} |2|2nd|silver = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>C0C0C0}}}}}} |3|3rd|bronze = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>C96}}}}}} |platinum = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>767676}}}}}} |honorary = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>CEF}}}}}} |#default = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>F8EABA}}}}}} }}; color: {{ #switch: {{lc:{{{place|{{{p|Перемога}}}}}}}} |platinum = {{{text|{{{t|<nowiki>#</nowiki>FFF}}}}}} |#default = {{{text|{{{t|<nowiki>#</nowiki>000}}}}}} }}; vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}" class="yes table-yes2 notheme"|{{#if:{{{color|}}}{{{c|}}}{{{text|}}}{{{t|}}}|{{Main other|{{#ifexpr:{{#invoke:Color contrast|ratio|{{#switch: {{lc:{{{place|{{{p|Перемога}}}}}}}} |won = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>9EFF9E}}}}}} |1|1st|gold = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>FFD700}}}}}} |2|2nd|silver = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>C0C0C0}}}}}} |3|3rd|bronze = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>C96}}}}}} |platinum = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>767676}}}}}} |honorary = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>CEF}}}}}} |#default = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>F8EABA}}}}}} }}|{{ #switch: {{lc:{{{place|{{{p|Перемога}}}}}}}} |platinum = {{{text|{{{t|<nowiki>#</nowiki>FFF}}}}}} |#default = {{{text|{{{t|<nowiki>#</nowiki>000}}}}}} }}}} < 4.5|[[Category:Articles using unified table cell templates with invalid colour combination]]}}}}}}{{{1|{{{place|{{{p|Перемога}}}}}}}}}<noinclude> |} {{Documentation|Template:Table cell templates/doc}} </noinclude> nk0wmg3wee9nfol6jtq08oox74cy44q 169323 169321 2026-09-09T01:51:48Z Halajkovič 33393 169323 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable" |- |</noinclude>style="background: {{ #switch: {{lc:{{{place|{{{p|Перемога}}}}}}}} |перемога = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>9EFF9E}}}}}} |1|1st|gold = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>FFD700}}}}}} |2|2nd|silver = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>C0C0C0}}}}}} |3|3rd|bronze = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>C96}}}}}} |platinum = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>767676}}}}}} |honorary = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>CEF}}}}}} |#default = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>F8EABA}}}}}} }}; color: {{ #switch: {{lc:{{{place|{{{p|Перемога}}}}}}}} |platinum = {{{text|{{{t|<nowiki>#</nowiki>FFF}}}}}} |#default = {{{text|{{{t|<nowiki>#</nowiki>000}}}}}} }}; vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}" class="yes table-yes2 notheme"|{{#if:{{{color|}}}{{{c|}}}{{{text|}}}{{{t|}}}|{{Main other|{{#ifexpr:{{#invoke:Color contrast|ratio|{{#switch: {{lc:{{{place|{{{p|Перемога}}}}}}}} |перемога = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>9EFF9E}}}}}} |1|1st|gold = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>FFD700}}}}}} |2|2nd|silver = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>C0C0C0}}}}}} |3|3rd|bronze = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>C96}}}}}} |platinum = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>767676}}}}}} |honorary = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>CEF}}}}}} |#default = {{{color|{{{c|<nowiki>#</nowiki>F8EABA}}}}}} }}|{{ #switch: {{lc:{{{place|{{{p|Перемога}}}}}}}} |platinum = {{{text|{{{t|<nowiki>#</nowiki>FFF}}}}}} |#default = {{{text|{{{t|<nowiki>#</nowiki>000}}}}}} }}}} < 4.5|[[Category:Articles using unified table cell templates with invalid colour combination]]}}}}}}{{{1|{{{place|{{{p|Перемога}}}}}}}}}<noinclude> |} {{Documentation|Template:Table cell templates/doc}} </noinclude> ad3uoyi75ifyanz282a9o8ko17lhx2s 10 25069 169322 2026-09-09T01:44:00Z Halajkovič 33393 Напрямлїня на [[Шаблона:Перемога]] 169322 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблона:Перемога]] 3i6t34uuxmd4g2pas2964wl1bazttdl 0 25070 169336 2026-09-09T10:48:28Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Конфирмация]] 169336 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Конфирмация]] 5xwxv0h31gjkcvcwt2plak6p7ssmj9o