Габура

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rue">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпедія</sitename>
    <dbname>ruewiki</dbname>
    <base>https://rue.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медіа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Шпеціална</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Діскузія</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хоснователь</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Діскузія з хоснователём</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпедія</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Діскузія ку Вікіпедії</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Діскузія ку файлу</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Діскузія ку MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблона</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Діскузія ку шаблонї</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Поміч</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Діскузія ку помочі</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катеґорія</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Діскузія ку катеґорії</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обговорення модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Подія</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Обговорення події</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Габура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2116</id>
    <revision>
      <id>169584</id>
      <parentid>161907</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Halajkovič</username>
        <id>33393</id>
      </contributor>
      <origin>169584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2392" sha1="i7esnk8mlq09skd184guxogj8qg6kcp" xml:space="preserve">{{ІСОА
|тіп = село
}}
'''Габура''' ({{язык+sk|Habura}}) є [[село]] в [[окрес Меджілабірцї|окресї Меджілабірцї]] в [[Пряшівскый край|Пряшівскім краю]] на [[северовыход]]ї [[Словеньско|Словеньска]].

== Обывательство ==
{{SK|pop}}

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201008015433/https://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/9c5ad996-02f4-4c1f-b33c-5baba2af317f/Tab_2_Obyvatelstvo_trvalo_byvajuce_v_obciach_SR_podla_narodnosti_SODB_2011.pdf?MOD=AJPERES&amp;CVID=knLIczO&amp;CVID=knLIczO Народностне зложіня обывательства подля списованя людей з 2011 р.] (по словеньскы). Штатістічный уряд Словеньской републікы. Одказ перевіреный 2020-08-26.&lt;/ref&gt;:
*[[Русины]] - 316 (67,1%)
*[[Словаци]] - 110 (23,4%)
*[[Українцї]] - 23 (4,9%)
*[[Чехы]] - 4
*[[Поляци]] - 1
*[[Росіяне]] - 1
*Остатнї - 2
*Нестановлены - 14 (3,0%)

[[Русиньскый язык]] за материньскый означіли 376 жытелїв (79,8%)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201026101340/https://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/e285abec-6b1c-46ea-93de-0507fc844183/Tab_5_Obyv_trvalo_byvajuce_v_obciach_SR_podla_materinskeho_jazyka_SODB_2011.pdf?MOD=AJPERES&amp;CVID=kKC5u9T&amp;CVID=kKC5u9T Материньскый язык обывательства подля списованя людей з 2011 р.] (по словеньскы). Штатістічный уряд Словеньской републікы. Одказ перевіреный 2020-08-26.&lt;/ref&gt;.

== Вызначны родаци і жытелї ==
* [[Василь Бенько Петровай]], русиньскый учітель, писатель, журналіста.
* [[Василь Турок-Гетеш]], найвызначнїшый представитель русиньского руху на Словеньску, драматурґ, режісер, герець.

== Референції ==
{{референції}}
{{Стыржень}}
{{Окрес Меджілабірцї}}
{{Русиньскы села на Словеньску}}</text>
      <sha1>i7esnk8mlq09skd184guxogj8qg6kcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Земплін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3852</id>
    <revision>
      <id>169583</id>
      <parentid>138111</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Halajkovič</username>
        <id>33393</id>
      </contributor>
      <origin>169583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1346" sha1="k4f5c2v7pwr55sh3gr4wvzmn2xrlmvt" xml:space="preserve">[[Файл:Slovakia Zemplin.jpg|thumb|300px|Історічный реґіон Земплін на мапі Словеньска]]
 ''Тота статя говорить о словеньском історічном краю!&lt;br/&gt;О історічной мадярьской жупі см. '''[[Жупа Земплин]]'''.''
'''Земплін''' ({{lang-sk|Zemplín}}) є [[Історія|історічный]] [[край]] на [[Словеньско|Словеньску]]. Дїлить ся на [[Вышнїй Земплін]] а [[Нижнїй Земплін]].
Найвекшыма містами Земпліна суть [[Михалївцї]] (найвекше), [[Гуменне]], [[Требішов]], [[Вранов над Топлёв]] а [[Снина]]. Центром [[Вышнїй Земплін|Вышнёго Земпліна]] є [[Гуменне]] і [[Нижнїй Земплін|Нижнёго Земпліна]] є [[Требішов]]. Далшы міста: [[Стропків]], [[Меджілабірцї]], [[Стражске]], [[Кралёвскый Холмець]], [[Великы Капушаны]], [[Чорна над Тісов]] і [[Сечівцї]].

{{Стыржень}}
[[Катеґорія:Историчны области Словакии]]
[[Катеґорія:Регионы Словакии]]</text>
      <sha1>k4f5c2v7pwr55sh3gr4wvzmn2xrlmvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>169585</id>
      <parentid>169583</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flipdot</username>
        <id>23893</id>
      </contributor>
      <origin>169585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1284" sha1="9jpnhzjpdkw7mkul61w5yohkqihyyj3" xml:space="preserve">[[Файл:Slovakia Zemplin.jpg|thumb|300px|Історічный реґіон Земплін на мапі Словеньска]]
{{Не поплетьте|текст=історічнов мадярьсков жупов [[Жупа Земплин|Земплін]]}}
'''Земплін''' ({{lang-sk|Zemplín}}) є [[Історія|історічный]] [[край]] на [[Словеньско|Словеньску]]. Дїлить ся на [[Вышнїй Земплін]] а [[Нижнїй Земплін]].

Найвекшыма містами Земпліна суть [[Михалївцї]] (найвекше), [[Гуменне]], [[Требішов]], [[Вранов над Топлёв]] а [[Снина]]. Центром [[Вышнїй Земплін|Вышнёго Земпліна]] є [[Гуменне]] і [[Нижнїй Земплін|Нижнёго Земпліна]] є [[Требішов]]. Далшы міста: [[Стропків]], [[Меджілабірцї]], [[Стражске]], [[Кралёвскый Холмець]], [[Великы Капушаны]], [[Чорна над Тісов]] і [[Сечівцї]].

{{Стыржень}}
[[Катеґорія:Историчны области Словакии]]
[[Катеґорія:Регионы Словакии]]</text>
      <sha1>9jpnhzjpdkw7mkul61w5yohkqihyyj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вышнїй Земплін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3853</id>
    <revision>
      <id>169581</id>
      <parentid>148820</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Halajkovič</username>
        <id>33393</id>
      </contributor>
      <origin>169581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="611" sha1="n18rsrq5mqgundfohn8bd12406o311h" xml:space="preserve">'''Вышнїй Земплін''' є северна часть історічного краю [[Земплін]] на [[Словеньско|Словеньску]]. Центром Вышнёго Земпліна є місто [[Гуменне]].

Далшы міста [[Вышнїй Земплін|Вышнёго Земпліна]] суть [[Вранов над Топлёв]], [[Стропків]], [[Меджілабірцї]], [[Снина]] і [[Стражске]].
{{stub}}

[[Катеґорія:Регионы Словакии]]
[[Катеґорія:Историчны области Словакии]]</text>
      <sha1>n18rsrq5mqgundfohn8bd12406o311h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мікулаш Горняк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9787</id>
    <revision>
      <id>169580</id>
      <parentid>167868</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Halajkovič</username>
        <id>33393</id>
      </contributor>
      <origin>169580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1998" sha1="heavdvy8q5ulsly6y7x76lvtp6ipmvs" xml:space="preserve">{{особа проста
|Имя=Мікулаш Горняк
|Уроджѣня=1938
|Мѣсто_роджѣня= [[Габура]]
|Чинность= [[співак]] і [[Гумор|гуморіста]]
|Упокоеня=2008
|Мѣсто_смерти= [[Гуменне]]
}}
'''Мікі (Мікулаш) Горняк''' (* 1938, [[Габура]], † 2008, [[Гуменне]]) быв русиньскый [[співак]] і [[Гумор|гуморіста]] з [[Гуменне|Гуменного]], [[Словеньско]]. Мікі походить з [[Габура|Габуре]], [[окрес Меджілабірцї]]. Є основатель а довгорічний член [[Гуменьске співацьке тріё|Гуменьского трія]], з котрым ся в роцї 1989 став лавреатом [[Маковіцка струна |Маковіцкой струны]].&lt;ref&gt;[http://www.rusin.sk/makovicka-struna-znie-40-rokov/ Маковіцка струна звучіть 40 років] {{ref-sk}}&lt;/ref&gt;
Є заснователём [[Фолклорний ансамбель Хемлон|Фолклорной ґрупы Хемлон Гуменне]] (1971)&lt;ref&gt;[http://www.rusin.sk/v-humenskom-triu-odspieval-mikulas-hornak-rovnych-dvadsat-rokov/  Сторінка Rusyn.sk] {{ref-sk}}&lt;/ref&gt;.
В року 2004 ся став вытязём меджінародного фестівалу гумору і сатіры в [[Ужгород]]ї&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150417162524/http://www.fschemlon.sk/z-minulosti/ Сторінка Фолклорной ґрупы Хемлон Гуменне] {{ref-sk}}&lt;/ref&gt;.

== Референції ==
{{референції}}
{{стыржень}}

{{DEFAULTSORT:Горняк, Мікулаш}}
{{Lifetime|1938|2008|Горняк, Мікулаш}}
[[Катеґорія:Співаци]]
[[Катеґорія:Русиньскы співаци]]
[[Катеґорія:Гумор]]
[[Катеґорія:Гуменне]]</text>
      <sha1>heavdvy8q5ulsly6y7x76lvtp6ipmvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лабірщіна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10150</id>
    <revision>
      <id>169582</id>
      <parentid>169429</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Halajkovič</username>
        <id>33393</id>
      </contributor>
      <origin>169582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1171" sha1="e0nk3c1z13hcu9vtd2xubyeubjiovqy" xml:space="preserve">'''Лабірщіна''' ({{lang-sk|Laborecko}}) є реґіон на [[Словеньско|Словеньску]] коло русиньского міста [[Меджілабірцї]]. 

Ґеоґрафічно ся практічно збігать з [[окрес Меджілабірцї|окресом Меджілабірцї]], малов частёв засягує до [[Окрес Стропків|окресу Стропків]].

== Референції ==
* [http://www.rusynacademy.sk/rusynski/d/d_102.htm  &quot;Лабірщіна! Оспівана то країна многыма авторами&quot;  - Академія русиньской културы в СР ]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.petrasovsky.itgo.com/whats_new.html  Пісня М. Петрашовского &quot;Лабірщіно моя&quot; ]
* [https://web.archive.org/web/20160625180929/http://www.rusyn.sk/data/att/4153_subor.pdf  &quot;Лабірщіно наша, мій зеленый гаю&quot; - ІНФОРМАЧНЫЙ ДВОТЫЖДЕННИК РУСИНІВ СЛОВЕНЬСКА ]
{{stub}}

[[Катеґорія:Словеньско]]</text>
      <sha1>e0nk3c1z13hcu9vtd2xubyeubjiovqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лупковскый тунел</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10237</id>
    <revision>
      <id>169579</id>
      <parentid>164017</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Halajkovič</username>
        <id>33393</id>
      </contributor>
      <origin>169579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1909" sha1="3itbojdg54nqajh15djnk2449zy0096" xml:space="preserve">[[File:Łupków tunnel 01.jpg|thumb|Лупковскый тунел зо словеньской стороны]]
'''Лупковскый тунел''' ({{lang-sk|Lupkovský tunel}}) є [[Желїзніця|желїзнічный]] [[тунел]] споюючій [[юговыход]] [[Польско|Польска]] - історічный реґіон [[Галіч]] з [[северовыход]]ом [[Словеньско|Словеньска]] в просторах [[Лупковскый просмык|Лупковского просмыку]]. Тунел є довгый 416 метрів.  

== Історія ==
Тунел быв уведжений до ходу [[31. май|31. мая]] 1874. Через [[Друга світова война|Другу світову войну]] быв зниченый. В роцї 1946 быв обновленый. Реґуларный [[транспорт]] через тунел фунґовав до 80. років [[20. столїтя]]. Потім быв реґуларный транспорт через тунел обновленый в роцї 1996, але через слабый рух быв реґуларный транспорт запертый в роцї 2000. У сучасности через тунел ся реалізує лем нереґуларный транспорт, хоць ся ведуть рокованя про обновленя реґуларного транспорту.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://humenne.korzar.sme.sk/c/8193864/medzilaborce-by-chceli-obnovit-zeleznicne-spojenie-s-polskom.html|title= Меджілабірцї бы хотїли обновити желїзнічный транспорт до Польска |publisher=Гуменьскый Корзар {{ref-sk}} |accessdate= [[25. май]] [[2016]]}}&lt;/ref&gt;

== Референції ==
{{референції}}

[[Катеґорія:Тунелы]]</text>
      <sha1>3itbojdg54nqajh15djnk2449zy0096</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жупа Земплин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12234</id>
    <revision>
      <id>169586</id>
      <parentid>133003</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flipdot</username>
        <id>23893</id>
      </contributor>
      <origin>169586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7018" sha1="4h6qxe2ziryyc2iillgdotp5s45wztl" xml:space="preserve">{{Регион историчный
|native_name            = Comitatus Zemplinensis&lt;br/&gt;Zemplén vármegye
|conventional_long_name = Жупа Земплин
|common_name            = Земплин
|subdivision            = [[Жупа (Мадярске кральовство)|Жупа]]
|nation                 = [[Мадярске кральовство|Мадярского кральовства]]
|year_start             = 13. столѣтя
|event_end              = [[Трианонскый мирный договор|заник]]
|year_end               = 1920
|date_end               = 4. юн 1920 
|image_coat             = Coa_Hungary_County_Zemplén_History.svg
|image_map              = Zemplen.png
|capital                = [[Нове Мѣсто под Шатром|Sátoraljaújhely]]
|latd                   =48
|latm                   =23
|latNS                  =N
|longd                  =21
|longm                  =39
|longEW                 =E
|stat_area1             = 6282
|stat_pop1              = 343194
|stat_year1             = 1910
|категория склада       = Zemplén County
|today                  = {{flagicon|Словеньско}}[[Словакия]]&lt;br&gt;{{flagicon|Мадярьско}}[[Мадярщина]]
}}
[[File:Zemplen county map.jpg|thumb|280px|Рельеф Земплинской жупы]]
{{Не поплетьте|текст=словацкым историчным регионом [[Земплін]]}}
 ''Тота статья говорить о историчной мадярской жупѣ. О словацком историчном регионѣ см. '''[[Земплин (Словакия)]]'''.''
'''Жупа Земплин''', {{Реф-инфо|[[Латиньскый язык|лат.]]}} ''Comitatus Zemplinensis'', {{Реф-инфо|[[Мадярскый язык|мад.]]}} ''Zemplén vármegye'' — административно-териториална часть историчного [[Мадярске кральовство|Мадярского кральовства]]. Днесь векша часть жупы належить [[Словакия|Словакии]] яко историчный регион [[Земплин (Словакия)]], а менша — [[Мадярщина|Мадярщинѣ]] яко часть днешной жупы [[Жупа Боршод-Абов-Земплин|Боршод-Абов-Земплин]].

== География ==
Жупа положена была в сѣверной части [[Мадярске кральовство|Мадярского кральовства]] и межовала з австрийсков коруннов земльов Галичина (днесь [[Польща]]), на востоку з жупов [[Жупа Унг|Унг]], на западѣ з жупами [[Жупа Шариш|Шариш]] и [[Жупа Абов-Торна|Абов-Торна]], на югу з жупами [[Жупа Боршод|Боршод]] и [[Жупа Саболч|Саболч]]. Територия жупы была 6282 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;Ревай&quot;&gt;Révai nagy lexikona.&lt;/ref&gt;

Найвекша рѣка — [[Тиса]], котра роздѣлять Земплин од Саболча. Друга найвекша рѣка [[Бодрог]], котра принимать воды з [[Топля|Топлѣ]], [[Ондава|Ондавы]], [[Лаборець|Лаборця]], [[Уг (приток Лаборця)|Уга]] и [[Латориця|Латорицѣ]]. Басейн тых рѣк обнимать историчны жупы [[Жупа Берег|Берег]], [[Жупа Унг|Унг]], [[Жупа Земплин|Земплин]], [[Жупа Шариш|Шариш]].

Южна часть жупы славна з овоцинарства и винарства.

== Етимология ==
Мадярска назва жупы мать славянске корѣня. ''Zem'' означать землю, а ''plén &lt; pln'' — гойность, богатство, циже ''гойна, богата земля''.&lt;ref name=&quot;Ревай&quot;/&gt;

== История ==
Зачаточно центром жупы быв Земплинскый замок, котрый споминать ся в хроницѣ Анонимуса [[Gesta Hungarorum]] (конець 12. ст.). Од 18. ст. центром жупы ставать ся [[Нове Мѣсто под Шатром]], {{Реф-инфо|[[Мадярскый язык|мад.]]}} ''Sátoraljaújhely''. В року 1918 чехословацке войско заняло сѣверну часть жупы, пак в року 1920 по [[Трианонскый мирный договор|Трианону]] тота територия плохов 4507 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; з 373 населеныма пунктами и 209 763 обывателями одышла [[Чехословакия|Чехословакии]].&lt;ref name=&quot;Ревай&quot;/&gt; В мадярской части жупы столиця зостала незмѣнена. В сучасности днешна [[жупа Боршод-Абов-Земплин]] мать столицю в [[Мишколц]]у.

== Обывательство ==
В року 1890 обывательство жупы чинило 299&amp;nbsp;197 особ. Етничный подѣл быв такый:&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090625043410/http://konyvtar.ksh.hu/helysegnevtar/1892/ Az 1892. évi helységnévtár 1890. évi népszámlálás adataival, p.772] KSH Könyvtára&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Обывательство !! Народность
|-
| align=&quot;right&quot;|141&amp;nbsp;188 (47,2%) || [[Мадяре]]
|-
| align=&quot;right&quot;|107&amp;nbsp;477 (35,9%) || [[Словакы]]
|-
| align=&quot;right&quot;|31&amp;nbsp;036 (10,4%) || [[Русины]]
|-
| align=&quot;right&quot;|15&amp;nbsp;511 (05,2%) || [[Німці|Нѣмцѣ]]
|}
В року 1910 жупа мала 343&amp;nbsp;194 обывателе, з того:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar/kt06042201/0_0_3_pg_22.html |title=KlimoTheca :: Könyvtár |publisher=Kt.lib.pte.hu |date= |accessdate=2012-06-26}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Обывательство !! Народность
|-
| align=&quot;right&quot;|193&amp;nbsp;794 (56.47%) || [[Мадяре]]
|-
| align=&quot;right&quot;|92&amp;nbsp;943 (27.08%) || [[Словакы]]
|-
| align=&quot;right&quot;|39&amp;nbsp;033 (11.37%) || [[Русины]]
|-
| align=&quot;right&quot;|9&amp;nbsp;749 (02.84%) || [[Німці|Нѣмцѣ]]
|-
| align=&quot;right&quot;|209 (00.06%) || [[Румыны]]
|-
| align=&quot;right&quot;|49 (00.01%) || [[Хорваты]]
|-
| align=&quot;right&quot;|7 (00.00%) || [[Сербы]]
|-
| align=&quot;right&quot;|7,410 (02.16%) || иншы и непознаты
|}

== Жерела и одказы ==
* Zemplén vármegye. //Révai nagy lexikona. 19. köt. Révai Testvérek Irodalmi Intézet Részvénytársaság, Budapest. Сс. 655-658.

== Референции ==
{{reflist}}
[[Катеґорія:Жупы Мадярского кральовства|Земплин]]</text>
      <sha1>4h6qxe2ziryyc2iillgdotp5s45wztl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>169587</id>
      <parentid>169586</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flipdot</username>
        <id>23893</id>
      </contributor>
      <origin>169587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6802" sha1="l4w71p6h07ahsgq6qub0azn03j7btgu" xml:space="preserve">{{Регион историчный
|native_name            = Comitatus Zemplinensis&lt;br/&gt;Zemplén vármegye
|conventional_long_name = Жупа Земплин
|common_name            = Земплин
|subdivision            = [[Жупа (Мадярске кральовство)|Жупа]]
|nation                 = [[Мадярске кральовство|Мадярского кральовства]]
|year_start             = 13. столѣтя
|event_end              = [[Трианонскый мирный договор|заник]]
|year_end               = 1920
|date_end               = 4. юн 1920 
|image_coat             = Coa_Hungary_County_Zemplén_History.svg
|image_map              = Zemplen.png
|capital                = [[Нове Мѣсто под Шатром|Sátoraljaújhely]]
|latd                   =48
|latm                   =23
|latNS                  =N
|longd                  =21
|longm                  =39
|longEW                 =E
|stat_area1             = 6282
|stat_pop1              = 343194
|stat_year1             = 1910
|категория склада       = Zemplén County
|today                  = {{flagicon|Словеньско}}[[Словакия]]&lt;br&gt;{{flagicon|Мадярьско}}[[Мадярщина]]
}}
[[File:Zemplen county map.jpg|thumb|280px|Рельеф Земплинской жупы]]
{{Не поплетьте|текст=словацкым историчным регионом [[Земплін]]}}
'''Жупа Земплин''' ({{Реф-инфо|[[Латиньскый язык|лат.]]}} ''Comitatus Zemplinensis'', {{Реф-инфо|[[Мадярскый язык|мад.]]}} ''Zemplén vármegye'')&amp;nbsp;— административно-териториална часть историчного [[Мадярске кральовство|Мадярского кральовства]]. Днесь векша часть жупы належить [[Словакия|Словакии]] яко историчный регион [[Земплин (Словакия)]], а менша — [[Мадярщина|Мадярщинѣ]] яко часть днешной жупы [[Жупа Боршод-Абов-Земплин|Боршод-Абов-Земплин]].

== География ==
Жупа положена была в сѣверной части [[Мадярске кральовство|Мадярского кральовства]] и межовала з австрийсков коруннов земльов Галичина (днесь [[Польща]]), на востоку з жупов [[Жупа Унг|Унг]], на западѣ з жупами [[Жупа Шариш|Шариш]] и [[Жупа Абов-Торна|Абов-Торна]], на югу з жупами [[Жупа Боршод|Боршод]] и [[Жупа Саболч|Саболч]]. Територия жупы была 6282 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;Ревай&quot;&gt;Révai nagy lexikona.&lt;/ref&gt;

Найвекша рѣка — [[Тиса]], котра роздѣлять Земплин од Саболча. Друга найвекша рѣка [[Бодрог]], котра принимать воды з [[Топля|Топлѣ]], [[Ондава|Ондавы]], [[Лаборець|Лаборця]], [[Уг (приток Лаборця)|Уга]] и [[Латориця|Латорицѣ]]. Басейн тых рѣк обнимать историчны жупы [[Жупа Берег|Берег]], [[Жупа Унг|Унг]], Земплин, [[Жупа Шариш|Шариш]].

Южна часть жупы славна з овоцинарства и винарства.

== Етимология ==
Мадярска назва жупы мать славянске корѣня. ''Zem'' означать землю, а ''plén'' ← ''pln''&amp;nbsp;— гойность, богатство, циже ''гойна, богата земля''.&lt;ref name=&quot;Ревай&quot;/&gt;

== История ==
Зачаточно центром жупы быв Земплинскый замок, котрый споминать ся в хроницѣ Анонимуса [[Gesta Hungarorum]] (конець 12. ст.). Од 18. ст. центром жупы ставать ся [[Нове Мѣсто под Шатром]] ({{Реф-инфо|[[Мадярскый язык|мад.]]}} ''Sátoraljaújhely''). В року 1918 чехословацке войско заняло сѣверну часть жупы, пак в року 1920 по [[Трианонскый мирный договор|Трианону]] тота територия плохов 4507 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; з 373 населеныма пунктами и 209 763 обывателями одышла [[Чехословакия|Чехословакии]].&lt;ref name=&quot;Ревай&quot;/&gt; В мадярской части жупы столиця зостала незмѣнена. В сучасности днешна [[жупа Боршод-Абов-Земплин]] мать столицю в [[Мишколц]]у.

== Обывательство ==
В року 1890 обывательство жупы чинило 299&amp;nbsp;197 особ. Етничный подѣл быв такый:&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090625043410/http://konyvtar.ksh.hu/helysegnevtar/1892/ Az 1892. évi helységnévtár 1890. évi népszámlálás adataival, p.772] KSH Könyvtára&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Обывательство !! Народность
|-
| align=&quot;right&quot;|141&amp;nbsp;188 (47,2%) || [[Мадяре]]
|-
| align=&quot;right&quot;|107&amp;nbsp;477 (35,9%) || [[Словакы]]
|-
| align=&quot;right&quot;|31&amp;nbsp;036 (10,4%) || [[Русины]]
|-
| align=&quot;right&quot;|15&amp;nbsp;511 (05,2%) || [[Німці|Нѣмцѣ]]
|}
В року 1910 жупа мала 343&amp;nbsp;194 обывателе, з того:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar/kt06042201/0_0_3_pg_22.html |title=KlimoTheca :: Könyvtár |publisher=Kt.lib.pte.hu |date= |accessdate=2012-06-26}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Обывательство !! Народность
|-
| align=&quot;right&quot;|193&amp;nbsp;794 (56.47%) || [[Мадяре]]
|-
| align=&quot;right&quot;|92&amp;nbsp;943 (27.08%) || [[Словакы]]
|-
| align=&quot;right&quot;|39&amp;nbsp;033 (11.37%) || [[Русины]]
|-
| align=&quot;right&quot;|9&amp;nbsp;749 (02.84%) || [[Німці|Нѣмцѣ]]
|-
| align=&quot;right&quot;|209 (00.06%) || [[Румыны]]
|-
| align=&quot;right&quot;|49 (00.01%) || [[Хорваты]]
|-
| align=&quot;right&quot;|7 (00.00%) || [[Сербы]]
|-
| align=&quot;right&quot;|7,410 (02.16%) || иншы и непознаты
|}

== Жерела и одказы ==
* Zemplén vármegye. //Révai nagy lexikona. 19. köt. Révai Testvérek Irodalmi Intézet Részvénytársaság, Budapest. Сс. 655-658.

== Референции ==
{{reflist}}
[[Катеґорія:Жупы Мадярского кральовства|Земплин]]</text>
      <sha1>l4w71p6h07ahsgq6qub0azn03j7btgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ян Гриб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15957</id>
    <revision>
      <id>169578</id>
      <parentid>169449</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Halajkovič</username>
        <id>33393</id>
      </contributor>
      <origin>169578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="d0deeew4km2vc25q1kux4btidgxuu7n" xml:space="preserve">{{Особа проста
|Имя=Ян Гриб
|Образчик= {{Фоторамка|Увидьте фото|ширина=100|полога=center|pos=top|капча=http://www.cms3.rusynacademy.sk/files/hrib-j.gif}}
|Чинность=[[педагог]]
|Уроджѣня={{Birth date|1934|9|4}}
|Мѣсто_роджѣня=[[Репеїв]] (тогды Праврівцї)
|Упокоеня= {{Death date and age|2015|11|23|1934|9|4}}
|Мѣсто_погребу=
}}
'''Ян Гриб''' ([[4. септембра]] [[1934]], с. [[Праврівцї]], котры ся пізніше зъєднали зо селом [[Репеїв]], [[окрес Меджілабірцї]] — [[23. новембра]] [[2015]]) быв [[Педагог|учітель]], автор першого русиньского Букваря і Чітанкы в русиньскім языку по роцї 1989, як і і многых русиньскых учебників, актівный орґанізатор културного і освітнёго жывота [[Русины на Словеньску|Русинів на Словакії]].

== Біоґрафія ==
Основну школу по 5-ту класу выходив Янко в Репеёві а до першой мещанкы ходив до недалекой Олькы. Потім продовжовав у штудіaх на Руській педаґоґічній ґімназії в Меджілабірцях, котру в 1953 роцї переложыли до Пряшова уж під зміненов назвов Україньска педаґоґічна школа про учітелів народной школы. Пізнїше здобыв высокошкольску освіту на тодышнім Педаґоґічнім інштітутї в Пряшові.

Як абсолвент зачав учіти в основній школі на русиньскім селі у [[Велика Поляна|Великій Поляні]]. Потім учів в селі [[Олька]], де од 1965 до 1971 рр. быв і директором школы. Ян Гриб публічно в школі выступав проти інвазії войск Варшавского договору, і в році 1971 комуністічны власти змусили Яна Гриба зохабити роботу учітеля.

Ян Гриб быв автором першого Букваря і першой, котрый быв выданый в русинькім языку а то іщі в 1994 році

Быв оцїненый Преміёв св. Кіріла і Мефодія за розвой русиньского языка (2007). 

== Найвызначнїшы роботы ==
* {{книга|автор = [[Ян Гриб]]|тітул =Чітанка про русиньскы дїти|одказ =|місто =|выдавательство =Русиньска оброда|рік =1994 |том = |сторінкы = |сторінок =|выданя = |isbn = |тіраж =}} - учебник
* {{книга|автор = [[Ян Гриб]]|тітул =Букварь про русиньскы дїти|одказ =|місто =|выдавательство =Русиньска оброда|рік =1994 |том = |сторінкы = |сторінок =|выданя = |isbn = |тіраж =}} - учебник

== Жерела и одказы ==
* [https://web.archive.org/web/20200919210748/http://cms3.rusynacademy.sk/?2-1-2016-%D0%A3%D0%BC%D0%B5%D1%80-%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B1-%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%91%D1%83%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F-%D0%B2-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%96%D0%B9-%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%97 2. 1. 2016: Умер Янко Гриб, автор першого Букваря в новодобій історії]
* [http://www.lem.fm/avtor-rusinskyih-uchebnikiv-dozhyivat-sya-80-rokiv/ Автор русиньскых учебників дожывать ся 80 років]

{{DEFAULTSORT:Гриб, Ян}}
{{Lifetime|1934|2015|Гриб, Ян}}
[[Катеґорія:Русиньскы лінґвісты]]
[[Катеґорія:Русиньскы педаґоґы]]
[[Катеґорія:Русиньскы новинаре]]</text>
      <sha1>d0deeew4km2vc25q1kux4btidgxuu7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пылзень</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18105</id>
    <revision>
      <id>169577</id>
      <parentid>168069</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Halajkovič</username>
        <id>33393</id>
      </contributor>
      <comment>/* Знамі родакы */</comment>
      <origin>169577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29865" sha1="3qduzrb8j10zqsgf4dae70ferv5j6cw" xml:space="preserve">{{Локалита
 | статус     = Четвертый найвекшый город Чехии
 | руська назва   = Плзень
 | оригинална назва = Plzeň {{ref-cs}}
 | застава       = Flag of Plzen.svg
 | опис заставы    =  
 | ширина заставы  = 100 
 | герб        = Plzen small CoA.png&lt;!-- назва файла, нп.: Herb.jpg  --&gt; 
 | опис герба       = &lt;!-- появить ся над фотков --&gt; 
 | ширина герба     = 100 
 | вид крайны       =  [[Держава]]
 | крайна           =  Чехия
 | lat_dir = N |lat_deg =49 |lat_min =44 |lat_sec =51  &lt;!-- землеписна ширка--&gt; 
 | lon_dir = E |lon_deg =13 |lon_min =22 |lon_sec =39  &lt;!-- землеписна довжка--&gt; 
 | CoordAddon      = 
 | CoordScale      = 300000 &lt;!-- мапы укажуть ся в маштабѣ (скалѣ) 3 км/цм --&gt; 
 | карта страны =  Relief Map of Czech Republic.png
 | размер карты страны = 300 &lt;!-- NB: параметер ''крайна'' без одказа! --&gt; 
 | давны назвы        =  
 | вид региона        =Край &lt;!--3.гарадича администрации--&gt;
 | регион             = [[Плзеньскый край|Плзеньскый]]
 | вид района         = &lt;!--4.гарадича администрации, предволено: Район --&gt;
 | район              =  Плзень-город
 | вид общины         = Магистрат&lt;!--5.гарадича администрации ПОВИННЫЙ ПАРАМЕТЕР!--&gt;
 | община             = Magistrát města Plzně&lt;br&gt;náměstí Republiky 1&lt;br&gt;306 32 Plzeň
 | площа              =137,65 &lt;!-- в квадр. км --&gt;
 | вид высоты         = Надморска вышка &lt;!-- або: Найвысша точка, Высота центра …--&gt;
 | высота             = 293–452&lt;!-- в метрах --&gt; 
 | население         = 175 219&lt;ref&gt;[https://www.czso.cz/csu/czso/pocet-obyvatel-v-obcich-k-112021 Český statistický úřad: Počet obyvatel v obcích - k 1.1.2021. Praha. 30. dubna 2021. Dostupné online. [cit. 2021-04-30]]&lt;/ref&gt; 
 | год переписи      = 2021
 | часовый пояс       =  +1
 | DST                = перевод годинкы  &lt;!—пусто значить, же час не переводять --&gt;
 | телефонный код     =  +420 37
 | почтовый индекс    =  301 00 – 326 00
 | вид идентификатора = LAU&lt;!-- локална система кодованя територии--&gt;
 | цифровой идентификатор  =  CZ0323 554791
 | категория в Commons     = Plzeň
 | сайт                    = https://www.plzen.eu
 | язык сайта              = {{ref-cs}}{{ref-en}} 
}}
'''Пы́лзень''' вадь '''Плзень''' ({{Lang-cs|Plzeň}}, {{Lang-de|Pilsen}}) тото четвертый майвеликый [[варош]] у [[Чеська республіка|Чеськуй республіці]] по [[Прага|Празі]], [[Бырно|Бырну]] и [[Острава|Остраві]], адміністративный центер [[Плзеньскый край|Пылзенського краю]]. Читавый научный и културный центер державы.&lt;ref name=EB&gt;Encyclopaedia Britannica.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BRE&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|year=2014|url=https://web.archive.org/web/20211031162938/https://bigenc.ru/geography/text/3146757|language=ru|editor-last=Лобанов|editor-first=М. М.|article=Пльзень|title=Большая российская энциклопедия|volume=26|publication-place=[[Москва]]}}&lt;/ref&gt;{{Rp-primitive|бук=458}}

== Історія ==
=== Середні вікы ===
Перша писана спомина за пылзенськый замок датована 976.&amp;nbsp;роком; у 1295 [[Вацлав&amp;nbsp;II.]]&amp;nbsp;заклав коло нього варош Новый Пылзень&amp;nbsp;— на противагу старому поселеньови, котроє удтовды стало ся кликати Старый Пылзенець ({{Lang-cs|Starý Plzenec}}). З часом варош ся яв кликати просто Пылзень. Ун ся скоро розрус до важного торгового пункта на пути з Богемії в Нуремберґ и Реґенсбурґ. Першый писаный споминок за варіня пива у Пылзню ся датує 1307.&amp;nbsp;роком. У 14.&amp;nbsp;сторочови варош мав дас 3,000&amp;nbsp;бывателюв и площу 20&amp;nbsp;гектарув, што го чинило третьым майвеликым варошом у Богемії попри [[Прага|Прагу]] тай [[Кутна Гора|Кутну Гору]].&lt;ref name=history&gt;{{cite web |title=Po stopách historie města|url=https://plzen.eu/o-meste/historie/po-stopach-historie/|publisher=City of Plzeň|language=cs|access-date=2024-09-25}}&lt;/ref&gt;

Бігом [[Гуситські войны|гуситськых воєн]] Пылзень быв центром католицького опору против гуситув: Прокоп Великый трираз неуспішно го пробовав обложити; Пылзень ся быв прикапчав ид лізі католицькых шляхтичув против короля [[Їржі из Подєбрад|Їржія из Подєбрад]]. У 1470–1480.&amp;nbsp;роках варош мав першый у Богемії печатный прес. У 1476 у Пылзньови была напечатана перша у Богемії печатна книга Statuta авторства Арношта з Пардубіць.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

=== 17. стороча ===
[[Файл:Plzen 1602 (cropped).jpg|міні|Ґравіра Пылзня, 1602]]
Імператор [[Рудолф&amp;nbsp;II.]] засідав у Пылзню уд 1599. по 1600.&amp;nbsp;рук. Бігом [[Тридцятьручна война|Тридцятьручної войны]] у 1618 варош быв занятый мансфелдськым ґрофом [[Петер Ернст|Петером Ернстом]] по Облозі Пылзня, и быв удвойованый імперськым войськом онь у&amp;nbsp;1621. [[Албрехт фон Валленштайн]] мав Пылзень за зимову штабквартиру в 1633.&amp;nbsp;році. Ун быв обвиненый у державнуй зраді и стратив пудпору свої армії, позад чого 23.&amp;nbsp;фебруара 1634.&amp;nbsp;року втік гет у [[Хеб]], де го через два дны забили. У послідні рокы варош чим май дале, тым быв у май великуй угрозі з боку [[Шведська імперія|Шведської імперії]]. Ян ван дер Кроон, вароськый командір, у рокы 1645–1649 усилив пылзенські фортифікації. У 1645. тай&amp;nbsp;1649.&amp;nbsp;роках шведські войська пруйшли варош не атакувучи. Варош и край ся лишили дуже католицькі попри гуситські войны.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mikovec|first=Ferdinand Břetislav|date=1860|title=Malerisch-historische Skizzen aus Böhmen|language=de|volume=3|url=https://books.google.com/books?id=j_s92r60yIAC&amp;pg=PA352|publisher=Hölzel|place=Vienna/Olomouc|pages=352–355}}&lt;/ref&gt;

Уд кунця 17.&amp;nbsp;стороча на архітектуру Пылзня вливав [[Бароко|бароковый]] стиль.

=== 19. стороча ===
У другуй половині 19.&amp;nbsp;стороча Пылзень, уже и на тот момент будучи важным торговым центром [[Богемія|Богемії]], яв ся скорым темпом індустріалізовати. У 1869.&amp;nbsp;році [[Еміл Шкода]] заклав [[Škoda Holding|Škoda]], котра пак стала майважнов інжінірнов компанійов у крайині и критичным постачалником зброї про [[Австро-Мадярська імперія|австро-мадярську]] армію. До 1917.&amp;nbsp;року Škoda нанимала бульш як 30,000&amp;nbsp;робутникув.

По 1898.&amp;nbsp;рокови другым майчитавым робочым містом вароша став [[Цуґ|цуґовый]] завод, на котрому робило дас 2,000&amp;nbsp;чоловік: тото быв майвеликый завод на ремонт штрекы у вшыткуй Австро-Мадярщині. Межи 1861 и 1877 была завершена пылзенська желізнична чеперушка, и у 1899.&amp;nbsp;році ся пустила перша трамвайна линія у вароши. Індустріалізація привела ид ростови місного чеського бывательства; по 1868.&amp;nbsp;рокови быв убратый першый чеськый мер.

[[File:Wilson Bridge in Europe (4515218794).jpg|thumb|Меживойновый Пылзень]]
=== Друга світова война ===
По [[Мюнхенска догварька|Мінхенськуй догоді]] 1938.&amp;nbsp;року и тому, як вытвореня [[Зудетенланд|Зудетенланда]] змістило гатары [[Націштська Німещина|Націштської Німещины]] ближе ид Пылзньови, варош став прифронтовым. Уд 1939. по&amp;nbsp;1945.&amp;nbsp;рук, бігом німецької окупації Чехословакії, пылзнювські заводы Škoda мусіли постачати зброю [[Вермахт|Вермахтови]]. Націшты держали у вароши [[Ґестапо|ґестапувську]] тюрьму&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gestapogefängnis Pilsen|url=https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&amp;tab=7&amp;id=100000353|website=bundesarchiv.de|language=de|access-date=2021-11-07}}&lt;/ref&gt; тай трудовый лаґерь у Карловому районі.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Arbeitserziehungslager Pilsen-Karlow|url=https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/haftstaetten/index.php?action=2.2&amp;tab=7&amp;id=100000331|website=bundesarchiv.de|language=de|access-date=2021-11-07}}&lt;/ref&gt;

За період 17–26.&amp;nbsp;януара 1942.&amp;nbsp;року бульшину жыдувського населеня вароша, бульш як 2,000&amp;nbsp;чоловік, націшты депортовали у [[концентрачный лаґерь Терезін]] (Терезієнштадт).

[[Файл:Plzeň, pomník osvobození U Práce.JPG|міні|Меморіал 16.&amp;nbsp;танковуй дівізії армії США на главному комерційному булварови (ул.&amp;nbsp;Америцькуй)]]
У апрільови 1945, пуд конець Другої світової войны, Пылзень пережыв майтяжкі за свою історію воздушні атакы. 17.&amp;nbsp;апріля бомбардіры британськых воздушных сил атаковали желізничну шоровалну штацію, обы зрушити воєнну лоґістику німцюв; атака привела д читавым цивілным стратам и обшырну згубу жылых районув. Пару днув по тому, 25.&amp;nbsp;апріля, [[Восьма воздушна армія (США)|Восьма воздушна армія]] США зачала бомбардовалну місію против пылзенськых заводув Škoda. Исі операції значнов міров пошкодили інфраструктуру вароша тай лишили по собі довгочасный слід.&lt;ref&gt;{{cite web |title=April 1945: The deadliest air attacks on Plzeň came at the end of WWII|url=https://english.radio.cz/april-1945-deadliest-air-attacks-plzen-came-end-wwii-8849305|publisher=Czech Radio|date=2025-04-25|access-date=2025-04-28}}&lt;/ref&gt;

6.&amp;nbsp;мая 1945.&amp;nbsp;року Пылзень быв услобоженый уд Націштської Німещины [[16. танкова дівізія (США)|16.&amp;nbsp;танковов дівізійов]] Третьої армії ґенерала Джорджа Петтона. Кроме того в удвойованьови вароша участвовали дарабы 97. тай 2.&amp;nbsp;піхотных дівізій из пудпоров польської Свєнтокшыської бріґады. Остаток Чехословакії уд німецького контроля услободила совєтська [[Черлена армія]]. Дарабы Третьої тай Першої армії ся лишали у Пылзньови до кунця новембра&amp;nbsp;1945.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Plzeň osvobodil Patton, komunisté o něm ale po únoru 1948 mlčeli|url=https://www.echo24.cz/a/SQpGJ/plzen-osvobodil-patton-komuniste-o-nem-ale-po-unoru-1948-mlceli|work=Echo24.cz|language=cs|date=2020-05-06|access-date=2025-05-12}}&lt;/ref&gt;

По войні етнічну німецьку меншину вароша [[Кіряня німцюв из Чехословакії|укіряли]], а їхню власность конфісковали подля пунктув Потсдамського договора.

=== Комуністична власть ===
По [[Переворот 1948. року в Чехословакії|перевороті 1948.&amp;nbsp;року в Чехословакії]] уряд зачав валутну реформу в 1953, против чого была габа недоволства, у тому числі [[Пылзенськоє повстаня (1953)|Пылзенськоє повстаня]]. 1.&amp;nbsp;юнія 1953 бульш ги 20,000&amp;nbsp;чоловік, головно робочі на заводі Škoda, яли протестовати против власти. Протестарі зайшли у вароську хыжу тай поумітовали з оболокув комуністичну символіку, бутор и другі предметы. Протест узвав удповідь уряду, у тум числі демонтаж статуї [[Томаш Ґарріґ Масарик|Томаша Ґарріґа Масарика]], першого президента Чехословакії&amp;nbsp;— статуя на днешньый день є вернута на місто.

== Архітектура ==
В центрі Пылзня сут:&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;

* Катедрала сят.&amp;nbsp;Бартоломея из тонкым шпіцом (102&amp;nbsp;м), майвысокым у Богемії;
* францішканськый костьол Дівы Марії;
* ренесанчна радниця (1556);
* старі міщанські хыжі.

== Ґаздувство ==
Пылзень&amp;nbsp;— економічный центер западної Чехії, котрый продукує дас ⅔ ГДП краю, хоть чинит лиш 30% його населеня.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Základní informace o kraji |url=https://www.plzensky-kraj.cz/plzensky-kraj |publisher=Plzeň Region |language=cs |access-date=2025-03-17 }}&lt;/ref&gt; У Пылзньови сут офісы многых великых корпорацій; майвеликі робочі міста из головными штабкватирами у вароши тай маймало 1,000&amp;nbsp;робутникув тото:&lt;ref&gt;{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů |url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu |work=Business Register |publisher=Czech Statistical Office |language=cs |access-date=2025-03-17 }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Economic entity
!Number of employees
!Main activity
|-
|Університетська клініка Пылзень
|5,000–9,999
|[[Медицина]]
|-
|Западочеськый університет у Пылзні
|3,000–3,999
|[[Ошколованя]]
|-
|Pilsner Urquell
|2,500–2,999
|Пивоварня
|-
|Škoda Transportation
|2,500–2,999
|Выроба желізничного транспорта
|-
|Реґіоналноє удділеня поліції Пылзенського краю
|2,500–2,999
|Державна адміністрація
|-
|Пылзенська адміністрація
|2,000–2,499
|Державна адміністрація
|-
|Daikin Industries Czech Republic
|1,500–1,999
|Выроба кондиціонерув воздуха
|-
|Autoneum
|1,000–1,499
|Выроба текстиля про автомобілну індустрію
|-
|Doosan Škoda Power
|1,000–1,499
|Выроба паровых турбін
|-
|HP-Pelzer
|1,000–1,499
|Автомобілна індустрія
|-
|JTEKT Czech Republic
|1,000–1,499
|Автомобілна індустрія
|-
|Lasselsberger
|1,000–1,499
|Выроба керамічної коцкы
|-
|Plzeňské městské dopravní podniky
|1,000–1,499
|Вароськый и меживароськый транспорт
|-
|Safran Cabin CZ
|1,000–1,499
|Выроба обладнаня на літакы
|-
|Škoda Electric
|1,000–1,499
|Выроба електроходувникув
|}
У Пылзньови у 1859.&amp;nbsp;році [[Еміл Шкода]] купив быв завод (покладеный перед 10&amp;nbsp;роками), котрый ся пак розрус у єден из майвеликых европськых індустріалных конґломератув 20.&amp;nbsp;стороча и критичного постачалника зброї про австро-мадярську армію&amp;nbsp;— [[Škoda Holding|Škoda]] ({{Lang-cs|Škodovy závody}}, {{Lang-de|Skodawerke}}). Завод занимат бульшу часть западного сектора вароша.&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;

=== Пивоваріня ===
Пылзень знамый за місноє пивоваріня&amp;nbsp;— головно за пивоварні Pilsner Urquell (закладена у 1842) тай Gambrinus (закладена у 1869), котрі на днешньый день належат голдінґови Asahi Group.[[File:Pilsner Urquell Brewery.jpg|thumb|Традиційна будова на бродіня (посередині) и сучасна (зліва)]]
[[File:Pilsner.Urquell.JPG|thumb|120px|Pilsner Urquell]]

На честь вароша названый филь лаґера низового бродіня ''пілзнер'' (Pilsner), історично розробленый у Пылзньови.&lt;ref name=&quot;Hampson9&quot;&gt;{{cite book |last=Hampson|first=Tim|url=https://archive.org/details/beerbook0000unse_y0h6/page/9/mode/2up|title=The Beer Book|date=2008|publisher=Dorling Kindersley|isbn=978-1405333016|location=[[Лондон|London]]|page=9|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; У 1375.&amp;nbsp;році [[Карел&amp;nbsp;IV.]] дав пивноє право Добровському монастырю коло Пылзня&amp;nbsp;— тото єдна из майстарых пивоварень, дожывшых до сучасности.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archive.org/details/beeritshistoryit00sale|title=Beer : its history and its economic value as a national beverage|first=F. W. (Frederick William)|last=Salem|year=1880|publisher=Hartford, Conn. : F. W. Salem &amp; Co.|access-date=2023-10-11|via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=aT-lIt3VBe0C&amp;pg=PA33|title=Medicinal and Food Plants: With 200 Illustrations for Artists and Craftspeople|first1=Ernst|last1=Lehner|first2=Johanna|last2=Lehner|year=2006|publisher=Courier Corporation|isbn=9780486447513|access-date=2023-10-11|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; Многі пивоварні ся розміщовали у пивницях по вшыткому варошови.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Plzen Historical Underground|url=https://web.zcu.cz/plzen/underground/|website=zcu.cz|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230132008/https://web.zcu.cz/plzen/underground/|archive-date=2019-12-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pilsen Historical Underground|url=https://www.atlasobscura.com/places/pilsen-historical-underground|work=Atlas Obscura|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208061341/https://www.atlasobscura.com/places/pilsen-historical-underground|archive-date=2017-12-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

У 1839.&amp;nbsp;році пылзенські урядникы заклали пивоварню в вароськуй власности, названу {{lang|de|Bürger Brauerei}} („Громадська пивоварня“, ныні Plzeňský Prazdroj),&lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.prazdroj.cz/en/about-the-company/history|title=Plzeňský Prazdroj, a. s.|publisher=prazdroj.cz|access-date=2009-10-17}}&lt;/ref&gt; куды закликали баварського пивовара [[Йозеф Ґролл|Йозефа Ґролла]] (1813–1887). 5.&amp;nbsp;октовбра 1842.&amp;nbsp;року была зварена перша партія сучасного пілзнера.&lt;ref name=&quot;Hampson9&quot;/&gt; Комбінація світлого цвіта уд свіжого солоду, пылзенської мнягкої воды, „благородного“ жатецького хміля и баварського лаґерного процеса у резултаті дала такый пілзнер, якый знаєме теперь; сесе новоє пиво скоро ся розыйшло централнов Европов, и многі другі пивовары пробовали зімітовати пілзнеровый процес.

У 1859.&amp;nbsp;році назывку ''пілзнер'' зареєстровали в Палаті комерції и торговли у Пылзньови. У 1898 была зареєстрована [[торгова марка]] Pilsner Urquell.

== Знамі родакы ==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Мирослав Зикмунд|Мірослав Зікмунд]] (1919–2001), [[писатель]], вандрувник, [[Фотоґрафія|фотоґраф]] и [[кінооператор]].
* [[Карел Готт|Карел Ґотт]] (1939–2019), [[співак]].
* [[Еміл фон Шкода]] (1839–1900), інжінірь и індустріалішта
* [[Йозеф Фінґер]] (1841–1925), [[Фізіка|фізик]]-[[математик]]
* [[Емма Б. Мандл]] (1842–1928), закладателька чікаґської харіты
* [[Фрідріх Ґолдшайдер]] (1845–1897), керамішта тай індустріалішта
* [[Франтішек Кржіжік]] (1847–1941), [[вынаходник]]
* [[Авґустін Нємейц]] (1861–1938), [[малярь]]
* [[Рудолф Карел]] (1880–1945), композитор
* [[Еміл Ледерер]] (1882–1939), економішта и соціолоґ
* [[Ружена Шлемрова]] (1886–1962), [[Актер|акторка]]
* [[Йозеф Беран]] (1888–1969), [[кардінал]], чеськый прімат, архієпископ Прагы 
* [[Йозеф Скупа]] (1892–1957), актор [[Бабковый театер|бабкового театра]]
* [[Ярослав Фоґел]] (1894–1970), [[Діріґент|діріжер]] и композитор
* [[Ладіслав Сутнар]] (1897–1976), [[Ґрафічный дізайн|ґрафічный дізайнер]], першоудкрывач інформаційного дізайна тай інформаційної архітектуры
* [[Ярослав Черні (еґіптолоґ)|Ярослав Черні]] (1898–1970), оксфордськый професор-еґіптолоґ
* [[Зіґфрід Ледерер]] (1904–1972), утіканець из [[Авшвіца]]
* [[Їржі Трнка]] (1912–1969), умілець
* [[Мірослав Штандера]] (1918–2014), бойовый пілот, учасник [[Друга світова война|Другої світової войны]]
* [[Мирослав Зикмунд|Мірослав Зікмунд]] (1919–2001), [[писатель]], вандрувник, [[Фотоґрафія|фотоґраф]] и [[кінооператор]]
* [[Ота Шік]] (1919–2004), [[Економика|економішта]]
* [[Карел Черні (режісер)|Карел Черні]] (1922–2014), [[режісер]] и декоратор
* [[Мірослав Голуб]] (1923–1998), [[поет]]
* [[Йозеф Рыш]] (1925–2016), [[Інтервенційна радіолоґія|інтервенційный радіолоґ]]
* [[Курт Дітмар Ріхтер]] (1931−2019), німецькый композитор и діріжер
* [[Карла Ербова]] (1933–2024), поетка, [[Проза|прозаїчка]] и [[Журналістіка|журналіштка]]
* [[Ґабріела Басаржова]] (1934–2019), [[Хемія|хемічка]]
* [[Петер Ґрынберґ]] (1939–2018), німецькый фізик, [[Нобельова премія|Нобельовый лавреат]] 2007
* [[Карел Ґотт]] (1939–2019), співак
* [[Вацлав Сміл]] (рожд. 1943), чесько-канадськый научник
* [[Ярослав Бенеш (фотоґраф)|Ярослав Бенеш]] (рожд. 1946), [[Умілецька фотоґрафія|фотоумілець]]
* [[Томаш Шмід]] (рожд. 1956), [[теніс]]ішта
* [[Вітєзслав Лавічка]] (рожд. 1963), [[фотбал]]овый менеджер
* [[Томаш Цігларж]] (рожд. 1967), хемік-віролоґ
* [[Давід Котыза]] (рожд. 1967), тенісный тренер
* [[Мартін Страка]] (рожд. 1972), [[Гокей|гокеїшта]]
* [[Лубош Мотл]] (рожд. 1973), фізик
* [[Їржі Мужік]] (рожд. 1976), атлет, бігун из перепонами на 400&amp;nbsp;м
* [[Петр Сікора]] (рожд. 1976), гокеїшта
* [[Мілан Крафт]] (рожд. 1980), гокеїшта
* [[Петр Чех]] (рожд. 1982), фотбалішта
* [[Катержіна Еммонс]] (рожд. 1983), стрілячка, олімпійська медаліштка
* [[Давід Лімберськый]] (рожд. 1983), фотбалішта
* [[Павел Самєц]] (рожд. 1984), композитор и акордіонішта
* [[Андреа Главачкова]] (рожд. 1986), тенісіштка
* [[Барбора Стрыцова]] (рожд. 1986), тенісіштка
* [[Владімір Даріда]] (рожд. 1990), фотбалішта
* [[Андрей Шустр]] (рожд. 1990), гокеїшта
* [[Павел Францовз]] (рожд. 1990), гокеїшта
* [[Домінік Кубалік]] (рожд. 1995), гокеїшта
* [[Лукаш Провод]] (рожд. 1996), фотбалішта
{{div col end}}

== Братські вароші ==
[[Братьскы міста|Братські вароші]] Пылзня тото:&lt;ref&gt;{{cite web |title=Partnerská města|url=https://plzen.eu/o-meste/partnerska-mesta/|publisher=City of Plzeň|language=cs|access-date=2025-05-12}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=20em}}
*{{flagicon|США}} Бірмінґем, [[Алабама]], [[США]]
*{{flagicon|Белґія}} Лієж, [[Белґія]]
*{{flagicon|Франція}} Лімож, [[Франція]]
*{{flagicon|Нїмецько}} Реґенсбурґ, [[Німещина]]
*{{flagicon|Японія}} Такасакі, [[Японія]]
*{{flagicon|Швайц}} Вінтертур, [[Швайц]]
*{{flagicon|Словеньско}} Жіліна, [[Словакія]]
{{div col end}}

== Ґалерія ==
&lt;gallery heights=&quot;120&quot;&gt;
Náměstí Republiky - panoramio (6).jpg|Плац Республікы
Plzeň 12.3.2012.jpg|Сят. Бартоломей
Doubravka - panoramio - avu-edm.jpg|Панелакы Дубравкы
West Bohemia University.jpg|Research Library
Pilseno, Teatro Josef Kajetán Tyl, 13.jpg|Театер им.&amp;nbsp;Йозефа Каєтана Тила
Plzeň, sokolovna.jpg|Будова кываня „Сокол“
Fakulta právnická ZČU.jpg|Юридичный факултет Западочеського університета
Okresni soud Plzen mesto.JPG|Крайовый суд
Knihovna města Plzně - sídlo 05.JPG|Муніципална бібліотека
&lt;/gallery&gt;

== Жерела и одказы ==
* {{cite web |author= |editor= |date=30 Apr. 2013 |url=https://www.britannica.com/place/Plzen |title=Plzeň |publisher=Encyclopaedia Britannica |format= |language=en |accessdate=2021-11-08 |archiveurl= |archivedate= }}

== Референції ==
{{reflist}}
[[Катеґорія:Населены пункты Чехии]]
[[Категория:Югоморавскый край]]</text>
      <sha1>3qduzrb8j10zqsgf4dae70ferv5j6cw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>