Вікіпедія ruewiki https://rue.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Медіа Шпеціална Діскузія Хоснователь Діскузія з хоснователём Вікіпедія Діскузія ку Вікіпедії Файл Діскузія ку файлу MediaWiki Діскузія ку MediaWiki Шаблона Діскузія ку шаблонї Поміч Діскузія ку помочі Катеґорія Діскузія ку катеґорії TimedText TimedText talk Модуль Обговорення модуля Подія Обговорення події 0 702 170694 136492 2026-09-30T19:32:06Z Rue323 31002 170694 wikitext text/x-wiki {{Універзалный інфобокс}} '''Караку́м''' ({{lang-tk|Garagum}}, {{lang-ru|Каракумы}}; в перекладї «чорна пустыня») — є [[пустыня]] в [[Середня Азія|Середнїй Азії]]. {{Стыржень}} [[Катеґорія:Ґеоґрафія]] k5yy069dc0gjowsxiqpr3gu0ablzgfr 170695 170694 2026-09-30T19:32:21Z Rue323 31002 170695 wikitext text/x-wiki '''Караку́м''' ({{lang-tk|Garagum}}, {{lang-ru|Каракумы}}; в перекладї «чорна пустыня») — є [[пустыня]] в [[Середня Азія|Середнїй Азії]]. {{Універзалный інфобокс}}{{Стыржень}} [[Катеґорія:Ґеоґрафія]] t7dq81k9u2l1cdfuvsvc3vwr3iq98f4 0 753 170691 160677 2026-09-30T19:29:45Z Rue323 31002 170691 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Куримка''' є село на [[Словеньско|Словеньску]] в окресї [[Свідник]]. == Обывательство == {{SK|pop}} ==Памяткы== [[Церьков Покровы Пресвятой Богородицї (Куримка)|Церьков Покровы Пресвятой Богородицї]] з року [[1923]] == Референції == <references/> {{Стыржень}} {{Окрес Свідник}} {{Русиньскы села на Словеньску}} 7rfskunh47o93ksouqajfx2ha1797hm 10 2029 170681 136626 2026-09-30T16:24:10Z Flipdot 23893 170681 wikitext text/x-wiki {{#if:{{HasTemplate|{{PAGENAME}}|Пряшівскый штандарт|yes}}|[[Латвійськый язык|лот.]]|[[Латвійськый язык|лат.]]}}{{#if:{{{1|}}}|&nbsp;''{{lang|lv|{{{1}}}}}''}}<noinclude> {{doc}} [[Катеґорія:Шаблоны языків|lv]] </noinclude> 6yfd96xxdzp8hboky2h6w1r4tntqyhd 170702 170681 2026-09-30T19:59:09Z Flipdot 23893 170702 wikitext text/x-wiki {{#if:{{HasTemplate|{{PAGENAME}}|Пряшівскый штандарт|yes}}|[[Латвійськый язык|лот.]]|[[Латвійськый язык|латв.]]}}{{#if:{{{1|}}}|&nbsp;''{{lang|lv|{{{1}}}}}''}}<noinclude> {{doc}} [[Катеґорія:Шаблоны языків|lv]] </noinclude> e9c3wf840sf2hitu4fi8qbr7qsmls6k 10 2076 170685 169835 2026-09-30T16:33:31Z Flipdot 23893 170685 wikitext text/x-wiki {{#if:{{HasTemplate|{{PAGENAME}}|Пряшівскый штандарт|yes}}|[[Давньогрецькый язык|ст.-ґрец.]]|[[Давньогрецькый язык|ст.-грец.]]}}{{#if:{{{1|}}}|&nbsp;{{lang|grc|{{{1|}}}}}}}{{#if:{{{2|}}}|&#32;''{{lang|grc-Latn|{{{2|}}}}}''}}<!-- --><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> coamds50qs9huss988jjvb62g15k84i 10 2141 170682 169833 2026-09-30T16:28:51Z Flipdot 23893 170682 wikitext text/x-wiki {{#if:{{HasTemplate|{{PAGENAME}}|Пряшівскый штандарт|yes}}|[[Словеньскый язык|словен.]]|[[Словеньскый язык|слов.]]}}{{#if:{{{1|}}}|&nbsp;''{{lang|sk|{{{1}}}}}''}}<noinclude> [[Category:Шаблоны языків|sk]] {{documentation}} </noinclude> 6nwm6hvu4cc1w6i8lebk5mvvocyu5ip 0 2172 170684 170457 2026-09-30T16:30:07Z Rue323 31002 /* Діалекты */ 170684 wikitext text/x-wiki {{Пряшівскый штандарт}} {{Інфобокс язык | pronunciation = {{IPA|[bʲe̞ɫɐˈruskɐjɐ ˈmo̞vɐ]}} | altname = | name = Білоруськый язык | nativename = {{lang|be|беларуская мова}} | states = [[Білорусь|Білоруси]] | ethnicity = [[Білорусы]] | speakers = {{sigfig|5.094|4}} міліон<ref name="belstat.gov.by">{{cite web|url=https://census.belstat.gov.by/saiku/?guest=true&lang=en&default_view_state=edit#query/open//public/F503N_en.saiku|title=Distribution of the population by native language and language normally spoken at home|website=Belstat.gov.by|access-date=4 September 2024|archive-date=14 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250214065813/https://census.belstat.gov.by/saiku/?guest=true&lang=en&default_view_state=edit#query/open//public/F503N_en.saiku|url-status=dead}}</ref> | date = списованя обывателїв 2019 | speakers2 = {{sigfig|1.287|2}} міліонів говорячіх, про котрых є білоруськый язык другым языком (списованя обывателїв 2009)<ref name="belstat.gov.by" /> | familycolor = Indo-European | fam1 = [[Індоевропскы языкы]] | fam2 = [[Балтославяньскы языкы]] | fam3 = [[Славяньскы языкы]] | fam4 = [[Выходославяньскы языкы]] | fam5 = [[Рутеньскый язык]] | ancestor = [[Індоевропскый праязык]] | ancestor2 = [[Балтославяньскый праязык]] | ancestor3 = [[Праславяньскый язык]] | ancestor4 = [[Староруськый язык]] | ancestor5 = [[Рутеньскый язык]] (старобілоруськый язык) | ancestor6 = | script = [[кіріліця]] ([[білоруськый алфавіт]])<br />[[латиніка]] ([[білоруська латиніка]])<br />[[Брайллове писмо]] ([[білоруське Брайллове писмо]])<br />[[перзьско-арабске писмо]] ([[білоруськый арабскый алфавіт]]) | nation = [[Білорусь]]<br />5 [[Двойязычны ґміны в Польску|двойязычных ґмін]] в [[Польско|Польску]] | minority = {{ublist|[[Польско|Польску]]|[[Чесько|Чеську]]<ref>{{cite web|author=Jan Jiřička |url=http://zpravy.idnes.cz/vietnamci-oficialni-narodnostni-mensinou-fiq-/domaci.aspx?c=A130703_133019_domaci_jj |title=Česko má nové oficiální národnostní menšiny. Vietnamce a Bělorusy – iDNES.cz |website=Zpravy.idnes.cz |date = 3 July 2012 |access-date=2017-01-10}}</ref>|[[Україна|Українї]]<ref>{{cite web |title=To which languages does the Charter apply?|page=3 |url=http://hub.coe.int/c/document_library/get_file?uuid=d74fc9bd-0c0c-40ac-9e47-26d4887daf8e&groupId=10227 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120818143617/http://hub.coe.int/c/document_library/get_file?uuid=d74fc9bd-0c0c-40ac-9e47-26d4887daf8e&groupId=10227|url-status=dead|archive-date=2012-08-18|work=European Charter for Regional or Minority Languages|publisher=Council of Europe|access-date=2014-04-03}}</ref><ref>{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/670-2024-п |title=Про затвердження переліку мов національних меншин (спільнот) та корінних народів України, яким загрожує зникнення |date=7 June 2024 |website=Official webportal of the Verkhovna Rada of Ukraine}}</ref>}} | agency = [[Націонална академія наук Білоруси]] | iso1 = be | iso2 = bel | iso3 = bel | glotto = bela1254 | glottorefname = Belarusian | lingua = 53-AAA-eb < [[Выходославяньскы языкы|53-AAA-e]]<br />(варіанты: <br />53-AAA-eba to 53-AAA-ebg) язык меншыны<ref>''[[Єфім Карьскій]]''. "Belarusians. II. The language of Belarusian people". В. 1. — [S.l.], 1908.</ref> | notice = IPA | map = Idioma bielorruso.png | mapcaption = Світ, в котрім ся говорять білоруськым языком, высвітлїня: {{Legend|#0080FF|теріторія, де є білоруськый язык главным языком}} {{Legend|#88C4FF|теріторія, де є білоруськый язык меншыновым языком}} | map2 = Lang Status 80-VU.svg | mapcaption2 = {{center|Білоруськый язык є в „[[Атлас огрозеных языків світа|Атласї огрозеных языків світа]]“ (2023) орґанізації UNESCO зарядженый до катеґорії „огрозеный“.<ref>{{cite web|url=http://belstat.gov.by/en/perepis-naseleniya/perepis-naseleniya-2009-goda/main-demographic-and-social-characteristics-of-population-of-the-republic-of-belarus/population-classified-by-knowledge-of-the-belarusian-and-russian-languages-by-region-and-minsk-city |title=Population classified by knowledge of the Belarusian and Russian languages by region and Minsk City |publisher=Belstat.gov.by |access-date=2 December 2018 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803170716/http://www.belstat.gov.by/en/perepis-naseleniya/perepis-naseleniya-2009-goda/main-demographic-and-social-characteristics-of-population-of-the-republic-of-belarus/population-classified-by-knowledge-of-the-belarusian-and-russian-languages-by-region-and-minsk-city/ |url-status=dead}}</ref>}} | image = Шыльда ў менскім мэтро.JPG | imagecaption = Єдноязычный білоруськый надпис при станіцї метра в [[Мінск]]у. }} '''Білору́ськый язы́к'''<ref>{{cite book |last1=Плїшкова |first1=Анна |last2=Копорова |first2=Кветослава |last3=Ябур |first3=Василь |title=Русиньскый язык: Комплексный опис языковой сістемы в контекстї кодіфікації |publisher=Vydavateľstvo Prešovskej univerzity |location=[[Пряшів]] |year=2019 |isbn=978-80-555-2243-2 |page=15 |series=Acta Universitatis Prešoviensis}}</ref> ({{lang-be|беларуская мова}}) є [[Выходославяньскы языкы|выходославяньскый язык]] [[Індоевропскы языкы|індоевропской языковой родины]], народный язык [[Білорусы|Білорусів]] і єден з двох урядных языків [[Білорусь|Білоруси]]. == Історія == === Старовік і золотый вік === Білоруськый язык мать сполочне походжіня з україньскым і вывинув ся з діалектів [[Кієвска Русь|Кієвской]] і Полоцькой Руси. В 14.–16. сторочу ся на основі тых говорів сформовав писомный язык Литовского великокнязївства ([[старобілоруськый язык]]). Здобыв штатут штатного языка: в нём ся писали лїтопиcы, метрікы і штатуты Литовского великокнязївства (1529, 1566, 1588). Великый вклад к розвою языка мав першый тіпоґраф [[Франтїшек Скоріна]], котрый в роцї 1517 выдав першу друковану книгу в тім языку.<ref>{{cite book |author=Свяжынскі У. |title=Гісторыя беларускай мовы |location=Мінск |year=2001 |page=112}}</ref> === Упадок і ренесанція === Од конця 17. стороча, по приятю закона польскым Сеймом о переходї урядной корешпонденції на польскый язык (1696), старобілоруськый язык перешов твердов полонізаціёв і пізнїше русіфікаціёв у рамках [[Російска імперія|Російской імперії]]. Жывый язык ся заховав переважно у сельскых областях. Нове літературне ожывіня ся зачало на переломі 19. і 20. стороча вдяка чінности писателїв [[Франтїшек Богушевіч|Франтїшка Богушевіча]], [[Янка Купала|Янкы Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] і кругу около новин „Наша Ніва“. В роцї 1918 выдав Броніслав Тарашкевіч першу комплексну ґраматіку, котра штандартізовала языка. === Сучасны правописны нормы === В роцї 1933 перебігла в [[Білоруська совєтьска соціалістічна републіка|Білоруській совєтьскій соціалістічній републіцї]] політічно мотівована реформа правопису, котрой цїлём было умело приближіня білоруського языка к [[Російскый язык|російскому]] („наркамавка“). В резултатї того дошло к розколу. Днесь екзістують паралелно два штандарты: * '''Офіціалный правопис''': поужывать ся в штатных інштітуціях і в освітї Білоруси. * '''Класічный правопис („тарашкевіця“):''' заховала тіпічны фонетічны особливости (асімілачну мягкость), актівно го поужывать діаспора і незалежны медіумы.<ref>{{cite web |url=http://www.slounik.org/ |title=Беларускія слоўнікі і энцыкляпэдыі |accessdate=2026-08-29}}</ref>. == Алфавіт і писмо == Сучасный білоруськый язык офіціално поужывать кіріліцю (32 буквы). Єй характерістічным знаком є буква '''Ў''' (у нескладове), котре означує перово-перовый сонант [w]. В алфавітї тыж хыбать буква ''И'', на місто котрого ся поужывать ''І''. Історічно мали Білорусы унікатну скушеность з поужыванём трёх алфавітів: # '''Кіріліця:''' главный ґрафічный штандарт. # '''Білоруська латиніка (Łacinka):''' выходить з польского алфавіту з чеськыма управами (буквы ''č, š, ž, ў''). Была популарна в 19. і на зачатку 20. стороча. # '''Арабське писмо (Кітабы):''' поужывали го литовскы Татары в 15.–17. сторочу на записованя білоруськых текстів фонетічным способом. == Діалекты == [[Файл:Dialects of Belarusian language be-tarask.png|thumb|300px|Наріча і говоры білоруського языка: {{Legend|#70BEC5|Северовыходне наріча}} {{Legend|#FFAAAA|Южнозападне наріча}} {{Legend|#D29FE6|Середнёбілоруськы говоры}} {{Legend|#FFFF99|Полїськы (западополїськы) говоры}} Лінії: {{Legend|#FF0000|Граніця білоруськых говорів (1903, Карьскій)}} {{Legend|#3333FF|Выходна граніця западной ґрупы російскых говорів (1967, Захарова, Орлова)}} {{Legend|#339900|Граніця білоруськых і україньскых говорів (1980, Бевзенко)}}]] Діалектална штруктура білоруського языка ся дїлить на два главны наріча, оддїлены переходнов зонов: * '''Северовыходне наріча:''' характерізує ся дісімілачным [[Аканя|аканём]] і мягкым звуком [р']. * '''Южнозападне наріча:''' мать недісімілачне „аканя“, близше к україньскым говорам полїського тіпу. * '''Середнёбілоруськы говоры:''' переходна зона, на основі котрой (конкретно на основі міньско-маладзєчнаньскых говорів) ся сформовала літературна норма. == Література == * ''Суднік М. Р.'' Беларуская мова // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. — Мн., 1984. * ''Тарашкевіч Б.'' Беларуская граматыка для школ. — Вільня: Беларуская друкарня ім. Ф. Скарыны, 1929. * ''Czekman V.'' З гісторыі беларускай мовы. — Мінск, 1999. == Поз. тыж == * [[Тарашкевіця]] * [[Білоруська латиніка]] * [[Трасянка]] == Референції == {{референції}} {{Славяньскы языкы}} [[Катеґорія:Білоруськый язык]] [[Катеґорія:Выходославяньскы языкы]] [[Катеґорія:Языкы Білоруси]] bbhvt7v85symnf4qrga6pj2hvml965g 0 2675 170693 168359 2026-09-30T19:31:12Z Rue323 31002 170693 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Ша́ріськый Ща́вник''' ({{язык+sk|Šarišský Štiavnik}}) є [[село]] на [[Словеньско|Словеньску]] в [[окрес Свідник|окресї Свідник]]. == Обывательство == {{SK|pop}} == Референції == <references/> {{Окрес Свідник}} {{Русиньскы села на Словеньску}} {{Стыржень}} 22q3l8nu65fam4qmpukg92kvrlq0dq0 0 2755 170698 24462 2026-09-30T19:42:37Z Rue323 31002 170698 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Петеївцї''' (по {{язык+sk|Petejovce}}) было [[село]] на [[Словеньско|Словеньску]] в [[окрес Стропков|окресї Стропков]]. {{Окрес Стропков}} {{Русиньскы села на Словеньску}} {{Стыржень}} lp5wzyr78sr1l2zi7fj3hhir2tiybfb 0 3744 170644 150210 2026-09-30T14:05:27Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Ивано-Франкӯвська область]] на [[Ивано-Франкӱвська область]] 150210 wikitext text/x-wiki '''Ива́но-Франкӯ́вська о́бласть''' ''([[Україньскый язык|укр]]. Івано-Франківська область; до [[1962]] року Станіславська область)'' — [[область]] у [[Україна|Украйині]], на [[Запад|западови]] [[Країна|крайны]]. Центр — [[Івано-Франківск|Ивано-Франкӯвськ]]. {{Універзалный інфобокс}}{{Україна}} == Історія == У [[XII. стороча|XII]]-[[XIII. стороча|XIII]] сорочах лівобережна часть [[Область|области]] была у составови [[Ґалицькож княжество|Ґалицького княжества]], 90% области же были у [[Вссалітет|вссальных]] удношінях из [[Мадярске кральовство|Мадярами]]. У [[XIV. стороча|XIV]] сторочу припоєна тота зимля ид [[Польскоє кралёвство|Польскому кралёвство]] а потӯм и [[Польско-литовска уния (1569–1795)|Речи Посполитӯв]], [[Австро-Угорьско|Ракусько-Мадярщині]] и [[Западноукраинска людова република|ЗУЛР]]. У [[1919]]-[[1939]] роках у составови [[Рѣчь Посполита II.|Польска]] ге [[Станіславськоє воєводство]]. У [[1939]]-[[1941]] роках у составови [[Союз Совітскых Соціалістічных Републик|СССР]], [[1941]]-[[1944]] рокы у составови [[Ґенералноє Ґубернаторство (Німицько)|Ґенералного Ґубернаторства]] ге [[Дістрикт Ґаличина]]. У [[1944]]-[[1991]] роках у составови [[Союз Совітскых Соціалістічных Републик|СССР]], у [[1991]] році [[область]] стала дарабом [[Україна|Украйины]].{{Стыржень}} [[Катеґорія:Области Україны]] [[Катеґорія:Івано-Франківска область]] 2hhhlpcllgqvcw8dkl8axe5wf61jbde 0 4373 170642 56106 2026-09-30T13:48:09Z Rue323 31002 170642 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Заславє''' є [[село]] на юговыходї [[Польско|Польска]], котре было до [[акція Вісла|акції Вісла]] [[Лемкы|лемківске]]<ref>{{cite web |url=http://lemko.org/lih/lihchp23.html|title= Села в Польщи де до 1945 року пережывали Лемкы|publisher=www.lemko.org |accessdate= [[1. септембер]] [[2011]]}}</ref>. == Референції == <references/> {{Стыржень}} [[Катеґорія:Лемківскы села в Польску]] ssf3fhva9oosppx8reg3882ng2n6i9s 0 5380 170661 146687 2026-09-30T14:18:16Z Rue323 31002 170661 wikitext text/x-wiki {{Місто | тіп = | назва = Тернопіль | місцёва назва = {{lang-uk|Тернопіль}} | образок = Ternopil-Ukraine-Map.png | образок_розмір = | прапор =Flag of Ternopil.svg | попис прапора = | ерб = Coat of arms of Ternopil.svg | попис ерба = Ерб міста | образок_підпис = | уміщіня = | попис уміщіня = | mapx = | mapy = | marksize = | край = [[Україна]] | окрес = | реґіон = [[Тернопільска область]] | заложене = [[1540]] | перша змінка =[[1540]] | аґломерація =565.1 | статус = [[1540]] | подїл = | жытелїв = 225 004 | розлога = 86 | ref-площа = | густота = 3 741 | код = | коордінаты = {{Coord|49|33|N|25|35|W|scale:100000}} | elevation = | lat_d = | lat_s = | lat_NS = N | long_d = | long_m = | long_EW = E | coordinates_type = | highest = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_long_d = | lowest = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_long_d = | надморьска вышка = 320 | водойма = Серет | етнікон =тернополянин, тернополянка, тернополяни | станція = Тернопіль | відстань = | желїзніця к = 486 | ref-залізниця к = | автошлях к = 418 | ref-автошлях к = | фізічна к = 367 | ref-фізична к = | желїзніця с = | фізічна с = | автошлях с = | братьскы міста = | день населеного пункту = | поштовы індексы = 46000-499 | адреса = 46000, Тернопільська область, м. Тернопіль, вул. Листопадова, 5, 52-20-21 | веб-сторінка = http://rada.te.ua/ | пріматор = Надал Сергій Віталійович | позначкы = |Магдебурзьке право=[[1548]]}} '''Терно́піль''' ({{lang-uk|Тернопіль}}) є місто в [[Україна|Україні]], 225 286 жытелїв, адміністратівне центрум [[Тернопільска область|Тернопільской области]]. Перше ся споминать у [[1540]]. році. ==Історія== [[Місто]] засноване [[1540]]. року Яном Амором Тарновскым. == Референції == {{50 найвекшых міст Україны}} {{Областны центры Україны}} {{Стыржень}} [[Катеґорія:Міста Україны]] [[Катеґорія:Тернопільска область]] j2pph81g8envhd64tdoa2c9g175otne 10 10065 170683 135857 2026-09-30T16:30:05Z Flipdot 23893 170683 wikitext text/x-wiki {{#if:{{HasTemplate|{{PAGENAME}}|Пряшівскый штандарт|yes}}|[[Ґрецькый язык|ґрец.]]|[[Ґрецькый язык|грец.]]}}{{#if:{{{1|}}}|&nbsp;''{{lang|el|{{{1}}}}}''}}<noinclude> [[Category:Шаблоны языків|el]] {{documentation}} </noinclude> il5tdcwt5ah23ywbpgdq1lybg39n9qq 170686 170683 2026-09-30T16:33:43Z Flipdot 23893 170686 wikitext text/x-wiki {{#if:{{HasTemplate|{{PAGENAME}}|Пряшівскый штандарт|yes}}|[[Ґрецькый язык|ґрец.]]|[[Ґрецькый язык|грец.]]}}{{#if:{{{1|}}}|&nbsp;{{lang|el|{{{1}}}}}}}<noinclude> [[Category:Шаблоны языків|el]] {{documentation}} </noinclude> o0o2u1x9r6luci0bahyjgvn94pao3kc 0 10125 170690 133342 2026-09-30T18:54:44Z Rue323 31002 170690 wikitext text/x-wiki [[Файл:Idioma montenegrino dentro del serbo-croata.png|міні|Чорногорьскый язык]] '''Чорного́рьскый язы́к''' ({{lang-cnr|црногорски језик; crnogorski jezik}}) — є штандартізованый варіант [[Серьбохорватьскый язык|серьбохорватчіны]], котрым ся бісїдує передовшыткым у [[Чорна Гора|Чорной Горі]]. Чорногорьскый язык хоснує [[кіріліця|кіріліцю]] і [[Латиньскый алфавіт|латиніку]]. {{Славяньскы языкы}} {{Стыржень}} [[Катеґорія:Южнославяньскы языкы]] 23fzlusaj27vm8ho0o0n7ob5hozbaoo 10 14085 170720 169548 2026-09-30T21:51:51Z Flipdot 23893 170720 wikitext text/x-wiki :''{{#if:{{{за|}}}|Тото статя за {{{за|}}}.&#32;}}Не поплетьте з {{#if:{{{текст|{{{text|}}}}}}|{{{текст|{{{text|}}}}}}.|[[{{{1|<noinclude>Назва статі</noinclude>}}}]]{{#if:{{{2|}}}|&nbsp;або [[{{{2|}}}]].|.}}''}} <noinclude> {{documentation}} <templatedata> { "params": { "1": { "aliases": [ "друга статя" ], "description": "Назывка другої статі, на котру ся буде удкликовати шаблон", "required": true }, "2": { "aliases": [ "третя статя" ], "description": "Назывка щи єдної статі, на котру ся буде удкликовати шаблон." }, "текст": { "aliases": [ "text" ], "description": "Свуй текст умісто удкликовань" }, "за": { "description": "Кідь сесь параметер зазначеный, на зачаткови шаблона буде текст „Тото статя за {{{значіня}}}“. Жадат акузатив." } }, "paramOrder": [ "1", "2", "текст", "за" ] } </templatedata></noinclude> b4t7x9nwasblx32dkmfffz79b4y8lpv 0 16470 170666 119648 2026-09-30T14:37:27Z Rue323 31002 /* Практика зикра */ 170666 wikitext text/x-wiki [[File:Dhikr singing.jpg|right|250px]] '''Зикр''', {{ref-ar}} ذکر‎ — в [[ислам]]ѣ — упоминаня имени Бога наголос з намѣром прославлѣня,<ref name=Enc-Rel>Башарин П. В., с. 460.</ref> ритуална молитва, практикована [[могамедан]]скыма мистиками ([[Суфізм|суфиями]]) про то, жебы прославили Бога и досягли духовной совершености.<ref name=EB>Encyclopædia Britannica</ref> == Практика зикра == В практицѣ суфийскых братств окрему вагу мать способ окончѣня зикра, браный як важный ритуал. Великый вызнам доставать поза, особенны ритмичны рухы, техника дыханя. Способы окончѣня зикра в розличных братствах ся одличують. Важна, примѣром, сила голоса. Едны братства практикують голосный зикр, иншы — тихый. Тыж суть индивидуална и колективна традиции зикра. Роздѣлы меджи традициями братств были предметом спорох и противостаня.<ref name=Enc-Rel/> Зикр включать велике число повторѣнь набоженскых формул, котры в основѣ взяты з [[Коран]]а, напримѣр: ла илага илла Аллаг, “нѣт иншого Бога окрем Аллага”; Аллагу акбар, “Аллаг найвекшый”; ал гамду ли Аллаг, “хвала Аллагу”; астакфиру Аллаг, “одпусть ми, Аллагу”.<ref name=EB/> == Помочны средства == Понеже цѣль зикра — [[Набоженство|набоженскый]] [[транс]], дакотры братства стимуловали його настаня спожитьом [[Кава|кавы]], [[алкогол]]у и [[наркотик]]ох. Иншы выступали против того. Обы ся не поплести при рахунку числа повторѣнь набоженскых формул, од [[IX. стороча]] широко ся поуживають [[пацеркы]] (тасбих).<ref name=Enc-Rel/> == См тыж == * [[Дервиш]] * [[Сама]] == Жерела и одказы == * '''Башарин П. В.''': Зикр //Энциклопедия религий / Под ред. А.П. Забияко, А.Н. Красникова, Е.С. Элбакян. — М.: Академический Проект, Гаудеамус, 2008. — 1520 с. ({{ISBN| 978-5-8291-1084-0}} Академический Проект) ({{ISBN| 978-5-98426-067-1}} Гаудеамус) {{ref-ru}} * {{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/dhikr |title=Dhikr |date=May 01, 2013 |publisher='''Encyclopædia Britannica''' |accessdate=2020-06-06}}{{ref-en}} {{Commonscat|Zikr}} == Референции == {{reflist}} [[Категория:Іслам]] t02119s6vrkakc05ta0254i9a1jl0a3 0 18747 170671 136627 2026-09-30T15:37:47Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Латвійськый язык]] 170671 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Латвійськый язык]] i88r98q7vto3jvf3qel2r4jqqzgcivu 0 19026 170692 147127 2026-09-30T19:30:14Z Rue323 31002 170692 wikitext text/x-wiki '''Гімна Україны''' ({{lang-uk|Гімн України}}), або '''Іщі не вмерла Україны''' ({{lang-uk|Ще не вмерла України}}) — штатна гімна [[Україна|Україны]]. Сам текст написаный поетом Павлом Чубиньскым в роцї 1862. Гімна быв покладеный на мелодію Михайла Вербицького в роцї 1863. В роцї 1917 быв штатным гімном [[Україньска людова републіка|УЛР]]. Быв знову приятый [[15. януара]] [[1992]], а сам текст гімна быв приятый [[6. марца]] [[2003]]. [[Файл:Mykhaylo Verbytsky.jpg|міні|Михайло Вербицький, автор музикы гімну]] [[Файл:Pavlo Chubynskyi.jpg|міні|Павло Чубинський, автор слів гімну]] == Текст == [[File:Ukrainian national anthem 1916 (complete).ogg|center]] {{center|Верзія 1915}} * од року 2003 :Ще не вмерла України і слава, і воля, :Ще нам, браття молодії, усміхнеться доля. :Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці. :Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці. :Душу й тіло ми положим за нашу свободу, :І покажем, що ми, браття, козацького роду. * до року 2003 :Ще не вмерла Україна, ні слава, ні воля, :Ще нам, браття-українці, усміхнеться доля. :Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці, :Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці. :Душу й тіло ми положим за нашу свободу, :I покажем, що ми, браття, козацького роду. :Станем браття, всі за волю, від Сяну до Дону, :В ріднім краю панувати не дамо ні кому. :Чорне море ще всміхнеться, дід Дніпро зрадіє, :Ще на нашій Україні доленька наспіє. :А завзяття, праця щира свого ще докаже, :Ще ся волі в Україні піснь гучна розляже. :За Карпати відіб'ється, згомонить степами, :України слава стане поміж ворогами. [[Катеґорія:Народны гимны]] 51egcjls3z8tjrnrsm0nxsxrsxgof2c 0 21045 170703 170639 2026-09-30T20:04:14Z Flipdot 23893 170703 wikitext text/x-wiki {{Пряшівскый штандарт}} {{Село Україны | назва = Луково | місцёва назва = {{lang-uk|Луково}} | область = Закарпатьска | район = [[Хустьскый район|Хустьскый]] | рада = Білецька | код КОАТУУ = 2121985801 | образок = | образок_розмір = | образок_підпис = | уміщіня = Ukraine location map.svg | попис уміщіня = | mapx = 12 | mapy = 100 | заложене = 1500 | перша писемна змінка = | жытелїв = 1558 (2001) | розлога = 20,96 | ref-розлога = | густота жытельства = 0,74 | поштовы індексы = 90156 | телефон = 3144 | ґеоґрафічны коордінаты = {{Coord|48|19|11|N|23|12|39|E|scale:100000}} | надморьска вышка = 167 | ref-надморьска вышка = | водойма = | адреса = 90156, Закарпатська обл., Іршавський р-н, с. Луково, вул. Набережна, 14 | вебова сторінка = | картка = | прапор = | попис прапора = | ерб = | попис ерба = }} '''Лу́ково'''<ref>{{Карпаторусинські поселеня 2021|chapter=Луково|page=66}}</ref> ({{lang-uk|Луково}}, {{lang-hu|Lukova}}) є [[село]] на [[Україна|Українї]], в [[Білецька сельска громада|Білецькій сельскій громадї]] [[Хустьскый район|Хустьского району]] [[Закарпатьска область|Закарпатьской области]]. == Ґеоґрафія == Село ся находить в долинї, котров протїкать потік Мстичівка, котрый належить до поводя рїкы [[Боржава (ріка)|Боржава]]. До року 2020 належало село адміністратівно до [[Иршавскый район|Іршавского раёну]], а по адміністратівно-теріторіалній реформі ся стало частёв [[Хустьскый район|Хустьского району]].<ref>{{Cite web|url=https://decentralization.gov.ua/newgromada/3839|title=Білківська територіальна громада|website=Децентралізація в Україні|access-date=2026-09-30}}</ref> == Історія == Перша писомна змінка о осадї походить зо зачатку 16. стороча.<ref>{{Cite web|url=https://bilkigr.gov.ua/nashe-selo/|title=Про село — Білківська сільська рада|website=bilkigr.gov.ua|access-date=2026-09-29}}</ref> Подля містных народных традіцій походять Луково і сусїднє село [[Имстичово]] з єдной великой осады Камерданово, котра ся находила в локалітї Млинівцї недалеко рїкы [[Боржава (ріка)|Боржава]]. Через сталы ярьнї поводнї, котры заплавлёвали долину і нічіли уроду, были обывателї змушены переселити ся на высшы положены горбы. Переселїня ся одбыло в двох ґрупах: єдна часть на челї з мужом мено Луко Фанта одышла до области Вісища і заложыла село Луково (поменоване на ёго почесть), в тім часї, як друга ся усадила при потоцї Мстичівка і заложыла село Имстичово.<ref>{{Cite web|url=https://zodub.uz.ua/vydav/lehendu.html|title=Легенди Іршавщини|website=Закарпатська обласна бібліотека для дітей та юнацтва|access-date=2026-09-29}}</ref> Історічно ся к Лукову припоїла сусїдна осада „Задон“, о котрій ся в писомных жрїдлах (під назвов „Zadon“) першыраз споминать в роцї 1530.<ref>{{Cite book|last=Sebestyén|first=Zsolt|title=Kárpátalja helységnevei|year=2020|publisher=Pro Print Kft.|location=Nyíregyháza|isbn=978-973-0-31294-2}}</ref> В роцї 1995 было на основі рїшіня о уточнїню назв населеных міст назву села Закарпатьской области змінено з „Лукове“ на „Луково“.<ref>{{cite web |url=https://www.pslava.info/XustRn_LukoveS,116617.html |title=Луково с |website=Прадідівська слава |author=Жарких М. І. |date=2024-04-04 |accessdate=2026-09-29 |language=uk}}</ref> == Обывательство == По списованю обывательства [[Украинска ССР|Україньской ССР]] з року 1989 мало село 1493 обывателїв, з того 732 мужів і 761 жен.<ref>{{БД Держстату Украйины|тип=1989|реґіон=Закарпатська область}}</ref> По [[Списаня жительства Украйины (2001)|списованю обывательства на Українї]] в роцї 2001 жыло в селї 1558 обывателїв.<ref>{{БД Держстату Украйины|тип=2001|реґіон=Закарпатська область}}</ref> === Язык === Роздїлїня обывателїв подля материньского языка по списованю обывательства з року 2001:<ref>{{БД Держстату Украйины|тип=2001_язык|реґіон=Закарпатська область}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Язык !! Процент |- | [[україньскый язык|україньскый]] || 98,72% |- | [[російскый язык|російскый]] || 1,16% |- | [[білоруськый язык|білоруськый]] || 0,06% |} == Економіка і інфраштруктура == Главнов освітнёв інштітуціёв в селї є „Луковска ґімназія“ (інштітуція основной середнёй освіты), котра спадать під компетенцію Білецькой сельской рады.<ref>{{Cite web|url=https://lukovoschool.e-schools.info/|title=Луківська гімназія|website=E-Schools.info|access-date=2026-09-30}}</ref> Окрем того вызначным обєктом, котрый мать доднесь практічне господарьске значіня про містных обывателїв, є фунґуючій водный млин родины Сенинцїв. == Памяткы == === Водный млин === В селї ся заховав функчный деревяный водный млин, поставеный перед приближно двома сторочами. В минулости в Лукові фунґовали три млины, з котры два належали містній церькви. В часї совєтьской моци были по колектівізації переведжены до маєтку містного колхозу і за молотя зерна ся становила певна плаца (1 копійка за 1 кґ мукы, на Великдень – 2 копійкы). В постсовєтьскім періодї два з трёх млинів были опущены. Третїй, котрый ся заховав на пріватнім дворї родины Сенинцїв, надале фунґує і мать штатут котрогось музея під одкрытым небом. При приязній уровни воды є млин способный змолоти приближно 1,5 центнера зерна за годину і пів.{{Жрідло}} === Церьков святого великомученика Дмитра (1796) === В 18. сторочу мала містна парафія штатут філіалкы Имстичовской. Деревяна церьков покрыта соломов ся споминать в жрїдлах з року 1748. На концї 18. стороча ся зачало будованя камінного храму в бароковім штілї. О завершіню будовы свідчіть напис на каміннім облуцї входовых дверей: „POKУ БОЖА AΨЧS (1796) М.ЮНІЯ ДНЯ Л (30)“.{{Жрідло}} Спочатку вход парадив бароковый рельєф з каміннов досков, на котрій были вырыты призвіска фундаторів (стратив ся почас пізнїшых перебудов, кедь к западній фасадї приставили запертый корідор). Заховала ся леґенда споєна з будованём церькви: кедьже ся рольници з повірчівости бояли переносити вівтарь зо старой деревяной церькви до новой, зробив то позваный старшый священик зо сусїднёго села.{{Жрідло}} Іконостас церькви створив містный рїзбарь Іван Лях (самы іконы суть єднак старшы). На концї 20. років 20. стороча, за єпіскопства Петра Гебея, была церьков зреновована (тогдышнїй священик – Іван Лендєл, кураторы – Василь Лях, Василь і Штефан Фанты, Федор Зейкан). Настїнны розписы створив в роцї 1958 умелець Іван Андрішко і пізнїше, на концї 70. років 20. стороча, їх обновив Іван Фанта. На вежі церькви ся заховав напис „1834“, котрый правдоподобно означує рік єдной з реконштрукції. На концї 19. стороча была дубова шындлёва стрїха замінена цінковов бляхов.{{Жрідло}} == Референції == {{референції|refs= {{Cite web|url=https://ua.igotoworld.com/ua/poi_object/181831_vodyanaya-melnica-lukovo.htm|title=Водяний млин, Луково|website=IGotoWorld|access-date=2026-09-29}} {{Cite web|url=https://bilkigr.gov.ua/nashe-selo/|title=Історія сіл Білківської громади|website=Білківська сільська рада|access-date=2026-09-29}} {{Cite web|url=https://zakarpattya.net.ua/News/93951-Na-Zakarpatti-vidnovyly-starovynnyi-vodianyi-mlyn|title=На Закарпатті відновили старовинний водяний млин|website=Закарпаття онлайн|access-date=2026-09-30}} }} == Одказы == * [http://weather.in.ua/ua/zakarpatskaja/14046 Погода в селї Луково] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315235227/http://weather.in.ua/ua/zakarpatskaja/14046 |date=15. марца 2017}}{{Иршавскый район}} [[Катеґорія:Населены пункты Украины]] [[Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области]] 93wyp4eza8zhqkhmc77vtmyg1zdgsql 0 21752 170704 148428 2026-09-30T21:00:25Z Rue323 31002 170704 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Ру́ня''' ({{Lang-hu|Runya}}) ({{Lang-uk|Руня}}) — [[село]] у [[Тячовскый район|Тячӱвському районови]], [[Закарпатска область|Закарпатської области]], [[Україна|Украйины]]. == Назва == Назва села происходить уд слова «руный». У [[1930]]. році споминать ся у [[Чехословакія|чехословацькому]] списованёви обывательства ге Руня.<ref>https://rusyns-library.org/wp-content/uploads/2021/10/PEREPIS-1930.pdf</ref> Мадярська назва села є подобна на русинськый ориґінал — Runya.<ref>Hodinka Antal Nyelvészeti Kutatóközpont.</ref> == Ґеоґрафія == Руня є у [[Тячовскый район|Тячӱвському районови]] [[Закарпатска область|Закарпатської области]] и входить у состав [[Бедевля|Бедевлянської]] сільської общины. Код населеного пункта — UA21080010050026434. Уд Тячова до села коло 6 км по прямӱв. Село лежить у передгорнӱв части [[Подкарпатя|Пудкарпатя]]. У матеріалах Закарпатського областного управлія архітектуры за Руню указана площадь території 324,62 га. == Історія == Руня изформовала ся из поселень, взниклых у резултатови освоїня новых земиль у [[Карпаты|Карпатах]]. У первӱв половині [[XVIII. стороча|XVIII]]. стороча на такых територіях были сезонні стоища-салаши, где временно жили владельцы скота. Со второй половины XVIII века на них начали постоянно переселяться семьи, а с начала XIX века на месте таких хуторов стали формироваться современные сёла, в том числе Руня, Глиняный и Дубривка. В переписи населения Подкарпатской Руси 1930 года Руня уже зафиксирована как отдельный населённый пункт Тячовского округа под назвов Руня. В советский и постсоветский периоды Руня входила в состав Бедевлянского сельсовета. После административной реформы 2020 года село вошло в Бедевлянскую территориальную общину Тячевского района. == Присілкы == '''Верханины''' Верханины — бывшоє [[село]] у [[Україна|Украйині]], у [[Закарпатска область|Закарпатьскӯв области]]. Певый раз ся споминать у кӱнци [[XIX. стороча|ХІХ]] стороча. == Удкликованя == [[Катеґорія:Русиньскы села]] [[Катеґорія:Села Закарпатьской области]] [[Катеґорія:Села Україны]] 8ni1fnrme3q4pvz908608gyqcggxm5a 170705 170704 2026-09-30T21:04:45Z Rue323 31002 170705 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Ру́ня''' ({{Lang-hu|Runya}}) ({{Lang-uk|Руня}}) — [[село]] у [[Тячовскый район|Тячӱвському районови]], [[Закарпатска область|Закарпатської области]], [[Україна|Украйины]]. == Назва == Назва села происходить уд слова «руный». У [[1930]]. році споминать ся у [[Чехословакія|чехословацькому]] списованёви обывательства ге Руня.<ref>https://rusyns-library.org/wp-content/uploads/2021/10/PEREPIS-1930.pdf</ref> Мадярська назва села є подобна на русинськый ориґінал — Runya.<ref>Hodinka Antal Nyelvészeti Kutatóközpont.</ref> == Ґеоґрафія == Руня є у [[Тячовскый район|Тячӱвському районови]] [[Закарпатска область|Закарпатської области]] и входить у состав [[Бедевля|Бедевлянської]] сільської общины. Код населеного пункта — UA21080010050026434. Уд Тячова до села коло 6 км по прямӱв. Село лежить у передгорнӱв части [[Подкарпатя|Пудкарпатя]]. У матеріалах Закарпатського областного управлія архітектуры за Руню указана площадь території 324,62 га. == Історія == Руня изформовала ся из поселень, взниклых у резултатови освоїня новых земиль у [[Карпаты|Карпатах]]. У первӱв половині [[XVIII. стороча|XVIII]]. стороча на такых територіях были сезонні зимӱвникы-салаші, де дочасно жили ґазды скота. Из другої половины XVIII. стороча на них зачали фурташно переселяти ся файты, а из начала XIX века на месте таких хуторӱв стали формировати ся типирішні села, у тому числови Руня, Глиняный и Дубрӱвка. У списованёви обывательства Пудкарпатської Руси 1930. року Руня ужек зафіксована ге уддільный населеный пункт Тячӱвського округа пуд назвов Руня. У советськый и постсоветськый періоды Руня входила у состав Бедевлянської сільської рады. По адміністративнӱв реформі 2020. року село войшло у Бедевлянську територіалну общину Тячӱвського района. == Присілкы == '''Верханины''' '''Верханины''' — бывшоє [[село]] на [[Україна|Украйині]], у [[Закарпатска область|Закарпатськӱв области]]. Певый раз ся споминать у кӱнци [[XIX. стороча|ХІХ]] стороча. == Удкликованя == [[Катеґорія:Русиньскы села]] [[Катеґорія:Села Закарпатьской области]] [[Катеґорія:Села Україны]] 3sm2emziqsb7diy933rjqaq2itjtdxj 170706 170705 2026-09-30T21:12:54Z Rue323 31002 170706 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Ру́ня''' ({{Lang-hu|Runya}}) ({{Lang-uk|Руня}}) ({{Lang-ro|Runea}}) ({{Lang-cs|Ruňa}}) — [[село]] у [[Тячовскый район|Тячӱвському районови]], [[Закарпатска область|Закарпатської области]], [[Україна|Украйины]]. == Назва == Назва села происходить уд слова «руный». У [[1930]]. році споминать ся у [[Чехословакія|чехословацькому]] списованёви обывательства ге Руня.<ref>https://rusyns-library.org/wp-content/uploads/2021/10/PEREPIS-1930.pdf</ref> Мадярська назва села є подобна на русинськый ориґінал — Runya.<ref>Hodinka Antal Nyelvészeti Kutatóközpont.</ref> == Ґеоґрафія == Руня є у [[Тячовскый район|Тячӱвському районови]] [[Закарпатска область|Закарпатської области]] и входить у состав [[Бедевля|Бедевлянської]] сільської общины. Код населеного пункта — UA21080010050026434. Уд Тячова до села коло 6 км по прямӱв.<ref>https://decentralization.gov.ua/newgromada/3837</ref> Село лежить у передгорнӱв части [[Подкарпатя|Пудкарпатя]]. У матеріалах Закарпатського областного управлія архітектуры за Руню указана площадь території 324,62 га. == Історія == Руня изформовала ся из [[Населеный пункт|поселень]], взниклых у резултатови освоїня новых земиль у [[Карпаты|Карпатах]]. У первӱв половині [[XVIII. стороча|XVIII]]. стороча на такых територіях были сезонні зимӱвникы-салаші, де дочасно жили ґазды [[Быдла|скота]]. Из другої половины [[XVIII. стороча|XVIII]]. стороча на них зачали фурташно переселяти ся файты, а из зачатку [[XIX. стороча|XIX]]. стороча на містови такых хуторӱв стали формировати ся типирішні села, у тому числови '''''Руня''''', [[Глиняный]] и [[Дубровка (Тячовскый район)|Дубрӱвка]].<ref>https://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/opac/search.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF%2FNvuuist_2014_1_27.pdf&P21DBN=UUJR</ref> У списованёви обывательства [[Підкарпатьска Русь|Пудкарпатської Руси]] [[1930]]. року Руня ужек зафіксована ге уддільный населеный пункт Тячӱвського округа пуд назвов Руня.<ref>https://rusyns-library.org/perepis-naseleniya-v-podkarpatskoj-rusi-1930-goda-oficialnyj-tekst-oprosa-po-zakonu-chsr-ot-14-aprelya-1920-goda-cis-266-sb-zak-a-nar/</ref> У советськый и постсоветськый періоды Руня входила у состав Бедевлянської сільської рады. По адміністративнӱв реформі [[2020]]. року село войшло у Бедевлянську територіалну общину [[Тячовскый район|Тячӱвського района]].<ref>https://decentralization.gov.ua/newgromada/3837</ref> == Обывательство == У [[Село|селі]] на [[2001]]. рӱк живе 678 людий, из них подля языка:<ref>https://pop-stat.mashke.org/ukraine-census-perm/zakarpatska.htm</ref> * [[Україньскый язык|украйинськый]] — == Присілкы == '''Верхани́ны''' ({{Lang-uk|Верханини}}) — бывшоє [[село]] на [[Подкарпатя|Пудкарпатёви]].<ref>https://rusyns-library.org/perepis-naseleniya-v-podkarpatskoj-rusi-1930-goda-oficialnyj-tekst-oprosa-po-zakonu-chsr-ot-14-aprelya-1920-goda-cis-266-sb-zak-a-nar/</ref> Певый раз ся споминать у кӱнци [[XIX. стороча|ХІХ]] стороча. == Удкликованя == [[Катеґорія:Русиньскы села]] [[Катеґорія:Села Закарпатьской области]] [[Катеґорія:Села Україны]] ebj7qubzm6sijs1l601lhy4m2mrd52f 170708 170706 2026-09-30T21:15:16Z Rue323 31002 170708 wikitext text/x-wiki {{НП|первое упоминание=1930|прежние имена=Ruňa, Runya|население=678|год переписи=2001|этнохороним=Руняне|официальный язык=Украйинськый язык}} '''Ру́ня''' ({{Lang-hu|Runya}}) ({{Lang-uk|Руня}}) ({{Lang-ro|Runea}}) ({{Lang-cs|Ruňa}}) — [[село]] у [[Тячовскый район|Тячӱвському районови]], [[Закарпатска область|Закарпатської области]], [[Україна|Украйины]]. == Назва == Назва села происходить уд слова «руный». У [[1930]]. році споминать ся у [[Чехословакія|чехословацькому]] списованёви обывательства ге Руня.<ref>https://rusyns-library.org/wp-content/uploads/2021/10/PEREPIS-1930.pdf</ref> Мадярська назва села є подобна на русинськый ориґінал — Runya.<ref>Hodinka Antal Nyelvészeti Kutatóközpont.</ref> == Ґеоґрафія == Руня є у [[Тячовскый район|Тячӱвському районови]] [[Закарпатска область|Закарпатської области]] и входить у состав [[Бедевля|Бедевлянської]] сільської общины. Код населеного пункта — UA21080010050026434. Уд Тячова до села коло 6 км по прямӱв.<ref>https://decentralization.gov.ua/newgromada/3837</ref> Село лежить у передгорнӱв части [[Подкарпатя|Пудкарпатя]]. У матеріалах Закарпатського областного управлія архітектуры за Руню указана площадь території 324,62 га. == Історія == Руня изформовала ся из [[Населеный пункт|поселень]], взниклых у резултатови освоїня новых земиль у [[Карпаты|Карпатах]]. У первӱв половині [[XVIII. стороча|XVIII]]. стороча на такых територіях были сезонні зимӱвникы-салаші, де дочасно жили ґазды [[Быдла|скота]]. Из другої половины [[XVIII. стороча|XVIII]]. стороча на них зачали фурташно переселяти ся файты, а из зачатку [[XIX. стороча|XIX]]. стороча на містови такых хуторӱв стали формировати ся типирішні села, у тому числови '''''Руня''''', [[Глиняный]] и [[Дубровка (Тячовскый район)|Дубрӱвка]].<ref>https://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/opac/search.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF%2FNvuuist_2014_1_27.pdf&P21DBN=UUJR</ref> У списованёви обывательства [[Підкарпатьска Русь|Пудкарпатської Руси]] [[1930]]. року Руня ужек зафіксована ге уддільный населеный пункт Тячӱвського округа пуд назвов Руня.<ref>https://rusyns-library.org/perepis-naseleniya-v-podkarpatskoj-rusi-1930-goda-oficialnyj-tekst-oprosa-po-zakonu-chsr-ot-14-aprelya-1920-goda-cis-266-sb-zak-a-nar/</ref> У советськый и постсоветськый періоды Руня входила у состав Бедевлянської сільської рады. По адміністративнӱв реформі [[2020]]. року село войшло у Бедевлянську територіалну общину [[Тячовскый район|Тячӱвського района]].<ref>https://decentralization.gov.ua/newgromada/3837</ref> == Обывательство == У [[Село|селі]] на [[2001]]. рӱк живе 678 людий, из них подля языка:<ref>https://pop-stat.mashke.org/ukraine-census-perm/zakarpatska.htm</ref> * [[Україньскый язык|украйинськый]] — 99,56% * инні — 0,44% == Присілкы == '''Верхани́ны''' ({{Lang-uk|Верханини}}) — бывшоє [[село]] на [[Подкарпатя|Пудкарпатёви]].<ref>https://rusyns-library.org/perepis-naseleniya-v-podkarpatskoj-rusi-1930-goda-oficialnyj-tekst-oprosa-po-zakonu-chsr-ot-14-aprelya-1920-goda-cis-266-sb-zak-a-nar/</ref> Певый раз ся споминать у кӱнци [[XIX. стороча|ХІХ]] стороча. == Удкликованя == [[Катеґорія:Русиньскы села]] [[Катеґорія:Села Закарпатьской области]] [[Катеґорія:Села Україны]] biramkgyzjaurjkqbtuf5ggapk6iyg1 0 21794 170648 150063 2026-09-30T14:06:38Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Курьска область]] на [[Курська область]] 150063 wikitext text/x-wiki '''Ку́рьска о́бласть''' ([[Російскый язык|рус.]] Курская область) ([[Україньскый язык|укр]]. Курська область) ([[Слобожаньскый язык|слоб]]. Курьска область, Курьская область)– [[область]] у составови [[Росія|Росії]]. {{Універзалный інфобокс}} == Історія == У [[XIV. стороча|XIV]]-[[XVI. стороча|XVI]] сторочу туй были выходны границі [[Великоє Княжество Литовскоє|Литвы]], май великым поселенями были [[Курьск]] (учиненый при [[Кієвска Русь|Руси]]) и [[Рыльск]]. У [[1547]] році были тоты зимлі у составови [[Русске царство|Росії]]. [[13. юн|13 юна]] [[1934]] року была сотворена Курьска область. == Удкликованя == Тоты даны суть часточно або цалком основаны на [[Переклад (языконаука)|перекладі]] статі [[:pl:Obwód_kurski|Obwód kurski]] на Польскӯв Вікіпедії (чісло ревізії не было становлене). [[Катеґорія:Области Росії]] [[Катеґорія:Административны части Росії]] [[Катеґорія:Области]] [[Катеґорія:Курьска область]] [[Катеґорія:Росія]] 23qyh2un9vopa9z53fz3ulwnt2t0u0l 0 22005 170710 170593 2026-09-30T21:18:46Z Rue323 31002 170710 wikitext text/x-wiki {{Пудкарпатськый стандарт}} [[Файл:Taiwan_HighSpeedRail_Train_Disable-Friendly_Lavatory.JPG|праворуч|міні|250x250пкс|Унітаз]] [[Файл:Туалет_у_Тимках.jpg|праворуч|міні|333x333пкс|Бударь у Бобровицькому районови [[Чернїгівска область|Чернігӱвської области]], [[Україна|Украйина]].]] '''Буда́рь'''<ref>{{Русиньскый правопис|Будáрь|86}}</ref> ('''''зáход''''',<ref>{{Русиньскый правопис|Зáход|168}}</ref> '''''тоалéта'''''<ref>{{Русиньскый правопис|Тоалéта|474}}</ref>) — місто на справліня природных потреб [[дефекації]] и [[мочопущаня]]. {{Статья в роботѣ|Rue323|20}} == Історія == Бударі суть уж тысячі рокӱв, єдні из майстаровікых знамых бударьӱв были у [[Мезопотамія|Мезопотамії]], на [[Крета|Критови]] и у [[Індія|Індії]]. У старовікому Римови стройили общественні бударі, удходы из котрых ишли у каналізацію подобну нынішньӱв. У XVIII-XIX. сторочах каналізація, водовод и общественна [[санітарія]] стали масовым явлінём.<ref>https://www.who.int/news/item/19-11-2020-learning-from-history-sanitation-for-prosperity?utm_source=chatgpt.com</ref> У [[1596]]. році анґлічанин [[Джон Гарінґтон]] описав бударь из змывом приназначеный про королеву [[Елизавета. I|Елизавету. I]]. У [[XVIII. стороча|XVIII]]. сторочови появили ся бударі из гідравлічным затвором котрый не пущав сморӱд из каналізації. А розвитя промыслӱв, индустрії, каналізації, [[Санітарія|санітарії]] и водоснабжіня пошырило по світови бударі типирішнёго типа.<ref>https://www.history.com/articles/who-invented-the-flush-toilet?utm_source=chatgpt.com</ref>. == Еволуція конструкції == Типирішньый бударь изклаловав ся довгый час. Єдным из важных нововведінь [[XVI. стороча|XVI]]. стороча стала конструкція анґліцького придворного [[Джон Гарінґтон|Джона Гарінґтона]], описана ним у [[1596]]. році. Ёго устрӱй хосновав [[флудер]] из водов и клапан на змыв удходӱв. Єднак широкого шыріня оно товды не одержало позад великого розхода воды и одсутности розвитої [[Каналізація|каналізації]]. У [[1775]]. році [[Александр Каммінґ]] дӱстав анґліцькый патент на удосконаленый змывный бударь. Ёго главным нововвелінём став S-подобный угын трубы, у котрому стояла вода. Она робила водяный затвор и заваджала проникнутёви сморода иы каналізації опят до хыжи. Тот принцип хоснує ся у модерных бударчх по днишньый динь. У [[XIX. стороча|XIX]]. сторочови конструкція продовжала міняти ся въедно из розвоём водовода и каналізації. Єдні моделы были розраховані на богаті хыжі, другі — на общественні міста, заводы, тюрьмы и баракы. Наприклад, ''Long Hopper'' середины [[XIX. стороча|XIX]]. стороча быв дешевым варіантом про масовоє хоснованя, но ёго слабый змыв часто приводив ид тому ож труба ся заткала. Ид кӱнцёви [[XIX. стороча|XIX]]. стороча шыріня дӱстали змывні моделы из сіфоном и фурташным перебыванём воды у чаши. У [[1890]]. рокы такі конструкції стали нормов, покӱлку вода єдночасно помогала удаляти удходы и блоковала каналізаційні газы. Прикладом далшого розвоя подобных механізмӱв є ''Tippler Toilet'', учиненый у [[1890]]. році у [[Анґлія|анґліцькому]] [[Місто|варошови]] [[Бернлі]].<ref>https://collection.sciencemuseumgroup.org.uk/objects/co8406429/tippler-toilet</ref> Тому типирішньый унітаз є резултатом не єдного унахода, а послідовалного розвоя дакӱлкых елементӱв: змыва, водяного затвора, [[Каналізація|каналізаційного]] споя, керамічної чаші и механізма подачі воды.<ref>https://www.americanhistory.si.edu/explore/exhibitions/object-project/online/household-hits/toilet</ref><ref>https://blog.sciencemuseum.org.uk/a-flushing-story/</ref> == Устроїня и типы == Бударь мать быти зъединеный из септиком, [[Каналізація|каналізаціёв]] вадь иннзв ставбов што перероблять у збирать удходы. Ка-май шыреный ныні варіант є унітаз, у нёму удходы ся змывавуть водов и спеціалный затвор зпирать сморӱд у трубі. Ныні ищи екзістувуть и активно ся хоснувуть "вонкові" бударі, то є угрібный бударь (овӱн же ямный), и инні.<ref>https://www.who.int/docs/default-source/wash-documents/sanitation/sanitation-system-fact-sheets/fact-sheet-7---flush-toilet-with-septic-tank-and-effluent-infiltration-and-offsite-faecal-sludge-treatment.pdf?utm_source=chatgpt.com</ref> == Санітарноє значіня == Бударь то є бизӱвно дуже важна часть [[Санітарія|санітарної]] инфраструктуры. Их розвитя и пошыріня, домак зменшило захворіня [[Дізентерія|дізентеріёв]], [[Тифус|тіфусом]], [[Корела|корелы]], [[Поліомеліт|поліомеліта]] и [[Кышкові паразіты|кышкового паразітоза]]. По даным [[ВОЗ]] у [[2022]]. році 4,6 млрд людий (57% [[Чоловік розумный|людства]]) хосновали нормалні бударі новӱтнёго типа. Єднак 1,5 млрд людий не мала даже базового доступа ид примітивным удобствам.<ref>https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sanitation</ref> == Референції == {{референції}} ah86va5oeox6oiwg7wx1u7ng0ke123f 170713 170710 2026-09-30T21:36:47Z Flipdot 23893 170713 wikitext text/x-wiki {{Куртый попис|Вонкашня будова, обсягувуча тоалет}} {{Стыржень}} [[Файл:Outhouse in narvik.jpg|міні|Бударь у горах у сівернуй [[Норвеґія|Норвеґії]]]] [[Файл:WC exterieur, couverture en d'ardoises Le Palais.jpg|міні|Бударь у [[Ле Пале]], [[Брітань]]]] '''Бударь''' тото мала будова, окрема уд хыжі вадь головної будовы, котра обсягує [[тоалет]] (заход). Тото типово ямна латрина вадь конструкція из зйомным контейнером, айбо пораз ся трафлявут и другі филі сухых (беззмывных) тоалетув. Бударі ся майчасто трафлявут у [[сільска місность|сільськуй місности]] тай у розвивавучых ся крайинах, айбо у подакотрых розвитых крайинах ги, наприклад, [[Австралія]] они ся хосновали у варошах онь до другої половины 20.&nbsp;стороча. У густозаселеных реґіонах ямні тоалеты годні приводити д зараженьови [[ґрунтові воды|ґрунтовых вод]]. == Филі == === Ямні латрины === [[Файл:Squat outhouse cm01.jpg|міні|Бударь из латринов, [[Польща]]]] Часто бударі покладені над ямнов латринов, котра збират удходы у ямі в земли. Кой яма ся цілком заповнює, єї авадь спустошувут, авадь бударь ся переносит на новоє місто.<ref name="VIP2003">{{cite book|author1=François Brikké|title=Linking technology choice with operation and maintenance in the context of community water supply and sanitation|date=2003|publisher=World Health Organization|isbn=978-9241562157|page=108|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2003/9241562153.pdf}}</ref> Латрины годні приводити д зараженьови ґрунтовых вод и проблемам из здоровльом при неправилному поводжіньови з удходами. У 2013.&nbsp;році ся проґнозовало, ож дас&nbsp;1.77&nbsp;міліарда&nbsp;людий хоснувут ямні латрины,<ref name="Graham2013">{{cite journal|last1=Graham|first1=JP|last2=Polizzotto|first2=ML|title=Pit latrines and their impacts on groundwater quality: a systematic review.|journal=Environmental Health Perspectives|date=May 2013|volume=121|issue=5|pages=521–30|pmid=23518813|doi=10.1289/ehp.1206028|pmc=3673197|bibcode=2013EnvHP.121..521G }}</ref> головно в розвивавучых ся крайинах, сільськуй місности тай у дичині. === Из зйомным контейнером === Конструкції из зйомными контейнерами позволявут реґуларно выносити удходы, в тому числі пущати їх на [[Компост|компостованя]]. Історично майбулше така система была популарна в анґліцькому варощику Рочдейл, позад чого подаґде была знама ги „рочдейлська“.<ref name="Prescott">{{cite book|last1=Prescott Falwell|first1=A|title=The designing, Construction, and Maintenance of Sewerage Systems|date=1901|publisher=John Wiley & Sons|url=https://archive.org/stream/cu31924004980862}}</ref><ref name="Rosenthal2014">{{cite book|author=Dr Leslie Rosenthal|title=The River Pollution Dilemma in Victorian England: Nuisance Law versus Economic Efficiency|url=https://books.google.com/books?id=ZzY9AwAAQBAJ&pg=PA25|date=April 28, 2014|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-1-4724-0420-6|pages=25–26}}</ref> Книгы 20.&nbsp;стороча фіксувут хоснованя такых систем санітації у частях [[Франція|Франції]] и инде по континенталнуй Европі.<ref name="Prescott" /> == Скапчані статі == * [[Тоалет]] == Референції == {{Reflist}} 1lqoqcitc6x1g13fldmy3fioa0qt2r1 0 22025 170646 155512 2026-09-30T14:06:22Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Хотиньскый район]] на [[Хотинськый район]] 155512 wikitext text/x-wiki '''Хоти́ньскый райо́н''' ''([[Україньскый язык|укр]]. Хотинський район)'' — бывшый [[район]] у [[Чернівецька область|Чернівецькӯв области]], [[Україна|Украйины]], на [[Запад|западови]] [[Країна|крайны]]. Центр — [[Хотин]].{{Універзалный інфобокс}} == Історія == Перві поселеня у [[Хотин|Хотинови]] были у. [[VIII. стороча|VIII]] сторочу. У [[X. стороча|X]]-[[XI. стороча|XI]] сторочу [[район]] быв у составови [[Кієвска Русь|Руси]], у [[XII. стороча|XII]]-[[XIV. стороча|XIV]] у составови [[Ґалицькоє княжество|Ґалицького княжества]] и [[Кралёвство Русь|Кралёвства Руського]]. У [[XIV. стороча|XIV]] сторочу [[район]] став дарабом [[Молдавьскоє княжество|Молдавії]]. Хотиньскый район сотворено у [[Септембер|септемброви]] [[1940]] року. == Обывательство == У [[Район|районови]] на [[2001]] рӯк живе 68,888 людий, из них: {| rules="all" style="border: 1px solid #999" !Націоналность !Людий по нації !Процент |- |[[Українцї|Украйинці]] | align="right" |66060 | align="right" |91,25&nbsp;% |- |[[Молдавани|Молдаване]] | align="right" |5102 | align="right" |7,05&nbsp;% |- |[[Русы]] | align="right" |927 | align="right" |1,28&nbsp;% |- |[[Білорусины|Білорусы]] | align="right" |79 | align="right" |0,11&nbsp;% |- |[[Румыны]] | align="right" |59 | align="right" |0,08&nbsp;% |- |Инні | align="right" |171 | align="right" |0,24&nbsp;% |} [[Катеґорія:Заникли 2020]] [[Катеґорія:Основаны 1940]] hv0puec4os9r4xdbelf937j9qf254qq 0 22105 170711 155513 2026-09-30T21:22:31Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Дубровка (Тячовскый район)]] на [[Дубрӱвка (Тячӱвськый район)]] 155513 wikitext text/x-wiki {{Вецезначность|Дубрӯвка}}'''Ду́бровка''' ([[Мадярскый язык|мад]]. Dubrovka) ([[Україньскый язык|укр]]. Дібрівка) ([[Румуньскый язык|рум]]. Dubrivka) — [[село]] у [[Тячовскый район|Тячӯвськӯм районови]], [[Закарпатска область|Закарпатьской области]], [[Україна|Украйины]]. {{НП|община=Бедевляньска сільська община|район=Тячовскый район|регион=Мараморош (Реґіон)|вид региона=Село|первое упоминание=1929}} == Обывательство == У [[Село|селі]] на [[2001]] рӯк живе 440 людий, из них: [[Українцї|Украйинці]] — 99,73% [[Німці]] — 0,27% == Історія == [[Село]] первый раз ся споминать у [[1929]] році ге Dubravka. == Назва == Назва мать [[Русиньскый язык|русиньскоє]] происхождіня уд слова [[Дубрава]] (густый дубник). == Туристичны міста == • Монастырь ст. Иоана Предтечі. 1929, 1993. • Цирьков иконы Почаївської божої матери. 1993. • Цирькоа ст. Иоана Предтечі. 1998. [[Катеґорія:Села Закарпатьской области]] [[Катеґорія:Села]] [[Катеґорія:Села Україны]] [[Катеґорія:Населены пункты Украины]] [[Катеґорія:Населены пункты]] [[Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области]] [[Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту]] [[Катеґорія:Населены пункты подля країны]] [[Катеґорія:Села подля краины]] [[Катеґорія:Дубровка]] tspv15rshxjetreqwgmoyjyo6ibityq 0 22121 170696 150790 2026-09-30T19:36:27Z Rue323 31002 170696 wikitext text/x-wiki '''Збо́й'''&nbsp;— у [[Криминалистика|криміналному]] правови многых держав насилницько-корысливоє злодійство против властности. У усьых, и наприклад у Криміналному кодексови Украйины (ч. 1 ст. 187) збой узначеный ге напад из цілёв овладіня чужыв властностёв, учиненый из насилством, опасным про живӱт ци здоровля особы, яка зазнала напада, авадь из угрозов хоснованя такого насилства.<ref>{{Cite web |url=http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/2341-14/print1462198904157610 |title=Кримінальний кодекс України, ст. 187 // zakon5.rada.gov.ua |access-date=2 травня 2016 |archivedate=5 червня 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160605084258/http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/2341-14/print1462198904157610 }}</ref> [[Файл:Travellers_attacked_by_brigands.jpg|міні|300x300пкс|Подорожні зазнавуть атакы [[Збойник|збойникӱв]]. Картина Ніколаса Берхема (близко 1670. року)]] == Удкликованя == [[Катеґорія:Збойници]] [[Катеґорія:Криминалне право]] [[Катеґорія:Криминалистика]] 3asz2ym0dk6nf3ixl27v13bg3kc8aab 170701 170696 2026-09-30T19:52:04Z Flipdot 23893 170701 wikitext text/x-wiki {{Стыржень}} '''Збо́й'''&nbsp;— у [[Криминалистика|криміналному]] правови многых держав насилницько-корысливоє злодійство против властности. У усьых, и наприклад у Криміналному кодексови Украйины (ч. 1 ст. 187) збой узначеный ге напад из цілёв овладіня чужыв властностёв, учиненый из насилством, опасным про живӱт ци здоровля особы, яка зазнала напада, авадь из угрозов хоснованя такого насилства.<ref>{{Cite web |url=http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/2341-14/print1462198904157610 |title=Кримінальний кодекс України, ст. 187 // zakon5.rada.gov.ua |access-date=2 травня 2016 |archivedate=5 червня 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160605084258/http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/2341-14/print1462198904157610 }}</ref> [[Файл:Travellers_attacked_by_brigands.jpg|міні|300x300пкс|Подорожні зазнавуть атакы [[Збойник|збойникӱв]]. Картина Ніколаса Берхема (близко 1670. року)]] == Удкликованя == [[Катеґорія:Збойници]] [[Катеґорія:Криминалне право]] [[Катеґорія:Криминалистика]] l8kqumjjxftbj1v9jdpbtvw8e0wq6c1 0 22231 170643 165301 2026-09-30T14:04:55Z Rue323 31002 170643 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''До́болц''' ({{lang-ro|Dobolț}}, {{lang-uk|Доболц}}, {{lang-hu|Dabolc}}) — [[село]] у комуні [[Халмеу (комуна)|Халмеу]], [[жудец]] [[Сатмар (жудец)|Сатмар]], [[Румуньско|Румыния]]. == Історія == [[Село]] первый раз ся споминать у [[1323]]. році. [[Село]] было у тот час у [[Жупа Угоча|жупі Уґоча]], село было малинькоє, и мало чим примітноє.<ref>https://biblioteca-digitala.ro/?articol=26854-regulamentele-satesti-din-dabolt--satu-mare-studii-si-comunicari--xiii-1996&</ref> У [[1567]]. році кральӱвські переписникы у Доболцови нараховали 29 файтӱв малых дворян, лиш дві из них мали по файті [[Кмѣть|кмітӱв]]. У [[XVIII. стороча|XVIII]]. сторочови спеціална палатинська ґрамота пудтвердила власть панӱв на сьӱв обсаді.<ref>[https://www.muzeusm.ro/wp-content/uploads/2020/10/Monografia-jude%C5%A3ului-Satu-Mare-05.04.2016.pdf? https://www.muzeusm.ro/wp-content/uploads/2020/10/Monografia-jude%C5%A3ului-Satu-Mare-05.04.2016.pdf?]</ref> У [[1919]]. році удыйшов ид [[Румуньско|Румыниї]] котра го дала у жудец [[Сатмар (жудец)|Сатмар]] у [[1924]]. році.<ref>https://biblioteca-digitala.ro/?articol=26854-regulamentele-satesti-din-dabolt--satu-mare-studii-si-comunicari--xiii-1996</ref> == Обывательство == У [[Село|селі]] на 2012. рӱк живе 344 людий, из них:<ref>https://www.ancom.ro/wp-content/uploads/ancom/forms_files/Caiet_sarcini1331892774.pdf</ref> * [[Мадяре]] — 247 * [[Румыны]] — 62 * [[Циґане|Цигани]] — 35 == Удкликованя == {{Reflist}} [[Катеґорія:Села]] [[Катеґорія:Населены пункты]] [[Катеґорія:Населены пункты Румынии]] [[Катеґорія:Села подля краины]] [[Катеґорія:Населены пункты подля країны]] [[Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту]] [[Катеґорія:Доболц]] 18qk80ic414fb3o9yg8ucs8el41a26y 170660 170643 2026-09-30T14:14:06Z Rue323 31002 170660 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''До́болц''' ({{lang-ro|Dobolț}}, {{lang-uk|Доболц}}, {{lang-hu|Dabolc}}) — [[село]] у комуні [[Халмеу (комуна)|Халмеу]], [[жудец]] [[Сатмар (жудец)|Сатмар]], [[Румуньско|Румыния]]. == Історія == [[Село]] первый раз ся споминать у [[1323]]. році. [[Село]] было у тот час у [[Жупа Угоча|жупі Уґоча]], село было малинькоє, и мало чим примітноє.<ref>https://biblioteca-digitala.ro/?articol=26854-regulamentele-satesti-din-dabolt--satu-mare-studii-si-comunicari--xiii-1996&</ref> У [[1567]]. році кральӱвські переписникы у Доболцови нараховали 29 файтӱв малых дворян, лиш дві из них мали по файті [[Кмѣть|кмітӱв]]. У [[XVIII. стороча|XVIII]]. сторочови спеціална палатинська ґрамота пудтвердила власть панӱв на сьӱв обсаді.<ref>[https://www.muzeusm.ro/wp-content/uploads/2020/10/Monografia-jude%C5%A3ului-Satu-Mare-05.04.2016.pdf? https://www.muzeusm.ro/wp-content/uploads/2020/10/Monografia-jude%C5%A3ului-Satu-Mare-05.04.2016.pdf?]</ref> У [[1919]]. році удыйшов ид [[Румуньско|Румыниї]] котра го дала у жудец [[Сатмар (жудец)|Сатмар]] у [[1924]]. році.<ref>https://biblioteca-digitala.ro/?articol=26854-regulamentele-satesti-din-dabolt--satu-mare-studii-si-comunicari--xiii-1996</ref> == Обывательство == У [[Село|селі]] на 2012. рӱк живе 344 людий, из них:<ref>https://www.ancom.ro/wp-content/uploads/ancom/forms_files/Caiet_sarcini1331892774.pdf</ref> * [[Мадяре]] — 247 * [[Румыны]] — 62 * [[Циґане|Цигани]] — 35 == Реліґія == Главныв и єдинственныв [[Церковь|цирьковлёв]] [[Село|села]] є [[Реформация|реформатська]] цирьков Доболца. Типирішю ставбу было построєно у [[XIX. стороча|XIX]]. сторочови вокруг май старої деривляної церкви, котру пӱсля завершіня ставбы розобрали. Цирьков включена у исписы културного наслідя реґіона [[Жупа Сатмар|Сатмар]].<ref>https://mmediu.ro/app/webroot/uploads/files/2016_03_23_PM_Raul_Tur.pdf</ref> У Доболцови єствує [[Реформация|реформатська]] община, а містна цирьков споминать ся сереґ културных и реліґійных объектӱв комуны Халмеу.<ref>https://mmediu.ro/app/webroot/uploads/files/2016_03_23_PM_Raul_Tur.pdf</ref> == Удкликованя == {{Reflist}} [[Катеґорія:Села]] [[Катеґорія:Населены пункты]] [[Катеґорія:Населены пункты Румынии]] [[Катеґорія:Села подля краины]] [[Катеґорія:Населены пункты подля країны]] [[Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту]] [[Катеґорія:Доболц]] fvho4qmf9a1d2df46gtg2oa6crgapj1 0 22322 170668 164308 2026-09-30T14:47:34Z Halajkovič 33393 /* Удкликованя */ 170668 wikitext text/x-wiki '''Ва́тра Дорне́й''' ([[Румуньскый язык|рум]]. Vatra Dornei) ([[Нїмецькый язык|нім]]. Dorna Watra) ([[Мадярскый язык|мад]]. Dornavátra) — [[Місто|варош]] у [[Жудец|жудецови]] [[Сучава (жудец)|Сучава]], [[Румуньско|Румыния]].{{Місто}} == Знамі Родаци == * [[18. авґуст|18 авґуста]] [[1856]] у [[Місто|варошови]] родив ся [[Омелян Попович]] - глава Северной Буковины ([[новембер]] [[1918]], из [[Децембер|децембра]] у екзилови). == Обывательство == У [[Місто|варошови]] на [[2002]] рӯк живе 16321 чилядник, из них: [[Румыны]] — 16012 [[Німці]] — 109 [[Мадяре|Мадяры]] — 95 [[Циґане|Цигани]] — 54 [[Українцї|Украйинці]] — 22 [[Евреи|Жиды]] — 10 [[Поляци|Полякы]] — 9 [[Турци|Туркы]] — 3 Липоване — 2 Чехы — 1 Таліяне — 1 Татары — 1 == Удкликованя == {{stub}} * [https://web.archive.org/web/20120920025739/http://www.ghidulprimariilor.ro/business.php/PRIMARIA-VATRA-DORNEI/190866 Дані про місто Ватра-Дорней на сайті Ghidul Primăriilor] [Архівовано 20 вересня 2012 у Wayback Machine.] * [https://archive.today/20130102225050/http://picasaweb.google.com/EdwardTurJ/OldBukowinaPhotosDorna Старовинні фото Ватра-Дорней] * [https://web.archive.org/web/20210212110030/https://tokatema.ru/vatra-dornej/ Ватра-Дорней на сайті tokatema] [Архівовано 12 лютого 2021 у Wayback Machine.] {{Ref-ru}} {{Reflist}} [[Катеґорія:Міста]] [[Катеґорія:Міста подля країны]] [[Катеґорія:Міста подля алфавіту]] [[Катеґорія:Міста Румунії]] [[Катеґорія:Населены пункты]] [[Катеґорія:Населены пункты подля країны]] [[Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту]] [[Катеґорія:Населены пункты Румынии]] 93tho57uw63zj922gwydhx9ojt02elk 0 22428 170667 152426 2026-09-30T14:47:05Z Halajkovič 33393 170667 wikitext text/x-wiki '''Ксто́во''' ([[Російскый язык|рус]]. Кстово) — [[Місто|варош]] у [[Нижегородьска область|Нижегородьскӯв области]], [[Росія|Росії]]. {{Місто}} == Історія == [[Місто|Варош]] первый раз ся споминать у [[XIV. стороча|XIV]] сторочови. Варошоутворювущоє предприятя&nbsp;— ТОВ «Лукойл-Нижегороднефтеоргсинтез». Єдныв из главных памняток [[Місто|вароша]] є шпортивный комплекс [[«Всесвітня академія самбо»]]. == Відомі уродженці == * [[Валерія Федорович]]&nbsp;— [[Росія|російська]] [[актриса]] [[Театер|театра]] и [[кіно]]. Майвелику популарнӯсть здобыла по ролям Катерины Семёновой у телесеріалови «<nowiki/>[[«Кухня» (серіал)|Кухня]]<nowiki/>» и Наташі у телесеріалови [[«Ужити Потӯм» (серіал)|«Ужити Потӯм»]]. == Удкликованя == {{Reflist}} {{stub}} * http://kstovo.ru [Архівовано 10 апріля 2020 у Wayback Machine.] Кстовськый портал. Актуальні новини міста {{Ref-ru}} * http://kstovo-adm.ru [Архівовано 5 березня 2022 у Wayback Machine.] Офіційний сайт Кстовського муніципального району {{Ref-ru}} [[Катеґорія:Міста Росії]] [[Катеґорія:Міста]] [[Катеґорія:Міста подля країны]] [[Катеґорія:Міста подля алфавіту]] [[Катеґорія:Населены пункты]] [[Катеґорія:Населены пункты подля країны]] [[Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту]] [[Катеґорія:Населены пункты России]] [[Катеґорія:Кстово]] aysqxt04ch26jpvxp6ce0u56f2ekg79 0 22698 170652 153996 2026-09-30T14:07:40Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Актюбіньска область]] на [[Актюбінська область]] 153996 wikitext text/x-wiki '''Актюбі́ньска о́бласть'''&nbsp;([[Російскый язык|рус]]. Актюбинская область) ([[Каракалпацькый язык|карак]]. Aqtóbe wálayatı) ([[Узбецькый язык|узб]]. Oqtoʻba viloyati) ([[Татарьскый язык|тат]]. Актүбә өлкәсе) ([[Україньскый язык|укр]]. Актюбінська область) ([[Казахськый язык|каз]]. Ақтөбе облысы) — [[область]] на [[Запад|западови]] [[Казахстан|Казахстана]]. Адміністративный центр — [[Актобе]]. {{Універзалный інфобокс}} == Історія == [[Область]] сотворена у [[1932]] році. Адміністративный центр раз ся называв — [[Актобе|Актюбіньск]]. == Майвеликі [[Населеный пункт|населены пункты]] == [[Населеный пункт|Населены пункты]] из числом [[Обывательство|обывательства]] поверх 10000 особ: • [[Актобе]] • [[Кандышагаш]] • [[Хромтау]] • [[Шалкар (Актюбіньска область)|Шалкар]] • [[Алга (варош)|Алга]] == Обывательство == [[Обывательство]] — &nbsp;[[2021]]; 757768 у [[2009]], 682558 у [[1999]], 735380 у [[1989]]). [[Обывательство]] Актюбіньской области&nbsp;— поліетнічноє. Націоналный состав обывательства станом на [[2016]] рӯк: * [[казахы]]&nbsp;— 681871 особа (81,68&nbsp;%) * [[русы]]&nbsp;— 100934 особы (12,09&nbsp;%) * [[Українцї|украйинці]]&nbsp;— 22906 особ * [[татары]]&nbsp;— 9394 особы * [[німці]]&nbsp;— 5703 особы * [[корейці]]&nbsp;— 1466 особ * [[молдаване]]&nbsp;— 1427 особ * [[чеченці]]&nbsp;— 1304 особы * [[узбекы]]&nbsp;— 1301 особа * [[Білорусины|білорусы]]&nbsp;— 1218 особ * [[азербайджанці]]&nbsp;— 1188 особ * [[башкиры]]&nbsp;— 787 особ * [[болгары]]&nbsp;— 704 особы * [[армяне]]&nbsp;— 520 особ * [[чуваши]]&nbsp;— 253 особы * [[марійці]]&nbsp;— 251 особа * [[мордва]]&nbsp;— 195 особ * инні&nbsp;— 3386 осіб == Удкликованя == {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20130824090957/http://www.aktobe.gov.kz/ Офіціалный сайт акімата Актюбіньской області]и {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824090957/http://www.aktobe.gov.kz/|date=24 серпня 2013}}  , {{Ref-en}}, {{Ref-ru}} * [http://ua.sinoptik.ua/казахстан/Актюбінська-область Погода у Актюбіньскӯв области. Казахстан] * [https://web.archive.org/web/20121204050537/http://www.kz.all.biz/regions/?fuseaction=adm_oda.main&rgn_id=2 Казахстан. Актюбіньска область] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121204050537/http://www.kz.all.biz/regions/?fuseaction=adm_oda.main&rgn_id=2|date=4 грудня 2012}} {{Ref-ru}} [[Катеґорія:Основаны 1932]] [[Катеґорія:Актюбіньска область]] [[Катеґорія:Казахстан]] [[Катеґорія:Области Казахстана]] [[Катеґорія:Области]] 7b44my62gasx9v01ljh41ne2wkqzvfg 0 22701 170650 155171 2026-09-30T14:07:17Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Кызылордыньска область]] на [[Кызылордынська область]] 155171 wikitext text/x-wiki '''Кызылорды́ньска о́бласть''' ([[Казахськый язык|каз]]. Қызылорда облысы) ([[Російскый язык|рус]]. Кызылординская область) ([[Татарьскый язык|тат]]. Кызылурда өлкәсе) — [[область]] на [[Юг|югови]] [[Казахстан|Казахстана]]. Адміністративный центр — [[Кызылорда]]. {{Універзалный інфобокс}} == Історія == [[Область]] основана [[15. януар|15 януара]] [[1938]] року. == Адміністративноє діленя == {| class="standard" align="center" |+ !№ !Район !Площадь,<br /><br />км² !Обывательство,<br /><br />особ ([[1989]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[1999]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2009]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2021]]) !Центр !АО !НП |- |1 |Аральскый район | align="right" |55545,74 | align="right" |71533 | align="right" |68382 | align="right" |70562 | align="right" |77211 |Аральськ | align="right" |24 | align="right" |50 |- |2 |Жалагаськый район | align="right" |28736,40 | align="right" |39847 | align="right" |39553 | align="right" |35695 | align="right" |35483 |Жалагаш | align="right" |15 | align="right" |17 |- |3 |Жанакорганьмкый район | align="right" |15433,69 | align="right" |62459 | align="right" |67563 | align="right" |70128 | align="right" |78742 |Жанакорган | align="right" |26 | align="right" |34 |- |4 |Казаліньскый район | align="right" |37597,06 | align="right" |70129 | align="right" |68777 | align="right" |72315 | align="right" |77107 |Айтеке-бі | align="right" |21 | align="right" |42 |- |5 |Кармакшиньскый район | align="right" |26755,80 | align="right" |40688 | align="right" |45355 | align="right" |50106 | align="right" |51730 |Жосали | align="right" |14 | align="right" |22 |- |6 |Сырдарьиньскый район | align="right" |42606,35 | align="right" |36252 | align="right" |39100 | align="right" |38085 | align="right" |37616 |Теренозек | align="right" |14 | align="right" |14 |- |7 |Чиїлійськый район | align="right" |32394,28 | align="right" |72180 | align="right" |73896 | align="right" |75306 | align="right" |83808 |Шиєлі | align="right" |23 | align="right" |38 |- |1 |Байконурьска в.а. | align="right" | - | align="right" | - | align="right" |28776 | align="right" |36175 | align="right" |34295 |Байконир | align="right" | - | align="right" |1 |- |2 |Кызылордыньска в.а. | align="right" |1151,64 | align="right" |183299 | align="right" |193589 | align="right" |230422 | align="right" |338939 |[[Кызылорда|Кизилорда]] | align="right" |9 | align="right" |16 |} == Майвеликі [[Населеный пункт|населены пункты]] == [[Населеный пункт|Населены пункты]] из числом [[Обывательство|обывательства]] поверх 10000 особ: {| class="standard" align="center" |+ !№ !Населеный пункт !Обывательство,<br /><br />особ ([[1989]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[1999]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2009]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2021]]) |- |1 |'''[[Кызылорда]]''' | align="right" |151791 | align="right" |157364 | align="right" |188682 | align="right" |271309 |- |2 |Айтеке-бі | align="right" |32059 | align="right" |33441 | align="right" |38046 | align="right" |44502 |- |3 |'''Аральськ''' | align="right" |30801 | align="right" |30347 | align="right" |29987 | align="right" |36004 |- |4 |Шиєлі | align="right" |28484 | align="right" |28621 | align="right" |29632 | align="right" |35972 |- |5 |'''Байконур''' | align="right" | - | align="right" |28776 | align="right" |36175 | align="right" |34295 |- |6 |Жанакорган | align="right" |18939 | align="right" |20708 | align="right" |22716 | align="right" |31910 |- |7 |Тасбуґет | align="right" |15369 | align="right" |16922 | align="right" |18875 | align="right" |27590 |- |8 |Жосалы | align="right" |19509 | align="right" |18997 | align="right" |18983 | align="right" |20182 |- |9 |Жалагаш | align="right" |12726 | align="right" |14486 | align="right" |13479 | align="right" |15106 |- |10 |Теренозек | align="right" |9069 | align="right" |9408 | align="right" |9132 | align="right" |11437 |- |11 |Кызылжарма | align="right" |4045 | align="right" |4126 | align="right" |5484 | align="right" |11274 |- |12 |Торетам | align="right" | - | align="right" |5976 | align="right" |9548 | align="right" |11004 |- |13 |Саксаульскый | align="right" |7481 | align="right" |8347 | align="right" |9296 | align="right" |10870 |- |14 |Махамбетова | align="right" |2220 | align="right" |2386 | align="right" |3780 | align="right" |10100 |+ |} == Обывательство == [[Обывательство]]&nbsp;— 814931 особа ([[2021]]; 678794 у [[2009]]<ref>{{Cite web |url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf |title=Перепис за 2009 рік |access-date=12 грудня 2014 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf |archivedate=27 лютого 2013 }}</ref>; 624991 у [[1999]], 576387 у [[1989]]). Націоналный состав (станом на [[2016]] рӯк): * [[Казахстан|казахы]]&nbsp;— 734254 особы (95,97&nbsp;%) * [[русы]]&nbsp;— 15166 особ * [[корейці]]&nbsp;— 7773 особы * [[Турци|туркы]]&nbsp;— 1642 особы * [[татары]]&nbsp;— 1632 особы * [[узбекы]]&nbsp;— 1496 особ * [[чеченці]]&nbsp;— 793 особы * [[Українцї|украйинці]]&nbsp;— 318 особ * [[азербайджанці]]&nbsp;— 253 особы * [[кыргызы]]&nbsp;— 223 особы * [[башкиры]]&nbsp;— 174 особы * [[уйгуры]]&nbsp;— 164 особы * [[німці]]&nbsp;— 161 особа * [[грекы]]&nbsp;— 133 особы * [[молдаване]]&nbsp;— 103 особы * [[марійці]]&nbsp;— 96 особ * [[Білорусины|білорусы]]&nbsp;— 91 особа * инні&nbsp;— 586 осою == Удкликованя == {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20120921074110/http://www.e-kyzylorda.gov.kz/ Офіційний сайт акимату Кизилординської області] * [https://web.archive.org/web/20070927024734/http://www.brif.kz/maps/kizilorda_region.php Кизилординська область, дані 1999 року] * [https://web.archive.org/web/20070930014603/http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=204740439 Карта Кизилординської області] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930014603/http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=204740439}} * [https://web.archive.org/web/20071030124730/http://forum.ordanet.kz/ Кизилординський форум на «ORDANET»] * [http://velopiter.spb.ru/rep/aral/ Відродженний Арал-2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011214455/http://velopiter.spb.ru/rep/aral/}} * [https://web.archive.org/web/20070927001051/http://www.kazpravda.kz/index.php?uin=1152520370&act=archive_date&day=28&month=4&year=2005 Великі перспективи Приаралля] * [http://ua.sinoptik.ua/казахстан/кизилординська-область Погода у Кизилординській області. Казахстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326013446/http://ua.sinoptik.ua/казахстан/кизилординська-область}} [[Катеґорія:Области Казахстана]] [[Катеґорія:Области]] [[Катеґорія:Кызылордыньска область]] [[Катеґорія:Казахстан]] [[Катеґорія:Основаны 1938]] d1tx1snid0h8r0rq19gctu0bzrew90x 0 22712 170654 155386 2026-09-30T14:07:58Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Жамбыльска область]] на [[Жамбыльська область]] 155386 wikitext text/x-wiki '''Жамбы́льска о́бласть''' ([[Казахськый язык|каз]]. Жамбыл облысы) ([[Узбецькый язык|узб]]. Jambul viloyati) ([[Татарьскый язык|тат]]. Җамбыл өлкәсе) ([[Російскый язык|рус]]. Жамбылская область) ([[Кырґызськый язык|кыр]]. Жамбыл облусу) — [[область]] на [[Юг|югови]] [[Казахстан|Казахстана]]. Адміністративный центр — [[Тараз]]. {{Універзалный інфобокс}} == Історія == [[Область]] сотворена [[14. октобер|14 окто̄вбра]] [[1939]] року. [[2. септембер|2 септембра]] [[2019]] року у состав области была уключена територія площадёв 10,92 км² из состава [[Алматыньска область|Алматыньской области]]. == Адміністративноє діленя == [[Область]] поділена на 10 районӯв тай 1 вароську адміністрацію: {| class="standard" align="center" |+ !№ !Район !Площадь,<br /><br />км² !Населення,<br /><br />осіб ([[1989]]) !Населення,<br /><br />осіб ([[1999]]) !Населення,<br /><br />осіб ([[2009]]) !Населення,<br /><br />осіб ([[2021]]) !Центр !К-ть<br /><br />АО !К-ть<br /><br />НП |- |1 |Байзацькый район | align="right" |4500 | align="right" |64417 | align="right" |69495 | align="right" |83931 | align="right" |102864 |Сарикемер | align="right" |18 | align="right" |43 |- |2 |Жамбыльскый район | align="right" |4300 | align="right" |61234 | align="right" |65441 | align="right" |73313 | align="right" |86564 |Асса | align="right" |17 | align="right" |42 |- |3 |Жуалиньскый район | align="right" |4200 | align="right" |46011 | align="right" |47427 | align="right" |50391 | align="right" |54072 |імені Бауиржана Момишули | align="right" |14 | align="right" |49 |- |4 |Кордайськый район | align="right" |8983,92 | align="right" |109604 | align="right" |104652 | align="right" |124684 | align="right" |156270 |Кордай | align="right" |19 | align="right" |41 |- |5 |Меркеньскый район | align="right" |7100 | align="right" |75622 | align="right" |73698 | align="right" |76753 | align="right" |87864 |Мерке | align="right" |14 | align="right" |45 |- |6 |Мойинкумськый район | align="right" |50400 | align="right" |46307 | align="right" |34316 | align="right" |31130 | align="right" |28752 |Мойинкум | align="right" |16 | align="right" |24 |- |7 |Сарысуськый район | align="right" |31300 | align="right" |81192 | align="right" |48594 | align="right" |41105 | align="right" |43538 |Жанатас | align="right" |10 | align="right" |25 |- |8 |Таласькый район | align="right" |12200 | align="right" |76468 | align="right" |53451 | align="right" |50537 | align="right" |48453 |Каратау | align="right" |14 | align="right" |24 |- |9 |Турара Рискулова район | align="right" |10500 | align="right" |65388 | align="right" |61454 | align="right" |63691 | align="right" |67216 |Кулан | align="right" |15 | align="right" |42 |- |10 |Шуськый район | align="right" |12030,30 | align="right" |102075 | align="right" |95380 | align="right" |94669 | align="right" |105298 |Толе-бі | align="right" |19 | align="right" |35 |- |11 |Таразька м.а. | align="right" | - | align="right" |310679 | align="right" |335154 | align="right" |331925 | align="right" |418368 |Тараз | align="right" | - | align="right" |1 |+ |} == Майвеликі [[Населеный пункт|населены пункты]] == [[Населеный пункт|Населены пункты]] из числом [[Обывательство|обывательства]] поверх 10000 особ: {| class="standard" align="center" |+ !№ !Населеный пункт !Обывательство,<br /><br />особ ([[1989]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[1999]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2009]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2021]]) |- |1 |'''Тараз''' | align="right" |306715 | align="right" |330125 | align="right" |320634 | align="right" |418368 |- |2 |'''Шу''' | align="right" |37395 | align="right" |34999 | align="right" |36531 | align="right" |44814 |- |3 |Кордай | align="right" |23345 | align="right" |24854 | align="right" |27443 | align="right" |38012 |- |4 |Сарыкемер | align="right" |14743 | align="right" |15563 | align="right" |24314 | align="right" |32043 |- |5 |'''Каратау''' | align="right" |41825 | align="right" |28281 | align="right" |26639 | align="right" |28045 |- |6 |'''Жанатас''' | align="right" |53401 | align="right" |25927 | align="right" |20731 | align="right" |25018 |- |7 |Толе-бі | align="right" |16348 | align="right" |17860 | align="right" |19000 | align="right" |19771 |- |8 |Сортобе | align="right" |8400 | align="right" |10758 | align="right" |14646 | align="right" |19458 |- |9 |Кулан | align="right" |13261 | align="right" |12294 | align="right" |15380 | align="right" |18572 |- |10 |Масанчі | align="right" |7398 | align="right" |8926 | align="right" |13606 | align="right" |17631 |- |11 |Мерке | align="right" |16726 | align="right" |12882 | align="right" |13467 | align="right" |17133 |- |12 |имени Бауиржана Момышулы | align="right" |10664 | align="right" |11687 | align="right" |12491 | align="right" |15284 |- |13 |Асса | align="right" |8189 | align="right" |7868 | align="right" |8640 | align="right" |12892 |- |14 |Сарымолдаєва | align="right" |4363 | align="right" |8241 | align="right" |8422 | align="right" |11556 |- |15 |Луговоє | align="right" |10449 | align="right" |9876 | align="right" |10242 | align="right" |10872 |+ |} == Обывательство == Обывательство&nbsp;— 1199259 особ ([[2021]]; 1022129 у [[2009]], 989062 у [[1999]], 1038997 у [[1989]]). === Націоналный состав === Обывательство Жамбыльской области&nbsp;— поліетнічноє. Станом на [[1. януар|1 януара]] [[2010]] року значну часть обывательства области становили [[казахы]]&nbsp;— 69,2&nbsp;%, инні&nbsp;— 30,8&nbsp;%: * [[Казахстан|казахы]]&nbsp;— 722627 особ (69,23&nbsp;%) * [[русы]]&nbsp;— 141829 особ (13,59&nbsp;%) * [[дунганы]]&nbsp;— 42404 особы (4,06&nbsp;%) * [[Турци|туркы]]&nbsp;— 29354 особы (2,81&nbsp;%) * [[узбекы]]&nbsp;— 24986 особ (2,39&nbsp;%) * [[курды]]&nbsp;— 13220 особ (1,27&nbsp;%) * [[корейці]]&nbsp;— 12452 особы (1,19&nbsp;%) * [[азербайджанці]]&nbsp;— 12185 особ (1,17&nbsp;%) * [[татары]]&nbsp;— 10651 особа (1,02&nbsp;%) * [[кыргызы]]&nbsp;— 7752 особы (0,74&nbsp;%) * [[німці]]&nbsp;— 6695 особ (0,64&nbsp;%) * [[Українцї|украйинці]]&nbsp;— 3888 особ (0,37&nbsp;%) * [[уйгуры]]&nbsp;— 2783 особы (0,27&nbsp;%) * [[чеченці]]&nbsp;— 2548 особ (0,24&nbsp;%) * [[грекы]]&nbsp;— 1637 особ (0,16&nbsp;%) * [[Білорусины|білорусы]]&nbsp;— 870 особ (0,08&nbsp;%) * инні&nbsp;— 7962 особы (0,76&nbsp;%) == Удкликованя == {{Reflist}} * [http://www.zhambyl.kz Офіційний сайт акимату Жамбилської області] [Архівовано 7 вересня 2008 у Wayback Machine.]  , {{Ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20120918230354/http://www.kaz.stat.kz/digital/naselsenie_kz/Pages/default.aspx Агентство Республіки Казахстан по статистиці. Населення] [Архівовано 18 вересня 2012 у Wayback Machine.]  , {{Ref-ru}}, {{Ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20090524025325/http://www.rubricon.com/showbigimg.asp?id=224976685 Карта області на Рубриконі] [Архівовано 24 травня 2009 у Wayback Machine.] * [http://ua.sinoptik.ua/казахстан/жамбилська-область Погода у Жамбилській області. Казахстан] [Архівовано 18 грудня 2012 у Wayback Machine.] * [https://web.archive.org/web/20120914180230/http://www.kz.all.biz/regions/?fuseaction=adm_oda.main&rgn_id=6 Казахстан. Жамбилська область] [Архівовано 14 вересня 2012 у Wayback Machine.] {{Ref-ru}} [[Катеґорія:Области]] [[Катеґорія:Области Казахстана]] [[Катеґорія:Административны части Казахстана]] [[Катеґорія:Основаны 1939]] [[Катеґорія:Тараз]] [[Катеґорія:Казахстан]] [[Катеґорія:СССР]] 59hgdai3bvjr4pxrxgwhzw79ol7ujam 0 22722 170640 165246 2026-09-30T13:23:29Z Rue323 31002 170640 wikitext text/x-wiki [[Файл:Infantry_squad_Nato.svg|міні|150x150пкс|Стандартноє позначіня удділеня, "squad" у [[НАТО]] ]] {{Вецезначность|Удділеня (значеня)}}'''Удді́леня''' ''(у термінолоґії [[НАТО]] — squad; сквад)'' — маймалоє воєнноє боёвоє формованя, командує — [[Штатный командірь]]. Ге правило удділеня є часть [[Взвод|взвода]]. Мать обычно 4-15 людий. {| class="floatright" cellpadding="3" style="border:1px solid gray; background:white;float: right;text-align: center" ! Ґрафічні позначіня НАТО |- |- |[[Файл:NATO_Map_Symbol_-_Unit_Size_-_Detachment_or_Squad.svg|80x80пкс| ]]<br /><br />[[Файл:Military_Symbol_-_Friendly_Unit_(Solid_Light_1.5x1_Frame)-_Unspecified_or_Composite_All-Arms_(NATO_APP-6).svg|80x80пкс]] |- |Удділеня |- |[[Файл:NATO_Map_Symbol_-_Unit_Size_-_Detachment_or_Squad.svg|80x80пкс| ]]<br /><br />[[Файл:Military_Symbol_-_Friendly_Unit_(Solid_Light_1.5x1_Frame)-_Infantry_-_Mechanized_(NATO_APP-6).svg|80x80пкс]] |- |Механізованоє піхотноє удділеня |- |[[Файл:NATO_Map_Symbol_-_Unit_Size_-_Detachment_or_Squad.svg|80x80пкс| ]]<br /><br />[[Файл:Military_Symbol_-_Friendly_Unit_(Solid_Light_1.5x1_Frame)-_Military_Police_-_Dog_(NATO_APP-6C).svg|80x80пкс]] |- |Удділеня воєнної<br /><br /> [[Поліція|поліції]] из [[Пес|псом]] |- |[[Файл:NATO_Map_Symbol_-_Unit_Size_-_Detachment_or_Squad.svg|80x80пкс| ]]<br /><br />[[Файл:Military_Symbol_-_Friendly_Unit_(Solid_Light_1.5x1_Frame)-_Anti-Tank_-_Light_(NATO_APP-6A).svg|80x80пкс]] |- |Легкоє противотанковоє удділеня |} == Орґанізація == === NATO === У штандартови [[НАТО|NATO]] символом, што позначать удділеня, служить єдна цятка (●) розміщена над образчиком.<ref>{{Cite book|title=APP-6C Joint Military Symbology|date=May 2011|publisher=NATO|url=http://armawiki.zumorc.de/files/NATO/APP-6(C).pdf}}</ref><ref>{{Cite book|title=FM 1-02.2 Military Symbols|date=10 листопада 2020|publisher=US Department of the Army}}</ref> {| class="wikitable" |+Назвы удділень у армадох крайн-членӱв NATO !Канада<ref>{{Cite book|title=APP-6D NATO Joint Military Symbology|date=October 2017|publisher=NATO Standardization Office}}</ref> | bgcolor="#A0E0A0" |Element smaller than a section |- !Данія<ref>{{Cite book|title=APP-6D NATO Joint Military Symbology|date=October 2017|publisher=NATO Standardization Office}}</ref> |''Gruppe'' |- !Естонія |''Jagu'' |- !Франція<ref>{{Cite book|title=APP-6D NATO Joint Military Symbology|date=October 2017|publisher=NATO Standardization Office}}</ref> |''Equipe'', or ''Equipage'' |- !Німещина<ref>{{Cite book|title=APP-6D NATO Joint Military Symbology|date=October 2017|publisher=NATO Standardization Office}}</ref> |''Trupp'' |- !Італія<ref>{{Cite book|title=APP-6D NATO Joint Military Symbology|date=October 2017|publisher=NATO Standardization Office}}</ref> |''Squadra'' or ''Equipaggio'' |- !Польша<ref>{{Cite book|title=APP-6D NATO Joint Military Symbology|date=October 2017|publisher=NATO Standardization Office}}</ref> |''Element mniejszy niż drużyna'' |- !Портуґалія<ref>{{Cite book|title=APP-6D NATO Joint Military Symbology|date=October 2017|publisher=NATO Standardization Office}}</ref> |''Esquadra'' |- !Турція<ref>{{Cite book|title=APP-6D NATO Joint Military Symbology|date=October 2017|publisher=NATO Standardization Office}}</ref> |''Manga'' |- !Велика Британія<ref>{{Cite book|title=APP-6D NATO Joint Military Symbology|date=October 2017|publisher=NATO Standardization Office}}</ref> | bgcolor="#A0E0A0" |Section |- !ЗША<ref>{{Cite book|title=APP-6D NATO Joint Military Symbology|date=October 2017|publisher=NATO Standardization Office}}</ref> | bgcolor="#A0E0A0" |Squad |- |} === СССР === Удділеня было майнизшым тактичным пудрозділінём у сухопутных вӱйськах. Командірь удділеня — старшый сержант. Наприклад, удділеня на БМП ци БТР у Вооруженых Силах СССР у 1980-ых роках. складало ся из 8 особ: * командир удділеня, овӱн же командірь боёвої машины (АК, ГП-25) * механік-шовфер (АКСУ) * наводчик-оператор (АК) * пулеметник (РПК) * ґранатометник (РПГ-7, АКСУ) * стрілок-помочник ґранатометника (АК) * старшый стрілок (РПГ-18, АК) * стрілок (АК) На рубежови 1990-ых рокӱв замісто стрілка было уведено стрілка-снайпера (СВД). Переміщало ся удділеня на БТР-80 (БТР-70, БТР-60) авадь БМП-2 (БМП-1). == Удкликованя == {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20180421021054/http://army.armor.kiev.ua/hist/ierarx.shtml Иерархия воинских формирований] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421021054/http://army.armor.kiev.ua/hist/ierarx.shtml|date=21 квітня 2018}} * Лелека В.&nbsp;М.&nbsp;Захист Вітчизни. Курс навчання юнаків. 11 клас: Розробки уроків / В.&nbsp;М.&nbsp;Лелека, Е.&nbsp;В.&nbsp;Винограденко.— X.: Вид-во «Ранок», 2011.— с.71 * [http://militera.lib.ru/science/deystviya_otdeleniya_v_boyu/index.html Действия стрелкового отделения в бою (боевые примеры)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201011705/http://militera.lib.ru/science/deystviya_otdeleniya_v_boyu/index.html|date=1 грудня 2008}} * [[Катеґорія:Озброены силы]] [[Катеґорія:Военскы едноткы]] [[Катеґорія:Военска терминология]] [[Катеґорія:Удділеня]] [[Катеґорія:Воєнноє діло]] 58lwid7p8lmdtusii3e0wa5i9tpzus7 0 22723 170656 170510 2026-09-30T14:08:21Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Карагандыньска область]] на [[Карагандынська область]] 170510 wikitext text/x-wiki {{Непотверджено}} '''Караганды́ньска о́бласть''' ([[Казахськый язык|каз]]. Қарағанды облысы) ([[Російскый язык|рус]]. Карагандинская область) ([[Узбецькый язык|узб]]. Qaragʻandi viloyati) ([[Татарьскый язык|тат]]. Караганды өлкәсе) ([[Кырґызськый язык|кыр]]. Караганды облусу) ([[Україньскый язык|укр]]. Карагандинська область) — [[область]] у [[Центр|центрови]] [[Казахстан|Казахстана]]. Адміністративный центр — [[Караганда]]. {{Універзалный інфобокс}} == Історія == [[Область]] сотворена [[10. марец|10 марца]] [[1932]] року. Застройка области из сотворіням промышленной инфраструктуры зачала ся у рокы [[Йосиф Сталин|сталіньской]] индустріалізації силами заключеных и спецпоселенцю̄в, миже якых было дуже много [[Русы|русӯв]] и [[Українцї|украйинцю̄в]]&nbsp;— до днись ся сохранила велика [[Русы|руська]] и [[Українцї|украйиньска]] [[Громада|община]]. Далшыми волнами переселеня словян были кампанія «освоєня цілины и перелоговых земиль», проґрамы переселеня тай цілёвого направліня выпускникӯв вышӯв [[8. юн|8 юна]] [[2022]] року из [[Запад|западной]] части [[Область|области]] была сотворена нова [[Улытауська область]]. == Адміністративноє діленя == У состав области уходять 7 районӯв и 6 вароськых адміністрацій, прируняных до районӯв: {| class="standard" align="center" |+ !№ !Район !Площадь,<br /><br />км² !Обывательство,<br /><br />особ ([[1989]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[1999]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2009]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2021]]) !Центр !АО !НП |- |1 |Абайськый район | align="right" |6725,29 | align="right" |91425 | align="right" |69149 | align="right" |57207 | align="right" |59241 |Абай | align="right" |15 | align="right" |37 |- |2 |Актогайськый район | align="right" |51996,75 | align="right" |32809 | align="right" |24051 | align="right" |19233 | align="right" |16198 |Актогай | align="right" |17 | align="right" |36 |- |3 |Бухар-Жырауськых район | align="right" |14365,68 | align="right" |77700 | align="right" |65774 | align="right" |60010 | align="right" |54003 |Ботакара | align="right" |29 | align="right" |67 |- |4 |Каркараліньскый район | align="right" |35472,36 | align="right" |69082 | align="right" |52762 | align="right" |42722 | align="right" |31495 |Каркараліньск | align="right" |25 | align="right" |72 |- |5 |Нуриньскый район | align="right" |46326,30 | align="right" |47706 | align="right" |39236 | align="right" |26177 | align="right" |22655 |Нура | align="right" |25 | align="right" |36 |- |6 |Осакаровськый район | align="right" |11261,47 | align="right" |55763 | align="right" |44317 | align="right" |35221 | align="right" |30467 |Осакаровка | align="right" |23 | align="right" |55 |- |7 |Шетськый район | align="right" |65694,05 | align="right" |73234 | align="right" |54341 | align="right" |45715 | align="right" |38549 |Аксу-Аюлы | align="right" |25 | align="right" |73 |- |8 |Балхашська в.а. | align="right" |5915,91 | align="right" |100533 | align="right" |74517 | align="right" |75453 | align="right" |78084 |Балхаш | align="right" |2 | align="right" |3 |- |9 |Караґандыньска в.а. | align="right" |497,80 | align="right" |613971 | align="right" |437177 | align="right" |460039 | align="right" |509027 |[[Караганда]] | align="right" | - | align="right" |2 |- |10 |Приозерьска в.а. | align="right" |54,52 | align="right" | - | align="right" |11033 | align="right" |13479 | align="right" |10909 |Приозерьск | align="right" | - | align="right" |1 |- |11 |Сараньска в.а. | align="right" |161,04 | align="right" |77896 | align="right" |52217 | align="right" |50310 | align="right" |42646 |Сарань | align="right" |1 | align="right" |2 |- |12 |Теміртауська в.а. | align="right" |311,47 | align="right" |226983 | align="right" |181344 | align="right" |176496 | align="right" |176870 |Теміртау | align="right" |1 | align="right" |2 |- |13 |Шахтиньска в.а. | align="right" |236,19 | align="right" |96654 | align="right" |66593 | align="right" |56001 | align="right" |58164 |Шахтиньск | align="right" |3 | align="right" |4 |+ |} == Майвеликі [[Населеный пункт|населены пункты]] == [[Населеный пункт|Населены пункты]] из числом [[Обывательство|обывательства]] поверх 10000 особ: {| class="standard" align="center" |+ !№ !Населеный пункт !Обывательство,<br /><br />особ ([[1989]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[1999]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2009]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2021]]) |- |1 |'''[[Караганда]]''' | align="right" |613797 | align="right" |436864 | align="right" |459778 | align="right" |508824 |- |2 |'''Теміртау''' | align="right" |212382 | align="right" |170481 | align="right" |169590 | align="right" |171019 |- |3 |'''Балхаш''' | align="right" |86609 | align="right" |65431 | align="right" |68833 | align="right" |75548 |- |4 |'''Шахтиньск''' | align="right" |64862 | align="right" |58652 | align="right" |35997 | align="right" |38923 |- |5 |'''Сарань''' | align="right" |63624 | align="right" |42957 | align="right" |42058 | align="right" |33699 |- |6 |'''Абай''' | align="right" |46533 | align="right" |33066 | align="right" |25550 | align="right" |28602 |- |7 |'''Приозерьск''' | align="right" | - | align="right" |11033 | align="right" |13479 | align="right" |10909 |+ |} == Обывательство == [[Обывательство]] Караґандыньской области&nbsp;— поліетнічноє. На [[1. януар|1 януара]] [[2010]] року значителну часть обывательства области становлять казахы&nbsp;— 44,7&nbsp;%, [[русы]]&nbsp;— 39,2&nbsp;%, [[Українцї|украйинці]]&nbsp;— 4,6&nbsp;%, [[німці]]&nbsp;— 2,9&nbsp;%, [[татары]]&nbsp;— 2,5&nbsp;%. Инні націоналності становлять мало бӯлше 5,5&nbsp;%. == Удкликованя == {{Reflist}} * [http://www.karaganda-region.kz/ Офіційний сайт акимату Карагандинської області] [Архівовано 15 вересня 2008 у Wayback Machine.]  , {{Ref-ru}}, {{Ref-en}} * [http://www.karcci.kz/ Торгово-промислова палата Карагандинської області] [Архівовано 24 вересня 2008 у Wayback Machine.] {{Ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20121203160939/http://www.kz.all.biz/regions/?fuseaction=adm_oda.main&rgn_id=8 Казахстан. Карагандинская область] [Архівовано 3 грудня 2012 у Wayback Machine.] {{Ref-ru}} * [http://ua.sinoptik.ua/казахстан/карагандинська-область Погода у Карагандинській області. Казахстан] [Архівовано 18 грудня 2012 у Wayback Machine.] [[Катеґорія:Области Казахстана]] [[Катеґорія:Области]] [[Катеґорія:Административны части Казахстана]] [[Катеґорія:Основаны 1932]] [[Катеґорія:Караґандыньска область]] [[Катеґорія:Штаты і теріторії, котры заникли 1932]] [[Катеґорія:Казахстан]] jm894ppipadmzqe2bj83x9ylpabn2mt 0 22778 170658 154742 2026-09-30T14:08:35Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Западноказахстаньска область]] на [[Западноказахстанська область]] 154742 wikitext text/x-wiki '''За́падноказахстаньска о́бласть''' ([[Казахськый язык|каз]]. Батыс Қазақстан облысы) ([[Україньскый язык|укр]]. Західноказахстанська область) ([[Каракалпацькый язык|кар]]. Batıs Qazaqstan wálayatı) ([[Російскый язык|рус]]. Западно-Казахстанская область) ([[Татарьскый язык|тат]]. Көнбатыш Казакъстан өлкәсе) — [[область]] на [[Запад|западови]] [[Казахстан|Казахстана]]. Адміністративный центр — [[Уральськ]]. {{Універзалный інфобокс}} == Ґеоґрафія == [[Файл:Західно-Казахстанська_область_в_1960.jpg|міні|Западноказахстаньска область у [[1960]]]] Западноказахстаньска область занимать северну часть Прикаспійської низовины, што є рунинов, про яку характерні обшырні піщані масивы и западины, зайняті іноді солеными озерами и [[Сори|сорамі]]. На северови&nbsp;— южні удрогы Общого Сирта (гора ''Ичка'', 259 м), а на выходови&nbsp;— окрайины [[Пудуральськоє плато|Пудуральського плато]]. == Історія == [[Область]] сотворена [[10. марец|10 марца]] [[1932]] року. == Обывательство == [[Обывательство]]&nbsp;— 675655 особ ([[2021]]; 598880 у [[2009]], 616800 у [[1999]], 629991 у [[1989]]). [[Обывательство]] Западноказахстаньской области&nbsp;— поліетнічноє. На [[1. януар|1 януара]] [[2010]] року значну частину населення області становили [[казахы]]&nbsp;— 71,4&nbsp;%, [[русы]]&nbsp;— 22,4&nbsp;%, [[Українцї|украйинці]]&nbsp;— 2,4&nbsp;%, [[татары]]&nbsp;— 1,5&nbsp;%, [[Білорусины|білорусы]]&nbsp;— 0,4&nbsp;%. Инні націоналности становлять близко 1,9&nbsp;% уд общого числа обывательства края. == Адміністративнож діленя == Область поділять ся на 12 районӯв и 1 вароську адміністрацію: {| class="standard" align="center" |+ !№ !Район !Площадь,<br /><br />км² !Обывательство,<br /><br />осіб ([[1989]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[1999]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2009]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2021]]) !Центр !К-ть<br /><br />АО !К-ть<br /><br />НП |- |1 |Акжаицькый район | align="right" |25716,05 | align="right" |52110 | align="right" |50773 | align="right" |42971 | align="right" |36199 |Чапаєв | align="right" |18 | align="right" |49 |- |2 |Байтерецькый район | align="right" |7421,34 | align="right" |59572 | align="right" |56611 | align="right" |55420 | align="right" |58466 |Перемітне | align="right" |22 | align="right" |68 |- |3 |Бокейордыньскый район | align="right" |19200,00 | align="right" |18267 | align="right" |19507 | align="right" |16668 | align="right" |14480 |Сайхін | align="right" |7 | align="right" |23 |- |4 |Бурліньскый район | align="right" |5600,00 | align="right" |42062 | align="right" |48958 | align="right" |53235 | align="right" |58138 |Аксай | align="right" |14 | align="right" |28 |- |5 |Жангалыньскый район | align="right" |20800,00 | align="right" |21210 | align="right" |23560 | align="right" |23505 | align="right" |21501 |Жангала | align="right" |9 | align="right" |22 |- |6 |Жанібецькый район | align="right" |8213,23 | align="right" |21272 | align="right" |19511 | align="right" |16896 | align="right" |14554 |Жанібек | align="right" |9 | align="right" |18 |- |7 |Казталовськый район | align="right" |18605,81 | align="right" |39300 | align="right" |38703 | align="right" |32908 | align="right" |27432 |Казталовка | align="right" |16 | align="right" |48 |- |8 |Каратобиньскый район | align="right" |10000,00 | align="right" |22054 | align="right" |21115 | align="right" |16879 | align="right" |13629 |Каратобе | align="right" |8 | align="right" |22 |- |9 |Сыримськый район | align="right" |11888,43 | align="right" |34561 | align="right" |30569 | align="right" |21575 | align="right" |17369 |Жимпіти | align="right" |12 | align="right" |31 |- |10 |Таскалиньскый район | align="right" |8100,00 | align="right" |21588 | align="right" |20645 | align="right" |17202 | align="right" |16348 |Таскала | align="right" |9 | align="right" |28 |- |11 |Теректиньскый район | align="right" |7967,57 | align="right" |45485 | align="right" |43194 | align="right" |38269 | align="right" |38720 |Теректи | align="right" |15 | align="right" |49 |- |12 |Чингірлауськый район | align="right" |7889,89 | align="right" |26565 | align="right" |21799 | align="right" |16116 | align="right" |13032 |Шингирлау | align="right" |8 | align="right" |25 |- |13 |Уральська вароська адміністрація | align="right" |731,33 | align="right" |225945 | align="right" |221855 | align="right" |247236 | align="right" |345787 |[[Уральськ]] | align="right" |4 | align="right" |8 |} == Майвеликі [[Населеный пункт|населены пункты]] == [[Населеный пункт|Населены пункты]] из числом обывательства: {| class="standard" align="center" !рхп !аоелениы пункт !Обывательство,<br /><br />особ ([[1989]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[1999]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2009]]) !Обывательство,<br /><br />особ ([[2021]]) |- |1 |'''[[Уральськ]]''' | align="right" |199835 | align="right" |194905 | align="right" |202161 | align="right" |247467 |- |2 |[[Зачаганьск]] | align="right" |12090 | align="right" |12906 | align="right" |27065 | align="right" |58356 |- |3 |'''Аксай''' | align="right" |18237 | align="right" |28953 | align="right" |32873 | align="right" |36293 |- |4 |[[Деркул]] | align="right" |8385 | align="right" |8606 | align="right" |9786 | align="right" |28407 |+ |} == Знамі Родаци == * [[Магамбет Утемісов]]&nbsp;— [[Казахстан|казахськый]] [[поет]] и єден из главарю̄в восстаня против [[Російска імперія|Російськой Рішы]]. * [[Салім Айткулов]]&nbsp;— [[герой Советьского Союза]]. == Удкликованя == {{Reflist}} * [http://www.bko.gov.kz/ Офіційний сайт акимату Західноказахстанської області] [Архівовано 21 січня 2013 у Wayback Machine.]  , {{Ref-ru}} * [http://ua.sinoptik.ua/казахстан/Західноказахстанська-область/ Погода у Західноказахстанській області. Казахстан] [Архівовано 3 червня 2021 у Wayback Machine.] * [https://web.archive.org/web/20120913052811/http://www.kz.all.biz/regions/?fuseaction=adm_oda.main&rgn_id=7 Казахстан. Західноказахстанська область] [Архівовано 13 вересня 2012 у Wayback Machine.] {{Ref-ru}} [[Катеґорія:Основаны 1932]] [[Катеґорія:Западноказахстаньска область]] [[Катеґорія:Уральськ]] [[Катеґорія:Области]] [[Катеґорія:Области Казахстана]] 391at5y1dnr9bdi1g5l6ke6tbdbss90 0 23428 170641 170391 2026-09-30T13:46:37Z Rue323 31002 170641 wikitext text/x-wiki {{Статья в роботѣ|Rue323|2}}{{Універзалный інфобокс}} '''''Diabolo menthe''''' (''[[Транслітерація|трансліт]]. {{Transl|Діаболо менте|Діаболо менте}}''; {{Lang-rue|Мятна цітронада}})— [[Франція|французькый]] [[Комедія|комедійно]]-[[Драма|драматичный]] [[Филм|філм]] [[1977]]. року, режисерськый дебӱт [[Діана Кӱрі|Діаны Кӱрі]]. Філм розказує за [[Школа|школный]] рӱк двох [[Сестра|сестер]] [[Пудросток|пудросткӱв]] у [[Паріж|Парижови]] у [[1963]]-[[1964]]. рокы. Історія многым основана на животови самої [[Діана Кӱрі|Діаны Кӱрі]]. Філм одержав премію [[Луі Делӱк|Луі Делӱка]].<ref>https://adrc-asso.org/patrimoine/diffusion/films-et-cycles/ddiabolo-menth</ref><ref>https://www.cinematheque.fr/film/49511.html</ref>. == Сӱжет == Дійства ся зачинавуть [[Осінь|восени]] [[1963]]. року. 13. рӱчна Анна Вебер и її 15. рӱчна сестра Фредеріка вертавуть ся по [[Вакації|вакаціях]] у [[Паріж|Париж]], и зачинавуть новый шкӱлный рӱк у жӱнському ліцеёви. Их родителі розведені, тому родинный живӱт у них проходить миже матірёв и вӱтцём, котрого они видять лиш час уд часу.<ref>https://www.canalplus.com/cinema/diabolo-menthe/h/310243_40099/resume-casting/</ref><ref>''https://www.cinematheque.fr/film/49511.html''</ref> Анна переживать привычні на її вік проблемы: удношіня из сокласницями, штудії, узир, перві романтичні чуства и снага стати самостойныв. Фредеріка май взросла и независна, зачинать интересовати ся [[Політіка|політиков]], а ищи лиґінями. Их живӱт изкладать ся из школных конфліктӱв, дружіня, первых рандеву, родинных свад и малых каждоднёвых дійств.<ref>https://boutique.arte.tv/detail/diabolo_menthe</ref><ref>https://www.legrandaction.com/films/diabolo-menthe/</ref> == Актерськый став == == Сотворіня філма == == Зъёмкы == У основному зъёмкы проходили у [[Паріж|Парижови]], у тӱм числі у ставбі ліцея Жӱла Феррі на булварови Кліші, котрі хосновали про школні сцены. Зъёмкы проходили из [[1. авґуст|1. авґуста]] по [[27. септембер|27. септембра]] [[1977]]. року.<ref>https://www.imdb.com/fr-ca/title/tt0075939/locations/</ref> Окрем [[Паріж|Парижа]], зъёмочна ґрупа знимала у Сен-Обен-сӱр-Мер у департаментови Калвадос и у [[Народна маюрня Пор-Роял-де-Шан|Народнӱв маюрни Пор-Роял-де-Шан]] поблизь Маньї-ле-Амо у департаментови Івелін.<ref>https://www.l2tc.com/cherche.php?annee=1977&exact=oui&titre=Diabolo+menthe</ref> == Тематика == == Музика == [[Музика|Музику]] ид [[Филм|філмови]] быв написав французькый [[композитор]] тай [[Співак|спӱвак]] [[Ів Зімон]]. Ёго пісні и меланхолічноє музичноє оформліня стали важным дарабом атмосферы [[Филм|кіна]] тай пудкреслювуть ёго носталґічный взир на [[Пудросток|пудростковоє]] житя у [[1960-ы|1960. рокы]].<ref>https://boutique.arte.tv/detail/diabolo_menthe</ref><ref>https://www.cinematheque.fr/film/49511.html</ref> == Приятя == По премьері Diabolo menthe одержав премію [[Луі Делӱк|Луі Делӱка]] [[1977]]. року. Из часом [[Филм|філм]] став уж замітныв французькыв кінокартинов за [[Пудросток|пудростковый]] вік, и розниковує ся ге важна картина за взросліня дівок у [[Франція|Франції]] 1960-х рокӱв.<ref>https://www.cinematheque.fr/film/49511.html</ref><ref>https://adrc-asso.org/patrimoine/diffusion/films-et-cycles/diabolo-menthe</ref> == Удкликованя == {{Reflist}} [[Катеґорія:Французькі Документалні Фільмы]] [[Катеґорія:Філмы]] [[Катеґорія:Сторінки з неперевіреними перекладами]] 9qztetmts9p9d8g0ucdz0jetkb87wud 170699 170641 2026-09-30T19:49:44Z Flipdot 23893 IMDb тото UGC-сайт 170699 wikitext text/x-wiki {{Статья в роботѣ|Rue323|2}}{{Універзалный інфобокс}} '''''Diabolo menthe''''' (''[[Транслітерація|трансліт]]. {{Transl|Діаболо менте|Діаболо менте}}''; {{Lang-rue|Мятна цітронада}})— [[Франція|французькый]] [[Комедія|комедійно]]-[[Драма|драматичный]] [[Филм|філм]] [[1977]]. року, режисерськый дебӱт [[Діана Кӱрі|Діаны Кӱрі]]. Філм розказує за [[Школа|школный]] рӱк двох [[Сестра|сестер]] [[Пудросток|пудросткӱв]] у [[Паріж|Парижови]] у [[1963]]-[[1964]]. рокы. Історія многым основана на животови самої [[Діана Кӱрі|Діаны Кӱрі]]. Філм одержав премію [[Луі Делӱк|Луі Делӱка]].<ref>https://adrc-asso.org/patrimoine/diffusion/films-et-cycles/ddiabolo-menth</ref><ref>https://www.cinematheque.fr/film/49511.html</ref>. == Сӱжет == Дійства ся зачинавуть [[Осінь|восени]] [[1963]]. року. 13. рӱчна Анна Вебер и її 15. рӱчна сестра Фредеріка вертавуть ся по [[Вакації|вакаціях]] у [[Паріж|Париж]], и зачинавуть новый шкӱлный рӱк у жӱнському ліцеёви. Их родителі розведені, тому родинный живӱт у них проходить миже матірёв и вӱтцём, котрого они видять лиш час уд часу.<ref>https://www.canalplus.com/cinema/diabolo-menthe/h/310243_40099/resume-casting/</ref><ref>''https://www.cinematheque.fr/film/49511.html''</ref> Анна переживать привычні на її вік проблемы: удношіня из сокласницями, штудії, узир, перві романтичні чуства и снага стати самостойныв. Фредеріка май взросла и независна, зачинать интересовати ся [[Політіка|політиков]], а ищи лиґінями. Их живӱт изкладать ся из школных конфліктӱв, дружіня, первых рандеву, родинных свад и малых каждоднёвых дійств.<ref>https://boutique.arte.tv/detail/diabolo_menthe</ref><ref>https://www.legrandaction.com/films/diabolo-menthe/</ref> == Актерськый став == == Сотворіня філма == == Зъёмкы == У основному зъёмкы проходили у [[Паріж|Парижови]], у тӱм числі у ставбі ліцея Жӱла Феррі на булварови Кліші, котрі хосновали про школні сцены. Зъёмкы проходили из [[1. авґуст|1. авґуста]] по [[27. септембер|27. септембра]] [[1977]]. року.<ref>https://www.imdb.com/fr-ca/title/tt0075939/locations/</ref>{{Небизувноє жерело}} Окрем [[Паріж|Парижа]], зъёмочна ґрупа знимала у Сен-Обен-сӱр-Мер у департаментови Калвадос и у [[Народна маюрня Пор-Роял-де-Шан|Народнӱв маюрни Пор-Роял-де-Шан]] поблизь Маньї-ле-Амо у департаментови Івелін.<ref>https://www.l2tc.com/cherche.php?annee=1977&exact=oui&titre=Diabolo+menthe</ref> == Тематика == == Музика == [[Музика|Музику]] ид [[Филм|філмови]] быв написав французькый [[композитор]] тай [[Співак|спӱвак]] [[Ів Зімон]]. Ёго пісні и меланхолічноє музичноє оформліня стали важным дарабом атмосферы [[Филм|кіна]] тай пудкреслювуть ёго носталґічный взир на [[Пудросток|пудростковоє]] житя у [[1960-ы|1960. рокы]].<ref>https://boutique.arte.tv/detail/diabolo_menthe</ref><ref>https://www.cinematheque.fr/film/49511.html</ref> == Приятя == По премьері Diabolo menthe одержав премію [[Луі Делӱк|Луі Делӱка]] [[1977]]. року. Из часом [[Филм|філм]] став уж замітныв французькыв кінокартинов за [[Пудросток|пудростковый]] вік, и розниковує ся ге важна картина за взросліня дівок у [[Франція|Франції]] 1960-х рокӱв.<ref>https://www.cinematheque.fr/film/49511.html</ref><ref>https://adrc-asso.org/patrimoine/diffusion/films-et-cycles/diabolo-menthe</ref> == Удкликованя == {{Reflist}} [[Катеґорія:Французькі Документалні Фільмы]] [[Катеґорія:Філмы]] [[Катеґорія:Сторінки з неперевіреними перекладами]] krw6xbmqj60xc39saour8k38g6lmlg7 170700 170699 2026-09-30T19:50:18Z Flipdot 23893 170700 wikitext text/x-wiki {{Універзалный інфобокс}} '''Diabolo menthe''' (''[[Транслітерація|трансліт]]. {{Transl|Діаболо менте|Діаболо менте}}''; {{Lang-rue|Мятна цітронада}})— [[Франція|французькый]] [[Комедія|комедійно]]-[[Драма|драматичный]] [[Филм|філм]] [[1977]]. року, режисерськый дебӱт [[Діана Кӱрі|Діаны Кӱрі]]. Філм розказує за [[Школа|школный]] рӱк двох [[Сестра|сестер]] [[Пудросток|пудросткӱв]] у [[Паріж|Парижови]] у [[1963]]-[[1964]]. рокы. Історія многым основана на животови самої [[Діана Кӱрі|Діаны Кӱрі]]. Філм одержав премію [[Луі Делӱк|Луі Делӱка]].<ref>https://adrc-asso.org/patrimoine/diffusion/films-et-cycles/ddiabolo-menth</ref><ref>https://www.cinematheque.fr/film/49511.html</ref>. == Сӱжет == Дійства ся зачинавуть [[Осінь|восени]] [[1963]]. року. 13. рӱчна Анна Вебер и її 15. рӱчна сестра Фредеріка вертавуть ся по [[Вакації|вакаціях]] у [[Паріж|Париж]], и зачинавуть новый шкӱлный рӱк у жӱнському ліцеёви. Их родителі розведені, тому родинный живӱт у них проходить миже матірёв и вӱтцём, котрого они видять лиш час уд часу.<ref>https://www.canalplus.com/cinema/diabolo-menthe/h/310243_40099/resume-casting/</ref><ref>''https://www.cinematheque.fr/film/49511.html''</ref> Анна переживать привычні на її вік проблемы: удношіня из сокласницями, штудії, узир, перві романтичні чуства и снага стати самостойныв. Фредеріка май взросла и независна, зачинать интересовати ся [[Політіка|політиков]], а ищи лиґінями. Их живӱт изкладать ся из школных конфліктӱв, дружіня, первых рандеву, родинных свад и малых каждоднёвых дійств.<ref>https://boutique.arte.tv/detail/diabolo_menthe</ref><ref>https://www.legrandaction.com/films/diabolo-menthe/</ref> == Актерськый став == == Сотворіня філма == == Зъёмкы == У основному зъёмкы проходили у [[Паріж|Парижови]], у тӱм числі у ставбі ліцея Жӱла Феррі на булварови Кліші, котрі хосновали про школні сцены. Зъёмкы проходили из [[1. авґуст|1. авґуста]] по [[27. септембер|27. септембра]] [[1977]]. року.<ref>https://www.imdb.com/fr-ca/title/tt0075939/locations/</ref>{{Небизувноє жерело}} Окрем [[Паріж|Парижа]], зъёмочна ґрупа знимала у Сен-Обен-сӱр-Мер у департаментови Калвадос и у [[Народна маюрня Пор-Роял-де-Шан|Народнӱв маюрни Пор-Роял-де-Шан]] поблизь Маньї-ле-Амо у департаментови Івелін.<ref>https://www.l2tc.com/cherche.php?annee=1977&exact=oui&titre=Diabolo+menthe</ref> == Тематика == == Музика == [[Музика|Музику]] ид [[Филм|філмови]] быв написав французькый [[композитор]] тай [[Співак|спӱвак]] [[Ів Зімон]]. Ёго пісні и меланхолічноє музичноє оформліня стали важным дарабом атмосферы [[Филм|кіна]] тай пудкреслювуть ёго носталґічный взир на [[Пудросток|пудростковоє]] житя у [[1960-ы|1960. рокы]].<ref>https://boutique.arte.tv/detail/diabolo_menthe</ref><ref>https://www.cinematheque.fr/film/49511.html</ref> == Приятя == По премьері Diabolo menthe одержав премію [[Луі Делӱк|Луі Делӱка]] [[1977]]. року. Из часом [[Филм|філм]] став уж замітныв французькыв кінокартинов за [[Пудросток|пудростковый]] вік, и розниковує ся ге важна картина за взросліня дівок у [[Франція|Франції]] 1960-х рокӱв.<ref>https://www.cinematheque.fr/film/49511.html</ref><ref>https://adrc-asso.org/patrimoine/diffusion/films-et-cycles/diabolo-menthe</ref> == Удкликованя == {{Reflist}} [[Катеґорія:Французькі Документалні Фільмы]] [[Катеґорія:Філмы]] [[Катеґорія:Сторінки з неперевіреними перекладами]] pibu1scxk88sx5da8r5lj44abimqegh 0 23905 170664 162298 2026-09-30T14:22:20Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Дагестан]] на [[Републіка Даґестан]] 162298 wikitext text/x-wiki '''Даґестан''', або '''Республіка Даґестан''', — субєкт [[Росія|Российской Федероції]], республіка у єй составі. Входить у Сїверо-Кавказькый федералный округ. Головне містом — город Махачкала. Была заснована 19 януара 1921 року як автономна республіка. Граничить з [[Азербайджан|Азербайджаньсков Республіков]], [[Ґрузія|Ґрузійов]], [[Чечня|Чеченьсков Республіков]], Ставропольскым крайом и Республіков Калмыкія. Державны языкы суть [[Російскый язык|руськый]] и языкы вшыткых містных народів (наприклад: аварськый, дарґіньскый, кумыкськый и другі). == Ґеоґрафія == Даґестан є розташованый на крайнім юзі европейской части Росії, у сїверо-выходній части Кавказу, вздовж побережя Каспійского моря. У сїверній части республікы суть векша частка Кумыцькой равнины и частка Ногайськой степи, у южній — предгоря и горы Великого Кавказу. Продовжітелность терїторії із сївера на юг чінить коло 414 кілометрів, із запада на выход — 222 кілометрів. Даґестан на сїверї граничить зо Ставропольскым крайом и Калмыкійов, на западі — з Чеченьсков Республіков и Ґрузійов, на юзі — з Азербайджаном. На граніцї з Азербайджаном є розташована крайня южна точка Росії — гора Базардюзю. === Рельєф === Ороґрафія Даґестана є своєрїзна: 245-кілометрова полоса предгорів ся опирать у поперечны хребты, котры обкаюють великанов дугов Внутрішный Даґестан. Дві основны рїкы вырывають ся з гір — Сулак на сїверї и Самур на юзі. Внутрішный Даґестан ся дїлить на среднёгірскый, платообразный раён и алпійськый, высокогірскый. Горы занимають площу 25,5 тысяч км², a середня вышка цїлой терїторії Даґестана дорівнює 960 метрів. Найвысша точка — Базардюзю (4466 метрів). Каспійске побережя и векша частка низменностей лежить на 27 метрів нижше уровня світового океана. === Гідроґрафія === Із выхода терїторія Даґестана ся омыває водами Каспійского моря. Юг и середню частку республікы занимають горы и предгоря Великого Кавказу. === Рїкы === У Даґестанї протїкає 6255 рїк (в тім чіслї 100 головных), найвекшыма з якых суть Терек, Сулак, Самур, Рубас з притоками. Вшыткы рїкы належать до басейну Каспійского моря. Сївер Даґестана є бідный на рїкы завдякы сухому клімату. Сулак — є найвекша рїка у Даґестанї, ся утворює при злитю рїк Койсу. На Сулак припадає половина вшыткых гідроенерґоресурсів Даґестана, ту суть розташованы Чіркейська ГЕС и другі. Самур є другов по величіні рїков. === Озера === Озеро Кезенойам — найвекше и найглубше гірське озеро на Сївернім Кавказі. Мають ся також Нижнєте́рскы озера и Озеро Ак-Ґёль у Махачкалі. === Клімат === Клімат на сїверї и у централній части Даґестана є помірно-контіненталный и засушлівый. Даґестан є подїленый на три зоны: гірську (высше 850 м), предгірну (од 150 до 850 м) и равнинну (од мінус 28 до 150 м). Середня температура найхолоднїшого мїсяця — януара од плюс 1 градуса до мінус 10 градусів. Середня температура юлія од плюс 9 градусів до плюс 25 градусів. Середнёрочне кілько опадів од 190 до 1090 міліметрів. Веґетачный період чінить 200–240 днів. === Часове пасмо === Даґестан є у часовій зоні МСК (московськый час). Одхылїня од УТС чінить плюс 3 годины. === Рослинность === У Даґестанї ростуть около 4500 видів высшых рослин, з якых 1100 суть ендемікы. На равнинї рослинность є головнї полупустынна. У субалпійськых и алпійськых луках переважають вівсяніця, клевер и другі. На вышцї 3200–3600 метрів переважають мохы, лишїйникы и студостійкы рослины. 5pohgfg6ae221mrlg4yb2nby7selczs 0 23908 170662 162289 2026-09-30T14:21:54Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Калмикія]] на [[Републіка Калмыкія]] 162289 wikitext text/x-wiki '''Калмикія''', офіціално — '''Республіка Калмикія''', — субєкт [[Росія|Российской Федероції,]] республіка у єй составі. Входить у Южный федералный округ. Головне містом — город Еліста. Офіціалны языкы: калмыцькый и [[Російскый язык|руськый]]. Граничить з Республіков Даґестан (на юзі), зо Ставропольскым крайом, з Ростовськов и Волґоградськов областями, и з Астраханьсков областьов (на выходї). Є єдиным реґіоном у Европі, де традіційно вірять у [[будгізм]]. == Клімат == Клімат республікы — переходный од помірного до різко контіненталного; лїто є дуже жарке и сухе, зима є малосніжна, даколи з великыма холодами. Контіненталность клімата ся істотно підсилює із запада на выход. Середні температуры януара по цїлій республіцї суть мінусові: од мінус 7 до мінус 9 градусів у южній и юго-западній єй части до мінус 10 до мінус 12 градусів на сїверї, мінімална температура януара: мінус 35 до мінус 37 градусів. Найнизшы температуры даколи досягають мінус 35 градусів и нижче у сїверных раёнах. Найхолоднїшы мїсяцї — януар и фебруар. Особлївостю клімата є значна продовжітелность сонячного сіяня, котра чінить 2180 до 2250 годин (182–186 днів) у роцї. Продовжітелность теплого періода чінить 240–275 днів. Середні температуры юлія чінять плюс 23,5 до плюс 25,5 градусів, при тім у найжаркійшы рокы ся може перевысити плюс 32 градусів. То є найжаркійшый субєкт Росії у лїтї, як и Астраханьска область. Абсолютный максімум температуры досягає плюс 40 до плюс 45 градусів, a 12 юлія 2010 року у посьолку Утта воздух ся прогріяв до плюс 45,4 градуса, што стало рекорднов температуров для Росії. Звышіня температуры воздуха ся наблюдає із сївера на юг и юго-выход терїторії республікы. У зимный період бывають одтеплощі, у окремы днї — метавицї, a даколи поставшій голголод робить шкоду сілському ґаздівству. Шпеціфічнов особлївостю терїторії республікы суть суша и суховіі: у лїтї бывають до 120 суховейных днів. Реґіон є найсухшым на юзі европейской части Росії. Рочне кілько опадів чінить 210–340 міліметрів. Завдякы розшыреню зон силных вітрів реґіон має значны вітрові енерґетічны ресурсы, працують дві вітряны електрічны станіцї (ВЕС). == Адмініштратівне подїлїня == У рамках адмініштратівно-терїторіалного устроїня Республіка Калмыкія ся дїлить на: 1 город республічного значіня (Еліста) и 13 раёнів. У рамках містного самосправы у Республіцї Калмыкія ся выдїляють муніціпалны орґанізації: Елістиньскый городськый округ и 13 муніціпалных раёнів, котры загорнюють 124 сілськы и 2 городськы муніціпалны орґанізації. Раёны Республікы Калмыкії: * Городовіковськый раён * Ікы-Бурульскый раён * Кетченеровськый раён * Лаганьскый раён * Малодербетовськый раён * Октобрськый раён * Приютненьскый раён * Сарпиньскый раён * Цїлиньный раён * Черноземельскый раён * Юстиньскый раён * Яшалтиньскый раён * Яшкульськый раён odm9edlhg2px8p8xeh5y5p5jizb1ri9 0 23915 170689 162363 2026-09-30T16:58:34Z Halajkovič 33393 +придав єм жрїдло о культурній дїдовизнї Мадярьска 170689 wikitext text/x-wiki {{Не поплетьте|Спріц}} {{Інфобокс |title=Фрыч |image=[[Файл:White_wine_spritzer.jpg|220px]] |caption=Фрыч из білого вина, поданый из ледом }} [[Файл:Badacsonyi_bor_régió.jpg|міні|Бодочонськый фрыч]] [[Файл:Tibi atya fröccse.jpg|міні|Банка готового мадярського фрыча]] '''Фрыч''' ({{Lang-hu|fröccs}}, {{Audio-IPA|Hu-fröccs.ogg|[ˈfrøt͡ʃː]}}), '''шпрі́цер''' ({{Lang-de|Spritzer}}, {{Audio-IPA|De-Spritzer.ogg.mp3|[ˈʃpʁɪt͡sɐ]}}) ци '''шо́рле''' ({{Lang-de|Schorle}}, {{Audio-IPA|De-Schorle.ogg.mp3|[ˈʃɔʁlə]}}) є напуй, котрый ся чинит з правила из [[Вино|вина]] тай [[Мінерална вода|мінералної]] вадь содової воды. Його многі варіації популарні у [[Пудкарпатя|Пудкарпатьови]], [[Мадярщина|Мадярщині]], [[Німещина|Німещині]] тай [[Австрія|Австрії]], а реґіоналні варіанты сут ай у [[Румынія|Румынії]], [[Словенія|Словенії]], [[Сербія|Сербії]], [[Горватія|Горватії]]. Подаґде фрыч ся продає у готовому виді, розоллятый у алумінійові банкы. У 2013.&nbsp;році фрыч быв доданый у испис културної дідузнины Мадярщины.<ref>{{cite web |url=http://www.hungarikum.hu/hu/froccs |title=Fröccs |website=Hungarikum.hu |publisher=Magyar Értéktár |language=hu |accessdate=2026-09-30}}</ref> == Етимолоґія == Слово ''фрыч'' походит уд {{Lang-hu|fröccs}}, сформованого через [[Ономатопея|ономатопею]] (звуконаслідованя) на заміну {{Lang-de|Spritzer}},<ref>{{Cite web |title=fröcsög — Magyar etimológiai szótár |url=https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-etimologiai-szotar-F14D3/f-F2003/frocsog-F2204/ |publisher=Arcanum |language=hu |quote=A szócsalád fröcs- töve hangutánzó eredetű; ehhez járulnak különböző gyakorító, kezdő, illetve műveltető képzők. A fröccs (‘szódás bor’) elvonás a fröccsent tövéből, a német eredetű spriccer magyarítására. }}</ref> вытвореному уд {{Lang-de|spritzen}} „брызґати“.<ref>{{cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Encyclopedia_of_American_Food_and_Drink/K5taAgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Spritzer+drink&pg=PT906&printsec=frontcover|isbn=9781620401613|title=Encyclopedia of American Food and Drink|author=John F. Mariani|year=2014}}</ref> Вытвореня слова fröccs знавут анекдотично приписовати [[Мігай Вырышморті|Мігаю Вырышмортію]], котрому ся не полюбило надміру німецькоє {{Lang|hu|''spriccer''}}. Вырышморті споминат вино, переколоченоє из содов, у своюй поемі ''Fóti dal'', котра ся зачинат словами: „Fölfelé megy a borban a gyöngy…“ („Шыпит ґомбулями вино…“).<ref>[https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Verstar-verstar-otven-kolto-osszes-verse-2/vorosmarty-mihaly-6EBD/kisebb-koltemenyek-1834-1855-76A0/foti-dal-79E7/ Vörösmarty: Fóti dal. Arcanum Verstár – ötven költő összes verse]</ref> == Історія == Жерела мінералної воды (котра ся по мадярськы такой кличе {{Lang|hu|''borvíz''}}, дослувно „винна вода“) ся много де стрічавут по Пудкарпатьови тай Мадярщині, так само є популарноє и виноробство, што у якыйись момент ся скапчало у питя фрыча. Ференц Нюлош писав: „[…]&nbsp;Колочіня вина з мінералнов водов не є про нас новоє, бо присохтовали сьме ся так чинити дома, за столом, и через даякый час челядь нашої крайины на тото навыкла&nbsp;[…]“.<ref>{{Cite book|last=Nyulas|first=Ferentz|title=Az Erdély országi orvos vizeknek bontásáról közönségesen|url=https://books.google.com.ua/books/about/Az_Erd%C3%A9ly_orsz%C3%A1gi_orvos_vizeknek_bont.html?id=l297zwEACAAJ&redir_esc=y|publisher=Hochmeister Márton|language=hu|year=1800|quote=[…]&nbsp;Borral elegyítése a borviznek nem ujsag közöttünk, mert ehez othon, és a kut mellett asztalnál, és idő közben hozzá vannak szokva hazánkfiai&nbsp;[…]}}</ref> Мадярськый [[Фізіка|фізик]]-[[Інженер|інжінір]] [[Аньош Єдлік]] у 1826.&nbsp;році учинив значный внесок у дешевоє насыченя воды угльокыслым ґазом, айбо не быв першоудкрывачом процеса карбонації воды&nbsp;— тото до нього розробили Джозеф Прістлі, Йоган Якоб Швепе тай Чарлз Плінт.<ref>{{cite web|url=http://www.urbanlegends.hu/2007/07/mennyire-magyar-a-szoda/|title=Mennyire magyar a szóda?|accessdate=2014|date=2007-07-25|publisher=urbanlegends.hu|pages=1|language=magyar|quote=nem ő volt a felfedező, de ő tette lehetővé az ital olcsó, nagyüzemi előállítását|last=Marinov|first=Iván}}</ref> == Назывкы == Позад пошырености напоя ун має много назывок в ушылиякых языках народув, котрі го сохтувут пити: {| class="wikitable" |+ !Назывка !Уговор !Приблизный уговор |- ! colspan="3" |[[Русинськый язык|Русинськый]] |- |фрыч |/ˈfrɤt͡ʃ/ | |- ! colspan="3" |[[Мадярськый язык|Мадярськый]] |- |fröccs |[ˈfrøt͡ʃː] |фрыч |- |spriccer |[ˈʃprit͡sːɛr] |шпрі́цер |- ! colspan="3" |[[Німецькый язык|Німецькый]] |- |Spritzer |[ˈʃpʁɪt͡sɐ] |шпрі́цер |- |Gespritzter/G’spritzter |[g(ə)ˈʃpʁɪt͡stɐ] |ґ(е)шпрі́цтер |- |Schorle |/ˈʃɔʁlə/ |шо́рле |- |Weinschorle |/ˈvaɪ̯nʃɔʁlə/ |ва́йншорле |- ! colspan="3" |[[Румынськый язык|Румынськый]] |- |șpriț | |шпріц |- ! colspan="3" |[[Словіньскый язык|Словенськый]] |- |brizganec | |брізґанец |- |špricar | |шпріцар |- ! colspan="3" |[[Сербськогорватськый язык|Сербськогорватськый]] |- |špricer/шприцер |[ˈʃprit͡sɛr] |шпрі́цер |- |gemišt/гемишт |[ɡěmiʃt] |ґемішт |} == Алкоголні варіації == Бульшинов рецепты фрыча сут сумішами вина тай содової вадь мінералної воды. === Мадярщина === У [[Мадярщина|Мадярщині]] фрыч дуже популарный и має повно варіацій, котрі ся удличавут обсягами, пропорціями тай додаточными інґредієнтами, наприклад:<ref>[https://hvg.hu/gasztronomia/20090505_froccs_szodaviz_bor Milyen fröccsöket ismerünk?], hvg.hu</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20181015114626/https://prima.hu/bejegyzes/1404 Fröccs kisokos] {{Wayback|url=https://prima.hu/bejegyzes/1404 |date=20181015114626 }}, prima.hu</ref><ref>[http://mkk.org.hu/node/61 Fröccskódex], mkk.org.hu</ref> {| class="wikitable sortable" |+Мадярські варіації фрыча з вином ! rowspan="2" |Назывка по мадярськы ! rowspan="2" |Приблизный уговор ! rowspan="2" |Дослувноє товмачіня назывкы ! colspan="2" |Рецепт ! rowspan="2" |Другі інґредієнты |- !Вино, [[Деца|децы]] !Содова вода, децы |- |kisfröccs |кішфрыч / фітть / трийфо / рывідлийпийш |„малый фрыч“ | rowspan="4" |1 | rowspan="4" |1 | rowspan="4" | |- |fütty |фітть |„фітьк“ |- |tréfa |трийфо |„фіґля“ |- |rövidlépés |рывідлийпийш |„куртый крок“ |- |hosszúlépés |госсувлийпийш |„довгый крок“ |1 |2 | |- |mókus ugrás |мовкуш уґраш |„скок білкы“ | rowspan="2" |1 | rowspan="2" |3 | rowspan="2" | |- |Péter-fröccs |Пийтер-фрыч |„Петрув фрыч“ |- |sport fröccs |шпорт фрыч |„спортивный фрыч“ | rowspan="3" |1 | rowspan="3" |4 | rowspan="3" | |- |lakó fröccs |локов фрыч |„фрыч бывателя (жыльця)“ |- |kisházmester |кішгазмештер |„малый консьєрж“ |- |sóher fröccs |шовгер фрыч |„скупцюв фрыч“ | rowspan="3" |1 | rowspan="3" |9 | rowspan="3" | |- |távolugrás |таволуґраш |„далекый скок“ |- |kukamosó |кукомошов |„мытя у смітьови“ |- |nagyfröccs |нодьфрыч |„великый фрыч“ | rowspan="3" |2 | rowspan="3" |1 | rowspan="3" | |- |hajtás |гойташ | |- |húzás |гузаш | |- |duplafröccs |дуплофрыч |„двойный фрыч“ | rowspan="3" |2 | rowspan="3" |2 | rowspan="3" | |- |háp-háp |гап-гап | |- |Borcsi fröccs |Борчі фрыч | |- |próbás fröccs |провбаш фрыч |„еталонный фрыч“ |2 | |хоснує ся конкретно білоє вино, 1 крышочка соды |- |Csongi fröccs |Чонґі фрыч |„Чонґськый фрыч“ | rowspan="2" |2 | rowspan="2" |1 | rowspan="2" |хо<nowiki/>снує ся конкретно розе |- |Pécsett ismert |Пийчетт ішмерт |„знамый у [[Пийч|Пийчі]]<nowiki/>“ |- |Újházy fröccs* |Уйгазі фрыч |„Уйгазіюв фрыч“ (на честь актора [[Еде Уйгазі|Еде Уйгазія]]) |2 | |росул маринованых огуркув |- |viceházmester |віцегазмештер |„віцеконсьєрж“ |2 |3 | |- |bakteranyós |боктероньовш |„теща варташа“ |2.5 |2.5 | |- |macifröccs |моціфрыч |„медведикув фрыч“ | rowspan="2" |2.5 | rowspan="2" |2.5 | rowspan="2" |малиновый сіруп |- |Borsszem Jankó |Борссем Йонков |(на честь єднойменної ґазеты) |- |mókus bukfenc |мовкуш букфенц |„салто білкы“ |3 |1 | |- |házmester |газмештер |„консьєрж“ |3 |2 | |- |háziúr |газіур |„ґазда [хыжі]“ | rowspan="3" |4 | rowspan="3" |1 | rowspan="3" | |- |nagyházmester |нодьгазмештер |„великый консьєрж“ |- |bivalycsók |бівойчовк |„цюлюнок [[Буйвол|буйвола]]<nowiki/>“ |- |Alpolgármester |олполґармештер |„заступник бірова“ |4 |6 | |- |mafla |мофло | | rowspan="2" |5 | rowspan="2" |5 | rowspan="2" | |- |maflás |мофлаш | |- |Puskás-fröccs |Пушкаш-фрыч |„Пушкашув фрыч“ (на честь фотбалішты [[Ференц Пушкаш|Ференца Пушкаша]]) | rowspan="2" |6 | rowspan="2" |3 | rowspan="2" | |- |magyar–angol |модьор-онґол |„мадяры-анґлічане“ (на честь фотбалового метча 1953.&nbsp;року, кой Мадярщина побідила Анґлію з рахунком 6:3&nbsp;— удсідь и пропорція) |- |polgármester |полґармештер |„бірув“ |6 |4 | |- |Brazil |Брозіл |„<nowiki/>[[Бразілія]]<nowiki/>“ |7 |1 | |- |Avasi fröccs |Овоші фрыч |„овошськый фрыч“ (на честь берега [[Овош]]) |7 |3 | |- |kislámpás |Кішлампаш |„малый лампаш“ |7.5 |2.5 | |- |Barcelona |Борцелоно |„<nowiki/>[[Барселона]]<nowiki/>“ |8 |2 | |- |Krúdy-fröccs |Круді-фрыч |„Крудіюв фрыч“ (на честь писателя и журналішты Дюлы Крудія) |9 |1 | |- |csatos |чотош | |10 |5 | |- |lámpás |лампаш |„лампаш“ |15 |5 | |- |kőművesfröccs |кывмівешфрыч |„<nowiki/>[[Мурник|мурникув]] фрыч“ |25 |5 | |- |szakmári fröccs |сокмарі фрыч |„фахманськый фрыч“ | | |80–90% вина, піціцько соды |- |góré fröccs |ґоврий фрыч |„фивницькый фрыч“ | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" |малый погар (1–2&nbsp;децы) вина тай тулько соды, вбы донаповнити го до кунця, вадь 1&nbsp;погар вина из цяпками соды |- |ijesztett fröcss |ієстетт фрыч |„напудженый фрыч“ |- |Deák bólé |Деак бовлий |„Деакув пунш“ | | |много соды, цяпкы вина |} <small><nowiki>*</nowiki>Хоть леґенда за рецепт Уйгазі-фрыча каже, гибы сам Уйгазі пив у ресторані Вомпетіч фрыч из вина тай маринованых огуркув, мадярськый журналішта тай винороб Адам Ґері пише, ож посправді така верзія напоя ся появила лиш у 1997.&nbsp;році позад хыбної інтерпретації ситуації, кой Уйгазі пив сок знамых вомпетицькых маринованых огуркув из шпріцерового погара. Ґері пише, ож до 1997.&nbsp;року Уйгазі-шпріцером ся кликав фрыч из кодоркы (без огуркового сока), пропорції котрого ся не всокотили.</small><ref>{{Cite web |last=Geri |first=Ádám |url=https://gasztroregesz.hu/2022/08/24/ujhazi-froccs-kovaszos-uborka-wampetics/ |publisher=Gasztrorégész |title=Újházi-fröccs: az eredeti receptben nem volt uborkalé |date=24/06/2025 }}</ref> {| class="wikitable" |+ Другі мадярські фрычі ! Назывка !! Приблизный уговор !Дослувноє товмаченя назывкы !Рецепт |- | mismás || мішмаш |„мішмаш“ |4&nbsp;децы черленого вина 1&nbsp;деца бороцкового сока |- |Francia fröccs |Фронціо фрыч |„французькый фрыч“ |домашня [[паленка]] сода |- |málnás |малнаш |„малиняк“ |квасноє білоє вино малиновый сіруп |- |Tiszafröccs |Тісофрыч |„Тиса-фрыч“ | rowspan="2" |1&nbsp;деца черленого вина 1&nbsp;деца игристого вина |- |Kassfröccs |Кошфрыч | |- |matrózfröccs |мотровзфрыч |„матроськый фрыч“ |1&nbsp;пінта пива пак 0.5&nbsp;децы [[Ром|рома]] |- |Ózdi kohászfröccs |Овзді когасфрыч |„фрыч [[Овзд|овздувського]] металурґа“ |1&nbsp;пінта пива пак 0.5&nbsp;децы любого муцного спиртного напоя |- |kazánkovács |козанковач |„фрыч ковача [котрый кує металічні пластины на котлы]“ |1&nbsp;пінта пива пак 1&nbsp;шот 60% ромової суміші |- |postásfröccs |пошташфрыч |„поштарьськый фрыч“ |двойный чорный кавіль 0.5&nbsp;децы рома |- |kisvadász |кішводас |„малый [[вадас]]<nowiki/>“ | rowspan="7" |1&nbsp;деца вина 1&nbsp;деца колы |- |kisboroskóla |кішборошковло |„мала кола з вином“ |- |kis-VBK (kisvörösboroskóla) |кішвырышборошковло |„мала кола з черленым вином“ |- |kisboxos |кішбоксош | |- |kisleó |кілшеов | |- |kiscibere |кішцібере |„малоє [[цібере]] ([[борш]])“ |- |kislimbó |кішлімбов |„малоє лімбо“ |- |nagyvadász |нодьводас |„великый вадас“ | rowspan="7" |2&nbsp;децы вина 1&nbsp;деца колы |- |nagyboroskóla |нодьборошковло |„велика кола з вином“ |- |nagy-VBK (nagyvörösboroskóla) |нодьвырышборошковло |„велика кола з черленым вином“ |- |nagyboxos |нодьбоксош | |- |nagyleó |нодьлеов | |- |nagycibere |нодьцібере |„великоє цібере“ |- |nagylimbó |нодьлімбов |„великоє лімбо“ |- |KVBK (katalizátoros vörösboros kóla) | |„каталізаторна кола з черленым вином“ |2&nbsp;децы вина 2&nbsp;децы колы 1&nbsp;деца рома |- |Medgyessy-koktél |Медєші-коктийл | | rowspan="5" |3&nbsp;децы вина 2&nbsp;децы колы |- |háromkettesboroskóla |гаромкетешборошковло |„3:2-кола з вином“ |- |háromkettes-VBK (háromkettesvörösboroskóla) |гаромкетешвырышборошковло |„3:2-кола з черленым вином“ |- |háromkettesleó |гаромкетешлеов | |- |háromkettescibere |гаромкетешцібере |„3:2-цібере“ |- |lórúgás |ловруґаш |„копняк коня“ |1&nbsp;часть брендія 1&nbsp;часть колы |- |kuka fröccs |куко фрыч |„смітьовый фрыч“ |вечур вино на рано сода |- |(nagy)medve |(нодь)медве |„(великый) медвідь“ |1&nbsp;деца колы 3&nbsp;децы черленого вина 1&nbsp;деца рома |- |szerencsés flótás |серенчийш фловташ |„серенчливый [[Флавта|фловташ]]<nowiki/>“ |1&nbsp;деца вина 1&nbsp;деца соды піціцько рома |- |vidéki |відийкі |„відицькый“ |1&nbsp;деца білого вина 1&nbsp;деца колы |- |bagú fröccs | | |3&nbsp;децы білого вина 2&nbsp;децы [[Кофола|кофолы]] |- |„viszkis“ |віскіш | |0.4&nbsp;децы [[Віскі|віскія]] малиновый сіруп сода |- |kis mixer |кіш міксер |„малый міксер“ |1&nbsp;деца черленого вина 1&nbsp;деца колы |- |nagy mixer |нодь міксер |„великый міксер“ |2&nbsp;децы черленого вина 1&nbsp;деца колы |- |szamuráj |сомурай |„самурай“ | rowspan="3" |1&nbsp;часть солодкого білого вина 1&nbsp;часть [[Sprite]] |- |spröccs |шпрыч | |- |horgász |горґаз |„рыбарь“ |- |4Fenyő fröccs (учиненый писательом Дьырдьом Керийедяртовом на честь першого раза, кой ся справила богемна подія ''4Fenyő Piknik'') |нийдьфеньыв фрыч | | rowspan="2" |2&nbsp;децы вина 2&nbsp;децы соды бузиновый сіруп |- |agy fröccs |одь фрыч |„мозґовый фрыч“ |- |Császár fröccs |Часар фрыч | |0.5&nbsp;децы лікыра Kevert 0.5&nbsp;децы лікыра Császárkörte 1&nbsp;деца соды |- |Balázs bácsi fröccse |Болаж бачі фрыче |„фрыч Болажа-бачія“ |2&nbsp;децы піно нуара 1&nbsp;деца колы 0.1&nbsp;децы лаймового сока |- |étolaj |ийтолой |„олуй“ |1&nbsp;часть білого вина 1&nbsp;часть проціженого яблычного сока |} === Варіації фрыча у другых крайинах === {| class="wikitable" |+ !Назывка !Приблизный уговор !Дослувноє товмачіня назывкы !Рецепт |- |{{Lang-de|Süssgespritzter}} |зіссґешпріцтер |„солодкый фрыч“ |вино, ґазованый лимонад |- |{{Lang-de|Sauergespritzter}} |заверґешпріцтер |„квасный фрыч“ |вино, содова вода |- |{{Lang-ro|șpriț de vară}} |шпріц де вары |„літньый шпріц“ |1&nbsp;часть білого вина до 2&nbsp;частий содової воды |- |{{Lang-sl|brizganec}} авадь {{Lang|sl|''špricar''}} |брізґанец/шпріцар | |вино и мінерална вода (майчасто місна „Radenska“) |- |{{Lang-sr|шприцер}} |шпріцер | |пув погара білого вина вадь розе, пув погара содової вадь мінералної воды |- |{{Lang-hr|gemišt}} |ґемішт |„мішанка“ (уд {{Lang-de|gemischt}}) |теперь синонім шпріцера, історично, а май у Меджімурьови&nbsp;— білоє вино, переколоченоє ипен из мінералнов водов<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-17-04 |title=Škropec |url=https://bima-shop.hr/novosti/sto-skropec-469/ |publisher=Bima Shop |language=hr }}</ref> |- |{{Lang-hr|tanki gemišt}} |танкі ґемішт |„тонкый ґемішт“ |ги ґемішт, айбо бульше воды |- |{{Lang-hr|škropec}} |шкропец | |ги ґемішт, айбо из дуже малым обсягом воды. Головно ся пє у Меджімурю<ref name=":0" /> |- |[[Гессен|гессенськый]] ''gespritzt'' |ґешпріцт | |як правило суміш содової воды вадь лимонада из яблычным вином ''Apfelwein'' (по централногессенськы ''Ebblwoi'') |} У сіверовосточных реґіонах Італії, а май у Венеції тай коло неї є популарный коктейл из игристого білого вина (ги просеко), содової воды тай апероля вадь бітера кампарі, котрый ся кличе ''spritz''. == Безалкоголні варіації == {| class="wikitable" |+ !Назывка !Приблизный уговор !Дослувноє товмачіня назывкы !Рецепт |- |gyerekfröccs |дєрекфрыч |„діточый фрыч“ |1&nbsp;деца грезнового сока 1&nbsp;деца соды |- |színészfröccs |сінийсфрыч |„акторськый фрыч“ |2&nbsp;децы літеплої соды |- |kishörpi |кішгырпі | |0.3&nbsp;децы сірупа 2&nbsp;децы соды |- |nagyhörpi |нодьгырпі | |0.5&nbsp;децы сірупа 3&nbsp;децы соды |- |káplánfröccs |капланфрыч |„<nowiki/>[[Каплан|капланськый]] фрыч“ |1&nbsp;деца воды з крана 1&nbsp;деца соды |} У Споєных штатах Америкы поєдны безалкоголні ґазовані сокы ся кличут ''спріцеры'' ({{Lang-en|spritzer}}). Такый филь напоюв, уробленых из сокув и мінералної воды, у Німещині ся кличе {{Lang|de|''Saftschorle''}} вадь {{Lang|de|''Fruchtschorle''}} (и то, и то покуртаноє уд нечасто хоснованого {{Lang|de|''Fruchtsaftschorle''}} „шорле из овочного сока“); у Австрії такі сокы ся кличут {{Lang|de|''g’spritzt''}} залежно на овоч, наприклад {{Lang|de|''Apfelsaft g’spritzt''}} про ґазованый напуй из яблычного сока. == Література == * {{cite web|url=http://www.gyoriszalon.hu/szabadter/froccs.html|title=„Fölfelé megy borban a gyöngy…” / A világmindenség első fröccse ihlette-e Vörösmartyt?|accessdate=2019-04-19|author=Baksa Péter|date=2007-05-04|publisher=gyoriszalon.hu|language=hu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121101060921/http://www.gyoriszalon.hu/szabadter/froccs.html|archivedate=2014-07-29}} == Референції == <references /> [[Катеґорія:Алкоголічны напої]] 84obl5f6hgssmhg9voevv1u19piz0oi 0 24503 170697 165621 2026-09-30T19:39:56Z Rue323 31002 170697 wikitext text/x-wiki {{Особа |Мѣсто_роджѣня=[[Дашт-і-Кыпчак]] |Чинность=Хан |Уроджѣня=XI. стороча |Мѣсто_смерти=[[Русь]] |Упокоеня=По 1082. році }} '''Са́кз''' авадь '''Са́кзь''' (умер пӱсля [[1082]]. року*) — [[Половці|половицькый]] [[хан]], брат [[Багубарс|Багубарса]] (вадь Бегубарса) (согласно [[Лаврентьевская летопись|Лаврентьйӱвськӱв літописи]]) и [[Ясінь (хан)|хана Ясіня]], стрый хана [[Боняк (хан)|Боняка]] и дакӱлкых изнамых [[Хан|ханӱв]]. == Етимолоґія имени == Ге мінімум дакӱлко исслідоватильӱв (Федоров-Давыдов и Баскаков) возводять имня Сакз ид [[Тӱркы|тӱрцькому]] sägiz/sekiz — [[Чісловникы|числовникови]] «вӱсьӱм», «восьмый»<ref>{{Статя|одказ=https://sefer.ru/Хазарский%20альманах%2014.pdf|автор=Я. В. Пилипчук|тітул=Імена кипчаків у європейських джерелах|год=2016|язык=uk|издание=|тип=|месяц=|число=|том=|номер=|сторінкы=188|issn=|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129040558/https://www.sefer.ru/%D0%A5%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%85%2014.pdf}}</ref><ref>{{Статя|одказ=https://www.academia.edu/35690594/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B5_%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%B8%D0%B7%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B8_%D1%81%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%A1%D0%B1_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B9_2_%D1%82%D0%BE%D0%BC_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_2017|автор=Arman Beisenov|тітул=Археологическое наследие Центрального Казахстана: изучение и сохранение. Сб. статей. 2 том. Алматы. 2017.|язык=en|archive-date=2022-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517122413/https://www.academia.edu/35690594/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B5_%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%B8%D0%B7%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B8_%D1%81%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%A1%D0%B1_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B9_2_%D1%82%D0%BE%D0%BC_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_2017|url-status=live}}</ref>. == Біоґрафія == Изнамо, ож у нёго были два браты Ясінь и Бегубарс. Участник [[Кієвска Русь|русько]]-[[Дашт-і-Кыпчак|половицькых]] войн. Миже [[1080]] и [[1082]]. <ref>{{Статя|одказ=https://cyberleninka.ru/article/n/letopisnaya-statya-6590-1082-g-v-povesti-vremennyh-let|автор=Досаев А. С.|тітул=Летописная статья 6590 (1082) г. В «Повести временных лет»|год=2007|выдавательство=Вестник Нижегородского университета им. Н.И. Лобачевского|выпуск=2|issn=1993-1778|archive-date=2020-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326054539/https://cyberleninka.ru/article/n/letopisnaya-statya-6590-1082-g-v-povesti-vremennyh-let}}</ref><ref>{{ref-ru}} Сам Мономах относил это событие к 1080 году, но его поучение было написано более чем через 30 лет после описываемых событий, и в него могли закрасться ошибки.</ref> роками половці напали на дружину [[Володимир Мономах|Володимира Мономаха]], воякы удослали обозы из оружиём у [[Місто|варош]] [[Прилукы]], но прӱйшовши у варош и вооруживши ся руські воякы атаковали врагӱв и побідили. На слідувущый динь руські дружины напали на половцьӱв и розгромили их. У битці умерло 900 [[Половці|половцьӱв]], а у плен попав Ясінь и ёго брат Сакз<ref>{{Cite web |url=http://old-ru.ru/02-1.html |title=Поучение Владимира Мономаха |access-date=2020-11-02 |archive-date=2020-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724002556/http://old-ru.ru/02-1.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=Битва под Прилуками и Белой Вежей в 1084 г.|url=http://ruhistor.ru/history_rur_vsevolod_war03.html|access-date=2020-11-02|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026075748/https://ruhistor.ru/history_rur_vsevolod_war03.html}}</ref>. Далша судьба хана неизнама. == Удкликованя == {{референції}} [[Катеґорія:Родили ся XI. стороча]] [[Катеґорія:Половці]] [[Катеґорія:Половицькі ханы]] nnupnya1mks35269ernxakovfl5071i 1 25138 170687 170590 2026-09-30T16:44:17Z Flipdot 23893 /* Курзивна назва */ Відповідь 170687 wikitext text/x-wiki == „Жовтуха“ == Запервоє, видит ми ся, ож ипен такый наголос ги там быв&nbsp;— „жо́втуха“&nbsp;— ото якась хыба. Задругоє, забираву тот дарабчик гет, бо UGC-вікі (у т.&nbsp;ч.&nbsp;сама Вікіпедія) не сут бизувными жерелами, тай ипен само включіня такої кличкы на бавку до статі тоже вижу мало безхосенным. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 23:47, 17 септембра 2026 (CEST) :Добрый день/вечур. Дякую за вашу позорность к статї. З першым пунктом цїлком згодный (трафунком єм ся помылив з притиском, мав бы быти на „у“). З другым пунктом тыж часточно згодный, протоже сторінкы з обсягом вытваряным хоснователями (UGC) реално не выповнюють строго крітерії перевірительности Вікіпедії. Сама назва „жовтуха“ ся актівно хоснує ай в україньскій (''жовтуха''), ай в російскій (''желтуха'') фанушиковскій комунітї, жебы не было потребно довго і нудно высловлёвати цїлу назву той фанушиковской гры. [[Хоснователь:Halajkovič|<span style="color:#000">H</span><span style="color:#1a1a1a">a</span><span style="color:#333">l</span><span style="color:#4d4d4d">a</span><span style="color:#666">j</span><span style="color:#808080">k</span><span style="color:#999">o</span><span style="color:#aaa">v</span><span style="color:#b5b5b5">i</span><span style="color:#bbb">č</span>]] ([[Діскузія з хоснователём:Halajkovič|<span style="color:#bbb">д</span><span style="color:#a0a0a0">і</span><span style="color:#808080">с</span><span style="color:#606060">к</span><span style="color:#404040">у</span><span style="color:#202020">с</span><span style="color:#1a1a1a">і</span><span style="color:#000">я</span>]]) 00:54, 18 септембра 2026 (CEST) ::Образив єм вас чімсь, же ня іґноруєте-_-? [[Хоснователь:Halajkovič|<span style="color:#000">H</span><span style="color:#1a1a1a">a</span><span style="color:#333">l</span><span style="color:#4d4d4d">a</span><span style="color:#666">j</span><span style="color:#808080">k</span><span style="color:#999">o</span><span style="color:#aaa">v</span><span style="color:#b5b5b5">i</span><span style="color:#bbb">č</span>]] ([[Діскузія з хоснователём:Halajkovič|<span style="color:#bbb">д</span><span style="color:#a0a0a0">і</span><span style="color:#808080">с</span><span style="color:#606060">к</span><span style="color:#404040">у</span><span style="color:#202020">с</span><span style="color:#1a1a1a">і</span><span style="color:#000">я</span>]]) 17:44, 18 септембра 2026 (CEST) :::Перебачте, не мав єм такого наміру, айбо виділо ми ся, ож дискусія себе вычерьпала. Такі нікнеймы на медіа мавут мало енциклопедичної цінности в сякых трафунках, та їх сміло мож пролишати. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 22:29, 18 септембра 2026 (CEST) ::::Є то смутно, але справедливо ⁠(╥﹏╥)⁠ [[Хоснователь:Halajkovič|<span style="color:#000">H</span><span style="color:#1a1a1a">a</span><span style="color:#333">l</span><span style="color:#4d4d4d">a</span><span style="color:#666">j</span><span style="color:#808080">k</span><span style="color:#999">o</span><span style="color:#aaa">v</span><span style="color:#b5b5b5">i</span><span style="color:#bbb">č</span>]] ([[Діскузія з хоснователём:Halajkovič|<span style="color:#bbb">д</span><span style="color:#a0a0a0">і</span><span style="color:#808080">с</span><span style="color:#606060">к</span><span style="color:#404040">у</span><span style="color:#202020">с</span><span style="color:#1a1a1a">і</span><span style="color:#000">я</span>]]) 11:42, 19 септембра 2026 (CEST) == Курзивна назва == Нагодов, курзивна назва туй статі не треба&nbsp;— у анґліцькуй Вікіпедії так ся чинит позад анґліцькоязычної традиції подавати нахылено вшылиякі назвы и латинські выразы, бо вни ся тоже пишут латиницьов. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 18:38, 28 септембра 2026 (CEST) :Ах, збачів єм сі то барз пізно; тота практіка ся хоснує не лем на анґліцькій Вікіпедії – берьте то до увагы;) [[Хоснователь:Halajkovič|<span style="color:#000">H</span><span style="color:#1a1a1a">a</span><span style="color:#333">l</span><span style="color:#4d4d4d">a</span><span style="color:#666">j</span><span style="color:#808080">k</span><span style="color:#999">o</span><span style="color:#aaa">v</span><span style="color:#b5b5b5">i</span><span style="color:#bbb">č</span>]] ([[Діскузія з хоснователём:Halajkovič|<span style="color:#bbb">д</span><span style="color:#a0a0a0">і</span><span style="color:#808080">с</span><span style="color:#606060">к</span><span style="color:#404040">у</span><span style="color:#202020">с</span><span style="color:#1a1a1a">і</span><span style="color:#000">я</span>]]) 19:15, 28 септембра 2026 (CEST) ::Аж ся пруйти Вікіпедіями и в принципі текстами, та видко, ож даже другі европські языкы з латинськым алфавітом практично не сохтувут давати курзивным шрифтом назвы творув, максимум давут такоє до лабок, айбо не фурт. Аж тото натяк на вто, ож подаґде, ги наприклад на російськуй Вікіпедії, кось так чинит&nbsp;— ставлю, ож ото скорше хыба и копірованя анґліцькоязычного сохташа уд незнаня. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 19:47, 28 септембра 2026 (CEST) :::А чом бы ся тота практіка ведь лем не мала хосновати, ай кебы то (была) лем „анґліцька традіція“? Наприклад в [https://en.wikipedia.org/wiki/Grand_Theft_Auto Grand Theft Auto] ся в сербскій, македоньскій і ай в тій істій російской Вікіпедії хоснує курзіва в самій назві, так чом бы ся тота практіка не могла хосновати ай в русиньскій Вікіпедії? Назвы гер з курзівов вызерають даколи доконця лїпше як без нёй. [[Хоснователь:Halajkovič|<span style="color:#000">H</span><span style="color:#1a1a1a">a</span><span style="color:#333">l</span><span style="color:#4d4d4d">a</span><span style="color:#666">j</span><span style="color:#808080">k</span><span style="color:#999">o</span><span style="color:#aaa">v</span><span style="color:#b5b5b5">i</span><span style="color:#bbb">č</span>]] ([[Діскузія з хоснователём:Halajkovič|<span style="color:#bbb">д</span><span style="color:#a0a0a0">і</span><span style="color:#808080">с</span><span style="color:#606060">к</span><span style="color:#404040">у</span><span style="color:#202020">с</span><span style="color:#1a1a1a">і</span><span style="color:#000">я</span>]]) 17:16, 29 септембра 2026 (CEST) ::::Пуйдім иншакым путьом: зашто тота назва написана курзивным шрифтом? ::::И „узират ліпше“ тото, на бану, не арґумент. Даже кобы мені лично ся любили булше курзивні формы, тото бы была сугубо субєктивна оцінка, котра нич не арґументує. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 21:33, 29 септембра 2026 (CEST) :::::Мате безусловну правду, субєктівно „вызерать лїпше“ не є арґументом в енціклопедії, в тім ся з вами цалком згодный. Перейдеме значіть к обєктівным, технічным і тіпоґрафічным арґументам, чом є курзіва про такы назвы найлїпшым рїшенём: :::::# Візуалне і лоґічне одлишіня (тіпоґрафія): Курзіва не є о „красї“, є то енціклопедічный інштрумент. Кедьже векшына такых ґлобалных гер не мать і нїґда не буде мати офіціалный переклад, курзіва елеґантно оддїлює неасімілованый чуджоязычный текст (латиніка) од кірілічного тексту статї. Кедь бы сьме чуджу латиньску назву уваджали в містных славяньскых скобках („Minecraft“), перетяжыло бы то текст непотребныма знаками, головно в узкых інфобоксах. :::::# Технічна перспектіва і штандартізація шаблон: Хоць ся в сучасности автоматічный курзівный текст (наприклад посередництвом чаровного слова <nowiki>{{Italic title}}</nowiki>) може находити лем в шаблонї о відеограх, мусиме ся позерати о крок вперед. Вікіпедія ся неустало розшырює. Скорше ці пізнїше перейдуть малы вікі-проєкты на модерны ґлобалны модулы і шаблоны Lua, котрых основнов архітектуров про будьякы самостатны дїла (відеогры, філмы, книгы) є праві автоматічна курзіва. Ай кебы дакотры з нашых сучасных шаблонів были колись написаны од нулы без той функції, при будучім переходї на новы штандарты ся з нёв неодкладно стрїтнеме. Кедь зачнеме ручно управовати оріґіналный код сучасных шаблон, жебы сьме курзіву замінили містныма скобками („“), створиме технічный хаос. Будеме мусити неодкладно одстранёвати тоты провізорны рїшіня при каждій актуалізації модулів з централных репозітарів. Захованя курзівы не є слїпе копірованя, але ґаранція стабілной і уніфікованой функчности цїлой екосістемы културных шаблон нашой Вікіпедії. :::::# Енціклопедічна єрархія (цїлок і часть): Хоснованя курзівы лем про головной назвы уцїленого, самостатного дїла (самой гры) нам дозволює створити ідеалну єрархію тексту. Курзіву поохабляме про ґлобалный продукт, але сучасно повноцїнно хоснуєме нашы містны скобкы („“) про вшыткы остатнї внутрїшнёгерны терміны, локаліты або поставы в текстї в кіріліцї. :::::Такый приступ не є „слїпым копірованём анґліцькой традіції“, але є то найпрактічнїше, найлоґічнїше і технічно найстабілнїше рїшіня про розвой нашого вікі-проєкту.-- [[Хоснователь:Halajkovič|<span style="color:#000">H</span><span style="color:#1a1a1a">a</span><span style="color:#333">l</span><span style="color:#4d4d4d">a</span><span style="color:#666">j</span><span style="color:#808080">k</span><span style="color:#999">o</span><span style="color:#aaa">v</span><span style="color:#b5b5b5">i</span><span style="color:#bbb">č</span>]] ([[Діскузія з хоснователём:Halajkovič|<span style="color:#bbb">д</span><span style="color:#a0a0a0">і</span><span style="color:#808080">с</span><span style="color:#606060">к</span><span style="color:#404040">у</span><span style="color:#202020">с</span><span style="color:#1a1a1a">і</span><span style="color:#000">я</span>]]) 02:46, 30 септембра 2026 (CEST) ::::::1. Тото ся удличат тым, ож латинка узират иншак ги кирилиця. Сам факт хоснованя латиниці уже удличат такі назвы, того в булшині трафункув они ся не давут ни курзивом, ни в лабкы не мусай їх класти. Того сякоє хоснованя курзива тото, ги м уже вповів, копірованя анґліцькоязычної практикы без розуміня, зашто вна в анґліцькоязычному просторі треба. ::::::2. Тото мож учинити многым май легко (и многым ліпше) через катеґорію „Бавкы“, а не курзивні назвы. Технічного хаоса не бде&nbsp;— мы итак бы мали товмачити шаблоны, імпортовані з другых Вікіпедій&nbsp;— того я сесь арґумент не розуміву. ::::::3. Головна назва самої бавкы уже є в назві статі, в URL-ови тай другых елементах сторункы, а в тексті єї выділяти сяк якраз не треба, так само, як не уділяєме имена людий авадь назвы другых статий (чиниме тото лиш єден раз у самому зачаткови). ::::::Ги типоґраф и челядник, котрый нарабляє з текстом професійно уже рокы (хоть быв бым радый розшыряти дале знаня и радо бым признав хыбу, кобы така была) уповім, ож сякоє курзивноє выділеня в кириличных письмовых традиціях ся не хоснує таги в анґліцькоязычнуй. Ниєден из сих арґументув ня не пересвідчили, ож вы посправді розумієте суть курзива в такых трафунках и ож ун реално має ся хосновати в русинському языкови. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 18:44, 30 септембра 2026 (CEST) 08ug8u7nrb3kie9at7w22vjjp128icd 170688 170687 2026-09-30T16:46:26Z Flipdot 23893 /* Курзивна назва */ Відповідь 170688 wikitext text/x-wiki == „Жовтуха“ == Запервоє, видит ми ся, ож ипен такый наголос ги там быв&nbsp;— „жо́втуха“&nbsp;— ото якась хыба. Задругоє, забираву тот дарабчик гет, бо UGC-вікі (у т.&nbsp;ч.&nbsp;сама Вікіпедія) не сут бизувными жерелами, тай ипен само включіня такої кличкы на бавку до статі тоже вижу мало безхосенным. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 23:47, 17 септембра 2026 (CEST) :Добрый день/вечур. Дякую за вашу позорность к статї. З першым пунктом цїлком згодный (трафунком єм ся помылив з притиском, мав бы быти на „у“). З другым пунктом тыж часточно згодный, протоже сторінкы з обсягом вытваряным хоснователями (UGC) реално не выповнюють строго крітерії перевірительности Вікіпедії. Сама назва „жовтуха“ ся актівно хоснує ай в україньскій (''жовтуха''), ай в російскій (''желтуха'') фанушиковскій комунітї, жебы не было потребно довго і нудно высловлёвати цїлу назву той фанушиковской гры. [[Хоснователь:Halajkovič|<span style="color:#000">H</span><span style="color:#1a1a1a">a</span><span style="color:#333">l</span><span style="color:#4d4d4d">a</span><span style="color:#666">j</span><span style="color:#808080">k</span><span style="color:#999">o</span><span style="color:#aaa">v</span><span style="color:#b5b5b5">i</span><span style="color:#bbb">č</span>]] ([[Діскузія з хоснователём:Halajkovič|<span style="color:#bbb">д</span><span style="color:#a0a0a0">і</span><span style="color:#808080">с</span><span style="color:#606060">к</span><span style="color:#404040">у</span><span style="color:#202020">с</span><span style="color:#1a1a1a">і</span><span style="color:#000">я</span>]]) 00:54, 18 септембра 2026 (CEST) ::Образив єм вас чімсь, же ня іґноруєте-_-? [[Хоснователь:Halajkovič|<span style="color:#000">H</span><span style="color:#1a1a1a">a</span><span style="color:#333">l</span><span style="color:#4d4d4d">a</span><span style="color:#666">j</span><span style="color:#808080">k</span><span style="color:#999">o</span><span style="color:#aaa">v</span><span style="color:#b5b5b5">i</span><span style="color:#bbb">č</span>]] ([[Діскузія з хоснователём:Halajkovič|<span style="color:#bbb">д</span><span style="color:#a0a0a0">і</span><span style="color:#808080">с</span><span style="color:#606060">к</span><span style="color:#404040">у</span><span style="color:#202020">с</span><span style="color:#1a1a1a">і</span><span style="color:#000">я</span>]]) 17:44, 18 септембра 2026 (CEST) :::Перебачте, не мав єм такого наміру, айбо виділо ми ся, ож дискусія себе вычерьпала. Такі нікнеймы на медіа мавут мало енциклопедичної цінности в сякых трафунках, та їх сміло мож пролишати. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 22:29, 18 септембра 2026 (CEST) ::::Є то смутно, але справедливо ⁠(╥﹏╥)⁠ [[Хоснователь:Halajkovič|<span style="color:#000">H</span><span style="color:#1a1a1a">a</span><span style="color:#333">l</span><span style="color:#4d4d4d">a</span><span style="color:#666">j</span><span style="color:#808080">k</span><span style="color:#999">o</span><span style="color:#aaa">v</span><span style="color:#b5b5b5">i</span><span style="color:#bbb">č</span>]] ([[Діскузія з хоснователём:Halajkovič|<span style="color:#bbb">д</span><span style="color:#a0a0a0">і</span><span style="color:#808080">с</span><span style="color:#606060">к</span><span style="color:#404040">у</span><span style="color:#202020">с</span><span style="color:#1a1a1a">і</span><span style="color:#000">я</span>]]) 11:42, 19 септембра 2026 (CEST) == Курзивна назва == Нагодов, курзивна назва туй статі не треба&nbsp;— у анґліцькуй Вікіпедії так ся чинит позад анґліцькоязычної традиції подавати нахылено вшылиякі назвы и латинські выразы, бо вни ся тоже пишут латиницьов. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 18:38, 28 септембра 2026 (CEST) :Ах, збачів єм сі то барз пізно; тота практіка ся хоснує не лем на анґліцькій Вікіпедії – берьте то до увагы;) [[Хоснователь:Halajkovič|<span style="color:#000">H</span><span style="color:#1a1a1a">a</span><span style="color:#333">l</span><span style="color:#4d4d4d">a</span><span style="color:#666">j</span><span style="color:#808080">k</span><span style="color:#999">o</span><span style="color:#aaa">v</span><span style="color:#b5b5b5">i</span><span style="color:#bbb">č</span>]] ([[Діскузія з хоснователём:Halajkovič|<span style="color:#bbb">д</span><span style="color:#a0a0a0">і</span><span style="color:#808080">с</span><span style="color:#606060">к</span><span style="color:#404040">у</span><span style="color:#202020">с</span><span style="color:#1a1a1a">і</span><span style="color:#000">я</span>]]) 19:15, 28 септембра 2026 (CEST) ::Аж ся пруйти Вікіпедіями и в принципі текстами, та видко, ож даже другі европські языкы з латинськым алфавітом практично не сохтувут давати курзивным шрифтом назвы творув, максимум давут такоє до лабок, айбо не фурт. Аж тото натяк на вто, ож подаґде, ги наприклад на російськуй Вікіпедії, кось так чинит&nbsp;— ставлю, ож ото скорше хыба и копірованя анґліцькоязычного сохташа уд незнаня. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 19:47, 28 септембра 2026 (CEST) :::А чом бы ся тота практіка ведь лем не мала хосновати, ай кебы то (была) лем „анґліцька традіція“? Наприклад в [https://en.wikipedia.org/wiki/Grand_Theft_Auto Grand Theft Auto] ся в сербскій, македоньскій і ай в тій істій російской Вікіпедії хоснує курзіва в самій назві, так чом бы ся тота практіка не могла хосновати ай в русиньскій Вікіпедії? Назвы гер з курзівов вызерають даколи доконця лїпше як без нёй. [[Хоснователь:Halajkovič|<span style="color:#000">H</span><span style="color:#1a1a1a">a</span><span style="color:#333">l</span><span style="color:#4d4d4d">a</span><span style="color:#666">j</span><span style="color:#808080">k</span><span style="color:#999">o</span><span style="color:#aaa">v</span><span style="color:#b5b5b5">i</span><span style="color:#bbb">č</span>]] ([[Діскузія з хоснователём:Halajkovič|<span style="color:#bbb">д</span><span style="color:#a0a0a0">і</span><span style="color:#808080">с</span><span style="color:#606060">к</span><span style="color:#404040">у</span><span style="color:#202020">с</span><span style="color:#1a1a1a">і</span><span style="color:#000">я</span>]]) 17:16, 29 септембра 2026 (CEST) ::::Пуйдім иншакым путьом: зашто тота назва написана курзивным шрифтом? ::::И „узират ліпше“ тото, на бану, не арґумент. Даже кобы мені лично ся любили булше курзивні формы, тото бы была сугубо субєктивна оцінка, котра нич не арґументує. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 21:33, 29 септембра 2026 (CEST) :::::Мате безусловну правду, субєктівно „вызерать лїпше“ не є арґументом в енціклопедії, в тім ся з вами цалком згодный. Перейдеме значіть к обєктівным, технічным і тіпоґрафічным арґументам, чом є курзіва про такы назвы найлїпшым рїшенём: :::::# Візуалне і лоґічне одлишіня (тіпоґрафія): Курзіва не є о „красї“, є то енціклопедічный інштрумент. Кедьже векшына такых ґлобалных гер не мать і нїґда не буде мати офіціалный переклад, курзіва елеґантно оддїлює неасімілованый чуджоязычный текст (латиніка) од кірілічного тексту статї. Кедь бы сьме чуджу латиньску назву уваджали в містных славяньскых скобках („Minecraft“), перетяжыло бы то текст непотребныма знаками, головно в узкых інфобоксах. :::::# Технічна перспектіва і штандартізація шаблон: Хоць ся в сучасности автоматічный курзівный текст (наприклад посередництвом чаровного слова <nowiki>{{Italic title}}</nowiki>) може находити лем в шаблонї о відеограх, мусиме ся позерати о крок вперед. Вікіпедія ся неустало розшырює. Скорше ці пізнїше перейдуть малы вікі-проєкты на модерны ґлобалны модулы і шаблоны Lua, котрых основнов архітектуров про будьякы самостатны дїла (відеогры, філмы, книгы) є праві автоматічна курзіва. Ай кебы дакотры з нашых сучасных шаблонів были колись написаны од нулы без той функції, при будучім переходї на новы штандарты ся з нёв неодкладно стрїтнеме. Кедь зачнеме ручно управовати оріґіналный код сучасных шаблон, жебы сьме курзіву замінили містныма скобками („“), створиме технічный хаос. Будеме мусити неодкладно одстранёвати тоты провізорны рїшіня при каждій актуалізації модулів з централных репозітарів. Захованя курзівы не є слїпе копірованя, але ґаранція стабілной і уніфікованой функчности цїлой екосістемы културных шаблон нашой Вікіпедії. :::::# Енціклопедічна єрархія (цїлок і часть): Хоснованя курзівы лем про головной назвы уцїленого, самостатного дїла (самой гры) нам дозволює створити ідеалну єрархію тексту. Курзіву поохабляме про ґлобалный продукт, але сучасно повноцїнно хоснуєме нашы містны скобкы („“) про вшыткы остатнї внутрїшнёгерны терміны, локаліты або поставы в текстї в кіріліцї. :::::Такый приступ не є „слїпым копірованём анґліцькой традіції“, але є то найпрактічнїше, найлоґічнїше і технічно найстабілнїше рїшіня про розвой нашого вікі-проєкту.-- [[Хоснователь:Halajkovič|<span style="color:#000">H</span><span style="color:#1a1a1a">a</span><span style="color:#333">l</span><span style="color:#4d4d4d">a</span><span style="color:#666">j</span><span style="color:#808080">k</span><span style="color:#999">o</span><span style="color:#aaa">v</span><span style="color:#b5b5b5">i</span><span style="color:#bbb">č</span>]] ([[Діскузія з хоснователём:Halajkovič|<span style="color:#bbb">д</span><span style="color:#a0a0a0">і</span><span style="color:#808080">с</span><span style="color:#606060">к</span><span style="color:#404040">у</span><span style="color:#202020">с</span><span style="color:#1a1a1a">і</span><span style="color:#000">я</span>]]) 02:46, 30 септембра 2026 (CEST) ::::::1. Тото ся удличат тым, ож латинка узират иншак ги кирилиця. Сам факт хоснованя латиниці уже удличат такі назвы, того в булшині трафункув они ся не давут ни курзивом, ни в лабкы не мусай їх класти. Того сякоє хоснованя курзива тото, ги м уже вповів, копірованя анґліцькоязычної практикы без розуміня, зашто вна в анґліцькоязычному просторі треба. ::::::2. Тото мож учинити многым май легко (и многым ліпше) через катеґорію „Бавкы“, а не курзивні назвы. Технічного хаоса не бде&nbsp;— мы итак бы мали товмачити шаблоны, імпортовані з другых Вікіпедій&nbsp;— того я сесь арґумент не розуміву. ::::::3. Головна назва самої бавкы уже є в назві статі, в URL-ови тай другых елементах сторункы, а в тексті єї выділяти сяк якраз не треба, так само, як не уділяєме имена людий авадь назвы другых статий (чиниме тото лиш єден раз у самому зачаткови). ::::::Ги типоґраф и челядник, котрый нарабляє з текстом професійно уже рокы (хоть быв бым радый розшыряти дале знаня и радо бым признав хыбу, кобы така была) уповім, ож сякоє курзивноє выділеня в кириличных письмовых традиціях ся не хоснує таги в анґліцькоязычнуй. Ниєден из сих арґументув ня не пересвідчили, ож вы посправді розумієте суть курзива в такых трафунках и ож ун реално має ся хосновати в русинському языкови. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 18:44, 30 септембра 2026 (CEST) :::::::Но тай изась, исе бы всьо звучало многым май правдоподобно, кобы хоть бы другі языкові удділеня Вікіпедії в языках, писаных латиницьов, такоє хосновали. А они не хоснувут и даже в текстах статий далеко не все подавут назвы з другых латиничных языкув курзивным шрифтом. [[Хоснователь:Flipdot|Flipdot]] ([[Діскузія з хоснователём:Flipdot|діскусія]]) 18:46, 30 септембра 2026 (CEST) mlpf7st445aff9o1rss998a8o2zizrk 0 25273 170669 170559 2026-09-30T15:18:21Z Flipdot 23893 170669 wikitext text/x-wiki '''Тутейші''', тутешні ({{lang-pl|tutejszy}}, {{lang-be|тутэйшы}}, {{lang-lt|tuteišiai}}, {{lang-lv|tuteiši}}, {{lang-uk|тутешній}}, {{lang-ru|тутошний}}) тото быв [[ендонім]], самоідентифікація [[Сільська міснусть|сільського]] населеня у подакотрых частях [[Восточна Европа|Восточної Европы]], котроє не мало выраженої [[Націонална ідентичность|націоналної ідентичности]]. Лінґвістично термін ся скапчує з носителями так званої ''[[проста мова|простої мовы]]'', некодифікованої бесіды на основі [[Білоруськый язык|білоруськых]] діалектув из вливом [[Польськый язык|польського]], [[Російськый язык|російського]] и [[Литовськый язык|литовського]].<ref name="Vnukovich">{{cite journal |last=Внуковіч |first=Юрый |year=2023 |title=Маркеры этнічнай ідэнтычнасці жыхароў Віленшчыны (па матэрыялах палявых этнаграфічных экспедыцый пачатку ХХІ ст.) |journal=Studia Białorutenistyczne |language=be |volume=17 |pages=65–87 |doi=10.17951/sb.2023.17.65-87}}</ref> Феномен тутейшых ся головно просліжовав у лінґвістично мішаных реґіонах Восточної Европы, у тум числі в [[Білорусь|Білоруси]], [[Польща|Польщи]], [[Украйина|Украйині]], [[Литва|Литві]] тай [[Латвія|Латвії]], а май&nbsp;— у [[Поліся|Полісьови]] тай [[Пудляша|Пудляшови]]. Самоідентифікація тутейшыми ся всокотила у [[Віленськый край|Віленському краю]] в Литві до другої половины 20.&nbsp;стороча. Наприклад у 1989.&nbsp;році обзвідованя челяди, у чіїх паспортах была записана польська етнічнусть, указало, ож 4% из них раховали себе tuteišiai, 10%&nbsp;— литовцями и 84%&nbsp;— поляками.<ref name="Zinkevicius1994">{{Cite book|last=Zinkevičius|first=Zigmas|url=https://archive.org/details/zinkevicius.-.-lki.-6.-lietuviu.kalba.naujaisiais.laikais.-1994.-lt/page/82/mode/2up?q=Tutejszy|title=Lietuvių kalbos istorija|year=1994|volume=VI – Lietuvių kalba naujaisiais laikais|location=[[Вілнюс|Vilnius]]|language=Lithuanian}}</ref> == У Польщи == Термін ся першый раз у державнуй публікації ухосновав у 1922.&nbsp;році<ref name="Zinkevicius1994" /> в попередньых резултатах польського списованя людности за 1921.&nbsp;рук. Ид тутейшым ({{lang-pl|Narodowość tutejsza}}) приголосило ся 38,943&nbsp;чоловік, булшина з них [[православіє|православної]] конфесії (38,135) и з сільської місности (36,729). У списованьови ся обясняло, ож ися катеґорія была про „людий, котрі не можут описати свою етнічность ниякым иншакым способом“. Списованя не включало [[Віленськый край]].<ref name=gus1921>{{cite book | url=https://statlibr.stat.gov.pl/exlibris/aleph/a22_1/apache_media/81QB7CFELH8SBCE3HAX9HCEJA8X337.pdf | trans-title=Ludność według wyznania religijnego i narodowości |title=Population of Poland according to religious denominations and nationality | publisher=GUS | work=First National Census of 30 September 1921 | date=1927 |location=[[Варшава|Warszawa]] | accessdate=14 October 2015 | author=Central Statistical Office of the Polish Republic | at=бук 80/109 у PDF, бук 56 у резултатах списованя: табла XI. }}</ref> == У Литві == Подля зглядованя, справленого на зачаткови 21.&nbsp;стороча етнолоґом Юрійом Внуковічом, місноє словянськоязычноє населеня у [[Віленськый край|Віленському краї]] нечасто хоснує термін tuteišiai и вмісто того ідентифікує ся поляками, закладувучи таку ідентичнусть на своюй католицькуй („польськуй“) вірі, історичнуй памняти, містах походжіня, даже кедь они приказувут місным білоруськым діалектом, а не стандартным [[Польськый язык|польськым]].<ref name="Vnukovich" /> У сучасному [[Литва|литовському]] дискурсі термін еволуціоновав у вонкашньый ярлык и пораз має неґативну конотацію и удкликує ся на май низкый соціалный статус. Ним ся часто конструює „гібридна“ етнічнусть, котра не є цілком польська, білоруська вадь литовська. При тому місні обывателі пораз хоснувут термін „тутейшый“, обы си жадати права на локалні ресурсы, наприклад вернутя землі у районах [[Вілнюс]]а.<ref name="Vnukovich" /> == У Латвії == Звіт из списованя людности в Латвії за 1930.&nbsp;рук характеризує тутейшых як [[Католицизм|католикув]] у [[Латґалія|Латґалії]], приказувучых єднако по [[Польськый язык|польськы]], [[Латвійськый язык|латвійськы]] и [[Російськый язык|російськы]], не мавучых выраженої етнічної ідентичности (латвійськоє списованя не признавало тых людий окремов етнічностьов). У звіті ся пише, ож такі люди могли легко міняти свою ідентифікацію пуд вливом ушылиякых націоналістичных орґанізацій, што приводило д різкым змінам у етнічному складі в подакотрых реґіонах; майзамітні зміны тото спад числа білорусув за десять рокув уд 1920 уд 75,630 до 36,029 и руст числа полякув, котрый не мож обяснити лиш природным приростом тай іміґраційов, з чого ся вчинив быв услідок, ож 5,000&nbsp;тутейшых убрали ідентифіковати ся поляками. Окрем того, незнамоє їх число гадано рішило ся ідентифіковати росіянами вадь латвійцями.<ref>{{cite book|last=Skujenieks|first=M.|title=Trešā tautas skaitīšana Latvijā 1930. gadā|publisher=Valsts statistikas pārvalde|location=Rīga|date=1930|url=http://www.csb.gov.lv/sites/default/files/1930_tautas_skaitisana.pdf|language=Latvian}}</ref> == Язык == == Скапчані статі == * [[Поліщукы]] * [[Підляшукы]] * [[Восточні кресы]] * [[Крайовці]] * ''[[Проста мова]]'' == Референції == {{Reflist}} == Бібліоґрафія == * {{Cite journal|last=Budreckis|first=Algirdas|date=1967|title=ETNOGRAFINĖS LIETUVOS RYTINĖS IR PIETINĖS SIENOS|url=https://partizanai.org/karys-1967m-7-8/5742-etnografines-lietuvos-rytines-ir-pietines-sienos|journal=Karys}} *{{Cite web|last=Korniluk|first=Marcin|date=2007|title=Ja tutejszy...|url=http://olszowka.free.ngo.pl/biortute.htm|url-status=live|website=Stowarzyszenie "Olszówka"|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927194221/http://olszowka.free.ngo.pl/biortute.htm|archive-date=2007-09-27|language=Polish}} *{{Cite book|last=Lieven|first=Anatol|url=https://archive.org/details/balticrevolution0000liev/page/160/mode/2up?q=Tuteisi|title=The Baltic revolution: Estonia, Latvia, Lithuania and the path to independence|publisher=Yale University Press|year=1994|isbn=978-0-300-06078-2}} *{{Cite journal|last=Lipscomb|first=Glenard P.|date=29 May 1958|title=Extension of Remarks|url=https://archive.org/details/sim_congressional-record-proceedings-and-debates_may-27-june-19-1958_104_appendix/page/n107/mode/2up?q=Tutejszy|journal=Congressional Record|volume=104 – Appendix}} *{{Cite web|last=Majecki|first=Henryk|date=2012|title=Problem samookreślenia narodowego Poleszuków w Polsce okresu międzywojennego|trans-title=The problem of national self-determination of Poleshuks in Poland in the interwar period|url=http://languages.miensk.com/Lang_Eu_As_Af/Indoeuropean/Westpalesian/majecki.htm|website=МОВЫ CВЕТУ [World's Languages]|language=Polish}} *{{Cite book|last=Richmond|first=Yale|url=https://archive.org/details/fromdatoyesunder0000rich/page/308/mode/2up?q=Tutejszy|title=From Da to Yes: understanding the East Europeans|publisher=Intercultural Press|year=1995|isbn=9781877864308|location=[[США|United States of America]]}} *{{Cite book|last=Stakauskas|first=Juozapas|url=https://archive.org/details/stakauskas-naujieji-nacionalizmai-ir-kataliku-baznycia-lietuvoje-2003/page/302/mode/2up?q=Tutejszy|title=Naujieji nacionalizmai ir Katalikų Bažnyčia Lietuvoje|publisher=Aidai|year=2003|isbn=9955445688|language=Lithuanian}} *{{Cite book|last=Šapoka|first=Adolfas|url=https://archive.org/details/sapoka-rastai-t.-1-2013/page/216/mode/2up?q=Tutejszy|title=Raštai|publisher=Edukologija|year=2013|volume=I - Vilniaus Istorija|location=Vilnius|language=Lithuanian}} *{{Cite book|last=Zinkevičius|first=Zigmas|url=https://archive.org/details/zinkevicius.-.-lki.-6.-lietuviu.kalba.naujaisiais.laikais.-1994.-lt/page/82/mode/2up?q=Tutejszy|title=Lietuvių kalbos istorija|year=1994|volume=VI – Lietuvių kalba naujaisiais laikais|location=[[Вілнюс|Vilnius]]|language=Lithuanian}} * {{cite journal |last=Внуковіч |first=Юрый |title=Маркеры этнічнай ідэнтычнасці жыхароў Віленшчыны (па матэрыялах палявых этнаграфічных экспедыцый пачатку ХХІ ст.) |journal=Studia Białorutenistyczne |volume=17 |year=2023 |pages=65–87 |doi=10.17951/sb.2023.17.65-87 |language=be}} tivvxzijl1qc4bjakfe5njl761ia4ao 0 25291 170645 2026-09-30T14:05:27Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Ивано-Франкӯвська область]] на [[Ивано-Франкӱвська область]] 170645 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Ивано-Франкӱвська область]] n59tn0wvyqisagyl58dx0tzer16tm80 0 25292 170647 2026-09-30T14:06:23Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Хотиньскый район]] на [[Хотинськый район]] 170647 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Хотинськый район]] 1eahq8kwp3lthwxx8rycj03myhw6cs5 0 25293 170649 2026-09-30T14:06:38Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Курьска область]] на [[Курська область]] 170649 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Курська область]] ncnj0froqm3xm65vcchiwz02ntz5ebv 0 25294 170651 2026-09-30T14:07:17Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Кызылордыньска область]] на [[Кызылордынська область]] 170651 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Кызылордынська область]] ds7czq5gc80q964u8t6u37l4az42e3v 0 25295 170653 2026-09-30T14:07:40Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Актюбіньска область]] на [[Актюбінська область]] 170653 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Актюбінська область]] r3ojxpdif33ppk88947226jzox61k5q 0 25296 170655 2026-09-30T14:07:58Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Жамбыльска область]] на [[Жамбыльська область]] 170655 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Жамбыльська область]] 4j471ck3s7aspkr4ejqhc8704ac1nih 0 25297 170657 2026-09-30T14:08:21Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Карагандыньска область]] на [[Карагандынська область]] 170657 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Карагандынська область]] tknvftd03ywy8iozgzkyhj6lxrfysug 0 25298 170659 2026-09-30T14:08:35Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Западноказахстаньска область]] на [[Западноказахстанська область]] 170659 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Западноказахстанська область]] g8l4pxu0h7w20363ncba7g1c46s5grc 0 25299 170663 2026-09-30T14:21:54Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Калмикія]] на [[Републіка Калмыкія]] 170663 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Републіка Калмыкія]] lvbyzymn75rga4lp6r03aqgcqsrws3n 0 25300 170665 2026-09-30T14:22:20Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Дагестан]] на [[Републіка Даґестан]] 170665 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Републіка Даґестан]] 9wzyahdb0eyctjucxdm1vawaiwyrehq 0 25301 170670 2026-09-30T15:36:13Z Flipdot 23893 Створена сторінка: {{Куртый попис|Восточнобалтійськый язык}} {{Стыржень}} {{Інфобокс язык | name = Латвійськый язык | nativename = {{lang|lv|latviešu valoda}} | pronunciation = {{IPA|[ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda]}} | states = [[Латвія]] | region = [[Балтія]] | ethnicity = [[Латвійці]] | speakers = 1.5 міліона<ref>[https://valoda... 170670 wikitext text/x-wiki {{Куртый попис|Восточнобалтійськый язык}} {{Стыржень}} {{Інфобокс язык | name = Латвійськый язык | nativename = {{lang|lv|latviešu valoda}} | pronunciation = {{IPA|[ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda]}} | states = [[Латвія]] | region = [[Балтія]] | ethnicity = [[Латвійці]] | speakers = 1.5 міліона<ref>[https://valoda.lv/valsts-valoda/ Valsts valoda]</ref> | date = 2023 | familycolor = Indo-European | fam2 = Балто-словянські | fam3 = Балтійські | fam4 = Восточнобалтійські | script = [[Латиниця]]<br/>[[Латвійськый шрифт Брайля]] | nation = {{flag|Латвія}}<br />{{flag|Европська унія}} | dia1 = Лівонськый | dia2 = Середньолатвійськый | dia3 = Верьхньолатвійськый<ref>{{Cite web |title=Dialekti |url=https://valoda.lv/valsts-valoda/dialekti/ |website=valoda.lv |language=lv |access-date=2025-01-26}}</ref> | iso1 = lv | iso2 = lav | iso3 = lav | lc1 = lvs | ld1 = літературный латвійськый | lc2 = ltg | ld2 = [[Латґалськый язык|латґалськый]] | lingua = 54-AAB-a | map = Latvian as primary language at home by municipalities and cities (2011).svg | mapcaption = Латвійськый язык ги основный дома у 2011.&nbsp;році подля муніціпалітетув Латвії | notice = IPA | glotto = latv1249 | glottorefname = Latvian }} '''Латві́йськый язык''' ({{lang-lv|latviešu valoda}} {{IPA|[ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda]}}){{Sfn|Prauliņš|2012|page=1}} ото восточнобалтійськый язык из [[Індоевропські языкы|індоевропської языкової родины]]. Ним приказувут [[латвійці]], вун є урядным языком у [[Латвія|Латвії]] и єдным из урядных языкув [[Европська унія|Европської унії]].<ref>{{cite web |title=EU official languages |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_en |website=European-union.europa.eu |access-date=1 August 2022}}</ref> Латвійськый має дас&nbsp;1.5&nbsp;міліона носителюв у Латвії и 100,000 за гатаром. Из них дас&nbsp;1.16&nbsp;міліона вадь 62% обывательства Латвії хоснувут го ги основный язык дома; аж не брати [[Латґалія|Латґалію]] и район Риґы його має за рудный по селах и варощиках булш як 90%&nbsp;населеня.<ref name="CSB 2013">{{Cite web |date=26 September 2013 |title=At Home Latvian Is Spoken by 62% of Latvian Population; the Majority – in Vidzeme and Lubāna County |url=https://www.csb.gov.lv/en/statistics/statistics-by-theme/population/census/search-in-theme/1442-home-latvian-spoken-62-latvian-population |access-date=30 October 2014 |publisher=Central Statistical Bureau of Latvia |language=en}}</ref><ref name="62%">{{Cite web |date=26 September 2013 |title=Latvian Language Is Spoken by 62% of the Population |url=https://bnn-news.com/latvian-language-spoken-62-population-103604 |access-date=30 October 2014 |publisher=Baltic News Network |language=en}}</ref><ref name="LanguagesOnLatvia">{{cite web |last1=Žemaitis |first1=Augustinas |title=Languages |url=https://www.onlatvia.com/languages-718 |website=OnLatvia.com |access-date=1 August 2022}}</ref> Ги [[Балтійські языкы|балтійськый язык]] латвійськый тісно скапчаный из сосідньым [[Литовськый язык|литовськым]].<ref name="Dahl and Koptjevskaja-Tamm 2001">{{Cite book |title=The Circum-Baltic Languages |date=2001 |publisher=John Benjamins Publishing |isbn=9027230579 |editor-last=Dahl |editor-first=Östen |language=en |oclc=872451315 |editor-last2=Koptjevskaja-Tamm |editor-first2=Maria}}</ref> Звіданка [[Латґалськый язык|латґалського]] и [[Курсенєцькый язык|курсенєцького]], котрі сут узайимозрозумілі з латвійськым, ги окремых языкув ци варіантув латвійського є спорнов.<ref>{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/culture/history/how-latgale-chose-to-join-latvia.a234437/ |title=How Latgale chose to join Latvia |date=2 May 2017 |publisher=Public Broadcasting of Latvia |access-date=27 October 2017 |quote=The Latgalian language falls within the High Latvian dialect and is of course mutually intelligible with the other dialects.}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 March 2018 |title=Latgalian Language in Latvia: Between Politics, Linguistics and Law |publisher=International Centre for Ethnic and Linguistic Diversity |url=http://www.icelds.org/2018/03/30/latgalian-language-in-latvia-between-politics-linguistics-and-law/ |access-date=6 August 2018}}</ref> Латвійськый ся першый раз появив у печати в середині 16.&nbsp;стороча в товмачіньови [[Господня молитва|Господньої молитвы]] в „Cosmographia universalis“ (1544) Себастіяна Мінстера. == Референції == {{Reflist}} [[Катеґорія:Языкы]] [[Катеґорія:Балтія]] [[Катеґорія:Балтійські языкы]] a0ctsz8bzdd56wcjyxutt05o3pa4vr0 170673 170670 2026-09-30T16:02:54Z Flipdot 23893 170673 wikitext text/x-wiki {{Куртый попис|Восточнобалтійськый язык}} {{Інфобокс язык | name = Латвійськый язык | nativename = {{lang|lv|latviešu valoda}} | pronunciation = {{IPA|[ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda]}} | states = [[Латвія]] | region = [[Балтія]] | ethnicity = [[Латвійці]] | speakers = 1.5 міліона<ref>[https://valoda.lv/valsts-valoda/ Valsts valoda]</ref> | date = 2023 | familycolor = Indo-European | fam2 = Балто-словянські | fam3 = Балтійські | fam4 = Восточнобалтійські | script = [[Латиниця]]<br/>[[Латвійськый шрифт Брайля]] | nation = {{flag|Латвія}}<br />{{flag|Европська унія}} | dia1 = Лівонськый | dia2 = Середньолатвійськый | dia3 = Верьхньолатвійськый<ref>{{Cite web |title=Dialekti |url=https://valoda.lv/valsts-valoda/dialekti/ |website=valoda.lv |language=lv |access-date=2025-01-26}}</ref> | iso1 = lv | iso2 = lav | iso3 = lav | lc1 = lvs | ld1 = літературный латвійськый | lc2 = ltg | ld2 = [[Латґалськый язык|латґалськый]] | lingua = 54-AAB-a | map = Latvian as primary language at home by municipalities and cities (2011).svg | mapcaption = Латвійськый язык ги основный дома у 2011.&nbsp;році подля муніціпалітетув Латвії | notice = IPA | glotto = latv1249 | glottorefname = Latvian }} '''Латві́йськый язык''' ({{lang-lv|latviešu valoda}} {{IPA|[ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda]}}){{Sfn|Prauliņš|2012|page=1}} ото восточнобалтійськый язык из [[Індоевропські языкы|індоевропської языкової родины]]. Ним приказувут [[латвійці]], вун є урядным языком у [[Латвія|Латвії]] и єдным из урядных языкув [[Европська унія|Европської унії]].<ref>{{cite web |title=EU official languages |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_en |website=European-union.europa.eu |access-date=1 August 2022}}</ref> Латвійськый має дас&nbsp;1.5&nbsp;міліона носителюв у Латвії и 100,000 за гатаром. Из них дас&nbsp;1.16&nbsp;міліона вадь 62% обывательства Латвії хоснувут го ги основный язык дома; аж не брати [[Латґалія|Латґалію]] и район Риґы його має за рудный по селах и варощиках булш як 90%&nbsp;населеня.<ref name="CSB 2013">{{Cite web |date=26 September 2013 |title=At Home Latvian Is Spoken by 62% of Latvian Population; the Majority – in Vidzeme and Lubāna County |url=https://www.csb.gov.lv/en/statistics/statistics-by-theme/population/census/search-in-theme/1442-home-latvian-spoken-62-latvian-population |access-date=30 October 2014 |publisher=Central Statistical Bureau of Latvia |language=en}}</ref><ref name="62%">{{Cite web |date=26 September 2013 |title=Latvian Language Is Spoken by 62% of the Population |url=https://bnn-news.com/latvian-language-spoken-62-population-103604 |access-date=30 October 2014 |publisher=Baltic News Network |language=en}}</ref><ref name="LanguagesOnLatvia">{{cite web |last1=Žemaitis |first1=Augustinas |title=Languages |url=https://www.onlatvia.com/languages-718 |website=OnLatvia.com |access-date=1 August 2022}}</ref> Ги [[Балтійські языкы|балтійськый язык]] латвійськый тісно скапчаный из сосідньым [[Литовськый язык|литовськым]].<ref name="Dahl and Koptjevskaja-Tamm 2001">{{Cite book |title=The Circum-Baltic Languages |date=2001 |publisher=John Benjamins Publishing |isbn=9027230579 |editor-last=Dahl |editor-first=Östen |language=en |oclc=872451315 |editor-last2=Koptjevskaja-Tamm |editor-first2=Maria}}</ref> Звіданка [[Латґалськый язык|латґалського]] и [[Курсенєцькый язык|курсенєцького]], котрі сут узайимозрозумілі з латвійськым, ги окремых языкув ци варіантув латвійського є спорнов.<ref>{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/culture/history/how-latgale-chose-to-join-latvia.a234437/ |title=How Latgale chose to join Latvia |date=2 May 2017 |publisher=Public Broadcasting of Latvia |access-date=27 October 2017 |quote=The Latgalian language falls within the High Latvian dialect and is of course mutually intelligible with the other dialects.}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 March 2018 |title=Latgalian Language in Latvia: Between Politics, Linguistics and Law |publisher=International Centre for Ethnic and Linguistic Diversity |url=http://www.icelds.org/2018/03/30/latgalian-language-in-latvia-between-politics-linguistics-and-law/ |access-date=6 August 2018}}</ref> Латвійськый ся першый раз появив у печати в середині 16.&nbsp;стороча в товмачіньови [[Господня молитва|Господньої молитвы]] в „Cosmographia universalis“ (1544) Себастіяна Мінстера. == Історія == [[File:Baltic Tribes c 1200.svg|thumb|Distribution of the Baltic tribes, {{Circa|1200}} (boundaries are approximate).]] [[File:Curonians kursenieki in 1649.png|thumb|right|In 1649{{citation needed|date=May 2022}} settlement of the Latvian speaking [[Kursenieki]] spanned from [[Klaipėda|Memel (Klaipėda)]] to [[Gdańsk|Danzig (Gdańsk)]].]] [[File:Dictionarium Polono-Latino-Lothavicum opus posthumum (Dictionary of the Polish-Latin-Latvian languages) by Georgs Elgers, Vilnius, 1683.jpg|thumb|right|Dictionary of the Polish-Latin-Latvian languages by Georgs Elgers, published in [[Vilnius]], [[Grand Duchy of Lithuania]], 1683]] === Походжіня === Подля подакотрых [[Ґлотохронолоґія|ґлотохронолоґічных]] шпекулацій восточнобалтійські языкы ся удділили уд западнобалтійськых (вадь уд гіпотетичного [[Прабалтськый язык|прабалтського]]) межи 400. и 600.&nbsp;роками&nbsp;н.&nbsp;е.<ref>{{Cite book|title=Lithuania taxation laws and regulations handbook.|last=|date=2008|publisher=Intl Business Pubns Usa|isbn=978-1433080289|pages=28|oclc=946497138}}</ref> Розлука межи латвійськым и литовськым зачала ся проявляти по 800.&nbsp;році. Переходні діалекты екзістовали маймало до 14. вадь 15.&nbsp;стороча, а майпузніше пропали у 17.&nbsp;сторочу.<ref>{{Cite book|title=The Indo-European Languages|last1=Ramat|first1=Anna Giacalone|last2=Ramat|first2=Paolo|publisher=Routledge|year=1998|isbn=9781134921867|pages=454–479|chapter=The Baltic Languages|oclc=908192063}}</ref> Латвійськый ги окремый язык ся сформовав за дакулько стороч из языка давньых [[Латґалці|латґалцюв]] через асимілацію языкув сосідньых балтськых племен: куршського, земґалського и селонського&nbsp;— што привело д тому, ож тоты бесіды помалі стратили свої характерні рисы. Процес конзолідації ся зачав у 13.&nbsp;ст. по Лівонському хрестовому поході и насилнуй християнізації, што сформовало єдиный політичный, економічный и реліґійный простур у середньовічнуй Лівонії.<ref name="lnvm.lv">{{Cite web |url=http://lnvm.lv/en/?page_id=942 |title=Livonia. 13th-16th Century |access-date=2017-10-27 |archive-date=2017-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027130544/http://lnvm.lv/en/?page_id=942 |url-status=live }}</ref> === 16–18. стороча === Майстара письмова памнятка латвійського языка тото реліґійноє товмачіня 1530.&nbsp;року авторства німця Ніколауса Рамма, котрый жыв у [[Ріґа|Різі]].<ref>{{cite journal |last1=Vīksniņš |first1=Nicholas |year=1973 |title=The Early History of Latvian Books |url=http://www.lituanus.org/1973/73_3_02.htm#Ref |journal=Lituanus |volume=19 |issue=3 |access-date=3 September 2019 |archive-date=24 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424153605/http://www.lituanus.org/1973/73_3_02.htm#Ref |url-status=dead }}</ref> Майстара вціліла книга по латвійськы тото католицькый катехизм 1585.&nbsp;року Петра Канісія, котрый на днешньый день є в колекції бібліотекы [[Упсалськый університет|Упсалського університета]] у [[Швеція|Швеції]].<ref>{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/national-treasure-the-oldest-latvian-language-book-in-riga.a197919/ |title=National treasure: The oldest Latvian-language book in Rīga |date=25 August 2016 |publisher=Public Broadcasting of Latvia |access-date=27 October 2017}}</ref> Першоє товмачіня [[Біблія|Біблії]] по латвійськы вчинив німець Йоган Ернст Ґлік<ref>{{cite news |last1=Rozenberga |first1=Māra |last2=Sprēde |first2=Antra |title=National treasure: The first Bible in Latvian |url=https://eng.lsm.lv/article/culture/culture/national-treasure-the-first-bible-in-latvian.a197713/ |access-date=27 October 2017 |publisher=Public Broadcasting of Latvia |date=24 August 2016}}</ref> (Новый завіт у 1685, Старый завіт у 1691). [[Лутеранство|Лутеранськый]] пастор Ґотгард Фрідріх Штендер быв закладательом латвійської секуларної літературы, вун удав першый ілустрованый латвійськый букварь (1787), першу енциклопедію з назвов „Книга высокої мудрости за світ и природу“ ({{Lang-lv|Augstas gudrības grāmata no pasaules un dabas}}; 1774), ґраматикы и латвійсько-німецькый тай німецько-латвійськый словникы. === 19. стороча === До 19.&nbsp;стороча писаный латвійськый быв пуд вливом німецькых лутеранськых пасторув и німецького языка, бо балтійські німці формовали верьхні ешелоны місного общества.<ref name="Dahl and Koptjevskaja-Tamm 2001" /> У середині 19.&nbsp;стороча ся зачало [[Першоє латвійськоє націоналноє пробуджіня]] пуд проводом молодолатвійцюв, котрі популаризовали хоснованя латвійської бесіды. Учасникы кываня заклали фундамент літературного латвійського и популаризовали [[Пуризм (лингвистика)|пуризм]] и заміну чужоязычных позычок. У 1880.&nbsp;роках, кой до власти прийшов царь [[Александер III.|Александер&nbsp;III.]], зачала ся [[русифікація]]. Подля імперського російського списованя людности 1897.&nbsp;року у [[Курландська ґубернія|Курландськуй ґубернії]] было 505,994 (75.1%),<ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd_eng.php?reg=638|title=The First General Census of the Russian Empire of 1897 – Courland governorate|publisher=Demoscope Weekly|access-date=December 31, 2018}}</ref> а в [[Лівонська ґубернія|Лівонськуй ґубернії]]&nbsp;— 563,829 (43.4%) хосновачув латвійського языка, спозад чого вун быв майхоснованым у обох ґуберніях.<ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd_eng.php?reg=725|title=The First General Census of the Russian Empire of 1897 – Governorate of Livonia|publisher=Demoscope Weekly|access-date=December 31, 2018}}</ref> === 20. стороча === === 21. стороча === == Референції == {{Reflist}} [[Катеґорія:Языкы]] [[Катеґорія:Балтія]] [[Катеґорія:Балтійські языкы]] gv7om50a2i23zzbom5gscvk9audbjgu 170674 170673 2026-09-30T16:06:02Z Flipdot 23893 170674 wikitext text/x-wiki {{Куртый попис|Восточнобалтійськый язык}} {{Інфобокс язык | name = Латвійськый язык | nativename = {{lang|lv|latviešu valoda}} | pronunciation = {{IPA|[ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda]}} | states = [[Латвія]] | region = [[Балтія]] | ethnicity = [[Латвійці]] | speakers = 1.5 міліона<ref>[https://valoda.lv/valsts-valoda/ Valsts valoda]</ref> | date = 2023 | familycolor = Indo-European | fam2 = Балто-словянські | fam3 = Балтійські | fam4 = Восточнобалтійські | script = [[Латиниця]]<br/>[[Латвійськый шрифт Брайля]] | nation = {{flag|Латвія}}<br />{{flag|Европська унія}} | dia1 = Лівонськый | dia2 = Середньолатвійськый | dia3 = Верьхньолатвійськый<ref>{{Cite web |title=Dialekti |url=https://valoda.lv/valsts-valoda/dialekti/ |website=valoda.lv |language=lv |access-date=2025-01-26}}</ref> | iso1 = lv | iso2 = lav | iso3 = lav | lc1 = lvs | ld1 = літературный латвійськый | lc2 = ltg | ld2 = [[Латґалськый язык|латґалськый]] | lingua = 54-AAB-a | map = Latvian as primary language at home by municipalities and cities (2011).svg | mapcaption = Латвійськый язык ги основный дома у 2011.&nbsp;році подля муніціпалітетув Латвії | notice = IPA | glotto = latv1249 | glottorefname = Latvian }} '''Латві́йськый язык''' ({{lang-lv|latviešu valoda}} {{IPA|[ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda]}}){{Sfn|Prauliņš|2012|page=1}} ото восточнобалтійськый язык из [[Індоевропські языкы|індоевропської языкової родины]]. Ним приказувут [[латвійці]], вун є урядным языком у [[Латвія|Латвії]] и єдным из урядных языкув [[Европська унія|Европської унії]].<ref>{{cite web |title=EU official languages |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_en |website=European-union.europa.eu |access-date=1 August 2022}}</ref> Латвійськый має дас&nbsp;1.5&nbsp;міліона носителюв у Латвії и 100,000 за гатаром. Из них дас&nbsp;1.16&nbsp;міліона вадь 62% обывательства Латвії хоснувут го ги основный язык дома; аж не брати [[Латґалія|Латґалію]] и район Риґы його має за рудный по селах и варощиках булш як 90%&nbsp;населеня.<ref name="CSB 2013">{{Cite web |date=26 September 2013 |title=At Home Latvian Is Spoken by 62% of Latvian Population; the Majority – in Vidzeme and Lubāna County |url=https://www.csb.gov.lv/en/statistics/statistics-by-theme/population/census/search-in-theme/1442-home-latvian-spoken-62-latvian-population |access-date=30 October 2014 |publisher=Central Statistical Bureau of Latvia |language=en}}</ref><ref name="62%">{{Cite web |date=26 September 2013 |title=Latvian Language Is Spoken by 62% of the Population |url=https://bnn-news.com/latvian-language-spoken-62-population-103604 |access-date=30 October 2014 |publisher=Baltic News Network |language=en}}</ref><ref name="LanguagesOnLatvia">{{cite web |last1=Žemaitis |first1=Augustinas |title=Languages |url=https://www.onlatvia.com/languages-718 |website=OnLatvia.com |access-date=1 August 2022}}</ref> Ги [[Балтійські языкы|балтійськый язык]] латвійськый тісно скапчаный из сосідньым [[Литовськый язык|литовськым]].<ref name="Dahl and Koptjevskaja-Tamm 2001">{{Cite book |title=The Circum-Baltic Languages |date=2001 |publisher=John Benjamins Publishing |isbn=9027230579 |editor-last=Dahl |editor-first=Östen |language=en |oclc=872451315 |editor-last2=Koptjevskaja-Tamm |editor-first2=Maria}}</ref> Звіданка [[Латґалськый язык|латґалського]] и [[Курсенєцькый язык|курсенєцького]], котрі сут узайимозрозумілі з латвійськым, ги окремых языкув ци варіантув латвійського є спорнов.<ref>{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/culture/history/how-latgale-chose-to-join-latvia.a234437/ |title=How Latgale chose to join Latvia |date=2 May 2017 |publisher=Public Broadcasting of Latvia |access-date=27 October 2017 |quote=The Latgalian language falls within the High Latvian dialect and is of course mutually intelligible with the other dialects.}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 March 2018 |title=Latgalian Language in Latvia: Between Politics, Linguistics and Law |publisher=International Centre for Ethnic and Linguistic Diversity |url=http://www.icelds.org/2018/03/30/latgalian-language-in-latvia-between-politics-linguistics-and-law/ |access-date=6 August 2018}}</ref> Латвійськый ся першый раз появив у печати в середині 16.&nbsp;стороча в товмачіньови [[Господня молитва|Господньої молитвы]] в „Cosmographia universalis“ (1544) Себастіяна Мінстера. == Історія == [[Файл:Baltic Tribes c 1200.svg|міні|Ареал розселеня балтськых племен (приближні гатары), дас&nbsp;1200]] [[Файл:Curonians kursenieki in 1649.png|міні|У 1649.&nbsp;році поселеня латвійськоязычных [[Курсенєкы|курсенєкув]] розтяговало ся уд Клайпеды до Ґданська.{{Жрідло}}]] [[Файл:Dictionarium Polono-Latino-Lothavicum opus posthumum (Dictionary of the Polish-Latin-Latvian languages) by Georgs Elgers, Vilnius, 1683.jpg|міні|Польсько-латинсько-латвійськый словник Ґеорґа Елґера, уданый в [[Вілнюс]]ови, [[Великоє княжство литовськоє]], в 1683]] === Походжіня === Подля подакотрых [[Ґлотохронолоґія|ґлотохронолоґічных]] шпекулацій восточнобалтійські языкы ся удділили уд западнобалтійськых (вадь уд гіпотетичного [[Прабалтськый язык|прабалтського]]) межи 400. и 600.&nbsp;роками&nbsp;н.&nbsp;е.<ref>{{Cite book|title=Lithuania taxation laws and regulations handbook.|last=|date=2008|publisher=Intl Business Pubns Usa|isbn=978-1433080289|pages=28|oclc=946497138}}</ref> Розлука межи латвійськым и литовськым зачала ся проявляти по 800.&nbsp;році. Переходні діалекты екзістовали маймало до 14. вадь 15.&nbsp;стороча, а майпузніше пропали у 17.&nbsp;сторочу.<ref>{{Cite book|title=The Indo-European Languages|last1=Ramat|first1=Anna Giacalone|last2=Ramat|first2=Paolo|publisher=Routledge|year=1998|isbn=9781134921867|pages=454–479|chapter=The Baltic Languages|oclc=908192063}}</ref> Латвійськый ги окремый язык ся сформовав за дакулько стороч из языка давньых [[Латґалці|латґалцюв]] через асимілацію языкув сосідньых балтськых племен: куршського, земґалського и селонського&nbsp;— што привело д тому, ож тоты бесіды помалі стратили свої характерні рисы. Процес конзолідації ся зачав у 13.&nbsp;ст. по Лівонському хрестовому поході и насилнуй християнізації, што сформовало єдиный політичный, економічный и реліґійный простур у середньовічнуй Лівонії.<ref name="lnvm.lv">{{Cite web |url=http://lnvm.lv/en/?page_id=942 |title=Livonia. 13th-16th Century |access-date=2017-10-27 |archive-date=2017-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027130544/http://lnvm.lv/en/?page_id=942 |url-status=live }}</ref> === 16–18. стороча === Майстара письмова памнятка латвійського языка тото реліґійноє товмачіня 1530.&nbsp;року авторства німця Ніколауса Рамма, котрый жыв у [[Ріґа|Різі]].<ref>{{cite journal |last1=Vīksniņš |first1=Nicholas |year=1973 |title=The Early History of Latvian Books |url=http://www.lituanus.org/1973/73_3_02.htm#Ref |journal=Lituanus |volume=19 |issue=3 |access-date=3 September 2019 |archive-date=24 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424153605/http://www.lituanus.org/1973/73_3_02.htm#Ref |url-status=dead }}</ref> Майстара вціліла книга по латвійськы тото католицькый катехизм 1585.&nbsp;року Петра Канісія, котрый на днешньый день є в колекції бібліотекы [[Упсалськый університет|Упсалського університета]] у [[Швеція|Швеції]].<ref>{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/national-treasure-the-oldest-latvian-language-book-in-riga.a197919/ |title=National treasure: The oldest Latvian-language book in Rīga |date=25 August 2016 |publisher=Public Broadcasting of Latvia |access-date=27 October 2017}}</ref> Першоє товмачіня [[Біблія|Біблії]] по латвійськы вчинив німець Йоган Ернст Ґлік<ref>{{cite news |last1=Rozenberga |first1=Māra |last2=Sprēde |first2=Antra |title=National treasure: The first Bible in Latvian |url=https://eng.lsm.lv/article/culture/culture/national-treasure-the-first-bible-in-latvian.a197713/ |access-date=27 October 2017 |publisher=Public Broadcasting of Latvia |date=24 August 2016}}</ref> (Новый завіт у 1685, Старый завіт у 1691). [[Лутеранство|Лутеранськый]] пастор Ґотгард Фрідріх Штендер быв закладательом латвійської секуларної літературы, вун удав першый ілустрованый латвійськый букварь (1787), першу енциклопедію з назвов „Книга высокої мудрости за світ и природу“ ({{Lang-lv|Augstas gudrības grāmata no pasaules un dabas}}; 1774), ґраматикы и латвійсько-німецькый тай німецько-латвійськый словникы. === 19. стороча === До 19.&nbsp;стороча писаный латвійськый быв пуд вливом німецькых лутеранськых пасторув и німецького языка, бо балтійські німці формовали верьхні ешелоны місного общества.<ref name="Dahl and Koptjevskaja-Tamm 2001" /> У середині 19.&nbsp;стороча ся зачало [[Першоє латвійськоє націоналноє пробуджіня]] пуд проводом молодолатвійцюв, котрі популаризовали хоснованя латвійської бесіды. Учасникы кываня заклали фундамент літературного латвійського и популаризовали [[Пуризм (лингвистика)|пуризм]] и заміну чужоязычных позычок. У 1880.&nbsp;роках, кой до власти прийшов царь [[Александер III.|Александер&nbsp;III.]], зачала ся [[русифікація]]. Подля імперського російського списованя людности 1897.&nbsp;року у [[Курландська ґубернія|Курландськуй ґубернії]] было 505,994 (75.1%),<ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd_eng.php?reg=638|title=The First General Census of the Russian Empire of 1897 – Courland governorate|publisher=Demoscope Weekly|access-date=December 31, 2018}}</ref> а в [[Лівонська ґубернія|Лівонськуй ґубернії]]&nbsp;— 563,829 (43.4%) хосновачув латвійського языка, спозад чого вун быв майхоснованым у обох ґуберніях.<ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd_eng.php?reg=725|title=The First General Census of the Russian Empire of 1897 – Governorate of Livonia|publisher=Demoscope Weekly|access-date=December 31, 2018}}</ref> === 20. стороча === === 21. стороча === == Референції == {{Reflist}} [[Катеґорія:Языкы]] [[Катеґорія:Балтія]] [[Катеґорія:Балтійські языкы]] 57mrhw05xfvwp0w28h75j0xwbyurqk0 170675 170674 2026-09-30T16:06:19Z Flipdot 23893 170675 wikitext text/x-wiki {{Куртый попис|Восточнобалтійськый язык}} {{Інфобокс язык | name = Латвійськый язык | nativename = {{lang|lv|latviešu valoda}} | pronunciation = {{IPA|[ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda]}} | states = [[Латвія]] | region = [[Балтія]] | ethnicity = [[Латвійці]] | speakers = 1.5 міліона<ref>[https://valoda.lv/valsts-valoda/ Valsts valoda]</ref> | date = 2023 | familycolor = Indo-European | fam2 = Балто-словянські | fam3 = Балтійські | fam4 = Восточнобалтійські | script = [[Латиниця]]<br/>[[Латвійськый шрифт Брайля]] | nation = {{flag|Латвія}}<br />{{flag|Европська унія}} | dia1 = Лівонськый | dia2 = Середньолатвійськый | dia3 = Верьхньолатвійськый<ref>{{Cite web |title=Dialekti |url=https://valoda.lv/valsts-valoda/dialekti/ |website=valoda.lv |language=lv |access-date=2025-01-26}}</ref> | iso1 = lv | iso2 = lav | iso3 = lav | lc1 = lvs | ld1 = літературный латвійськый | lc2 = ltg | ld2 = [[Латґалськый язык|латґалськый]] | lingua = 54-AAB-a | map = Latvian as primary language at home by municipalities and cities (2011).svg | mapcaption = Латвійськый язык ги основный дома у 2011.&nbsp;році подля муніціпалітетув Латвії | notice = IPA | glotto = latv1249 | glottorefname = Latvian }} '''Латві́йськый язык''' ({{lang-lv|latviešu valoda}} {{IPA|[ˈlatviɛʃu ˈvaluɔda]}}){{Sfn|Prauliņš|2012|page=1}} ото восточнобалтійськый язык из [[Індоевропські языкы|індоевропської языкової родины]]. Ним приказувут [[латвійці]], вун є урядным языком у [[Латвія|Латвії]] и єдным из урядных языкув [[Европська унія|Европської унії]].<ref>{{cite web |title=EU official languages |url=https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/languages_en |website=European-union.europa.eu |access-date=1 August 2022}}</ref> Латвійськый має дас&nbsp;1.5&nbsp;міліона носителюв у Латвії и 100,000 за гатаром. Из них дас&nbsp;1.16&nbsp;міліона вадь 62% обывательства Латвії хоснувут го ги основный язык дома; аж не брати [[Латґалія|Латґалію]] и район Риґы його має за рудный по селах и варощиках булш як 90%&nbsp;населеня.<ref name="CSB 2013">{{Cite web |date=26 September 2013 |title=At Home Latvian Is Spoken by 62% of Latvian Population; the Majority – in Vidzeme and Lubāna County |url=https://www.csb.gov.lv/en/statistics/statistics-by-theme/population/census/search-in-theme/1442-home-latvian-spoken-62-latvian-population |access-date=30 October 2014 |publisher=Central Statistical Bureau of Latvia |language=en}}</ref><ref name="62%">{{Cite web |date=26 September 2013 |title=Latvian Language Is Spoken by 62% of the Population |url=https://bnn-news.com/latvian-language-spoken-62-population-103604 |access-date=30 October 2014 |publisher=Baltic News Network |language=en}}</ref><ref name="LanguagesOnLatvia">{{cite web |last1=Žemaitis |first1=Augustinas |title=Languages |url=https://www.onlatvia.com/languages-718 |website=OnLatvia.com |access-date=1 August 2022}}</ref> Ги [[Балтійські языкы|балтійськый язык]], латвійськый тісно скапчаный из сосідньым [[Литовськый язык|литовськым]].<ref name="Dahl and Koptjevskaja-Tamm 2001">{{Cite book |title=The Circum-Baltic Languages |date=2001 |publisher=John Benjamins Publishing |isbn=9027230579 |editor-last=Dahl |editor-first=Östen |language=en |oclc=872451315 |editor-last2=Koptjevskaja-Tamm |editor-first2=Maria}}</ref> Звіданка [[Латґалськый язык|латґалського]] и [[Курсенєцькый язык|курсенєцького]], котрі сут узайимозрозумілі з латвійськым, ги окремых языкув ци варіантув латвійського є спорнов.<ref>{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/culture/history/how-latgale-chose-to-join-latvia.a234437/ |title=How Latgale chose to join Latvia |date=2 May 2017 |publisher=Public Broadcasting of Latvia |access-date=27 October 2017 |quote=The Latgalian language falls within the High Latvian dialect and is of course mutually intelligible with the other dialects.}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 March 2018 |title=Latgalian Language in Latvia: Between Politics, Linguistics and Law |publisher=International Centre for Ethnic and Linguistic Diversity |url=http://www.icelds.org/2018/03/30/latgalian-language-in-latvia-between-politics-linguistics-and-law/ |access-date=6 August 2018}}</ref> Латвійськый ся першый раз появив у печати в середині 16.&nbsp;стороча в товмачіньови [[Господня молитва|Господньої молитвы]] в „Cosmographia universalis“ (1544) Себастіяна Мінстера. == Історія == [[Файл:Baltic Tribes c 1200.svg|міні|Ареал розселеня балтськых племен (приближні гатары), дас&nbsp;1200]] [[Файл:Curonians kursenieki in 1649.png|міні|У 1649.&nbsp;році поселеня латвійськоязычных [[Курсенєкы|курсенєкув]] розтяговало ся уд Клайпеды до Ґданська.{{Жрідло}}]] [[Файл:Dictionarium Polono-Latino-Lothavicum opus posthumum (Dictionary of the Polish-Latin-Latvian languages) by Georgs Elgers, Vilnius, 1683.jpg|міні|Польсько-латинсько-латвійськый словник Ґеорґа Елґера, уданый в [[Вілнюс]]ови, [[Великоє княжство литовськоє]], в 1683]] === Походжіня === Подля подакотрых [[Ґлотохронолоґія|ґлотохронолоґічных]] шпекулацій восточнобалтійські языкы ся удділили уд западнобалтійськых (вадь уд гіпотетичного [[Прабалтськый язык|прабалтського]]) межи 400. и 600.&nbsp;роками&nbsp;н.&nbsp;е.<ref>{{Cite book|title=Lithuania taxation laws and regulations handbook.|last=|date=2008|publisher=Intl Business Pubns Usa|isbn=978-1433080289|pages=28|oclc=946497138}}</ref> Розлука межи латвійськым и литовськым зачала ся проявляти по 800.&nbsp;році. Переходні діалекты екзістовали маймало до 14. вадь 15.&nbsp;стороча, а майпузніше пропали у 17.&nbsp;сторочу.<ref>{{Cite book|title=The Indo-European Languages|last1=Ramat|first1=Anna Giacalone|last2=Ramat|first2=Paolo|publisher=Routledge|year=1998|isbn=9781134921867|pages=454–479|chapter=The Baltic Languages|oclc=908192063}}</ref> Латвійськый ги окремый язык ся сформовав за дакулько стороч из языка давньых [[Латґалці|латґалцюв]] через асимілацію языкув сосідньых балтськых племен: куршського, земґалського и селонського&nbsp;— што привело д тому, ож тоты бесіды помалі стратили свої характерні рисы. Процес конзолідації ся зачав у 13.&nbsp;ст. по Лівонському хрестовому поході и насилнуй християнізації, што сформовало єдиный політичный, економічный и реліґійный простур у середньовічнуй Лівонії.<ref name="lnvm.lv">{{Cite web |url=http://lnvm.lv/en/?page_id=942 |title=Livonia. 13th-16th Century |access-date=2017-10-27 |archive-date=2017-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027130544/http://lnvm.lv/en/?page_id=942 |url-status=live }}</ref> === 16–18. стороча === Майстара письмова памнятка латвійського языка тото реліґійноє товмачіня 1530.&nbsp;року авторства німця Ніколауса Рамма, котрый жыв у [[Ріґа|Різі]].<ref>{{cite journal |last1=Vīksniņš |first1=Nicholas |year=1973 |title=The Early History of Latvian Books |url=http://www.lituanus.org/1973/73_3_02.htm#Ref |journal=Lituanus |volume=19 |issue=3 |access-date=3 September 2019 |archive-date=24 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424153605/http://www.lituanus.org/1973/73_3_02.htm#Ref |url-status=dead }}</ref> Майстара вціліла книга по латвійськы тото католицькый катехизм 1585.&nbsp;року Петра Канісія, котрый на днешньый день є в колекції бібліотекы [[Упсалськый університет|Упсалського університета]] у [[Швеція|Швеції]].<ref>{{cite news |url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/national-treasure-the-oldest-latvian-language-book-in-riga.a197919/ |title=National treasure: The oldest Latvian-language book in Rīga |date=25 August 2016 |publisher=Public Broadcasting of Latvia |access-date=27 October 2017}}</ref> Першоє товмачіня [[Біблія|Біблії]] по латвійськы вчинив німець Йоган Ернст Ґлік<ref>{{cite news |last1=Rozenberga |first1=Māra |last2=Sprēde |first2=Antra |title=National treasure: The first Bible in Latvian |url=https://eng.lsm.lv/article/culture/culture/national-treasure-the-first-bible-in-latvian.a197713/ |access-date=27 October 2017 |publisher=Public Broadcasting of Latvia |date=24 August 2016}}</ref> (Новый завіт у 1685, Старый завіт у 1691). [[Лутеранство|Лутеранськый]] пастор Ґотгард Фрідріх Штендер быв закладательом латвійської секуларної літературы, вун удав першый ілустрованый латвійськый букварь (1787), першу енциклопедію з назвов „Книга высокої мудрости за світ и природу“ ({{Lang-lv|Augstas gudrības grāmata no pasaules un dabas}}; 1774), ґраматикы и латвійсько-німецькый тай німецько-латвійськый словникы. === 19. стороча === До 19.&nbsp;стороча писаный латвійськый быв пуд вливом німецькых лутеранськых пасторув и німецького языка, бо балтійські німці формовали верьхні ешелоны місного общества.<ref name="Dahl and Koptjevskaja-Tamm 2001" /> У середині 19.&nbsp;стороча ся зачало [[Першоє латвійськоє націоналноє пробуджіня]] пуд проводом молодолатвійцюв, котрі популаризовали хоснованя латвійської бесіды. Учасникы кываня заклали фундамент літературного латвійського и популаризовали [[Пуризм (лингвистика)|пуризм]] и заміну чужоязычных позычок. У 1880.&nbsp;роках, кой до власти прийшов царь [[Александер III.|Александер&nbsp;III.]], зачала ся [[русифікація]]. Подля імперського російського списованя людности 1897.&nbsp;року у [[Курландська ґубернія|Курландськуй ґубернії]] было 505,994 (75.1%),<ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd_eng.php?reg=638|title=The First General Census of the Russian Empire of 1897 – Courland governorate|publisher=Demoscope Weekly|access-date=December 31, 2018}}</ref> а в [[Лівонська ґубернія|Лівонськуй ґубернії]]&nbsp;— 563,829 (43.4%) хосновачув латвійського языка, спозад чого вун быв майхоснованым у обох ґуберніях.<ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd_eng.php?reg=725|title=The First General Census of the Russian Empire of 1897 – Governorate of Livonia|publisher=Demoscope Weekly|access-date=December 31, 2018}}</ref> === 20. стороча === === 21. стороча === == Референції == {{Reflist}} [[Катеґорія:Языкы]] [[Катеґорія:Балтія]] [[Катеґорія:Балтійські языкы]] b62xzla2qjwhv7np1f2gtzkyq50jzf9 0 25302 170672 2026-09-30T16:01:22Z Halajkovič 33393 Напрямлїня на [[Сербохорватьскый язык]] 170672 wikitext text/x-wiki #redirect [[Сербохорватьскый язык]] rsjqm7v7xtr06k2nwuqzvry4u93sfyw 828 25303 170676 2026-09-30T16:11:57Z Flipdot 23893 Manual import from enwiki 170676 Scribunto text/plain local p = {} function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame) return p._main(args) end function p._main(args) -- create a title object local page = (args.page and mw.title.new(args.page)) or mw.title.getCurrentTitle() if require('Module:TableTools').inArray(page.categories, string.gsub( args[1], '^[Cc]ategory:', '' )) then if not args[3] then -- if we are are not given anything to return, return 'yes' if it evalulates to true return args[2] or 'yes' else return args[2] end else return args[3] end end return p 7f1t2m3n2xi5n23vrkp1tc5v7ndu9ee 10 25304 170677 2026-09-30T16:12:18Z Flipdot 23893 Створена сторінка: <includeonly>{{safesubst:#invoke:if in category|main}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 170677 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:#invoke:if in category|main}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> skr7b284jjd9hdwi6xnuvxgde0t76nb 10 25305 170678 2026-09-30T16:20:08Z Flipdot 23893 Створена сторінка: <includeonly>{{safesubst:#invoke:Template parameter value|hasTemplate}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 170678 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:#invoke:Template parameter value|hasTemplate}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> rmsqk57tvsy77q5z1ub9s6s53vmt85n 828 25306 170679 2026-09-30T16:20:54Z Flipdot 23893 Manual import from enwiki 170679 Scribunto text/plain require("strict") -- We're calling up to thousands of string methods each time we run, so -- do this very simple micro optimisation to help a tiny bit local string = string -- Helper functions for PrepareText -- local function endswith(text, subtext) return string.sub(text, -#subtext, -1) == subtext end local function allcases(s) return string.gsub(s, "%a", function(c) return "["..string.upper(c)..string.lower(c).."]" end) end --[=[ Implementation notes ---- NORMAL HTML TAGS ---- Tags are very strict on how they want to start, but loose on how they end. The start must strictly follow <[tAgNaMe](%s|>) with no room for whitespace in the tag's name, but may then flow as they want afterwards, making <div\nclass\n=\n"\nerror\n"\n> valid. If a tag has no end, it will consume all text instead of not processing. There's no sense of escaping < or > E.g. <div class="error\>"> will end at \> despite it being inside a quote <div class="<span class="error">error</span>"> will not process the larger div ---- NOPROCESSING TAGS (nowiki, pre, syntaxhighlight, source, etc.) ---- (Note: <source> is the deprecated version of <syntaxhighlight>) No-processing tags have some differences to the above rules. Specifically, their syntax is a lot stricter. While an opening tag follows the same set of rules, A closing tag can't have any sort of extra formatting. </div a/a> is valid, </nowiki a/a> is not. Only newlines and spaces/tabs are allowed in closing tags. Note that, even though tags may cause a visual change without an ending tag like <pre>, one is required for the no-processing effects. Both the content inside the tag pair and the text in the tags will not be processed. E.g. <nowiki |}}>|}}</nowiki> would have both of the |}} escaped. Since we only care about these no-processing tags, we can ignore the idea of an intercepting tag messing us up, and just go for the first ending we can find. If there is no ending, the tag will NOT consume the rest of the text. Even if there is no ending tag, the content inside the opening tag will still be unprocessed, meaning {{X20|<nowiki }}>}} wouldn't end at the first }} despite there being no ending tag. There are some tags, like <math>, which also function like <nowiki> for our purposes, and are handled here. Some other tags, like <ref>, have more complex behaviour that can't be reasonably implemented in this, and so are ignored. I suspect that every tag listed in [[Special:Version]] may behave somewhat like this, but that's far too many cases worth checking for rarely used tags that may not even have a good reason to contain {{ or }} anyways, so we leave them alone. ---- INCLUDEONLY ---- While includeonly tags do technically serve the same purpose as a nowiki tag for what this module does, contextually they don't always make sense to escape, and as such are ignored by this module entirely. --]=] -- This function expects the string to start with the tag local validtags = {nowiki=1, pre=1, syntaxhighlight=1, source=1, math=1} local function TestForNowikiTag(text, scanPosition) local tagName = string.match(text, "^<([^\n />]+)", scanPosition) if not tagName or not validtags[string.lower(tagName)] then return nil end local nextOpener = string.find(text, "<", scanPosition+1, true) local nextCloser = string.find(text, ">", scanPosition+1, true) if nextCloser and (not nextOpener or nextCloser < nextOpener) then local startingTag = string.sub(text, scanPosition, nextCloser) -- We have our starting tag (E.g. '<pre style="color:red">') -- Now find our ending... if endswith(startingTag, "/>") then -- self-closing tag (we are our own ending) return { Tag = tagName, Start = startingTag, Content = "", End = "", Length = #startingTag } else local endingTagStart, endingTagEnd = string.find(text, "</"..allcases(tagName).."[ \t\n]*>", scanPosition) if endingTagStart then --Regular tag formation local endingTag = string.sub(text, endingTagStart, endingTagEnd) local tagContent = string.sub(text, nextCloser+1, endingTagStart-1) return { Tag = tagName, Start = startingTag, Content = tagContent, End = endingTag, Length = #startingTag + #tagContent + #endingTag } else -- Content inside still needs escaping (also linter error!) return { Tag = tagName, Start = startingTag, Content = "", End = "", Length = #startingTag } end end end return nil end --[=[ Implementation Notes HTML Comments are about as basic as it gets. Start at <!--, end at -->, no extra conditions. If a comment has no end, it will eat all the text ahead. --]=] local function TestForComment(text, scanPosition) if string.match(text, "^<!%-%-", scanPosition) then local commentEnd = string.find(text, "-->", scanPosition+4, true) if commentEnd then return { Start = "<!--", End = "-->", Content = string.sub(text, scanPosition+4, commentEnd-1), Length = commentEnd-scanPosition+3 } else -- Consumes all text if not given an ending return { Start = "<!--", End = "", Content = string.sub(text, scanPosition+4), Length = #text-scanPosition+1 } end end return nil end --[[ Implementation notes The goal of this function is to escape all text that wouldn't be parsed if it was preprocessed (see above implementation notes). Using keepComments will keep all HTML comments instead of removing them. They will still be escaped regardless. --]] local function PrepareText(text, keepComments) local newtext = {} local scanPosition = 1 local textPosition = 1 while true do local nextCheck = string.find(text, "<", scanPosition, true) -- Advance to the next potential tag we care about if not nextCheck then -- Done newtext[#newtext+1] = string.sub(text, textPosition) break end scanPosition = nextCheck local Comment = TestForComment(text, scanPosition) if Comment then newtext[#newtext+1] = string.sub(text, textPosition, nextCheck-1) if keepComments then newtext[#newtext+1] = Comment.Start .. mw.text.nowiki(Comment.Content) .. Comment.End end scanPosition = scanPosition + Comment.Length textPosition = scanPosition else local Tag = TestForNowikiTag(text, scanPosition) if Tag then newtext[#newtext+1] = string.sub(text, textPosition, nextCheck-1) local newTagStart = "<" .. mw.text.nowiki(string.sub(Tag.Start, 2, -2)) .. ">" local newTagEnd = Tag.End == "" and "" or -- Respect no tag ending "</" .. mw.text.nowiki(string.sub(Tag.End, 3, -2)) .. ">" local newContent = mw.text.nowiki(Tag.Content) newtext[#newtext+1] = newTagStart .. newContent .. newTagEnd scanPosition = scanPosition + Tag.Length textPosition = scanPosition else -- Nothing special, move on... scanPosition = scanPosition + 1 end end end return table.concat(newtext, "") end local p = {} --Main entry points p.PrepareText = PrepareText --Extra entry points, not really required p.TestForNowikiTag = TestForNowikiTag p.TestForComment = TestForComment return p --[==[ console tests local s = [=[Hey!{{Text|<nowiki | ||> Hey! }} A</nowiki>|<!--AAAAA|AAA-->Should see|Shouldn't see}}]=] local out = p.PrepareText(s) mw.logObject(out) local s = [=[B<!-- Hey! -->A]=] local out = p.TestForComment(s, 2) mw.logObject(out); mw.log(string.sub(s, 2, out.Length)) ]==] iiu3f4jhxaiu5ehdw27fgi71pmkfo78 828 25307 170680 2026-09-30T16:21:22Z Flipdot 23893 Manual import from enwiki 170680 Scribunto text/plain local p = {} local PrepareText = require("Module:Wikitext Parsing").PrepareText local function getTitle(title) local success, titleObj = pcall(mw.title.new, title) if success then return titleObj else return nil end end -- Finds all templates in the given string, including nested templates -- Templates are returned in position order, e.g. "<a<b>>" returns {"<a<b>>", "<b>"} local function matchAllTemplates(str) local matchLayers = {{}} local unfinished = {} local position = 1 local lastClosedLayer = 1 while true do local nextOpen = string.find(str, "{{", position, true) local nextClose = string.find(str, "}}", position, true) if nextOpen and (not nextClose or nextOpen < nextClose) then unfinished[#unfinished+1] = nextOpen if not matchLayers[#unfinished] then matchLayers[#unfinished] = {} end position = nextOpen + 2 elseif nextClose then local lenLayers = #unfinished if lenLayers > 0 then local matches = matchLayers[lenLayers] matches[#matches+1] = string.sub(str, unfinished[lenLayers], nextClose + 1) unfinished[lenLayers] = nil -- Ensure templates are ordered by their starting position, not their ending position if lenLayers < lastClosedLayer then local children = matchLayers[lenLayers+1] for i = 1, #children do matches[#matches+1] = children[i] children[i] = nil end end lastClosedLayer = lenLayers end position = nextClose + 2 else break end end -- Check for any uncaught matches caused by bad input strings for i = #matchLayers, 2, -1 do local cur, parent = matchLayers[i], matchLayers[i-1] for i = 1, #cur do parent[#parent+1] = cur[i] end end return matchLayers[1] end --Forked version of getParameters from [[Module:Transcluder]] with extra features removed local function escapeString(str) return string.gsub(str, '[%^%$%(%)%.%[%]%*%+%-%?%%]', '%%%0') end local function getParameters(template) local parameters, parameterOrder = {}, {} local params = string.match(template, '{{[^|}]-|(.*)}}') if params then local count = 0 -- Temporarily replace pipes in subtemplates and wikilinks to avoid chaos for subtemplate in string.gmatch(params, '{%b{}}') do params = string.gsub(params, escapeString(subtemplate), string.gsub(subtemplate, ".", {["%"]="%%", ["|"]="@@:@@", ["="]="@@_@@"}), 1) end for wikilink in string.gmatch(params, '%[%b[]%]') do params = string.gsub(params, escapeString(wikilink), string.gsub(wikilink, ".", {["%"]="%%", ["|"]="@@:@@", ["="]="@@_@@"}), 1) end for parameter in mw.text.gsplit(params, '|') do local parts = mw.text.split(parameter, '=') local key = mw.text.trim(parts[1]) local value if #parts == 1 then value = key count = count + 1 key = tostring(count) else value = mw.text.trim(table.concat(parts, '=', 2)) end value = string.gsub(string.gsub(value, '@@:@@', '|'), '@@_@@', '=') key = string.gsub(string.gsub(key, '@@:@@', '|'), '@@_@@', '=') table.insert(parameterOrder, key) parameters[key] = value end end return parameters, parameterOrder end -- Returns a table containing parameters and a table with the order in which each of their values were found. -- Since this considers all subtemplates, a single parameter is expected to have multiple values. -- E.g. {{ABC|X={{DEF|X=Value|Y=Other value}}{{ABC|X=Yes}}|Y=P}} -- Would return {X={"{{DEF|X=Value|Y=Other value}}", "Value", "Yes"}, Y={"Other value", "P"}} local function getAllParameters(template, ignore_blank, only_subtemplates) local parameterTree = setmetatable({}, { __index = function(self,key) rawset(self,key,{}) return rawget(self,key) end }) local params, paramOrder = getParameters(template) for _,key in ipairs(paramOrder) do local value = params[key] if not ignore_blank or value ~= "" then if not only_subtemplates then table.insert(parameterTree[key], value) --Insert the initial value into the tree end for subtemplate in string.gmatch(value, "{%b{}}") do --And now check for subvalues local subparams = getAllParameters(subtemplate, ignore_blank) for subkey,subset in next,subparams do for _,subvalue in ipairs(subset) do table.insert(parameterTree[subkey], subvalue) --And add any we find to our tree end end end end end return parameterTree end --Module entry point. Returns a success boolean and either the target template or why it failed function p.getTemplate(page, templates, options) if not templates then --Required parameters return false, "Missing required parameter 'templates'" end options = options or {} local template_index = tonumber(options.template_index) or 1 local treat_as_regex = options.treat_as_regex or false if type(templates) == "string" then -- TODO: Find a good way to allow specifying multiple templates via template invocation -- (Modules can just provide a table so no concerns there) -- Comma splitting is a bad idea (lots of templates have a comma in their name) templates = {templates} end local title = getTitle(page) if title == nil then return false, "Requested title doesn't exist" end local content = PrepareText(title:getContent() or "") local sanitisedTemplates = {} for i,template in pairs(templates) do if not treat_as_regex then template = escapeString(template) end local firstLetter = string.sub(template, 1, 1) local firstUpper, firstLower = firstLetter:upper(), firstLetter:lower() if firstUpper ~= firstLower then template = "[" .. firstUpper .. firstLower .. "]" .. string.sub(template, 2) end sanitisedTemplates[i] = template end local foundTemplates = 0 local foundTemplate for _,template in next,matchAllTemplates(content) do for _,wantedTemplate in pairs(sanitisedTemplates) do if string.match(template, "^{{%s*"..wantedTemplate.."%s*[|}]") then foundTemplate = template foundTemplates = foundTemplates + 1 if foundTemplates == template_index then --Found our wanted template return true, foundTemplate end end end end if foundTemplates > 0 and template_index == -1 then return true, foundTemplate end return false, "No valid template found" end --Module entry point. Returns a success boolean and either the target parameter's value or why it failed function p.getParameter(page, templates, parameter, options) if not (templates and parameter) then --Required parameters return false, "Missing required parameters 'templates' and 'parameter'" end parameter = tostring(parameter) --Force consistency options = options or {} local success, text = p.getTemplate(page, templates, options) if not success then return success, text else local parameter_index = tonumber(options.parameter_index) or 1 local ignore_subtemplates = options.ignore_subtemplates or false local only_subtemplates = options.only_subtemplates or false local ignore_blank = options.ignore_blank or false local value if ignore_subtemplates then value = getParameters(text)[parameter] or "" else local params = getAllParameters(text, ignore_blank, only_subtemplates) value = params[parameter][parameter_index] or "" end value = string.gsub(value, "</?%a*include%a*>", "") value = mw.text.trim(value) --technically wrong in some cases but not a big issue return true, mw.text.decode(value) --decode due to PrepareText end end --Template entry point. Returns either "yes" or nothing depending on if the wanted template is found --Will return error text if no template is provided function p.hasTemplate(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame) local yesno = require("Module:Yesno") local page = args[1] or args.page local template = args[2] or args.template local template_index = tonumber(args[3] or args.N) or 1 if not template or template == "" then return '<span class="error">No template provided for hasTemplate</span>' end local follow = yesno(args.follow) or false if follow then page = require("Module:Redirect").luaMain(page) end local options = { template_index = template_index, treat_as_regex = yesno(args.treat_as_regex) or false, } local success, _ = p.getTemplate(page, template, options) return success and "yes" or "" end --Template entry point for getParameter. Returns an empty string upon failure function p.main(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { wrappers = 'Template:Template parameter value' }) local yesno = require("Module:Yesno") local options = { template_index = args[3] or args.template_index, parameter_index = args[5] or args.parameter_index, ignore_subtemplates = yesno(args.ignore_subtemplates or args.ist) or false, only_subtemplates = yesno(args.only_subtemplates) or false, ignore_blank = yesno(args.ignore_blank) or false, treat_as_regex = yesno(args.treat_as_regex) or false, } local page = args[1] or args.page local template = args[2] or args.template local parameter = args[4] or args.parameter local success, result = p.getParameter(page, template, parameter, options) if not success then return "" else if args.dontprocess then return result else return frame:preprocess(result) end end end --Backwards compatability p.getValue = p.getParameter --Potentially useful module entry points p.matchAllTemplates = matchAllTemplates p.getParameters = getParameters p.getAllParameters = getAllParameters return p r5file6wcg9529dn9atn0b6eet3dh48 0 25308 170707 2026-09-30T21:15:09Z Flipdot 23893 Створена сторінка: [[Файл:Taiwan_HighSpeedRail_Train_Disable-Friendly_Lavatory.JPG|праворуч|міні|250x250пкс|Доступный [[змывный тоалет]] у тайванському скорому [[цуґ]]ови]] '''Тоале́т''' ци '''зáход''' тото [[Санітарія|санітарна]] направа, котра збират людські удходы ([[моча|мочу]] и [[фекалії]]), пораз и засобы г... 170707 wikitext text/x-wiki [[Файл:Taiwan_HighSpeedRail_Train_Disable-Friendly_Lavatory.JPG|праворуч|міні|250x250пкс|Доступный [[змывный тоалет]] у тайванському скорому [[цуґ]]ови]] '''Тоале́т''' ци '''зáход''' тото [[Санітарія|санітарна]] направа, котра збират людські удходы ([[моча|мочу]] и [[фекалії]]), пораз и засобы гіґієны ги [[тоалетный папірь]], як праило про їх збытя. [[Змывный тоалет|Тоалеты из змывом]] (унітазы) хоснувут воду, а „сухі“&nbsp;— нєт. Дизайны тоалетув ся рузнят: у [[Европа|Европі]] тай [[Сіверна Америка|Сівернуй Америці]] популарні дизайны, призначені про сидіня; у [[Азія|Азії]]&nbsp;— такі, на котрых ся присідат; и доступні, из розрахунком на удобный доступ про людий из [[інвалідность|інвалідностями]]. У варошах ся тоалеты из змывом часто пудкапчувут до [[каналізація|каналізаційных систем]], а в май ізолованых місностях до [[септик]]ув. Сухі тоалеты ся капчавут на ямы, зйомні контейнеры, компостні камеры и другі варіанты держаня и обробкы удходув, а подакотрі конструкції мавут механізмы удділеня мочі. Тоалет годен быти покладеный удну хыжі, што є популарно з многоквартільными будовами, айбо в подкотрых приватных хыжах (особено у [[сільська міснусть|сільськуй місности]]) знає стояти як правило сухый тоалет на улици в окремуй будьці&nbsp;— [[бударь]]ови. Слово „тоалет“ ся часто хоснує ай на саму комнату, де стойит тоалет авадь тоалеты и другі санітарні направы, наприклад умывалникы на рукы, особено при розділеньови ванної комнаты з направами про вмываня тай „санузла“ (санітарного узла) з тоалетом. На сучасні тоалеты ся хоснувут ушылиякі технолоґії; майчасто ся тоалеты чинят из [[кераміка|керамікы]] ([[порцелана|порцеланы]]), [[бетон]]а, пластика вадь дерева. Май нові тоалеты мавут двойный змыв, малый змыв, пудогрів сідала, самоочищеня. [[Японія]] знама за просунуті тоалетні технолоґії. У тоалетах у [[цуґ]]ах ся часто хоснувут вакуумні змывы, котрі келтувут менше воды. При дочасных зборах вон авадь ставбі ся кладут [[портативный тоалет|портативні хемічні тоалеты]]. На гіґієну по дефекації ся часто хоснувут тоалетный папірь авадь [[біде]]. Історично, даже на майранньых стадіях людськых поселень [[санітарія]] была важнов проблемов. Попри вто, многі бідні люди у розвивавучых ся крайинах маву доступ лиш до дуже базовых и чисто негіґієнічных тоалетув&nbsp;— а 419&nbsp;міліонув людий домак не мавут доступа ид тоалетам и мусят удкрыто справляти потребу вонка.<ref name="JMP2017">{{Cite web |title=Sanitation |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sanitation |access-date=2025-08-23 |website=www.who.int |language=en}}</ref> Такі проблемы приводят у тому числі ид пошыреньови зараз, передаваных фекално-оралным путьом авадь водов, ги [[холера]] и [[дізентерія]]. Завто ціль №6 у рамках проґрамы Стуйкого розвою [[Орґанізація споєных націй|Орґанізації споєных націй]] тото „забезпечити вшыткых людий доступом ид адекватнуй санітарії и гіґієні тай покласти конець удкрытуй дефекації“.<ref name="SDG6" /> == Обща інформація == По світу ся хоснує повно всякых филюв тоалетув,<ref name="tilley">{{cite book|url=http://www.eawag.ch/en/department/sandec/publications/compendium/|title=Compendium of Sanitation Systems and Technologies|last2=Ulrich|first2=Lukas|last3=Lüthi|first3=Christoph|last4=Reymond |first4=Philippe|last5=Zurbrügg |first5=Chris|publisher=Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology (Eawag)|isbn=978-3-906484-57-0|edition= 2nd |location=Duebendorf, Switzerland|last1=Tilley|first1=Elizabeth|year=2014}}</ref><ref name="Shaw">{{cite book|url=http://www.susana.org/en/resources/library/details/1993|title=A Collection of Contemporary Toilet Designs|date=2014|publisher=EOOS and WEDC, Loughborough University, UK|isbn=978-1-84380-155-9|pages=40|last1=Shaw|first1=R.}}</ref> айбо мож їх поґруповати так: * из водов (помагат блоковати запах) вадь без (булшинов тото [[змывні тоалеты]] против [[сухый тоалет|сухых]]); * призначені про хоснованя у сидячуй позиції вадь присіді; * розміщені удну хыж авадь вонка ([[бударь|бударі]]); * приватні вадь [[громадськый тоалет|громадські]]. Сидячі тоалеты ся часто кличут тоалетами „западного филя“<ref name="Olga">Gershenson, Olga; Penner, Barbara (2009): [https://books.google.com/books?id=VN5kFuQQ7lsC&dq=%22squat+toilet%22+common&pg=PA117 ''Ladies and gents – Public toilets and gender.''] Temple University Press, [[Філаделфія|Philadelphia]], [[Пенсілванія|Pennsylvania]].</ref> и сут май удобні про людий из [[інвалідность|інвалідностями]] и старшых людий. У разных крайинах сут популарні разны филі тоалетув. У розвивавучых ся крайинах доступ ид тоалетам закапчаный на соціоекономічный статус. Бідні люди у крайинах из низкыми доходками часто не мавут доступа ид тоалетам и давут ся до удкрытої дефекації вонка. Межинародні орґанізації ги [[ВООЗ]] давут громадську увагу на йсю кризу через ушылиякі ініціативы, в тому числі Світовый день тоалета.<ref name="UN WTD">{{Cite web|url=http://www.un.org/en/events/toiletday/|title=World Toilet Day 19 November|website=United Nations|access-date=14 November 2017}}</ref> == Громадськоє здоровля == [[Файл:2011_07-Internal_ReinventTheToilet_Animation.webm|міні|Подля фонда Біла и Мелінды Ґейтс, тоалеты ся мавут перевынаходити, обы ся давало протистояти ґлобалнуй санітарнуй кризі]] На днешньый день 1&nbsp;міліард людий у розвивавучых ся крайинах не мавут тоалетув дома и вмісто того ся давут до удкрытої дефекації.<ref>{{Cite web|url=http://worldtoilet.org/|title=World Toilet|last=manic|website=World Toilet|language=en-US|access-date=7 March 2016}}</ref> Єднов из цілий Стуйкого розвою&nbsp;— цільов №6&nbsp;— є забезпечити цілоє населеня Землі санітарійов (а значит тоалетами) до 2030.&nbsp;року.<ref name="SDG6">{{cite web|title=Goal 6: Clean water and sanitation|url=http://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-6-clean-water-and-sanitation.html|access-date=28 September 2015|website=UNDP}}</ref><ref name=":17">{{Cite web |title=Work of the Statistical Commission pertaining to the 2030 Agenda for Sustainable Development (A/RES/71/313) |url=https://undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F71%2F313&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False |access-date=6 November 2022 |website=undocs.org}}</ref> Тоалеты вто важный елемент санітарної системы, айбо треба и другі елементы: транспортацію, обробку, збытя вадь повторноє хоснованя удходув.<ref name="tilley" /> Хворотам, у тум числі [[холера]], котрыма хворівут дас&nbsp;3&nbsp;міліоны кажджый рук, мож запобігати ефективнов санітаційов и обробков воды, обы фекалії не заражали системы подачі воды, пудземні воды тай запасы питної воды. == Скапчані статі == * [[Змывный тоалет]] * [[Громадськый тоалет]] * [[Бударь]] * [[Біде]] == Референції == {{Reflist}} p4rx6au501s2sr17ztpu1996a19hkor 170709 170707 2026-09-30T21:18:27Z Flipdot 23893 170709 wikitext text/x-wiki [[Файл:Taiwan_HighSpeedRail_Train_Disable-Friendly_Lavatory.JPG|праворуч|міні|250x250пкс|Доступный [[змывный тоалет]] у тайванському скорому [[цуґ]]ови]] '''Тоале́т''' ци '''зáход''' тото [[Санітарія|санітарна]] направа, котра збират людські удходы ([[моча|мочу]] и [[фекалії]]), пораз и засобы гіґієны ги [[тоалетный папірь]], як праило про їх збытя. [[Змывный тоалет|Тоалеты из змывом]] (унітазы) хоснувут воду, а „сухі“&nbsp;— нєт. Дизайны тоалетув ся рузнят: у [[Европа|Европі]] тай [[Сіверна Америка|Сівернуй Америці]] популарні дизайны, призначені про сидіня; у [[Азія|Азії]]&nbsp;— такі, на котрых ся присідат; и доступні, из розрахунком на удобный доступ про людий из [[інвалідность|інвалідностями]]. У варошах ся тоалеты из змывом часто пудкапчувут до [[каналізація|каналізаційных систем]], а в май ізолованых місностях до [[септик]]ув. Сухі тоалеты ся капчавут на ямы, зйомні контейнеры, компостні камеры и другі варіанты держаня и обробкы удходув, а подакотрі конструкції мавут механізмы удділеня мочі. Тоалет годен быти покладеный удну хыжі, што є популарно з многоквартільными будовами, айбо в подкотрых приватных хыжах (особено у [[сільська міснусть|сільськуй місности]]) знає стояти як правило сухый тоалет на улици в окремуй будьці&nbsp;— [[бударь]]ови. Слова „тоалет“ и „заход“ ся часто хоснувут ай на саму комнату,{{Efn|Щи єдна назва тоалетної комнаты&nbsp;— ''клозет'' авадь ''кловзет''.}} де сут тоалет авадь тоалеты и другі санітарні направы, наприклад умывалникы на рукы, особено при розділеньови ванної комнаты з направами про вмываня тай „санузла“ (санітарного узла) з тоалетом. На сучасні тоалеты ся хоснувут ушылиякі технолоґії; майчасто ся тоалеты чинят из [[кераміка|керамікы]] ([[порцелана|порцеланы]]), [[бетон]]а, пластика вадь дерева. Май нові тоалеты мавут двойный змыв, малый змыв, пудогрів сідала, самоочищеня. [[Японія]] знама за просунуті тоалетні технолоґії. У тоалетах у [[цуґ]]ах ся часто хоснувут вакуумні змывы, котрі келтувут менше воды. При дочасных зборах вон авадь ставбі ся кладут [[портативный тоалет|портативні хемічні тоалеты]]. На гіґієну по дефекації ся часто хоснувут тоалетный папірь авадь [[біде]]. Історично, даже на майранньых стадіях людськых поселень [[санітарія]] была важнов проблемов. Попри вто, многі бідні люди у розвивавучых ся крайинах маву доступ лиш до дуже базовых и чисто негіґієнічных тоалетув&nbsp;— а 419&nbsp;міліонув людий домак не мавут доступа ид тоалетам и мусят удкрыто справляти потребу вонка.<ref name="JMP2017">{{Cite web |title=Sanitation |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sanitation |access-date=2025-08-23 |website=www.who.int |language=en}}</ref> Такі проблемы приводят у тому числі ид пошыреньови зараз, передаваных фекално-оралным путьом авадь водов, ги [[холера]] и [[дізентерія]]. Завто ціль №6 у рамках проґрамы Стуйкого розвою [[Орґанізація споєных націй|Орґанізації споєных націй]] тото „забезпечити вшыткых людий доступом ид адекватнуй санітарії и гіґієні тай покласти конець удкрытуй дефекації“.<ref name="SDG6" /> == Обща інформація == По світу ся хоснує повно всякых филюв тоалетув,<ref name="tilley">{{cite book|url=http://www.eawag.ch/en/department/sandec/publications/compendium/|title=Compendium of Sanitation Systems and Technologies|last2=Ulrich|first2=Lukas|last3=Lüthi|first3=Christoph|last4=Reymond |first4=Philippe|last5=Zurbrügg |first5=Chris|publisher=Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology (Eawag)|isbn=978-3-906484-57-0|edition= 2nd |location=Duebendorf, Switzerland|last1=Tilley|first1=Elizabeth|year=2014}}</ref><ref name="Shaw">{{cite book|url=http://www.susana.org/en/resources/library/details/1993|title=A Collection of Contemporary Toilet Designs|date=2014|publisher=EOOS and WEDC, Loughborough University, UK|isbn=978-1-84380-155-9|pages=40|last1=Shaw|first1=R.}}</ref> айбо мож їх поґруповати так: * из водов (помагат блоковати запах) вадь без (булшинов тото [[змывні тоалеты]] против [[сухый тоалет|сухых]]); * призначені про хоснованя у сидячуй позиції вадь присіді; * розміщені удну хыж авадь вонка ([[бударь|бударі]]); * приватні вадь [[громадськый тоалет|громадські]]. Сидячі тоалеты ся часто кличут тоалетами „западного филя“<ref name="Olga">Gershenson, Olga; Penner, Barbara (2009): [https://books.google.com/books?id=VN5kFuQQ7lsC&dq=%22squat+toilet%22+common&pg=PA117 ''Ladies and gents – Public toilets and gender.''] Temple University Press, [[Філаделфія|Philadelphia]], [[Пенсілванія|Pennsylvania]].</ref> и сут май удобні про людий из [[інвалідность|інвалідностями]] и старшых людий. У разных крайинах сут популарні разны филі тоалетув. У розвивавучых ся крайинах доступ ид тоалетам закапчаный на соціоекономічный статус. Бідні люди у крайинах из низкыми доходками часто не мавут доступа ид тоалетам и давут ся до удкрытої дефекації вонка. Межинародні орґанізації ги [[ВООЗ]] давут громадську увагу на йсю кризу через ушылиякі ініціативы, в тому числі Світовый день тоалета.<ref name="UN WTD">{{Cite web|url=http://www.un.org/en/events/toiletday/|title=World Toilet Day 19 November|website=United Nations|access-date=14 November 2017}}</ref> == Громадськоє здоровля == [[Файл:2011_07-Internal_ReinventTheToilet_Animation.webm|міні|Подля фонда Біла и Мелінды Ґейтс, тоалеты ся мавут перевынаходити, обы ся давало протистояти ґлобалнуй санітарнуй кризі]] На днешньый день 1&nbsp;міліард людий у розвивавучых ся крайинах не мавут тоалетув дома и вмісто того ся давут до удкрытої дефекації.<ref>{{Cite web|url=http://worldtoilet.org/|title=World Toilet|last=manic|website=World Toilet|language=en-US|access-date=7 March 2016}}</ref> Єднов из цілий Стуйкого розвою&nbsp;— цільов №6&nbsp;— є забезпечити цілоє населеня Землі санітарійов (а значит тоалетами) до 2030.&nbsp;року.<ref name="SDG6">{{cite web|title=Goal 6: Clean water and sanitation|url=http://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-6-clean-water-and-sanitation.html|access-date=28 September 2015|website=UNDP}}</ref><ref name=":17">{{Cite web |title=Work of the Statistical Commission pertaining to the 2030 Agenda for Sustainable Development (A/RES/71/313) |url=https://undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F71%2F313&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False |access-date=6 November 2022 |website=undocs.org}}</ref> Тоалеты вто важный елемент санітарної системы, айбо треба и другі елементы: транспортацію, обробку, збытя вадь повторноє хоснованя удходув.<ref name="tilley" /> Хворотам, у тум числі [[холера]], котрыма хворівут дас&nbsp;3&nbsp;міліоны кажджый рук, мож запобігати ефективнов санітаційов и обробков воды, обы фекалії не заражали системы подачі воды, пудземні воды тай запасы питної воды. == Скапчані статі == * [[Змывный тоалет]] * [[Громадськый тоалет]] * [[Бударь]] * [[Біде]] == Запяткы == <references group="lower-alpha" /> == Референції == {{Reflist}} b3wfahkh4l0hmthxvpz3pmvcpat7gm8 170714 170709 2026-09-30T21:37:53Z Flipdot 23893 170714 wikitext text/x-wiki {{Куртый попис|Санітарна направа про людські удходы}} [[Файл:Taiwan_HighSpeedRail_Train_Disable-Friendly_Lavatory.JPG|праворуч|міні|250x250пкс|Доступный [[змывный тоалет]] у тайванському скорому [[цуґ]]ови]] '''Тоале́т''' ци '''зáход''' тото [[Санітарія|санітарна]] направа, котра збират людські удходы ([[моча|мочу]] и [[фекалії]]), пораз и засобы гіґієны ги [[тоалетный папірь]], як праило про їх збытя. [[Змывный тоалет|Тоалеты из змывом]] (унітазы) хоснувут воду, а „сухі“&nbsp;— нєт. Дизайны тоалетув ся рузнят: у [[Европа|Европі]] тай [[Сіверна Америка|Сівернуй Америці]] популарні дизайны, призначені про сидіня; у [[Азія|Азії]]&nbsp;— такі, на котрых ся присідат; и доступні, из розрахунком на удобный доступ про людий из [[інвалідность|інвалідностями]]. У варошах ся тоалеты из змывом часто пудкапчувут до [[каналізація|каналізаційных систем]], а в май ізолованых місностях до [[септик]]ув. Сухі тоалеты ся капчавут на ямы, зйомні контейнеры, компостні камеры и другі варіанты держаня и обробкы удходув, а подакотрі конструкції мавут механізмы удділеня мочі. Тоалет годен быти покладеный удну хыжі, што є популарно з многоквартільными будовами, айбо в подкотрых приватных хыжах (особено у [[сільська міснусть|сільськуй місности]]) знає стояти як правило сухый тоалет на улици в окремуй будьці&nbsp;— [[бударь]]ови. Слова „тоалет“ и „заход“ ся часто хоснувут ай на саму комнату,{{Efn|Щи єдна назва тоалетної комнаты&nbsp;— ''клозет'' авадь ''кловзет''.}} де сут тоалет авадь тоалеты и другі санітарні направы, наприклад умывалникы на рукы, особено при розділеньови ванної комнаты з направами про вмываня тай „санузла“ (санітарного узла) з тоалетом. На сучасні тоалеты ся хоснувут ушылиякі технолоґії; майчасто ся тоалеты чинят из [[кераміка|керамікы]] ([[порцелана|порцеланы]]), [[бетон]]а, пластика вадь дерева. Май нові тоалеты мавут двойный змыв, малый змыв, пудогрів сідала, самоочищеня. [[Японія]] знама за просунуті тоалетні технолоґії. У тоалетах у [[цуґ]]ах ся часто хоснувут вакуумні змывы, котрі келтувут менше воды. При дочасных зборах вон авадь ставбі ся кладут [[портативный тоалет|портативні хемічні тоалеты]]. На гіґієну по дефекації ся часто хоснувут тоалетный папірь авадь [[біде]]. Історично, даже на майранньых стадіях людськых поселень [[санітарія]] была важнов проблемов. Попри вто, многі бідні люди у розвивавучых ся крайинах маву доступ лиш до дуже базовых и чисто негіґієнічных тоалетув&nbsp;— а 419&nbsp;міліонув людий домак не мавут доступа ид тоалетам и мусят удкрыто справляти потребу вонка.<ref name="JMP2017">{{Cite web |title=Sanitation |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sanitation |access-date=2025-08-23 |website=www.who.int |language=en}}</ref> Такі проблемы приводят у тому числі ид пошыреньови зараз, передаваных фекално-оралным путьом авадь водов, ги [[холера]] и [[дізентерія]]. Завто ціль №6 у рамках проґрамы Стуйкого розвою [[Орґанізація споєных націй|Орґанізації споєных націй]] тото „забезпечити вшыткых людий доступом ид адекватнуй санітарії и гіґієні тай покласти конець удкрытуй дефекації“.<ref name="SDG6" /> == Обща інформація == По світу ся хоснує повно всякых филюв тоалетув,<ref name="tilley">{{cite book|url=http://www.eawag.ch/en/department/sandec/publications/compendium/|title=Compendium of Sanitation Systems and Technologies|last2=Ulrich|first2=Lukas|last3=Lüthi|first3=Christoph|last4=Reymond |first4=Philippe|last5=Zurbrügg |first5=Chris|publisher=Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology (Eawag)|isbn=978-3-906484-57-0|edition= 2nd |location=Duebendorf, Switzerland|last1=Tilley|first1=Elizabeth|year=2014}}</ref><ref name="Shaw">{{cite book|url=http://www.susana.org/en/resources/library/details/1993|title=A Collection of Contemporary Toilet Designs|date=2014|publisher=EOOS and WEDC, Loughborough University, UK|isbn=978-1-84380-155-9|pages=40|last1=Shaw|first1=R.}}</ref> айбо мож їх поґруповати так: * из водов (помагат блоковати запах) вадь без (булшинов тото [[змывні тоалеты]] против [[сухый тоалет|сухых]]); * призначені про хоснованя у сидячуй позиції вадь присіді; * розміщені удну хыж авадь вонка ([[бударь|бударі]]); * приватні вадь [[громадськый тоалет|громадські]]. Сидячі тоалеты ся часто кличут тоалетами „западного филя“<ref name="Olga">Gershenson, Olga; Penner, Barbara (2009): [https://books.google.com/books?id=VN5kFuQQ7lsC&dq=%22squat+toilet%22+common&pg=PA117 ''Ladies and gents – Public toilets and gender.''] Temple University Press, [[Філаделфія|Philadelphia]], [[Пенсілванія|Pennsylvania]].</ref> и сут май удобні про людий из [[інвалідность|інвалідностями]] и старшых людий. У разных крайинах сут популарні разны филі тоалетув. У розвивавучых ся крайинах доступ ид тоалетам закапчаный на соціоекономічный статус. Бідні люди у крайинах из низкыми доходками часто не мавут доступа ид тоалетам и давут ся до удкрытої дефекації вонка. Межинародні орґанізації ги [[ВООЗ]] давут громадську увагу на йсю кризу через ушылиякі ініціативы, в тому числі Світовый день тоалета.<ref name="UN WTD">{{Cite web|url=http://www.un.org/en/events/toiletday/|title=World Toilet Day 19 November|website=United Nations|access-date=14 November 2017}}</ref> == Громадськоє здоровля == [[Файл:2011_07-Internal_ReinventTheToilet_Animation.webm|міні|Подля фонда Біла и Мелінды Ґейтс, тоалеты ся мавут перевынаходити, обы ся давало протистояти ґлобалнуй санітарнуй кризі]] На днешньый день 1&nbsp;міліард людий у розвивавучых ся крайинах не мавут тоалетув дома и вмісто того ся давут до удкрытої дефекації.<ref>{{Cite web|url=http://worldtoilet.org/|title=World Toilet|last=manic|website=World Toilet|language=en-US|access-date=7 March 2016}}</ref> Єднов из цілий Стуйкого розвою&nbsp;— цільов №6&nbsp;— є забезпечити цілоє населеня Землі санітарійов (а значит тоалетами) до 2030.&nbsp;року.<ref name="SDG6">{{cite web|title=Goal 6: Clean water and sanitation|url=http://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-6-clean-water-and-sanitation.html|access-date=28 September 2015|website=UNDP}}</ref><ref name=":17">{{Cite web |title=Work of the Statistical Commission pertaining to the 2030 Agenda for Sustainable Development (A/RES/71/313) |url=https://undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F71%2F313&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False |access-date=6 November 2022 |website=undocs.org}}</ref> Тоалеты вто важный елемент санітарної системы, айбо треба и другі елементы: транспортацію, обробку, збытя вадь повторноє хоснованя удходув.<ref name="tilley" /> Хворотам, у тум числі [[холера]], котрыма хворівут дас&nbsp;3&nbsp;міліоны кажджый рук, мож запобігати ефективнов санітаційов и обробков воды, обы фекалії не заражали системы подачі воды, пудземні воды тай запасы питної воды. == Скапчані статі == * [[Змывный тоалет]] * [[Громадськый тоалет]] * [[Бударь]] * [[Біде]] == Запяткы == <references group="lower-alpha" /> == Референції == {{Reflist}} pm42a6oczji8ij58j8n29ec9aow7ox7 170715 170714 2026-09-30T21:39:22Z Flipdot 23893 170715 wikitext text/x-wiki {{Куртый попис|Санітарна направа про людські удходы}} [[Файл:Taiwan_HighSpeedRail_Train_Disable-Friendly_Lavatory.JPG|праворуч|міні|250x250пкс|Доступный [[змывный тоалет]] у тайванському скорому [[цуґ]]ови]] '''Тоале́т''' ци '''зáход''' тото [[Санітарія|санітарна]] направа, котра збират людські удходы ([[моча|мочу]] и [[фекалії]]), пораз и засобы гіґієны ги [[тоалетный папірь]], як праило про їх збытя. [[Змывный тоалет|Тоалеты из змывом]] (унітазы) хоснувут воду, а „сухі“&nbsp;— нєт. Дизайны тоалетув ся рузнят: у [[Европа|Европі]] тай [[Сіверна Америка|Сівернуй Америці]] популарні дизайны, призначені про сидіня; у [[Азія|Азії]]&nbsp;— такі, на котрых ся присідат; и доступні, из розрахунком на удобный доступ про людий из [[інвалідность|інвалідностями]]. У варошах ся тоалеты из змывом часто пудкапчувут до [[каналізація|каналізаційных систем]], а в май ізолованых місностях до [[септик]]ув. Сухі тоалеты ся капчавут на ямы, зйомні контейнеры, компостні камеры и другі варіанты держаня и обробкы удходув, а подакотрі конструкції мавут механізмы удділеня мочі. Тоалет годен быти покладеный удну хыжі, што є популарно з многоквартільными будовами, айбо в подкотрых приватных хыжах (особено у [[сільська міснусть|сільськуй місности]]) знає стояти як правило сухый тоалет на улици в окремуй будьці&nbsp;— [[бударь]]ови. Слова „тоалет“ и „заход“ ся часто хоснувут ай на саму комнату,{{Efn|Щи єдна назва тоалетної комнаты&nbsp;— ''клозет'' авадь ''кловзет''.}} де сут тоалет авадь тоалеты и другі санітарні направы, наприклад умывалникы на рукы, особено при розділеньови ванної комнаты з направами про вмываня тай „санузла“ (санітарного узла) з тоалетом. На сучасні тоалеты ся хоснувут ушылиякі технолоґії; майчасто ся тоалеты чинят из [[кераміка|керамікы]] ([[порцелана|порцеланы]]), [[бетон]]а, пластика вадь дерева. Май нові тоалеты мавут двойный змыв, малый змыв, пудогрів сідала, самоочищеня. [[Японія]] знама за просунуті тоалетні технолоґії. У тоалетах у [[цуґ]]ах ся часто хоснувут вакуумні змывы, котрі келтувут менше воды. При дочасных зборах вон авадь ставбі ся кладут [[портативный тоалет|портативні хемічні тоалеты]]. На гіґієну по дефекації ся часто хоснувут тоалетный папірь авадь [[біде]]. Історично, даже на майранньых стадіях людськых поселень [[санітарія]] была важнов проблемов. Попри вто, многі бідні люди у розвивавучых ся крайинах маву доступ лиш до дуже базовых и чисто негіґієнічных тоалетув&nbsp;— а 419&nbsp;міліонув людий домак не мавут доступа ид тоалетам и мусят удкрыто справляти потребу вонка.<ref name="JMP2017">{{Cite web |title=Sanitation |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sanitation |access-date=2025-08-23 |website=www.who.int |language=en}}</ref> Такі проблемы приводят у тому числі ид пошыреньови зараз, передаваных фекално-оралным путьом авадь водов, ги [[холера]] и [[дізентерія]]. Завто ціль №6 у рамках проґрамы Стуйкого розвою [[Орґанізація споєных націй|Орґанізації споєных націй]] тото „забезпечити вшыткых людий доступом ид адекватнуй санітарії и гіґієні тай покласти конець удкрытуй дефекації“.<ref name="SDG6" /> == Обща інформація == По світу ся хоснує повно всякых филюв тоалетув,<ref name="tilley">{{cite book|url=http://www.eawag.ch/en/department/sandec/publications/compendium/|title=Compendium of Sanitation Systems and Technologies|last2=Ulrich|first2=Lukas|last3=Lüthi|first3=Christoph|last4=Reymond |first4=Philippe|last5=Zurbrügg |first5=Chris|publisher=Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology (Eawag)|isbn=978-3-906484-57-0|edition= 2nd |location=Duebendorf, Switzerland|last1=Tilley|first1=Elizabeth|year=2014}}</ref><ref name="Shaw">{{cite book|url=http://www.susana.org/en/resources/library/details/1993|title=A Collection of Contemporary Toilet Designs|date=2014|publisher=EOOS and WEDC, Loughborough University, UK|isbn=978-1-84380-155-9|pages=40|last1=Shaw|first1=R.}}</ref> айбо мож їх поґруповати так: * из водов (помагат блоковати запах) вадь без (булшинов тото [[змывні тоалеты]] против [[сухый тоалет|сухых]]); * призначені про хоснованя у сидячуй позиції вадь присіді; * розміщені удну хыж авадь вонка ([[бударь|бударі]]); * приватні вадь [[громадськый тоалет|громадські]]. Сидячі тоалеты ся часто кличут тоалетами „западного филя“<ref name="Olga">Gershenson, Olga; Penner, Barbara (2009): [https://books.google.com/books?id=VN5kFuQQ7lsC&dq=%22squat+toilet%22+common&pg=PA117 ''Ladies and gents – Public toilets and gender.''] Temple University Press, [[Філаделфія|Philadelphia]], [[Пенсілванія|Pennsylvania]].</ref> и сут май удобні про людий из [[інвалідность|інвалідностями]] и старшых людий. У разных крайинах сут популарні разны филі тоалетув. У розвивавучых ся крайинах доступ ид тоалетам закапчаный на соціоекономічный статус. Бідні люди у крайинах из низкыми доходками часто не мавут доступа ид тоалетам и давут ся до удкрытої дефекації вонка. Межинародні орґанізації ги [[СООЗ]] давут громадську увагу на йсю кризу через ушылиякі ініціативы, в тому числі Світовый день тоалета.<ref name="UN WTD">{{Cite web|url=http://www.un.org/en/events/toiletday/|title=World Toilet Day 19 November|website=United Nations|access-date=14 November 2017}}</ref> == Громадськоє здоровля == [[Файл:2011_07-Internal_ReinventTheToilet_Animation.webm|міні|Подля фонда Біла и Мелінды Ґейтс, тоалеты ся мавут перевынаходити, обы ся давало протистояти ґлобалнуй санітарнуй кризі]] На днешньый день 1&nbsp;міліард людий у розвивавучых ся крайинах не мавут тоалетув дома и вмісто того ся давут до удкрытої дефекації.<ref>{{Cite web|url=http://worldtoilet.org/|title=World Toilet|last=manic|website=World Toilet|language=en-US|access-date=7 March 2016}}</ref> Єднов из цілий Стуйкого розвою&nbsp;— цільов №6&nbsp;— є забезпечити цілоє населеня Землі санітарійов (а значит тоалетами) до 2030.&nbsp;року.<ref name="SDG6">{{cite web|title=Goal 6: Clean water and sanitation|url=http://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-6-clean-water-and-sanitation.html|access-date=28 September 2015|website=UNDP}}</ref><ref name=":17">{{Cite web |title=Work of the Statistical Commission pertaining to the 2030 Agenda for Sustainable Development (A/RES/71/313) |url=https://undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F71%2F313&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False |access-date=6 November 2022 |website=undocs.org}}</ref> Тоалеты вто важный елемент санітарної системы, айбо треба и другі елементы: транспортацію, обробку, збытя вадь повторноє хоснованя удходув.<ref name="tilley" /> Хворотам, у тум числі [[холера]], котрыма хворівут дас&nbsp;3&nbsp;міліоны кажджый рук, мож запобігати ефективнов санітаційов и обробков воды, обы фекалії не заражали системы подачі воды, пудземні воды тай запасы питної воды. == Скапчані статі == * [[Змывный тоалет]] * [[Громадськый тоалет]] * [[Бударь]] * [[Біде]] == Запяткы == <references group="lower-alpha" /> == Референції == {{Reflist}} 3gq26y0spyttt65q8ie6d0y50h1acli 170717 170715 2026-09-30T21:41:20Z Flipdot 23893 170717 wikitext text/x-wiki {{Куртый попис|Санітарна направа про людські удходы}} [[Файл:Taiwan_HighSpeedRail_Train_Disable-Friendly_Lavatory.JPG|праворуч|міні|250x250пкс|Доступный [[змывный тоалет]] у тайванському скорому [[цуґ]]ови]] '''Тоале́т''', '''тоале́та''' ци '''зáход''' тото [[Санітарія|санітарна]] направа, котра збират людські удходы ([[моча|мочу]] и [[фекалії]]), пораз и засобы гіґієны ги [[тоалетный папірь]], як праило про їх збытя. [[Змывный тоалет|Тоалеты из змывом]] (унітазы) хоснувут воду, а „сухі“&nbsp;— нєт. Дизайны тоалетув ся рузнят: у [[Европа|Европі]] тай [[Сіверна Америка|Сівернуй Америці]] популарні дизайны, призначені про сидіня; у [[Азія|Азії]]&nbsp;— такі, на котрых ся присідат; и доступні, из розрахунком на удобный доступ про людий из [[інвалідность|інвалідностями]]. У варошах ся тоалеты из змывом часто пудкапчувут до [[каналізація|каналізаційных систем]], а в май ізолованых місностях до [[септик]]ув. Сухі тоалеты ся капчавут на ямы, зйомні контейнеры, компостні камеры и другі варіанты держаня и обробкы удходув, а подакотрі конструкції мавут механізмы удділеня мочі. Тоалет годен быти покладеный удну хыжі, што є популарно з многоквартільными будовами, айбо в подкотрых приватных хыжах (особено у [[сільська міснусть|сільськуй місности]]) знає стояти як правило сухый тоалет на улици в окремуй будьці&nbsp;— [[бударь]]ови. Слова „тоалет“ и „заход“ ся часто хоснувут ай на саму комнату,{{Efn|Щи єдна назва тоалетної комнаты&nbsp;— ''клозет'' авадь ''кловзет''.}} де сут тоалет авадь тоалеты и другі санітарні направы, наприклад умывалникы на рукы, особено при розділеньови ванної комнаты з направами про вмываня тай „санузла“ (санітарного узла) з тоалетом. На сучасні тоалеты ся хоснувут ушылиякі технолоґії; майчасто ся тоалеты чинят из [[кераміка|керамікы]] ([[порцелана|порцеланы]]), [[бетон]]а, пластика вадь дерева. Май нові тоалеты мавут двойный змыв, малый змыв, пудогрів сідала, самоочищеня. [[Японія]] знама за просунуті тоалетні технолоґії. У тоалетах у [[цуґ]]ах ся часто хоснувут вакуумні змывы, котрі келтувут менше воды. При дочасных зборах вон авадь ставбі ся кладут [[портативный тоалет|портативні хемічні тоалеты]]. На гіґієну по дефекації ся часто хоснувут тоалетный папірь авадь [[біде]]. Історично, даже на майранньых стадіях людськых поселень [[санітарія]] была важнов проблемов. Попри вто, многі бідні люди у розвивавучых ся крайинах маву доступ лиш до дуже базовых и чисто негіґієнічных тоалетув&nbsp;— а 419&nbsp;міліонув людий домак не мавут доступа ид тоалетам и мусят удкрыто справляти потребу вонка.<ref name="JMP2017">{{Cite web |title=Sanitation |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sanitation |access-date=2025-08-23 |website=www.who.int |language=en}}</ref> Такі проблемы приводят у тому числі ид пошыреньови зараз, передаваных фекално-оралным путьом авадь водов, ги [[холера]] и [[дізентерія]]. Завто ціль №6 у рамках проґрамы Стуйкого розвою [[Орґанізація споєных націй|Орґанізації споєных націй]] тото „забезпечити вшыткых людий доступом ид адекватнуй санітарії и гіґієні тай покласти конець удкрытуй дефекації“.<ref name="SDG6" /> == Обща інформація == По світу ся хоснує повно всякых филюв тоалетув,<ref name="tilley">{{cite book|url=http://www.eawag.ch/en/department/sandec/publications/compendium/|title=Compendium of Sanitation Systems and Technologies|last2=Ulrich|first2=Lukas|last3=Lüthi|first3=Christoph|last4=Reymond |first4=Philippe|last5=Zurbrügg |first5=Chris|publisher=Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology (Eawag)|isbn=978-3-906484-57-0|edition= 2nd |location=Duebendorf, Switzerland|last1=Tilley|first1=Elizabeth|year=2014}}</ref><ref name="Shaw">{{cite book|url=http://www.susana.org/en/resources/library/details/1993|title=A Collection of Contemporary Toilet Designs|date=2014|publisher=EOOS and WEDC, Loughborough University, UK|isbn=978-1-84380-155-9|pages=40|last1=Shaw|first1=R.}}</ref> айбо мож їх поґруповати так: * из водов (помагат блоковати запах) вадь без (булшинов тото [[змывні тоалеты]] против [[сухый тоалет|сухых]]); * призначені про хоснованя у сидячуй позиції вадь присіді; * розміщені удну хыж авадь вонка ([[бударь|бударі]]); * приватні вадь [[громадськый тоалет|громадські]]. Сидячі тоалеты ся часто кличут тоалетами „западного филя“<ref name="Olga">Gershenson, Olga; Penner, Barbara (2009): [https://books.google.com/books?id=VN5kFuQQ7lsC&dq=%22squat+toilet%22+common&pg=PA117 ''Ladies and gents – Public toilets and gender.''] Temple University Press, [[Філаделфія|Philadelphia]], [[Пенсілванія|Pennsylvania]].</ref> и сут май удобні про людий из [[інвалідность|інвалідностями]] и старшых людий. У разных крайинах сут популарні разны филі тоалетув. У розвивавучых ся крайинах доступ ид тоалетам закапчаный на соціоекономічный статус. Бідні люди у крайинах из низкыми доходками часто не мавут доступа ид тоалетам и давут ся до удкрытої дефекації вонка. Межинародні орґанізації ги [[СООЗ]] давут громадську увагу на йсю кризу через ушылиякі ініціативы, в тому числі Світовый день тоалета.<ref name="UN WTD">{{Cite web|url=http://www.un.org/en/events/toiletday/|title=World Toilet Day 19 November|website=United Nations|access-date=14 November 2017}}</ref> == Громадськоє здоровля == [[Файл:2011_07-Internal_ReinventTheToilet_Animation.webm|міні|Подля фонда Біла и Мелінды Ґейтс, тоалеты ся мавут перевынаходити, обы ся давало протистояти ґлобалнуй санітарнуй кризі]] На днешньый день 1&nbsp;міліард людий у розвивавучых ся крайинах не мавут тоалетув дома и вмісто того ся давут до удкрытої дефекації.<ref>{{Cite web|url=http://worldtoilet.org/|title=World Toilet|last=manic|website=World Toilet|language=en-US|access-date=7 March 2016}}</ref> Єднов из цілий Стуйкого розвою&nbsp;— цільов №6&nbsp;— є забезпечити цілоє населеня Землі санітарійов (а значит тоалетами) до 2030.&nbsp;року.<ref name="SDG6">{{cite web|title=Goal 6: Clean water and sanitation|url=http://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-6-clean-water-and-sanitation.html|access-date=28 September 2015|website=UNDP}}</ref><ref name=":17">{{Cite web |title=Work of the Statistical Commission pertaining to the 2030 Agenda for Sustainable Development (A/RES/71/313) |url=https://undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F71%2F313&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False |access-date=6 November 2022 |website=undocs.org}}</ref> Тоалеты вто важный елемент санітарної системы, айбо треба и другі елементы: транспортацію, обробку, збытя вадь повторноє хоснованя удходув.<ref name="tilley" /> Хворотам, у тум числі [[холера]], котрыма хворівут дас&nbsp;3&nbsp;міліоны кажджый рук, мож запобігати ефективнов санітаційов и обробков воды, обы фекалії не заражали системы подачі воды, пудземні воды тай запасы питної воды. == Скапчані статі == * [[Змывный тоалет]] * [[Громадськый тоалет]] * [[Бударь]] * [[Біде]] == Запяткы == <references group="lower-alpha" /> == Референції == {{Reflist}} cirbzs003382nuewqd1xkwb2vgal0ci 170719 170717 2026-09-30T21:50:27Z Flipdot 23893 170719 wikitext text/x-wiki {{Куртый попис|Санітарна направа про людські удходы}} {{Не поплетьте|текст=тоалет(а) у значіню [[косметика|косметикы]]}} {{Інфобокс | image = {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | background color = | image1 = Toilet photo.jpg | width1 = | alt1 = Змывный тоалет западного филя з рулоном тоалетного папіря и серветками про покрытя сідала, смітником на ухосновані предметы гіґієны и йоршиком на граници Німещины з Австрійов | image2 = Squat-toilet-with-tank.jpg | width2 = | image3 = Raised pit toilet, Informal settlements Kampala (8409884995).jpg | width3 = | footer_background = | footer_align = center | footer = Тоалеты годні мати разні формы и конструкції, у тум числі сидячі тай такі, што ся хоснувут у присяді, [[змывный тоалет|змывні]] тай сухі (як наприклад ямні латрины). | total_width = 400 | alt2 = Тоалет на хоснованя у присяді | alt3 = Ямный тоалет }} }} '''Тоале́т''', '''тоале́та''' ци '''зáход''' тото [[Санітарія|санітарна]] направа, котра збират людські удходы ([[моча|мочу]] и [[фекалії]]), пораз и засобы гіґієны ги [[тоалетный папірь]], як праило про їх збытя. [[Змывный тоалет|Тоалеты из змывом]] (унітазы) хоснувут воду, а „сухі“&nbsp;— нєт. Дизайны тоалетув ся рузнят: у [[Европа|Европі]] тай [[Сіверна Америка|Сівернуй Америці]] популарні дизайны, призначені про сидіня; у [[Азія|Азії]]&nbsp;— такі, на котрых ся присідат; и доступні, из розрахунком на удобный доступ про людий из [[інвалідность|інвалідностями]]. У варошах ся тоалеты из змывом часто пудкапчувут до [[каналізація|каналізаційных систем]], а в май ізолованых місностях до [[септик]]ув. Сухі тоалеты ся капчавут на ямы, зйомні контейнеры, компостні камеры и другі варіанты держаня и обробкы удходув, а подакотрі конструкції мавут механізмы удділеня мочі. Тоалет годен быти покладеный удну хыжі, што є популарно з многоквартільными будовами, айбо в подкотрых приватных хыжах (особено у [[сільська міснусть|сільськуй місности]]) знає стояти як правило сухый тоалет на улици в окремуй будьці&nbsp;— [[бударь]]ови. Слова „тоалет“ и „заход“ ся часто хоснувут ай на саму комнату,{{Efn|Щи єдна назва тоалетної комнаты&nbsp;— ''клозет'' авадь ''кловзет''.}} де сут тоалет авадь тоалеты и другі санітарні направы, наприклад умывалникы на рукы, особено при розділеньови ванної комнаты з направами про вмываня тай „санузла“ (санітарного узла) з тоалетом. На сучасні тоалеты ся хоснувут ушылиякі технолоґії; майчасто ся тоалеты чинят из [[кераміка|керамікы]] ([[порцелана|порцеланы]]), [[бетон]]а, пластика вадь дерева. Май нові тоалеты мавут двойный змыв, малый змыв, пудогрів сідала, самоочищеня. [[Японія]] знама за просунуті тоалетні технолоґії. У тоалетах у [[цуґ]]ах ся часто хоснувут вакуумні змывы, котрі келтувут менше воды. При дочасных зборах вон авадь ставбі ся кладут [[портативный тоалет|портативні хемічні тоалеты]]. На гіґієну по дефекації ся часто хоснувут тоалетный папірь авадь [[біде]]. Історично, даже на майранньых стадіях людськых поселень [[санітарія]] была важнов проблемов. Попри вто, многі бідні люди у розвивавучых ся крайинах маву доступ лиш до дуже базовых и чисто негіґієнічных тоалетув&nbsp;— а 419&nbsp;міліонув людий домак не мавут доступа ид тоалетам и мусят удкрыто справляти потребу вонка.<ref name="JMP2017">{{Cite web |title=Sanitation |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sanitation |access-date=2025-08-23 |website=www.who.int |language=en}}</ref> Такі проблемы приводят у тому числі ид пошыреньови зараз, передаваных фекално-оралным путьом авадь водов, ги [[холера]] и [[дізентерія]]. Завто ціль №6 у рамках проґрамы Стуйкого розвою [[Орґанізація споєных націй|Орґанізації споєных націй]] тото „забезпечити вшыткых людий доступом ид адекватнуй санітарії и гіґієні тай покласти конець удкрытуй дефекації“.<ref name="SDG6" /> == Обща інформація == По світу ся хоснує повно всякых филюв тоалетув,<ref name="tilley">{{cite book|url=http://www.eawag.ch/en/department/sandec/publications/compendium/|title=Compendium of Sanitation Systems and Technologies|last2=Ulrich|first2=Lukas|last3=Lüthi|first3=Christoph|last4=Reymond |first4=Philippe|last5=Zurbrügg |first5=Chris|publisher=Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology (Eawag)|isbn=978-3-906484-57-0|edition= 2nd |location=Duebendorf, Switzerland|last1=Tilley|first1=Elizabeth|year=2014}}</ref><ref name="Shaw">{{cite book|url=http://www.susana.org/en/resources/library/details/1993|title=A Collection of Contemporary Toilet Designs|date=2014|publisher=EOOS and WEDC, Loughborough University, UK|isbn=978-1-84380-155-9|pages=40|last1=Shaw|first1=R.}}</ref> айбо мож їх поґруповати так: * из водов (помагат блоковати запах) вадь без (булшинов тото [[змывні тоалеты]] против [[сухый тоалет|сухых]]); * призначені про хоснованя у сидячуй позиції вадь присіді; * розміщені удну хыж авадь вонка ([[бударь|бударі]]); * приватні вадь [[громадськый тоалет|громадські]]. Сидячі тоалеты ся часто кличут тоалетами „западного филя“<ref name="Olga">Gershenson, Olga; Penner, Barbara (2009): [https://books.google.com/books?id=VN5kFuQQ7lsC&dq=%22squat+toilet%22+common&pg=PA117 ''Ladies and gents – Public toilets and gender.''] Temple University Press, [[Філаделфія|Philadelphia]], [[Пенсілванія|Pennsylvania]].</ref> и сут май удобні про людий из [[інвалідность|інвалідностями]] и старшых людий. У разных крайинах сут популарні разны филі тоалетув. У розвивавучых ся крайинах доступ ид тоалетам закапчаный на соціоекономічный статус. Бідні люди у крайинах из низкыми доходками часто не мавут доступа ид тоалетам и давут ся до удкрытої дефекації вонка. Межинародні орґанізації ги [[СООЗ]] давут громадську увагу на йсю кризу через ушылиякі ініціативы, в тому числі Світовый день тоалета.<ref name="UN WTD">{{Cite web|url=http://www.un.org/en/events/toiletday/|title=World Toilet Day 19 November|website=United Nations|access-date=14 November 2017}}</ref> == Громадськоє здоровля == [[Файл:2011_07-Internal_ReinventTheToilet_Animation.webm|міні|Подля фонда Біла и Мелінды Ґейтс, тоалеты ся мавут перевынаходити, обы ся давало протистояти ґлобалнуй санітарнуй кризі]] На днешньый день 1&nbsp;міліард людий у розвивавучых ся крайинах не мавут тоалетув дома и вмісто того ся давут до удкрытої дефекації.<ref>{{Cite web|url=http://worldtoilet.org/|title=World Toilet|last=manic|website=World Toilet|language=en-US|access-date=7 March 2016}}</ref> Єднов из цілий Стуйкого розвою&nbsp;— цільов №6&nbsp;— є забезпечити цілоє населеня Землі санітарійов (а значит тоалетами) до 2030.&nbsp;року.<ref name="SDG6">{{cite web|title=Goal 6: Clean water and sanitation|url=http://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-6-clean-water-and-sanitation.html|access-date=28 September 2015|website=UNDP}}</ref><ref name=":17">{{Cite web |title=Work of the Statistical Commission pertaining to the 2030 Agenda for Sustainable Development (A/RES/71/313) |url=https://undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F71%2F313&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False |access-date=6 November 2022 |website=undocs.org}}</ref> Тоалеты вто важный елемент санітарної системы, айбо треба и другі елементы: транспортацію, обробку, збытя вадь повторноє хоснованя удходув.<ref name="tilley" /> Хворотам, у тум числі [[холера]], котрыма хворівут дас&nbsp;3&nbsp;міліоны кажджый рук, мож запобігати ефективнов санітаційов и обробков воды, обы фекалії не заражали системы подачі воды, пудземні воды тай запасы питної воды. == Скапчані статі == * [[Змывный тоалет]] * [[Громадськый тоалет]] * [[Бударь]] * [[Біде]] == Запяткы == <references group="lower-alpha" /> == Референції == {{Reflist}} 9lolgabo5gb1xr74v978ol1dxssbo4k 0 25309 170712 2026-09-30T21:22:31Z Rue323 31002 Rue323 переменовав сторінку [[Дубровка (Тячовскый район)]] на [[Дубрӱвка (Тячӱвськый район)]] 170712 wikitext text/x-wiki #ПЕРЕНАПРАВЛЕННЯ [[Дубрӱвка (Тячӱвськый район)]] oi696gucjt07ctr0ms3acer22fb032n 0 25310 170716 2026-09-30T21:40:48Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Тоалет]] 170716 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Тоалет]] jckhrvd9out9xtw05mkohiqabeshvb6 0 25311 170718 2026-09-30T21:41:37Z Flipdot 23893 Напрямлїня на [[Тоалет]] 170718 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Тоалет]] jckhrvd9out9xtw05mkohiqabeshvb6