Wikipedia
rwwiki
https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro
MediaWiki 1.47.0-wmf.3
first-letter
Itangazamakuru
Ibidasanzwe
Ibiganiro
Umukoresha
Ibiganiro by'umukoresha
Wikipedia
Ibiganiro kuri Wikipedia
Dosiye
Ibiganiro kuri dosiye
MediyaWiki
Ibiganiro kuri MediyaWiki
Inyandikorugero
Ibiganiro ku nyandikorugero
Ubufasha
Ibiganiro ku bufasha
Ikiciro
Ibiganiro ku byiciro
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Akarere ka Huye
0
3263
131380
121850
2026-05-22T23:54:08Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131380
wikitext
text/x-wiki
[[File:HuyeDist.png|thumb|250px|<span style="color:grey;">Ikarita y’Akarere ka Huye </span>]]
[[Dosiye:RW Huye (Butare).jpg|thumb|huye]]
== Ibiro by 'akarere ka Huye ==
'''Akarere ka Huye''' ni kamwe mu turere umunani tugize [[Intara y'amajyepfo|Intara y’Amajyepfo]] mu [[Rwanda]]. Akarere ka Huye gahana imbibi n' [[akarere ka Nyanza]] (Amajyaruguru) akarere ka Nyaruguru (Amajyepfo), [[akarere ka Nyamagabe]] (Iburengerazuba) n' [[akarere ka Gisagara]] (i Burasirazuba).<ref>https://web.archive.org/web/20230305132630/http://www.rebero.co.rw/2019/11/04/muri-2020-ibiro-byintara-yamajyepfo-bizimukira-mu-karere-ka-huye/</ref>
Akarere ka Huye kazwi na none kuba gafite inzu ndangamuco y'u Rwanda.
Ni mu karere ka Huye kandi dusanga amahoteri menshi mu gace kahoze kitwa Butare.
Umujyi w'akarere ka Huye ni umwe mu mijyi yunganira [[Kigali|umujyi wa Kigali]].
Ubukungu bw' akarere ka Huye bushingiye ku buhinzi n'ubworozi, ubukerarugendo, ubucuruzi n'inganda.
Mu buhinzi, mu karere ka Huye hera ibihingwa ngandurarugo (ibishyimbo, ibigori, urutoki, Umuceri n'ibindi); mu bihingwa ngengabukungu mu karere ka Huye hera igihingwa cya kawa ni na ho dusanga Ikawa ya '''Maraba''' yamamaye mu ruhando mpuzamahanga. Mu karere ka Huye uhasanga ibikorwa by' ubukerarugendo nk' ingoro ndangamurage ( '''Musee'''), '''Ibisi''' bya Huye, ishyamba ry’'''Arboretum''', amahoteri n’ibindi.
Akarere ka Huye ni ho hari igicumbi cy'uburezi kuko mu karere ka Huye tuhasanga kaminuza n'amashuri makuru 5 [ [[Kaminuza y'u Rwanda|Kaminuza y’u Rwanda]] Ishami rya Huye, [http://www.iprchuye.rp.ac.rw/ IPRC South], Catholic University of Rwanda -CUR, [https://web.archive.org/web/20200922135848/http://piass.ac.rw/ Protestant Institute of Art and Social Sciences - PIASS] na Seminari Nkuru ya Nyakibanda]. Mu karere ka Huye hari amashuri yisumbuye 50 n' amashuri abanza 100.
[[Dosiye:RW Huye (Butare) (1) (16640357143).jpg|thumb|Huye]]
Mu karere ka Huye tuhasanga ibitaro bya Kaminuza CHUB, ibitaro by' akarere ka Huye bya Kabutare, amavuriro yigenga 3, Farumasi 17 n'ibigo nderabuzima 16.
I'''zina ry' Ubutore : Indatirwabahizi'''
== Imiterere y’akarere ka Huye ==
:Ubuso bw’akarere: 581.5 km²
:Umubare w’imirenge: 14
:Umubare w’utugari: 77
:Umubare w’imidugudu: 508
:Umubare w’abaturage: 288 203
:Ubucucike: 495.6
: umubare w' Wamazu igafumba: 882[[File:Huye_mainstreet_Rwanda_taken_June_2009.jpg|thumb|Huye ubwikorezi]]
:Ruvugizo
:Mubuga
:Kabuga
:Kigari
:Kiga
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
*[http://www.huye.gov.rw/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=1&lang=rw www.huye.gov.rw]
[[Category:Akarere ka Huye| ]]
[[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]]
khgyi603ntzwt1ny2zs3x1n0hn4b7rk
Filimi ya Seburikoko
0
9209
131388
130205
2026-05-23T03:27:55Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131388
wikitext
text/x-wiki
Seburikoko ni '''Urukurikirane rw'urwenya rwo''' '''mu Rwanda''' rwakozwe na '''Misago Nelly Wilson''' abikora binyuze muri , '''Afrifame ltd''' <ref>https://yegob.rw/byinshi-wamenya-kuri-siperansiya-wo-muri-seburikoko/</ref>. Ikiganiro cy'iminota 15 kinyura kuri [https://web.archive.org/web/20211101045635/https://www.rba.co.rw/ Televiziyo y'u Rwanda (RTV)] buri wa mbere no ku wa kane saa kumi n'ebyiri na mirongo ine n'itanu (4h45 PM GMT) guhera muri Werurwe 2015 <ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-57870027</ref>. Uruhererekane ruzaba rugizwe n'ibihe 4 byanditswe na Mutiganda Wa Nkunda hamwe na 'Rurema Misago Nelly Wilson' kandi bikayoborwa na '''Jones Kennedy Mazimpaka''' hamwe na samples studios <ref>{{Cite web |url=https://rwanda.shafaqna.com/EN/AL/150665 |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111124734/https://rwanda.shafaqna.com/EN/AL/150665 |url-status=dead }}</ref> <ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/dore-impamvu-nyamukuru-yatumye-muyobozi-uri-mu-bakunzwe-cyane-muri-filimi-ya</ref> . Irimo itsinda ryitsinda rigizwe n'umunyarwanda wamamaye wumunyarwenya Gratien Niyitegeka nk'umuntu w'icyubahiro '''Seburikoko''' <ref>{{Cite web |url=https://m.eachamps.rw/article/5635/Seburikoko-muri-filime-nyarwanda--zihataniye-ibihembo-mpuzamahanga.php |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111124732/https://m.eachamps.rw/article/5635/Seburikoko-muri-filime-nyarwanda--zihataniye-ibihembo-mpuzamahanga.php |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.isimbi.rw/sinema/article/umukunzi-wa-kibonke-muri-seburikoko-yanze-gukina-atwite</ref>, Antoinette Uwamahoro nkumugore we Siperansiya, Erneste Kalisa, Ngabo Leo, Mediatrice ya Muhutukazi (uzwi cyane kubera uruhare muri radio yisabune yo mu [[Rwanda]] yitwa Kankwanzi) ), n'abandsi benshi. <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/88807/akari-ku-mutima-wa-seburikoko-na-nikuze-ushimira-inyarwandacom-nyuma-wo-kwegukana-ibihembo-88807.html</ref>
'''Seburikoko''' yabaye porogaramu ikunzwe cyane kuri Televiziyo y'u [[Rwanda]] kandi mu mpera za sizoni 4 muri Werurwe 2016, televiziyo yategetse izindi sizoni 4 zizakomeza muri Werurwe 2017 <ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/sinema/article/menya-uko-umunsi-wa-niyitegeka-gratien-papa-sava-uba-uteye-muri-gumamurugo</ref> .
== Abakinnyi hamwe ninyuguti<ref>https://rwandamagazine.com/imyidagaduro/article/hatangajwe-amatariki-seburikoko-izongera-kunyuzwa-kuri-rtv</ref> ==
* Niyitegeka Gratien nka Seburikoko
* Antoinette Uwamahoro nka Siperansiya
* Umuganwa Sarah nka Mutoni
* Mugisha Emmanuel nka Kibonge
* Chantal Nyakubyara nka Nyiramana
* Ernest Kalisa nka Rulinda
* Léon Ngabo nka Kadogo
* Noella Niyomubaye nka Liliane
== Ibihembo ==
Ku nshuro ya 5 ya Rwanda Movie Awards, Urukurikirane rwa TV rwatsindiye ibihembo 8 birimo Urukurikirane rwiza rwa TV<ref>{{Cite web |url=https://kigalirealnews.com/inkuru-ibabaje-cyane-kuri-siperansiya-wo-muri-seburikoko-mwakunze-cyane-tumusengere-cyane/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111124734/https://kigalirealnews.com/inkuru-ibabaje-cyane-kuri-siperansiya-wo-muri-seburikoko-mwakunze-cyane-tumusengere-cyane/ |url-status=dead }}</ref>, Umuyobozi mwiza, Umukinnyi wa mbere witwaye neza ndetse n’umukinnyi wa filime maze akomeza gutsindira 4 kuri serivise nziza za TV, umuyobozi mwiza, umukinnyi wa cinemateri mwiza na injeniyeri mwiza<ref>https://web.archive.org/web/20210119020031/https://kissfm.rw/abakinnyi-ba-filime-begukanye-ibihembo-muri-rwanda-international-movie-awards/</ref>.
== Inyandiko ==
'''SEBURIKOKO''' avuga inkuru y'umugabo witwa '''Seburikoko''' wiyita '''SEBU''' kubera izina yumva muri we nk'umutunzi mu baturanyi b'umudugudu w'impimbano wa '''Gatoto''' . Ntakintu akorera umuryango we kuko amara umwanya wose anywa inzoga, agurisha ibintu byo munzu yaguzwe n'umugore we '''Siperansiya''' ukora ibishoboka byose kugirango atunge umuryango<ref>Rwanda: Papa Sava, Seburikoko… Urugendo rw'umwami wa byendagusetsa - BBC News Gahuza</ref>.
Umwana wabo umwe rukumbi '''Mutoni''', batashoboye gushyira mu ishuri, yavuye i '''[[Kigali]]''' gushaka ubuzima bushya. Igihe kirageze ubwo yiyemeza gusubira mu rugo kurugamba rwo kurwanya se. Bazamuhindura?<ref>{{Cite web |url=http://bwiza.com/?dufite-abahashyi-cyane-kurusha-uko-twakagize-abahanzi-samusure |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125023/https://bwiza.com/?dufite-abahashyi-cyane-kurusha-uko-twakagize-abahanzi-samusure |url-status=dead }}</ref>
=== Ibisobanuro ===
'''Ubwoko:''' Urwenya, Ikinamico, filimi
'''Umuremyi''': Misago Nelly Wilson
'''Umwanditsi''' (s): Mutiganda Wa Nkunda na Misago Nelly Wilson
'''Abakinnyi''':
* Gratien Niyitegeka
* Antoinette Uwamahoro
* Ernest Kalisa
* Ngabo Leo
* Mediatrice Muhutukazi
* Leocadie Uwabeza
* Nyakubyara
* Gasasira Jean Pierre
* Umuganwa Sara
'''Igihugu bakomokamo''':[[Rwanda]]
'''Ururimi rwumwimerere''': Kinyarwanda
'''Oya y'ibihe''': 4
'''Umubare w'ibice''': 96
=== Umusaruro ===
'''Producer Executif''': AFRIFAME LTD, ZACU ENTERTAINMENT
'''Producer''': Misago Wilson (Nelly)
'''Muhinduzi (s)''':
* Richard Mugwaneza
* Pamela Mugisha
'''Sinema''': Habarurema Mustafa, Udahemuka Louis
'''Umuyobozi''': Jones Kennedy Mazimpaka, Niyitegeka Gratien '''Ijwi''': Sengabo Ally Tresor, Alain Gilbert
'''Gushiraho Kamera''': Kamera imwe
'''Isosiyete ikora''': Amashusho ya Afrifame
'''Ikwirakwiza''': RTV, TV ya Zacu
== references ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
<references />
[[Ikiciro:Afurika]]
ghs5vaviuebvlzsas347zvx0xa4jw0h
Beasts of No Nation (film)
0
9254
131384
113517
2026-05-23T01:09:51Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131384
wikitext
text/x-wiki
'''Beats of No Nation''' ni film yo muri Amerika yanditswe, itunganywa ,ifatwa amashusho , no iyoborwa na Cary Joji Fukunaga <ref>https://www.criterion.com/films/31756-beasts-of-no-nation</ref>. Bikurikira umuhungu muto wabaye umusirikare mugihe igihugu cye cyari gifite intambara iteye ubwoba. Iyi filime yakorewe muri [[Gana]] ikinwamo na Idris Elba<ref>https://www.criterion.com/current/posts/7513-beasts-of-no-nation-a-different-kind-of-african-war-film</ref>, Abraham Attah, Ama K. Abebrese, Grace Nortey, David Dontoh, na Opeyemi Fagbohungbe<ref>https://www.rogerebert.com/reviews/beasts-of-no-nation-2015</ref>, iyi filime ishingiye ku gitabo cyo mu 2005 cyitwa izina rimwe na Uzodinma Iweala, igitabo ubwacyo cyiswe izina. nyuma ya alubumu ya Fela Kuti <ref>https://bleeckerstreetmedia.com/beasts-of-no-nation</ref>.
[[Dosiye:Cary Joji Fukunaga "Beast Of No Nation" at Opening Ceremony of the 28th Tokyo International Film Festival (21806112494).jpg|thumb|Cary Joji Fukunaga|312x312px]]
Yerekanwe mu gice cy’amarushanwa akomeye mu iserukiramuco mpuzamahanga rya firime rya 72 rya Venice<ref>{{Cite web |url=https://benensonproductions.com/films/beasts-of-no-nation/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111080143/https://benensonproductions.com/films/beasts-of-no-nation/ |url-status=dead }}</ref>, aho yatsindiye igihembo cya Marcello Mastroianni<ref>https://www.indiewire.com/2021/09/idris-elba-beasts-of-no-nation-oscars-social-climate-1234666920/</ref> . Iyi filime yerekanwe mu gice cyihariye cyo kwerekana iserukiramuco mpuzamahanga rya Filime rya Toronto mu mwaka wa 2015, ikanasohoka kuri Netflix ku isi yose ndetse no mu isohoka rito na Bleecker Street ku ya 16 Ukwakira 2015<ref>https://www.opensocietyfoundations.org/events/film-screening-and-qa-beasts-no-nation</ref>.
=== Itangazamakuru ryo murugo ===
Filime yasohotse kuri Blu-ray na DVD na The Criterion Collection ku ya 31 Kanama 2021.<ref>https://www.commonsensemedia.org/movie-reviews/beasts-of-no-nation</ref>
=== Impaka ===
[[Dosiye:Maniac UK premiere (Fukunaga).jpg|thumb|Cary Joji Fukunaga]]
Mu mwaka wa 2015, Artnet yasohoye inyandiko ivuga ko Fukunaga yakoresheje ibikubiyemo atiriwe ashimira ibihangano by'umuhanzi wo muri Irlande<ref>{{Cite web |url=https://www.levantine-films.com/projects/beasts-of-no-nation/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111080143/https://www.levantine-films.com/projects/beasts-of-no-nation/ |url-status=dead }}</ref>, Richard Mosse, umurimo we wari umaze kumenyekana cyane mu buhanzi kubera gukoresha firime ya infragre ndetse no kwerekana ishusho y'abasirikare b'abana muri Repubulika iharanira Demokarasi ya Kongo<ref>https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2015/10/beasts-of-no-nation-review/410821/</ref>. Mu rwego rwo gushyigikira ikirego cyayo cyo gukopera, iyi ngingo yarimo kugereranya mu buryo butaziguye amakadiri ya buri muntu muri filime n'amafoto y'umwimerere ya Mosse.<ref>https://www.nytimes.com/2015/10/16/movies/review-beasts-of-no-nation-a-brutal-tale-of-child-soldiers-in-africa.html</ref>
== references ==
<references />
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Filimi]]
qny0djwmon1i06a08q386n4ixe1dqii
Mukabagwiza Edda
0
9495
131394
108959
2026-05-23T08:13:19Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131394
wikitext
text/x-wiki
'''Mukabagwiza''' '''Edda''' (wavutse 1968) yari umunyapolitiki wo mu [[Rwanda]] kandi yahoze ari umudipolomate. Kuva 2013, yabaye umudepite mu [[Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda|Nteko Ishinga Amategeko y'u Rwanda]] <ref>https://www.newtimes.co.rw/news/new-bill-seeks-tighten-parliamentarly-oversight-govt</ref>. <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/uwahoze-ayobora-inteko-ishinga-amategeko-y-u-rwanda-yaje-mu-banyeshuri-b</ref>
Mukabagwiza mbere yari minisitiri w’ubutabera muri guverinoma y’u [[Rwanda]] (2003–2006)<ref>https://allafrica.com/stories/202107270089.html</ref>, kandi yari Komiseri Mukuru akaba na [[Urutonde rw'Ibihugu u Rwanda rufitemo za Ambasade kwisi|Ambasaderi wa Repubulika y’u Rwanda]] muri [[Kanada]] na Cuba (2007-2013)<ref>https://www.dailymotion.com/video/xlie0q</ref>.
Yatorewe bwa mbere mu mutwe w’abadepite mu 2013, yongera gutorwa muri 2018 . Ni umwe mu bagize ishyaka rya [[Ishyaka FPR-Inkotanyi|FPR-Inkotanyi]]<ref>https://www.newtimes.co.rw/news/mukabalisa-re-elected-speaker-parliament</ref> . Muri 2018, Umutwe w’abadepite wamutoye nka Visi Perezida wungirije ushinzwe kugenzura no gushyiraho amategeko.<ref>{{Cite web |url=https://www.ktpress.rw/2018/10/fourth-parliament-starts-business-on-friday-but-how-ready-is-it/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-19 |archive-date=2021-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119204835/https://www.ktpress.rw/2018/10/fourth-parliament-starts-business-on-friday-but-how-ready-is-it/ |url-status=dead }}</ref>
== Muri politiki ==
Edda Mukabagwiza numuntu uzwi muri politiki yu Rwanda no mu mirimo rusange. Yakoze mumyanya itandukanye muri guverinoma y'u Rwanda kandi yagize uruhare mugukemura ibibazo bya diplomasi.[https://www.youtube.com/watch?v=96kOLweIITU][https://web.archive.org/web/20240325183928/https://www.parliament.gov.rw/rw/umutwe-wabadepite/inzego/biro], Yabaye Ambasaderi w'u Rwanda mu Bwongereza. Muri urwo rwego, yari ahagarariye inyungu z’u Rwanda kandi ashinzwe umubano w’ububanyi n’amahanga na guverinoma y’Ubwongereza ndetse n’abandi bafatanyabikorwa mpuzamahanga.[https://web.archive.org/web/20240325183928/https://www.parliament.gov.rw/rw/umutwe-wabadepite/inzego/biro], Yabaye umunyamabanga wa Leta ushinzwe imibereho myiza muri Minisiteri y’ubutegetsi bw’igihugu,byumwihariko yari ashinzwe kugenzura gahunda n’imibereho myiza y’abaturage ku nzego z’ibanze.
== Imirimo muri politiki ==
Hon. Mukabagiwiza Edda ni Visi Perezida wungirije ushinzwe ibibazo by'Inteko Ishinga Amategeko kuva ku ya 19 Nzeri 2018. Mbere yiki gikorwa, yari Umudepite, Umutwe w’abadepite kuva Ukwakira 2013 kugeza Kanama 2018.
Mbere, Hon. Mukabagiwiza yabaye Komiseri Mukuru akaba na Ambasaderi wa Repubulika y'u Rwanda muri Kanada na Cuba (2007-2013); Umuyobozi w'itsinda rya Commonwealth ry'abakomiseri bakuru muri Kanada (2012-2013); na Perezida w'ihuriro ry'Abadipolomate b'Abanyafurika (AWDF) muri Kanada (2012-2013).
Yabaye kandi Minisitiri w’ubutabera, Guverinoma y’u Rwanda kuva mu Kwakira 2003 kugeza Kanama 2006; Umunyamabanga mukuru wa Minisiteri y'Ubutabera n'imibanire y'inzego (Ugushyingo 2000-Ukwakira. 20030); Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’ishyirahamwe rya “HAGURUKA (1999-2000) n’umujyanama mu by'amategeko muri Minisiteri y’ubutabera n’ububanyi n’inzego (1997-1999).
Hon. Mukabagiwiza yakoraga nka “In ishinzwe amategeko ya” muri minisiteri y’ubuhinzi n’ubworozi (1996-1997) ndetse na Visi Perezida wa Pro-Femmes/Twese Hamwe (1999-2000)[https://web.archive.org/web/20240325183928/https://www.parliament.gov.rw/rw/umutwe-wabadepite/inzego/biro][https://web.archive.org/web/20240325183929/https://www.chronicles.rw/2019/09/23/high-level-commonwealth-parliamentary-conference-opens-in-uganda-with-small-rwandan-delegation/]
Mubuzima bwe bwose, Mukabagwiza yitangiye gukorera abaturage b’u Rwanda no guteza imbere inyungu zabo haba mu gihugu ndetse no hanze yacyo. Uruhare rwe muri guverinoma na diplomasi rwagaragajwe n'ubushake bwe bwo guteza imbere gahunda y’iterambere ry’u Rwanda no gushimangira umubano n’ibindi bihugu.[https://web.archive.org/web/20240325183928/https://www.parliament.gov.rw/rw/umutwe-wabadepite/inzego/biro]
== references ==
{{reflist}}
[[Ikiciro:Abanyarwandakazi babanyapolitiki]]
[[Ikiciro:Abanyaporitiki]]
[[Ikiciro:Politiki y'urwanda]]
637rz55pujeb0qiwiws3vokvzi28yjl
Maïmouna Gueye
0
9559
131393
116560
2026-05-23T07:51:02Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131393
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Senegal - Location Map (2011) - SEN - UNOCHA.svg|thumb|maimouna gueye yavukiye muri uganda]]
'''Maïmouna Gueye Fall''', ni Umukinnyi wa filimi muri [[Senegali|Sénégalese]] . Azwi cyane kubera uruhare muri firime ''The Climb'', ''Payoff, Cuties,'' ''Bacon kuruhande'' <ref>http://www.artcine.net/artiste.cfm/566623-Ma%C3%AFmouna_Gueye.html</ref>.
== Ubuzima bwite ==
Nyuma yo gushyingiranwa n’umugabo w’umufaransa, yagiye mu [[Bufaransa]] mu 1998<ref>https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=188601.html</ref>. Ariko, nyuma y'amezi make, yahukanye nyuma yo guhura n'ivanguramoko n'umugabo. Nyuma yo gutandukana, yimukiye i Paris<ref>https://en.unifrance.org/directories/person/329136/maimouna-gueye</ref>.
== Umwuga ==
Gueye yatangiye gukina umwuga wo gukina akina na Sophocles ''Antigone'' iyobowe n'umwanditsi [[Hayiti|wa Haiti]]<ref>http://haiti.spla.pro/en/fiche.personne.maamouna-guaye.5063.html</ref> , Gérard Chenet . Mu 2004, yakinnye mu kindi gikinisho, guhuza Igifaransa na Monologues ''du vagin'' izwi cyane na Eve Ensler. Nyuma yaje kwimukira mu ikinamico maze akora amakinamico azwi cyane, ''Souvenirs de la dame en noir'' and ''She is black, but she is beautiful''<ref>https://www.dreshare.com/maimouna-gueye/</ref>
Nyuma yo gukina amakinamico menshi, amaherezo yaje kugaragara muri sinema afite uruhare rwa mbere muri filime ''Payoff'' mu 2003<ref>{{Cite web |url=https://www.vantunews.com/wiki/biography-maimouna-gueye |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121132032/https://www.vantunews.com/wiki/biography-maimouna-gueye |url-status=dead }}</ref>. Nyuma yaje kugira uruhare runini muri film ''Touristes?Oh yes!'' iyobowe na Jean-Pierre Mocky mu 2004.
Niwe washinze 'Afrokids', club yimyidagaduro y'abana itanga amarangi, gusoma, kubyina, kuvuga inkuru, n'amahugurwa ya DIY<ref>{{Cite web |url=https://www.mycast.io/talent/maimouna-gueye |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121142041/https://www.mycast.io/talent/maimouna-gueye |url-status=dead }}</ref>.
== Amashusho<ref>https://ms.hrvwiki.net/wiki/Ma%C3%AFmouna_Gueye</ref> ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|2003
|''Payoff''
|
|Film
|-
|2003
|''Gomez et Tavarès''
|
|Film
|-
|2004
|''Touristes? Oh yes!''
|
|Film
|-
|2008
|''Le monde est petit''
|Fatou
|TV Movie
|-
|2009
|''La Première Étoile''
|Coiffeuse
|Film
|-
|2010
|''Il reste du jambon ?''
|Val
|Film
|-
|2012
|''Drôle de famille!''
|Aglae
|TV Series
|-
|2015
|''Maman(s)''
|Mariam
|Short film
|-
|2015
|''Persuasif''
|Mme Koné
|TV Series
|-
|2016
|''He Even Has Your Eyes''
|Madame Diop
|Film
|-
|2017
|''L'Ascension''
|
|Film
|-
|2017
|''The Climb''
|Evelyne Diakhaté
|Film
|-
|2017
|''Il a déjà tes yeux''
|
|Film
|-
|2017
|''Le Flic de Belleville''
|Iman Touré
|Film
|-
|2018
|''Souffle de vie''
|Infirmière réanimation
|Film
|-
|2019
|''La reine de l'évasion''
|Femme TV
|Short film
|-
|2019
|''L'Ordre des médecins''
|
|Film
|-
|2020
|''[[:en:Mignonnes|Mignonnes]]''
|Mariam
|Film
|}
== references ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]]
6rfhrepf54pquscji1rymhe3btuffrd
Erica Chissapa
0
9585
131387
123974
2026-05-23T03:03:12Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131387
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Angola - Location Map (2013) - AGO - UNOCHA.svg|thumb|erica sofia yavukiye mugihugu cya angola]]
'''Érica Sofia de Jesus Chissapa Bicho''' (yavutse ku ya 22 Ukuboza 1988), uzwi cyane nka '''Erica Chissapa''', ni umukinnyi wa filime akaba n'umunyamakuru [[Angola|wa Angola]]<ref>https://www.imdb.com/name/nm3977779/bio</ref> . Azwi cyane kubera uruhare muri firime''[[:en:Njinga:_Queen_of_Angola|Njinga: Queen of Angola]]'', ''Voo Directo'' and ''Jikulumessu''<ref>https://www.tvguide.com/celebrities/erica-chissapa/3030497069/</ref>.
== Ubuzima bwite ==
Yavutse ku ya 22 Ukuboza 1988 i Huambo, mu kibaya cyo hagati cya [[Angola]] <ref>https://mubi.com/cast/erica-chissapa</ref>. Nyuma yaje kwimukira i Luanda afite imyaka ibiri gusa kandi abana na ba sekuruza, asize ababyeyi be na barumuna be batatu mu gihugu cye<ref>https://peoplepill.com/people/erica-chissapa</ref>.
== Umwuga ==
Afite imyaka 14, Erica yinjiye mu ikinamico. Mugihe yari mu myitozo yitsinda ryamakinamico i Luanda, yatumiriwe gusimbura umwe mubakinnyi bakinnye, wagombaga gufungura nyuma yiminsi itatu<ref>{{Cite web |url=https://www.jornaldeangola.ao/ao/noticias/erica-chissapa-em-novela-portuguesa/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121171525/https://www.jornaldeangola.ao/ao/noticias/erica-chissapa-em-novela-portuguesa/ |url-status=dead }}</ref>. Hanyuma yimukiye kuri seri ya televiziyo abitumiwe n'umukinnyi Orlando Sérgio . Ariko, ntabwo yatsinze ikizamini cyambere.<ref>{{Cite web |url=https://frankensaurus.com/Orlando_S%C3%A9rgio |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121171524/https://frankensaurus.com/Orlando_S%C3%A9rgio |url-status=dead }}</ref> Nyuma yaje gutsinda guhitamo miniseries, ariko ikibabaje nuko umusaruro wahagaritswe nyuma yimitwe ibiri yanditswe<ref>{{Cite web |url=https://fontedenoticias.com/en/conheca-o-percurso-destas-tres-actrizes-angolanas/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121171516/https://fontedenoticias.com/en/conheca-o-percurso-destas-tres-actrizes-angolanas/ |url-status=dead }}</ref>. Icyakora, yakomeje kwigaragaza mu ikinamico ya [[Angola]] hamwe nitsinda ryamakinamico 'Henriques Artes'<ref>{{Cite web |url=https://sw.shops-net.com/136678/1/erica-chissapa.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121171533/https://sw.shops-net.com/136678/1/erica-chissapa.html |url-status=dead }}</ref>.
Mu 2005, yakinnye muri opera yisabune ''Sede de Viver'' anakina nka 'Kátia'. Intsinzi imaze gutsinda, yatumiwe kugira uruhare runini muri Brezil-Angola ''ikorana na Minha''<ref>{{Cite web |url=https://angorussia.com/entretenimento/fama/erica-chissapa-partilha-emocao-por-ver-a-mae-a-casar-se-com-seu-vestido/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-21 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121173020/https://angorussia.com/entretenimento/fama/erica-chissapa-partilha-emocao-por-ver-a-mae-a-casar-se-com-seu-vestido/ |url-status=dead }}</ref> ''Terra Minha Mãe'' . Mu mwaka wa 2010, yakinnye muri filimi ya [[Porutigali|Porutugali]] - Angola ''Voo Directo'' . Muri uruhererekane, Érica yagize uruhare nka 'Weza Oliveira'. Muri 2014, yatumiriwe kujya mu ikinamico ''Jikulumessu'' n'umuririmbyi Coréon Dú<ref>https://alchetron.com/Lesliana-Pereira</ref> .
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|2004
|''Black and White Lives''
|Lígia
|TV Series
|-
|2005
|''Sede de Viver''
|Kátia
|TV Series
|-
|2008
|''Minha Terra Minha Mãe''
|Teresinha
|TV Series
|-
|2010
|''Voo Directo''
|Weza
|TV Series
|-
|2014
|''[[:en:Njinga:_Queen_of_Angola|Njinga: Queen of Angola]]''
|Kifunji
|Film
|-
|2014
|''Jikulumessu''
|Ruth Capala
|TV Series
|-
|2014
|''Njinga, Rainha de Angola''
|Kifunji
|TV Series
|}
== references ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]]
j5myn1jn945wh64hq7x1ofo5cdsa2rh
Arcade Assogba
0
9630
131383
116444
2026-05-23T00:31:26Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131383
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bnei Brak Business Center 02.jpg|thumb|arcade assogba yavukiye muri bene ninaho yakuriye]]
'''Arcade Assogba,''' ni umukinnyi wa firime muri [[Bene]] . <ref>http://africultures.com/personnes/?no=16738</ref> <ref>http://www.spla.pro/file.person.arcade-assogba.16738.html</ref> Yagize uruhare runini muri sinema ya Bénin atanga amahugurwa menshi yo gutumanaho hakoreshejwe ikoranabuhanga mu birori bitandukanye by’umuco <ref>{{Cite web |url=https://lanationbenin.info/arcade-assogba-realisateur-letat-est-en-retard-sur-le-cinema-beninois/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-23 |archive-date=2020-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105184749/https://lanationbenin.info/arcade-assogba-realisateur-letat-est-en-retard-sur-le-cinema-beninois/ |url-status=dead }}</ref> muri Bénin nko mu iserukiramuco mpuzamahanga rya sinema rya Ouidah ndetse n’ibirori mpuzamahanga bya [[Bene|Benin]], Fitheb. <ref name="filmfreeway">https://filmfreeway.com/ArcadeASSOGBA </ref> Azwiho kandi kuba umuyobozi wa firime ngufi, ''ZanKlan''<ref>https://kitikilifilms.com/index.php/actualite/entretien-avec-arcade-assogba-a-propos-de-son-film-zanklan/</ref> .
== Ubuzima bwite ==
Kuva mu 2006 kugeza 2009, Assogba yize sinema muri Institut Cinématographique de Ouidah (ICO). Nyuma yakuye impamyabumenyi ihanitse mu bumenyi bw’abantu n’imibereho yakuye muri kaminuza ya Paris 1 Pantheon Sorbonne naho impamyabumenyi ihanitse mu by'amategeko yakuye muri kaminuza ya Abomey-Calavi muri Bénin. <ref>http://www.cjcinema.org/pages/fiche_auteur.php?auteur=1265</ref><ref>{{Cite web |url=https://frankensaurus.com/Arcade_Assogba |title=Archive copy |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123195201/https://frankensaurus.com/Arcade_Assogba |url-status=dead }}</ref>
== Umwuga ==
Assogba yatangiye umwuga wa sinema nkumuyobozi wungirije wa mbere kuri firime nyinshi zerekanwe muri Benin. Yakoranye n'abayobozi mpuzamahanga bazwi nka Sylvestre Amoussou, Jean Odoutan, [[Pablo César (director)|Pablo César]] na Heidi Specogna na Pascale Obolo muri firime nyinshi. Muri 2018, yerekanwe bwa mbere mubuyobozi hamwe na documentaire ''Crossing.'' ''.'' ''.'' . Nyuma yo gutsinda kwa firime, yakoze Short ''ZanKlan'' mumwaka umwe. Muri make yakiriwe neza nabanegura kandi yerekanwa kandi atsindira ibihembo mubirori byinshi bya firime. Muri 2019, film yatsindiye igihembo cya 2 cyiza muri Rebiap festival international de film, Benin.<ref>https://www.agencebeninpresse.info/web/depeche/16/le-film-suru-de-kismath-baguidi-enleve-le-1er-prix-des-rebiap-2019</ref> <ref name="filmfreeway"/><ref>{{Cite web |url=https://lamarcherepublicaine.com/index.php/culture/338-entretien-avec-le-laureat-arcade-assogba-je-suis-heureux-que-des-aines-et-pas-des-moindres-me-reconnaissent-un-merite |title=Archive copy |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123195201/https://lamarcherepublicaine.com/index.php/culture/338-entretien-avec-le-laureat-arcade-assogba-je-suis-heureux-que-des-aines-et-pas-des-moindres-me-reconnaissent-un-merite |url-status=dead }}</ref>
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|2004
|''Braves de la route des esclaves''
|Director
|Film
|-
|2010
|''Pim-Pim Tché''
|Second assistant director
|Film
|-
|2010
|''Das Schiff des Torjägers''
|unit manager
|Documentary
|-
|2011
|''Un pas en avant - Les dessous de la corruption''
|Second assistant director
|Film
|-
|2018
|''La Traversée…''
|Director, writer
|Documentary
|-
|2018
|''ZanKlan''
|Director, writer, producer
|Short film
|-
|2019
|''A living tree means a living planet''
|Director
|Documentary
|}
*
== references ==
[[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]]
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
1wslpmsgnnsn6h7sljm0nfxsxf5zfnr
Shaddyboo
0
10247
131396
126436
2026-05-23T10:09:52Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131396
wikitext
text/x-wiki
'''Mbabazi Shadia''' wamamaye nka '''Shaddy boo''' yavutse tariki 20 mata 1992, ni [[Rwanda|Umunyarwandakaz]]<nowiki/>i umurika [[Imideri|imideli]] akaba na bandebereho (influencer) uzwi, ukunzwe ndetse unakurikirwa cyane ku mbuga nkoranyambaga mu [[Rwanda]] ndetse no hanze yarwo. Umunyamakuru wandikira ikinyamakuru ''Igihe'' mu nkuru yakoze muri Mata 2021 yamwise "Umugore w'ikimero gikurura benshi" <ref>http://mail.igihe.com/imyidagaduro/article/yujuje-imyaka-29-injira-mu-buzima-bwa-shaddy-boo-umugore-w-ikimero-gikurura</ref>
== <big>'''Amateka'''</big> ==
Shadia yinjiye mu ruganda rw'imyidagaduro bwa mbere muri 2011 ubwo yagaragaraga mu mashusho y'indirimbo '''[https://www.youtube.com/watch?v=SgUVYoUOaIE Buhoro buhoro]''' y'Umuhanzi [[King James]], nyuma yaho kandi akaba yaraje kongera kugaragara mu ndirimbo '''[https://www.youtube.com/watch?v=XcbQ-MqfLJ8 Ntawundi]''' y' [[UMUTARE GABY|Umutare Gaby]] yasohotse mu mwaka wa 2016. Muri uwo mwaka wa 2016 nibwo Shadia yatangiye gukurikirwa cyane ku rubuga rwa Instagram aho yahise atangira no kujya ategura ibirori bitandukanye hirya no hino mu [[Rwanda]] ndetse no hanze yarwo.
== '''Ubuzima bwe bwite''' ==
Mbabazi Shadia ni Umubyeyi w'Abana babiri b'abakobwa yabyaranye na [[Meddy Saleh]] ukora akazi ko gutunganya amashusho, babanje kubana nk'[[umugabo]] n'umugore ariko nyuma baza gutandukana. Ubu abana ni Shaddyboo ubarera. Shaddyboo avugako akunda abana cyane, azwiho gukora ibikorwa byo gufasha abana batishoboye n'abakunzi be<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/shaddyboo-yasangiye-n-abagezweho-ingaruka-na-coronavirus-mu-kwizihiza-isabukuru |title=Archive copy |access-date=2022-05-06 |archive-date=2022-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506165127/https://igihe.com/imyidagaduro/article/shaddyboo-yasangiye-n-abagezweho-ingaruka-na-coronavirus-mu-kwizihiza-isabukuru |url-status=dead }}</ref>, ikindi nuko yatangaje ko akunda guteka, ndetse yigeze kubikora nk'umwuga ariko ntibyamuhira arabireka.
== '''Imirimo akora''' ==
Shaddyboo ni amurika imideli abikora nk'akazi mu [[Rwanda]] ndetse no hanze yu [[Rwanda]]<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/ibirori/article/shaddyboo-ari-mu-gihombo-gikomeye-kubera-gumamurugo</ref>, yamamaye cyane mu gukoresha imbuga nkoranyambaga, mu gusakaza amashusho n'amafoto ye bituma akundwa n'abatari bake<ref>https://umuryango.rw/index.php?page=search&recherche=Shaddy%20Boo</ref>. Shaddyboo azwi mu bikorwa byo kwamamaza aho yamamariza amasosiyete agiye atandukanye aba yamuhaye akazi.
Shaddyboo ni umushoramari, akaba akora kuri [[Radiyo y’abaturage ya Huye|Radio]] ya AOP, aherutse gutwara agahigo ko kuba [[umugore]] wa mbere ukunzwe cyane ku rubuga rwa instagram, aho yujuje miliyoni y'abamukurikirana kuri urwo rubuga. atangaza ko impamvu akunzwe n'ibyamamare aruko akora akazi ke neza kandi akaba azi gukoresha imbuga nkoranyambaga neza<ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=search&recherche=ShadyBoo |title=Archive copy |access-date=2022-05-06 |archive-date=2022-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506165131/https://umuryango.rw/index.php?page=search&recherche=ShadyBoo |url-status=dead }}</ref>.
== References ==
dehx339fi6ab8zbdn2xcwicw8wtve55
Ubuhinzi bw'urutoki
0
11902
131399
128082
2026-05-23T11:32:50Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131399
wikitext
text/x-wiki
UBUHINZI BW'URUTOKI[[Dosiye:Banana_farming,_Waugh_Pocket,_2018.jpg|thumb|Ubuhinzi bw’urutoki]]
[[Dosiye:Urutoki.jpg|left|thumb]]
[[Dosiye:Green bananas.jpg|thumb|Igitoki keze]]
[[Dosiye:Backyard Banana planting among the Luhya tribe of Kenya.jpg|thumb|Urutoki]]
[[Dosiye:A banana sprout.jpg|thumb|A banana sprout]]
[[Dosiye:Peeled Green bananas.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Banana.plant.kewgardens.arp.jpg|thumb|Banana.plant]]
[[Dosiye:Boiled bananas garnished with spring onions served for breakfast.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Sunny afternoon in Bbamba Wakiso district,Uganda.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Green plants in Africa (Banana & more).jpg|thumb|Urutoki]]
[[Dosiye:Nimbus clouds over banana plants and green scenery in Western Uganda 02.jpg|thumb|Urutoki]]
[[Dosiye:Banana tree with green bananas.jpg|thumb|Banana tree with green bananas]]
[[Dosiye:Green bananas on tree.jpg|thumb|Green bananas tree]]
Ubuhinzi bw’urutoki bumwinjiriza asaga igice kirenga cya miliyoni mu kwezi. Dufite ibitoki biribwa, ibyengwamo imitobe n'inzoga, ibyikuzwa n'imishabi. Amoko y'insina zihingwa arimo aya gakondo atanga umusaruro muke, n'amoko ya kijyambere atanga umusaruro mwiza kandi akihanganira indwara n'ibyonnyi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.jobcenter.rw/amakuru/babikora-bate/article/huye-ubuhinzi-bw-urutoki-bumwinjiriza-asaga-igice-cya-miliyoni-mu-kwezi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527142915/http://jobcenter.rw/amakuru/babikora-bate/article/huye-ubuhinzi-bw-urutoki-bumwinjiriza-asaga-igice-cya-miliyoni-mu-kwezi |archive-date=2019-05-27 |access-date=2022-05-20}}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/Yatejwe-imbere-n-ubuhinzi-bw-urutoki</ref><ref>http://197.243.22.137/nozubu/fileadmin/user_upload/TUBURA/urutoki_-_production.pdf</ref>
1. '''Amoko y'insina za kijyambere'''
'''2. Amoko ya gakondo'''
=== Gutegura umurima w'ibitoki ===
* Gushyiraho uburyo bwo kurwanya isuri
* Kurima bwa mbere bakuramo ibyatsi bibi;
* Guhinga bwa kabiri baringaniza ubutaka ngo bwakire imibyare.
* '''Gutegura umwobo wo guteramo''': Umwobo wo guteramo wagombye kugira nibura m 0.6 z'ubujyakuzimu na m 0.9 z'umurambararo. Ubutaka bwiza bwo hejuru busubizwa mu mwobo bukavangwa n'ifumbire y'imborera.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2015/01/ubuhinzi-bwurutoki.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226172325/https://www.urwego.com/2015/01/ubuhinzi-bwurutoki.html |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Gutera ibiti.jpg|thumb|ubuhinzi bw'urutoki]]
=== '''Guhitamo imibyare :''' ===
=== Gutegura umwobo wo guteramo nk'uko byavuzwe haruguru ===
* '''Guhitamo imibyare''': imibyare myiza ni ifite uburebure kuva kuri m 1.8 kugeza kuri m 2.1 kandi inanutse, amababi asongoye nk'inkota, n'ubwo imibyare mito cyane ari yo yakabaye myiza niba nyina ifite ubuzima bwiza.
* Igihe umubyare ugifashe kuri nyina, bawukuraho bakase n'imbaraga bajyana hasi bakoresheje igitiyo gisukuye. Barandurana n'igice gihagije cy'ubutaka bwo munsi n'imizi ifashe ku mubyare.
* Inguri idafite imibyare igaragara bashobora kuyikatamo uduce. Buri gace gafite umumero karashyira kakavamo umubyare ariko ibi bitwara igihe kinini, icyiza ni ugukoresha umubyare.
* Gukata ibice by'umubyare byapfuye, ibyariwe n'udukoko, ibyaboze n'ibyahinduye ibara
Niba umubyare warononekaye hafi ya wose, ushyirwa kure y'indi hanyuma bagashaka ibindi bikoresho by'ubuhinzi.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Wetlands in Rwanda.jpg|thumb|Gusukura Insina]]
=== '''Gusukura insina yo gutera no kuyitera:''' ===
* Gushyushya amazi akagera kuri dogere 50oC
* Nyuma y'ibyo, kuzimya umuriro no gushyira inguri muri ya mazi mu gihe cy'iminota 20
Kuzuza ubutaka bwiza mu mwobo. Gusiga umwanya wa sentimetero nkeya hejuru kugira ngo amazi yinjiremo.
* Ubusharire bwiza mu butaka bwakira insina ni uburi hagati ya 5.5 na 7. Ubusharire bugeze kuri 7.5 cyangwa hejuru yaho bishobora kwangiza insina.
* Gushyira umubyare mu butaka bushya uhagaze. Wagombye guterwa rwagati mu mwobo mu burebure bwa sentimetero 20.
* [[Dosiye:Banana Tree from Kerala 5002.JPG|thumb|Insina]]Ubundi, bakata insina hagasigara uburebure bwa sentimetero 20.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/Yatejwe-imbere-n-ubuhinzi-bw-urutoki</ref>
=== Kwita ku gihingwa cy'ibitoki ===
=== '''Kubagara:''' ===
Gukuramo ibimera cyangwa ibindi byatsi bibi byimejeje mu murima, kureba neza niba ifumbire yakoreshejwe ku gihingwa yaragize umumaro , kurwanya ibisambo n'indwara.
* Gusasira (kongeraho ubutaka) nabyo birinda umurima kurumba n`uburwayi.<ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubukungu/article/gisagara-rwagasana-yinjiza-ibihumbi-300-buri-kwezi-abikesha-urutoki</ref>
[[Dosiye:Climate in Rwanda.jpg|thumb|Imirima]]
=== '''Kwicira:''' ===
Gukuraho amakoma yapfuye n'insina zapfuye, kubicamo uduce bigakikizwa ku bihingwa bizima. Ibindi bisigazwa byo mu murima n'ivu ry`ibiti nabyo bishobora kongerwaho bikongerera ubutaka uburumbuke.
* Mu gihe insina imaze gukura ikaba ifite imibyare myinshi, yikureho yose usigaze umwe kugira ngo umusaruro utubuke n'ubuzima bw'insina bube bwiza.
* Gukata byose hagasigara umubyare uringaniye n'ubutaka no gutwikira ubutaka ku mubyare. Gusubiramo icyo gikorwa ukata cyane mu bujyakuzimu mu gihe byongeye kumera.
* Umubyare urokotse ni wo usimbura nyina iyo umaze gutanga umusaruro w'igitoki.
* Hari ubwo habaho irengayobora insina zifite ubuzima bwiza zikagira abana babiri'''.'''<ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/uko-mukanka-yaretse-ubwarimu-agahinga-urutoki-asaruramo-toni-enye-mu-kwezi/</ref>
=== '''Gufumbira urutoki''' ===
Gukoresha inyongeramusaruro, ikimoteri, imborera cyangwa imvange yibi byose. Kongeramo inyongeramusaruro ako kanya nyuma yo gutera ku muzenguruko umwe w` igihingwa cy'insina icyo gikorwa kigasubirwamo buri kwezi.
* Ubusanzwe ifumbire mvaruganda igaragazwa n'ikimenyetso cy'inyuguti 3 (N-P-K) cyerekana ingano y'imyunyungugu ya Azote, Potasiyumu na Fosifore irimo. Insina zisaba urugero ruri hejuru rwa Potasiyumu ariko indi myunyu na yo ifite akamaro. Ushobora gukoresha ifumbire ifite imyunyu igereranyije ( uko ari itatu ku rugero rwenda kungana) cyangwa ugakoresha ifumbire iziba icyuho kiri mu butaka bwawe.
* Nta gukoresha ifumbire yakozwe mu byumweru bike bishize kuko ubushyuhe buturuka ku kubora bushobora kwangiza insina.
* Mu gihe udafire imborera wakoresha amakoma y'insina cyangwa ibindi byatsi bishobora kubora vuba.<ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/kirehe-bamenye-uburyo-bwiza-bwo-guhinga-urutoki/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226172325/https://kiny.taarifa.rw/kirehe-bamenye-uburyo-bwiza-bwo-guhinga-urutoki/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Kuhira.jpg|thumb|KUHIRA]]
==== '''Kuhira:''' ====
* Kuhira kenshi ariko ukirinda gukabya
* Kubura amazi ni impamvu rusange ituma insina zipfa ariko gukabya kuvomerera bishobora gutera kubora kw'imizi.
* Iyo insina zitewe mu gihe nta mvura igwa, ushobora kovomerera buri munsi ariko mu gihe igice cy`ubutaka cyo hejuru kingana na cm 1.5 – 3 cyumagaye.
* Gabanya urugero rw'amazi wakoreshaga uko uvomereye mu gihe igihingwa kimaze igihe kinini mu mazi ( ibyo bishobora gutuma imizi ibora).
* Mu gihe kiza, mu gihe insina ari bwo zikimera, ushobora gukenera kuvomerera rimwe mu cyumweru cyangwa mu byumweru bibiri. Ibuka gucunga ko ubutaka butota.
[[Dosiye:Bananavarieties.jpg|thumb|Bamako y'ibitoki]]
Amakoma afasha kurwanya gutota bikabije ni yo mpamvu ugomba kwitonda ntutose igihingwa kikiri gito kitarazana amakoma.<ref name=":1">https://www.igihe.com/ubukungu/iterambere/ibanga-ryo-gufata-neza-urutoki-no-kweza-binini</ref>
==== '''Gusasira:''' ====
Gusasira ni ugukoresha ibikoresho byumutse mu gutwikira ubutaka. Bifasha kugumisha ububobere mu butaka, bikagabanya isuri y'ubutaka, bigakuraho kumera kw'ibyatsi bibi bikanazanira ubutaka ifumbire igihe bimaze kubora.<ref name=":1" />
=== '''Ibyiza byo gusasira ni ibihe?''' ===
* Gusasira bituma ubutaka bwo munsi bumara igihe kinini buhehereye kuruta iyo ubutaka budatwikiriye.
* Bifasha guhangana n'isuri bigabanya ubukana bw'ibitonyanga by'imvura bikanatuma amazi atemba agenda gahoro.
* Bikuraho kumera kw'ibyatsi bibi bibyumisha
* [[Dosiye:Banana single rows.jpg|thumb|Ubuhinzi bw'urutoki]]Bituma igihingwa gikura neza<ref name=":2">{{Cite web |url=https://rwandanews24.rw/2022/07/15/rutsiro-bitwikiriye-ijoro-batema-urutoki-rwumuturage/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226173829/https://rwandanews24.rw/2022/07/15/rutsiro-bitwikiriye-ijoro-batema-urutoki-rwumuturage/ |url-status=dead }}</ref>
=== '''Ibibi byo gusasira?''' ===
=== Bisaba umukozi uhoraho ukora ako kazi ===
** Bishobora kuzanira ubutaka ibyomyi n'indwara
** Ibikoresho byo gusasira bishobora kubura bityo bigatuma ubutaka bwuma.
=== '''Uko bikorwa''': ===
* Kujyana mu murima ibikoresho ushaka gukoresha nk'isaso
* Kubisanza ku butaka ukoresheje intoki cyangwa igikoresho cyo mu buhinzi gifite amenyo menshi magufi bita rato (rateau). Gushyiraho isaso ireshya na cm 7-15 uvuye ku butaka cyangwa izengurutse insina.
* Nta gushyiraho isaso nyinshi irenga ku nsina cyangwa ituma zitagaragara neza.
* Gukoresha ibishishwa byumye bitabora vuba
* [[Dosiye:A ripe plantain.jpg|thumb|imizuzu]]Kudakoresha isaso y'ibishishwa bitose cyangwa bikiri icyatsi kibisi.<ref>{{Cite web |url=https://www.intyoza.com/gicumbi-ubwoba-ni-bwose-ku-muturage-watemaguriwe-urutoki/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2021-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020224358/https://www.intyoza.com/gicumbi-ubwoba-ni-bwose-ku-muturage-watemaguriwe-urutoki/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umwezi.rw/?p=5305</ref>
=== '''Gukuraho umwanana:''' ===
=== '''Bikorwa ryari''' ===
=== Igihe amabere y'igitoki yamaze kuza hanze yose, bakuraho umwanana. ===
==== '''Kubera iki''' ====
* Gukuraho umwanana birinda insina indwara ya kirabiranya y'urutoki (BXW)
* Igitoki gikura neza iyo umwanana wakuweho.<ref>http://radiotv10.rw/bugesera-umuhinzi-yeza-urutoki-ariko-umusaruro-we-akanga-kuwugurisha-ukaborera-mu-murima/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230226172326/https://ibicu.com/rutsiro-abagizi-ba-nabi-bitwikiriye-ijoro-batema-urutoki-rwumuturage/</ref>
== REBA ==
[[Ikiciro:Urutoki]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi]]
<references />
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibiribwa]]
ac6z68u67b9q8yawzv35n5trmc5gli0
Ndabaga Impact
0
13103
131395
87891
2026-05-23T08:33:38Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131395
wikitext
text/x-wiki
Ndabaga Impact ni umuryango utegamiye kuri Leta washinzwe mu mwaka w'2015 n'abanyeshuri bigaga mu mashuri yisumbuye, uyu muryango waje gutangira ibikorwa byawo ku mugaragaro mu kwezi Kamena umwaka w'2018<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.rosalux.or.tz/partners/rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-27 |archive-date=2022-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927181243/https://www.rosalux.or.tz/partners/rwanda/ |url-status=dead }}</ref> .
uyu muryango ukaba ukora ibikorwa by'ubushakashatsi, ubujyanama, kongerera urubyiruko ubumenyi ku buhanzi n'ibiganirompaka bihuza amatsinda y'urubyiruko n'abakuru bagasangizanya ubumenyi n'uburambe bukomatanyije<ref name=":1">https://inyarwanda.com/inkuru/119430/ndabaga-impact-yagaragaje-ibikomere-byabana-bavutse-ku-babyeyi-bafashwe-ku-ngufu-muri-jeno-119430.html</ref> <ref name=":0" />
uyu muryango ubu uyoborwa na Gisele Sandrine Irakoze<ref name=":1" />
= Amashakiro =
388axdhvy0bqfshtjid0phey67c5iux
Ali Khencheli
0
13578
131381
123551
2026-05-22T23:59:18Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131381
wikitext
text/x-wiki
'''Ali Khencheli''' cyangwa '''Mahmoud Djellal''' (yavukiye i Khenchela ) ni umucuranzi wo muri Alijeriya ukomoka muri Berber . <ref>[https://books.google.com/books?id=DgU5AQAAIAAJ&q=ali+khencheli&dq=ali+khencheli&hl=fr&sa=X&ei=W9kaUt2CM6H_4AOzkoHoDg&redir_esc=y BOOK GOOGLE ENGLISH TEXT]</ref> Yaririmbye kuva 1940 kugeza 1960. Yapfuye afite imyaka 88.
== Reba ==
{{Reflist}}
== Inkomoko ==
* [https://web.archive.org/web/20230213213359/https://www.djazairess.com/fr/infosoir/27422 Soir Nshya na Djazairess]
* [https://archive.today/20130826042337/http://auressiennekahina.kazeo.com/personnages-celebres/biographie-d-ali-el-khencheli,a1780358.html ubuzima bwe] {{In lang|fr}}
* [https://books.google.com/books?id=DgU5AQAAIAAJ&q=ali+khencheli&dq=ali+khencheli&hl=fr&sa=X&ei=W9kaUt2CM6H_4AOzkoHoDg&redir_esc=y igitabo google kigufi biografiya mucyongereza]
* [http://auresiennekahina.wordpress.com/2012/02/08/ali-el-khencheli-2/ Auresienne Kahina]
38qluyii321a8w6tucuzlr6qugqmygj
Ubuhinzi bw'asoya
0
14373
131398
113983
2026-05-23T11:25:00Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131398
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Glycine max 15-p.bot-glyci.max-031.jpg|thumb|Ubuhinzi bwa Soya|326x326px]]
[[Dosiye:Soybean Pod (48754451708).jpg|thumb|Ubuhinzi bwa Soya]]
[[Dosiye:Glycine max 15-p.bot-glyci.max-039.jpg|thumb|Soya]]
[[Dosiye:Glycine_max_pod_ripe3_Carol_Rose_(10220453695).jpg|thumb|Ubuhinzi bwa Soya ]]
[[Dosiye:Soya Chaap with curry.jpg|thumb|ifu ya soya]]
[[Dosiye:Soya Chaap dish.jpg|thumb|soya chap]]
[[Dosiye:Soya beans plantation.jpg|left|thumb|Soya]]
'''IRIBURIRO''' Soya ni igihingwa kiri mu muryango w’ibinyamisogwe, gikungahaye ku byubaka umubiri (protein) n’amavuta. Ihingwa cyane mu murambi n’umukenke w’iburasirazuba, mu mayaga, inkombe z'ikiyaga . Yihanganira ubutaka bwagundutse cyangwa se bufite ubusharire, ikera neza mu butaka burimo amazi ahagije kandi umwuka ubasha gutemberamo. Ikindi kandi, Soya yifitemo ubushobozi bwo kongera mu butaka imyunyu ngugu yo mu bwoko bwa Azote ifatanije n’udusimba tuba mu butaka turi mu bwoko bwa bagiteri twitwa Rhizobia.<ref>{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2015/01/ubuhinzi-bwa-soya.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227060212/https://www.urwego.com/2015/01/ubuhinzi-bwa-soya.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/umusaruro-wa-soya-ugera-mu-nganda-ziwutunganya-uracyari-mucye-minagri</ref><ref>http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ngoma-ikibazo-cy-ibura-ry-isoko-ku-musaruro-w-ubuhinzi-cyavugutiwe-umuti</ref><ref>https://kiny.taarifa.rw/inama-minisiteri-yubuhinzi-igira-abahinzi-muri-iki-gihe-cyimvura-idasanzwe/</ref>
== '''AMOKO YAMAMAZWA''' ==
{| class="wikitable"
|'''Ubwoko'''
| colspan="2" |'''Ibiburanga'''
|-
| rowspan="5" |
'''Peka 6'''
|Igihe yerera [iminsi]
|119
|-
|Umusaruro [Kg/Ha]
|2406
|-
|Intungamubiri zirimo (%)
|34.2
|-
|Amavuta arimo (%)
|23.4
|-
|Akarere iberanye na ko
|Imisozi iciriritse/ Imisozi migufi
|-
| rowspan="5" |'''SB 24'''
|Igihe yerera [iminsi]
|129
|-
|Umusaruro [Kg/Ha]
|2700
|-
|Intungamubiri zirimo (%)
|33.6
|-
|Amavuta arimo (%)
|12.42
|-
|Akarere iberanye na ko
|Imisozi iciriritse
|-
| rowspan="5" |'''SC. Saga'''
|Igihe yerera [iminsi]
|125
|-
|Umusaruro [Kg/Ha]
|3264
|-
|Intungamubiri zirimo (%)
|32.5
|-
|Amavuta arimo (%)
|17.24
|-
|Akarere iberanye na ko
|Imisozi iciriritse
|-
| rowspan="5" |'''SC. Sequel'''
|Igihe yerera [iminsi]
|122
|-
|Umusaruro [Kg/Ha]
|2128
|-
|Intungamubiri zirimo (%)
|28.9
|-
|Amavuta arimo (%)
|14.6
|-
|Akarere iberanye na ko
|Imisozi iciriritse
|-
| rowspan="5" |'''SC. Squire'''
|Igihe yerera [iminsi]
|128
|-
|Umusaruro [Kg/Ha]
|3278
|-
|Intungamubiri zirimo (%)
|30.4
|-
|Amavuta arimo (%)
|17.7
|-
|Akarere iberanye na ko
|Imisozi iciriritse
|}
==== Gutegura umurima wa soya ====
* Kurwanya isuri.
* Kurima bwa mbere.
* Guhinga bwa kabiri (gutabira cyangwa gusanza) bagiye gutera imbuto.<ref>https://web.archive.org/web/20230227060212/http://www.ehinga.org/kin/articles/soybeans/planting</ref>
'''Gufumbira'''
* Bashyiramo T 10 kuri ha z’ifumbire y’imborera iboze neza mu gihe cy’itabira.
* Bakongeramo ifumbire mvaruganda: Kg 100 bya DAP mu itera.<ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=53144 |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227060216/https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=53144 |url-status=dead }}</ref>
* Cyangwa se bakongeramo rizobiyumu (mikorobi) mu mbuto mbere yo gutera: agapfunyika ka g 40 kavangwa muri Kg 2 z’imbuto.<ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/abahinzi-baragaragaza-impamvu-batitabira-guhinga-soya/</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Imboga]]
[[Ikiciro:Ibiribwa]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
d5jwumv5413jhl1uei8bs0mexuf2a60
Frank Boateng (umukinnyi)
0
15208
131389
123978
2026-05-23T03:34:59Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131389
wikitext
text/x-wiki
'''Frank Boateng''' (wavutse ku ya 11 Gicurasi 1974) ni umukinnyi ukina umukino wa oinzitizi yo muri Gana. Yarushanwe mu kwiruka metero 110 mu bagabo mu mikino Olempike yo mu 1996 .<ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Three-charged-for-selling-fake-Agenda-111-contract-for-over-GH-1million-1723709</ref><ref>https://www.footmercato.net/a4656033282195845505-lol-prend-une-decision-radicale-avec-jerome-boateng</ref><ref>https://ghanasoccernet.com/breaking-news-medeama-sack-goalkeeper-frank-boateng-other-star-players-to-follow-in-massive-shake-up-after-fa-cup-exit</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/politics/Promote-a-national-development-agenda-Ga-Mantse-to-Alan-Kyerematen-1730090</ref><ref>https://ghanasoccernet.com/caf-u-20-cup-of-nations-ghanas-frank-boateng-named-motm-against-cameroon</ref><ref>https://ghanasoccernet.com/caf-u-20-cup-of-nations-ghanas-frank-boateng-named-motm-against-cameroon</ref><ref>https://www.walfoot.be/news/2022-11-03/jerome-boateng-condamne-a-une-lourde-amende-dans-son-proces-pour-violences-conjugales</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/OFFICIAL-King-Faisal-complete-the-signing-of-Medeama-s-Frank-Boateng-1363432 |title=Archive copy |access-date=2023-03-13 |archive-date=2023-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313192900/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/OFFICIAL-King-Faisal-complete-the-signing-of-Medeama-s-Frank-Boateng-1363432 |url-status=dead }}</ref><ref>https://ghanasoccernet.com/ashgold-goalkeeper-frank-boateng-swats-match-fixing-allegations-after-wafa-drubbing</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.afrik-foot.com/can-u20-le-ghana-ejecte-le-cameroun-et-file-en-demies |title=Archive copy |access-date=2023-03-13 |archive-date=2023-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313194359/https://www.afrik-foot.com/can-u20-le-ghana-ejecte-le-cameroun-et-file-en-demies |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.fupa.net/news/topspiel-geht-an-sus-oberhausen-fc-bottrop-mit-wichtigem-sieg-2928827 |title=Archive copy |access-date=2023-03-13 |archive-date=2023-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313192903/https://www.fupa.net/news/topspiel-geht-an-sus-oberhausen-fc-bottrop-mit-wichtigem-sieg-2928827 |url-status=dead }}</ref><ref>https://ghanasoccernet.com/frank-boateng-emerges-ashantigold-sc-player-of-the-month-for-february</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Ashgold-goalie-Frank-Boateng-refutes-betting-allegations-linked-with-6-1-defeat-to-WAFA-884533</ref><ref>https://ghanasoccernet.com/ex-kotoko-midfielder-frank-boateng-completes-bechem-utd-move</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Ashgold-goalie-Frank-Boateng-refutes-betting-allegations-linked-with-6-1-defeat-to-WAFA-884533</ref><ref>https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Ashgold-goalie-Frank-Boateng-refutes-betting-allegations-linked-with-6-1-defeat-to-WAFA-884533</ref><ref>https://ghanasoccernet.com/ex-kotoko-midfielder-frank-boateng-completes-bechem-utd-move</ref><ref>https://ghanasoccernet.com/goalkeeper-frank-boateng-refused-contract-extension-because-of-competition-ashantigold-ceo-emmanuel-frimpong</ref><ref>https://www.ghanafa.org/agyenim-boateng-scores-brace-to-give-medeama-sc-first-home-win</ref><ref>https://ghanasoccernet.com/official-medeama-sign-former-ashgold-goalie-frank-boateng-on-three-year-deal</ref><ref>https://www.dazn.com/de-DE/news/fu%C3%9Fball/wie-oft-war-bayern-im-champions-league-finale/1dq58y30z1ffx1f5a2io5wsm3t</ref><ref>https://ghanasoccernet.com/king-faisal-release-six-players-after-contract-expiration</ref><ref>https://burkina24.com/2020/10/06/transfert-lancien-gardien-de-but-du-rcb-mohamed-bailou-annonce-au-ghana/</ref>
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Gana]]
r20y07xyfws2dj5opctoufh4h1s2ka0
Agroforestry
0
15234
131379
130754
2026-05-22T23:49:14Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131379
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Agroforesterie_(maïs_et_châtaigner)(2).jpg|thumb| Ibigori]]
[[Dosiye:Faidherbia_albida.JPG|thumb| ibigori muri [[Burukina Faso|Burkina Faso]]]]
'''ubuhinzi''' bivuga uburyo ubwo aribwo bwose bwo gukoresha ubutaka aho urwuri cyangwa ibihingwa bihujwe [[Igiti|n'ibiti]] n'amashyamba .guhuza ubuhinzi n’amashyamba bifite inyungu nyinshi, nko kongera umusaruro ukomoka ku bihingwa by’ibiribwa by’ibanze, kuzamura imibereho y’abahinzi kuva ku musaruro, kongera urusobe rw’ibinyabuzima, kuzamura ubutaka n’ubuzima, kugabanya isuri mu mirima. <ref name="USDA">{{Cite web |title=National Agroforestry Center |url=https://fs.usda.gov/nac/practices/index.shtml |publisher=USDA National Agroforestry Center (NAC)}}</ref> Ibiti muri sisitemu y’ubuhinzi birashobora kandi gutera ibiti, imbuto, nibindi bicuruzwa byingirakamaro bifite agaciro nubukungu. Ibikorwa by'ubuhinzi bwiganje cyane mu turere dushyuha, cyane ahantu hato dufite akamaro kanini muri Afurika yo munsi y'Ubutayu bwa Sahara. <ref>{{Cite journal|pages=1–19}}</ref> Nyamara, kubera inyungu zayo nyinshi, urugero ni ntungamubiri zo kugabanya amapfa, byemejwe muri Amerika no mu burayi. <ref>{{Cite web |last=Iqbal |first=Nausheen |title=A Food Forest Grows in Atlanta |url=https://www.usda.gov/media/blog/2018/05/04/food-forest-grows-atlanta |access-date=17 June 2018 |website=USDA.gov blog}}</ref> <ref>{{Cite journal|pages=106916}}</ref>
[[Dosiye:Agroforestry_contour_planting.jpg|thumb| Gutera ibiti bya Agroforestry byahujwe no kurisha amatungo mu murima wa Taylor's Run, Ositaraliya]]
== Ishingiro ry'ubumenyi ==
== Inyungu ==
=== Ibinyabuzima bitandukanye ===
== Inkomoko ==
{{Reflist}}
== Ibindi gusoma no gutegera ==
*
* ''The Springer Journal'', "Agroforestry Systems" (ISSN 1572-9680); Editor-In-Chief: Prof. Shibu Jose, H.E. Garrett Endowed Professor and Director, The Center for Agroforestry, University of Missouri
*
* [http://loe.org/shows/segments.html?programID=16-P13-00048&segmentID=6 Interview with Eric Toensmeier on carbon farming] (archive [https://web.archive.org/web/20161125194808/http://loe.org/shows/segments.html?programID=16-P13-00048&segmentID=6 here], audio [http://loe.org/content/2016-11-25/loe_161125_c1_carbon%20farming.mp3 here]), from ''Living on Earth'' show broadcast 25 November 2016.
== Ihuza ryo hanze ==
* [http://www.fs.usda.gov/nac/practices/alleycropping.shtml Ikigo cy’igihugu gishinzwe ubuhinzi (USDA)]
* [http://www.worldagroforestry.org Ikigo cy’ubuhinzi bw’ubuhinzi ku isi]
* [http://www.foreststreesagroforestry.org/ Porogaramu y'Ubushakashatsi ya CGIAR ku mashyamba, ibiti n'ibiti by'amashyamba (FTA)]
* [https://web.archive.org/web/20210307181300/http://centerforagroforestry.org/ Ikigo cya Agroforestry muri kaminuza ya Missouri]
* [http://www.agroforestry.org.au Fondasiyo ya Australiya Agroforestry]
* [http://www.agroforestry.net.au Ubuhinzi bwo muri Australiya]
* [https://web.archive.org/web/20190922064433/http://www.greenbeltmovement.org/ Icyatsi kibisi]
* [[Dosiye:Spruce forest at Holma.jpg|thumb|Ishyamba]][http://www.pfaf.org Ibimera by'ejo hazaza]
* [https://web.archive.org/web/20190407232445/https://yaaxche.org/ Icyizere cyo kubungabunga Ya'axché]
* [http://www.plant-trees.org Ibiti by'ejo hazaza]
* [https://web.archive.org/web/20100707051700/http://www.plant-trees.org/resources/data.htm#download Igitabo cyamahugurwa yubuhinzi bwa Agroforestry kubuntu (kuva kubiti by'ejo hazaza)]
* [https://web.archive.org/web/20100414124659/http://www.viskogen.se/English/Organisation.aspx Vi-Agroforestry]
* [http://www.agropark.org Agroforst muri Deutschland]
* [http://www.agroof.net Agroforestry mu Bufaransa no mu Burayi]
; Itangazamakuru
* [http://www.dandc.eu/articles/220681/index.en.shtml "Agroforestry yumvikana ku bantu bahejejwe inyuma mu misozi ya Filipine"] (Erhardt / Bünner), ingingo mu kinyamakuru ''D + C Iterambere n'Ubufatanye''
* The short film .
* The short film .
* The short film .
* The short film .
* The short film .
* [https://www.youtube.com/watch?v=vfCPs-Uyvt8 Agroforestry, imigabane nibitekerezo.] Umusaruro ukomoka ku buhinzi, Liagre F. na Girardin N.
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
cjfcebvz0gwo8svpxhkfcxg5drhcn0k
Abbao Bartolomeu
0
15314
131378
93124
2026-05-22T23:30:51Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131378
wikitext
text/x-wiki
'''Abbão Dias Bartolomeu''' (wavutse 15 Werurwe 1966) ni umukinnyi wahoze ari umukinnyi wa jido, ukomoka muri gihugu cya Angola. Yitabiriye amarushanwa adasanzwe y’abagabo mu mikino Olempike yo mu 1988 . <ref>https://tribtown.com/2023/03/14/clarity-celebrates-40-years-of-help-hope-and-healing/</ref><ref>https://www.lubbockonline.com/story/sports/college/red-raiders/2023/02/25/taking-back-a-title-texas-tech-men-dethrone-texas-for-big-12-track-crown/69943191007/</ref><ref>{{Cite web |url=https://au.news.yahoo.com/movies-anywhere-will-soon-shut-down-its-screen-pass-content-sharing-feature-181855250.html |title=Archive copy |access-date=2023-03-16 |archive-date=2023-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316161737/https://au.news.yahoo.com/movies-anywhere-will-soon-shut-down-its-screen-pass-content-sharing-feature-181855250.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://oglobo.globo.com/rioshow/teatro-e-danca/noticia/2023/03/as-pecas-em-cartaz-nos-teatros-do-rio-de-janeiro.ghtml</ref><ref>https://www.majorcadailybulletin.com/holiday/life-style/2022/08/21/104917/life-the-soller-valley-4.html</ref><ref>https://www.iltelegrafolivorno.it/cosa-fare/fai-primavera-toscana-umbria-liguria-d7950b34</ref><ref>https://www.ncronline.org/spirituality/scripture-life/solemnity-blessed-virgin-mary-being-mother-god</ref><ref>https://www.fayettevilleflyer.com/2023/01/19/weekend-flyer-tootsie-keller-williams-gimme-gimme-disco-and-more/</ref><ref>https://oglobo.globo.com/rioshow/teatro-e-danca/noticia/2023/03/programacao-de-teatro-no-rio-tem-oito-estreias-na-semana-confira.ghtml</ref><ref>https://www.fayettevilleflyer.com/2022/06/13/weekly-deals-more-broadway-tickets-nwa-pride-juneteenth-celebration-and-more/</ref><ref>https://www.fayettevilleflyer.com/2022/06/13/weekly-deals-more-broadway-tickets-nwa-pride-juneteenth-celebration-and-more/</ref><ref>https://www.mirror.co.uk/sport/other-sports/darts/josh-rock-michael-van-gerwen-28521580</ref><ref>https://www.fayettevilleflyer.com/2023/01/09/weekly-deals-more-new-year-new-menu-items-new-shows-new-activities-and-more/</ref><ref>https://www1.cbn.com/devotions/unique-salvations</ref><ref>https://valpo.life/event/four-winds-casinos-holiday-promotions-holiday-buffet-menu/</ref>
== Reba ==
{{Reflist}}
== Ihuza ryo hanze ==
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Angola]]
tldwnowk1gvqckk5lwnc7e2avfcje1o
Igishanga cya Nyabarongo
0
16189
131391
94534
2026-05-23T04:46:40Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131391
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|Igishanga cya Nyabarongo]]
'''Igishanga cya Nyabarongo''' Ubutaka Ni igishanga cya Leta, ni Ubutaka bwo mu gishanga cya Nyabarongo kimwe n’ubw’ibindi bishanga ni ubwa Leta. Ntibushobora kwegurirwa burundu abantu ku giti cyabo kandi nta wushobora kwitwaza ko abumaranye igihe kirekire ngo abwegukane.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://slideplayer.com/slide/10133674/ |title=Archive copy |access-date=2023-04-09 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409081359/https://slideplayer.com/slide/10133674/ |url-status=dead }}</ref>
=== IBIBAZO BYUGARIJE IGISHANGA CYA NYABARONGO ===
Nubwo igishanga cya Nyabarongo gifite akamaro cyugarijwe n’ibibazo binyuranye bishingiye cyane cyane ku mikoreshereze yacyo icyangiza, ikanduza amazi, ikanahungabanya urusobe rw’ibinyabuzima. Ibyo bibazo bishingiye ahanini ku bikorwa by’ubuhinzi n’ubworozi, ubucukuzi bwa kariyeri, ubwubatsi, imiturire, gutwika igishanga n’inkengero zacyo n’ibindi. Nyamara ibyinshi muri ibyo bikorwa birabujijwe cyangwa ababikora basabwa kubikorana ubwitonzi n’ubushishozi buteganywa n’amategeko n’amabwiriza agenga ibishanga mu Rwanda. Bamwe mu baturiye igishanga cya Nyabarongo barahinga bagasenya inkombe z’umugezi bakanatwika urufunzo ngo birukana inkende zibonera.<ref name=":0" />
=== INGAMBA ZO GUKORESHA NEZA IGISHANGA CYA NYABARONGO. ===
# Gutegura igenamigambi ry’imikoreshereze y’ubutaka bw’igishanga Imikoreshereze y’igishanga igomba gukurikiza amateka n’amabwiriza yihariye yo gukoresha ibishanga; ahagenewe kubyazwa umusaruro hakabanza gutunganywa neza hanabanje gukorwa inyigo y’ingaruka ku bidukikije.
# Kurwanya isuri ku buryo bwose bushoboka Buri muhinzi agomba kurwanya isuri mu isambu ye, akirinda gutwika imisozi, agatera ibiti bibangikana n’imyaka no ku miringoti. Agomba kandi guhagarika amazi y’imvura ashokana ubutaka mu gishanga n’imibande.
# Guhinga no korora kijyambere Ni byiza kororera mu biraro kuko birinda ubutaka kwangirika bikagabanya isuri kandi amatungo ntazerere mu gishanga kuko acyanduza akanacyangiza.
# Ubutaka bwo mu gishanga ni ubwa Leta Ubutaka bwo mu gishanga cya Nyabarongo kimwe n’ubw’ibindi bishanga ni ubwa Leta. Ntibushobora kwegurirwa burundu abantu ku giti cyabo kandi nta wushobora kwitwaza ko abumaranye igihe kirekire ngo abwegukane.<ref name=":0" />
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Ibishanga]]
bhp5gpqgyxisra1awyttp93upvcc9ex
Igisoro
0
17357
131392
128119
2026-05-23T04:48:56Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131392
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igisoro Traditional Game in Rwanda.jpg|thumb|Igisoro]]
== Igisoro ==
Igisoro ni umwe mumikino gakondo mu [[Rwanda Tribune|Rwanda]] ni umukino ahanini umenyerewe ko ukinwa n'abasaza
bataramye cyane cyane igisoro gikinwa mumasaha ya nimugoroba barimo basangira banaganira
== Imivuno y'igisoro ==
imivuno nubwoko bwimikinire akina igisoro bakoresha bashaka gutsinda aribyo twakita amayeri yumukino muriyomivuno harimo: guca umuvuno bita ihene;[[Dosiye:Rwandan old Man playing Igisoro with kids around.jpg|thumb|Uko igisoro gikinwa]]
== Imikinire n'imiterere ==
Igisoro ni umukino ukinwa hagati y'abantu babiri (2) ni umukino umenyerewe gukinwa mu bihugu<ref>{{Cite web |url=https://igisoro.en.softonic.com/android |title=Archive copy |access-date=2023-08-19 |archive-date=2023-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819091315/https://igisoro.en.softonic.com/android |url-status=dead }}</ref>
by'Afurika birimo nku [[Rwanda]] ni umukino ufatwa nkumwe mumikino y'umuco mu [[Rwanda]]
siho gusa no mugihugu cy'abaturanyi cya [[Ubugande|Uganda]] Burundi naho baina Igisoro cyane<ref>https://mancala.fandom.com/wiki/Igisoro</ref>
Igisoro kibaba kigizwe n'Imirongo 2 y'imyobo kuri buri mukinnyi ndettse n'imbuto 64
buri mukinnyi attangirana umukino n;imbuto 4 muri buri cyobo kandi aba yemerewe gukina kumurongo
[[Dosiye:Igisoro picture.jpg|thumb|Ubundi bwoko bw'igisoro]]
ashaka mu mirongo 2 yiwe.<ref>https://play.google.com/store/apps/details?id=air.Igisoro2.free&hl=en_US&pli=1</ref>
== umukino urangira gute ==
umukino wigisoro urangira aruko muri buri mwobo wuwo muhanganya hasigaye urusoro rumwe rwumwe aribyo bita guta urunyana.
== Reba ==
q84bzkfa42ubry4c40nzwuucqnmremt
Braille embosser
0
17821
131385
106873
2026-05-23T01:26:22Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131385
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Imprimante-braille.jpg|thumb|right|Imashini isohora inyandiko ya braille.]]
Igishushanyo '''cya Braille''' nigicapiro [[:en:Impact_printer|cyingaruka]] zitanga inyandiko [[:en:Braille|nkutugingo]] ngengabuzima. Ukoresheje porogaramu [[Braille translator|yo guhindura inyandiko ya braille]], inyandiko cyangwa inyandiko ya digitale irashobora gushushanywa muburyo bworoshye. Ibi bituma umusaruro wa braille ukora neza kandi uhendutse. Porogaramu [[Braille translator|yubusobanuro bwa Braille]] irashobora kuba ubuntu kandi [[:en:Open-source_software|ifunguye-isoko]] cyangwa yishyuwe. <ref>{{Cite web |title=Braille Embossers |url=https://www.loc.gov/nls/resources/blindness-and-vision-impairment/devices-aids/braille-embossers/ |access-date=2021-09-12 |website=National Library Service for the Blind and Print Disabled (NLS) {{!}} Library of Congress}}</ref>
Abakoresha impumyi bakunda kwita izindi [[:en:Printer_(computing)|printer]] "printer ya wino," kugirango babatandukanye na bagenzi babo. Ibi bikunze kugaragara utitaye kubwoko bwa printer iganirwaho (urugero, [[:en:Thermal_printing|printer yumuriro]] yitwa "printer ya wino" nubwo badakoresha wino)
Kimwe na printer na wino, ibishushanyo biva mubigenewe abaguzi kugeza kubikoreshwa nabamamaji binini. Igiciro cyibishushanyo byiyongera hamwe nubunini bwa braille itanga. <ref>{{Cite web |title=Braille Printers |url=https://www.afb.org/blindness-and-low-vision/using-technology/assistive-technology-products/braille-printers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912093853/https://www.afb.org/blindness-and-low-vision/using-technology/assistive-technology-products/braille-printers |archive-date=2021-09-12 |access-date=2021-09-12 |website=The American Foundation for the Blind |language=en-US}}</ref>
== Ubwoko ==
Ibishushanyo mbonera by’inganda byihuta cyane ni amadolari 92.000 yakozwe n’Ububiligi yakozwe na [[NV Interpoint 55]], yakozwe bwa mbere mu 1991, ikoresha [[:en:Air_compressor|compressor yo mu kirere]] itandukanye kugira ngo itware umutwe wanditseho kandi ishobora gusohora inyuguti zigera kuri 800 ku isegonda. Kurera umwana byatangiye mbere; mu 2000 [[:en:National_Federation_of_the_Blind|Ishyirahamwe ry’abafite ubumuga bwo kutabona]] ryatangaje ko muri Amerika hari batatu gusa muri bo, imwe ifitwe na NFB ubwayo indi ibiri na sosiyete ya [[:en:Watchtower_Bible_and_Tract_Society|Watchtower Bible and Tract Society]] . <ref>{{Cite web |title=Braille Monitor, May '00 |url=http://nfb.org/legacy/bm/bm00/bm0005/brlm0005.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219022351/http://nfb.org/legacy/bm/bm00/bm0005/brlm0005.htm |archive-date=19 February 2012 |access-date=11 January 2022 |website=nfb.org}}</ref> Kugeza mu 2008, ku isi hose harenga 60. <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.givengain.com/unique/blindsa/upload/blindsa1008.doc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711095851/http://www.givengain.com/unique/blindsa/upload/blindsa1008.doc |archive-date=2011-07-11 |access-date=2008-11-29}}</ref>
Ibishushanyo bito bya desktop ya braille biramenyerewe cyane kandi urashobora kubisanga mumasomero, kaminuza, hamwe n’ibigo by’uburezi by’inzobere, ndetse no kuba ari ibya nyir'impumyi. Birashobora kuba nkenerwa gukoresha akabati ya acoustic cyangwa hood kugirango [[:en:Soundproofing|ugabanye urusaku]] . <ref name=":02">https://en.wikipedia.org/wiki/Braille_embosser#cite_note-:0-5</ref>
Ubudodo bwa Braille mubusanzwe bukenera impapuro zidasanzwe za braille zifite umubyimba kandi zihenze kuruta impapuro zisanzwe. Bimwe mubirangirire-byohejuru birashobora gucapura kumpapuro zisanzwe. Abashushanya barashobora kuba uruhande rumwe cyangwa uruhande rumwe. Gushushanya impande zombi bisaba gutondekanya utudomo kugirango bidahuzagurika (bita "interpoint" kuko ingingo kurundi ruhande zishyirwa hagati yingingo kuruhande). Gushushanya impande zombi bikoresha impapuro nke kandi bigabanya ubunini bwibisohoka. <ref name=":02" />
Iyo kopi imwe yinyandiko imaze gukorwa, gucapa izindi kopi akenshi byihuta hakoreshejwe igikoresho cyitwa [[:en:Thermoforming|thermoform]], gitanga kopi kuri plastiki yoroshye. Nyamara, braille yavuyemo ntabwo isomeka byoroshye nka braille yashizwemo vuba, muburyo bumwe na [[:en:Photocopy|fotokopi]] idafite ubuziranenge idasomeka nkumwimerere. Kubwibyo, abamamaji binini ntibakoresha ubusanzwe.
Ibishushanyo bimwe bishobora kubyara "Ukwezi kwadomo", ni ukuvuga, [[:en:Moon_type|ubwoko bwukwezi]] bwakorewe nududomo. <ref name="Writing RNIB">''[https://web.archive.org/web/20220626024818/https://www.rnib.org.uk/braille-and-moon-%E2%80%93-tactile-codes-moon/writing-and-producing-moon Writing and producing Moon]'', [[Royal National Institute for the Blind]].</ref>
== Reba ==
* [[:en:Braigo|Braigo]]
* [[:en:Mountbatten_Brailler|Mountbatten Brailler]]
* [[:en:Book|Book]]
* [[:en:E-book|E-book]]
* [[:en:Braille_e-book|Braille e-book]]
* [[:en:Braille_translator|Braille translator]]
== Ishakiro ==
[[Ikiciro:Ikoranabuhanga mu itumanaho n'isakazabumenyi mu majyambere]]
[[Ikiciro:Uburezi]]
[[Ikiciro:Isi]]
[[Ikiciro:Ubumuga]]
pjtjal79mtfnnen6kgfe7hfu7jmvuby
Eliane ubalijoro
0
18100
131386
105894
2026-05-23T02:57:31Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131386
wikitext
text/x-wiki
== Incamake ==
Dr Ubaljoro yavukiye mu Rwanda kandi akurira ku migabane itatu, yari azi kuva akiri muto ko yifuza umwuga wo gukorera isi. Yabonye impamyabumenyi ihanitse mu buhinzi muri rusange n'impamya bumenyi y ikirenga(doctorat) muri genetique yakuye muri kaminuza ya McGill, aho yize kuzamura umusaruro mu buhinzi. Akora umwuga wo kwiga amashuri makuru, abikorera ku giti cyabo ndetse n’imiryango idaharanira inyungu n’iterambere mpuzamahanga, yatangiye ari umuyobozi wa siyansi mu rwego rw’ibinyabuzima ikora ibijyanye no gusuzuma indwara ya molekile, nyuma yibanda ku iterambere rirambye ndetse no kuzamura imibereho y’abagore na abahinzi-borozi bato mu bihugu bikiri mu nzira y'amajyambere.[https://web.archive.org/web/20240322205951/https://www.cifor-icraf.org/staff/eliane-ubalijoro/#:~:text=Dr%20Ubalijoro%20has%20been%20a,Hub%20Director%20for%20Future%20Earth.][https://web.archive.org/web/20240322205951/https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/eliane-ubalijoro-yahawe-inshingano-zo-kuyobora-ikigo-mpuzamahanga-cyita-ku][https://www.newtimes.co.rw/article/4297/news/environment/rwandas-ubalijoro-to-head-global-forestry-agency]
== Imirimo yakoze ==
Ku wa kabiri, taliki ya 17 Mutarama, Eliane Ubalije ni Umuyobozi mukuru mushya w'ikigo gishinzwe ubushakashatsi ku mashyamba mpuzamahanga n’ubuhinzi bw’ibiti bivangwa niimyaka ku isi (CIFOR-ICRAF),kuri ubu akaba ari Porofeseri mubyubufatanye bw’inzego za Leta n’abikorera mu kigo cya kaminuza ya McGill cyo muri canada gishinzwe ubushakashatsi ku iterambere mpuzamahanga biteganijwe ko azatangira imirimo ku mugaragaro muri Gicurasi, 2023.[https://web.archive.org/web/20240322205951/https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/eliane-ubalijoro-yahawe-inshingano-zo-kuyobora-ikigo-mpuzamahanga-cyita-ku][https://theorg.com/org/worldagroforestry/org-chart/eliane-ubalijoro][https://www.newtimes.co.rw/article/4297/news/environment/rwandas-ubalijoro-to-head-global-forestry-agency]
Kuva mu 2021 kugeza muri Werurwe 2023, yari Umuyobozi Nshingwabikorwa wo Kuramba mu gihe cya Digital ndetse n’umuyobozi wa canada Hub ushinzwe ejo hazaza. Ni umwe mu bagize Inama y’igihugu y’ubumenyi n’ikoranabuhanga mu Rwanda n’inama ngishwanama ya Perezida wa Repubulika, Inama Ngishwanama ku ngaruka z’umuryango w’ubumwe bw’ibihugu by’africa, Siyanse ya Afurika, Akanama gashinzwe kugenzura imiyoborere y’imigabane, Komite Ngishwanama yo hanze y’umuyobozi ushinzwe ibarurishamibare rya canada n’ibidukikije n’imihindagurikire y’ibihe canada ku Ibarura rusange rya mbere ry’ibidukikije rya canada n'ibindi. Ni umwe kandi mu nama mpuzamahanga y’ubumenyi.[https://web.archive.org/web/20240322205951/https://www.cifor-icraf.org/staff/eliane-ubalijoro/][https://www.crawfordfund.org/events/2023-conference/2023-speakers-chairs-moderators/dr-eliane-ubalijoro/]
== Ibihembo n'amashimwe ==
Yashimiwe ibikorwa bye mu buyobozi no mu buringanire, Dr Ubalijolo ni we wahawe igihembo cy’ishyirahamwe mpuzamahanga ry’abayobozi mu 2022 mu bagore n’ubuyobozi kubera ibikorwa by’indashyikirwa byagize uruhare runini, kandi akaba ari mu itsinda ry’abagize akanama gashinzwe ubumenyi mpuzamahanga bashyizweho mu rwego rwo gushimira indashyikirwa. umusanzu mu guteza imbere siyanse nkibyiza rusange byisi. Yorohereje Gahunda y'Ubuyobozi bwa UNAIDS ku bagore muri kaminuza y’umuryango w’abibumbye ishinzwe abakozi. Dr Ubaljoro yari umunyamuryango wa FemStep, umuyoboro w’ubushakashatsi ugaragaza imyumvire y’abakobwa n’abagore bo mu cyaro mu gushyiraho ingamba zo kugabanya ubukene mu Rwanda, Afurika yepfo, Tanzaniya, DR Congo na Ethiopia hakoreshejwe uburyo bushingiye ku buhanzi. Muri 2018, yafatanije n’abagore ba kabiri ku isi mu mahugurwa yo kuyobora ubumenyi mu Rwanda abifashijwemo n’ikigo cya Kanada gishinzwe ubushakashatsi buhanitse. Inzira ye yumwuga yagaragaye muri Forbes mu rwego rwo kwizihiza umunsi mpuzamahanga w’abagore 2019.[https://web.archive.org/web/20240322205951/https://www.cifor-icraf.org/staff/eliane-ubalijoro/][https://www.crawfordfund.org/events/2023-conference/2023-speakers-chairs-moderators/dr-eliane-ubalijoro/]
9zyyg1ghv5776wjkqz6png322mxpjm7
Green Light Project
0
19276
131390
117511
2026-05-23T04:04:19Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131390
wikitext
text/x-wiki
'''Green Light Project''' (GLP)ni umushinga wafashije abahinzi barenga 2000 bo mu [[Rwanda]] cyane mu [[Akarere ka Rwamagana|karere ka Rwamagana]], utanga imbuto y' ibigori byiza kandi bikomeza guhangana n’ubukungu.<ref name=":0">https://www.ktpress.rw/2022/06/kia-corporation-hands-over-green-light-project-in-rwamagana/</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ktpress.rw/2019/06/merry-year-international-brings-new-hope-for-maize-farmers/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-27 |archive-date=2024-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240827145957/https://www.ktpress.rw/2019/06/merry-year-international-brings-new-hope-for-maize-farmers/ |url-status=dead }}</ref>
== Amateka ==
Umushinga GLP, washyizwe mu bikorwa na Merry Year International, watangiriye mu [[Rwanda]] mu 2018 nk'icyiciro cya nyuma muri gahunda ya Kia ikomeje GLP hamwe na (CSR) ishinzwe ibikorwa rusange ku isi hose.<ref name=":0" />
Mu [[Rwanda]], umushinga wabashije gushyiraho ibikorwa bigamije guteza imbere ubuhinzi binyuze mu bice bitatu- gushinga ikigo cyigisha imyuga GLP, gahunda y’imikorere na gahunda yo gushyigikira kwigira mu [[UMURENGE WA GAHENGERI|murenge wa Gahengeri.]] Ikigo cy’imyuga cy’abahinzi cyatanze ubumenyi bw’ubuhinzi bugezweho ku bagenerwabikorwa bafata buri mwaka byibuze abahinzi 100.
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
hfdo10q11ljubf89pkin4ert7ubpzd2
Antique (film ya 2014)
0
20627
131382
124640
2026-05-23T00:29:25Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131382
wikitext
text/x-wiki
'''''Antique''''' ni filime yikinamico yakiniwe kandi inasohokera mu gihugu cya Nigeriya mu 2014 iyobowe na Darasen Richards na DJ Tee. Irimo Olu Jacobs, Bimbo Akintola, Gabriel Afolayan, Ricardo Agbor, Seun Akindele na Funsho Adeolu. <ref>{{Cite web |date=10 October 2014 |title=Olu Jacobs, Bimbo Akintola, Gabriel Afolayon & More in 'The Antique' Watch Trailer |url=http://www.bellanaija.com/2014/10/10/olu-jacobs-bimbo-akintola-gabriel-afolayon-more-in-the-antique-watch-trailer/ |access-date=21 March 2015 |publisher=bellanaija.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Epic movie, 'The Antique' to hit cinemas |url=https://thenet.ng/epic-movie-the-antique-to-hit-cinemas/ |access-date=21 March 2015 |publisher=The NET NG}}</ref> <ref>{{Cite web |title=WATCH THE TRAILER: "THE ANTIQUE" MOVIE STARRING OLU JACOBS, BIMBO AKINTOLA, KIKI OMEILI & AKPORORO |url=http://www.modernghana.com/music/27502/3/watch-the-trailer-the-antique-movie-starring-olu-j.html |access-date=21 March 2015 |publisher=Modern Ghana}}</ref>
Filime ye rekanywe hamwe numuryango wishimye kandi watsinze mugihe basangiye umugabane wabo, ariko haribintu bitunguranye mugihe ibiremwa bitatu bidasanzwe byateye mubwami bashaka ibya kera; ifite imbaraga zo kurinda abaturage bayo no gukomeza ubwami bwayo. Abarwanyi b'ubwami baratsinzwe kandi abateye bakuraho ikirango cyera, bityo bazana umuvumo ku gihugu.
Nyuma yimyaka icumi, umuhungu umwe rukumbi wa Oba yararwaye azagupfa. Nkuko byagaragajwe na muganga wabapfumu, uburwayi buterwa no kubura kera. Kubwibyo rero, kugirango uruziga rw’impfu n’inzara mu gihugu birangire, umukobwa w’inzirakarengane witwa Uki (Oge Indiana) yahisemo gushyira ubuzima bwe mu kaga yerekeza mu gihugu abantu babujijwe, mu rwego rwo gushaka no gusubiza kera.
Abarwanyi batatu bari baratoranijwe badasanzwe, bazahagarara kubusa kugeza bageze kuntego zabo, baherekeza Uki. Urugendo rugaragaza ko ari ubutumwa bisa nkibidashoboka kuko bahuye nimbaraga mbi zidapfa, zigerageza kubabuza kugera kuntego zabo. Umuganga wumupfumu hamwe numureshya witwa Isoken afite gahunda yihishe mugihe impungenge zagarutse mumudugudu zigaragaza urukurikirane rwingufu mugukoresha ubwami. Hagati aho, kugaruka kwa Uki n'abarwanyi ntibizwi.
== Abakinnyi ==
* Olu Jacobs nka Oba Ekpen
* Bimbo Akintola nkumwamikazi 1
* Gabriel Afolayan nka Uyi
* Ricardo Agbor nka Oba Akugba
* Seun Akindele nkuwateye imbere
* Funso Adeolu nka Enoma
* Oge Indiana nka Ukinebo
* Kiki Omeili nkuko Isoken
* Akpororo nka Oriri
* Omowunmi Dada nka Osas
* Theresa Edem nk'Umwamikazi
* Samuel Ajibola nk'igikomangoma
* Sadiq Adebayo
* Seun Olaiya
* Omoye Uzamere
* Temitope Solaja <ref>{{Cite web |last=Lala |first=Emmanuel |date=2014-03-28 |title=Olu Jacobs, Bimbo Akintola, Funsho Adeolu & Rykardo Agbor Play Royal Family In New Movie Titled “The Antique” {{!}} Photos |url=https://www.36ng.ng/2014/03/28/olu-jacobs-bimbo-akintola-funsho-adeolu-rykardo-agbor-play-royal-family-new-movie-titled-antique-photos/ |access-date=2025-06-28 |website=36ng |language=en-US |archive-date=2026-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260214163344/https://www.36ng.ng/2014/03/28/olu-jacobs-bimbo-akintola-funsho-adeolu-rykardo-agbor-play-royal-family-new-movie-titled-antique-photos/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
ti1nfvfkhgxllsrobbgqaqvfuubrc9j
Sport in Rwanda
0
21554
131397
128178
2026-05-23T10:41:19Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
131397
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:36a_Lliga_Catalana_AON_Femenina_2024_(54009732355).jpg|thumb|409x409px|Umukino wa Basketball ni wo mukino wa kabiri uzwi cyane mu Rwanda]]
[[Dosiye:Kids_playing_football2.jpg|thumb|317x317px|Abana bakina umupira w'amaguru]]
[[Dosiye:Claudette_Mukasakindi_2.jpg|right|thumb|[[Mukasakindi Claudette|Claudette Mukasakindi]] ahagarariye u Rwanda muri marato y'abagore mu mikino Olempike yabereye i Londres mu mpeshyi ya 2012]]
[[Dosiye:Medical_intervention_at_the_kigali_peace_marathon.jpg|thumb|Abaganga bakira umuntu wakomeretse muri [[Kigali International Peace Marathon|Marato y'Amahoro ya Kigali]]]]
Siporo ifite uruhare runini mu [[Rwanda]], cyane cyane murwego rw'abaturage, aho [[Umupira w’amaguru|umupira w'amaguru]] ari ikintu gikunzwe cyane kandi abana bakinira muburyo butunguranye mu midugudu, mu mijyi no mu mashuri. Siporo kandi ishyigikiwe na Politiki ya leta yoguteza imbere siporo yomu Ukwakira 2012. Ibi bivuga ko siporo ifite inyungu nyinshi, harimo guhuza abantu, kunoza ishema ry'igihugu nbumwe, nokunoza ubuzima. Iyi politiki igaragaza imbogamizi mw'iterambere rya siporo mu gihugu, harimo ibikorwa remezo bike nubushobozi buke bw'amafaranga. Ishyiraho "intego itera imbaraga" ko, muri 2020, u Rwanda rugomba kugira "ijanisha ryinshi ry'abaturage bakina siporo kurusha mu kindi gihugu icyo ari cyo cyose cya Afurika" kandi rukaza mubihugu bitatu bya mbere bya Afurika mu mikino ya basketball, volleyball, gusiganwa kumagare, siporo n'imikino ya Paralempike, hamwe n'imikino icumi ya mbere mumupira w'amaguru. Igamije kandi "guteza imbere ukwitabira cyane kw'abantu mumikino gakondo". <ref name="SportDevPol">{{Cite web |date=October 2012 |title=Rwanda Sports Development Policy |url=http://minispoc.gov.rw/fileadmin/templates/Documents/rwanda_sports_development_policy.doc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418142520/http://minispoc.gov.rw/fileadmin/templates/Documents/rwanda_sports_development_policy.doc |archive-date=2015-04-18 |access-date=8 April 2015 |publisher=Republic of Rwanda Ministry of Sports and Culture |page=18}}</ref> Dukurikije ubushakashatsi bwashyizwe ahagaragara nikigo cy'ubumenyi n'iterambere rya siporo cya Kaminuza ya Western Cape, siporo ikunzwe cyane mu Rwanda ni [[Umupira w’amaguru|umupira w'amaguru]], [[Wasan kwallon raga|volleyball]], [[Umupira w’agatebo|basketball]], siporo n'imikino ya Paralempike . <ref name="Ndengeye">{{Cite book |last=Ndengeye |first=Joseph |year=2014 |title=Sport and Development Policy in Africa: Results of a Collaborative Study of Selected Country Cases |publisher=SUN Press |isbn=9781920689407 |editor-last=Keim |editor-first=Marion |location=Stellenbosch |pages=125–128 |chapter=Country Report: Rwanda |editor-last2=de Coning |editor-first2=Christo |chapter-url=https://books.google.com/books?id=8jsrAwAAQBAJ&q=sport%20rwanda&pg=PA125}}</ref>
[[Dosiye:Aerial_view_of_the_kigali_peace_marathon.jpg|thumb|Ishusho yo mu kirere ya Marato y'Amahoro ya Kigali]]
== Incamake ==
U Rwanda rwagaragaye bwambere mu mikino Olempike muwi 1984, <ref name="London2012">{{Cite web |date=13 August 2012 |title=Rwanda |url=https://www.bbc.co.uk/sport/olympics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120730052803/http://www.bbc.co.uk/sport/olympics/2012/countries/rwanda |archive-date=2012-07-30 |access-date=8 April 2015 |publisher=BBC Sport}}</ref> ndetse rugaragara bwa mbere mu mikino Paralempike muri 2004. <ref name="Paralympics">{{Cite news |date=4 March 2015 |title=Rwandan para-sport develops at pace |url=http://www.paralympic.org/news/rwandan-para-sport-develops-pace |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150420101100/http://www.paralympic.org/news/rwandan-para-sport-develops-pace |archive-date=2015-04-20 |access-date=27 April 2015 |publisher=International Paralympic Committee}}</ref> Iki gihugu cyohereje abakinnyi barindwi mu mikino Olempike yo mu mpeshyi ya 2012 yabereye i Londres, bayihagararira mumikino ngororamubiri, koga, gusiganwa ku magare yo mu misozi na judo, <ref name="London2012" /> n'abandi 15 mu mikino Paralempike yo mu mpeshyi ya Londres kugira ngo bahatanire imikino ngororamubiri, guterura amashanyarazi na volleyball yo kwicara . <ref name="Paralympics" /> U Rwanda rwitabiriye imikino ya Commonwealth ku nshuro yambere mu mikino ya 2010 yabereye i Delhi mu Buhinde, nyuma yokwinjira muri Commonwealth umwaka wabanjirije uwo. <ref>{{Cite news |date=27 September 2010 |title=Commonwealth Games 2010: Participating nations in Africa |url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/commonwealth_games/delhi_2010/9037806.stm |access-date=8 April 2015 |publisher=BBC Sport}}</ref> Abakinnyi 'u Rwanda bitabiriye imikino ngororamubiri, guterana iteramakofe, gusiganwa kumagare mumuhanda no koga. <ref>{{Cite web |title=Rwanda |url=http://www.glasgow2014.com/celebrate/queens-baton-relay/international-stages/interactive-map/rwanda |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20150413223027/http://www.glasgow2014.com/celebrate/queens-baton-relay/international-stages/interactive-map/rwanda |archive-date=2015-04-13 |access-date=8 April 2015 |publisher=Glasgow 2014}}</ref> U Rwanda rwohereje abakinnyi mu mikino ya 2014 kugira ngo bahatanire imikino ngororamubiri, guterana iteramakofe, gusiganwa kumagare, koga no guterura ibiremereye . <ref>{{Cite news |date=29 July 2014 |title=Statement on Cabinet Decisions of 29.07.2014 |url=http://www.primature.gov.rw/top/news/news-details.html?tx_ttnews%5Btt_news%5D=1216&cHash=588e976e71301e1aec9ff383d8378234 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414093933/http://www.primature.gov.rw/top/news/news-details.html?tx_ttnews%5Btt_news%5D=1216&cHash=588e976e71301e1aec9ff383d8378234 |archive-date=2015-04-14 |access-date=9 April 2015 |publisher=Republic of Rwanda Office of the Prime Minister}}</ref> Ikipe yu Rwanda mu mikino y'urubyiruko ya Afurika ya 2014 yarifite umubare munini w'abakinnyi b'abagore (abakinnyi 29 muri 49 bose hamwe) kurusha abandi bakinnyi bose bitabiriye. <ref>{{Cite news |date=1 May 2014 |title=Rwanda Sends Highest % of Female Athletes to AYG |url=http://olympicrwanda.org/rwanda-sends-highest-percentage-of-female-athletes-to-african-youth-games-in-gaborone-botswana/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003321/http://olympicrwanda.org/rwanda-sends-highest-percentage-of-female-athletes-to-african-youth-games-in-gaborone-botswana/ |archive-date=2016-03-04 |access-date=17 April 2015 |publisher=Rwanda National Olympic and Sports Committee}}</ref>
=== Umupira w'amaguru ===
[[Umupira w’agatebo|Basketball]] nimwe mumikino ikunzwe cyane mu [[Rwanda]], ikaba ariya kabiri nyuma [[Umupira w’amaguru|y’ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru]] kandi ikaba ari yo mikino irebwa cyane mu gihugu. <ref>{{Cite web |title=Basketball in Rwanda – Visit Rwanda |url=https://visitrwanda.com/basketball-africa-league/basketball-in-rwanda/#:~:text=Basketball%20is%20among%20the%20most,at%20national%20and%20international%20level}}</ref> Ishyirahamwe ry’umukino wa Basketball mu Rwanda ryabaye umunyamuryango wIshyirahamwe Mpuzamahanga rya Basketball kuva muwi 1977. Mbere yomuri 2000, ikipe y’igihugu ya Basketball mu Rwanda ntiyari izwi cyane hanze yigihugu, ariko kuva hagati mumyaka ya 2000 yakomeje kumenyekana ku rubyiniro rwa Afurika. Ikipe y’abagabo yamaze kwegukana itike yokugera mu cyiciro cyanyuma cya Shampiyona ya Basketball muri Afurika inshuro enye zikurikiranya kuva mu 2007. <ref>{{Cite news |last=Bishumba |first=Richard |date=7 February 2015 |title=Meet Mutokambali, the national hoops team coach |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2015-02-07/185708/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219052105/http://www.newtimes.co.rw/section/article/2015-02-07/185708/ |archive-date=2015-02-19 |access-date=9 April 2015 |work=The New Times}}</ref> Igihugu cyasabye kwakira Shampiyona ya Basketball muri Afurika ya 2013, <ref>{{Cite news |last=Mackay |first=Duncan |date=24 December 2009 |title=Rwanda launch bid for 2013 African Championships |url=http://www.insidethegames.biz/articles/8551/rwanda-launch-plan-for-2013-african-championships |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415123104/http://www.insidethegames.biz/articles/8551/rwanda-launch-plan-for-2013-african-championships |archive-date=2015-04-15 |access-date=9 April 2015 |publisher=insidethegames.biz}}</ref> ariko uburenganzira bwo kwakira irushanwa bwahawe [[Kote Divuwari|Ivory Coast]] . <ref>{{Cite news |date=21 November 2011 |title=CIV - Ivory Coast to host AfroBasket 2013 |url=https://www.fiba.basketball/news/CIV-Ivory-Coast-to-host-AfroBasket-2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415231156/http://www.fiba.com/news/CIV-Ivory-Coast-to-host-AfroBasket-2013 |archive-date=2015-04-15 |access-date=9 April 2015 |publisher=International Basketball Federation}}</ref>
AfroBasket 2021 yahawe [[Kigali]] . Kubutaka bwiwabo, u Rwanda rwatsinze Angola, wegukanye ibihembo 10 bya AfroBasket hagati yi 1989 na 2013. <ref name="BasketEurope.com">[https://www.basketeurope.com/livenews-fr/563129/afrobasket-la-chute-de-langola-le-peps-du-rwanda/ AfroBasket : La chute de l’Angola, le peps du Rwanda] BasketEurope.com, 27 August 2021. Accessed 17 October 2021.{{In lang|fr}}</ref> Alex Mpoyo womu Rwanda yagize ati:<blockquote>"Nibyiza kubona kakazi kacu ko guhagararira igihugu cyacu neza gashimwa cyane. Mu by'ukuri, sinabura gushimira bihagije abafana ibihumbi baje kudushyigikira, baririmba indirimbo zabo nimbyino zabo mumukino wose, ndetse nomu gihe twari inyuma. Inkunga yabo idashingiye kukiguzi yatubereye isoko ikomeye yinkunga." <ref name="BasketEurope.com"/></blockquote>
=== Umupira w'amaguru ===
Ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru mu Rwanda riyoborwa n'Ishyirahamwe [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|ry'Umupira w'Amaguru mu Rwanda]] (FERWAFA), ryashinzwe muwi 1972 ryemererwa kwinjira muri FIFA muwi 1978. <ref>{{Cite web |title=Rwanda: Fédération Rwandaise de Football Association |url=https://www.fifa.com/associations/association=rwa/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415153554/http://www.fifa.com/associations/association=rwa/ |archive-date=2015-04-15 |access-date=9 April 2015 |publisher=FIFA}}</ref> FERWAFA kandi ifitanye isano nishyirahamwe [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru muri Afrika|ry'Umupira w'Amaguru muri Afurika]] (CAF) <ref>{{Cite web |title=Fédération Rwandaise de Football Association (FERWAFA) |url=http://www.cafonline.com/en-us/memberassociations/f%C3%A9d%C3%A9rationrwandaisedefootballassociation/Home |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410215225/http://www.cafonline.com/en-us/memberassociations/f%C3%A9d%C3%A9rationrwandaisedefootballassociation/Home |archive-date=2015-04-10 |access-date=9 April 2015 |publisher=Confederation of African Football}}</ref> n'Inama y'Ishyirahamwe ry'Umupira w'Amaguru muri Afurika y'Iburasirazuba n'iyo Hagati (CECAFA). <ref>{{Cite web |title=About CECAFA |url=http://cecafafootball.org/about-cecafa/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313013644/http://cecafafootball.org/about-cecafa/ |archive-date=2015-03-13 |access-date=9 April 2015 |publisher=CECAFA}}</ref> [[Amavubi|Ikipe y'igihugu]] yayo ya mbere yakinnye igikombe cya Afurika mwirushanwa ryo mu 2004. <ref>{{Cite news |last=Carlin |first=John |date=13 July 2003 |title=Rwanda's magic moment |url=https://www.theguardian.com/football/2003/jul/13/sport.comment3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415220803/http://www.theguardian.com/football/2003/jul/13/sport.comment3 |archive-date=2015-04-15 |access-date=9 April 2015 |work=The Guardian}}</ref> Ikipe yambere yu Rwanda yatwaye igikombe cya CECAFA muwi 1999, ubwo igihugu cyakiraga iri rushanwa. <ref>{{Cite news |last=Komugisha |first=Usher |author-link=Usher Komugisha |date=27 November 2014 |title=Cecafa Senior Challenge Cup cancelled |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-11-27/183476/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141212050855/http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-11-27/183476/ |archive-date=2014-12-12 |access-date=9 April 2015 |work=The New Times}}</ref> Igikombe cya CECAFA cy'Amakipe kizwi nka Kagame Interclub Cup kuva muri 2002, ubwo Perezida w'u Rwanda Kagame yatangiraga gutera inkunga iri rushanwa. <ref>{{Cite web |title=Kagame Cup Championships |url=http://cecafafootball.org/kagame-cup-championships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921093900/http://cecafafootball.org/kagame-cup-championships/ |archive-date=2015-09-21 |access-date=9 April 2015 |publisher=CECAFA}}</ref> Ikipe y'igihugu ntiragera kurutonde rw'abahatanira igikombe cy'isi . <ref>{{Cite book |last=Montague |first=James |year=2014 |title=Thirty-One Nil: On the Road With Football's Outsiders, A World Cup Odyssey |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=9781408158845 |location=London |page=67}}</ref> Irushanwa rikomeye ryumupira w'amaguru mu Rwanda ni [[Shampiyona y’ icyiciro cya mbere mu mupira w’amaguru mu Rwanda|ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru mu Rwanda]] . <ref>{{Cite web |last=Mugabe |first=Bonnie |last2=Kamasa |first2=Peter |date=18 October 2014 |title=Who will win the 2014/15 national football league? |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-10-18/182075/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026042931/http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-10-18/182075/ |archive-date=2014-10-26 |access-date=9 April 2015 |website=The New Times}}</ref>
=== Volleyball yo ku mucanga ===
U Rwanda rufite amakipe yigihugu ya Volleyball yoku mucanga yabagabo n'abagore. Muri Kamena 2021, umutoza mukuru wamakipe yombi yari Jean Paul Mana, wayoboye amahugurwa yabereye kumucanga [[Ikiyaga cya Kivu|wa Lake Kivu]] mu [[Akarere ka Rubavu|Karere ka Rubavu]] . <ref name="Sikubwabo" />
Mugikombe cyomuri 2018–2020 CAVB Beach Volleyball Continental Cup Rwanda yarihagarariwe namakipe abiri mugice cy’abagore aribo Charlotte Nzayisenga na Valentine Munezero, ndetse na Benitha Mukandayisenga na Seraphine Mukantabana. Abakinnyi bigitsina gabo ni Olivier Ntagengwa, Patrick Kavalo Akumuntu, Venuste G amas na Fils Habanzintwari. <ref name="Sikubwabo" />
=== Cricket ===
Cricket yavuzwe karumwe mumikino ikura vuba mu Rwanda. <ref name="Aglietti">{{Cite news |last=Aglietti |first=Stephanie |date=11 September 2014 |title=Rwanda cricket, growing a game of hope |url=https://sports.yahoo.com/news/rwanda-cricket-growing-game-hope-064714133--spt.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502192345/http://sports.yahoo.com/news/rwanda-cricket-growing-game-hope-064714133--spt.html |archive-date=2015-05-02 |access-date=8 April 2015 |publisher=Yahoo Sports |agency=Agence France-Presse}}</ref> Uyu mukino watangiye gukundwa cyane mugihugu ubwo impunzi zagarukaga ziva muri Kenya, ahozari zarize gukina uyu mukino. <ref>{{Cite news |date=24 December 2014 |title=Why cricket is gaining in popularity in Rwanda |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-africa-20798480 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330191800/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-20798480 |archive-date=2015-03-30 |access-date=8 April 2015 |work=BBC News}}</ref> <ref name="Duncan">{{Cite book |last=Duncan |first=Isabelle |year=2013 |title=Skirting the Boundary: A History of Women's Cricket |publisher=Robson Press |isbn=9781849545464 |location=London}}</ref> Ishyirahamwe ry’umukino wa Cricket mu Rwanda (RCA) ryashinzwe mu 1999 kandi ryemerwa n’Inama Mpuzamahanga ya Cricket muri 2003. Iterambere ryuyu mukino mu gihugu ryatewe inkunga numuryango wabagiraneza ukorera mu Bwongereza witwa [[Cricket Without Boundaries]], ugamije kunoza ubukangurambaga ku cyorezo cya SIDA binyuze mu mukino, <ref>{{Cite news |last=Mugabe |first=Bonnie |date=10 February 2014 |title=Cricket Without Borders return to Rwanda |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-02-10/72992/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311225522/http://newtimes.co.rw/section/article/2014-02-10/72992 |archive-date=2016-03-11 |access-date=8 April 2015 |work=The New Times}}</ref> ndetse n’umuryango wa Marylebone Cricket Club Foundation. Uyumukino utera inkunga umushinga wo kubaka ikibuga cy’igihugu cya Cricket mu nkengero za Kigali. <ref name="Aglietti" /> <ref name="Duncan" /> Ubunyamuryango bw’u Rwanda muri Commonwealth bwashimiwe kuba bwarafashije gukurura umukino wa Cricket mu gihugu, aho abagabo nabagore bawukina mubigo by’imfubyi, amashuri, zakaminuza n’amakipe ya Cricket. <ref name="Duncan" />
[[Dosiye:MTB_cycling_2012_Olympics_M_cross-country_RWA_Adrien_Niyonshuti.jpg|right|thumb|Adrien Niyonshuti, "umwe mu bantu bazwi cyane mu Rwanda", <ref>{{Cite news |date=27 July 2012 |title=Niyonshuti to carry Rwandan flag in Olympic Games opening ceremony |url=http://www.cyclingnews.com/news/niyonshuti-to-carry-rwandan-flag-in-olympic-games-opening-ceremony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150416042431/http://www.cyclingnews.com/news/niyonshuti-to-carry-rwandan-flag-in-olympic-games-opening-ceremony |archive-date=2015-04-16 |access-date=9 April 2015 |publisher=Cycling News}}</ref> yitabiriye irushanwa ryo gusiganwa ku magare mu misozi mu mikino Olempike yo mu mpeshyi ya 2012]]
=== Kugendera ku igare ===
Gusiganwa ku magare byakunze gufatwa nk'uburyo bwogutwara abantu mu Rwanda, ariko mu minsi ishize habayeho iterambere mu mikino yo gusiganwa ku magare mu gihugu. <ref name="Hoye">{{Cite book |last=Hoye |first=Russell |year=2015 |title=Sport Management: Principles and Applications |url=https://books.google.com/books?id=KL8cBgAAQBAJ&q=rwanda%20sport&pg=PA206 |last2=Smith |first2=Aaron C.T |last3=Nicholson |first3=Matthew |last4=Stewart |first4=Bob |publisher=Routledge |isbn=9781138839601 |edition=4th |location=Abingdon |page=206 |access-date=2015-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150423112958/https://books.google.co.uk/books?id=KL8cBgAAQBAJ&lpg=PA206&dq=rwanda%20sport&pg=PA206 |archive-date=2015-04-23 |url-status=live}}</ref> Umukinnyi w'amagare yo mu misozi akaba numukinnyi w'amagare wo mu muhanda Adrien Niyonshuti yabaye Umunyarwanda wambere wasinye amasezerano y'umwuga nikipe mpuzamahanga y'amagare, yinjiye muri MTN Qhubeka mu 2009. Ikipe y'igihugu y'amagare, [[Team Rwanda]], yashinzwe muri 2007 n'Abanyamerika Jock Boyer, wahoze ari umukinnyi wamagare w'umwuga, na Tom Ritchey, rwiyemezamirimo wamagare. Ikipe ya Rwanda yanditswe mugitabo, ''Land of Second Chances: The Impossible Rise of Rwanda's Cycling Team'' na filime, ''[[Rising from Ashes(firimi)|Rising from Ashes]]'' . <ref>{{Cite news |last=Robbins |first=Tom |date=9 August 2013 |title=Bumpy ride |url=https://www.ft.com/content/6478998a-fe85-11e2-b9b0-00144feabdc0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414085947/http://www.ft.com/cms/s/2/6478998a-fe85-11e2-b9b0-00144feabdc0.html#axzz3WiiJ9yMf |archive-date=2015-04-14 |access-date=8 April 2015 |work=Financial Times}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Willgoss |first=Graham |date=30 October 2014 |title=Tour de Second Chance |url=http://www.sport-magazine.co.uk/features/tour-de-second-chance |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150408122959/http://www.sport-magazine.co.uk/features/tour-de-second-chance |archive-date=8 April 2015 |access-date=8 April 2015 |website=Sport}}</ref> [[Tour du Rwanda|Irushanwa rya Tour of Rwanda]] ryabaye bwambere muwi 1988. Mbere ya 2009, ryitabiriwe cyane cyane n'abanyamagare bomu gihugu n'abaturutse mubihugu by'abaturanyi, ariko mu mpera za 2008 ryemejwe na Union Cycliste Internationale kandi kuva muri 2009 ryashyizwe mw' irushanwa rya UCI Africa Tour . <ref>{{Cite book |last=Lewis |first=Tim |year=2014 |title=Land of Second Chances: The Impossible Rise of Rwanda's Cycling Team |publisher=Yellow Jersey Press |isbn=9780224091770 |location=London |page=179}}</ref>
[[Shampiyona y'isi y'amagare 2025|Shampiyona y'Isi ya UCI Road]] ryabereye murii Kigali muri Nzeri 2025.
== Uruhare rwa siporo mu mibereho myiza ==
Siporo ifatwa nabamwe nk'uburyo bwo kugera kubwiyunge nyuma yamakimbirane mu Rwanda, <ref>{{Cite news |last=Ntwari |first=Daniel S. |date=8 August 2014 |title=Documentary: Reconciliation and unity through football |url=https://www.theeastafrican.co.ke/Rwanda/News/Documentary--Reconciliation-and-unity-through-football-/-/1433218/2413082/-/c5rfavz/-/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414064149/https://www.theeastafrican.co.ke/Rwanda/News/Documentary--Reconciliation-and-unity-through-football-/-/1433218/2413082/-/c5rfavz/-/index.html |archive-date=2015-04-14 |access-date=8 April 2015 |work=The East African}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Brown |first=Sarah |date=27 August 2014 |title=The impact of football in post-genocide Rwanda |url=http://www.sportanddev.org/en/newsnviews/news/?7288/1/The-Impact-of-Football-in-post-genocide-Rwanda |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924104647/http://www.sportanddev.org/en/newsnviews/news/?7288%2F1%2FThe-Impact-of-Football-in-post-genocide-Rwanda |archive-date=2015-09-24 |access-date=9 April 2015 |publisher=sportanddev.org}}</ref> kandi imiryango myinshi igira uruhare mugukoresha siporo muguteza imbere ubwiyunge. <ref>{{Cite news |date=27 June 2014 |title=Beyond the World Cup: Genocide survivor harnesses power of football in Rwanda |url=http://hmd.org.uk/news/beyond-world-cup-genocide-survivor-harnesses-power-football-Rwanda |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315132259/http://hmd.org.uk/news/beyond-world-cup-genocide-survivor-harnesses-power-football-rwanda |archive-date=2015-03-15 |access-date=8 April 2015 |publisher=Holocaust Memorial Day Trust}}</ref> Politiki y'iterambere rya siporo y'igihugu irimo muntego zayo guteza imbere "ikoreshwa rya siporo nk'inzira ikomeye y'iterambere no kubaka amahoro", <ref name="SportDevPol"/> kandi guverinoma yiyemeje guteza imbere ikoreshwa rya siporo muzindi ntego zitandukanye z'iterambere, harimo n'uburezi. <ref>{{Cite book |last=McCracken |first=Kathryn |year=2014 |title=Strengthening Sport for Development and Peace: National Policies and Strategies |last2=Colucci |first2=Emma |publisher=Commonwealth Secretariat |isbn=9781848599123 |editor-last=Dudfield |editor-first=Oliver |location=London |pages=86–90 |chapter=Using sport and play to achieve educational objectives |chapter-url=http://www.cedol.org/wp-content/uploads/2013/11/7-Using-sport-and-play-to-achieve.pdf |access-date=2026-02-21 |archive-date=2015-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418093754/http://www.cedol.org/wp-content/uploads/2013/11/7-Using-sport-and-play-to-achieve.pdf |url-status=dead }}</ref>
== Amareferensi ==
{{Reflist|30em}}
== Amasano yo hanze ==
* [https://www.fiteq.org/news/905 "U Rwanda na FITEQ bishimangira ubufatanye mu kuzamura iterambere rya Teqball no kwakira ibirori bikomeye"], FITEQ (14 Gicurasi 2025)
[[Ikiciro:Imikino (Rwanda)]]
[[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]]
fsddrekhzgq4gdg4u9w6qcowtb57o3j