Wikipedia
rwwiki
https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro
MediaWiki 1.47.0-wmf.3
first-letter
Itangazamakuru
Ibidasanzwe
Ibiganiro
Umukoresha
Ibiganiro by'umukoresha
Wikipedia
Ibiganiro kuri Wikipedia
Dosiye
Ibiganiro kuri dosiye
MediyaWiki
Ibiganiro kuri MediyaWiki
Inyandikorugero
Ibiganiro ku nyandikorugero
Ubufasha
Ibiganiro ku bufasha
Ikiciro
Ibiganiro ku byiciro
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Urwibutso rwa jenocide rwa Muyumbu
0
22510
131427
130544
2026-05-27T05:29:31Z
Score Beethoven
11559
Score Beethoven moved page [[Urwibutso rwa jenocide rwa muyumba]] to [[Urwibutso rwa jenocide rwa Muyumbu]]
130544
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:MuyumbuGenocideMemorial08.jpg|thumb|Urwibutso rwa jenocide rwa muyumbu<ref>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:MuyumbuGenocideMemorial08.jpg</ref>]]
'''Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Muyumbu'''<ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-yabonetse-yabishwe-muri-jenoside/</ref> ni rumwe mu nzibutso zubatswe mu rwego rwo guha icyubahiro abazize [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]].<ref>[[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994]]</ref> Ruri mu Murenge wa Muyumbu, [[Akarere ka Rwamagana]], mu Ntara y’Iburasirazuba bw’u Rwanda. Uru rwibutso rushyinguyemo imibiri y’inzirakarengane zisaga ibihumbi cumi na bine magana atatu na cumi n'ikenda(14,319). rukaba ari ahantu h’ingenzi mu kubungabunga amateka, kwigisha urubyiruko no gukomeza kwimakaza ubumwe n’ubudaheranwa bw’[[Abanyarwanda|Abanyarwanda.]]<ref name=":1">https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/depite-beline-uwineza-yifatanyije-nabanyarwamagana-mu-gikorwa-cyo-kwibuka-abatutsi-biciwe-ku-muyumbu-no-mu-nkengero-zaho-hanashyingurwa-mu-cyubahiro-imibiri-10-yabonetse</ref>
== '''Amateka y'urwibutso'''<ref name=":0" /> ==
Urwibutso rwa Jenoside rwa Muyumbu<ref>https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Muyumbu_Genocide_Memorial</ref> rwashyizweho nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, hagamijwe gushyingura mu cyubahiro imibiri y’abishwe no kubika amateka y’ibyabaye muri ako gace. Mu gihe cya Jenoside, Abatutsi benshi biciwe mu Murenge wa Muyumbu no mu nkengero zawo, bakicirwa mu ngo zabo, mu mashyamba no mu bindi bice byegeranye.Nyuma yo guhagarika Jenoside n’ingabo za [[Ishyaka FPR - Inkotanyi|RPA-Inkotanyi]], hatangiye igikorwa cyo gushakisha imibiri y’abishwe kugira ngo ishyingurwe mu cyubahiro. Ibi byatumye hubakwa uru rwibutso, rukaba rukomeje kwakira indi mibiri igenda iboneka uko imyaka ishira, bikagaragaza ubukana Jenoside yakoranywe ndetse n’uko hari abacyanga gutanga amakuru y’aho imibiri iri.Uru rwibutso ni hamwe mu hafasha Abanyarwanda n’inshuti z’u [[Rwanda]] kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi, kwigira ku mateka yayo no gukomeza urugendo rwo kubaka igihugu cyunze ubumwe. Buri mwaka, mu gihe cyo kwibuka Jenoside (Kwibuka), habera ibikorwa byo kuzirikana abazize Jenoside, birimo gutanga ubuhamya, ibiganiro n’imihango yo gushyingura mu cyubahiro imibiri iba yarabonetse<ref name=":1" />.
Perezida wa [[Kwibuka|IBUKA]] mu Karere ka Rwamagana, Musabyeyezu Dative<nowiki>''</nowiki>yagaragaje impungenge ku bantu bagikomeje kudatanga amakuru ku hantu hashyinguye imibiri y’abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 itaraboneka ngo ishyingurwe mu cyubahiro. Yavuze ko, nubwo hashize imyaka 32 Jenoside ihagaritswe, urugendo rwo gusana igihugu no kongera kubaka imitima y’abarokotse rukomeje kuba rutoroshye. Yashimangiye ko Jenoside yakorewe Abatutsi yangije bikomeye ubumwe bw’Abanyarwanda, ikanasiga ingaruka zikomeye mu bukungu no mu mibereho myiza y’abaturage, cyane cyane ku barokotse Jenoside<ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-yabonetse-yabishwe-muri-jenoside/</ref><nowiki>''</nowiki>.
== '''aho urwibutso ruhereye'''<ref name=":0" /> ==
[[Urwibutso rwa Jenoside]] rwa Muyumbu ruherereye mu Murenge wa Muyumbu, [[Akarere ka Rwamagana]], [[Intara y'Iburasirazuba|Intara y’Iburasirazuba]] mu Rwanda. Rwegereye umuhanda uhuza Kigali n’Iburasirazuba, bigatuma rworohereza abarusura kugerayo no kwiga amateka yarwo.<ref name=":1" />
== '''inkomoko''' ==
<references />
[[Ikiciro:Inzibutso za jenoside yakorewe abatutsi mu Rwanda]]
npo6uw118wea3q93jtjl8ft60lq2tw3
Urwibutso rwa Jenocide rwa Kibungo - Ngoma
0
22520
131429
130805
2026-05-27T09:13:57Z
Score Beethoven
11559
Score Beethoven moved page [[Urwibutso rwa jenocide rwa kibungo]] to [[Urwibutso rwa Jenocide rwa Kibungo - Ngoma]]
130805
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q139494393|useImage=[[File:Kibungo-Ngoma Genocide MemorIal19.jpg|Kibungo-Ngoma_Genocide_MemorIal19]]}}
Urwibutso rwa Jenocide rwa Kibungo<ref>https://rebero.rw/2026/04/15/ngoma-kibungo-imibiri-ibihumbi-25-niyo-iruhukiye-mu-rwibutso-rwa-kibungo/</ref> ni urwibutso hashyinguye imibiri isaga ibihumbi makumyabiri na bitanu (25,000) y'[[Abatutsi]] bazize Jenocide yakorewe Abatutsi mu 1994. Leta y’u [[Rwanda]] n’ubuyobozi bw’[[Akarere ka Ngoma]] bashyizeho uru rwibutso kugira ngo rube Ahantu ho kunamira,Isomo ry’amateka,Guhamya ukuri ku byabaye kugira ngo bitazibagirana cyangwa ngo bihakanwe.<ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/amakuru/kibungo-hashyinguwe-mu-cyubahiro-imibiri-8-yabazize-jenoside/</ref>
== Aho ruherereye<ref name=":1">https://rebero.rw/2026/04/15/ngoma-kibungo-imibiri-ibihumbi-25-niyo-iruhukiye-mu-rwibutso-rwa-kibungo/</ref> ==
Urwibutso rwa Jenocide rwa Kibungo ruri mu Ntara y’Iburasirazuba, mu Karere ka Ngoma, mu Murenge wa Kibungo, bukaba ari na bwo mujyi rwagati w’icyahoze ari Intara ya Kibungo. Mu buryo bw’umwihariko, uru rwibutso ruherereye mu gace gasanzwe kamanje ibikorwa remezo by’ingenzi, aho rwegereye Ibitaro by’Akarere ka Ngoma (Ngoma District Hospital) ndetse n’icyicaro gikuru cya Arikidiyosezi Gatolika ya Kibungo, ibi bikaba bituma hagerwa n’ubashaka kuhasura cyangwa kuhafata amakuru bitagoranye<ref name=":2">https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/ngoma-imibiri-igera-ku-7000-yimuriwe-mu-rwibutso-rwa-kibungo
</ref>.
[[Dosiye:Kibungo-Ngoma Genocide MemorIal19.jpg|thumb]]
== Amateka y’Urwibutso rwa Jenoside rwa Kibungo<ref name=":2" /> ==
Amateka y’uru rwibutso n’agace ruherereyemo ashingiye ku kureba uburyo Jenoside yakorewe Abatutsi yateguwe ikanashyirwa mu bikorwa mu cyahoze ari Perefegitura ya Kibungo.
'''1.Itoteza ryamaze igihe:''' Amateka agaragaza ko itoteza n'akarengane mu gace ka Kibungo bitatangiye muri Mata 1994 gusa. Abanyeshuri n'abaturage baho barokotse bagaragaza ko kuva mu mwaka wa '''1990''', itoteza ryari ryaratangiye, aho benshi bafungirwaga muri Gereza ya Kibungo (yari haruguru gato y’aho urwibutso ruri ubu) bashinjwa kuba "Ibyitso"<ref name=":2" />.
2.'''Itariki yo kwibuka by’umwihariko:''' Mu Karere ka Ngoma, by’umwihariko mu mujyi wa Kibungo, tariki ya '''14 Mata''' ni itariki y’amateka akomeye. Ni bwo kwibuka ku rwego rw’Akarere bikorwa mu rwego rwo kuzirikana Abatutsi benshi<ref name=":0" /> bishwe kuri uwo munsi muri kariya gace.<ref name=":3">https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/ngoma-urwibutso-rwa-jenoside-rwa-kibungo-rwongeye-kugarukwaho</ref>
3.'''Ubwicanyi ndengakamere:''' Muri Mata '''1994''', kariya gace kiciwemo Abatutsi benshi bari bahungiye kuri Arikidiyosezi ya Kibungo, mu Bitaro, ndetse no mu nzu z’ubuyobozi bwa Perefegitura. Abasaga '''25,000''' ni bo bashyinguye mu cyubahiro muri uru rwibutso, bakaba barakuwe mu bice bitandukanye by’umujyi n’inkengero zawo<ref name=":1" />.
4.'''Urugendo rwo Kwiyubaka'''<ref name=":1" />''':''' Mu myaka '''32''' ishize (kuva mu 1994 kugeza mu 2026), abarokotse banyuze mu rugendo rurerure rwo kwiyubaka. Nk’uko byashimangiwe n’abayobozi mu muhango wo kwibuka, intego ni uko aya mateka ashaririye abera abazavuka intwaro yo kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside n'ubuhakanyi bukiyerekana mu bihugu bimwe na bimwe duturanye<ref name=":3" />.
5.'''Uruhare rw'Ingabo za RPA:''' Amateka y’uru rwibutso ntagenda kure y’ubutwari bw’ingabo zari iza RPA zahagaritse Jenoside muri kariya gace, zikagarura umucyo n’icyizere cy’ubuzima ku bari bamaze imyaka ine mu kaga k’itoteza n’ubwicanyi.<ref name=":2" />
== '''Inyandiko y'Ubuhamya'''<ref name=":2" /> ==
Ubuhamya bwa '''Tanganyika Djuma''' bugaragaza ishusho y’ubugome ntagereranywa bwakorewe mu gace ka Kibungo.
* '''Umuco n'Icyubahiro byishwe:''' Nyogokuru we, '''Nyiranama Bernadette''', wari ufite imyaka 116, yari ahagarariye amateka y’u Rwanda n’ubunararibonye bw’ibihe bitandukanye. Kumwica mu buryo bwa kanyamaswa (kumanurwa mu musarani biturutse ku ijosi rye rirerire ryamenyekanye nka "Urugunda"), byari bigamije gufuta ishusho y'u Rwanda rwa kera no gucunshura abasigaye.
* '''Ingaruka ku Biragano:''' Amagambo ye avuga ko "Kaka yapfuye yicaye hejuru y'abazukuru be" ashimangira ko Jenoside itari igamije kwica abantu gusa, ahubwo kwari ukurimbura imiryango (genetics) n'amateka yayo yose.
== Akagari ka Remera n'Umurenge wa Kibungo: Isura nshya y'Akarere ka Ngoma kagiye gahinduka cyane nyuma ya 1994, kava mu gace karangwagwa n'ihungabana n'ubukene bukabije kavuzwe na '''Biseruka Omar (IBUKA)''', kamenyekana nk'agace k’ubuhinzi bw’inanasi n’ibitoki, ariko amateka akomeza kuba umusingi w’iterambere ryako<ref>https://www.easternprovince.gov.rw/ibindi/kibungo-imibiri-8-yabazize-jenoside-yakorewe-abatutsi-yashyinguwe-mu-cyubahiro-1</ref>. ==
* '''Inshingano yo Gushakisha:''' Kuba haracyaboneka imibiri mu mirenge nka Remera na Kibungo nyuma y’imyaka 31, bishimangira ko "ukuri n’ubwiyunge" bitaragerwaho 100% mu gihe hari abantu bakizi aho imibiri iri ariko bakaba barinangiye badashaka kuyigaragaza.
'''Ubutumwa bwa Leta:''' Dr. '''Nyirahabimana Jeanne''' yashimangiye ko ubu "kwibuka" bitagomba kuba umuhango gusa, ahubwo bigomba kuba intwaro yo kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside igaragara mu buryo buziguye cyangwa butaziguye.
== '''amashakiro''' ==
tcikfmhziw1ifbet2wj0buo6lgycgs9
Urwibutso rwa jenocide rwa muyumba
0
22662
131428
2026-05-27T05:29:31Z
Score Beethoven
11559
Score Beethoven moved page [[Urwibutso rwa jenocide rwa muyumba]] to [[Urwibutso rwa jenocide rwa Muyumbu]]
131428
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Urwibutso rwa jenocide rwa Muyumbu]]
0yyyq7dfjc2lrf2lx9uromzgtyzdlw5
Urwibutso rwa jenocide rwa kibungo
0
22663
131430
2026-05-27T09:13:58Z
Score Beethoven
11559
Score Beethoven moved page [[Urwibutso rwa jenocide rwa kibungo]] to [[Urwibutso rwa Jenocide rwa Kibungo - Ngoma]]
131430
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Urwibutso rwa Jenocide rwa Kibungo - Ngoma]]
5a8tdqipa60pddro8k9v3sxf058p04f