Wikipedia rwwiki https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Itangazamakuru Ibidasanzwe Ibiganiro Umukoresha Ibiganiro by'umukoresha Wikipedia Ibiganiro kuri Wikipedia Dosiye Ibiganiro kuri dosiye MediyaWiki Ibiganiro kuri MediyaWiki Inyandikorugero Ibiganiro ku nyandikorugero Ubufasha Ibiganiro ku bufasha Ikiciro Ibiganiro ku byiciro TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Kubandwa no Guterekera 0 12732 131516 129338 2026-06-03T20:22:04Z IGANZE 11347 added pictures 131516 wikitext text/x-wiki [[Dosiye:Amafoto y' ahitwa kumizi ya Nyabingi.jpg|thumb|Ifoto igaragaza ku mizi ya Nyabingi, aho yabaga.]] Ni imwe mu mihango mikuru ya Kinyarwanda yahozeho na mbere mu Rwanda umu.bigizwe n'ibintu bibiri nyamukuru aribyo gusaba cyangwa gushimira. Bikorwa mu mihango, igizwe n'imigenzo itandukanye nko kwiyeza mbere yo guterekera, gutamba igitambo (igitambo kikaba kiba ari icyo gusaba cyangwa gushima), gusangira icyo gitambo nyuma yo gucyura ubuhoro (gucyura ubuhoro ni igihe igitambo kimaze gushya), no kugisangizaho abakurambere bashyira mu muriro uduce tw'ibiribwa n'ibinyobwa birimo gusangirwa.<ref name=":0" /> Nta munsi wihariye wagenwe wo kubandwa cyangwa guterekera, umuntu abikora kubera impamvu n'igihe abyifuje. <ref name=":0">[1] [https://www.bbc.com/gahuza/articles/cj52mpq28v8o Rutangarwamaboko: Umupfumu urimo kugarura ‘Imana y’i Rwanda’ - BBC]</ref> ikindi kandi umuco nyarwanda wari ufitanye isano yahafi n'imyemerere gakondo y'abanyarwanda ba kera, aho bemeraga ko nubwo Imana ariyo isumba byose, abakurambere imandwa(imandwa) n'abazimu bafite ubushobozi bwo guhuza abaziri n'Iyaremye. Muri iyi myemerere, imihango yo '''GUTEREKERA''' no '''KUBANDWA''' yari inkingi zamwamba mumibereho yabo. Guterekera byari umuco woguhuza abaziri n'abapfuye, wari umuhango wo kwibuka no guha icyubahiro abakurambere bapfuye(abazimu). abanyarwanda bemeragako abazimu bashobora kurinda umuryango cyangwa bakawuteza ibyago cyangwa amakuba iyo birengagijwe. [[Dosiye:Guterekera.jpg|thumb|Umuhango wo Guterekera]] muri uyumuhango hakoreshwaga ibikoresho byihariye birimo: Inzoga (urwagwa) yakoreshwaga mugusuka kubutaka (kumena incunda), amata yakoreshwaga cyane cyane kubazimu b'abana cyangwa abantu b'abanyacyubahiro. Inzuy'abazimu (ikiraro) akazu gato k'ibyatsi kabaga karimu mu mbuga cyangwa mu rugo rwagati, aho bakiriraga ibyo bahaye abazimu<ref>https://kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/hateguwe-igitaramo-cyo-kubandwa-no-guterekera</ref>. === '''Uburyo uyu muhango wakorwaga wo kubandwa''' === umuhango watangiraga mugitondo umukuru w'umuryango (cyangwa umupfumu wabugenewe) yafataga urwagwa cyangwa amata, akavuga amazina y'abakurambere be, abasaba ko barinda urugo, abana n'amatungo. yavuagaga amagambo akurikira "Twaguterekeye uyumunsi, turinde amakuba, uturengere." Hanyuma agasuka inzoga k'ubutaka cyangwa akayishyira mukazu k'abazumu<ref>https://www.igihe.com/umuco/article/guterekera-kubandwa-kugabirana-ibihango-byatumye-u-rwanda-rumara-imyaka</ref>. === '''Kubandwa (Kwinjira mu muryango wa Ryangombe)''' === kubandwa byari igikorwa gikomeye cyane cyo gusenga Imana binyuze kuri Ryangombe umutware w'imandwa. Uwabandwaga yabaga abaye Imandwa, akakirwa mu muryango wabatoranyijwe. === '''Ababaga bemerewe no kwitabira kubandwa''' === Uno muhango wo kubandwa ntago wari uwabose muburyo bwo kuwuyobora, ariko buri muryango wagombaga kugira abawurimo. Imandwa 'abanyiginya barabantu banyuze mumuhango bamaze kwizera, abatware b'umuhango bari abantu '''Umuvunyi''','''Ineza''' na '''Binego''' babaga ari imandwa zingenzi), abakobwa n'abagore bari bemerewe kubandwa, uretse imihango imwe n'imwe yabaga ifite amabwiriza yihariye.<ref>http://www.rwandanationalibrary.gov.rw/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=253</ref> === '''Ibikoresho byakoreshwaga n'amashusho''' === ibikoresho byakoreshwa muri uyumuhango wokubandwa ndetse no guterekera nibi bikurikira: Inyabuta yari intebe y'ibiti bitatu yabaga ihagarariye ubumwe Inkoni y'umuringa yashushanyaga ubushobozi n'ubutware. Imyambaro(inshabure) yarikozwe mu mpu z'inyamanswa cyangwa ibyatsi. [[Dosiye:Intebe ya kinyarwanda ,.jpg|thumb|Bimwe mu ibikoresho bifashishaga babandwa]] Ibishushanyo ababandwaga biyandikagaho n'ifu yingwa y'umwura mu maso no ku mubiri bashushanya ubumwe n'isi y'umwuka. === '''Uburyo umuhango wagendaga kuva utangiye kugeza urangiye''' === Uyumuhango wabaga muremure harigihe wamaraga iminsi myinshi ariko dore zimwe muntambwe z'ingenzi: Kwicara kuntebe uwenda kubandwa yajyaga imbere y'imandwa nkuru. Kugera kurukiryi ahaniho imihango nyir'izina yabaga irikubera. Guhabwa izina rishya uwabandwaga yahgabwaga izina ry'imandwa ryamufashaga kwinjira mubumwe n'abakurambere. Gusoza umuhango wasozwaga n'ibirorori bikomeye aho umuryango wose wishimaga ko babonye umuryango mushya murwego rw'imandwa. Akamaro kiyimihango ubusanzwe ntiwari umuco wo kuraguza gusa ahubwo wari uburyo bwo gukomeza ubumwe bw'umuryango, kwigisha ubutwari binyuze mumateka yaryangombe na Binego, no kugera indangagaciro z'umuco nyarwanda. == '''Amashakiro''' == <references /> [[Ikiciro:Iyobokamana]] dwi8wbj84vobhrgonywkg6xgoc5nyci Inshabure 0 17988 131517 121718 2026-06-03T20:27:41Z IGANZE 11347 added picture 131517 wikitext text/x-wiki == Inshabure == [[Dosiye:Abeza b' iwacu.jpg|thumb|Inshabure]] Inshabure ni umwambaro [[Umuco nyarwanda|gakondo]] wa [[Ikinyarwanda|kinyarwanda]] kuva kera abanyarwanda bari bazi kwirwanaho mugukora imyambaro mu mpu z'inyamanswa mu birere ndetse n'imigwegwe.<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/miss-iradukunda-liliane-yatemberejwe-i-sanya-yambaye-inshabure-amafoto</ref> == Imyambarire Gakondo y'abanyarwanda == '''Inshabure''' ni umwe mu myambaro gakondo igaragaza '''[[Umuco nyarwanda|umuco]]''' wa Abanyarwanda ni umwambaro wambarwa nabari cyangwa abategarugore ni umwambaro wambarwaga cyane cyane mu birori kuko wari umwambaro uhenze mugihe cyo hambere mu [[Rwanda]].<ref>https://urwenya.wordpress.com/2014/12/31/inshabure-yibirere-numwenda-wayo-bijyanye/</ref> [[Dosiye:Dancing Ikinimba.jpg|thumb|Inshabure ni umwambaro babyinana]] Inshabure kandi nu umwambaro wo kubyina ku bakobwa bakiri bato, ikindi ugaragagaza ibirori bya Kinyarwanda, == Iterambere == mu [[Rwanda]] abanyarwanda bo hambere bambaraga imyambaro bikorera mubikoresho byabo bitandukanye<ref>https://www.kigalitoday.com/umuco/ikinyarwanda/Ingoro-ndangamurage-z-u-Rwanda-mu-gukundisha-abana-umuco-n-amateka-y-u-Rwanda</ref> biva mubyo bahinga, beza, cyangwa borora. nkaho usanga abenshi barambaraga imyambaro ikoze mu ruhu rw'inka,Intama, [[Ihene]], cyangwa andi matungu. muri iyo myambaro harimo izwi nka, impotore, '''inshabure''', indengera,cyangwa Inkanda. gusa kuri ubu iterambere rirushaho kwiyongera, iyo myambaro irushaho kugenda icika indi igahindurwa muburyo bushya.<ref>https://kiny.taarifa.rw/uruganda-rwimideli-mu-rwanda-rurakataje/</ref> == Reba hano == 7amfsmcwl02zmspf814bgjkg581ntmg Ibiganiro by'umukoresha:Vikingsam 3 20221 131520 123252 2026-06-04T11:36:43Z Vikingsam 12240 /* Mwiriwe neza */ Subiza 131520 wikitext text/x-wiki == Mwiriwe neza == Muraho [[Ibidasanzwe:Contributions/41.186.132.245|41.186.132.245]] 12:55, 22 Nyakanga 2025 (UTC) :Muraho neza [[Umukoresha:Vikingsam|Vikingsam]] ([[Ibiganiro by'umukoresha:Vikingsam|talk]]) 11:36, 4 Kamena 2026 (UTC) 3mhdy0n2fljor3hr8fu4jzyvrzlkc4j Test01 0 20481 131519 124340 2026-06-04T09:49:52Z Score Beethoven 11559 131519 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda | state = {{{state|uncollapsed}}} | title = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]] | listclass = hlist | groupstyle = text-align:left; width:10em; | below = [[Bibliografiya na firime]] | group1 = Ingingo rusange | list1 = [[Amateka y'u Rwanda]] • [[Amoko mu Rwanda]] • [[Uruhare rw'Ubufaransa muri jenoside y'Abatutsi mu Rwanda]] • [[Bahutu Manifesto]] • [[Inshingano y'abinjira n'abasohoka muri Banyarwanda]] • [[Guverinoma y'agateganyo y'u Rwanda]] • [[Imbaraga z'Abahutu]] • [[Akazu]] • [[Kangura]] • [[Parmehutu]] • [[Komisiyo y’amateka y’Abafaransa ku ruhare rw’Ubufaransa mu Rwanda]] • [[Garuka i Kigali, ikibazo cyigifaransa]] • [[Igikorwa cya Noroît]] • [[Igikorwa Ifeza Inyuma]] • [[Igikorwa Amaryllis]] • [[Amategeko arwanya ingengabitekerezo ya jenoside]] • [[Gushyira mu byiciro abakekwaho itsembabwoko mu Rwanda]] • [[Biregwa na ICTR]] • [[Amabwiriza yo kwibuka]] | group2 = Ibyabaye n'abagize uruhare | list2 = [[Ku ya 6 Mata 1994 igitero cyagabwe mu Rwanda]] • [[Ibyabaye]] • [[Ubwicanyi bwa Bagogwe]] • [[Ubwicanyi bwa Bugesera]] • [[Impamvu za jenoside]] • [[Abakinnyi b'u Rwanda]] • [[Umuryango mpuzamahanga]] • [[Inzego z’amadini]] • [[Ihohoterwa rishingiye ku gitsina nk'intwaro ya jenoside]] • [[Ingaruka za jenoside]] • [[Ubutabera mpuzamahanga (ICTR)]] • [[Uruhare rw'itangazamakuru]] • [[Guhakana jenoside yakorewe Abatutsi]] • [[Bisesero]] • [[Ubwicanyi bwa Ndera]] • [[Mutarama 1998 ubwicanyi bwabereye i Gisenyi]] • [[Ikigeragezo cya Butare Bane]] • [[Jean-Claude Lafourcade]] • [[Jean Varret]] • [[Jean-Christophe Klotz]] | group3 = Ahantu n'amashyirahamwe | list3 = {{Navbox|child | groupstyle = text-align:left; width:10em; | group1 = Amashyirahamwe n'ahandi h'ingenzi | list1 = [[Ibuka]] • [[Komisiyo y'igihugu ishinzwe kurwanya Jenoside]] • [[Ihuriro ry’amashyaka mbonezamubano mu Rwanda]] • [[Hotel yimisozi igihumbi]] • [[Ingoro ndangamurage yo kurwanya Jenoside]] • [[Itorero ry'umuryango mutagatifu i Kigali]] • [[Aegis Kwizera]] | group2 = Urutonde rw'ibibanza | list2 = {{Navbox|child | groupstyle = text-align:left; width:10em; | group1 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]] | list1 = [[Abasirikare b'Ababiligi]] • [[Gahanga]] • [[Jabana]] • [[Kabuye]] • [[Kibagabaga]] • [[Kigali (Gisozi)]] • [[Kigali (Nyanza-Kicukiro)]] • [[Kinyinya]] • [[Rebero]] • [[Rubirizi]] • [[Ruhanga]] | group2 = [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y'Amajyaruguru]] | list2 = [[Bazize]] • [[Birogo]] • [[Musanze]] • [[Mutete]] • [[Mvuzo]] • [[Rusiga]] | group3 = [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]] | list3 = [[Cyabakamyi]] • [[Cyahinda]] • [[Cyanika]] • [[Cyarwa]] • [[Giheke]] • [[Kabgayi]] • [[Kaduha]] • [[Kaduhe]] • [[Kamonyi]] • [[Karama]] • [[Kibeho]] • [[Kibilizi]] • [[Kibirizi]] • [[Kinazi]] • [[Mayunzwe]] • [[Mugiste]] • [[Murambi]] • [[Nyanza]] • [[Rubona]] • [[Ruhashya]] • [[UNR Butare]] | group4 = [[Intara y'Iburasirazuba]] | list4 = [[Gashora]] • [[Kayonza-Mukarange]] • [[Kibungo-Ngoma]] • [[Kiziguro]] • [[Muyumbu]] • [[Ntarama]] • [[Nyamata]] • [[Nyamirama]] • [[Nyarubuye]] • [[Remera]] • [[Rukara]] • [[Rukira]] • [[Rukumberi]] • [[Rwamagana]] • [[Zaza]] | group5 = [[Intara y'Iburengerazuba]] | list5 = [[Bigogwe]] • [[Gashirabwoba]] • [[Gisenyi]] • [[Gusomana]] • [[Kamembe]] • [[Kibuye]] • [[Murugo Mutagatifu Jean (Kibuye)]] • [[Mugonero]] • [[Ngororero]] • [[Nyamasheke]] • [[Nyamishaba (Kibuye)]] • [[Nyange]] • [[Nyarushishi]] • [[Nyundo]] • [[Itorero rya Mutagatifu Petero (Kibuye)]] • [[Rubengera]] • [[Shangi]] • [[Songa]] | group6 = Hanze y'u Rwanda | list6 = [[Stele i Paris]] • [[Ggolo]] <small>(Uganda)</small> • [[Kasensero]] <small>(Uganda)</small> • [[Lambu]] <small>(Uganda)</small> }} }} | group4 = Abatangabuhamya n'abanditsi | list4 = [[Patrick de Saint-Exupéry]] • [[Aminadabu Birara]] • [[Charles Habonimana]] • [[Dafroza Gauthier]] • [[Thierry Prungnaud]] • [[Paul Barril]] • [[Vincent Duclert]] • [[Rosalie Gicanda]] • [[Radegonde Nyiramavugo Kankazi]] • [[Padiri Henri Blanchard]] • [[Jean Hatzfeld]] • [[Boniface Ngul]] • [[Scholastica Mukasonga]] • [[Annick Kayitesi-Jozan]] • [[Yolande Mukagasana]] | group5 = Abanyarwanda b'intwari | list5 = [[Damas Gisimba]] • [[Célestin Hakizimana]] • [[Zura Karuhimbi]] • [[Joseph Niyomugabo]] | group6 = Abashinjwa cyangwa abahamijwe ibyaha | list6 = [[Jean-Paul Akayesu]] • [[Valerie Bemeriki]] • [[Théoneste Bagosora]] • [[Pierre Bizimana]] • [[Laurent Bucyibaruta]] • [[Jean-Baptiste Gatete]] • [[Agathe Habyarimana]] • [[Philippe Hategekimana]] • [[Félicien Kabuga]] • [[Robert Kajuga]] • [[Jean Kambanda]] • [[Yohana w'Imana Kamuhanda]] • [[Edouard Karemera]] • [[Clément Kayishema]] • [[Maria Kisito]] • [[Callixte Mbarushimana]] • [[Protais Mpiranya]] • [[Leon Mugesera]] • [[Claude Muhayimana]] • [[Angeline Mukandutiye]] • [[Bernard Munyagishari]] • [[Sosthène Munyemana]] • [[Beatrice Munyenyezi]] • [[Wenceslas Munyeshyaka]] • [[Alfred Musema]] • [[Ferdinand Nahimana]] • [[Augustin Ngirabatware]] • [[Mathieu Ngirumpatse]] • [[Hassan Ngeze]] • [[Eliezer Niyitegeka]] • [[Ildephonse Nizeyimana]] • [[Aloys Ntiwiragabo]] • [[Pauline Nyiramasuhuko]] • [[Tharcisse Renzaho]] • [[Emmanuel Rukundo]] • [[Georges Rutaganda]] • [[Eugene Rwamucyo]] • [[Athanase Seromba]] • [[Pascal Simbikangwa]] • [[Theodore Sindikubwabo]] • [[Charles Twagira]] • [[Protais Zigiranyirazo]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> j6ioqax79jbi2qmgwf3obyf4j6csxxy