Wikipedia
rwwiki
https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro
MediaWiki 1.47.0-wmf.12
first-letter
Itangazamakuru
Ibidasanzwe
Ibiganiro
Umukoresha
Ibiganiro by'umukoresha
Wikipedia
Ibiganiro kuri Wikipedia
Dosiye
Ibiganiro kuri dosiye
MediyaWiki
Ibiganiro kuri MediyaWiki
Inyandikorugero
Ibiganiro ku nyandikorugero
Ubufasha
Ibiganiro ku bufasha
Ikiciro
Ibiganiro ku byiciro
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Rwanda
0
775
134227
132332
2026-07-26T06:00:17Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134227
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big>'''Repubulika y'u Rwanda<br />Republic of Rwanda<br />République du Rwanda<br />Jamhuri ya Rwanda'''</big>
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|-
| align="center" width="140px" | [[File:Flag of Rwanda.svg|125px]]
| align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Rwanda.svg|125px]]
|-
| align="center" width="140px" | [[Ibendera rya Repubulika y’u Rwanda|<span style="color:grey">Ibendera rya Repubulika y’u Rwanda</span>]]
| align="center" width="140px" | [[Ikimenyetso mpamo cy’inyandiko za Leta y’u Rwanda|<span style="color:grey">Ikimenyetso mpamo cy’inyandiko za Leta y’u Rwanda</span>]]
|}
|-
| align=center colspan=2 | [[File:Rwanda (orthographic projection with locator).svg|300px]]
|}
= U Rwanda =
'''[[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]]''' ni igihugu giherereye muri Afurika y'uburengerazuba, mu karere k’ibiyaga bigari. Umurwa mukuru akaba ari '''[[Kigali]]'''.
[[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] n'igihugu gifite ubuso bwa km² 26,338, rukaba rutuwe n’abaturage barenga miliyoni 14 (2024). U Rwanda ni kimwe mu bihugu bifite ubucucike bw’abaturage buri hejuru muri [[Afurika|Afurika.]]<ref>https://www.google.com/search?q=abaturage+b%27u+Rwanda&oq=abaturage+b%27u+Rwanda&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIICAEQABgWGB4yCggCEAAYogQYiQUyBwgDEAAY7wUyBwgEEAAY7wUyBwgFEAAY7wUyBwgGEAAY7wXSAQkxNjcxN2owajeoAgCwAgA&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref>
== Imiterere n’Imipaka ==
[[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] ntirukora ku nyanja. ruhana imbibi na:
* '''[[Uburundi|Burundi]]''' mu majyepfo,
* '''[[Tanzaniya]]''' mu burasirazuba,
* '''[[Uganda]]''' mu majyaruguru,
* '''[[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]''' mu burengerazuba.
Igihugu gifite ibirunga, ibiyaga (nk’ikiyaga cya Kivu, Rweru, Ruhondo, Muhazi,...) n’imigezi myinshi, imwe muri yo ikaba ari inkomoko y’uruzi rwa Nil. umusozi muremure kurusha indi ni '''Kalisimbi''' ifite ubutumburuke bwa (m 4,519), naho hato ni '''Rusizi Valley''' (m 950).<ref>
'''Amakuru rusange'''
U Rwanda ruherereye muri Afurika y'uburengerazuba, mu karere k’ibiyaga bigari.
Umurwa mukuru ni Kigali.
Abaturage barenga miliyoni 14 (2024).
'''Imiterere n’imipaka'''
Ubuso: km² 26,338.
Gihana imbibi na: Uganda, Tanzaniya, Burundi na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo.
Ahantu harehare ni Kalisimbi (m 4,519), ahato Rusizi Valley (m 950).
'''Ubuyobozi n’imiterere y’igihugu'''
Repubulika iyoborwa na Perezida.
Intara 4 n’Umujyi wa Kigali, bigabanyijemo uturere 30.
Itegeko nshinga ryatowe mu 2003.
'''Indimi'''
Ikinyarwanda, Icyongereza, Igifaransa, Igiswayire.
'''Ibimenyetso by’igihugu'''
Ibendera: ubururu, umuhondo, icyatsi.
Intego: Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu.
Indirimbo: ''Rwanda Nziza''.
'''Ubukungu'''
Ubuhinzi: ikawa, icyayi, ibitoki, imyumbati, ibirayi.
Amatungo: inka, ihene, intama.
'''Ubukerarugendo'''
Pariki y’Akagera, Pariki ya Nyungwe, Pariki y’Ibirunga.
Inyamaswa n’umuco w’Abanyarwanda.
'''Idini'''
Abakirisitu (Gatolika, Angilikani, Abaporotesitanti), Abayisilamu n’amadini mato.</ref>
== Ubuyobozi ==
U Rwanda ni '''Repubulika''' iyoborwa na Perezida utorwa n'abaturage binyuze mu matora . Ubuyobozi bugendera ku '''itegeko nshinga ryatowe mu 2003'''.
Igihugu kigizwe n’'''intara enye (4)''' n’'''Umujyi wa Kigali.''' Igihugu cy' u Rwanda kigizwe n'uturere mirongo itatu (30 districts) n'imirenge maganane na cumi n'itandatu n'utugari ibihumbi bibiri n'ijana na mirongo ine n'umunani (2148) n'imidugudu ibihumbi icumi na bine maganinani mirongo itatu n'irindwi (14837).<ref>{{Cite web |url=https://www.westernprovince.gov.rw/en/intara-1/uturere |title=Archive copy |access-date=2025-11-11 |archive-date=2024-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241103205840/https://www.westernprovince.gov.rw/en/intara-1/uturere |url-status=dead }}</ref>
== Ururimi ==
[[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] nk'igihugu , abaturage b'[[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] bakoresha ururimi rumwe ari rwo rubaranga, rukabahuza kandi rukabaranga aho bari hose.Kugeza ubu mu Rwanda hemewe gukoreshwa indimi zitandukanye z'amahanga ariko ku isonga haza:
* '''Ikinyarwanda''' (ururimi gakondo),
* '''Icyongereza''',
* '''Igifaransa''',
* '''Igiswayire'''.
== Ibimenyetso by’Igihugu ==
Nk'igihugu kigendera ku mahame ya demokarasi, u Rwanda rufite ibirango bitatu biruranga aho ruzwi hose mu ruhando rw'ibindi bihugu.Ibyo birango ( ibimenyetso) ni ibi bikurikira:<ref>https://x.com/lyvine_rwanda/status/1854124418471256089</ref>
* '''Ibendera''': Ibendera ry' u Rwanda rigaragara mu mabara atatu avugwa uhereye hejuru ugana hasi: '''ubururu, umuhondo, icyatsikibisi'''. Ibendera ry' u Rwanda rifite ishusho y'izuba mu ibara ry'ubururu iryo zuba rigizwe n'imirasire ya zahabu makumyabiri n'ine isobanura urumuri rumurikira abanyarwanda, abaturarwanda n'inshuti zarwo. ibi kand bisobanura gukorera hamwe nta vangura mu banyarwanda no kurwanya ubujiji. Ibara ry'ubururu risobanura Amahoro n'umutekano urambye by'abanyarwanda.Ibara ry'umuhondo risobanura iterambere ry'ubukungu n'imbaraga biturutse ku banyarwanda. Ibara ry'icyatsikibisi risobanura icyizere kirambye cy'abanyarwanda.
*
* '''Ikirangantego''': Mu kirangantego cy'u Rwanda habonekamo amagambo akurikira: Ubumwe, '''Ubumwe,umurimo, no gukunda ukunda igihugu'''.
*
* '''Indirimbo yubahiriza igihugu''': Indirimbo yubahiriza cy'u yitwa ''Rwanda Nziza''.Iyi ndirimbo ikaba igizwe n'ibitero cyangwa ibika bine.
== Ubukungu ==
Ubukungu bushingiye ku '''buhinzi''', cyane cyane ikawa n’icyayi. Ibindi bihingwa ni ibitoki, imyumbati, amasaka n’ibirayi. Amatungo (inka, [[ihene]], intama) na yo ni ingenzi mu mibereho y’abaturage.
== Ubukerarugendo ==
[[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] rwamenyekanye cyane ku '''bukerarugendo bushingiye ku nyamaswa n’umurage w’umuco'''. Pariki zikomeye ni:
* [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga|Pariki y’Ibirunga]],
* [[Pariki ya Nyungwe]],
* [[Pariki y'Akagera|Pariki y’Akagera.]]
== Idini ==
Abaturage benshi ni '''abakirisitu''' (Gatolika, Angilikani, Abaporotesitanti), hakiyongeraho Abayisilamu n’amadini mato atandukanye.[[Dosiye:View from Virunga Lodge in Rwanda of Mount Muhavura.jpg|thumb|281x281px|Uku niko urwanda rugaragara uri mumisozi.]]
[[File:Rwanda (rw) pronunciation.ogg|thumb|Rwanda (rw) pronunciation]]
[[Dosiye:Kigali Arena|thumb|Aho u Rwanda rugeze mu iterambere]]
[[Umuceli|U]] '''[[Rwanda]]''' ni [[igihugu]] giherereye muri [[Afurika]] y'uburengerazuba mu karere k’ibiyaga bigari, munsi y'umurongo wa Koma y'isi.
[[Dosiye:Communes_of_Rwanda_in_1994.svg|thumb|Intara n'Uture muri 1994]]
[[Umurwa]] mukuru w’u Rwanda witwa [[Kigali]]. Iki gihugu gikunze kwitwa icy'imisozi igihumbi gikoresha indimi enye: [[Ikinyarwanda]], [[Icyongereza]], [[Igifaransa]] n'[[igiswahili|Igiswayire]]. Ururimi gakondo rw'Abanyarwanda ni Ikinyarwanda.
Ubutegetsi bw'u Rwanda burigenga, u buyobozi bufite intego igamije guteza imbere abaturage, kandi imiyoborere y'igihugu ntabwo ishingiye ku idini.
[[Ibirango by’igihugu]] cy’u [[Rwanda]] ni [[ibendera|i]]<nowiki/>nkingi, ikimenyetso mpamo cy’inyandiko z' ubuyobozi, intego n’indirimbo y’Igihugu.
[[Intego ya Repubulika|Intego y'Umutegetsi]] ni [[Ubumwe]], [[Umurimo]], [[Gukunda Igihugu]].
[[Indirimbo y’Igihugu]] ni [[Rwanda Nziza]].U [[Rwanda]] rugizwe n' uturere 30, intara 5, n'imirenge 416. U Rwanda kandi rufite abaturage million zisaga14 z'abaturage.
== [[Amateka]] ==
[[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] ruri mu bihugu 10 bya mbere bikungahaye k'ubukerarugendo bushingiye k'umuco n'umurage Ndangamateka.
== "Ubumenyi bw'isi" ==
[[File:Map of Rwanda.png|300px|Map of Rwanda]]
Ni igihugu kidakora ku nyanja, kiri muri Afurika y'uburengerazuba mu karere bita ak’ibiyaga bigari. [[U Rwanda rufite urubyiruko rw’abakoranabushake miliyoni 1,9|U Rwanda]] rufite [[Ikirunga|ibirunga]] bitanu, ibiyaga makumyabiri na bitatu n’imigezi myinshi, imwe akaba ariyo soko y’uruzi rwa [[Nili|Nil.]] U Rwanda rufite ubuso bwa 26,338 km² ubutaka bukaba bwihariye 24,948 km² amazi agafata 1,390 km². Abaturage babarirwa hafi ya 11,533,446 (National Institute of Statistics of Rwanda, 2016), ubwo rero ni abantu 438 kuri buri km², u Rwanda rubarirwa mu bihugu bituwe cyane kurusha ibindi muri Afurika.
[[File:Rwanda Gitarama landscape.JPG|thumb|250px|<span style="color:grey;"></span>]]
Imipaka n’ibihugu by’ibituranyi bikurikira ni 893 km: [[Burundi]] mu majyepfo (290km), [[Tanzaniya]] mu burasirazuba (217km), [[Uganda]] mu majyaruguru(169km) na [[Repubulika iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] (217km). U Rwanda rufite ibihe by’imvura bibiri Itumba-kuva Gashyantare kugera muri Gicurasi, Umuhindi-kuva muri Nzeli kugera muri Mutarama. Mu misozi ibihe biri mu rugero hajya haba ubutita rimwe na rimwe hakaza n’urubura rw’imbonekarimwe.
Igihugu gifite imiterere y’ubutaka itandukanye yiganjemo ibirunga mu majyaruguru kikaba gikikijwe [[Ikiyaga cya Kivu|n’ikiyaga cya Kivu]] [[https://rw.m.wikipedia.org/wiki/Ikiyaga_cya_Kivu]] mu burengerazuba. Parike National y’ibirunga iri mu birunga mu misozi miremire n’amashyamba biri mu majyaruguru, iyo pariki ifite ingangi zizwi cyane kw’isi nk'[[inyamaswa]] nini cyane zizwi ku kwita ku miryango yazo. Hari inyamaswa nini n’into, naho ikiyaga cya Kivu mu burengerazuba kikaba gifite umusenyi mwiza mu nkengero zacyo ku Kibuye, Kivu ikaba itatswe n’uturwa twinshi. Ahantu ha mbere haciye bugufi mu [[Rwanda]] ni mu kibaya cya Rusizi kikaba kiri ku butumburuke bwa metero 950 uhereye ku nyanja. Naho ahantu harehare cyane gusumba ahandi ni ikirunga cya Kalisimbi gifite ubutumburuke bwa metero 4,519.
MUDASIRU Pariki Nasiyonali
* [[Pariki ya Nyungwe]]
* [[Pariki y'Akagera]]
* [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga]][[File:Tour_du_Rwanda_2020.png|thumb|Tour du Rwanda 2020]]
== Intara ==
Igihugu cy’[[U Rwanda nicyo gihugu cya mbere cya Africa cyahawe inkunga ya miliyoni $319 y’urwego rushya rwa FMI|u Rwanda]] kigabanyijemo intara 4 n’umujyi wa Kigali. Intara zigabanyijemo uturere, imijyi, imirenge n’utugari. Umujyi wa Kigali ugabanyijemo uturere 30, imirenge 416 n’utugari.
Kugeza muri [[2005]], [[U Rwanda nicyo gihugu cya mbere cya Africa cyahawe inkunga ya miliyoni $319 y’urwego rushya rwa FMI|u Rwanda]] rwari rugabanyijemo intara cumi n’ebyiri (12) na Komini ijana na cumi n’esheshatu (116). Izi zari: Umujyi wa Kigali,9 intara ya Kigali Ngali,10 intara ya Gitarama,11 intara ya Butare,12 intara ya Gikongoro,13 [[intara ya Cyangugu]],14 intara ya Kibuye,15 intara ya Gisenyi,16 intara ya Ruhengeri,17 intara ya Byumba,18 intara y’Umutara,19 intara ya Kibungo.
Ariko ibi byarahindutse kuva ku itariki ya [[1 Mutarama]] [[2006]]. Muri porogaramu yo kwegereza ubuyobozi abaturage no kuvugurura ubutegetsi muri rusange mu gihugu, ubutegetsi bwite bwa leta bwagabanyijwe mu matsinda matoya [[U Rwanda nicyo gihugu cya mbere cya Africa cyahawe inkunga ya miliyoni $319 y’urwego rushya rwa FMI|u Rwanda]] 13rugabanywamo intara eshanu (5) zagabanyijwemo nazo [[Uturere tw’u Rwanda|uturere]] mirongo itatu (30). Uturere natwo tugabanyijwemo imirenge Magana ane na cumi n’itandatu (416) n’[[utugali]] ibihumbi bibiri n’ijana mirongo ine n’umunani (2148). Igihugu cy’[[U Rwanda nicyo gihugu cya mbere cya Africa cyahawe inkunga ya miliyoni $319 y’urwego rushya rwa FMI|u Rwanda]] kigabanyijemo Intara enye ( 4) n’Umujyi wa Kigali.
Amazina, umubare n’ibyicaro by’intara n’iby’Umujyi wa Kigali bigaragara mu mbonerahamwe ikurikira:
[[Dosiye:RwandaGeoProvinces.png|thumb|200px|<span style="color:grey;">Intara n’Uturere</span>]]
{| border="0" cellpadding="5" cellspacing="5"
|- bgcolor="#aaaaaa"
|N°
|Izina
|Icyicaro
|Akarere karimo icyicaro
|- bgcolor="#dddddd"
|1
|[[Intara y’Amajyaruguru]]
|[[Kinihira]]
|[[Akarere ka Rulindo]]
|- bgcolor="#dddddd"
|2
|[[Intara y’Amajyepfo]]
|[[Busasamana]]
|[[Akarere ka Nyanza]]
|- bgcolor="#dddddd"
|3
|[[Intara y'Uburasirazuba]]
|[[Kigabiro]]
|[[Akaere ka Rwamagana]]
|- bgcolor="#dddddd"
|4
|[[Intara y'Uburengerazuba]]
|[[Bwishyura]]
|[[Akarere ka Karongi]]
|- bgcolor="#dddddd"
|5
|[[Umujyi wa Kigali]]
|[[Nyarugenge]]
|[[Akarere ka Nyarugenge]]
|}
== [[Iyobokamana]] ==
[[Dosiye:RwamaganaChurch.jpg|thumb|left|100px|]]
[[Abanyarwanda]] benshi ni abayoboke b'amadini 2 akomeye ariyo [[Ubukirisitu]] ([[Abagatolika]], [[Abaporoso]], [[Abapresibuteliyani]] n’[[abangilikani]]) n’[[ubuyislamu]],
n'[[Abahamya ba Yehova]]
[[Kiliziya]] cyane cyane [[Kiliziya Gatolika]] niyo yashinze imizi mu Rwanda. Abanyarwanda benshi ni abagatolika. Rero Kiliziya ifite uruhare runini mu buzima bwa buri munsi. Hari andi madini nayo y’abakirisitu mu Rwanda, ariko ntabwo akomeye nka Kiliziya Gatorika. Iri dini niryo rya mbere ryinjiye mu Rwanda riyobowe na Musenyeri Hirth wo mu muryango w’abapadiri bera 27 mu w’1900. Abapadiri bera bazanywe mu Rwanda n’abadage, bayobora icyo gihe bategekaga u Rwanda, u Burundi na Tanzaniya y’icyo gihe. Abadage barindaga abapadiri bera bizera ko naho bazashyigikira ubutegetsi bw’Abadage (irohat) mu Rwanda.
Ibarura ry’abaturage rya 2002 ryagaragaje ko amadini ahagaze mu buryo bukurikira muri iki gihe: Abagatolika (49.5%), Abaporotesitanti bari mu madini atandukanye (27.2%), Abadivantisite (12.2%);Abahamya ba Yehova Andi madini ya gikirisito (4%), Abatagira idini (3.6%) N’Abayisilamu (1.8%), indi myemerere 1.7%. Iri barura riragaragaza ko 98.3% by abatuye u Rwanda biyemerera ko bafite idini babarizwamo. Ibi biratwereka ko amadini ari rumwe mu nzego z’imiyoborere ihuza abantu benshi kuko amenshi muri ayo madini atandukanye cyane n’idini gakondo kuko yo ahuza abayoboke bayo kandi akabaha gahunda y’imitekerereze ndetse n’imyitwarire. <ref>{{Cite web |title=Ishami Rishinzwe Uburere Mboneragihugu, Ukwakire, 2006 |url=http://www.nurc.gov.rw/documents/researches/Syllabus_Ingando.pdf |accessdate=2010-12-25 |archive-date=2012-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029113019/http://www.nurc.gov.rw/documents/researches/Syllabus_Ingando.pdf |deadurl=yes }}</ref>
== [[Ibendera rya Repubulika y’u Rwanda]] ==
[[Dosiye:Secretary Kerry and Rwandan President Kagame Pose for A Photo With Rwandan Foreign Minister Musikiwabo and U.S. Ambassador Barks-Ruggles in Kigali (30326383225).jpg|center|thumb|480x480px|KAGAME PAUL perezida wa repubulika y' u Rwanda. (uwa kabiri uhereye iburyo )]]
[[Ibendera]] ry’Igihugu rigizwe n’amabara atatu: icyatsi kibisi, umuhondo, n’ubururu.
== [[Ubukungu bw’u Rwanda]] ==
Ubukungu bw’u Rwanda bugizwe ahanini n’ubuhinzi abenshi mu bahinzi batunzwe n’ibyo bahinga. Ubukungu bukaba buhura n’icyibazo cy’uko abantu ari benshi kurusha ubutaka buhari. Kuba u Rwanda rudakora ku nyanjya bikaba byongera ibyo bibazo kubera ko bituma igihugu kitagera ku masoko mpuzamahanga cyangwa kibagerayo bigoranye. Ibihingwa ngengabukungu bya mbere ni [[ikawa]], [[icyayi]] n’ibireti. Ibi n’ibyamasoko mpuzamahanga. Mu gihugu, ibihingwa bihaboneka muri byo ni ibitoki, imyumbati, amasaka, [[imboga]], n’ibirayi. Ariko ntibihagije ku isoko ryo mu Rwanda ibindi bitumizwa mu mahanga. Ibindi byongera ku ntungamubiri ku banyarwanda ni amatungo- [[inka]], ihene n’intama.<ref>[http://www.kituochakatiba.org/index2.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=1199&Itemid=36 Ugushakisha Ukuri n’Ubumuntu, Kituo Cha Katiba, Nyakanga, 2004 – Gashyantare, 2006]</ref>
'''AHO U RWANDA RUGEZE MU ITERAMBERE'''
Iterambere ry' u Rwanda rireberwa mu bihe bibiri bitandukanye; hagati 1962 na 1994 ndetse n'igihe cy'imyaka 30 kiri hagati 1995 na 2025. Kuva ku gusabiriza kugera ku bukungu bugabye amashami: Mu 1989, u Rwanda rwohereje mu mahanga amabuye y'agaciro yinjije amadovize angana na miliyoni 2.5, ariko mu 2023, u Rwanda rwakubye uyu musaruro inshuro amagana, aho rwinjije amadovize miliyari 1.1 y'amadolari. Iterambere nk'iri rigaragaza ko [[Ubukungu bw'U Rwanda|ubukungu bw'u Rwanda]] bwagabye amashami.
Mu byerekeye u burezi, mbere abasozaga amashuri ya kaminuza bari ku kigero cyo hasi aho mu 1994 abasoje kaminuza bari 2870 ariko mu 2022 uwo mubare wikubye inshuro magana ugera ku 431,606.
Mu busanzwe, iyo igihugu kidafite uburyo bunoze bwo kugenderana haba mu gihugu mu imbere cyangwa no hanze y'igihugu bidindiza iterambere ry'igihugu.Mu 1993, u Rwanda rwari rufite ibirometero 530 by’imihanda ya kaburimbo. Uyu munsi, imihanda ya kaburimbo yariyongereye igera ku birometero 2,652 ibi bikaba byoroshya ubuhahirane n'iterambere.
Kuva kera kugera mu myaka ya 1994, ubuvuzi mu Rwanda bwari ku kigero cyo hasi aho 2.6% ari bo bari bafite ubwishingizi mu kwivuza. Ibi bisobanuye ko iyo umuntu yagiraga uburwayi bukomeye yashoboraga gukira agasiga umuryango we mu bukene bukabije cyangwa n'ubuvuzi ntabubonere igihe bikaba byatuma abura ubuzima. Uyu munsi , Abanyarwanda 97.3% bafite ubwishingizi mu kwivuza bisobanuye ko ntawe ugihura n'ingaruka nk'izavuzwe haruguru.Kuba serivisi z'ubuvuzi zariyongereye ndetswe zikegerezwa abaturage bisobanuye ubuzima buzira umuze n'icyizere kirambye cy'ubuzima bw'ejo hazaza.<ref>Raporo z’Ikigega cy’Isi cy’Imari</ref>
== Amashyaka ya Politiki ==
[[Dosiye:Kagame.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Paul Kagame</span>]]
U Rwanda ni igihugu kigendera kuri [[demokarasi]] y’amashyaka menshi.
Amashyaka ya politike mu gihugu n’abayayobora ni aya: [[Parti Démocratique Chrétien]] (PDC) iyobowe na [[Alfred Mukezamfura]] ; [[Parti Social Démocratique]] (PSD) iyobowe na [[Vincent Biruta]] ; [[Union Démocratique du Peuple Rwandais]] (UDPR) iyobowe na [[Adrien Rangira]] ; [[Mouvement Démocratique Républicain]] (MDR) yasheshwe ikaba yarayoborwaga na [[Kabanda Célestin]] ; [[Parti Démocratique Islamique]] (PDI) iyobowe na [[André Bumaya]] ; [[Parti Libéral]] (PL) iyobowe na [[Prosper Higiro]] ; na [[Front Patriotique Rwandais]] (FPR) iyobowe na [[Paul Kagame]].
Hari n’andi mashyaka yahagaritswe kubera ko atemewe n’amategekop. Ayo ni [[Parti Socialiste Rwandais]] (PSR), na [[Parti pour le Progres et la Concorde]] (PPC) na Parti pour le Renouveau Démocratique
=== Amashyaka yo mu wa 1959 ===
Ayo mashyaka ari ukubiri: hari ayo bamwe bita "partis nationaux", ni ukuvuga amashyaka yari afite abayoboke benshi, yari asakaye mu gihugu cyangwa mu duce tunini, akagira n'uburyo bugaragara bwo kwamamaza ibitekerezo byayo n'abayobozi batwaye bagaragara. Tuvuge ayo mashyaka ayo ari yo n'igihe yavukiye: <ref>{{Cite web |url=http://www.grandslacs.net/doc/2529.pdf |title=Ubumwe bw'Abanyarwanda, Kigali, Kanama 1999 |access-date=2010-12-24 |archive-date=2010-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704012542/http://www.grandslacs.net/doc/2529.pdf |url-status=dead }}</ref>
:1. '''APROSOMA''' [[Association pour la Promotion Sociale de la Masse]] 15/02/1959
:2. '''UNAR''' [[Union Nationale Rwandaise]] 13/09/1959
:3. '''RADER''' [[Rassemblement Democratique Rwandaise]] 14/09/1959
:4. '''PARMEHUTU''' [[Parti du Mouvement de l’Emancipation des Bahutu]] 09/10/1959
Hari n'andi mashyaka akabakaba makumyabiri ataragize uburemere byayo tumaze kuvuga. Ndetse urebye neza, amwe n'amwe muri ayo mashyaka mato yegamiye ayo ane manini. Ayo mashyaka matoya ni aya:
:1) '''ABAKI''' [[Alliance des Bakiga]]
:2) '''ABESC''' [[Association des Bahutu evuluant pour la suppression des castes]]
:3) '''ACR''' [[Association des Cultivateurs du Rwanda]]
:4) '''APADEC''' [[Association du Parti Democrate Chretien]]
:5) '''APROCOMIN''' [[Association des Commerçants Indigenes]]
:6) '''AREDETWA''' [[Association pour le Relevement Democratique des Batwa]]
:7) '''ARUCO''' [[Alliance du Ruanda - Urundi et du Congo]]
:8) '''ASSERU''' [[Association des Eleveurs du Rwanda]]
:9) '''MOMOR''' [[Mouvement Monarchiste Rwandais]]
:10) '''MUR''' [[Mouvement pour 1'Union Rwandaise]]
:11) '''PAMOPRO''' [[Parti Monarchiste Progressiste]]
:12) '''PSCR''' [[Parti Social Chrétien du Rwanda]]
:13) '''UAARU''' [[Union des Aborozi Africains du Rwanda]]
:14) '''UMAR''' [[Union des Masses Rwandaises]]
:15) '''UNAFREUROP''' [[Union Afro-Europeenne]]
:16) '''UNINTERCOKI''' [[Union des Intérêts Communs du Kinyaga]]
== ==
* [[Banki Nkuru y'u Rwanda|Banki y’Amajyamabere y’u Rwanda]] (BRD)
* [[Ofisi y’Ubukerarugendo na Pariki Nasiyonali mu Rwanda]] (ORTPN)
* [[Perezidansi ya Repubulika]]
* [[Ibiro Bikuru by’Ishoramari rya Leta n’Inkunga Ituruka Hanze y’Igihugu]] (CEPEX)
* [[Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Guteza Imbere Ishoramari n'Ibicuruzwa byoherezwa mu Mahanga]] (RIEPA)
* [[Urugaga Nyarwanda rw’Abikorera ku Giti cyabo]] (RPSF)
[[Dosiye:I&M Bank Rwanda plc logo.png|thumb|BANKI Y' UBUCURUZI MU RWANDA]]
== Amabanki ==
* Banque de Kigali (BK)
* Banque Rwandaise de Développement (BRD)
* I&M bank Rwanda
* Compagnie Générale de Banque (COGEBANQUE)
* Banque Commerciale du Rwanda (BCR)
* Ecobank Rwanda
* Banque de l'Habitat du Rwanda (BHR)
* Banque Populaire du Rwanda (BPR)
* Urwego Opportunity Microfinance Bank (UOMB)
* BANCOR SA
* Banque Populaire du Rwanda SA
*[[Kenya]] commercial bank (KCB)
*Equity bank
*Urwego Opportunity Bank(UOB)
*Zigama CSS
*Co-operative Bank Rwanda
== Sosiyete Sivile mu Rwanda ==
[[File:OLPC classroom teaching.JPG|thumbnail|[[:en:One Laptop per Child|OLPC]] classroom teaching]]
Iki gice kiraganira kuri sosiyete sivile yo mu Rwanda, ariko irashimangira ku mateka yayo, uko iteye, n’amashami yayo aba mu Rwanda. Iki gice kiranagaragaza imibereho ya sosiyete sivile, imigenderane ifitanye na leta y'u Rwanda ndetse n’abaterenkunga, ingorane ihura nazo. Iki gice kandi kiranagaragaza imbogamizi uwo muryango uhura nazo.
Urebye ibibazo uyu muryango uhura nabyo mu byerekeye kumvisha akamaro kawo, ni umuryango w’ubukorerabushake ufata umwanya hagati y’umuryango nyarwanda na leta. Hari amashyirahamwe atandukanye yigenga, yashizweho n’abantu ku giti cyabo kugira ngo babungabunge amahame n’imico yabo.
Ubundi inshingano z’uwo muryango ni kuwinjizamwo imiryango y’abakozi bo mu nzego zose, baba abunganira (avocats), za kiriziya, koperative, amashyirahamwe y’abana n’abagore n’andi mashyirahamwe ashinzwe imibereho myiza y’abaturage. <ref>[http://www.kituochakatiba.org/index2.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=1199&Itemid=36 Ugushakisha Ukuri n’Ubumuntu, Kituo Cha Katiba, Nyakanga, 2004 – Gashyantare, 2006] </ref>
* [[Kituo Cha Katiba]]
* [[Avega Agahozo]]
* [[Haguruka]]
== Notes ==
<references/>
== Imiyoboro ==
* http://www.presidency.gov.rw/
* http://www.livinginkigali.com
* https://web.archive.org/web/20230113062710/https://discover.rw/
{{Afurika}}
{{commons|category:Rwanda}}
[[Category:Rwanda]]
[[Category:Ibihugu]]
[[Category:Afurika]]
caxozkd02t6vdn95vp8aeslv8k81joa
Paul Kagame
0
1794
134138
133557
2026-07-25T16:13:45Z
Igiraneza Divine
15375
Impinduka ntoya
134138
wikitext
text/x-wiki
'''Kagame Paul''' (yavutse mu mwaka wa 1957) ni Perezida wa [[Perezida wa Repubulika y'u Rwanda|5]] wa Repubulika y'u [[Rwanda]] kuva 2000. Paul Kagame yavutse ku wa 23 Ukwakira 1957 mu umujyi wa [[Akarere ka Ruhango|Ruhango]], mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y’Amajyepfo]], mu cyahoze ari Komine [[Tambwe]], yari imwe mu zari zigize Perefegitura ya [[Gitarama]].
Paul kagame yakuriye mu buhungiro mu gihugu cya Uganda, Nyuma y'uko iwabo bari bamaze guhunga kubera itotezwa n'akarengane abatutsi bari bari guhura na ko. Paul Kagame yakuriye muri Uganda, yiga mu ishuri rikuru rya MAKERERE ryisumbuye. Nyuma y'amasomo muri iryo shuri yinjiye mu ngabo z'igihugu cya Uganda, maze aba n'umujyanama wahafi wa Yoweli Museveni. Paul Kagame n'abandi bantu batatu baje gushinga ishyaka rya FPR mu 1980.
Iri shyaka ryashinzwe na bo rigamije gukuraho akarengane cyangwa ihohoterwa ryari riri gukorerwa abanyarwanda. Nyuma yuko uwaruyoboye APR GISA [[Fred Rwigema|FRED RWIGEMA]] yitabye Imana,PAUL KAGAME yavuye muri [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|Leta zunze ubumwe z'Amerika]] aho yari ari kwiga ibijyanye n'igisikare. Yaraje akomezanya n'ingabo za FPR nk'umuyobozi wazo.
We nk'uwarukuriye ingabo za RPF INKOTANYI zitwaga RPA, Akaba n'umunyepolitiki,yatsinze urugamba rwo kubohora igihugu muri Mata 1994. Paul Kagame yabaye umukuru wa Repubulika y'u Rwanda kuva muri 2000.
[[Dosiye:Paul Kagame 2014.jpg|thumb|286x286px|NYAKUBAHWA PEREZIDA WA REPUBULIKA Y'URWANDA PAUL KAGAME.]]
{| class="wikitable"
! colspan="2" |[[Dosiye:President Donald Trump shakes hands with Rwandan President Paul Kagame.jpg|frameless]]Paul Kagame
|-
! colspan="2" | Perezida wa 3 w'u Rwanda
|-
|Igihe cyo gukora
|Kuva muri Werurwe 24 , 2000
|-
| Ababanjirije
|[[Pasteur Bizimungu]]
|-
| Uzasimbura
|
|-
|Minisitiri w’intebe
|Nsengiyumva Justin
|-
! colspan="2" |Amakuru yihariye
|-
|Amazina
|
|-
|Ivuka
|Nk'uko Ukwakira 23 nk'uko 1957 (imyaka 63)<br> Ruhango ([[Gitarama]] Ntara, [[Rwanda-Urundi]])
|-
|Urupfu
|
|-
| Imva
|
|-
|Ubwenegihugu
|Rwanda
|-
|Ururimi kavukire
|[[Kinyarwanda]]
|-
| Iyobokamana
|[[Kiliziya Gatolika]]
|-
| Ishyaka rya politiki
|[[FPR]]
|-
! colspan="2" |Umuryango
|-
| Uwo mwashakanye
|[[Jeannette Kagame]]
|-
| Abahungu
|Ivan Kagame<br>
Ange Kagame<br>
Ian Kagame<br>
Brian Kagame
|-
! colspan="2" |Uburezi
|-
| Yize muri
|Kaminuza ya Makerere
|-
! colspan="2" |Amakuru yumwuga
|-
| Umwuga
|umunyapolitiki
|-
| Imyaka irakora
|1990-2000
|-
| Ishami rya gisirikare
|Ingabo z’ingabo z’u Rwanda
|-
| Urutonde
|Jenerali Majoro
|-
|Amakimbirane
|* Umudari wa Kagera (Uganda)
* Iteka rya Repubulika ya Seribiya
* Iteka ry'abapayiniya bo muri Liberiya <small>(2009)</small>
* Umusaraba Mukuru w'itegeko ry'igihugu cya Bénin <small>(2010)</small>
|-
|Urubuga
|paulkagame.com
|-
|Itandukaniro
| |[https://www.wikidata.org/wiki/Q272580 hindura amakuru kuri Wikidata]
|}
[[Dosiye:Paul Kagame (24-10-2019).jpg|thumb|'''Paul Kagame (24-10-2019)''']]
[[Dosiye:Flag of Rwanda.svg|thumb|ibendera ry'u Rwanda]]
[[Dosiye:Flag of the President of Rwanda.svg|thumb|ikiranga ntego cy'u Rwanda]]
[[Dosiye:Paul_Kagame.jpg|thumb|Paul Kagame ari kumwe na George W.Bush]]
Kagame ndetse n'umuryango we baje guhungira mugihugu cy'[[Ubugande]]. Mu gihe ivanguramoko ryibasiraga abo mu bwoko bw’ umuryango wa Paul Kagame uri mu miryango yatotejwe maze abasaga ibihumbi 100 bakava mu byabo bagahungira mu bihugu by’abaturanyi. Mu mwaka w’1959,<ref>http://ukwezi.rw/mu-rwanda/3/Menya-byimbitse-amateka-y-ubuzima-bwa-Perezida-Kagame-wizihiza-isabukuru-y-imyaka-61</ref><ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/umuco/amateka/article/imyaka-20-irashize-paul-kagame-atorewe-kuyobora-u-rwanda |title=Archive copy |access-date=2020-08-04 |archive-date=2020-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200817111229/https://igihe.com/umuco/amateka/article/imyaka-20-irashize-paul-kagame-atorewe-kuyobora-u-rwanda |url-status=dead }}</ref>.
Kagame yavukiye mu muryango [[Abatutsi|w'abatutsi]] mu majyepfo y'u Rwanda. Igihe yari afite imyaka ibiri, Impinduramatwara yo mu Rwanda yarangije ibinyejana byinshi byiganjemo abatutsi; umuryango we wahungiye muri Uganda , aho yamaze ubuzima bwe bwose. Mu myaka ya za 1980, Kagame yarwanye mu ngabo z’inyeshyamba za [[Yoweri Museveni]] , aba umusirikare mukuru wa Uganda nyuma yuko intsinzi ya gisirikare ya Museveni imujyanye kuri perezidansi ya Uganda . Kagame yinjiye mu Rwanda Patriotic Front (FPR), rwateye u Rwanda mu 1990; umuyobozi Fred Rwigyema yapfuye hakiri kare mu ntambara maze Kagame yigarurira. Kugeza mu 1993, FPR yagenzuye agace gakomeye mu Rwanda no guhagarika imirwanobyaganiriweho. Mu iyicwa rya Perezida [[Juvénal Habyarimana]] yari ingingo guhera Jenoside, aho [[abahutu]] b'intagondwa bishe bagera 500.000 miliyoni imwe Abatutsi n'Abahutu batari intagondwa. Kagame yongeye intambara y'abenegihugu, arangiza itsembabwoko itsinze igisirikare.
Muri visi-perezida, Kagame yagenzuraga ingabo z’igihugu kandi akomeza kubahiriza amategeko, mu gihe abandi bayobozi batangiye kubaka igihugu. Abasirikare benshi ba FPR bakoze ubwicanyi bwo guhana; ntivugwaho rumwe niba Kagame yarateguye ibi, cyangwa nta bushobozi yari afite bwo kubihagarika. Inkambi z'impunzi z'Abahutu zashinzwe muri Zayire no mu bindi bihugu, zagenzurwaga na jenoside(abitabiriye jenoside) bakangisha umutekano u Rwanda. FPR yibasiye inkambi mu buryo butarobanuye mu 1996, ihatira impunzi nyinshi gutaha, ariko inyeshyamba zikomeza gutera u Rwanda. Igitero cyagabwe ku nkambi z'impunzi cyahitanye abantu bagera ku 200.000. Raporo y’[[Umuryango w’Abibumye|umuryango w’abibumbye]] yerekana ko ibyo bitero bishobora kuba bihwanye na jenoside, bikaba bishobora gutuma Paul Kagame aba umunyabyaha w’intambara. Mu rwego rwo gutera, Kagame yateye inkunga intambara ebyiri z’inyeshyamba zitavugwaho rumwe muri Zayire. Inyeshyamba zishyigikiwe n'u Rwanda na Uganda zatsinze intambara ya mbere (1996–97), zishyiraho Laurent-Désiré Kabila kuba perezida mu cyimbo cy'umunyagitugu Mobutu maze ahindura igihugu nka [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] (DRC). muintambara ya kabiri yatangiye mu 1998 kurwanya Kabila, nyuma umuhungu we Joseph , nyuma y’uko guverinoma ya DRC yirukanye ingabo z’u [[Rwanda]] na Uganda mu gihugu. Intambara yaje kwiyongera mu ntambara yo ku mugabane wa [[Afurika]] yakomeje kugeza amasezerano y'amahoro yo mu 2003 no guhagarika intambara.
[[Dosiye:Paul Kagame Portrait 2016-10-14.jpg|thumb|407x407px|Paul Kagame ]]
Nka perezida, Kagame yashyize imbere iterambere ry’igihugu, atangiza gahunda yo guteza imbere u Rwanda nk'igihugu cyinjiza amafaranga hagati muri 2020. Kuva mu 2013, iki gihugu kiratera imbere cyane ku bipimo ngenderwaho, birimo ubuvuzi n’uburezi; kwiyongera k'umwaka hagati ya 2004 na 2010 wagereranije 8% k'umwaka. Kagame yagiranye umubano mwiza n’umuryango w’Iburasirazuba bwa Afurika na Amerika; umubano we [[Ubufaransa|n'Ubufaransa]] wari mubi kugeza mu 2009. Umubano na DRC ukomeje kuba mubi nubwo intambara yo mu 2003 yahagaritswe; imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu na raporo y’umuryango w’abibumbye yashyizwe ahagaragara ivuga ko u Rwanda rushyigikiye inyeshyamba ebyiri muri iki gihugu, Kagame arabihakana. Ibihugu byinshi byahagaritse kwishyura inkunga muri 2012 nyuma yibi birego. Kagame arazwi cyane mu Rwanda hamwe na bamwe muba bikurikiranira hafi; imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu imushinja gukandamiza politiki. Yatsinze amatora mu 2003, hashingiwe ku itegeko nshinga rishya ryemejwe muri uwo mwaka, atorerwa manda ya kabiri mu 2010.
Paul Kagame yavutse mu bana batandatu abakobwa babiri abahungu bane,akaba ari umuhererezi kuri se
Rutagambwa Rugambwa Deogratias na Asteria.
Urwibutso ku buto bwa Perezida Paul Kagame [https://igihe.com/abantu/biographies/article/urwibutso-ku-buto-bwa-perezida-paul-kagame-wujuje-imyaka-66]
{{DEFAULTSORT:Kagame, Paul}}
[[Category:Abanyarwanda]]
{{Perezida wa Repubulika y'u Rwanda}}
== AMASHAKIRO; ==
[[Ikiciro:Abanyepolitiki (Rwanda)]]
[[Ikiciro:Itsembabwoko]]
[[Ikiciro:Abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Abatutsi]]
[[Ikiciro:Abagabo]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Afurika y'iburasirazuba]]
<references />3 https://igihe.com/abantu/biographies/article/urwibutso-ku-buto-bwa-perezida-paul-kagame-wujuje-imyaka-66
ivpwjpi78efwkeedyjp05vjub22bvf7
Umuceli
0
2069
134282
133489
2026-07-26T09:58:54Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134282
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kalimbeza Rice field.jpg|thumb|umurima w'umuceri<ref name=":0" />|219x219px]]
[[Dosiye:Husked Rice. 03.jpg|thumb|Husked Rice]]
[[Dosiye:Husked Rice. 02.jpg|thumb|Husked Rice]]
[[Dosiye:Chokuwa rice.jpg|thumb|Chokuwa rice]]
[[Dosiye:Kala Namak Rice crop.jpg|thumb|Kala Namak Rice crop]]
[[Dosiye:Tabanan-Regency Indonesia Rice-paddies-06.jpg|thumb|Umurima wimuceri]]
[[Dosiye:20201102.Hengnan.Hybrid rice Sanyou-1.6.jpg|thumb|Umuceri]]
[[Dosiye:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|thumb|White, Brown, Red & Wild rice]]
[[Dosiye:Bali, Rice fields in the forest, East Bali, Indonesia.jpg|thumb|Bali, Rice fields in the forest, East Bali, Indonesia]]
[[Dosiye:Green rice sheaves planted in a paddy field with long shadows at golden hour in Don Det Laos.jpg|thumb|Green rice sheaves planted]]
[[Dosiye:Rice planting in Bhutan 01.jpg|thumb|Rice planting ]]
[[Dosiye:Rice p1160004.jpg|thumb|Umuceri wumweru]]
[[Dosiye:Rice and curry 3.jpg|thumb|Rice]]
[[Dosiye:Kala Namak Rice crop.jpg|thumb|Kala Namak Rice crop]]
[[Dosiye:Farm rice.jpg|thumb|Farm rice]]
[[Dosiye:Gudu Shah Rice farm.jpg|thumb|Farm rice]]
[[Dosiye:Rice farm..jpg|thumb|Farm rice]]
[[Dosiye:Farmers harvesting rice.jpg|thumb|Gusarura umuceri]]
[[Dosiye:Rice farm in Gombe.jpg|thumb|Umurima wimuceri]]
[[Dosiye:Farming Of Rice.jpg|thumb|Gutera umuceri]]
[[Dosiye:Rice farm 2022.jpg|thumb|Umuceri]]
[[Dosiye:Cajun woman hulling rice.jpg|thumb|'''Cajun woman hulling rice''']]
[[Dosiye:Rice cleaning in Bama.jpg|thumb|Gusukura umuceri]]
[[Dosiye:Ghana, Rural women laying rice out to dry. 01.jpg|thumb|Ghana, Rural women laying rice out to dry]]
[[Dosiye:Parboiled rice drying.jpg|thumb|Parboiled rice drying]]
[[Dosiye:Rice processing in South East Nigeria12.jpg|thumb|Gutunganya umuceri]]
[[Dosiye:Five kg rice bags.jpg|thumb|Five kg rice bags]]
[[Dosiye:Raw rice (white).jpg|thumb|Raw rice (white)]]
[[Dosiye:Brown rice.jpg|thumb|Brown Rice]]
[[Dosiye:Uncooked brown, red and black rice.jpg|thumb|'''Uncooked brown, red and black rice''']]
[[Dosiye:Tricolor brown rice.jpg|thumb|'''Tricolor brown rice''']]
[[Dosiye:Brown rice 001.jpg|thumb|Brown Rice]]
[[Dosiye:Rice business in Tanzania.jpg|thumb|Ubucuruzi bwumuceri]]
[[Dosiye:Tranplant-rice-tahiland.JPG|thumb|Tran]]
=== '''IRIBURIRO''' ===
[[Dosiye:Man_harvesting_rice_in_Don_Det,_Laos.jpg|thumb|gusarura umuceri|228x228px]]
[[File:Koeh-232.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">''Oryza sativa''</span>]]
[[Dosiye:Rice planting in Bhutan 01.jpg|thumb|Ubuhinzi bw'umuceri]]
[[Dosiye:Rice In A Bowl.jpg|thumb|Umuceri]]{{Databox|excludeProperties=Q5090}}
'''Umuceli''' cyangwa '''Umuceri''' (izina ry’ubumenyi mu [[kilatini]] ''Oryza'') bawutera aho amazi ari mu bibaya, ariko atari mu mugezi hagati. Iyo weze barawusarura, bakawuhura, bakawugosora;umuceli weze neza urererana. Iyo bamaze kuwugosora, bawuhunika mu magunira, bakawubika ahameze neza, ukaba wahamara igihe kirekire utononekaye.<ref name=":0">https://www.radiyoyacuvoa.com/a/mu-rwanda-abahinzi-b-umuceri-mu-bugarama-bari-mu-gihombo/5989217.html</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/07/rusizi-umuceri-udatoneye-ikilo-ni-frw-410-abahinzi-bavuga-ko-bahojejwe-amarira/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226132106/https://umuseke.rw/2022/07/rusizi-umuceri-udatoneye-ikilo-ni-frw-410-abahinzi-bavuga-ko-bahojejwe-amarira/ |url-status=dead }}</ref>
'''Aho igihingwa gikunda kwera''': Umuceri ukunda kwera mu bishanga by’uturere dushyuha (tw’imirambi n’imisozi iringaniye), ubushakashatsi bwakozwe ku moko y'umuceri yahingwa imusozi. Umuceri tuza kuvuga ni uhingwa mu butaka bw’ibumba n’ubundi bwose budahitisha amazi.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/abahinga-umuceri-i-mishenyi-bamenye-ibanga-ryo-gukoresha-ifumbire/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226133614/https://muhaziyacu.rw/amakuru/abahinga-umuceri-i-mishenyi-bamenye-ibanga-ryo-gukoresha-ifumbire/ |url-status=dead }}</ref>
=== '''Gutegura umurima''' ===
Mbere yo gutera umuceri, ni ngombwa kurwanya isuri ku mabanga y’imisozi akikije igishanga kigiye guhingwamo umuceri. Icya kabiri, ubutaka bugomba kuba bumeze neza kugira ngo igihingwa kizakure neza kandi ubutaka buringaniye. Gutegura umurima habamo gutabira no gusanza, kuvanga amazi n’ibyondo no kuringaniza.<ref name=":1" /><ref name=":0" />
[[File:Kanchanaburi, Thailand, Asian rice (Oryza sativa) grass.jpg|thumb|Kanchanaburi, Thailand, Asian rice (Oryza sativa) grass]]
Gutegura umurima ni ukuwutunganya kugira ngo uterwemo umuceri. Bikorwa mu byiciro binyuranye: gutabira no gusanza ( inshuro 1 kugeza kuri 2), kuvuruga no kuringaniza (inshuro 2 kugeza kuri 3) umurima kugira ngo umuceri uzamere neza. Iyo mirimo ishobora gukorwa ubutaka bwumutse cyangwa burimo amazi.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |url=https://rugali.com/tag/umuceri/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226132107/https://rugali.com/tag/umuceri/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://bwiza.com/?Rusizi-Hegitari-nshya-950-zigiye-gutunganywa-mu-kibaya-cy-umuceri-cya-Bugarama</ref>
[[Dosiye:Rice p1160004.jpg|thumb|umuceri]]
=== '''Gutera''' ===
* '''Gufumbira'''
* '''Gutegura imitabo (imirenzo cyangwa udutanda) yo guhumbikamo iteganyirijwe umurima wa m2'''500
Udutanda 3 twa m1 y’ubugari, uburebure = m 6
* Intera iri hagati y’imitabo = cm 40-50 by’inzira ituma bashobora gukoramo isuku
* Kuringaniza neza udutabo dukoresheje [[igiti]] cyangwa akabaho.
* Gushyiramo ifumbire ya NPK '''gr 12.5 kuri buri m2 1''' cyangwa '''udufuniko 2''' tw’uducupa tuzamo amazi kuko agafuniko 1 kagira gm 6 , ifumbire uhita uyivanga n’igitaka ukoresheje intoki cyangwa ifumbire y’imborera yaboze neza.<ref>{{Cite web |url=https://www.isangostar.rw/bugesera-abahinzi-bumuceri-babangamiwe-namateme-make-mu-mirima-yabo |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226132106/https://www.isangostar.rw/bugesera-abahinzi-bumuceri-babangamiwe-namateme-make-mu-mirima-yabo |url-status=dead }}</ref>
* '''Gutegura imbuto n’ifumbire (imbuto ziba zimeze gute?, ifumbire ikoreshwa ryari?)'''
* '''Kujonjora(gutoranya) no guhungira imbuto'''
* Gutoranya imbuto nziza dukoresheje uburyo bwo kuzinika mu mazi menshi iz’ibihuhwe zikareremba, tukazivanamo.
* Inzima zibiye (zagiye) mu mazi nizo zonyine zishyirwa mu muti wa kitazine ufunguye mu gihe cy’amasaha 24. Uwo muti ufungurwa ku buryo bukurikira .<ref>{{Cite web |url=https://www.inyenyerinews.org/truth-reconciliation/mukankiko-akomeje-kumena-umuceri-w-abandi/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226132112/https://www.inyenyerinews.org/truth-reconciliation/mukankiko-akomeje-kumena-umuceri-w-abandi/ |url-status=dead }}</ref>
-Litiro 1 y’amazi + ml 10 z’umuti wa Kitazine cyangwa gm 5 za Beam( udufuniko 5 tw’amacupa ya fanta)
-Igerambuto kuri Ha : kg 25-30 cyangwa kg 1.25 – 1.5 kuri m2 500 (boroke).
* Nyuma yo kuzikura mu muti, imbuto zigomba kumutswa zakuwe mu mufuka kugira ngo
umuti uzifateho (kumutsa imbuto mbere yo kuzinika mu mazi, bifata igice cy’umunsi)
* Kwinika imbuto mu mazi mu gihe cy’amasaha 48–72 duhindura amazi buri munsi
* Gutindikira imbuto zinuwe mu mazi, mu gihe cy’amasaha 24 ahantu hahehereye kugira ngo zihange (ziseke). <ref>{{Cite web |url=https://www.amasezerano.com/umuceri-ni-ingenzi-mu-kurinda-indwara-zuruhu/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123070013/https://www.amasezerano.com/umuceri-ni-ingenzi-mu-kurinda-indwara-zuruhu/ |url-status=dead }}</ref>
=== '''Ibindi:''' ===
Guhungira imbuto bigira akamaro ko gukingira imbuto uduhumyo dutera indwara nk’indwara yitwa Bakanae cyangwa gukururumba, n’iya Cyumya (Uburima), n’iy’ibidomo by’ikigina (brown spot), n’ifata impeke ( grain rot). <ref>{{Cite web |url=https://umunsi.com/inkuru-yurupfu-rwumucuranzi-wacurangiraga-israel-mbonyi-yashenguy-benshi-ishimwe-etienne/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226132113/https://umunsi.com/inkuru-yurupfu-rwumucuranzi-wacurangiraga-israel-mbonyi-yashenguy-benshi-ishimwe-etienne/ |url-status=dead }}</ref>
* '''Guhumbika'''
* '''Igerambuto n’ubucucike bwazo'''
• Batera kg 0.15 Kg - 0.2 kuri Ari bitewe n’ubwoko bw’imbuto.
* Biba imbuto uzinyanyagiza ku buryo bumwe mu mitabo.
'''Guhumbika imbuto z’umuceri mu mitabo'''
'''Gutata neza ubuhumbikiro nyuma yo kubiba imbuto mu dutabo/uturenzo'''
* Gutwikira aho wabibye imbuto mu dutabo n’ibyatsi byumye cyangwa amashara(amashangara) kugira ngo ubutaka bukomeze buhehereye, butumagara no kwirinda ko inyoni zakwangiza imbuto.
* Gutwikurura (kuvanaho) ibyatsi hashize '''iminsi 4-5''' uhereye igihe ingemwe zatangiye kuzamuka(kumera) ( Ifoto ya 16).
* Amazi ari hagati y’udutabo agomba guhora areshya n’udutabo kuko bituma ibyatsi bitamera mu buhumbikiro no gutuma udutabo duhora duhehereye.
=== '''Kugemura''' ===
* Gushyiramo ifumbire y’ibanze: gr 70/m2.
* Umuceri ugemurwa umaze ibyumweru 3 uhumbitswe.
* Batera ingemwe z’umuceri ku mirongo iteganye, itandukanyijwe na cm 25. Ingemwe na zo ziba zitandukanyijwe na cm 25.
* Batera ingemwe 2-3 mu kobo.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/49507236</ref>
=== '''Gufata neza umuceri''' ===
=== '''Ikoreshwa ry’ifumbire mu buhinzi bw’umuceri''' ===
{| class="wikitable"
|1
|Ifumbire y’ibanze
|NPK (17-17-17)
|10kg/ 500 m2
|<nowiki>-Ishyirwa mu murima mbere yo gutera.</nowiki>
-Ifasha gukura neza mu ntangiriro no kubyara.
-Umunyungugu wose wa fosifore n’uwa Potasiyumu nk’ifumbire y’ibanze.
|-
|2
|Ifumbire mbaturamusaruro ya mbere: mu gihe cyo kubyara
|Ire (46%)
|2.5kg/
500 m2
|<nowiki>-Gushyiramo Ire hashize iminsi 30 bateyemu murima.</nowiki>
-Kongerera umuceri ubushobozi bwo kubyara bituma amahundo yiyongera kuri m2
|-
|3
|Ifumbire mbaturamusaruro ya kabiri: mu gihe cy’ikorwa ry’amahundo
|Ire (46%)
|2.5kg/
500 m2
| - Gushyiramo Ire mu gihe umuceri utangiye guhaga(gutwita)
-Kugabanya ibihuhwe biterwa no kutibangurira cyangwa kutabangurirana cyangwa kuramburura k’umuceri
-kongera umubare w’intete ku ihundo no kugabanya ibihuhwe
|}
[[Dosiye:Agriculture work.jpg|left|thumb]]
== '''Gucunga neza amazi''' ==
* Amazi ni ikintu gikomeye mu buhinzi bw’umuceri, ni yo mpamvu amazi yuhira umuceri agomba gukoreshwa neza mu buryo butuma atanga umusaruro.
* Umuhinzi w’umuceri agomba gukora uko ashoboye amazi akenewe akaboneka mu byiciro binyuranye by’imikurire y’igihingwa cy’umuceri:
- Mu gihe cyo kugemeka no kubyara: igihingwa cy’umuceri cyakwangirika kibuze amazi ahagije, kikagwingira cyangwa se ntigifate rwose.
-Mu gihe cyo kubyara no gutangira kuzana amahundo: muri iki gihe, igihingwa cy’umuceri gishobora kwihanganira amazi make. Igipimo cy’amazi kigomba kuguma hasi kugira ngo kubyara byihute.
- Mu gihe cyo gutangira kuzana amahundo- Kurabya: irinde ko umurima w’umuceri uburamo amazi.
- Mu gihe cyo kurabya-kwera: mu gihe cyo kwagika no kurabya n’igihe gikurikiraho gututubikana k'umuceri biba biri ku rwego rwo hejuru. Kubura kw’amazi mu murima bituma intete ziba ibihuhwa kandi umuceri ukera nabi. Amazi avanwa mu murima hagati y’iminsi 15 na 20 nyuma yo kwagika mu rwego rwo kwihutisha kwera no kugira ngo hirindwe ko umuceri ukurura Azote nyinshi.
* '''Kubagara hakoreshwa ikibagazo kizenguruka'''
* Uburyo bw’imihingire: gutegura umurima neza cyane cyane kuvuruga, kuzuza amazi mu murima.
* '''Uburyo bwo kwirinda ibyatsi mbere:''' Gukoresha imbuto z’umuceri zitarimo imbuto z’ibyatsi bibi, no guhora ukora isuku ku miyoboro n’amadige (guhora uyiharura, ukuraho ibyatsi).
* Gukoresha ikibagazo ni ukugisunika hagati y’imirongo nk’uko bigaragara ku ifoto. Ibi bibagazo bigira akamaro ko kuvangavanga ibyatsi bikuze (ariko bidakuze cyane) ndetse n’imbuto zabyo mu gitaka (mu cyondo) bikabuza ibyatsi kumera mu murima.
'''Kunyuza ikibagazo gisunikwa hagati y’imirongo'''
'''Imiyoboro n’amadige'''
* Guhinga umuceri bigendana n’ibikorwaremezo nk’imiyoboro n’amadige. Umuhinzi agomba kubifata neza no kubikoresha ku buryo butanga umusaruro kuko amazi ari ikintu cy’ingenzi ku burumbuke bw’umuceri.<ref>https://www.rba.co.rw/post/MINGARI-yanzuye-ko-igiciro-cyumuceri-kigiye-kuba-kimwe-hose-mu-gihugu</ref><ref>https://amahaho.com/fr/collections/rice-umuceri</ref>
=== '''Indwara''' ===
==== '''1.Kirabiranya y'umuceri(''Xanthomonas oryzae pv. oryzae'' (''Xoo'')''' ====
Iyi ndwara iterwa n’udukoko twa bagiteri (''Xanthomonas oryzae pv. oryzae'' (''Xoo''), ikarangwa no kurabirana kw’amababi cyangwa kw’igihingwa cyose. Igice gifashwe gihinduka icyatsi kijujuka, kikazahinduka umuhondo werurutse. Umuceri ukiri muto urababuka burundu. Isoko y’ubwandu ishobora kuba ibyatsi byo ku mpande y’igishanga, ibicericeri (ibishogoshogo) cyangwa umuceri wo mu gasozi. Iyi ndwara yinjirira mu bikomere by’igihingwa mu gihe cyo kugemūra cyangwa se iyo umuceri ukomerekejwe n’umuyaga cyangwa imvura.<ref>https://migro.co.rw/product/tanzania-no-1-1</ref>
==== '''Kuyirinda no kuyirwanya:''' ====
Gukoresha imbuto zihangana; kwirinda ibintu byose bibika ubwandu; kutarenza urugero rw’umunyungugu wa azote; kurinda ko ibitanda n’imirima birengerwa n’amazi.
==== '''2.Uburima''' ====
==== '''Uburima : Pyriculariose du riz (Pyricularia Oryzae):''' ====
Ni indwara mbi cyane, iterwa n’agahumyo gato katabonwa n’amaso. Ifata ingingo zose : ibibabi, uduti, indabo n’impeke. Ikunda gukara cyane mu buhumbikiro, umuceri ugeze igihe cyo guhagika, guterera n’igihe cyo kurabya.
==== '''Ibiranga indwara y’Uburima:''' ====
Amababi azaho amabara y’ikigina cyijimye, ajya kuba maremare, asongoye, y’ikijuju hagati, ku mababi kandi hazaho utudomo tw’icyatsi cyenda kuba ikijuju dusa nkaho turimo amazi dufite ishusho y’uruziga cyangwa imeze nk’igi, amabara akuze aba nk’afite inkovu; ku bufubiko bw’indabo haza ho utubara tw’ikigina; mu gihe cyo guterera, ku ipfundo rya nyuma riri hasi y’indabo hazaho uruziga rwirabura, agati ko hejuru y’iryo pfundo kakuma, ihundo ntirizemo impeke; uruti (igikenyeri) ruruma; mu buhumbikiro, ingemwe zirashya zikababuka zose.<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/waruziko-umuceri-ufite-ubushobozi-bwo-kurinda-indwara-zikomeye-nka-kanseri-ndetse-no-gutuma-ugira-uruhu-rwiza/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226132108/https://yegob.rw/waruziko-umuceri-ufite-ubushobozi-bwo-kurinda-indwara-zikomeye-nka-kanseri-ndetse-no-gutuma-ugira-uruhu-rwiza/ |url-status=dead }}</ref>
==== '''Ibituma iyo ndwara yiyongera:''' ====
Gukoresha azote nyinshi mu murima; ubushyuhe bwinshi buvanze n’ubutohe; ivu ryinshi rirunze hamwe.
''Uburima bwo ku mababi''
''Amahundo arwaye''
==== '''Uko wakwirinda indwara y’Uburima bw’Umuceri:''' ====
Gutera imbuto zihangana; gutera imbuto umuti mbere yo guhumbika(Thiram-Benomyl,..); gukoresha ifumbire mvaruganda ku rugero nyarwo; kuyobora amazi ahagije mu murima; isuku mu murima n’ahawegereye; gutwika ibikenyeri by’umuceri nyuma yo gusarura; gutera imiti (Tebuconazole, Benomyl, Kitazine,...); kubahiriza igihe cy’ihinga; no kubahiriza amabwiriza y’ubuhinzi (ubucucike bw’imbuto mu murima, ifumbire nyayo ku rugero nyarwo, amazi mu murima ku rugero...).<ref>{{Cite web |url=https://www.agakiza.org/Nyuma-yo-kuvumbura-iri-banga-umuceri-bawugurira-kuwumara.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226132108/https://www.agakiza.org/Nyuma-yo-kuvumbura-iri-banga-umuceri-bawugurira-kuwumara.html |url-status=dead }}</ref>
==== '''3. Indwara iterwa na virusi y’umuceri''' (RYMV) ====
Indwara ya Virusi y’umuceri (RYMV) ni icyorezo cyibasiye umuceri mu bihugu byo ku mugabane wa Afurika, ikaba igaragara mu bihugu hafi ya byose bihinga umuceri. Iyi ndwara iterwa na Virusi yagaragaye no mu gihugu cya Turukiya.
''Umuceri wafashwe n’indwara iterwa na virusi.''
Indwara iterwa na Virusi y’umuceri (RYMV) ikwirakwizwa n’amoko menshi y’udukoko, [[inka]], imbeba n’indogobe. Iyo udukoko dukwirakwiza virusi turiye umuceri wafashwe duhita tuyikwirakwiza ku muceri utarandura n’indi mirima igiterwa aho hafi cyangwa ubuhumbikiro. Umuceri, ibihingwa virusi zihishamo zigakuriramo n’ibishibu cyangwa ibimera byimeza mu mirima hagati y’ibihembwa by’ihinga bituma virusi zikomeza kuguma mu murima. Indwara iterwa na virusi ishobora no gukwirakwizwa n’amatembabuzi ava ku gihingwa ajya ku kindi ( amazi yo kuhira, amazi ava ku gututubikana kw’igihinwa no gukoranaho kw’ibice by’igihingwa birwaye n’ibizima ndetse no ku bisigazwa by’ibihigwa).
Virusi ishobora no kuboneka mu mizi y’ibihingwa byafashwe kandi ishobora kwanduza ibindi bihingwa binyuze mu bikomere by’imizi.<ref>{{Cite web |url=https://ehaho.rw/product/993 |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226132113/https://ehaho.rw/product/993 |url-status=dead }}</ref>
=== '''Ibimenyetso:''' ===
* Ibimenyetso by’indwara ya virusi y’umuceri mbere na mbere bigaragara nk’imirongo y’amabara y’umuhondo n’icyatsi kibisi aza ku ntangiriro y’amababi akiri mato,. Ayo mabara agenda akura ateganye n’imitsi y’amababi akagaragara nk’amabara y’umuhondo cyangwa oranje.
* Amababi aje nyuma y’uko igihingwa gifatwa aza afite amabara kandi akenshi aba yizingazinze.
* Iyi ndwara ishobora gutuma amababi ahinduka ikigina cyijimye kandi n’amahundo ntasohoke neza.
* Umuceri warembejwe na virusi uragwingira, ukabyara ibyana bike, ukagira amahundo atarimo impeke kandi akenshi uruma.
* [[Dosiye:Helminthosporium oryzae at Oryza sativa (01).jpg|thumb|indwara y'umuceri ]]Umuceri wafashwe nyuma y’minsi 20-50 ugemuwe ushobora kugaragaza amabara y’umuhondo, ukarabya ukazana n’imbuto ariko ukagwingira.<ref>https://igihe.com/abantu/success-stories/article/umwihariko-w-ifumbire-y-umwimerere-ikorwa-mu-isukari-n-umuceri</ref>
=== '''Ni gute wayirwanya''' ===
Gukoresha imbuto zihanganira iyi ndwara ni bwo buryo buboneye bwo kurwanya indwara ya virusi y’umuceri (RYMV).
'''Ubundi buryo bwo kuyirwanya burimo ubu bukurikira:'''
* Gukoresha uburyo bwo guhingira rimwe ahantu hanini hagatererwa rimwe umuceri, hanyuma wasarurwa hakararizwa hose kugira ngo virusi n’ibihingwa bizikwirakwiza bitiyongera.
* Bakimara gusarura, gutaba mu butaka ibisigazwa by’umuceri, ibishibu by’umuceri n’uwimejeje kugira ngo bagabanye ibishobora kubika virusi mu murima no kugira ngo virusi n’ibizikwirakwiza bipfe,
* Gutera mbere y’uko ibikwirakwiza virusi byiyongera,
* Kurandura no gutwika umuceri wafashwe cyane cyane iyo ubwandu bukiri ku rugero rwo hasi,
* Kubagara buri gihe umuceri ndetse na nyuma yo gusarura kugira ngo ugabanye isoko y’indiri za virusi.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/abashinwa-badukana-umuceri-mu-cyiri-hari-abangaga-kuwurya-bawita-amagi-y-ibimonyo</ref>
==== '''4. Ingenge z’imigongo (Xanthomonas oryzae pv. Oryzicola)''' ====
Iyi ndwara irangwa n’imirongo y’icyatsi cyijimye isa n’itose ku dutsi tw’ibibabi. Aya mabara agenda yaguka kandi yiyegeranya, agahinduka ikijuju gishyira umuhondo,akenshi ayo mabara akaba mu kibabi hagati. Indwara irakura, amababi agahinduka ikijuju cyerurutse, ubundi akuma.
Ibimenyetso by’ingenge z’amababi
'''Uburyo bwo kuyirinda no kuyirwanya''':
* Mu ngamba zo kwirinda iyi ndwara harimo: guterera igihe ingemwe zitarwaye zavuye ku mbuto zihanganira iyi ndwara no gukoresha ifumbire mvaruganda ku kigero kiringaniye. Ni ngombwa kandi kugira isuku mu murima n’ahawegereye, kuyobora amazi ahagije mu murima, gutera imbuto umuti mbere yo guhumbika (Thiram-Benomyl: gr 1 ya Thiram na gr 1 ya Benomyl) muri kg y’imbuto, ukinika imbuto muri iyo mvange igihe cy’amasaha 24 mbere yo kuzitera mu buhumbikiro.
* Igihe indwara yagaragaye, koresha imiti nka Propiconazole cyangwa Tebuconazole mu murima wafashwe, na Benomyl igihe indwara yagaragye mu buhumbikiro.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/igiciro-cy-umuceri-udatonoye-cyiyongereye</ref>
[[Dosiye:Green rice sheaves planted in a paddy field with long shadows at golden hour in Don Det Laos.jpg|thumb|umuceli]]
=== '''Ibyonnyi, Udukoko n’ibyatsi bibi''' ===
==== '''1.Nkongwa''' ====
Inyo za nkongwa zinjira mu gikenyeri, zikarya umutima, zigapfumura mu mapfundo.
Iyo umuceri ufashwe ukiri muto ntukura neza, amababi aba umuhondo, akuma. Iyo umuceri ufashwe nyuma yo kubyara cyangwa urimo kurabya, impeke ntizizamo neza; zireruruka kandi zikaba ibihuhwe.
Mu gihe cy’isarura, nkongwa zitangira kwiyubururira mu gice cyo hasi cy’igikenyeri. Iyo ihinga rihise rikurikira isarura, bituma nkongwa yiyongera.
''Ifoto igaragaza Nkongwa y’umuceri''
==== '''Uko warwanya nkongwa:''' ====
Gutaba mu mazi ibisigazwa byo mu murima kugira ngo bibore vuba; no gutera imiti igihe ari ngombwa.<ref>{{Cite web |url=http://www.agasaro.com/spip.php?article700 |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226132112/http://www.agasaro.com/spip.php?article700 |url-status=dead }}</ref>
=== '''2. Isazi y’umuceri''' ===
'''Isazi y’umuceri''' ('''''Diopsis Thoracic'''''a) : Ni agakoko gafite amabara abiri : ahegereye umutwe ni umukara, naho ahandi ni nk’ikigina. Inyo ziva mu magi y’iyi sazi ni zo zangiza cyane nka nkongwa. Isazi n’inyo, byombi birya amababi, bikanyunyuza amazi. Inyo zizamuka mu ntimatima zihereye mu mizi, zikarya umutima w’igikenyeri. Umuceri utarabumbura uhinduka umuhondo. Iyo umuceri ufashwe umaze guhagika cyangwa mbere yo kuraba, amahundo ntiyirema neza, nta n’impeke zizamo.
''Ifoto igeragaza Isazi y’umuceri''
* '''Kuyirwanya:''' Umurima ugomba guhora urimo isuku. Byongeye kandi, ni ngombwa kongera amazi mu murima ukigaragaramo ibimenyetso by’ubwone bw’isazi y’umuceri. Hanyuma rero ni na ngombwa kurwanya isazi y’umuceri, cyane cyane ikoze mu bireti.
=== '''3. Imbeba:''' ===
Imbeba zo mu mazu n’iz‘igasozi, zose zibasha kwangiza umuceri mu murima k’urugero rwa 20%. Uburyo bwo kuzirwanya:
* Kugirira umurima isuku n’ahawukikije
* [[Dosiye:Мышь 2.jpg|thumb|imbeba]]Gukoresha imitego, imiti n’izindi nyamaswa zirya imbeba.
=== '''4. Inyoni:''' ===
Inyoni z’amoko atandukanye zona umuceri zigatera igihombo ku musaruro kigera ku rugero rwa 25%-30%.
'''Uburyo bwo kuzirwanya:'''
* Kurinda umuceri mu mirima hakoreshejwe abantu bazirukana,
* Guterera igihe ukoresheje imbuto nziza zitarwaye z’ubwoko bwihanganira inyoni (NERICA) bufite amababi asongoye inyoni zidashobora kwitendekaho;
'''NB:''' Nta buryo buhamye bwo kubuza inyoni kwangiza umuceri uretse kuzirukana.<ref>{{Cite web |url=http://www.agasaro.com/spip.php?article3803 |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226132107/http://www.agasaro.com/spip.php?article3803 |url-status=dead }}</ref>
'''Ibyatsi bibi:'''
Ibyatsi bibi bikunze kuboneka mu murima w’umuceri mu [[Rwanda]] biri mu bwoko bukurikira: umutete(Echnochloa crusgali, Echnochloa Colonum); urukangaga(Cyperus diformis); umurago (Cyperus rutondus) n’ibindi.
'''Uburyo bwo kubirwanya''':
* Gukoresha mu rugero imiti itwika ibyatsi
* Kugirira umurima isuku n’ahawukikije;
* Kuyobora amazi ahagije mu murima;
* Guhungura imbuto ukoresheje umuti wa ''Thiran'' na B''enomyl'', (gr 1 ya ''Thiran'' na gr 1 ya ''Benomyl'' mu kilo cy’imbuto. Kwinika imbuto mu mvange y’amazi n’umuti mu gihe cy’amasaha 24 mbere yo kubiba imbuto mu buhumbikiro;
* Kuvura indwara igihe yagaragaye mu murima ukoresheje imiti nka ''Propiconazole'' cyangwa T''ebuconazole'' na ''Benomyl'' mu buhumbikiro.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=7fwJV9-Suzo</ref>
=== '''Gusarura''' ===
* Amazi agomba kuvanwa mu murima iminsi 7-10 days mbere yo gusarura, ariko ntibirenze iminsi 10.
* Kuvanamo amazi mbere ho iminsi 10 byongera umuceri umenetse (ibimene)
* Umuceri usarurwa nyuma y’iminsi 120-150 utewe kandi umusaruro uri hagati ya Toni 3 na Toni 9 z’umuceri udatonoye kuri Ha;
* [[Dosiye:Man harvesting rice in Don Det, Laos.jpg|thumb|Gusarura umuceri]]Gukata ibitsinsi by’umuceri ukoresheje Najoro (Akayuya) byibura kuri cm 10 hejuru y’ubutaka.
'''Guhura umuceri'''
* Guhita uhura ako kanya ukimara kuwusarura kugira ngo twirinde ko unyanyagira.
* Kuwuhura ukoresheje igihuzo banyongesha ikirenge cyangwa bakubita kuri shitingi irambuye ku butaka neza birinda kuwuvanga n’amabuye n’ibindi bitari umuceri.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/96282/amakosa-6-abantu-bakunze-gukora-mu-guteka-umuceri-96282.html</ref>
''' '' '''''
'''Ku bwanyu'''
* Ingano y’amazi cyangwa ubutote bw’umuceri (GMC) usarurwa ugereranyije ni hagati 20 na 30 % bitewe n’imiterere y’ikirere.
* Kuringaniza igipimo cy’amazi mu ntete (kwanika) kugeza kuri 14 % ni ngombwa ku muceri wo gutonorwa bigabanya intete zimenetse ndetse ukanabikika igihe kirekire.
* [[Dosiye:Rice Drying in Basey.JPG|thumb|Kwanika Umuceri]]kwanika umuceri udatonoye neza kugeza ku rugero rwizewe rw’ubutote rwa 14 % ni ukuwusanza neza utarundanyije cyane, byibura '''cm 5''' ku mbuga ya sima cyangwa shitingi no kuwukorakora buri kanya (buri minota 30 - 60) kugira ngo wume kimwe wose.
* Kuwanika ku zuba buhoro buhoro mu minsi 2-3 (amasaha 6-8 ku munsi bitewe n’imiterere y’ikirere bigabanya kumenagurika mu gihe cyo kuwutonora. Ni ngombwa kwirinda kuwumisha vuba vuba mu gihe gito nk’umunsi umwe.
* Gupima igipimo cy’ubuhehere bw’umuceri wavuyeho igishishwa
** Gusebwa no kuwuhekenya
== '''Umuceri''' ==
Gutonora umuceri ni igikorwa cy’ingenzi mu gutunganya umusaruro w’umuceri. Intego nyamukuru yo gutonora umuceri ni ugukuraho igishishwa cy’inyuma n’udushishwa tundi tutwikiriye intete kugira ngo ugere ku ntete iribwa ifite ibara ry’umweru, udafite ubundi busembwa.
Bitewe n’amahitamo y’abaguzi ku isoko, umuceri wagombye kuba urimo ibimene bike cyane.
==== '''Kugosora umuceri hakoreshejwe imashini cyangwa Urutaro''' ====
Umuceri ni igihingwa kidakunda izuba kikaba igihingwa gikunda amazi cyane kandi gikoreshwa cyane mu Rwanda nko mu bukwe, mu bigo by'amashuri ndetse no mu ma hoteri. Umuceri ni igihingwa gifite akamaro kanini mu iterambere ry'igihugu ugakundwa n'abana cyane kuko usanga nk'iyo bawutetse mu bigo by'amashuri abanyeshuri bashima cyane
Mu Rwanda ahantu hakunzwe guhingwa umuceri ni mu karere ka Rwamagana, Gicumbi na Bugarama ukaba ufasha abaturage kwiteza imbere no guhahira imiryango yabo.
[[Category:Ibimera]]
[[Category:Ibiribwa]]
[[Category:Ubuhinzi]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
hbysmqc1po9h2m5r4gfv5ud7dn3fe24
Ikigori
0
3017
134135
130237
2026-07-25T15:47:19Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134135
wikitext
text/x-wiki
[[File:Zea_mays_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-283.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Ikigori</span>]]
[[Dosiye:Maispflanze.jpg|thumb|Maispflanze]]
[[Dosiye:Maize plant diagram.svg|thumb|Maize plant diagram]]
[[Dosiye:Starr-120606-7054-Zea mays-ears for sale-Laulima Farm Kipahulu-Maui (25026486812).jpg|thumb|ikigori]]
[[Dosiye:Zea mays 'glass gem' MHNT.BOT.2015.34.43.jpg|thumb|Ikigori]]
[[Dosiye:Zea mays 'lourdious' MHNT.BOT.2015.34.4.jpg|thumb|Ikigori]]
[[Dosiye:Maize Plant (2).JPG|thumb|Maize Plant ]]
[[Dosiye:Zea mays (2943636083).jpg|thumb|Zea mays ]]
[[Dosiye:Zea mays 15-p.bot-zea.mays-19.jpg|thumb|Zea mays ]]
[[Dosiye:Zea mays 15-p.bot-zea.mays-25.jpg|thumb|Imizi yigiti kikigori]]
[[Dosiye:Zea mays 15-p.bot-zea.mays-24.jpg|thumb|Zea mays ]]
[[Dosiye:Zea mays 15-p.bot-zea.mays-08.jpg|thumb|Ikigori]]
[[Dosiye:Zea mays drought (01).jpg|thumb|Zea mays drought ]]
[[Dosiye:Zea mays convar. saccharata cob.jpg|thumb|Ikigori]]
[[Dosiye:Field in Drôme 01.jpg|thumb|Imurima wibigori]]
[[Dosiye:Zea mays var. ceratina.jpg|thumb|Zea mays var]]
[[Dosiye:Zea mays 004.JPG|thumb|Zea mays]]
[[Dosiye:Specimen of Zea Mays Everta.jpg|thumb|Specimen of Zea Mays Everta]]
[[Dosiye:Maisfeld - Zea mays 1.jpg|thumb|Maisfeld - Zea mays]]
[[Dosiye:Zea mays subsp. Mays. Locatie De Kruidhof.JPG|thumb|Zea mays subsp. Mays]]
[[Dosiye:Maize Farm in Northern Ghana.jpg|thumb|Maize Farm]]
[[Dosiye:Zea mays subsp. mays inflorescence.jpg|thumb|Zea mays subsp]]
[[Dosiye:Zea mays 15-p.bot-zea.mays-10.jpg|thumb|Ikigori]]
[[Dosiye:Maize 4.jpg|thumb|Maize ]]
[[Dosiye:Zea mays fraise MHNT.BOT.2011.18.21.jpg|thumb|Ikigori]]
[[Dosiye:Maíz (Zea mays) - Coloración de los granos.jpg|thumb|Maíz (Zea mays) ]]
[[Dosiye:Multicolored glass gem corn.jpg|thumb|GEM corn]]
[[Dosiye:Glass gem corn with husk.jpg|thumb|'''Glass gem corn with husk''']]
[[Dosiye:Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' MHNT.BOT.2015.34.1.jpg|thumb|Ikigori]]
<ref>[https://www.bing.com/search?pglt=43&q=ikigori&cvid=28d3956e237c494ca8bfe52be0fc6c56&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQRRg8MgYIAhBFGDwyBggDEEUYPNIBCDMxNTBqMGoxqAIAsAIA&FORM=ANNTA1&PC=U531 ikigori - Search]</ref>'''Ikigori''' (''ubuke'': '''Ibigori''' ; izina ry’ubumenyi mu [[kilatini]] ''Zea mays'' ; izina mu [[cyongereza]]: ''Maize'' cyangwa ''Corn'' ; izina mu [[gifaransa]]: ''Maïs'' ) ni [[ikimera]] n’[[ikiribwa]].
Abahinzi bo mu murenge wa Gashali ho mu [[Akarere ka Karongi|Karere ka Karongi]] mu ntara y’iburengerazuba, bararira ayo kwarika kubera ko imbuto y’indobanure y’ibigori bateye mbere itabashije kuva mu butaka kubera imvura yabaye nkeya muri ako gace ko mu cyahoze ari Superefegitura ya Birambo.
[[File:Ab food 06.jpg|thumb|Ikigori|249x249px]]
[[Dosiye:Zea mays 'Ohcholi Sunul' MHNT.BOT.2015.34.10.jpg|left|thumb|ikigori]]
Twibutse ko intungamubiri ziri mu bigori ubariye ku magarama 100 ari izi zikurikira : amazi angana na garama 10,3. Garama 362 za [[kalisiyumu]], Karoli muri garama 100 zingana na 8,1. Harimo kandi amagarama 76,9 by’ibinyasukari, gararama 3,6 bya Lipide, gr 6,16 bya Vitamine A, 0,385 bya vitamine B1 NA Miligarama 0,201 za B2, miligarama 3,632 za vitamine B3 na PP, Miligarama 241 za acide gras, miligarama 304 z’umunyu ngugu na7,3 gr za Fibre, 6gr z’umunyu ngugu wa Feri, 3,5garama za [[Potasiyumu]], 2,87 garama za [[manyeziyumu]], 127gr za [[sodiyumu]] na 35garama za [[fosifori]]. MUKARERE KA [[Rwamagana Solar Power Station|RWAMAGANA]] BAKUNDA GUHINGA IGIHINGWA KIKIGORI BITEWE NUKO HARI UBUTAKA BUSHOBORA GUTANGA UMUSARURO.
Ikigori ni kimwe mu binyampeke bigaragara mu ifunguro ry’ibanze rya hafi kandi rifatiye runini umubiri w’umuntu. Nk’uko urubuga rwa interineti Doctissimo.fr rubivuga, ngo icyo kiribwa kigirira akamaro gakomeye umubiri w’umuntu, kuko gikungahaye ku bitera imbaraga byinshi n’ibyubaka umubiri biringaniye. Inzobere mu mbonezamirire zo mu kigo cya Mississippi zivuga ko icyo gihingwa gikize cyane kuri “Amido”ndetse kikaba gifite inkomoko muri Korombiya aho abaturage baho ba kera bagifataga nk’ikiribwa cy’ibanze.
[[File:Ibigori.jpg|thumb|Ibigori]]
[[File:Corncobs.jpg|thumb|250px|left|<span style="color:grey;">Ibigori</span>]]
[[File:Zea mays fraise MHNT.BOT.2011.18.21.jpg|250px|thumb|IROZA]]
[[File:Dent Corn 'Oaxacan Green' (Zea mays) MHNT 2.jpg|thumb|250px|INTETE ZICYATSI]]
[[File:Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' MHNT.BOT.2015.34.1.jpg|thumb|250px|INTETE]]
Icyo kiribwa cyaje gukwirakwira muri [[Afurika]], i [[Burayi]] n’ahandi, kikaba cyarafashe umwanya ukomeye mu binyampeke byahingwaga icyo gihe nk’ingano ndetse n’uburo aho ibyo binyampeke byavagamo ibintu byinshi bitandukanye nk’igikoma, ubugali n’ibindi. Kurya cyane icyo kinyampeke udakuraho ariko ngo si byiza kuko bishobora gutera indwara ya “Pelle-agra” ni ukuvuga indwara y’uruhu iterwa no kubura Vitamine PP. Ibyo ariko ngo bikaba biterwa n’ubutamenya bushingiye ku buryo icyo kinyampeke cyakagombye gukoreshwa. Ubundi ifu y’icyo kinyampeke ngo ikennye kuri proteyine za ngombwa umubiri ukeneye ariko ushobora kuba wazikura mu bindi biribwa ndetse bitanahenze bityo ibyo bikaba byaherekeza ifunguro ryiganjemo ibigori. Ariko kandi bitewe n’ikoranabuhanga rimaze gutera imbere igihingwa cy’ibigori ngo gisigaye kivangwa n’ibindi biribwa bityo ngo bigatanga indyo nziza kandi ikize ku ntungamubiri zose.
[[Dosiye:Zea_mays_(2943636083).jpg|thumb|UMURIMA WIBIGORI]]
Icyo gihe ikigori kiribwa gitetse, cyangwa bakifashisha ifarini yacyo aho bakoramo amoko menshi anyuranye y’ibiribwa rimwe na rimwe babanje kubicisha mu mavuta. Ikindi kandi hashobora kwifashishwa ifu igashyirwa hejuru y’inyama maze ukabishyira mu mavuta nk’uko biri mu muco gakondo w’Abanyamerika bafite inkomoko mu [[Ubuhinde|Buhinde]].
Ibigori ni kimwe mu binyampeke bihingwa ku isi yose, mu turere twose tw'ubuhinzi haba imisozi migifi, iringaniye ndetse n'imisozi miremire. Ibigori byera mu butaka bunyuranye cyane cyane byera neza mu butaka bw'isi ndende, buseseka kandi buhitisha amazi, burimo ibumba n'ifumbire y'imborera ibuha intungagihingwa zihagije. Ibigori bihingwa mu butaka bw'isi ndende, bubika amazi, bworoshye kandi bufumbiye.
N'ubwo ibigori byera ku butaka bunyuranye, ntabwo byera neza mu butaka bwagundutse burimo umucanga mwinshi n'ibumba ryinshi, kereka bashyizemo ifumbire nyinshi mvaruganda, kandi ni ngombwa cyane guhinga bajya hasi kandi bagasukira kugira ngo amazi ahite neza.<ref>{{Cite web |url=https://umutihealth.com/ibigori/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226124254/https://umutihealth.com/ibigori/ |url-status=dead }}</ref>
=== '''Amoko yamamazwa n’ibiyaranga''' ===
* Mu misozi migufi n’iciriritse hahingwa amoko ya Kigega (ZM607), ISARM081 (Pool15_ QPM_SR), Ndaruhutse (Pool 32), H513, SC513, SC525, ISARM101, ISARM103, RHM101, RHM102, RHM103. WH505.
* Mu misozi miremire hera Tamira (Pool 9A), Mamesa (Pool 8A), ISARH071, PAN691,H 628, H 624 na PAN 691.
* Hari kandi imbuto z'ibyimanyi ziboneka habanguriwe amoko asanzwe y'ibigori n'andi moko arangwa n'ibyo umushakashatsi ukora amoko y'imbuto yifuza ( zihanganira amapfa cyangwa indwara n'ibyonnyi, yera vuba cyangwa se atanga umusaruro mwiza n'ibindi. Muri ayo moko twavuga:
'''1. RHM104:'''yihanganira izuba kandi iberanye n'imisozi iringaniye kuva kuri m 900 kugeza kuri m 1800 z'ubutumburuke. Impuzandengo y'umusaruro ugera kuri toni 7.9kuri hegitari.
Imbuto shingiro y'ubu bwoko ituburwa n'ishami rya RAB rishinzwe imbuto n’ama sosiyeti amwe n’amwe y’abikorera mu butubuzi bw’imbuto.
'''2. RHM1407''': iberanye n'imisozi iciriritse, iri hagati ya m 900 na m 1800 z'ubutumburuke. Iyi mbuto yakorewe igenzura mu buryo bwa laburatwari n'uburyo busanzwe bigaragara ko yihanganira indwara ya Cyumya y'ibigori. Aho yageregerejwe yatanze umusaruro mpuzandengo wa toni 7.87 kuri Ha.
'''3. RHT132:''' iberanye n'imisozi iringaniye, iri hagati ya m 1400 na m 2000 z'ubutumburuke. Yakorewe isuzuma muri Laburatwari no mu mirima hagamijwe kureba niba yihanganira indwara ya Cyumya y'ibigori, bigaragara ko iyihanganira.
'''4. RHM1409:''' iberanye n'imisozi iringaniye, iri hagati ya m 900 na m 1700 z'ubutumburuke. Yakorewe isuzuma muri Laburatwari no mu mirima hagamijwe kureba niba yihanganira indwara ya Cyumya y'ibigori, bigaragara ko iyihanganira mu rugero. Umusaruro mpuzandengo wayo ni toni 8.67 kuri hegitari.
'''5. RHM1402:''' iberanye n'imisozi iringaniye, iri hagati ya m 900 na m 1800 z'ubutumburuke. Itanga umusaruro mpuzandengo wa toni 8.59 kuri hegitari. Nta sosiyeti irafata iyi mbuto kugira ngo iyitubure.
'''6. RHMM111:'''iberanye by'umwihariko n'imisozi iringaniye ariko ikonja. Ni imbuto yera vuba cyane, yerera iminsi 100. Itanga umusaruro mpuzandengo wa toni 6.16 kuri hegitari.
'''7.''' '''RHMMM113:''' iberanye n'imisozi iringaniye iri hagati ya m 900 na m 1700 z'ubutumburuke. Ni imbuto yerera iminsi 110. Itanga umusaruro mpuzandengo wa toni 8.23 kuri hegitari.
'''8.''' '''RHMH1520''' iberanye n'imisozi miremire, iri ku butumburuke muri hejuru ya m 1800. Ifite umusaruro mpuzantengo wa toni 7.8 kuri hegitari.
[[Dosiye:Drying maize picture.jpg|thumb|Ikigoli]]
9. '''RHMH1521:''' : iberanye n'imisozi miremire, iri ku butumburuke muri hejuru ya m 1800. Ifite umusaruro mpuzantengo wa toni 7.8 kuri hegitari.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-56336649</ref>
=== '''Uburyo bukoreshwa mu gutegura umurima''' ===
Mu [[Rwanda]], abahinzi benshi b'ibigori bakoresha uburyo bumenyerewe bwo gutegura umurima:
* '''Isuka'''
Uburyo bwo gutegura umurima bakoresheje isuka bukoreshwa cyane cyane n'abahinzi bafite ubutaka buto. Ubu buryo ntibwihuta, bukoresha abakozi benshi ariko burizewe.
* '''Imashini zihinga'''
Imashini zihinga zikoreshwa cyane cyane n'abahinzi bafite ubutaka buringanye cyangwa bunini kubera ko izi mashini zihenda kandi ntizibonerwe ibyuma bisimbura ibishaje ku buryo bworoshye, igiciro cyo hejuru cy'amavuta zikoresha ndetse n'igiciro gihanitse cyo kuzikodesha.
* '''Imashini nto zisunikwa'''
Ubu ni uburyo bwiza ku bahinzi bafite ubutaka buto cyangwa buringaniye kuko zikoresha amavuta make kandi zikaba zidahenze n'ubwo zitaberanye n'ubutaka bukomeye. Izi mashini zikoreshwa ibintu byinshi kandi biroroshye kuzikoresha. Icyakora abahinzi benshi ntibarasobanukirwa n'ibyiza byo gukoresha imashini, bitewe ahari n'uko zikiri nshya ku isoko.
* '''Inyamaswa zihinga'''
Ubu ni uburyo bwo gukoreshwa inyamaswa zikurura amasuka ahinga. Ubu buryo bufasha umuhinzi guhinga ubutaka bunini no gutera ibigori byinshi ugereranyije no guhingisha isuka isanzwe. Gusa rero ubu buryo ntibuberanye n'ubutaka bukomeye cyangwa buhanamye.Ubu buryo kandi busaba kugura no korora imfizi yifashishwa mu gukurura amasuka ahinga.
Nyuma yo kureba uburyo bukoreshwa mu gutegure umurima, ni ngombwa kandi kurwanya isuri mu murima kugira ngo itazangiza ibigori umusaruro umuhinzi yari yizeye ntuboneke.<ref>{{Cite web |url=http://www.ehinga.org/kin/articles/maize/pests_and_diseases/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226124254/http://www.ehinga.org/kin/articles/maize/pests_and_diseases |url-status=dead }}</ref>
* '''Kurwanya isuri hifashijwe :'''
Amaterasi y’indinganire
Gucukura imiringoti,
Gutera ibiti bivangwa n'imyaka bifata ubutaka
* '''Kurima bwa mbere''' bavanamo urwiri n'ibindi byatsi bibi iyo biri mu murima.
* '''Guhinga bwa kabiri''' (gutabira) cyangwa gusanza bagiye gutera imbuto.
'''Gufumbira'''
Mu murima ugiye guterwamo ibigori hashyirwa Toni 10 kuri ha z’ifumbire y’imborera iboze neza mu gihe cy’itabira. Iyo ubutaka bwagundutse cyane, batera ishwagara mu murima mu byumweru bibiri mbere yo gutera ku rugero rwa Toni 2,5 na Toni 5 z’ishwagara kuri ha, ikamaramo ibihembwe bine by‘ihinga. Hashyirwa mu murima ifumbire mvaruganda: kg 250 za NPK(17-17-17) kuri ha, cyangwa kg 100 za DAP mu gihe cy’itera cyangwa imaze kumera. Iyo hashize ibyumweru bitandatu nyuma yo gutera, bakongeramo 100 kg za Ire kuri ha.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/nyagatare-bishimiye-igiciro-gishya-cy-ibigori-bakifuza-ko-cyakurikizwa</ref>
=== '''Gutera imbuto''' ===
* Haterwa imbuto ingana na kg 20-25 z’imbuto kuri ha.
* Ibigori biterwa ku ntera ya cm 80 hagati y’imirongo na cm 30 hagati y’utwobo tw’imbuto, kandi hagaterwa ibigori bibiri muri buri kobo. Iyo bashaka gutera ikigori kimwe mu kobo, batera ku ntera ya cm 70 hagati y’imirongo na cm 30 y’utwobo tw’imbuto.
==== '''Igihe cyo gutera''' ====
* Ku gihembwe cy’ihinga cy'umuhindo, mu misozi migufi no mu misozi iciriritse, batera ibigori mu byumweru bibiri bya nyuma by’ukwezi kwa Nzeli, n’ibyumweru bibiri bya mbere by’ukwezi k’Ukwakira.
* Ku gihembwe cy'ihinga cya kabiri, batera mu kwezi kwa Gashyantare.
* Mu misozi mireremire, batera mu kwezi k’Ukwakira ku gihembwe cy’ihinga cya mbere no mu kwezi kwa Gashyantare mu gihembwe cya kabiri, ariko hari n’abageza mu kwezi kwa Werurwe bagitera.
* Mu bishanga batera mu kwezi kwa Kamena, ibishanga bimaze kumuka.<ref>https://mobile.igihe.com/ubukungu/iterambere/article/hari-icyizere-ko-ku-bwiza-n-umusaruro-w-ibigori-byatuburiwe-mu-rwanda</ref>
=== Kubikenura (Kubikorera cyangwa gufata neza ibigori) ===
Imirimo ikorwa mu rwego rwo gukenura cyangwa gufata neza igihingwa cy'ibigori, harimo kubagara inshuro ebyiri, kwicira, no gusukira.
* '''Kubagara'''
Ibigori bibagarwa inshuro ya mbere bikimara kumera bifite cm 10 z’uburebure. Iryo bagara rigamije gukuramo ibyatsi bibi byacuranwa intungagihingwa n'ibigori, no kumena ubutaka kugira ngo ibigori bibashe gukura neza.
* '''Kwicira'''
Ibigori babyicira mu gihe babagara ubwa kabiri. Kwicira ni ukurandura utugori tudasa neza nk'ibindi, biba bigaragara ko tutazera neza cyangwa se kugabanya umubare w'ibigori byameze mu mwobo umwe iyo birenze bibiri.
* '''Gusukira/ Kuhira'''
Iyo ibigori bimaze kugera ku burebure bwa cm30, barabisukira. Gusukira ni ukwegereza agataka ibigori, hagamijwe kubishyigikira kugira ngo bikure neza kandi bishinge imizi byoye guhungabanywa n'umuyaga.
=== Kurwanya indwara n’ibyonnyi by’ingenzi ku bigori ===
'''1. ''Nkongwa y’ibigori''''': ni udukoko bita Busseola fusca, sesania colanistis, eldana sacharina. Utwo dukoko dukwirakwizwa n’utunyugunyugu dutera amagi mu bigori mu gihe cy’imicyo. Ubwone bugaragazwa n’imyobo mu ruti, mu ntete no ku mababi y’ibigori, ikikijwe n’amabyi ya nkongwa.<ref>https://bwiza.com/?Ubucuruzi-bw-ibigori-byokeje-n-ibitetse-bwaciwe-i-Bujumbura</ref>
==== '''''Ibimenyetso bya nkongwa y’ibigori''''' ====
'''Ibimenyetso bya Nkongwa y’ibigori: ubwone bwa''' Busseola fusca ku mababi y’ibigori (A) imyobo y’ubwone (B) imyobo n’umwanda wa Nkongwa mu ruti rw’ikigori rw’ikigori (C), umutima w’igihingwa cy’kigori wapfuye( D), ubwone ku kigori n’intete zacyo, (E) n’imyobo yuzuyemo umwanda wa Nkongwa n.intete zariwe (F).
Bayirwanya batera kare, basimburanya ibihingwa, kurunda ibigorigori mu kimpoteri cyabyo cyangwa gukoresha imiti nka Dursban 48% 1,5l/Ha cyangwa béta-cyfluthrine 2,5% hakoreshejwe ml 10 z’umuti muri litiro 10 z’amazi kuri ari 1.
'''2''. Indwara y’imigongo cyangwa ingenge y’amabara''''' bita “Maize streak virus” ikwirakwizwa n’agakoko bita Cicadulina rubila. Igaragazwa n’imirongo y’umweru ku kibabi.<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/02/breaking-impanuka-ikomeye-yubwanikiro-bwibigori-biravugwa-ko-yaguyemo-abantu/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226124259/https://umuseke.rw/2023/02/breaking-impanuka-ikomeye-yubwanikiro-bwibigori-biravugwa-ko-yaguyemo-abantu/ |url-status=dead }}</ref>
==== '''''Ibimenyetso bw’ingenge z’amababi y’ibigori''''' ====
Bayirwanya baterera rimwe kandi kare, bakarandura ibyafashwe bishobora gukwirakwiza indwara.
'''3. ''Kubabuka kw’amababi y’ibigori''''': iyi indwara iterwa n’agahumyo bita “Helmnthosporium turcicum“. Ni indwara ifata amababi y’ikigori ikagaragazwa n’amabara manini arambuye ku mababi. Ikara cyane mu gihe cy’imvura.<ref>https://www.rba.co.rw/post/Bubakiwe-uruganda-rwibigori-ariko-rumaze-imyaka-2-rudakora</ref>
==== '''''Ibimenyetso by’indwara ibabura amababi y’ibigori'''''. ====
Mu kuyikumira no kuyirwanya, batera ku gihe imbuto zihanganira iyo ndwara kandi hagakoreshwa imbuto ihungijwe umuti wa Thiran na benomyl. Ni ngombwa kandi kurunda ibigorigori mu cyimpoteri cyabyo ahitaruye.
'''4. ''Nkongwa idasanzwe'''''
Nkongwa idasanzwe (Fall Armyworm: Spodoptera frugiper- da) ni icyonnyi kidasanzwe gitera igihombo kinini cyane iyo kitarwanyijwe bikwiye. Icyi cyonnyi cyibasira cyane cyane ibigori ndetse n’ibindi bihingwa nk’amasaka n’ibisheke.
[[Dosiye:Zea mays male flowers.jpg|thumb|ikigori]]
''Nkongwa idasanzwe n’ubwone bwayo Nkongwa idasanzwe ifite ishushyo y’inyuguti ya “Y”''
=== '''Kuyirinda''' ===
* Guhinga ugeza isuka hasi ugamije kugaragaza, kuvanamo cyangwa gutaba nkongwa n’ibikonoshwa byayo,
* Kubagara umurima igihe cyose hagaragayemo ibyatsi no kugira isuku mu nkengero zawo,
* Gukura mu murima ibisigazwa by’ibihingwa nyuma yo gusarura,
* Kongerera ibihingwa ubudahangarwa hakoreshwa ifumbire y’imborera iboze neza n’imvar uganda ku bipimo nyabyo hamwe no kuhira,
* Gusimburanya mu murima ibinyampeke n’ibinyamisogwe (ibishyimbo, [[soya]],..) cyangwa n’ibinyabijumba (ibirayi, ibijumba),
* Gusura umurima byibuze inshuro eshatu mu cyumweru, ureba niba nta bimenyetso by’iki cyonnyi birimo.
Igihe ubisanzemo ihutire gutanga amakuru ku babishinzwe (Abajyanamab’ubuhinzi, abafashamyumvire, n’abashinzwe ubuhinzi mu Kagari, Umurenge, Akarere,RAB…)
=== '''Kuyirwanya''' ===
* Gutoragura nkongwa mumurima no kuzica,
* Gukoresha umuti wica udukoko nka:
* Cypermethrin 4%+profenofos 40% (urugero: roket, target, cypro, jaket,…) ku rugero rwa 1-2 ml z’umuti muri 1l z’amazi,
* Lambda-Cyhalothrin 50g/l, ku rugero rwa 1-2 ml z’umuti muri 1l z’amazi,
* Pyrethrum 5% EWC, ku rugero rwa 8ml muri 1l y’amazi
* Acetamiprid 20g/l + Lambda-Cyhalothrin 16g/l, 4-6ml muri 1l y’amazi,
* Imidacloprid 200g/l ku rugero rwa 1ml muri 1l y’amazi.
=== '''''Cyumya/ Kirabiranya y’ibigori''''' ===
Cyumya/ Kirabiranya y’ibigori ni idwara iterwa na virusi z’ubwoko bubiri ari zo ''Maize chlorotic mottle virus'' (Machlomovirus: Tombusviridae) na ''Sugarcane mosaic virus'' (Potyvirus: Potyviridae) cyangwa se ubundi bwoko bwa virusi ifata ibinyampeke yo mu bwoko bwitwa Potyviridae.
'''Ibimenyetso'''
Cyumya/ Kirabiranya y’ibigori yigaragaza ku buryo bwinshi bitewe n’ubwoko, ikigero cy’ubwandu n’ibihe. Mu bimenyetso
biyigaragaza harimo amababi y’ikigori cyafashwe ahinduka umuhondo hanyuma agatangira kwuma ahereye ku mpande agana imbere. Iyo gifashwe kikiri gito cyuma gihereye ku mutwe. Iyo gifashwe cyaramaze guheka, umuheko ugaragara nk’aho ikigori cyeze, nyamara iyo uwuvanyeho ibishishwa usanga imbere intete zidakuze kandi ari nke cyane (Castillo and Herbert, 1974; Castillo Loayza, 1977; Niblett and Caflin, 1978; Uyemoto et al., 1981).<ref>https://www.radiyoyacuvoa.com/a/6946641.html</ref>
=== '''Uburyo bwo kuyirinda no kuyirwanya''' ===
* Gukoresha imbuto zujuje ubuziranenge ziboneka ku bacuruzi b’inyongera musaruro bemewe;
* Gukurikiza amabwiriza y’imihingire myiza atangwa n’abamamaza buhinzi (urugero: guterera ku gihe, guterera rimwe, intera zo gutereraho, igerambuto, gufumbira neza, kubagara, n’ibindi…),
* Kurandura no gukuraho ibigori byose byagaragaje uburwayi bigatabwa nibura mu cyobo gifite metero imwe (m1) y’ubujyakuzimu,
* Kwirinda gutera ibigori hafi y’umurima ugaragaramo Cyumya/Kirabiranya,
* Gusimburanya ibigori n’ibindi bihingwa bitari ibinyampeke,
* Kutagaburira amatungo impungure zasaruwe ku bigori birwaye,
* Kwirinda gukwirakwiza imbuto cyangwa ibikomoka ku bigori byagarayeho indwara, uva mu karere ujya mu kandi.<ref>https://umuryango.rw/ubuzima-115/article/kigali-biravugwa-ko-impanuka-ikomeye-y-ubwanikiro-bw-ibigori-bwaguye-yahitanye</ref>
=== '''GUSARURA''' ===
* Sarura ibigori bimaze kwera neza no kuma,
* Amababi n’ibishishwa biba byarumye
* Igice cy’ikigori gifashe ku giti kiba cyatangiye guhindura ibara kibaba ikigina cyangwa umukara,
* Bigori biba byumye utabyotsa
* Iyo usatuye intete usanga imbere harumye
* Byibyra ¾ by’ibigori biba byaratangiye kugwa bisa n’ibigiye kuva ku biti,
* Urugero rw’ubuhehere ruba rugeze kuri 35%.
==== '''Gutema, kwanika no gutonora ibigori''' ====
* Bishobora gukorwa n’intoki bahwanyuza kimwe kimwe cyangwa bagatema ibiti byabyo bikiriho ibigori hanyuma bakabyanika mu murima kugira ngo bikomeze kuma. Ibigori byanitse mu murima byuma nka nyuma y’ibyumweru kuva kuri kimwe kugera kuri bitatu bitewe n’uko ibihe by’izuba n’imvura bimeze. Nyuma y’aho ibigori bishobora gutonorwa bigahunikwa.<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/sobanukirwa-akamaro-ko-gukoresha-imisatsi-yibigori/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226124258/https://yegob.rw/sobanukirwa-akamaro-ko-gukoresha-imisatsi-yibigori/ |url-status=dead }}</ref>
=== '''Kumisha no guhumgura''' ===
Kwanika ibigori mu murima bishobora kunganirwa no kongera kubyanika mu nyubako zabugenewe kuko bigabanya ibyago byo kuzana uruhumbu.
Ibigori bishobora kujyanwa hanze y’ubwanikiro bikanikwa ku zuba ku birago cyangwa ibindi bikoresho kugira ngo byume neza bigere ku ugero rw’ubuhehere rwifuzwa mbere y’uko bihungurwa.
Ibigori bigomba guhungurwa bigeze ku gipimo cy’ubuhehere cya 13-14%. Guhungura n’intoki ni bwo buryo bumenyerewe. Ubundi buryo bwo guhunguza udukoresho bafata mu ntoki cyangwa imashini zihungura ibigori bishobora koroshya akazi no kongera ubushobozi bwo guhungura byinshi.
''Akuma gahungura ibigori Imashini ihungura ibigori.''
Ibigori bihungurwa kubera impamvu zikurikira:
* Guhungira intete biroroha kandi bikagira umumaro kurushaho,
* Kubihungira bikorwa n’uuti muke
* Ibigori bihunguye bimara igihe kinini bitangiritse
* Hakenerwa umwanya muto wo kubihunika
* Biroroshye kugenzura no gusuzuma umusaruro
* Ibyonnyi ntibibyangiza nk’uko byakwangiza ibigori bidahunguye.Iyo ibigori bimaze guhungurwa, biragosorwa, bigahungirwa hakoreshejwe umuti wa Actellic super ku rugero rwa gr 10 z’umuti muri kg 100 z’ibigori.
=== '''Guhunika''' ===
* Ibigori byumye bishobora guhunikwa bidahunguye cyangwa ari intete zigunguye. Bihunikwa mu bitebo, ibigega cyangwa imifuka. Imifuka igomba guterekwa ku mbaho zigiye hejuru y’ubutaka kugira ngo umwuka utemberemo.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/intandaro-yigabanuka-ryumusaruro-wibigori-muri-bugesera/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226124251/https://muhaziyacu.rw/amakuru/intandaro-yigabanuka-ryumusaruro-wibigori-muri-bugesera/ |url-status=dead }}</ref>
== Imiyoboro ==
* [https://web.archive.org/web/20110728134018/http://www.orinfor.gov.rw/printmedia/news.php?type=rw&volumeid=141&cat=35&storyid=3949 Ikigori : Ingirakamaro mu bitunga umubiri]
[[Category:Ibigori]]
[[Category:Ibimera]]
[[Category:Ubuhinzi]]
at45gfqg1uk0zhirb76dbto4he3wi9l
Abaturage Rusange
0
3209
134281
104050
2026-07-26T09:47:48Z
Niyonagirajoy
18593
Impinduka ntoya
134281
wikitext
text/x-wiki
[[File:Northwest corner of 20th & Q Streets, N.W..JPG|thumb|250px|<span style="color:grey;">Abaturage Rusange</span>]]
[[file:Wordmark Public Citizen.svg|thumb|wordmark]]
'''[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|Abaturage]]''' '''rusange''' ni [[Ijambo ryiza|ijambo]] rikoreshwa mu rwego rwa [[Politiki y'u Rwanda|politiki]] n’[[Imiyoborere myiza|imiyoborere]] risobanura [[Abantu n'ahantu hibasiwe cyane|abantu]] bose bagize [[igihugu]] cyangwa [[umuryango]], batari mu nzego z[[Ubuyobozi bw'Inama y'igihugu y'abafite ubumuga|’ubuyobozi]] cyangwa mu miryango yihariye. [[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|Abaturage]] rusange ni bo bagize umubare munini w’igihugu, kandi ni bo bafatwa nk’ishingiro ry’ubusugire bwa Leta.[https://www.minaloc.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minaloc/Publications/Policies/Governance___Decentralisation/POLITIKI_Y_IGIHUGU_YO_KWEGEREZA_UBUYOBOZI_N_UBUSHOBOZI_ABATURAGE_2021.pdf][https://statistics.gov.rw/statistical-publications/incamake-ubushakashatsi-kinyarwanda/ibarura-rusange-rya-5-ryabaturage-nimiturire-mu-rwanda]
== Ibisobanuro ==
* '''Umumaro''':[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|Abaturage]] rusange bagira [[Uruhare rw’Umuryango w’Abibumbye mu Kurengera Uburenganzira bwa Muntu”|uruhare]] mu bikorwa bya buri munsi by’igihugu, harimo [[Ubukungu bw'Afurika|ubukungu]], [[Uburezi mu Rwanda|uburezi,]] [[ubuzima]], n’imibereho myiza.
* [[Uburenganzira bw'umugore|'''Uburenganzira''':]] Bafite uburenganzira bwo gutora, kugira ijambo mu miyoborere, no kubona [[Serivisi ishinzwe amashyamba ya Karnataka|serivis]]<nowiki/>i rusange.
* '''Inshingano''': Bagomba kubahiriza [[Amategeko mpuzamahanga arengera uburenganzira bwa muntu|amategeko]], kwishyura imisoro, no kugira uruhare mu kubaka [[Igihugu|igihugu.]][https://www.cndp.org.rw/fileadmin/user_upload/CNDP/Publications/Modules_and_Leaflets/Uburenganzira_bw_umugore.pdf][https://www.rwamagana.gov.rw/amakuru/andi-makuru/abayobozi-bifatanyije-nabaturage-mu-nteko-rusange-zabaturage-1]
*
== Mu mateka ==
Ijambo “[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]] rusange” ryagiye rikoreshwa mu mateka y[[Ibihugu byo mu turere dushyuha mu mikino Olempike y'itumba|’ibihugu]] bitandukanye mu kugaragaza '''[[Umuryango w’Abibumye|umuryango]] mugari''' utari mu nzego z’[[Ubuyobozi bw'Inama y'igihugu y'abafite ubumuga|ubuyobozi]] cyangwa mu miryango yihariye. Mu bihugu bya demokarasi[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|,abaturage]] rusange ni bo bagena abayobozi binyuze mu matora.[https://www.minaloc.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minaloc/Publications/Policies/Governance___Decentralisation/POLITIKI_Y_IGIHUGU_YO_KWEGEREZA_UBUYOBOZI_N_UBUSHOBOZI_ABATURAGE_2021.pdf]
== Mu Rwanda ==
Mu [[Rwanda Rwacu|Rwanda,]] [[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]] rusange ni bo bagize [[UMUBARE NYAKURI W’IMYAKA Y’UBUKODE BW’UBUTAKA|umubare]] munini w[[Igihugu|’igihugu]]. Bagaragarira mu nzego z’ibanze z’[[Imiyoborere myiza|imiyoborere]], aho bagira uruhare mu '''nama z[[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|’abaturage]]''', mu matora y’inzego z’ibanze, no mu bikorwa by’[[iterambere]] rusange.[https://statistics.gov.rw/statistical-publications/incamake-ubushakashatsi-kinyarwanda/ibarura-rusange-rya-5-ryabaturage-nimiturire-mu-rwanda]
AMASHAKIRO
https://www.minaloc.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minaloc/Publications/Policies/Governance___Decentralisation/POLITIKI_Y_IGIHUGU_YO_KWEGEREZA_UBUYOBOZI_N_UBUSHOBOZI_ABATURAGE_2021.pdf
https://statistics.gov.rw/statistical-publications/incamake-ubushakashatsi-kinyarwanda/ibarura-rusange-rya-5-ryabaturage-nimiturire-mu-rwanda
https://www.rwamagana.gov.rw/amakuru/andi-makuru/abayobozi-bifatanyije-nabaturage-mu-nteko-rusange-zabaturage-1
[[Dosiye:English_part_-_Citizens’_Corner_debate_on_Europe’s_public_health_systems-_Facing_the_future_(33150812076).jpg|thumb|Ihuriro rusange ryiga ku mibereho myiza y'abaturage]]
[[Category:Imiryango]]
1rm3m9k2x23cq20trar282i97qt3tjp
Akarere ka Karongi
0
3272
134156
134077
2026-07-25T20:25:13Z
B.Scalling
15089
134156
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Karongi_in_Rwanda.jpg|thumb|Imiturire y'abaturage batuye akarere Karongi mu Rwanda]]
[[Dosiye:KarongiDist.png|thumb|Ishusho igaragaza akarere ka Karongi ku ikarita y'u Rwanda.]]{{Databox|excludeProperties=Q429825}}
'''Akarere ka Karongi''' ni kamwe mu turere 7 tugize [[Intara y'Uburengerazuba|Intara y’Iburengerazuba]]. Kagizwe n’imirenge 13, (Rubengera, Bwishyura, Mubuga, Gishyita, Twumba, Rwankuba, Gitesi, Rugabano, Gashari, Murambi, Murundi, Ruganda, Mutuntu) [[Akagari|utugari]] 88 n’imidugudu 538. Ni Akarere k’imisozi miremire namashyamba yacyimeza. akarere ka karongi mu majyaruguru gahana imbibi n' akarere ka rutsiro na ngororero, mu burasirazuba gahana imbibi n' intara y' amajyepfo ku turere twa [[Akarere ka Ruhango|ruhango]] na [[Akarere ka Muhanga|muhanga]] n' akarere ka nyamagabe. mu majyepfo ashyira uburengerazuba hari akarere ka nyamasheke, mu burengerazuba ni [[Ikiyaga cya Kivu|ikiyaga cya kivu]] kikagabanya n' [[igihugu]] cy a repuburika iharanira demokarasi ya kongo(DRC)<ref>https://www.bing.com/search?qs=SC&pq=www.karongi.&sk=CSYN1UT1&sc=3-12&pglt=2083&q=www.karongi+district.gov.rw&cvid=5e7827574cbe48c59803e9f251d7b560&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIARAAGEAyBggAEEUYOTIGCAEQABhA0gEJMjUzMjFqMGoxqAIAsAIA&FORM=ANNTA1&DAF0=1&PC=U531</ref>.
Akarere ka Karongi kagizwe n’ibice by’imisozi izwi nk’Isunzu rya Kongo-Nil, muri iyo misozi hakaba harangwa n’ubukonje butuma igihingwa cy’icyayi kihaturuka kigira umwimerere mu buryohe, dore ko icyayi cya Gisovu kijya kiza ari icya mbere ku isi mu buryohe. Ibi bice byera kandi ibindi bihingwa birimo ibigori, amashaza, ibirayi, ingano n’ibindi. Hari kandi n’ibice byegereye ikiyaga cya Kivu, bizwiho kuba bitanga umusaruro mwinshi kandi mwiza wa kawa, ibigori, imyumbati, ibijumba, ibishyimbo, [[imboga]], imbuto, n’ibindi.
Imiterere ya Gisovu, n'ubunyamwuga bukoreshwa mu gutunganya icyayi cyaho bituma kiba indashyikirwa mu buryohe
Muri rusange ibice byose by’Akarere ka Karongi biberanye n’ubukerarugendo bitewe n’imiterere kamere yabyo, amateka cyangwa n’akamaro hafite mu bukungu bw’igihugu. Aha twavuga: Isoko ya Nil, inkengero z’ikiyaga cya Kivu, Gaz Methan, Ibigabiro bya Rwabugiri, Pariki ya Nyungwe, [[Icyayi]] cya Gisovu, Urwibutso rwa Jenoside Yakorewe Abatutsi rwa Bisesero, Ishyamba kimeza rya Muciro, Urutare rwa Ndaba, [[Igiti]] cy’Imana y’Abagore, udusozi tuvugwaho amateka yahariye n’ibindi.Ikiyaga cya Kivu usibye no kuba ari ucyiza nyaburanga ni n'amahirwe y'ishoramari i KarongiAkarere ka Karongi gafite ubwiza bunashingiye ku bikorwa remezo aho usanga ari ihuriro ry’abagenzi bitewe n’umuhanda uzwi ku izina rya Kivu Belt uhahurira n’undi uva Kigali Muhanga, bituma Karongi igaragaza ubwiza ntagereranywa.
== ''Ubukerarugendo muri Karongi'' ==
Muri rusange, iyo bavuze Akarere ka Karongi, abantu benshi bumva: ubukerarugendo ku nkombe z’ikiyaga cya Kivu ndetse n’ahantu ho kuruhukira. N’ubwo iyi myumvire ari ukuri ariko ntibumbatiye igitekerezo nyakuri cy’icyo ubwiza bw’Akarere gasobanuye. Iyi ni yo mpamvu muri ino nyandiko tugaragaza icyo ubwiza bwa Karongi buteye.Karongi ni Akarere gafite imiterere itangaje, aho ibisigaratongo ndangamateka, ibidukikije bidakunze kuboneka ahandi, Ikiyaga, imisozi ndetse n’ibihingwa byuje ubwiza bwisangije icyicaro ku ruhando mpuzamahanga, amahoteli, umuco wa gitwari n’inzu ndangamurage y’ibidukikije ni bimwe mu rusobe mpuruzabagenzi.Ni hake wasanga Akarere gakomatanyije imiterere ireshya amaso y’inkengero z’Ikiyaga cya Kivu kakaba n’irembo rya bugufi ryinjira muri Pariki y’Igihugu izwi nka Nyungwe aho inzira igana iyi parike nayo usanga ari urukererezabagenzi bitewe n’utundi duce nyaburanga turi muri iyo nzira.Bimwe mu bikurura mukerarugendo harimo ibi byingenzi:
'''i. Rwabisuka'''<ref>https://www.igihe.com/ubukerarugendo/article/ibintu-birindwi-bigira-umwihariko-karongi-y-ubukerarugendo</ref>
Rwabisuka ni urutare ruherereye mu Murenge wa Rugabano, rukaba ruherereye hari n'umuhanda uva mu Karere ka Muhanga ugana i Karongi. Uru rutare rukaba ari ibuye rimwe rishashe rikagera ahazwi noho ku Rutare rwa Ndaba. Uretse kuba ari rurerurere aho rugera ku bureburere buugera kuri 200m, runafite akandi karusho kuko uruhagazeho areba amataba meza ya Rubengera, Ubuhinzi bwuhirwa bwa Gitwa, imisozi y'Isunzu rya Kongo Nili, Umusozi wa Gisunzu, imisozi ya Sakinnyaga, Pariki ya Mukura ndetse n'Ikiyaga cya Kivu.
'''ii. Urutare rwa Ndaba'''Urutare rwa Ndaba ruhererye mu Murenge wa Rubengera, rukaba ruri ku muhanda Uva mu karere ka Muhanga. Uretse isumo irunyuraho, ni urutare rubumbatiye amateka ya kera rukaba n'irembo rya Karongi, Akarere k'ubukerarugendo butaboneka henshi.
'''iii. Ibigabiro bya Rwabugiri'''
'''iv. Ikiyaga cya Kivu ibirya n’Inkengero zacyo'''Ikiyaga cya Kivu, uturwa, inkombe zacyo, ibimera bigikikije,urusobe rw'ibinyabuzima umwuka uhehereye ugiturukamo, kugitemberamo hifashishijwe ubwato,... ni bimwe mu bikurura ba mukerarugendo.
'''v. Icyayi cya Gisovu'''<ref>https://www.karongi.gov.rw/akarere/menya-akarere</ref>Icyayi cya Gisovu gihinze mu nkengero z'Ishyamba rya Nyungwe. Kikaba kiri mu misozi ifite ubwiza butangaje. Iki cyayi kizwiho kwiharira uburyohe aho kiza kw'isonga mu ruhando mpuzamahanga. Kikaba nacyo gikurura ba mukerarugendo dore ko kiri ahatarenze 1km uvuye ku [[Isoko ya nil|isoko ya Nile]] ya kure kurushaizindi, nayo isurwa nabenshi bazi Nili nk'Uruzi rukora urugendo rurerure kureza izindi, aho ruturuka mu misozi ya Karongi.
'''vi. Isoko ya Nile'''Uruzi rusumbya izindi uburebure bw'urugendo, rukaba rubumbatiye amateka mensi arimo n'aya Gikirisitu, ubuzima bw'ibihugu nka [[Misiri]] ubundi igizwe n'ubutayu bushingiye kuri uru ruzi, Nile ivuka mu Murenge wa Twumba, ahagaragaye isoko ya kure kuruta izindi.
'''vii. Wisumo:'''Wisumo ni mu Ishyamba rya Nyungwe aho ugera ukakirwa n'ubwoko butandukanye bw'inguge.<ref>https://search.yahoo.com/search?fr=mcafee&type=E210US714G0&p=akarere+ka+karongi</ref>[[Dosiye:Karongi_District_Rwanda-Kivu_view.jpg|thumb|Karongi ]]
== Imiyoboro ==
[[File:Karongirice2.jpg|thumb|Karongirice2]]
*[http://www.karongi.gov.rw/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=1&lang=rw www.karongi.gov.rw]
[[Category:Akarere ka Karongi| ]]
542rpmd7cxjpb1kob2faxl1ny2576u8
134242
134156
2026-07-26T06:55:09Z
B.Scalling
15089
134242
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Karongi_in_Rwanda.jpg|thumb|Imiturire y'abaturage batuye akarere Karongi mu Rwanda]]
[[Dosiye:KarongiDist.png|thumb|Ishusho igaragaza akarere ka Karongi ku ikarita y'u Rwanda.]]{{Databox|excludeProperties=Q429825}}
'''Akarere ka Karongi''' ni kamwe mu turere 7 tugize [[Intara y'Uburengerazuba|Intara y’Iburengerazuba]]. Kagizwe n’imirenge 13, (Rubengera, Bwishyura, Mubuga, Gishyita, Twumba, Rwankuba, Gitesi, Rugabano, Gashari, Murambi, Murundi, Ruganda, Mutuntu) [[Akagari|utugari]] 88 n’imidugudu 538. Ni Akarere k’imisozi miremire namashyamba yacyimeza. akarere ka karongi mu majyaruguru gahana imbibi n' akarere ka rutsiro na ngororero, mu burasirazuba gahana imbibi n' intara y' amajyepfo ku turere twa [[Akarere ka Ruhango|ruhango]] na [[Akarere ka Muhanga|muhanga]] n' akarere ka nyamagabe. mu majyepfo ashyira uburengerazuba hari akarere ka nyamasheke, mu burengerazuba ni [[Ikiyaga cya Kivu|ikiyaga cya kivu]] kikagabanya n' [[igihugu]] cy a repuburika iharanira demokarasi ya kongo(DRC)<ref>https://www.bing.com/search?qs=SC&pq=www.karongi.&sk=CSYN1UT1&sc=3-12&pglt=2083&q=www.karongi+district.gov.rw&cvid=5e7827574cbe48c59803e9f251d7b560&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIARAAGEAyBggAEEUYOTIGCAEQABhA0gEJMjUzMjFqMGoxqAIAsAIA&FORM=ANNTA1&DAF0=1&PC=U531</ref>.
Akarere ka Karongi kagizwe n’ibice by’imisozi izwi nk’Isunzu rya Kongo-Nil, muri iyo misozi hakaba harangwa n’ubukonje butuma igihingwa cy’icyayi kihaturuka kigira umwimerere mu buryohe, dore ko icyayi cya Gisovu kijya kiza ari icya mbere ku isi mu buryohe. Ibi bice byera kandi ibindi bihingwa birimo ibigori, amashaza, ibirayi, ingano n’ibindi. Hari kandi n’ibice byegereye ikiyaga cya Kivu, bizwiho kuba bitanga umusaruro mwinshi kandi mwiza wa kawa, ibigori, imyumbati, ibijumba, ibishyimbo, [[imboga]], imbuto, n’ibindi.
Imiterere ya Gisovu, n'ubunyamwuga bukoreshwa mu gutunganya icyayi cyaho bituma kiba indashyikirwa mu buryohe
Muri rusange ibice byose by’Akarere ka Karongi biberanye n’ubukerarugendo bitewe n’imiterere kamere yabyo, amateka cyangwa n’akamaro hafite mu bukungu bw’igihugu. Aha twavuga: Isoko ya Nil, inkengero z’ikiyaga cya Kivu, Gaz Methan, Ibigabiro bya Rwabugiri, Pariki ya Nyungwe, [[Icyayi]] cya Gisovu, Urwibutso rwa Jenoside Yakorewe Abatutsi rwa Bisesero, Ishyamba kimeza rya Muciro, Urutare rwa Ndaba, [[Igiti]] cy’Imana y’Abagore, udusozi tuvugwaho amateka yahariye n’ibindi.Ikiyaga cya Kivu usibye no kuba ari ucyiza nyaburanga ni n'amahirwe y'ishoramari i KarongiAkarere ka Karongi gafite ubwiza bunashingiye ku bikorwa remezo aho usanga ari ihuriro ry’abagenzi bitewe n’umuhanda uzwi ku izina rya Kivu Belt uhahurira n’undi uva Kigali Muhanga, bituma Karongi igaragaza ubwiza ntagereranywa.
== ''Ubukerarugendo muri Karongi'' ==
Muri rusange, iyo bavuze Akarere ka Karongi, abantu benshi bumva: ubukerarugendo ku nkombe z’ikiyaga cya Kivu ndetse n’ahantu ho kuruhukira. N’ubwo iyi myumvire ari ukuri ariko ntibumbatiye igitekerezo nyakuri cy’icyo ubwiza bw’Akarere gasobanuye. Iyi ni yo mpamvu muri ino nyandiko tugaragaza icyo ubwiza bwa Karongi buteye.Karongi ni Akarere gafite imiterere itangaje, aho ibisigaratongo ndangamateka, ibidukikije bidakunze kuboneka ahandi, Ikiyaga, imisozi ndetse n’ibihingwa byuje ubwiza bwisangije icyicaro ku ruhando mpuzamahanga, amahoteli, umuco wa gitwari n’inzu ndangamurage y’ibidukikije ni bimwe mu rusobe mpuruzabagenzi.Ni hake wasanga Akarere gakomatanyije imiterere ireshya amaso y’inkengero z’Ikiyaga cya Kivu kakaba n’irembo rya bugufi ryinjira muri Pariki y’Igihugu izwi nka Nyungwe aho inzira igana iyi parike nayo usanga ari urukererezabagenzi bitewe n’utundi duce nyaburanga turi muri iyo nzira.Bimwe mu bikurura mukerarugendo harimo ibi byingenzi:
'''i. Rwabisuka'''<ref>https://www.igihe.com/ubukerarugendo/article/ibintu-birindwi-bigira-umwihariko-karongi-y-ubukerarugendo</ref>
Rwabisuka ni urutare ruherereye mu Murenge wa Rugabano, rukaba ruherereye hari n'umuhanda uva mu Karere ka Muhanga ugana i Karongi. Uru rutare rukaba ari ibuye rimwe rishashe rikagera ahazwi noho ku Rutare rwa Ndaba. Uretse kuba ari rurerurere aho rugera ku bureburere buugera kuri 200m, runafite akandi karusho kuko uruhagazeho areba amataba meza ya Rubengera, Ubuhinzi bwuhirwa bwa Gitwa, imisozi y'Isunzu rya Kongo Nili, Umusozi wa Gisunzu, imisozi ya Sakinnyaga, Pariki ya Mukura ndetse n'Ikiyaga cya Kivu.
'''ii. Urutare rwa Ndaba'''Urutare rwa Ndaba ruhererye mu Murenge wa Rubengera, rukaba ruri ku muhanda Uva mu karere ka Muhanga. Uretse isumo irunyuraho, ni urutare rubumbatiye amateka ya kera rukaba n'irembo rya Karongi, Akarere k'ubukerarugendo butaboneka henshi.
'''iii. Ibigabiro bya Rwabugiri'''
'''iv. Ikiyaga cya Kivu ibirya n’Inkengero zacyo'''Ikiyaga cya Kivu, uturwa, inkombe zacyo, ibimera bigikikije,urusobe rw'ibinyabuzima umwuka uhehereye ugiturukamo, kugitemberamo hifashishijwe ubwato,... ni bimwe mu bikurura ba mukerarugendo.
'''v. Icyayi cya Gisovu'''<ref>https://www.karongi.gov.rw/akarere/menya-akarere</ref>Icyayi cya Gisovu gihinze mu nkengero z'Ishyamba rya Nyungwe. Kikaba kiri mu misozi ifite ubwiza butangaje. Iki cyayi kizwiho kwiharira uburyohe aho kiza kw'isonga mu ruhando mpuzamahanga. Kikaba nacyo gikurura ba mukerarugendo dore ko kiri ahatarenze 1km uvuye ku [[Isoko ya nil|isoko ya Nile]] ya kure kurushaizindi, nayo isurwa nabenshi bazi Nili nk'Uruzi rukora urugendo rurerure kureza izindi, aho ruturuka mu misozi ya Karongi.
'''vi. Isoko ya Nile'''Uruzi rusumbya izindi uburebure bw'urugendo, rukaba rubumbatiye amateka mensi arimo n'aya Gikirisitu, ubuzima bw'ibihugu nka [[Misiri]] ubundi igizwe n'ubutayu bushingiye kuri uru ruzi, Nile ivuka mu Murenge wa Twumba, ahagaragaye isoko ya kure kuruta izindi.
'''vii. Wisumo:'''Wisumo ni mu Ishyamba rya Nyungwe aho ugera ukakirwa n'ubwoko butandukanye bw'inguge.<ref>https://search.yahoo.com/search?fr=mcafee&type=E210US714G0&p=akarere+ka+karongi</ref>[[Dosiye:Karongi_District_Rwanda-Kivu_view.jpg|thumb|Karongi ]]
== Imiyoboro ==
[[File:Karongirice2.jpg|thumb|Karongirice2]]
*[http://www.karongi.gov.rw/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=1&lang=rw www.karongi.gov.rw]
[[Category:Akarere ka Karongi| ]]
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda]]
6fp4p2bh4vjyl64mldog8ywh1aigzpr
Igitunguru
0
6040
134132
115727
2026-07-25T14:49:58Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134132
wikitext
text/x-wiki
[[File:Poireaux.JPG|thumb|292x292px|<span style="color:grey;">Ibitunguru</span>]]
[[Dosiye:Red Onions .jpg|thumb|ibiyunguru bitukura]]
[[Dosiye:Mixed onions.jpg|thumb|ibitunguru bivanze]]
[[Dosiye:Zwiebeln auf Antigua.jpg|thumb|igitunguru]]
[[Dosiye:Leeks.JPG|left|thumb]]
[[Dosiye:Red onions (cross-sections).jpg|thumb|Red onions (cross-sections)]]
[[Dosiye:Three whole red onions.jpg|thumb|ibitunguru]]
[[Dosiye:(White onion).JPG|thumb|(White onion)]]
[[Dosiye:Onion on White.JPG|thumb|(White onion)]]
[[Dosiye:Onion crop.jpg|thumb|(White onion)]]
[[Dosiye:White Onions.jpg|thumb|White Onions]]
== Ubwoko bw'ibitunguru ==
* Ibitunguru bitukura: Bombay red, red creole, red tropicana, etc
* Ibitunguru by’umweru: white creole, Texas grano, etc<ref name=":0">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/ese-waruziko-kurya-ibitunguru-byongera-imbaraga-mu-gukora-imibonano</ref>
=== Guhumbika imbuto ===
* Tegura imitabo ifite metero 1 y’ubugari.
* Shyiramo imborera ibiro 5 kuri m2 imwe.
* Tera umwayi hanyuma utwikirize igitaka gikeya.
* Humbika garama 5 kuli m2 (metero imwe kuri metero imwe).<ref name=":0" /><ref>https://mobile.igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/abahinze-ibitunguru-muri-rubavu-na-nyabihu-barataka-ibihombo</ref>
=== Gutera ingemwe mu murima ===
* Tera ingemwe zikuze neza : zifite amababi 3 kugeza kuri 5.
* Tera ibitunguru igihe hari ikibunda cyangwa ku mugoroba.
* Hagati y'igitunguru n'ikindi ushyiramo intera ya cm 15.
* [[Dosiye:Red Onion Series (3047077408).jpg|thumb|332x332px|igitunguru]]Hagati y'umurongo n'undi ushyiramo intera ya cm 20. <ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/impamvu-nyamukuru-ukwiye-gutangira-kwihatira-kurya-ibitunguru-bibisi/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226194424/https://yegob.rw/impamvu-nyamukuru-ukwiye-gutangira-kwihatira-kurya-ibitunguru-bibisi/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.isangostar.rw/rubavu-abahinzi-bibitunguru-bararira-ayo-kwarika</ref>
=== '''Umwayi (umurama)''' ===
* Koresha garama 60 kugira ngo uzatere ari 1 cyangwa ibiro 6 by’umwayi kugira ngo uzatere ibitunguru kuli ha 1<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/impamvu-nyamukuru-ukwiye-gutangira-kwihatira-kurya-ibitunguru-bibisi/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226194424/https://yegob.rw/impamvu-nyamukuru-ukwiye-gutangira-kwihatira-kurya-ibitunguru-bibisi/ |url-status=dead }}</ref>
=== Kwita ku guhingwa cy'igitunguru ===
* Kubagara buri byumweru bibiri.
* Gusasira ibitunguru bigabanya ibyatsi mu murima.
* Kuvomerera mu gihe nta mvura iri kugwa.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/ibyiza-byo-kurya-ibitunguru-ku-buzima-bw-abantu</ref>
=== Indwara n’uburyo bwo kurwanya udukoko ku bitunguru ===
Indwara ikunze kugaragara ku bitunguru mu Rwanda ni “aliterinariose” Iterwa n’agahumyo kitwa Alternaria porri Ibimenyetso byayo ubisanga ku mababi aho usanga amababi afite utudomagure dusa n’ikigina kivanzemo ibara rya violet kandi akenshi utwo tudomagure tuba tuzengurutwe n’ibara ry’umuhondo
Iyo ubonye iyo ndwara yabaye nyinshi mu murima wawe, utera umuti witwa mancozebe (ibiro 0.017 - 0.022 kuri ari 1 cyangwa ibiro 1.7 - 2.2 kuri hegitari 1)<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/118157/akamaro-kibitunguru-bitukura-ku-buzima-118157.html</ref>
=== '''Downy mildiou''' ===
Iyi ndwara irangwa n’amabara y’umweru ku gice cyo hejuru cy’amababi Iyi ndwara ikunze kuboneka iyo ikirere gihehereye kandi hari ubukonje
Uburyo bwo kuyirwanya Yirwanye uhinga ibitunguru rimwe mu myaka itatu (aho yagaragaye) Kwinika imbuto mu mazi ashyushye byica aka gakoko Tera umuti witwa Mancozeb (ibiro 0.022 - 0.035 kuri ari imwe cyangwa ibiro 2.2 - 3.5 kuri hegitari imwe<ref>https://web.archive.org/web/20230226194424/https://genesisbizz.com/Ibyiza-birindwi-byo-kurya-ibitunguru</ref>
=== Gusarura ibitunguru ===
* Ibitunguru bisarurwa bimaze iminsi 100 - 120 bitewe (amezi 3 - 4).
* Iyo byeze ubibwirwa n’uko igice cyo hejuru cyuma cyangwa kikaraba rimwe na rimwe kikagwa.
* Umusaruro: ibiro 46 kuri ari 1 cyangwa ibiro 4,600 kuri hegitari 1.<ref>{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2015/01/ubuhinzi-bwibitunguru-bitukura.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226194424/https://www.urwego.com/2015/01/ubuhinzi-bwibitunguru-bitukura.html |url-status=dead }}</ref>
=== Uburyo bwo gutunganya umusaruro no guhunika ===
* Ibitunguru byanikwa mu gicucu ahantu hagera akayaga.
* Iyo agahu k’inyuma kumye, nibwo ushobora kubihunika mu mufuka ugatereka ahantu hatagera ubukonje.<ref>https://web.archive.org/web/20230226194424/https://www.agakiza.org/Menya-umumaro-ibitunguru-bifitiye-umubiri.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230226194511/http://www.ehinga.org/kin/articles/onions/post-harvest_management</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Ibimera]]
[[Category:Imboga]]
[[Category:Ibiribwa]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
egau5ra8sovpi1a19i6a8sc902zpd9t
Inyanya
0
6367
134146
133284
2026-07-25T19:07:17Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134146
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tomato je.jpg|thumb|Tomato |244x244px]]
[[File:Bright red tomato and cross section02.jpg|thumb|250px|<span style="color:grey;">Inyanya</span>]]
[[Dosiye:Münster, Wochenmarkt -- 2017 -- 2328.jpg|thumb|inyanya ziri ku giti|243x243px]]
[[Dosiye:Tomates_cerises_FR_2012.jpg|thumb|Inyanya ziri ku giti]]
[[Dosiye:Tomates cerises FR 2012.jpg|thumb|328x328px|inyanya zitaasoromwa]]
[[Dosiye:Tomatoes-on-the-bush.jpg|thumb|urunyanya]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum mixed fruits.jpg|left|thumb]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum mixed fruits.jpg|thumb|Solanum lycopersicum mixed fruits]]
[[Dosiye:Tomato گوجه فرنگی 01.jpg|thumb|Tomato]]
[[Dosiye:20160528 Whitstable - Solanum lycopersicum 1.jpg|thumb|Inyanya]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum 15-p.bot-lyco.escu-030.jpg|thumb|Solanum lycopersicum]]
[[Dosiye:Tomato plant (домати).jpg|thumb|Tomato plant ]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum var. cerasiforme 2020-09-28 2987.jpg|thumb|Solanum lycopersicum]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum sl4.jpg|thumb|Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 4.jpg|thumb|Solanales]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 3.jpg|thumb|Inyanya zitarashya neza]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 48.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Organic home-grown tomatoes - unripe to ripe.jpg|thumb|Organic home-grown tomatoes - unripe to ripe]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum var. cerasiforme 2020-09-28 2988.jpg|thumb|Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 8.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 40.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 40.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum]]
[[Dosiye:Half of a sliced tomato on a blue background.jpg|thumb|Half of a sliced tomato on a blue background]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum cerasiforme 02a.JPG|thumb|Solanum lycopersicum cerasiforme]]
[[Dosiye:Tomat (Solanum lycopersicum) 01.jpg|thumb|Tomat (Solanum lycopersicum) ]]
[[Dosiye:Tomato plants 2.jpg|thumb|Umurima winyanya]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum - Yellow Tomato.jpg|thumb|Solanum lycopersicum - Yellow Tomato]]{{Databox|excludeProperties=Q23501}}
[[Dosiye:Solanum lycopersicum 1 2018-01-24.jpg|thumb|Solanum lycopersicum]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum sl2.jpg|thumb|Solanum lycopersicum]]
[[Dosiye:Starr 080501-4345 Solanum lycopersicum var. lycopersicum.jpg|thumb|Solanum lycopersicum var. lycopersicum]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum E2.jpg|thumb|Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum, Tomate 2.JPG|thumb|Inyanya ziri kwera]]
=== '''IRIBURIRO''' ===
[[Dosiye:Rajče1.jpg|thumb|inyanya]]
[[Dosiye:Solanum lycopersicum 15-p.bot-lyco.escu-020.jpg|thumb|Urunyanya rutarera neza]]
[[Dosiye:Tomato plants 3.jpg|thumb|Tomato plants ]]
[[Dosiye:Solanum Lycopersicum tomkin 1.jpg|thumb|Solanum Lycopersicum tomkin ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 8.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Tomato plant (домати).jpg|thumb|Tomato plant]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 46.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 38.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
[[Dosiye:Solanales - Solanum lycopersicum - 38.jpg|thumb|Solanales - Solanum lycopersicum ]]
Inyanya zikungahaye kuri vitamini A na C. Zongerwa mu biryo kugira ngo zibyongerere uburyohe. Inyanya kandi zishobora gutunganywa zigakorwamo ikinyiga (sauce tomate). Mu rwego rw'ubukungu, inyanya zinjiza amafaranga mu ngo ndetse bikagera no mu rwego rw'[[igihugu]] n'[[isi]].<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.agakiza.rw/Dore-ibyiza-10-bitangaje-byo-kurya-inyanya.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151334/https://www.agakiza.rw/Dore-ibyiza-10-bitangaje-byo-kurya-inyanya.html |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/inyanya/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151346/https://umutihealth.com/inyanya/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/ubuzima/urusobe-rw-ubuzima/article/burya-inyanya-mbisi-ni-ingirakamaro-kurusha-izitetse</ref>.
Inyanya zikunda ahantu hari amazi ahagije, zikazirana n'ahatagira amazi. Ubutaka bwiza ku nyanya ni ubufite ubusharire bwa 6-7. Ikigero cy'ubushyuhe cyagombye kuba dogere 20-27. Imbuto z'inyanya ziba mbi iyo ubushyuhe buri hejuru ya degere 30 cyangwa bukaba munsi ya dogere 10.<ref name=":2" />
=== '''AMOKO Y`INYANYA''' ===
Guhitamo ubwoko bw'inyanya bwo guhinga ni ingenzi cyane mu gihe hifuzwa umusaruro mwiza. Muri rusange hariho amoko abiri y'inyanya amenyerewe. Inyanya ngufi n'inyanya ndende.Inyanya ngufi (habariwemo n'izivangiye igice n'ingufi) ni ubwoko bugira [[igiti]] kigira ihundo ry'uruyange ku mutwe. Ziba ngufi zikaba igihuru mu gihe izivangiye igice ziba ndende.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
Ubwoko burebure bukomeza gushamika n'indabo nshya kandi bugakura bujya hejuru cyane. Ubu bwoko buzana inyanya nyuma y'igihe kinini. Ubu bwoko bugomba kushingirirwa no kugabanyirizwa ibisambo bityo bugasaba akazi kenshi.Mu [[Rwanda]] duhinga ubwoko bwiza bw'inyanya buturaka i [[Burayi]] no mu bigo by'imbuto byo muri [[Kenya]].<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web |url=http://www.ehinga.org/kin/crops/tomatoes |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151334/http://www.ehinga.org/kin/crops/tomatoes |url-status=dead }}</ref>
Anna F1 ni ubwoko bw`inyanya butanga umusaruro utubutse, budasaba akazi kenshi, kandi budapfa gufatwa n' indwara zifata inyanya. Ni inyanya zigurishwa ari mbisi, zitanga umusaruro mwiza cyane iyo zihinzwe mu mahema yabugenewe.
Anna F1 igira urunyanya rukomeye, rufite ishusho y'igi, rukagira ibara ry'umutuku tukutuku. Ni bumwe mu bwoko bw'inyanya buva muri Kenya budapfa guhangarwa n'indwara ya kirabiranya imunga igiti, iminyorogoto n'izindi.<ref name=":3" />
Anna F1 ni ubwoko bukura vuba: mu minsi 75 nyuma yo kugemekwa. Kugira ngo zibe zeze neza biterwa n'igihe/ikirere. Nko mu bwoko bwinshi mu buturuka muri Kenya, umusaruro wa mbere uba ari muke ugereranyije n'andi masarura akurikira. Anna F1 zitanga umusaruro ku kigereranyo cya toni 74 kuri hegitari, n'ibiro 35 kg kuri buri runyanya mu buzima bwarwo bwose.<ref name=":3" />
Inyanya zo mu bwoko bwa [[Roma]] ni inyanya zifite amafufu. Inyanya z`amafufu nka Roma muri rusange zigira ifufu rinini imbere, zikagira ubuhwa buke cyane n'igishishwa gikomeye. Roma zijya kugira ishusho ya mpandenye kandi zikaremera. Zirakomera kandi kuruta izo mu bundi bwoko ndetse n'iz'ubwoko bugira amafufu. Inyanya za Roma ziri mu bwoko bugufi, ni ukuvuga ko urunyanya ruhira rimwe aho kugenda rushya buhoro buhoro bigendanye n'ikirere. N'ubwo zishobora kuribwa ari mbisi izi nyanya biba byiza iyo zitetswe.<ref name=":2" />
Ubwoko bw'inyanya bwa Bingo:
* Bugira umusaruro utubutse
* Bwera imbuto nini
* Zera vuba
* Zemera ahantu hose
* Zigira uruti runini
* Zikura neza
* [[Urubuto]] rufite ishusho y'umubumbe, runini cyane,rworohereye,
* Ntizipfa kwisatura
* Zibasha guhangana n'indwara ziterwa na virusi
Bingo zihingwa mu murima mugari, zitanga inyanya nini kandi zoroshye. Igiti cy'urunyanya gishamikaho amababi agaye arinda igihingwa gutwikwa n'izuba. Ni ubwoko wahitamo ku bucuruzi bukorerwa ku masoko yo ku muhanda. Zizwiho kugira icyanga no kuba nini cyane.<ref>https://www.rwandamagazine.com/ubuzima/article/impamvu-10-zikwereka-ko-udakwiriye-kubura-inyanya-ku-ifunguro-rya-buri-munsi</ref>
=== '''Cherry tomato''' ===
Cherry tomato ni ubwoko bw’inyanya nto ziburungushuye. Zigira ibara ritukura, umuhondo, icyatsi kibisi ndetse n’umukara. Ziribwa cyane cyane ari mbisi kubera ko ziryohera.<ref name=":4">https://www.rwandamagazine.com/ubuzima/article/impamvu-10-zikwereka-ko-udakwiriye-kubura-inyanya-ku-ifunguro-rya-buri-munsi</ref>
=== '''Plum ( Pulamu)''' ===
Inyanya zo mu bwoko bwa Plum zizwi nk’izitegurwamo ikinyiga gitekwa mu masupu cyangwa kibikwa mu bikopo. Izi nyanya zifite ishusho y’umwiburungushure, zikagira ubuhwa buke cyane ugereranyije n’ubundi bwoko bw’inyanya kandi zikagira umubiri ukomeye, bituma zibereye gutunganywa mu nganda.<ref name=":4" />
[[Dosiye:Tomato field in Namegata, Ibaraki 02.jpg|thumb|umurima wi tomati]]
=== Gutegura umurima w'inyanya ===
==== '''Guhumbika''' ====
Gutera inyanya bitangirira ku guhumbika, aho babiba umurama ukamera mbere y'uko ingemwe zigemurirwa mu murima zizakuriramo. Ubuhumbikiro bugomba kuba bunoze nta binonko birimo kugira ngo imbuto zizamere neza. Ni byiza guhitamo ahantu hari amazi kandi umurima ukaba udaheruka guhingwamo ibihingwa byo mu muryango umwe n'inyanya.<ref name=":5">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/reba-akamaro-inyanya-zifitiye-ubuzima-bwacu</ref>
Ubuhumbikiro bwigiye hejuru bugizwe na cm 15-30 z'uburebure bukaba bwajya hasi yaho mu gihe cy'izuba ryinshi ariko bukajya hejuru yaho igihe cy'ubuhehere. Umurama uhumbikwa mu mirongo itandukanyijwe na cm 6. Ubuhumbikiro butwikirizwa isaso kandi ubutaka ntabwo bugomba kumagara. Ubuhumbikiro bwigiye hejuru bworohereza uburyo bwo kuyobora amazi.<ref name=":5" />
[[Dosiye:Tomato field in Namegata, Ibaraki 01.jpg|thumb|umurima ]]
=== Gutera inyanya ===
==== '''Kugemura''' ====
Kureka ubuhumbikiro bugakomera bikorwa bagabanya amazi maze ingemwe zikagerwaho n' izuba mu gihe cy'iminsi 6-9 mbere yo kugemura. Kuvomerera neza ingemwe amasaha 12 mbere yo kuzigemeka mu murima wabigenewe. Ingemwe nziza ni izigeze ku kigero cy'amababi 4-5, zimaze hafi ibyumweru 4.<ref name=":6">{{Cite web |url=https://www.agakiza.org/Sobanukirwa-neza-umumaro-wo-kurya-inyanya.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151346/https://www.agakiza.org/Sobanukirwa-neza-umumaro-wo-kurya-inyanya.html |url-status=dead }}</ref>
Kugemura bikorwa nimugoroba cyangwa igihe ikirere cyijimye kugira ngo ingemwe zidapfa.Urugemwe rushyirwa mu mwobo ku buryo amababi ya mbere asigara hejuru y'ubutaka. Ingemwe ndende zinanutse zigomba guterwa mu mwobo muremure. Gutsindagira ubutaka cyane mu muzenguruko w'imizi no gusuka amazi ku muzenguruko w'urugemwe kugira ngo ubutaka bufate. Ni ngombwa kuvomerera vuba bishoboka nyuma yo kugemeka.<ref name=":6" />
Intera isigara hagati y'urugemwe n'urundi iterwa n'uburyo ushaka guteramo byaba gutera ku murongo umwe umwe cyangwa ibiri ibangikanye. Iyo hakoreshejwe imirongo ibiri ibangikanye intera igomba kungana na cm 60 hagati y'imirongo na cm 40 hagati y'urugemwe n'urundi. Ibi bitanga ingemwe zigera ku 33,000 kuri hegitari. Iyo hakoreshejwe umurongo umwe umwe ku ntera ya cm 40 hagati y'ingemwe bitanga ingemwe zigera ku 16,000 kuri hegitari.<ref name=":6" />
=== Kwita ku gihingwa cy'inyana ===
=== '''Ikoreshwa ry'amazi n'ibikemewe''' ===
Amazi adahagije mu gihe igihingwa icyo ari cyo cyose kigikura bigabanya umusaruro n'ubwiza bw'imbuto. Inyanya ntizihanganira na mba kubura kw'amazi mu gihe zitangiye kuzana uruyange, mu gihe zikigemurwa no mu gihe zitangiye kuzana imbuto; mu kindi gihe zishobora kwihangana gato. Nyamara inyanya ntabwo zikunda amazi menshi akabije.<ref name=":6" />
Uko wayobora amazi kose bishobora gukorwa uhereye hejuru ku butaka, uminjira make make, amazi anyuze mu gihombo, aho kuvoma amazi ku isoko ugahita uyamena ku bihingwa mu murima. Uko byakorwa kose biterwa n'ubushobozi bw'umuhinzi. Kubika amazi mu murima bishobora gukorwa hafashwe amazi acunshumuka, amazi y'imvura ava mu migezi, amazi y'imvura, kuzamura amazi avuye hasi mu butaka.<ref>https://www.teradignews.rw/waruzi-ko-inyanya-mbisi-zigira-akamaro-kurusha-izitetse-sobanukirwa/</ref>
=== '''Gusasira''' ===
Gusasiza ibikoresho byabugenewe bikorwa hatwikirwa ubuso bw'ubutaka. Gusasira ni ngombwa mu buhinzi bw'inyanya kuko bigabanya kugenda kw'ibitunga igihingwa, bibika ubuhehere n'ubushyuhe mu butaka bikanabuza ibyatsi bibi kumera.<ref>{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2019/01/inyanya-mbisi-zifite-akamaro-kurusha.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151334/https://www.urwego.com/2019/01/inyanya-mbisi-zifite-akamaro-kurusha.html |url-status=dead }}</ref>
=== '''Gushingirira''' ===
Gushingirira inyanya ukoresheje inking z'imigano, imishingiriro y'ibiti cyangwa ibindi bikoresho bikomeye bifata igihingwa bigatuma amababi n'imbuto bitaryama hasi. Gushingirira bishobora gutuma umusaruro wiyongera n'imbuto zikaba nini, bituma inyanya zitabora kandi bikoroshya isarura.<ref name=":7">https://www.rba.co.rw/post/Bugarama-Umusaruro-winyanya-wariyongereye</ref>
Ubwoko bw'inyanya ndende bwagombye gushingirirwa kugira ngo byorohe kuzikata, gukata ibisambo, gusarura n'indi mirimo yose ikorerwa igihingwa. Ubwoko bw'inyanya bugufi bwagombye gushingirirwa mu gihe cy'imvura kugira ngo imbuto z'inyanya zidakora hasi ku butaka.<ref name=":7" />
Uburyo butandukanye bwo gushingirira burashoboka. Igihingwa kiba kigomba gufata neza ku mushingiriro, bigakorwa mu ntangiriro nko mu byumweru bibiri nyuma yo kugemeka.<ref name=":7" />
Uduti tw'umuceri, udushumi twa pulasitiki, udushumi tumatira dukoreshwa mu buhinzi bw'indabo, n'ibindi bikoresho byose umuntu yakwifashisha bishobora gukoreshwa mu guhambira urunyanya ku giti. Guhambira bikorwa ku buryo ihundo ry'inyanya riba rishyigikiye.<ref name=":7" />
=== '''Gukata ibisambo''' ===
Gukata ibisambo cyangwa gutoranya umumero ugomba gukurwaho mu rwego rwo kurinda inyanya kugunduka bishobora gutuma inyanya zikura vuba zikaba nini kandi ku buryo bungana. Gukuramo ibisambo bituma umwuka winjira neza mu rugara rw'amababi, bikagabanya indwara zifata amababi bikorohereza kutera umuti ndetse no gusarura.<ref name=":8">https://igihe.com/ubukungu/iterambere/inyanya-zifashwe-neza-zimara-umwaka-mu-murima-zisarurwa</ref>
Ubwoko by'inyanya ndende bugomba gukurwaho ibisambo iteka kugira ngo zidakururumba. Urugero gukata ibisambo bikorwamo biterwa n'igihe cy'ihinga icyo ari cyo. Mu gihe cyose bakata ibisambo, ni ko banakuraho indabo zitari ngombwa kugira ngo bacungane n'umubare w'inyanya wifuzwa.<ref name=":8" />
=== '''Kubagara''' ===
Ibyatsi bigomba kubagarwa bikavanwa mu murima w'inyanya kuko bicuranwa n'igiti cy'inyanya urumuri, ibigitunga n'amazi. Ibyatsi kandi biba indiri y'indwara n'ibyonnyi. Ibyatsi bibi bibagarwa hakoreshejwe intoki cyangwa isuka.<ref name=":9">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/gatsibo-abahinzi-binyanya-bahamya-ko-ari-igihingwa-gitanga-umusaruro-iyo-cyitaweho/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151334/https://muhaziyacu.rw/amakuru/gatsibo-abahinzi-binyanya-bahamya-ko-ari-igihingwa-gitanga-umusaruro-iyo-cyitaweho/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Tomato healthy food.jpg|thumb|296x296px|urunyanya]]
=== '''Ibitunga igihingwa n'inyongeramusaruro nkenerwa''' ===
Iyo inyanya zigeze aheza ubona ko zikeneye ibizitunga ni ngombwa ko hajyamo inyongeramusaruro uhereye igihe zitangiye kuzana imbuto. Ifumbire ikomoka ku matungo n'iyo mu ngarani ni zo nziza mu kongerera umusaruro umurima w'inyanya ushaka umusaruro w'umwimerere.<ref name=":8" />
Ifumbire isukika ikoze mu bimera cyangwa ingarani iba ngombwa cyane cyane igihe imbuto zimaze kuza kugira ngo izindi zikomeze ziyongere. Naho ku musaruro utari umwimerere, inyongeramusaruro z'ubwoko butandukanye zishobora kongerwamo kugira ngo umusaruro utubuke.<ref name=":9" />
=== Guhangana n'indwara n'ibyonnyi ku nyanya ===
Indwara z'ingenzi zifata inyanya ni ukubora zikiri nto, cyangwa kubora zikuze, naho byonnyi by'ngenzi by'inyanya ni imiswa, isazi zera, udukoko turya amababi (''Tuta absoluta'') n'utumatirizi.<ref name=":8" /><ref name=":9" />
=== '''''Kirabiranya''''' ===
Iyi ndwara ituma urunyanya ruraba vuba kandi rugapfa burundu rwose rutabanje guhinduka umuhondo cyangwa ngo amababi abanze azane ibibara. Igiti cyose kirapfa. Ubusanzwe bikunda kuba mu gihe igipimo cy'ubushyuhe kigera kuri dogere 32o C cyangwa hejuru yaho. Urunyanya ruraba rugifite ibara ry'icyatsi kibisi. Iyo igiti cy`urunyanya rwarabye bagikase usanga intimatima ibobereye n'amazi y'umukara, kandi wakanda igiti cyatemwe hakaza amazi yera, y'umuhondo cyangwa y'ikijuju anyerera. Iyo indwara imaze gukura kubora kw'intimatima bishobora gucukura umwobo muremure mu giti cyose.<ref name=":10">{{Cite web |url=https://yegob.rw/menya-impamvu-kurya-inyanya-mbisi-ari-bibi-kurusha-izitetse/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151352/https://yegob.rw/menya-impamvu-kurya-inyanya-mbisi-ari-bibi-kurusha-izitetse/ |url-status=dead }}</ref>
=== '''Guhangana nayo''' ===
* Iyo inyanya zagaragayeho iyi ndwara ari nke zigomba guhita zikurwa mu murima
* Guhinduranya ibihingwa mu murima by'igihe kirekire (ibihe by'ihinga 3-4).<ref name=":10" />
[[Dosiye:Tomaat neusrot (Solanum lycopersicum).jpg|thumb|Tomaat neusrot (Solanum lycopersicum)]]
=== '''Cyumya (''Fusarium oxysporum'' sp. ''Lycopersici'')''' ===
Amababi y'inyanya yo hasi ahinduka umuhondo ubundi akuma. Ibiti byinshi by'inyanya bishobora kugaragaza ibyo bimenyetso. Amababi y'uruhande rumwe ashobora kwandura mu gihe ayo ku rundi ruhande ari mazima. Amababi yanduye yihungura ku giti. Iyo ibiti byanduye biri hejuru gato y'ubutaka n'agati gatereyeho amababi ubitemye hagaragara amatembabuzi y'ikijuju kivanze n'umutuku.<ref name=":11">{{Cite web |url=http://www.agasaro.com/spip.php?article4033 |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2025-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225151931/http://www.agasaro.com/spip.php?article4033 |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Solanum lycopersicum sl5.jpg|thumb|Solanum lycopersicum]]
Uduhumyo duturuka haba ku mbuto haba no mu butaka. Dukunda kwangiza cyane ahari ubutaka bworoshye bw'urusenyi. Dukunda kuba ahari igipimo cy'ubushyuhe buri hagati ya dogere 25 na 320 C. Imiyege ishobora kuguma mu butaka no mu gihe nta gihingwa cy'inyanya cyaba kiri mu murima. Gishobora kandi kuguma kubaho mu mizi y'ibyatsi bibi.<ref name=":11" />
=== '''Guhangana n'iyi ndwara:''' ===
* Guhinga ubwoko bw'inyanya budapfa kwandura
* Guhinga imbuto zemewe ko zifite ubuziranenge
* Kudahumbika mu butaka bwigeze kuyogozwa n'indwara ya Cyumya
* Ahari ubutaka busharira, kubugabanya bashyiramo ishwagara cyangwa ifumbire y`imborera
* Kwirinda gukoresha inyongeramusaruro zirimo azote nyinshi no kwirinda iminyorogoto ituma imizi yipfundika.<ref name=":11" />
=== '''Indwara y'ibibara ku mababi y'inyanya''' (''Alternaria solani'') ===
Ibibara biza ku mababi kubera iyi ndwara y'ubushye biba ari ishusho y'uruziga kugeza kuri mm 12 z'umurambararo, bikaba ikijuju kandi kenshi bikagira ishusho y'uruziga ari cyo gitandukanya iyi ndwara n'izindi ndwara zizana ibibara ku mamabi y'inyanya.
=== '''Kwirinda iyi ndwara:''' ===
* Gutera ubwoko budapfa gufatwa n'iyi ndwara
* Guhinga imbuto bwemewe ko bwujuje ubuziranenge, niba ukoresheje imbuto zawe, amazi ashyushye yagufasha kuvura imbuto zawe
* Gutera ingemwe zitarwaye
* Guhinduranya n'ibihingwa bigira indabo nk`intoryi, urusenda, ibirayi,…
* Gushingirira no gukuraho ibisambo ku bwoko burebure
* Mu gihe indwara ibaye akarande, gutera imiti yo kurinda ubutaka irimo umuringa.
=== '''Ububore (''Phytophthora infestans'')''' ===
Ibimenyetso by'ububore ni ibibara bitameze kimwe bitanazira rimwe by'icyatsi kijya kuba umukara, n'ibibara bisa n'ibyinitse mu mazi bigaragara ku mababi. Ibyo bibara nyuma bihinduka ikigina maze amenshi mu mababi yafashwe akaraba ariko agakomeza gufata ku gihimba.
=== '''Kwirinda iyi ndwara:''' ===
* Guhinga ubwoko budapfa gufatwa n'iyi ndwara
* Gutera ingemwe nzima
* Gushingirira no gukiza ibisambo ku bwoko burebure
* Guhinduranya imyaka mu murima.
=== '''Kubora k'umutwe w'urubuto(Physiological disorder)''' ===
Iyi ndwara iterwa no kubura k'umunyungugu wa Kalisiyumu no kuvomerera nabi ku buryo budahoraho. Iyo ndwara ifata umutwe w'urubuto. Itangira isa n'ikibara gisa n'icyinitse mu mazi kigenda gikura kigahinduka ikigina cyijimye gicukuye umwobo. Ubuso bw'aho yafashe burijima kandi bugakanyarara. Ahaboze haruma.
=== '''Kuyirinda''' ===
* Kwirinda ko igihingwa kibura amazi mu gihe imbuto zigitangira kuzaho
* Gushyira ishwagara mu butaka bubuzemo umunyu wa Kalisiyumu
* Gutera umuti wagenewe uruyange urimo Kalisiyumu ku rugero rwa 0.5% mu gihe imbuto zitangiye kuza.
=== '''Uruhumbu''' ===
=== '''''Virusi zifata inyanya''''' ===
Virusi zifata inyanya kenshi zikwirakwizwa n`udukoko nk'isazi yera, utumatirizi n'inda z'ibihingwa. Ikimenyetso gikomeye cy'iyi ndwara ni amababi ahinduka ibara ry`umweru cyangwa umuhondo werurutse cyangwa ishusho y'udupande dushushinyije ku mababi mu mabara y'icyatsi amwe yerurutse andi yijimye. Kenshi na kenshi indwara ziterwa na virusi zituma igihingwa kigwingira mu mikurire yacyo, ibice byacyo nk'igihimba n'amababi bigata isura y'umwimerere.
Indwara ziterwa na virusi ku nyanya harimo :
* Virusi y'ububembe bw'itabi cyangwa Ububembe bw'inyanya (TMV/ u ToMV)
* Virusi y'Ububembe bw'uduhaza twitwa Konkombure (concombre) (CMV)
* Virusi itera ibibara by'itabi(TEV)
* Virusi Y y`[[ibijumba]] (PVY)
* Virusi y`ibirayi (PLRV)
* Virusi itera ibibara by'inyanya (TSWV)
* Virusi ya poivrons(PVMV)
* Virusi y`urusenda(CVMV Ou Chivmv)
* Virusi y`inyanya ihindura amababi umuhondo akanihina(TYLCV)
=== '''Uburyo busanzwe bwo kwirinda izi ndwara harimo:''' ===
* Guhinga ubwoko bwihanganira indwara no gutera imbuto zifite ubuziranenge
* Kurinda ingemwe mu buhumbikiro hakoreshejwe umwenda w`imyenge
* Gucungana n'udukoko twaza mu murima
* Gukuramo ibyatsi bibi n'indabo biba indiri y'udukoko dutera indwara
* Gukuramo ingemwe zanduye
* Kwirinda ko ingenwe zifatana
* Gukura mu murima ingemwe zameze nabi n'imizi
* Abakozo ntibagomba kunywa itabi cyangwa kohereza umwotsi waryo mu murima w'inyanya kuko zishobora kwandura virusi iturutse mu itabi.
=== I'''byonyi bikunda gufata inyanya''' ===
Ubukoko bw`ingenzi bw`ibyonnyi bufata inyanya ni igitangangurirwa gitukura,ubukoko bw'ikijuju, inzoka zo mu mbuto, isazi yera, udukoko turya amababi y'inyanya n'utumatirizi.
=== '''Isazi zera''' ===
Izi ni isazi zera munsi y`ibabi.
Isazi nkuru zigira hafi mm 1 y`uburebure.
Izi sazi ni ibyonyi bibi cyane ku nyanya. Isazi zera zifata inyanya kuva zikiri ingemwe kugeza igihe zimaze gukura. Zinyunyuza amatembabuzi mu mababi, zigatuma igihingwa gicika intege.
[[Dosiye:Stevia rebaudiana TSWV symptoms 28.jpg|thumb|Indwara y'inyanya]]
Igihingwa kigaburira izo sazi bigatuma amababi yafashwe ahinduka umuhondo. Ariko kwangiza gukomeye guterwa n'izi sazi ntabwo guhita kugaragara nk`izindi ndwara ziterwa na virusi, bwo bugaragara nyuma. Isazi zera zohereza virusi zitera indwara mu nyanya. By`umwihariko ni yo itera amababi y`inyanya kuba umuhondo no kwihinahina(TYLCV). Umubare muto w`izi sazi ntabwo uhita utera igihingwa kononekara by'ako ako kanya, ariko n`ubwo zaba nke ni ngombwa ko zigenzurwa mu turere zikunda kugaragaramo cyane.
==== '''Kuzirinda:''' ====
* Igihe cyo guhinga n'igihe cyo kugemeka: mu gihe bishoboka, kudahinga inyanya mu gihe isazi zera zikunda kugaragaramo.
* Kugenzura ibihingwa ku buryo buhoraho.
* Gukoresha umutego w`umuhondo umatira ufata amasazi yera akuze.
* Kubagara umurima w`inyanya hakiri kare kandi ugakomeza kutabamo ibyatsi
* Guteramo umuti ukoze mu giti cyitwa Neem ( soma "Nimu"). Umuti wica ubukoko ukoze muri Nimu uzwiho kugabanya ikwirakwizwa ry`amagi y`isazi zera, ukabuza ibyana byazo gukura kandi ukagabanya ku buryo bugaragara ibyago byo gukwirakwira kwa virusi
* Gutera imiti y'amazi n'isabune byabugenewe na byo birinda izo sazi
* [[Dosiye:20160528 Whitstable - Solanum lycopersicum 1.jpg|thumb|Umusaruro w'inyany]]Gutera ibihingwa bikumira udukoko dukwirakwiza virusi.<ref>https://bwiza.com/?Abacuruzi-b-inyanya-babangamiwe-n-igihombo-giterwa-no-kubura-abaguzi</ref>
=== '''''Inda'' (''Aphis gossypii'', ''Myzus persicae'')''' ===
Inda zangiza ibihingwa nk'inyanya, ipamba, (''Aphis gossypii,'' green peach aphid (''Myzus persicae'') zinyunyuza amatembabuzi y'igihingwa, bityo bigatuma igihingwa kidakura neza. Utu dukoko tubyara kandi ibizi byanduye bimatira nk' [[ubuki]] bibuza igihingwa gukura, bikanambura ubwiza imbuto igihe zigeze ku isoko. Izo nda zishobora kandi kwanduza indwara ziterwa na virusi nka virusi itera ububore bwa concombre.<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/10/huye-abahinzi-binyanya-barataka-kubura-isoko-ryumusaruro-wabo/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151346/https://umuseke.rw/2021/10/huye-abahinzi-binyanya-barataka-kubura-isoko-ryumusaruro-wabo/ |url-status=dead }}</ref>
=== '''Kuyirinda''' ===
* Korora udukoko turya inda: ubusanzwe birashoboka gucungana na zo hakoreshejwe udukoko tuzirya duitandukanye. By'umwihariko, ni ngombwa kwirinda gukoresha imiti myinshi yica ubukoko kuko nayo yica utwo dukoko tuzihashya.
* Gukoresha isaso irwanya ubukoko. Isaso ishakisha ubukoko ikoze muri aluminium ibuza inda kugwa ku bihingwa. Igihe iyo saso itagira umumaro ni igihe ibihingwa bigaye cyane ku buryo birenga ku isaso.<ref name=":12">{{Cite web |url=https://www.abbagospel.net/Akamaro-k-inyanya-ku-ruhu-rw-umuntu.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151336/https://www.abbagospel.net/Akamaro-k-inyanya-ku-ruhu-rw-umuntu.html |url-status=dead }}</ref>
=== '''TUTA Absoluta''' ===
Tuta absoluta ni agakoko kangiza kibasira inyanya cyane cyane n’ibindi bihingwa byo mu muryango umwe n’inyanya (solanacea).<ref name=":12" />
==== '''Ibimenyetso:''' ====
Tuta abusoluta yibasira cyane cyane amababi n’ibihimba. Ishobora kandi kuboneka munsi y’urugori rw’urubuto ndetse n’imbere rimwe na rimwe.Ubwone bukabije bw’aka gakoko butuma amababi yuma ndetse rimwe na rimwe n’igihingwa cyose kikuma.<ref name=":13">https://umurengezi.com/huye-abahinzi-binyanya-barataka-igihombo-baterwa-no-kuziburira-isoko/</ref>
==== '''Kuyirwanya''' ====
Bayirwanya bakoresha imiti nka mamectin benzoate na Abamectin bayisimburanya kugira ngo irwanye udukoko dukuze n’ibyana cyangwa amagi yayo.<ref name=":13" />
=== Gusarura inyanya ===
Igihe cyo kwera kiba gitandukanye, kuva ku minsi 55 kugeza ku minsi 105. Ni byiza gusarura imbuto zihishije neza ariko zigikomeye. Amoko menshi agira inyanya z`umutuku wijimye. Inyanya zasaruwe zigomba gushyirwa mu gicucu mu gipimo cy`ubushyuhe kiri munsi ya dogere 25oC n'ubuhehere buri hagati ya 80-90%.Urumuri si ngombwa ku nyanya zeze imburagihe. Inyanya zikiri icyatsi zishobora gusarurwa zikazagurishwa haciyemo igihe.<ref name=":14">https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-49984065</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.intyoza.com/2018/12/03/rusizi-kutagira-isoko-rihoraho-bitera-igihombo-abahinzi-binyanya/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151346/https://www.intyoza.com/2018/12/03/rusizi-kutagira-isoko-rihoraho-bitera-igihombo-abahinzi-binyanya/ |url-status=dead }}</ref>
Gufata nabi inyama zimaze gusarurwa bishobora kwica ubwiza bwazo ku buryo bworoshye. Inyanya zasaruwe bisaba kuzitondera kugira ngo batazikomeretsa cyangwa ngo bazivange n`izangiritse. Ni byiza ko inyanya zisarurwa mu gihe igipimo cy`ubushyuhe ari cyiza nka mu gitondo cyangwa nimugoroba. Umusaruro w`inyanya uratandukana bitewe n`ubwoko bwazo,bitewe n`uburyo zahinzwe n`uburyo zitawemo.<ref name=":14" /><ref>https://www.scoopernews.com/2023/02/22/akamaro-k-inyanya-mu-gikorwa-cyo-gutera-akabariro-hagati-y-abashakanye/39642069</ref>
=== Gufata neza umusaruro w'inyanya<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/menya-ibintu-11-bitangaje-nakamaro-kinyanya-ku-ruhu-ku-musatsi-no-ku-buzima-bwawe-95705</ref> ===
[[Dosiye:Heirloom tomatoes 20170602-AMS-PJK-0132 (35054884775).jpg|thumb|Kubiaka Inyanya]]
Inyanya zigisarurwa ziba ziteguye guhita zigurishwa ako kanya. N`ubwo inyanya zishyirwa mu mboga zipfa vuba, zimara iminsi itatu cyangwa ine zibistwe ku gipimo cy`ubushyuhe bwo mu cyumba zirimo, zikaba zamara iminsi irenga icyumweru mu cyuma gikonjesha. Zishobora guhita zitunganywa mu ruganda iyo zimaze gusukurwa. Inyanya zishobora kubikwa mu dukopo mu ruganda ruzitunganya kandi zikabasha kubikika igihe kinini. Urusukume rw`inyanya rukorwa mu nyanya zikiri nshya kandi zishobora kubikika mu gihe kinini gishoboka mu gakopo gafunze neza umwuka utinjiramo. Inyanya zibitse mu dukopo zishobora kubikika igihe gitandukanye bitewe n`aho zateganyirijwe gukoreshwa.<ref>{{Cite web |url=https://www.inyenyerinews.org/amakuru-2/i-kigali-nabakire-baratabaza-inyanya-zarahenze-kurusha-sositomate/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226151334/https://www.inyenyerinews.org/amakuru-2/i-kigali-nabakire-baratabaza-inyanya-zarahenze-kurusha-sositomate/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umwezi.rw/?p=5139</ref>
==== AKAMARO K'INYANYA ====
1.ZIRINDA INDWARA YA KANSERI
2.ZIFASHA MU KUGABANYA UMUVUDUKO W'AMARASO
3.ZIFASHISHWA N'UMUNTU USHAKA KU GUTAKAZA AMARASO <ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/menya-ibintu-11-bitangaje-nakamaro-kinyanya-ku-ruhu-ku-musatsi-no-ku-buzima-bwawe-95705</ref>
4.ZIFASHA URUHU KUMERA NEZA NO KUGIRA UMUSATSI MWIZA...<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/menya-ibintu-11-bitangaje-nakamaro-kinyanya-ku-ruhu-ku-musatsi-no-ku-buzima-bwawe-95705</ref>
=== Amashakiro ===
[[Category:Ibimera]]
[[Category:Imboga]]
[[Category:Ibiribwa]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
3tv03h3x9pgxmu5w6y0idatpf13jzjq
Umurenge wa Kabarondo
0
8121
134288
133904
2026-07-26T10:24:58Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134288
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = Kabarondo
| settlement_type = Umujyi n’[[Imirenge y'u Rwanda|umurenge]]
| subdivision_type = Igihugu
| subdivision_name = [[File:Flag of Rwanda.svg|25px]] [[Rwanda]]
| subdivision_type1 = Intara
| subdivision_name1 = [[Intara y'Iburasirazuba]]
| subdivision_type2 = Akarere
| subdivision_name2 = [[Akarere ka Kayonza]]
| leader_title = Umuyobozi
| population_as_of = Ibarura rusange ryo mu 2022
| population_total = 37839
| population_urban = 17907
| blank_name = Ubucucike
| blank_info = Abaturage 695 kuri km²
| blank1_name = Ubuhagarike
| blank1_info = Metero 1.820
| blank2_name = Ikirere
| blank2_info = Aw
}}
'''Kabarondo''' ni umujyi n’umurenge byo mu [[Rwanda|Repubulika y’u Rwanda]].
== Aho iherereye ==
Kabarondo iherereye mu [[Akarere ka Kayonza]], mu [[Intara y'Iburasirazuba]]. Iri mu majyepfo y’iburasirazuba bw’u Rwanda, ku muhanda mukuru RN3 uva i [[Kigali]] ukagera i [[Nyakasanza]] muri [[Tanzaniya]]. Kabarondo iri ku ntera y’umuhanda ingana na kilometero 83 mu majyepfo y’iburasirazuba bwa Kigali, umurwa mukuru n’umujyi munini w’u Rwanda.<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/Rwanda_Distance_Result.asp?fromplace=Kabarondo%2C%20Eastern%20Province%2C%20Rwanda&toplace=Kigali%2C%20Rwanda%2C&dt1=ChIJ-wK3gLs32xkR2GYvhen81co&dt2=ChIJl-fYjiWk3BkRyAsdQaU2K_M « Road Distance Between Kigali and Kabarondo With Map »], ''Globefeed.com'', yasuwe ku wa 27 Gicurasi 2015.</ref> Kabarondo iherereye ku nganyagihugu za 2°00′38″ S na 30°33′27″ E, ni ukuvuga ku bubangikane bwa −2.010556 no ku burebure bwa 30.557500.<ref>[https://www.google.com/maps/place/2%C2%B000'38.0%22S+30%C2%B033'27.0%22E/@-2.0105556,30.5575,17z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x0:0x0 « Location of Kabarondo, Rwanda at Google Maps »], ''Google Maps'', yasuwe ku wa 27 Gicurasi 2015.</ref>
== Ahantu h’ingenzi ==
Ahantu h’ingenzi hari muri Kabarondo cyangwa hafi yayo ni aha:
* Ibiro by’ubuyobozi bwa Kabarondo;
* Isoko rikuru rya Kabarondo;
* Kabarondo Boys Centre, ikigo cyashinzwe mu 2010 n’amashyirahamwe Streets Ahead Children's Centre Association na Property Professionals Breakfast Club SACCA;<ref>[https://web.archive.org/web/20150527201446/https://www.wjr.org.uk/news/a-new-boy-s-centre-in-kabarondo-rwanda/ « A New Boys' Centre in Kabarondo, Rwanda »], ''World Jewish Relief'', 6 Ukuboza 2010, yasuwe ku wa 27 Gicurasi 2015.</ref>
* Ikigo cy’imyuga cya Kabarondo;
* Parikingi ya tagisi ya Kabarondo.<ref>Claudia Gasana, [https://web.archive.org/web/20150527185803/http://www.rwandaexpress.rw/lifestyle/34147/kabarondo-residents-decry-lack-public-toilets/ « Kabarondo Residents Decry Lack of Public Toilets »], ''Rwanda Express'', 23 Gicurasi 2015, yasuwe ku wa 27 Gicurasi 2015.</ref>
== Reba kandi ==
* [[Urutonde rwa banki zo mu Rwanda]]
== Inyandiko n’amashakiro ==
{{reflist}}
== Imiyoboro yo hanze ==
* [https://web.archive.org/web/20240915103206/https://www.handinhandinternational.org/casestudy/business-as-usual-clementines-climb-from-farmer-to-leader/ Business As Usual: Clementine's Climb From Farmer To Leader]
* [https://www.newtimes.co.rw/section/article/2011-05-05/30890/ Kabarondo Traders Warned On Tax Fraud]
[[Category:Akarere ka Kayonza]]
1v44efa10i3jgh7atmjwl99d5y2hzup
Akarere ka Gicumbi
0
8406
134237
133091
2026-07-26T06:46:30Z
B.Scalling
15089
134237
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q2424750|useImage=[[File:AKARERE KA GICUMBI.jpg|AKARERE_KA_GICUMBI]]}}
Akarere ka [[Gicumbi Fc|Gicumbi]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Gicumbi_District</ref> ni kamwe mu turere dutanu (5) tugize [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|intara y’Amajyaruguru]], gafite ubuso bungana na km² 829. Gaherereye iburasirazuba bw’iyi ntara. Mu majyaruguru gahana imbibi n’[[Akarere ka Burera|akarere ka BURERA]] n’igihugu cya UGANDA. Iburasirazuba Gahana imbibi n'uturere twa [[Akarere ka Nyagatare|NYAGATARE]] na [[Akarere ka Gatsibo|GATSIBO]], mu Majyepfo yako gahana imbibi [[Akarere ka Gasabo|n'akarere ka GASABO]] n’agace gato ka RWAMAGANA ku nkengero z’ikiyaga cya Muhazi. Iburengerazuba gahana urubibi n’Akarere ka [[RULINDO]]. Akarere ka Gicumbi gafite [[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] makumyabiri n'umwe(21);utugari ijana n'icyenda(109);[[imidugudu]] magana tandatu mirongo itatu (630),ubucucike kuri km2 ni 534.
Aka karere gafite umupaka uhuza i gihugu cy'u [[Rwanda]] n'igihugu cya [[Uganda]] ufasha abaturage b'ibihugu byombi muri gahunda y'ubucuruzi n'imigenderanire. <ref>Hagiye kubakwa imihanda ya kaburimbo izafasha mu iterambere ry’Akarere</ref>
Ikindi akarere ka Gicumbi gafite umuhanda mushya Rukomo-Nyagatare ukaba uhuza akarere ka Gicumbi na Nyagatare ni [[Intara y’Iburasirazuba|ntara y'Uburasirazuba]] muri rusange<ref>Akarere ka Gicumbi</ref>.
== AMATEKA ABARIZWA MURI AKA KARERE ==
Aka [[AKARERE KAGICUMBI|karere aka Gicumbi]] gafite amateka yihariye atandukanye n'ayutundi turere. Aha twavugamo ko ahitwa mu murenge wa Rutare akagali ka [[Kigabiro]] ko ariho hatabarijwe umugogo w' [[umwami]] Kigeli wa IV Rwabugili.[[Dosiye:Kibeho Forest at Nyaruguru District.jpg|thumb|Gicumbi]]Ikindi gikomeye cyane aka karere niho urugamba rwo kubohora [[igihugu]] rwateguriwe ahitwa ku Mulindi w'intwari gaherereye mumurenge wa shangasha.
== Ubuso ==
Akarere ka [[Gicumbi Ibiti ibihumbi 12 byatewe mu gukumira isuri n’inkangu|Gicumbi]] kahuje uturere twahozeho mbere ya “reforme administrative” ya 2006 twa Rebero, Rushaki, Bungwe, Kisaro n'umujyi wa [[Byumba]] . Akarere ka Gicumbi gafite ubuso bungana na km2 829 burimo umujyi wa Gicumbi ugizwe na 90,5 km² (imirenge ya Byumba, Kageyo n’[[Akagari|Utugari]] 2 aritwo mu Murenge wa [[Rukomo]] (twa Cyuru na Kinyami). Akarere ka Gicumbi kagabanyijemo Imirenge makumyabiri n'umwe(21), Utugari 109 n’imidugudu 630. <ref>http://www.gicumbi.gov.rw/fileadmin/templates/document/Akarere_ka_Gicumbi_Inyandiko_mpine__update_of_end_March_2020_.pdf</ref>
== Imirenge igize akarere ka gicumbi<ref>https://www.gicumbi.gov.rw</ref> ==
# Nyamiyaga: umurenge wa nyamiyaga ugizwe n'utugari turindwi(7) aritwo:gahumuriza,Jamba,kabeza II,kabuga II,karambo,kiziba,mataba.
# Rutare:umurenge wa Rutare ugizwe n'utugari dutandatu(6) aritwo:bikumba,gasharu,gatwaro,kigabiro,munanira na Nkoto.
# Nyankenke : Umurenge wa Nyankenkugizwe n'utugari turindwi (7) aritwo:[[Butare]],Kigogo,kinishya Rusasa,Rutete,Rwagihura,Raramba.
# Miyove: umurenge wa Miyove ugizwe n'utugari dutatu(3) aritwo:[[Akarere ka Gakenke|Gakenke]],mubuga, Miyove
# Manyagiro:Manyagiro ni umwe mumirenge makumyabiri n'umwe igize akarere ka Gicumbi, uyu murenge ugizwe n'utugari dutandatu (6) aritwo:kabuga,Nyiragifumba,nyiravugiza,remera,rusekera,ryaruyumba.
# Rukomo: umurenge wa Rukomo ugizwe n'utugari dutandatu (6) aritwo:cyeya,cyuru,gisiza,kinyami,Mbare,Munyinya.
# Ruvune:Ruvune n'umwe mumirenge igize akarere ka Gicumbi uyu murenge ugizwe n'utugari dutandatu (6) aritwo:cyandaro,gasambya,gashirira,kabare,rebero,ruhondo.
# Kageyo:kageyo n'umwe mumirenge igize akarere ka Gicumbi uyu murenge ugizwe n'utugari dutanu(5) aritwo:gihembe,horezo,kabuga,muhondo, nyamiyaga.
# Rubaya: umurenge wa Rubaya ugizwe n'utugari dutanu(5) aritwo:Gihanga,Gihambashayo,Gishari,Muguramo, Nyamiyaga.
# [[Byumba]]:Ni umugi mukuru wa akarere ka Gicumbi,uyu murenge ugizwe n'utugari icyenda(9) twavuga:Gacurabwenge,Gisuna,Murama,Kabali,Kivugiza,Ngondore,Nyakabungo,Nyamabuye,Nyarutarama.
# [[Mutesi scovia|Mutete]]:Mutete n'umwe mumirenge makumyabiri n'umwe igize akarere ka Gicumbi, uyu murenge ugizwe n'utugari dutanu (5) aritwo:Gaseke,Kabeza I,Musenyi,Mutandi,Nyarubuye.-
# [[UMURENGE WA MUKO|Muko]]: muko ni umwe mumirenge igize akarere ka Gicumbi,Kandi ukaba ugizwe n'utugari dutanu(5) aritwo:Cyamuhinda,Kigoma,Mwendo,Ngange,Rebero.
# Cyumba:Cyumba n'umwe mumirenge igize akarere ka Gicumbi Kandi ukaba ugizwe n'utugari dutandatu(6) aritwo:Gasunzu,Muhambo, Nyakabungo,Nyambare,Nyaruka,Rwankonjo.
# Rwamiko:Rwamiko Ni Umurenge mu karere ka Gicumbi Kandi wegeranye n'umurenge wa Rutare,uyu murenge ugizwe n'utugari dutatu(3) aritwo:Cyeru,Kigabiro,Nyagahinga.
# Giti:Giti ni umwe mumirenge makumyabiri n'umwe igize akarere ka [[Gicumbi]] uhana imbibi n'umurenge wa Rutare ndetse na Rwamiko,Kandi ugizwe n'utugari dutatu(3) aritwo:Gatobotobo,Murehe,Tanda.
# Rushaki:Umurenge wa Rushaki mu karere ka Gicumbi ugizwe n'utugari dutatu(3) aritwo:Gatenga,Kamutora,Karurama.
# Mukarange:Mukarange ihana imbibi n'umurenge wa [[byumba]],uyu murenge ugizwe n'utugari dutandatu(6) aritwo:Cyamuganga, Gatenga,Kiruhura,Mutarama,Rugerero,Musambya.
# Bwisige: ugizwe [[n'utugari]] tune(4) aritwo:Bwisige,Gihuke,Nyabushingitwa,Mukono.
# Shangasha:Ugizwe n'utugari dutanu(5):Kitazigurwa,Bushara,Nyabishambi,Nyabubare,shangasha.
# Bukure:uyu murenge ugizwe n'utugari tune(4):Karenge, Kigabiro,Kivumu,Rwesero.
# Kaniga:Bugombo,Gatoma,Murindi,Nyarwambu,rukurura
== UBUHINZI N'UBWOROZI MU KARERE KA GICUMBI ==
'''Ubworozi n'ubuhinzi''' ni ingingo z'ingenzi mu iterambere ry'a'''karere ka Gicumbi''', kandi bifite uruhare runini mu bukungu bw'abaturage b'akarere ndetse no mu mibereho yabo. Akarere ka Gicumbi, nk'akarere kari mu n'''tara y'Amajyaruguru''', kigaragara cyane mu buhinzi n'ubworozi, bifite uruhare mu gutuma abaturage babona ibiribwa by'ibanze, ndetse bikanatanga amahirwe y'imirimo. Dore uko ubworozi n'ubuhinzi bikorwa muri Gicumbi:
=== 1. Ubuhinzi mu Karere ka Gicumbi ===
[[Dosiye:GICUMBI AGRICULTURE.jpg|thumb|UBUHINZI MU KARERE KA GICUMBI]]
Gicumbi ifite ubutaka bwiza bworoheje ku buhinzi butandukanye, bukaba butanga umusaruro ushimishije. Abahinzi b'akarere bakora cyane mu buhinzi bw'ibihingwa by'ibanze, kandi bafite umuco wo guhinga ibintu byinshi mu buryo butandukanye.
==== Ibihingwa bikunzwe mu Karere ka Gicumbi: ====
* '''Ibihingwa by'ibanze (nk'ibigori n'ibishyimbo)''': Gicumbi izwiho guhinga '''ibigori''' (cyangwa amasaka) ku buryo bukomeye. Ibishyimbo ni kimwe mu bihingwa bihingwa cyane muri aka karere. Ibi bihingwa byombi bifasha abaturage kubona ibiribwa by'ibanze ndetse no kubona ibicuruzwa by'ubucuruzi.
*
* '''Ibirayi''': Gicumbi ni ahantu hakunze guhingwa '''ibirayi''', kandi ni kimwe mu bihingwa by'umwihariko muri aka karere.
* '''Imbuto n'imboga''': Abahinzi mu karere ka Gicumbi bafite uburyo bwo guhinga imbuto [[Imboga|n'imboga]], harimo '''avoka''', '''ibinyomoro''', '''ibihaza''', n'ibindi.
* '''Amashaza''': Akarere ka Gicumbi ni ahantu hakunze guhingwa amashaza (peas), ibi bihingwa bikaba bifite akamaro mu gutanga ibiribwa byuzuye intungamubiri.
* '''Umuceri''': Gicumbi ifite ubutaka bwiza bwo guhinga umuceri, usibye ahantu hegereye imigezi n'ibiyaga.
[[Dosiye:Ikirango cy'uruganda rw'icyayi ku mulindi19.jpg|thumb|ikirango cy'uruganda rwa mulindi]]
==== Ubuhinzi bukorerwa mu buryo bugezweho: ====
* '''Gukoresha imashini''': Mu rwego rwo kongera umusaruro, hari ingamba zo gukoresha '''imashini z’ubuhinzi''' (nk'imashini zisarura [[Ikigori|ibigori]]), kugira ngo hakorwe ku buryo bwihuse kandi butanga umusaruro mwinshi.
* '''Gukoresha amazi''': Mu gihe cy'izuba ryinshi, abaturage b'Akarere ka Gicumbi bakoresha uburyo bwo kuvomerera ibihingwa mu buryo bwihariye (nko gukoresha '''amashyiga''', '''ibito by'amazi''', n'ibindi).
==== Gahunda za Leta n'abafatanyabikorwa: ====
* '''Ubuhinzi bwa kijyambere''': Leta y'u Rwanda, ifatanyije n'abafatanyabikorwa, yashyizeho gahunda zitandukanye zo gufasha abahinzi mu karere ka Gicumbi, harimo gutanga '''imbaraga mu buhinzi bwa kijyambere''', '''guhugura abahinzi''', no kubashyira hamwe mu k'''operative''' (amakoperative y’abahinzi).
=== 2. Ubworozi mu Karere ka Gicumbi ===
Ubworozi bukomeje kuba imwe mu nkingi z'ubukungu mu Karere ka Gicumbi. Abaturage benshi bo muri aka karere bakora ubworozi bw'amatungo magufi n'amatungo manini, nk'inka, intama, ingurube, n'inkoko.
==== Ubworozi bw'amatungo magufi n'amatungo manini: ====
* '''Inka''': Gicumbi ifite ubworozi bw''''inka''' bw'ingenzi, kandi ni ahantu hakunze kuboneka aborozi b'inka. [[Inka]] zitanga amata, kandi ni isoko y'inyama n'uruhu. Amata y'inka ni kimwe mu bicuruzwa by'ingenzi muri Gicumbi, akaba akenerwa cyane mu muryango.
* '''Intama n'inkoko''': Intama n'inkoko zoroziwe mu karere, kandi hari gahunda za leta zishyigikira aborozi b'intama mu buryo bwo kubona isoko rihamye. Inkoko zitanga amagi, inyama, ndetse n'ibikoresho by'ubworozi (nk'ibikoresho byo gutunganya).
* '''Ingurube''': Gicumbi ni ahantu hakunze kwitabwaho '''ubworozi bw'ingurube'''. Ingurube zitanga inyama n'ibindi bisubizo ku baturage.
* '''Amatungo magufi''': Abaturage benshi mu Gicumbi bafite amatungo magufi, akenshi abasha guha amahirwe abantu kubona ibiribwa n'ibindi bisubizo.
==== Ubworozi bwa kijyambere: ====
* '''Kongera umusaruro''': Mu rwego rwo kongera umusaruro, aborozi bakoresha uburyo bwa kijyambere mu korora amatungo, harimo imirima yo kubakira amatungo, imirima y'ibinyampeke by'amatungo, n'ibikoresho byo gukurikirana ubuzima bw'amatungo.
* '''Gutanga ibikoresho by’ubworozi''': Hari gahunda za Leta n'abafatanyabikorwa zo gutanga '''ibikoresho by’ubworozi''' nk'imiti, inyongeramusaruro, n'ibikoresho byo kubika ibiryo by'amatungo.
=== 3. Ubuhinzi n'Ubworozi Bihuza Umurimo ===
* '''Ihuriro ry'ubuhinzi n'ubworozi''': Mu Karere ka Gicumbi, abahinzi n'aborozi bakorana mu buryo bw'imikoranire. Guhinga ibihingwa by'ibanze nk'ibigori no guhinga ibyatsi by'amatungo, bituma abaturage ba Gicumbi babasha korora amatungo neza no kubona ibiribwa bihagije.
* '''Ihuriro ry'amakoperative''': Amakoperative y'abahinzi n'aborozi muri Gicumbi akora ku buryo buhamye, kandi atanga amahirwe menshi yo gusangira ubunararibonye, kubona amasoko, no kubungabunga ubuhinzi n'ubworozi.
=== 4. Ibibazo n'Inzitizi: ===
* '''Imihindagurikire y'ibihe''': Imihindagurikire y'ibihe, nk'izuba rikabije cyangwa imvura nyinshi, bigira ingaruka ku buhinzi n'ubworozi, bigatuma bamwe mu baturage babura umusaruro.
* '''Ikibazo cy'ubutaka''': Ubutaka bw'akarere ka Gicumbi bwifashishwa cyane mu buhinzi no mu bworozi, ariko hari ikibazo cyo kubura ubutaka bunoze bwo guhingamo cyangwa bwo kororeramo, bikaba byatera ibibazo by'ubukungu mu miryango.
* '''Isoko n'ubucuruzi''': Nubwo hari amahirwe yo kongera ubuhinzi n'ubworozi, abaturage baracyahangayikishijwe no kubona amasoko ahamye, cyane ku musaruro w'amatungo n'ibihingwa.
=== 5. Gahunda za Leta n'Abafatanyabikorwa: ===
Leta y'u Rwanda ndetse n'abafatanyabikorwa bayo bakomeje gushyiraho '''gahunda zo gufasha abahinzi n'aborozi''' mu karere ka Gicumbi, harimo gutanga imfashanyo y'ubworozi, kubaka ibikorwaremezo, gutanga amahugurwa y'ubuhinzi bwa kijyambere, no gushyira mu bikorwa gahunda zo kongera ubukungu bw'abaturage.
=== Ibyo Ubworozi n'Ubuhinzi Bihindura: ===
* '''Iterambere ry'ubukungu''': Ubworozi n'ubuhinzi muri Gicumbi bitanga akazi ku baturage benshi, bikongera umusaruro w'igihugu no kuzamura imibereho myiza.
* '''Ibiribwa by'ibanze''': Abaturage babasha kubona ibiribwa by'ibanze, kandi ubushobozi bw'akarere bwiyongera mu gukora imishinga y'iterambere.
Ubworozi n'ubuhinzi ni imbaraga za Gicumbi mu gukora ubukungu no guharanira iterambere ry'abaturage.
== IBIKORWA REMEZO BYO MU KARERE KA GICUMBI ==
'''Ibikorwa remezo by’akarere ka Gicumbi''' bifite uruhare runini mu iterambere ry’ubukungu, imibereho myiza y’abaturage, ndetse no mu guha abaturage amahirwe yo kugira ubuzima bwiza no kwiteza imbere. Ibikorwa remezo ni ibintu by'ingenzi mu buzima bwa buri munsi, harimo ibikorwa by’amashanyarazi, imihanda, amazi, n'ibindi. Dore uko ibikorwa remezo bikorwa muri Gicumbi:
[[Dosiye:UMUHANDA WA GICUMBI.jpg|thumb|Umuhanda uboneka mu karere ka GICUMBI]]
=== 1. Imihanda n'itumanaho ===
* '''Imihanda y'ubwoko bwose''': Gicumbi ifite imihanda isanzweho, kandi ikomeje kwitabwaho mu kubaka imihanda myiza. Imihanda ikoreshwa mu gutwara abantu n'ibicuruzwa, igafasha [[ABAHANZI|abahinzi]], aborozi, ndetse n'abacuruzi kugera ku masoko ndetse no kugera ku baturage b'ahantu hatandukanye.
* '''Imihanda y'ikiciro cya kabiri na gatatu''': Hari imihanda ireshya n’ikiciro cya kabiri (imihanda mikuru) ndetse n'iy'ikiciro cya gatatu (imihanda y'ibanze), kandi igihugu gikomeje gahunda yo kubaka imihanda y'ubwoko bwa kijyambere, hamwe n'ibindi bikorwa byo kubungabunga no gutunganya imihanda.
* '''Imihanda ya kaburimbo''': Mu rwego rwo gukomeza guteza imbere ibikorwa by’imihanda, imihanda ya kaburimbo imaze kugera mu bice bitandukanye by'akarere, kandi iri kwitabwaho cyane mu mishinga y'ubukungu.
* '''Guhuza imihanda''': Kubaka imihanda ijya mu midugudu itandukanye ya Gicumbi, guhuza abaturage, no kubasha kugera ku bindi bice by’igihugu ni ikintu gikomeje kwitabwaho.
=== 2. Amazi n'isukura ===
* '''Gutanga amazi meza''': Gicumbi ifite gahunda zinyuranye zo gutanga amazi meza ku baturage. Gahunda yo kugeza amazi meza ku baturage hirya no hino mu karere ikomeje kuba ik'ingenzi, cyane cyane mu midugudu.
* '''Isuku n'isukura''': Mu rwego rwo gukomeza kugira ubuzima bwiza, ibikorwa byo kubungabunga isuku no kwita ku isuku n’isukura mu midugudu no mu mugi wa Gicumbi birakorwa. Gahunda yo gukora ubukangurambaga mu isuku ituma abaturage basobanukirwa n'akamaro ko kubungabunga ibidukikije.
=== 3. Amashanyarazi ===
* '''Gutanga amashanyarazi''': Gicumbi ifite gahunda nyinshi zo kugeza amashanyarazi ku baturage. Amashanyarazi atangwa mu buryo bwa '''nyuma''' (mu buryo bw'amashanyarazi ava mu mishinga y'ubushobozi bw'igihugu), ndetse '''gushiraho amashanyarazi akomoka ku mirasire y'izuba''' (solar power) nabyo biri gushyirwaho ku baturage batabona amashanyarazi aturutse ku muriro w'amashanyarazi rusange.
* '''Kubaka ibikorwa remezo by’amashanyarazi''': Uyu munsi, abaturage b’akarere ka Gicumbi barakomeza kubona amashanyarazi ku rwego rw’imijyi no mu bice by’icyaro, bitewe n’imishinga ya leta.
=== 4. Uburyo bwo Kugeza Serivisi z'Umuco n'Uburezi ===
* '''Amashuri''': Gicumbi ifite amashuri y'incuke, abanza, ayisumbuye ndetse n'ibigo by'imyuga. Gahunda ya Leta ni uguteza imbere amashuri, kubaka ibyumba by’amashuri no kubungabunga ibikoresho by’abanyeshuri.
* '''Ibigo by'imyuga''': Kubaka ibikorwa remezo by’imyuga bikomeje gutanga amahirwe menshi ku rubyiruko mu bice bitandukanye bya Gicumbi. Ibi bigo by’imyuga bituma urubyiruko rwigira ku bumenyi butandukanye, bigafasha mu kubaka ejo hazaza heza.
=== 5. Ibikorwaremezo by’Ubuzima ===
* [[Dosiye:IBITARO BYA BYUMBA.jpg|thumb|270x270px|'''IBITARO BYA BYUMBA''']]'''Ibigo nderabuzima''': Gicumbi ifite ibigo nderabuzima bihagije byo gutanga serivisi z’ubuzima ku baturage, kandi ibikorwa byo kubaka ibigo nderabuzima byitabwaho cyane. Abaturage bafite amahirwe yo kubona serivisi z’ubuzima bwiza, harimo n'ibikorwa byo kuvura indwara z'ibanze, gutanga inkingo, ndetse no kubungabunga ubuzima bw’imiryango.
* '''Amavuriro n'ibitaro''': Icyo Gicumbi gikeneye ni ugukomeza kubaka ibitaro n’amavuriro kugira ngo abaturage babone serivisi z’ubuvuzi ku buryo bwihuse. Gahunda ya Leta ni ugufasha abaturage kubona ubuvuzi bw’ibanze ndetse no gukomeza guteza imbere ibikorwaremezo by’ubuzima.[[Dosiye:Image 750x 63c1425a5cbc.jpg|thumb|142x142px|ISOKO RYA GICUMBI]]
=== 7. Gahunda z'Ubucuruzi n’Ubukerarugendo ===
* '''Isoko''': Gicumbi ifite ibikorwa remezo by'amasoko y'ibicuruzwa biva mu buhinzi n'ubworozi. Ibi byifashishwa mu gukwirakwiza ibicuruzwa mu bindi bice by’igihu
* '''Gahunda z'ubukerarugendo''': Akarere ka Gicumbi gifite ibyiza by'umwihariko, harimo ahantu nyaburanga byifashishwa mu bukerarugendo. Gahunda ya Leta ni uguteza imbere ubukerarugendo muri aka karere kugira ngo bibyaze umusaruro ibyiza by'ubukerarugendo n'umutungo kamere.[[Dosiye:HOTEL URUMURI.jpg|thumb|125x125px|HOTEL URUMURI IBONEKA MU KARERE KA GICUMBI]]
=== 8. Gahunda z'Imibereho myiza y'Abaturage ===
* '''Gahunda z'imibereho myiza''': Ibikorwa remezo mu rwego rwa '''imibereho myiza''' bigamije gufasha abaturage kugera ku buzima bwiza, aho bikorwa byita ku gufasha imiryango irimo abafite ubumuga, abana bato, n'abageze mu zabukuru.
* '''Gahunda z’uburezi''': Guteza imbere ibikorwa by’uburezi bigamije kwigisha abana ndetse n'abantu bakuru kugira ngo bagire ubumenyi buhamye mu ngeri zose.
=== 9. Ubumenyi n'Ubushakashatsi ===
* '''Ubumenyi n'ubushakashatsi mu buhinzi n'ubworozi''': Gicumbi ikomeza gufasha abahinzi n'aborozi binyuze mu bikorwa byo gushyira mu bikorwa ubushakashatsi, kugirango babashe kumenya uburyo bwo guhinga neza no korora ku buryo bugezweho.
=== '''10.UBUREZI''' ===
'''Uburezi mu Karere ka Gicumbi''' ni ingenzi mu rwego rwo guteza imbere imibereho myiza y’abaturage ndetse n'iterambere ry'akarere muri rusange. Gicumbi ni imwe mu turere tw'u Rwanda ifite gahunda zikomeye mu bijyanye n’uburezi, harimo kubaka amashuri, kongera uburezi bufite ireme, no guteza imbere imibereho y’abana n’abarimu.
=== Amashuri mu Karere ka Gicumbi: ===
Akarere ka Gicumbi gafite amashuri y'incuke, abanza, ayisumbuye, ndetse n'ibigo by'imyuga. Ubu buhinzi butuma abana b’abaturage b’akarere babona amahirwe yo kwiga no kwiteza imbere. Ibi bituma hakomeza kugerwaho intego y’uburezi bw'inshingano.
=== Amashuri y'Incuke : ===
* Hari amashuri y’incuke ku rwego rwose rw'akarere, cyane cyane mu mijyi no mu mirenge. Aha ni ho abana bato batangira urugendo rwabo rw’uburezi. Ubu buhinzi bufasha umwana kwitegura amashuri abanza no kugira ubumenyi bw’ibanze mu bumenyi bw’isi.
=== Amashuri Abanza : ===
* '''Amashuri abanza''' ni kimwe mu byiciro by'ingenzi mu burezi mu Karere ka Gicumbi. Akarere kagize intambwe mu kwimakaza uburezi bw'ibyiciro byose, mu buryo bw'amasomo, imfashanyigisho, ndetse n'ibikoresho by’abana n'abarezi.
* Abana benshi muri Gicumbi biga amashuri abanza kandi hari gahunda yo gufasha abana baturuka mu mirenge no mu bice by'icyaro kubona uburezi bufite ireme.
=== Amashuri y'Isumbuye : ===
* [[Dosiye:KAGEYO TSS.jpg|thumb|KAGEYO TSS rimwe mu mashuri yisumbuye aboneka muri gicumbi]]'''Amashuri yisumbuye''' muri Gicumbi arakomeje kwiyongera, haba mu mijyi ndetse no mu bice by'icyaro. Mu mashuri yisumbuye, abana barushaho kugira ubumenyi bwimbitse mu masomo ya siyansi, ubumenyi bw’imibereho, ubumenyi bw'ikoranabuhanga, ndetse n’ubukungu.
* Ibi bituma abana bo mu karere ka Gicumbi babasha kugera ku myigire ikomeye, bityo bakabona amahirwe yo kwiga mu mashuri makuru n'amakuru.
=== Ibigo by'Imyuga: ===
* Mu rwego rwo gufasha urubyiruko kwiteza imbere no kubona akazi, Gicumbi ifite ibigo by’imyuga bigamije gutanga ubumenyi bw’ibanze mu mwuga, nka gahunda zo kwigisha imyuga n'ubumenyingiro.
* Ibi bigo bifasha urubyiruko kwiga ubufundi, ubukanishi, ububaji, ubudozi, n'ibindi, bigatuma babasha kwihangira imirimo.
=== Gahunda z'Ireme ry'Uburezi: ===
* Akarere ka Gicumbi kigenda gishyira imbere gahunda yo kuzamura ireme ry'uburezi, harimo gutanga amahugurwa ku barimu, kubaka ibyumba by’amashuri, no kugerageza uburyo bushya bwo gutanga ubumenyi.
* Hari kandi gahunda yo kwita ku bashinzwe uburezi n’ubuyobozi bw’amashuri, kugira ngo barusheho gutanga uburezi bufite ireme kandi bukenewe.
=== Ibikorwa byo Guteza Imbere Uburezi: ===
* '''Kubaka amashuri''': Gicumbi ikomeje kubaka amashuri mu bice bitandukanye by'akarere, kugira ngo abana bose babone amahirwe yo kwiga.
* '''Uburezi bwa Tekinike''': Akarere ka Gicumbi kashyize imbaraga mu gushyira imbere uburezi bw'imyuga n'ubumenyingiro, cyane cyane mu rubyiruko, kugira ngo haboneke abanyeshuri bashobora gukora imirimo itandukanye no kubona akazi.
* '''Amahugurwa y’Abarezi''': Abarezi bahabwa amahugurwa ajyanye n’ubumenyi bwa kijyambere, kugira ngo bigishirize abana b'akarere mu buryo bugezweho kandi butanga ireme.
=== Uburezi Bw'Uburinganire: ===
* Gicumbi ifite gahunda yo gushyira imbere '''uburinganire mu burezi''', aho abana b’abakobwa n’abahungu bafashwa kugera ku burezi bungana kandi mu buryo bwuzuzanya. Ibi bigamije kurandura imbogamizi zishingiye ku gitsina mu burezi.
=== Isuzuma rya Buri gihe ku Ireme ry'Uburezi: ===
* Akarere ka Gicumbi kagira ibikorwa byo gusuzuma ireme ry’uburezi buri mwaka, hagamijwe kumenya imbogamizi no gufata ingamba zo kuziba ibyavuye mu isuzuma, nk'uko bikorwa mu mashuri y'ibanze n'ayisumbuye.M
[[File:Igishanga.jpg|thumb|Igishanga kimwe mubiri i Gicumbi]]MUKARERE KA GICUMBI KAGIRA AMASHURI ATANDUKANYE
1.amashuri acumbika
2.amashuri adacumbika
ingero zamashuri acumbika
.kageyo TSS
.ES MUKONO
GROUPE SCOLAIRE DE LA SALLE BYUMBA
GSNBC BYUMBA
SANTA MARIA KARAMBO
PETIT SEMINAIRE RWESERO
GASEKE TSS
INGERO ZAMASHURI ADACUMBIKA
.G.S RUKIZI
.G.S KAGEYO
GS NYINAWIMANA
GS BYUMBA INYANGE
GS BYUMBA EAR
GS KAGAMBA<ref>URUTONDE RW' AMASHURI ARI MU KARERE KA GICUMBI - Search</ref>
1.IBIGO BICUMBIKA
I.KAGEYO TSS
kageyo tss yigisha amashami akirikira
.ACCOUNTING.
.SOFTWARE DEVELOPMENT(SOD)
IKIGO CYA KAGEYO TSS GITSINDISHA ISHAMI RYA ACCOUNTING KURWEGO RWIGIHUGU<ref>UMUSEKE</ref>
II.IKIGO CYA ES MUKONO
ES MUKONO YIGISHA AYAMASHAMI
.MEG
.MCE
III.CYURU TSS
.IKIKIGO KIKGISHA ISHAMI RYA ACCOUNTING
MUKARERE KA GICUMBI HAKORERWAMO IBIKORWA BYITERAMBERE BITANDUKANYE HARIMO
.ubuhinzi
.ubworozi
.ubucuruzi
.uburobyi
== Amashakiro ==
<references />7.https://www.gicumbi.gov.rw/
[[Category:Uturere tw’u Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Gicumbi| ]]
[[Ikiciro:Intara y’Amajyaruguru y’U Rwanda]]
nw0927xfeplcid9igcxd1tlpjjetomv
Akarere ka Nyamasheke
0
8431
134238
133053
2026-07-26T06:47:41Z
B.Scalling
15089
134238
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Green tea nyamasheke.jpg|thumb|[[Dosiye:West Province districts.png|thumb]]nyamasheke ]]{{Databox|excludeProperties=Q2005905|useImage=[[File:NyamashekeDist.png|NyamashekeDist]]}}
'''Nyamasheke''' ni kamwe mu [[Uturere tw’u Rwanda|turere]] 7 tugize [[Intara y'Uburengerazuba|intara y'uburengerazuba]].ibiro byakarere ka nyamasheke biherereye mu Murenge wa kaganoAkagari ka Ninzi,Umudugudu wa Gikuyu. gahana imbibi na [[akarere ka Rusizi]] ,mu majyepfo [[Akarere ka Karongi]], mu majyaruguru [[Akarere ka Nyamagabe]], mu Burasira zuba [[Dr. Justin Nsengiyumva|DRC]], mu burengera zuba. Abaturage b'Akarere ka nyamasheke babeshejweho ahanini n'[[ubuhinzi]] .Akarere ka Nyamasheke ni igice kiberanye n'ubukerarugendo kubera byinshi mu bimenyetso by'amateka bihaboneka bikiyongeraho imiterere karemano yaho.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/reba-ibiro-bishya-by-akarere-ka-nyamasheke-byuzuye-bitwaye-arenga-miliyar</ref>aka karere gafite [[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] cumi n'itanu(15),utugari 588 n'umunani(68) gafit ubuso , bugana na kilometero kare igihumbi n'ijana na mirongo irindwi n'enye(1174)<ref name=":1">https://www.nyamasheke.gov.rw/</ref>.
=== <sub>IMIRENGE N'UTUGARI</sub> ===
1.Umurenge wa Kagano ugizwe n'utugali dutanu(5) n'imidugudu mirongo itanu(50),utugali ni:Rwesero,Gako.Murumbano,Shara,na Ninzi.
2.Umurenge wa Macuba ugizwe n'utugali dutanu(5) n'imidugudu mirongo itanu n'itatu(53),utugali ni:Vugangoma,Gatare,Rugali,Nyakabingo,Mutongo.
3.umurenge wa Karambi:ugizwe n'utugali dutanu aritwo:Gitwe,Kabuga,Kagarama,Gasovu,Rushyarara.
4.umurenge wa kilimbi:ugizwe n'utugali tune(4) aritwo:Cyimpundu,Muhororo,Nyarusange,Karengera.
5.Umurenge wa Bushenge:ugizwe n'utugali tune(5):Gatamu,Impala,Gasheke,Karusimbi.
6.Umurenge wa Shangi ugizwe n' [[Akagari|utugari]] 5 n' Imidugudu 32 , utugali ni:Burimba,Mataba,Mugera,Nyamugali;Shangi.
7.Umurenge wa KANJONGO ugizwe n' utugari 5 n'imidugudu 42: utugali ni : Susa,Raro,Kigarama,Kigoya,Kibogora.
8.Umurenge wa Bushekeri ugizwe n' utugari 4 n' Imidugudu 32 :Ngoma,Nyarusange,Mpumbu,Buvungira.
9.Umurenge wa ruharambuga ugizwe n'utugari tune ari two Kanazi, Ntendezi, Save na Wimana.
10.Umurenge wa Karengera ugizwe n'utugari dutanu ari two Gasayo, Gashashi, Higiro, Miko na Mwezi.
11.umurenge wa Nyabitekeri ugizwe n'utugali dutanu (5) aritwo:Mariba,Kinunga,Muyange,Kigabiro,Ntango.
12.Umurenge wa Rangiro ugizwe n'utugari tune ari two [[Akarere ka Gakenke|Gakenke]], Jurwe, Banda na Murambi.
13.Umurenge wa Mahembe ugizwe n'utugari tune ari two Gisoke, Nyagatare, Kagarama na Nyakavumu.
14.Umurenge wa Cyato ugizwe n'utugari tune ari two Bisumo, Mutongo, Murambi na Rugali.<ref>https://www.nyamasheke.gov.rw/akarere-1/imirenge-n-utugari</ref>
== Ubukungu<ref name=":0" /><ref>[https://rebero.rw/2026/03/09/nyamasheke-abayobozi-bashya-ba-psf-bijeje-kurushaho-guteza-imbere-ishoramari/ Nyamasheke : Abayobozi bashya ba PSF bijeje kurushaho guteza imbere ishoramari - Rebero]</ref> ==
=== 1. Ubuhinzi (Agriculture) ===
Ubuhinzi ni inkingi ya mbere y’ubukungu:
* Icyayi (tea) – cyane cyane mu misozi miremire
* Ikawa (coffee) – ikorwa mu mirenge myinshi
* Imyumbati, ibishyimbo, ibirayi n’imboga
* Imbuto z’aho zifasha mu mirire no mu bucuruzi
=== 2. Uburobyi (Fishing)<ref name=":1" /> ===
* Kubera kuba hafi ya Lake Kivu, hari uburobyi bw’amafi
* Amafi afasha mu mirire no mu bucuruzi bw’imbere mu gihugu
[[Dosiye:Rwanda beautful country with nice place to visit in nyamasheke.jpg|thumb]]
=== 3. Ubukerarugendo (Tourism) ===
* Inkombe za Lake Kivu zifite ubwiza nyaburanga
* Amashyamba n’imisozi bituma hakurura ba mukerarugendo
* Hari n’ingendo z’amazi n’ahantu ho kuruhukira
=== 4. Ubucuruzi (Trade) ===
* Nyamasheke ifite isano n’igihugu cya DRC binyuze ku bucuruzi bwambukiranya imipaka
* Ibikomoka ku buhinzi n’amafi bigurishwa mu masoko atandukanye
=== 5. Ibikorwa by’iterambere ===
* Imihanda n’amashuri bigenda bitezwa imbere
* Serivisi n’ubucuruzi bw’imbere mu karere bigenda byiyongera
[[Dosiye:Colombian_Coffee.jpg|thumb|312x312px]]
== Amashakiro ==
[[Category:Akarere ka Nyamasheke| ]]
[[Ikiciro:Intara y'uburengerazuba]]
<references />
[[Ikiciro:Uturere tw’u Rwanda]]
3wpt8hvapj4oxun8nw7ujoh8lmgve6x
Ange Kagame
0
8454
134137
122227
2026-07-25T16:05:22Z
Igiraneza Divine
15375
Impinduka ntoya
134137
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ange Kagame 2014.jpg|thumb|429x429px|Ifoto ya Angel Kagame yafashwe mu 2014]]
'''Angel Kagame''' ni [[umwana]] wa kabiri akaba n'umukobwa w'ikinege wa [[Paul Kagame]], perezida w'u [[Rwanda]]. Yagize uruhare mu mpamvu zirimo kongerera ubushobozi abagore, uburezi, no guca ubukene, ndetse n'ubukangurambaga bukingira imbaga. Yashakanye na Bertrand Ndengeyingoma<ref>Dec 29, 2018 Ange Kagame Engaged |url|=https://web.archive.org/web/20190411230713/https://nairobinews.nation.co.ke/chillax/kagames-daughter-africas-hottest-spinster-off-the-market-photos</ref> bakaba barabyaranye abana babiri b'abakobwa, <ref><nowiki>https://web.archive.org/web/20220216135033/https://igicumbinews.co.rw/ange-kagame-umwana-wa-perezida-paul-kagame-yibarutse/</nowiki></ref> Angel Kagame akaba afite inshingano zo kuba umuyobozi wungirije w’Akanama gashinzwe Ingamba na Politiki za Leta mu Biro Bikuru bya Perezida w'Igihugu.<ref>https://radiotv10.rw/ange-kagame-yahawe-umwanya-mu-rwego-rukomeye-mu-rwanda/</ref><ref>https://www.ktpress.rw/2023/08/cabinet-resolutions-govt-moves-to-regulate-nightlife-ange-kagame-among-new-appointees/</ref>
== Ubuzima bwa mbere n'uburere ==
Angel Kagame yavutse ku ya 8 Nzeri 1993 i [[Buruseli]] mu [[Ububiligi|Bubiligi]]. Se ni Paul Kagame, [[Perezida wa Repubulika y’u Rwanda|Perezida wa]] gatandatu [[Perezida wa Repubulika y’u Rwanda|wa Repubulika y'u Rwanda]] kandi akaba n'umuyobozi w'ishyaka ryinshi [[Ishyaka FPR-Inkotanyi|ry’u Rwanda rishinzwe gukunda igihugu]]. Nyina Jeannette Nyiramongi ni umudamu wa mbere wa Repubulika y'u [[Rwanda]]. Nk'umukobwa w'imfura wa perezida wa Repubulika y'U Rwanda Paul Kagame afite imbaraga zisanzwe n'imbaraga zidasanzwe kandi zikomeye.
Angel Kagame yarangije amashuri ye mu mahanga kandi ntiyigeze aboneka mu ruhame mu bwana bwe bwose kubera umutekano n’ibanga. Yize mu ishuri rya Dana Hall, ishuri ryigenga riherereye i Wellesley, muri Massachusetts muri Amerika. Yize muri Smith College aho yize ibijyanye na siyanse ya politiki hamwe nibindi bijyanye no kwiga ibijyanye na Afurika. Afite kandi Masters mu bibazo mpuzamahanga yakuye muri kaminuza ya Columbia. Angel Kagame ashobora kuvuga indimi eshatu, [[Icyongereza]], [[Ikinyarwanda|Kinyarwanda]], n'[[Igifaransa]].
== Ibindi bikorwa ==
[[File:President_Barack_Obama_and_First_Lady_Michelle_Obama_greet_His_Excellency_Paul_Kagame,_President_of_the_Republic_of_Rwanda,_and_his_daughter.jpg|thumb|Angel Kagame (uwa kabiri uhereye iburyo) hamwe na Perezida [[Barack Obama]] (ibumoso), Nyakubahwa [[Paul Kagame]], Perezida wa Repubulika y'u Rwanda (uwa kabiri uhereye ibumoso), na Madamu wa Perezida Michelle Obama (iburyo).|374x374px]]
Muri 2014, Angel Kagame yaherekeje se muri [[Perezidansi y’Amerika|White House]] gusangira na [[Barack Obama|Perezida Barack Obama]]. Iri funguro ryari mu nama y’iminsi itatu y’abayobozi b’Amerika - Afurika y’abayobozi bateranye muri Kanama uwo mwaka, aho abayobozi b’ibihugu byinshi bya Afurika bahuriye kugira ngo baganire ku bucuruzi, ishoramari n’umutekano by’umugabane. <ref>Dec 30, 2015 Ange Kagame speaks of forgiveness |url|=https://www.youtube.com/watch?v=2LIjZDt-tUU</ref>
== Ubuzima bwite ==
Angel Kagame ni umwana wa kabiri mukuru ufite abandi bavandimwe batatu, Ivan Cyomoro, Ian Kagame, na Brian Kagame. Ni umufana wa [[Umupira w’agatebo|basketball]] [[Umupira w’amaguru|numupira wamaguru]], akurikira Boston Celtics na Arsenal. Ku ya 6 Nyakanga 2019, mu kigo cyitwa Intare Conference Center i [[Kigali]], Angel yashakanye na Bertrand Ndengeyingoma. Umukobwa wa perezida wa repubulika y'u Rwanda , Angel Kagame Mu 2019 yasoje amasomo y'icyiciro cya gatatu cya Kaminuza mu ishuri rya kaminuza yitwa Colombia ryigisha iby'imibanire n'amahanga n'imiyoborere ,( school of International and Public Affairs,SIPA).[https://www.isimbi.rw/siporo/article/ange-kagame-yahawe-inshingano-muri-perezidansi][https://inyarwanda.com/inkuru/132681/ange-kagame-yahawe-inshingano-mu-biro-byumukuru-wigihugu-132681.html]
== Akazi akora ==
Ange Kagame yagizwe umuyobozi wungirije mu kanama gashinzwe igenamigambi n'ingamba mu biro bya Perezida wa Repubulika y'u Rwanda, Village Urugwiro kuko biri mu itangazo ry'ibyemezo by'inama y'abaminisitiri yateranye ku mugoroba wo ku wa kabiri italiki 1 Kanama 2023.<ref name=":0">https://www.bbc.com/gahuza/articles/c0xv5v7d132o</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/cg-dan-munyuza-yagizwe-ambasaderi-ange-kagame-ahabwa-inshingano-mu-biro-bya-perezida</ref>
Kuva mu 2019 yakoraga muri ako kanama ko mu biro bya [[Perezidansi y’Amerika|Perezida]] nk'umusesenguzi mukuru w'ingamba (senior policy analyst).<ref name=":0" />
==== AMASHAKIRO ====
https://web.archive.org/web/20190411230713/https://nairobinews.nation.co.ke/chillax/kagames-daughter-africas-hottest-spinster-off-the-market-photos
https://web.archive.org/web/20220216135033/https://igicumbinews.co.rw/ange-kagame-umwana-wa-perezida-paul-kagame-yibarutse/
3.https://radiotv10.rw/ange-kagame-yahawe-umwanya-mu-rwego-rukomeye-mu-rwanda/
4.https://www.ktpress.rw/2023/08/cabinet-resolutions-govt-moves-to-regulate-nightlife-ange-kagame-among-new-appointees/
5.https://www.youtube.com/watch?v=2LIjZDt-tUU
6.https://www.bbc.com/gahuza/articles/c0xv5v7d132o
7.https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/cg-dan-munyuza-yagizwe-ambasaderi-ange-kagame-ahabwa-inshingano-mu-biro-bya-perezida
8.https://www.isimbi.rw/siporo/article/ange-kagame-yahawe-inshingano-muri-perezidansi
9.https://inyarwanda.com/inkuru/132681/ange-kagame-yahawe-inshingano-mu-biro-byumukuru-wigihugu-132681.html
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umugore]]
[[Ikiciro:Umwana w'umukuru w'igihugu]]
5d3upfxug8c2c753b0mo7rbwvsn6b14
Agathe Uwilingiyimana
0
8617
134166
133881
2026-07-25T21:19:07Z
B.Scalling
15089
134166
wikitext
text/x-wiki
'''Uwilingiyimana Agathe''' (23 Gicurasi 1953 - 6 [[Mata]] 1994) yari umunyapolitiki wo mu Rwanda. Yabaye Minisitiri w’Intebe w’u [[Rwanda]] kuva ku ya 18 Nyakanga 1993 kugeza apfuye ku ya 7 Mata 1994.
{| class="wikitable" style="float:right;"
! colspan="3" |Agathe Uwilingiyimana
|-
| colspan="3" |
|-
! colspan="3" |Amakuru yihariye
|-
!Ivuka
| colspan="2" |Nka maypole 23 nka 1953 Butare (Rwanda)
|-
!Urupfu
| colspan="2" |Nk'uko Mata 7 nk'uko 1994 (imyaka 40) Kigali (Rwanda)
|-
!Impamvu y'urupfu
| colspan="2" |Zavugiye uruguma maze kwica
|-
!Imva
| colspan="2" |Irimbi ry'Intwari (Rwanda)
|-
!ubwenegihugu
| colspan="2" |Rwanda
|-
!Iyobokamana
| colspan="2" |Gatolika
|-
!Ishyaka rya politiki
| colspan="2" |Repubulika Iharanira Demokarasi
|-
! colspan="3" |Umuryango
|-
!Uwo mwashakanye
| colspan="2" |Ignace Barahira <small>(1976-1994)</small>
|-
!Abahungu
| colspan="2" |2
|-
! colspan="3" |Uburezi
|-
!Yize muri
| colspan="2" |Kaminuza nkuru y'u Rwanda
|-
! colspan="3" |Amakuru yumwuga
|-
!Umwuga
| colspan="2" |Politics na mwarimu
|-
!Agace
| colspan="2" |Imibare
|-
!Imyanya myinshi
| colspan="2" |Minisitiri w’intebe w’u Rwanda <small>(1993-1994)</small>
|-
| colspan="3" |[https://www.wikidata.org/wiki/Q243047 hindura amakuru kuri Wikidata ]
|}
Umunyamuryango w’Ishyaka Riharanira Demokarasi muri Repubulika (M.D.R.), yabaye Minisitiri w’Intebe w’u Rwanda ku ya 18 Nyakanga 1993, abaye umugore wa mbere (kandi kugeza ubu, wenyine) wabonye uwo mwanya. Mu nshingano ze nk'umuyobozi wa guverinoma, yitabiriye, hamwe na guverinoma ya Perezida [[Juvénal Habyarimana]] , mu mishyikirano yagiranye n’umutwe w’igihugu ukunda igihugu (FPR), inyeshyamba ziyobowe n’abatutsi . Ibiganiro byatumye hashyirwaho umukono ku masezerano ya Arusha muri Kanama 1993, arangiza by'agateganyo intambara yo mu Rwanda .
[[Dosiye:Belgian Peacekeepers Memorial monument 18.jpg|thumb|Inyubako yiciwemo abasirikare 10 b'ababiligi barindaga Uwilingiyimana Agathe.]]
Ku ya 7 Mata 1994, Perezida Habyarimana apfuye nyuma yuko abantu batamenyekanye barashe indege yari imutwaye. Ubwicanyi bwatangiye bica abatutsi mu murwa mukuru w'u Rwanda, Kigali. Nyuma y'amasaha make, ingabo zizerwa na Habyarimana zahanganye na Uwilingiyimana n'ingabo mpuzamahanga zaturutse mu butumwa bw'umuryango w’abibumbye bufasha u Rwanda (UNAMIR). Minisitiri w’intebe yiciwe, mu gihe abasirikare icumi b’Ababiligi bakorewe iyicarubozo kandi baricwa (abasirikare batanu bo muri [[Gana]] bo muri UNAMIR bararekuwe). Ibyabaye ku ya 7 Mata byaje gutuma haba jenoside ya korewe abatutsi , ihitana abatutsi bari hagati ya 500.000 na miliyoni 2.
Uwilingiyimana Agathe ni umwe mu bagore bazwi mu mateka y' u Rwanda, yavukiye mu cyahoze ari Butare ahitwa Nyaruhengeri haherereye muri Km 140 uvuye i Kigali. Hashize igihe gito avutse umuryango we wagiye gukorera mu cyahoze ari Kongo-Mbiligi, Uwilingiyimana afite imyaka ine nibwo umuryango we wagarutse i Butare.
Amaze gutsinda ikizamini cya leta cy' amashuri abanza, Uwiringiyimana yagiye kwiga muri Lycée Notre Dame Des Citeaux. Mu 1976 yahawe impamyabumenyi mu, mibare n' ubutabire, ahita aba umwarimu w' imibare muri Ecole Sociale de Butare, muri uwo mwaka ni nabwo yasezeranye na Barahira Ignace baza kubyarana abana bane.
Mu 1983 afite imyaka 30 y' amavuko, yabaye umwarimu w' imibare n' ubutabire muri Kaminuza Nkuru y' u Rwanda. Mu 1986 yashinze koperative yo kuzigama no kuguriza mu bayobozi n' abarimu bagenzi be bo mu ishuri rya Butare, ibi bikaba byaramuteye gushimwa n' abayobozi bakuru b' igihugu maze yoherezwa gukora muri minisiteri y' ubucuruzi mu 1989. Agathe Uwiringiyimana Aba Minisitiri w' intebe . Mu 1992 yinjiye mi ishyaka riharanira Demokasi(MDR) ritavugaga rumwe na leta, nyuma y' amezi ane yahise agirwa Minisitiri w' uburezi na Dr Nsengiyaremye Dismas wari minisitiri w' intebe nyuma y' imishyikirano hagati ya perezida Habyarimana Yuvenali n' amashyaka atanu ataravugaga rumwe na leta.Ari ku buyobozi bwa minisiteri y' Uburezi, yakuyeho politiki y' iringaniza rishingiye ku moko mu mashuri, ibi bikaba byaratumye yangwa na benshi mu bayobozi bari bafite ingengabitekerezo y' amacakubiri.
Ku itariki 17 Nyakanga 1993, nyuma y' inama hagati ya perezida Habyarimana n' amashyaka atavuga rumwe na leta, Uwiringiyimana Agathe yabaye minisitiri w' intebe wa mbere w' umugore, asimbuye Dr Nsengiyaremye wari waramugize minisitiri w' uburezi. kugirwa minisitiri w' intebe kwa Dr Nsengiyaremye na perezida Habyarimana ntibyigeze byishimirwa n' andi mashyaka.Bitewe nuko Uwiringiyimana atari afite imbaraga nk' abandi bakandida, byahaga ikizere perezida ko azashobora guca icyuho mu mashyaka atavuga rumwe nawe. Ku munsi wo kugirwa minisitiri w' intebe kwa Uwiringiyimana, Dr Nsengiyaremye yahise amuvana mu ishyaka rya MDR.
=== Agathe Uwiringiyimana n'Amasezerano ya Arusha ===
Hakomeje kubaho imishyikirano igamije amahoro hagati ya Habyarimana, amashyaka atavuga rumwe nawe ndetse na FPR.Amasezerano hagati ya Habyarimana, amashyaka atanu atavuga rumwe na leta na [[Ishyaka FPR - Inkotanyi|FPR]] yaje gusinywa tariki 4 Kanama 1993 mu masezerano ya Arusha.Habyarimana yagombaga kuba perezida w' agateganyo, minisitiri w' intebe akava muri MDR. Hagati aho Uwiringiyimana ntiyari yishimiwe na perezida ndetse na bamwe mu ishyaka rye ibi bikaba byaragaragariraga mu nama n' abanyamakuru aho bakundaga kumwibasira.Ishyirwa mu bikorwa rya guverinoma y' agateganyo ryagombaga gushyirwa mu bikorwa ku itariki 25 Mata 1994, aho Uwiringiyimana yagombaga kuva kuri uwo mwanya kuko atari akiri muri MDR.
=== Urupfu rwa Agathe Uwiringiyimana ===
Ibiganiro hagati ya Habyarimana, Uwiringiyimana na FPR ntibyigeze bigera ku ndunduro kuko perezida Habyarimana yishwe arasiwe mu ndege hafi saa mbiri n' igice z' ijoro ku itariki 6 Mata 1994. Nyuma y' amasaha make Habyarimana yishwe Uwiringiyimana Yagiranye ikiganiro na Radio Mpuzamahanga y' u Bufaransa(RFI), yerekana ibiri kubera mu gihugu agira ati: "hari amasasu hirya no hino, abantu baryamye hasi mu mazu yabo. Turi guhura n' ingaruka z' urupfu rwa perezida, ndizera ko twe abasiviri nta ruhare dufite mw' iyicwa rya perezida."
Mbere ya saa cyenda z' ijoro ingabo z' Umuryango w' Abibumbye zohereje abasirikare b' Ababiligi mu rugo rwa Uwiringyimana, zigomba kumuherekeza kugera kuri Radio Rwanda, aho yagombaga gutambutsa ijambo rihumuriza abaturage.Urugo rwa Uwiringiyimana rwari rurinzwe n' Abanyegana batanu bo muri MINUAR hakiyongeraho abandi icumi b' Ababiligi. Imbere mu rugo rwe harimo abasirikare barindaga perezida'ariko hagati ya saa kumi n' ebyiri na mirongo ine n' itanu(6:45) na saa moya na cumi n' itanu (7:15) z' ijoro abasirikare bari bashinzwe kurinda perezida bagose abasirikare ba MINUAR maze babategeka gushyira intwaro zabo hasi. Uwiringiyimana amaze kubona ko nta burinzi agifite yahungiye ahakoreraga abakoranabushake b' Umuryango w' Abibumbye, abatangabuhamya bavuga ko abasirikare bashinzwe kurinda perezida binjiye aho bari bashaka Uwiringiyimana, bitewe nuko yatinyaga ko bakwica [[abana]] be yahise yiyerekana we n' umugabo we maze bahita baraswa ako kanya.
Abana be bahise bahungishwa mu Busuwisi, mu gitabo cya Roméo Dallaire yise Shake hands with the Devil avuga ko abana ba Uwiringiyimana Agathe bahungishijwe na kapiteni Mbaye Diagne wari umusirike wa MINUAR. Majoro Ntuyahaga Bernard yashinjwe n' Urukiko Mpuzamahanga Mpanabyaha rwashyiriweho u Rwanda rwa Arusha ko ariwe wishe Uwiringiyimana Agathe n' abasirikare icumi b' Umuryango w' Abibumbye.
Uwiringiyimana Agathe yabaye umwe mu bagore bake b' abanyapolitiki babashije kurwanya igitugu. Ubu abarirwa mu ntwali z' igihugu cy' u Rwanda
[[Category:Abanyepolitiki]]
[[Category:Itsembabwoko]]
[[Category:Abanyarwanda]]
[[Category:Abahutu]]
[[Category:Abagore]]
j5qt41t1wltnelagwidgwddpru322vw
Umuco nyarwanda
0
8683
134283
132792
2026-07-26T10:01:15Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134283
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Inzu za kinyarwanda.jpg|thumb|inzu za kinyarwanda]]
'''Umuco nyarwanda''' ni imibereho, imigenzo, imyemerere imyambari, imivugire, n'uburyo aba nyarwanda batuye igihugu bibana bikabererekana nk'abantu bakomeye ku isi ku isonga ryabo.<ref>https://www.google.com/search?sca_esv=b80a8cdde4dd043f&rlz=1C1KNTJ_enRW1133RW1134&sxsrf=AE3TifNdklydVHEzDA5caRftCvp1jxG7Yg:1756202236966&q=umuco+nyarwanda+ni+iki&source=lnms&fbs=AIIjpHxU7SXXniUZfeShr2fp4giZ1Y6MJ25_tmWITc7uy4KIeuYzzFkfneXafNx6OMdA4MQRJc_t_TQjwHYrzlkIauOKzdwwhoIZKJrCQTbRbErprPDqhqGfHcOcsQSxEAeABklaJVEszEvxPeJyeQPZx1hW0Gz0MoHLUwfeos5D6p5bBu6RrON6sdi6QETnpI9X3jF6V0WV7nK1AMv3mEiz5rjTscMOAQ&sa=X&ved=2ahUKEwjn0fOTm6iPAxVMKvsDHc6rA_0Q0pQJegQICRAB&biw=911&bih=427&dpr=1.5</ref>[[Dosiye:Ikibindi.jpg|thumb|Ikibindi cyirimo inzoga ]]
[[Dosiye:Ingoma.png|thumb|Ingoma]]
[[Dosiye:WikiIndaba 2022 - Day 1 Kigali Rwanda 04.jpg|thumb|imbyino ]]
Umuco nyarwanda ugizwe n'ibintu byinshi. Mu buryo butandukanye n’ibindi bihugu byinshi byo muri Afurika, [[Rwanda|u Rwanda]] ni igihugu cyunze ubumwe kuva mu bihe bya mbere y’ubukoloni, gituwe n’abaturage b'[[:en:Banyarwanda|Abanyarwanda]] basangiye ururimi rumwe rw'[[Ikinyarwanda]] n’umurage ndangamuco.<ref>Prunier (1995), p. 15</ref> Mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] hizihizwa Iminsi mikuru inyuranye izwi buri mwaka ndetse n'indi rimwe na rimwe leta yinjizamo.
[[Dosiye:Rwandan culture food.jpg|thumb|Ibiryo bya kinyarwanda]]
Guhera ku wa 07 Mata kugeza ku wa 14 Mata buri mwaka ni Icyumweru cy'icyunamo cyo Kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi muri Mata 1994.<ref name=":0">https://www.minubumwe.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=95056&token=2b00b7df4305c5ad57713666859436b957193588</ref> Ku wa Gatandatu wa nyuma wa buri kwezi ho haba [[:en:Umuganda|Umuganda]] rusange mu Gihugu hose. Uwo munsi wibanda ku bikorwa bigamije iterambere n'imibereho y'abaturage muri rusange kandi serivisi nyinshi zisanzwe zikora zirafunga kugeza umuganda urangiye.<ref>{{Cite web |url=https://www.burera.gov.rw/soma-ibindi/umuganda-usoza-ukwezi-mu-mafoto-witabiriwe-na-mos-muri-minaloc |title=Archive copy |access-date=2025-03-24 |archive-date=2025-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250324153030/https://www.burera.gov.rw/soma-ibindi/umuganda-usoza-ukwezi-mu-mafoto-witabiriwe-na-mos-muri-minaloc |url-status=dead }}</ref>
== Umuziki n'imbyino ==
[[File:Rwanda_IntoreDancers.jpg|thumb|221x221px| Ababyinnyi gakondo b'abanyarwanda b'Intore]]
[[File:Traditional_dance_in_Rwanda.jpg|thumb| Imbyino gakondo mu Rwanda]]
[[UMUZIKI|Umuziki]] n'imbyino ni ibice bikomeye bigize imihango y'u [[Rwanda]], iminsi mikuru, guhurira hamwe, hamwe no kubara inkuru. Imbyino gakondo izwi cyane ni ''Intore'', umwiyereko uzwi cyane ugizwe n'ibice bitatu
-'''Itorero''', ribyinwamo [[Umugore|abagore]]; '''imbyino y'intwari''', ikorwa n'abagabo n''''ingoma'''. Ubusanzwe, umuziki uhererekanywa hagati y'abantu mu buryo nyamvugo. Ingoma ni ingirakamaro cyane, abakaraza b'i Bwami babaga bafite agaciro gakomeye mu rugo rw'[[Umwami]]. Mu busanzwe, abakaraza bavuza ingoma bari mu matsinda agizwe n'abantu bari hagati ya barindwi n'umunani.<ref name=":1">commons.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles?limit=50&user=Peace+Batuma&ilshowall=1</ref>
Uruganda rw'umuziki mu [[Rwanda]] rurakura cyane muri iki gihe, rufatiye ku njyana zo muri Afurika y'Iburasirazuba, iz'abakongomani ndetse n'izo muri Amerika. Injyana zizwi cyane ni hip-hop, R&B ndetse rimwe na rimwe ragga na dance-pop. Abahanzi bazwi cyane bo mu Rwanda barimo : ''The Ben, [[:en:Meddy|Meddy]]'', bombi bagiye babona ibihembo binyuranye, n'abandi benshi nka [[:en:Miss_Shanel|Miss Shanel]], [[:en:Kitoko|Kitoko]], [[:en:Riderman_(rapper)|Riderman]], [[:en:Tom_Close|Tom Close]], [[:en:King_James_(singer)|King James]], [[:en:Mani_Martin|Mani Martin]], [[:en:Knowless_(singer)| Knowless]], na[[:en:Charly_na_Nina_(singers)| Charly na Nina]].<ref name=":1" />
== Igikoni ==
[[File:Teke_bottle.JPG|thumb|300x300px| [[Inzoga]] zanywebwaga mu gicuma cyangwa ikibindi nk'iki mu mihango n'ibirori.]]
Ibiryo byo mu [[Rwanda]] bishingiye ku biribwa by’ibanze bikomoka ku buhinzi gakondo. Mu mateka, ibijyanye n'imirire bigenda bihinduka bitewe n'ubwoko butandukanye bw'abantu. Amafunguro yo mu Rwanda usanga akenshi arimo [[Umuneke|imineke]],ibitoki,amashaza, [[ibijumba]], ibishyimbo, n'imyumbati. Abanyarwanda benshi barya [[inyama]] inshuro zitari nyinshi mu kwezi. Ku batuye hafi y'ibiyaga kandi bafite uko babona amafi, bakunze kurya iyitwa tilapiya.<ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/inkuru-zicukumbuye/Igikoni-cy-umudugudu-kibafasha-kurwanya-imirire-mibi</ref>
Ibirayi, bikekwa ko byinjijwe mu [[Rwanda]] n’abakoloni b’[[Abadage]] n’Ababiligi, ubu na byo birakunzwe cyane. [[Ubugari]] busonze mu myumbati cyangwa ibigori na bwo bukunze kuribwa cyane kimwe no bice bya Afurika y'Iburasirazuba. ''Isombe'' isekuye iva mu mababi y'imyumbati ''ikaranze'' ikunze kugaburwa hamwe n'amafi yumutse.<ref name=":2" />
Ifunguro rya saa sita ni imvange igizwe nibintu byavuzwe haruguru bishobora kwiyongeraho inyama. Burusheti y'[[ihene]], [[inka]], inyama z'ingurube cyangwa amafi, ni byo bikunze kuribwa abantu batembereye. Mu cyaro, utubari twinshi tugira [[Ubucuruzi Mpuzamahanga bw’Ibinyabuzima Bwenda Gucika|umucuruzi]] wa burusheti uba waguze ihene, akayibaga kandi akayotsa. Izo nyama azigaburana n'ibitoki bikaranze.
Amata, cyane cyane ''ikivuguto'', akunze kunyobwa mu gihugu cyose. Ibindi binyobwa birimo inzoga gakondo yitwa ''urwagwa'' yenze mu bitoki n'ikigage cyo mu masaka, igaragara mu mihango n'ibirori gakondo. Inzoga zicuruzwa mu [[Rwanda]] zirimo Primus, Mützig, Amstel,Skol ndetse n'ibindi.......
== Ubuhanzi n'ubukorikori ==
Ibikorwa by'Ubukorikori gakondo byagaragaraga mu gihugu hose, nubwo ibyinshi byifashishwaga mu mirimo inyuranye kuruta uko byari umuteguro.Ibitebo n'imbehe ni bimwe mu byari rusange mu [[Rwanda]].
Amajyepfo ashyira iburasirazuba bw'u [[Rwanda]] azwiho imigongo, ubuhanzi budasanzwe bufitanye isano n'inka aho iyo migongo ikorwa mu mase yazo; amateka avuga ko iyi migongo yadutse igihe Gisaka yari ikiri ubwami bwigenga. Amase avanze n'ubutaka karemano bw'amabara atandukanye kandi asize mu tuntu dusa n'imisozi ishushanyije, bikora ishusho nziza.<ref name=":2" />
Ubundi buhanzi n'ubukorikori burimo ububumbyi, gushushanya no kubaza ibiti bikorwa ahanini n’abanyeshuri biga iby'ubuhanzi n'ubugeni bo mu Ishuri ry'Ubugeni ryo ku Nyundo, ishuri rukumbi ryabayeho mu [[Rwanda]] kuva mu 1959 kugeza na n'ubu. Gusa muri iyi minsi hari andi mashuri agenda ashingwa agamije guteza imbere ubuhanzi bw'iyumvabona.<ref name=":2" />
== Amazu ==
Hirya no hino ubona amazu ateye imbere atari yaba menshi cyane kandi n'igiciro ubwacyo cy'inzu usanga kiri hejuru ugereranyije n'ubushobozi bw'abaturage. Abanshi mu bari mu migi usanga birwanaho ngo babone aho batura kuko hatari hajyaho uburyo buhamye bwo kubonera abantu bose amazu yo kubamo.<ref name=":3">https://turaheza.com/</ref>
Kugeza ubu, abatuye muri Kigali bihariye kimwe cya kabiri cy'abatuye mu mijyi muri rusange mu [[Rwanda]]. Ubushakashatsi ku isoko ry'amazu muri Kigali (2012-22) buvuga ko ugereranyije hakenewe muri rusange amazu 458,256, harimo amashya 344,068 akwiye kubakwa. Ibi bivuze ko hakenewe:
-Amazu 43.436 yagenewe ibikorwa by'imibereho rusange (12,6%); -Amazu 186.163 ahendutse (54.1%); -Amazu 112.867 aciriritse (32.8%); -Amazu meza 1.601 ahwanye na (0.5%) muri Kigali honyine.
Mu gihugu hose, nta bushakashatsi bwari bwakorwa ariko burimo gutegurwa. Ariko biteganyijwe ko hashobora kuba ubwikube kabiri bw'uburyo bihagaze muri [[Kigali]].<ref name=":3" />
[[Dosiye:Tradition house 2.jpg|thumb|Inzu ya Kinyarwanda]]
Ibyagezweho ubu byerekana ko hari ukwivugurura mu bijyanye n'igenamigambi, gukoresha ibikorerwa imbere mu gihugu cyane cyane ibikoresho bikenerwa mu bwubatsi, uburenganzira bungana kuri buri wese. Bimwe mu byatumye kandi bigerwaho birimo: Kumenyekanisha ibikorwa, gukora inyigo, kugerageza imishinga imwe n'imwe ijyanye n'imiturire.<ref name=":4">https://www.rba.co.rw/post/Umujyi-wa-Kigali-wasabwe-kunoza-serivizi-zimiturire</ref> Guteza imbere igenamigambi ry'imiturire n'imishinga igamije gutunganya imijyi bikomeje gushyirwamo ingufu kandi bizatuma hirindwa ihuzagurika mu gucunga imishinga y'iterambere n'igenamigambi rinozwe.<ref name=":4" /> N'ubwo hari imbogamizi zikiriho mu bijyanye n’amafaranga agenewe imiturire, uburyo bwo gutanga inguzanyo bwateye imbere binyuze mu gushyiraho inguzanyo z'igihe kirekire, kugabanya gato inyungu, uburyo bunyuranye kandi bworoshye mu bijyanye no kwishyura mbere, no kunoza Politiki yimiturire y'igihugu.<ref name=":5">https://www.lands.rw/home</ref>
== Guteza imbere imiturire ==
Guverinoma yihaye intego kongera urwego rujyanye n'ubufatanye n’iterambere ry’imiturire hagamijwe iterambere rirambye. Hatangiye kandi gahunda yo kubaka inzu nshya zigezweho.<ref name=":4" /> Kwikorera ibikoresho bikenerwa mu bwubatsi ni bimwe mu ngamba za leta, aha harimo nko gukora sima, amatafari atangiza ibidukikije, kwihaza mu bintu bitandukanye n'ibindi. [[Dosiye:Burn Brick.jpg|thumb|kubumba amatafari]]
Mu [[Rwanda]], Inzego zishinzwe imiturire n’ubwutatsi zikomeje kwiyubaka.<ref name=":5" />
== Ubuvanganzo na firime ==
U [[Rwanda]] ntirufite amateka maremare ajyanye n'[[Ubuvanganzo]] bwanditse, ariko hari ubuvangazo nyemvugo bikomeye bishingiye ku [[:en:Poetry|busizi.]] Mu buryo bwihariye mbere y'Ubukoloni, U [[Rwanda]] rwateje imbere [[Ibitekerezo]] (ubusizi n'umuziki gakondo), Ubucurabwenge (ibisekuruza by'abami bikunze ''kuvugwa'' mu mihango y'iyimikwa), Ibisigo (Ibisigo by'i Bwami). Ubundi indangagaciro n'ibindi bijyanye n'amateka byagiye hirerekanywa uko ibihe bigenda bisimburana. Umuntu uzwi cyane nk'umwanditsi w'amateka mu [[Rwanda]] ni [[:en:Alexis_Kagame|Alexis Kagame]] (1912 – 1981), wakoze kandi atangaza ubushakashatsi ku muco gakondo ndetse no kwandika imivugo ye.<ref name=":0" />
Jenoside yakorewe Abatutsi mu [[Rwanda]] yatumye haboneka [[Igitabo|ibitabo]] by’inkuru z’abatangabuhamya, inyandiko n’ibitekerezo byanditswe n’igisekuru gishya cy’abanditsi nka Benjamin Sehene . Hakozwe amafilime atari make yerekeranye na [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenoside]], harimo nka Golden Globe yiswe ''[[Hotel Rwanda]]'' na ''Shooting Dogs''.
== Reba kandi ==
* [[:en:Languages_of_Rwanda|Indimi zo mu Rwanda]]
* [[:en:List_of_Rwandan_writers|Urutonde rwabanditsi b'Abanyarwanda]]
== Inyandiko ==
{{Reflist|3}}
*
[[Category:Rwanda]]
[[Category:Umuco w' U Rwanda]]
9sb7884p11q9tkmbwb92qqq0nskpnwu
Pariki ya Gishwati
0
8902
134216
125126
2026-07-26T04:49:23Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134216
wikitext
text/x-wiki
[[File:Gishwati Natural Forest 02.jpg|thumb|Gishwati Natural Forest 02]]
'''Pariki ya Gishwati''' iyi pariki herereye [[Akarere ka Nyabihu|hagati yakarere ka nyabihu]]<ref>https://www.nyabihu.gov.rw/</ref> na ngororero<ref>https://www.ngororero.gov.rw/</ref>, iri shyamba ribitse inyamanswa nyishi ndetse n inyoni ziguruka , hamwe ningagi nkeya [[File:Middle income housing around Gishwati forest.jpg|thumb|Middle income housing around Gishwati forest]]
{{Infobox protected area|name=Gishwati Forest Reserve|location=[[Rwanda]]|world_heritage_site=|governing_body=|visitation_year=|visitation_num=|established=|coordinates=|nearest_city=|relief=|map_width=|map_caption=Location within [[Rwanda]]|map_alt=|map=Rwanda|photo_width=|photo_caption=The Hills of Gishwati, 2004|photo_alt=|photo=Collines de Gishwati 3.JPG|url=}}
==Ishyamba rya Gishwati==
Ni ishyamba ririnzwe kandi ryitaweho mu majyaruguru y'uburengerazuba bw'u [[Rwanda]], hafi [[Ikiyaga cya Kivu|y'ikiyaga cya Kivu]] . aya mashyamba yatangiye kwitambwaho kuva mumwaka 1978, kandi amashyamba menshi yabayeho kuva muwa 1986. hasigaye agace gato kazengurutse amashyamba kavukire, 1,500 acres (6.1 km yishyamba ryumwimerere 250.000. Uretse igihombo gikomeye kurusobe rw'ibinyabuzima, muri aka karere,harinindi bikorwa bibangamira imisugire y'all nk' isuri no kwangirika no n'inkangu . Ibikorwa byo gutera amashyamba mumyaka mike ishize byongereye amashyamba kavukire asigaye kuri 2,500 acres.
Iri shyamba ariko ryibasiwe n'abaryonona bakaryangiza.<ref>impinduka</ref>
abayobobozi b'akarere ka Ngororero ndetse n'inzego z'umutekano bazindukiye mu ishyamba rya Gishwati basanga abaryangiza ni abacukuzi b'amabuye yagaciro batabyemerewe ndetse n'ababaji baryangiza. aho hafashwe abasaga 23. <ref>impinduka ku nyandiko</ref>
ubuyobozi bwatanze ubutumwa ku baturage baturiye ishyamba ko bitemewe gutema ibiti kuragiramo [[inka]] ndetse n'ibindi byose bitasabiwe uburenganzira.<ref>{{Cite web |url=https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/umurenge-wa-muhanda-bamwe-mu-bangiza-ishyamba-rya-gishwati-barafashwe |title=Archive copy |access-date=2025-07-16 |archive-date=2022-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707205405/https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/umurenge-wa-muhanda-bamwe-mu-bangiza-ishyamba-rya-gishwati-barafashwe |url-status=dead }}</ref>
== Amateka ==
Ishyamba rya Gishwati ryahoze ari igice kimwe muma mashyamba atoshye anyuze hagati ya [[Afurika|Afrika.]] kandi riherereye hakurya [[Ikiyaga cya Kivu|y'Ikiyaga cya Kivu]] <ref>http://197.243.22.137/karongi/index.php?id=38&tx_news_pi1%5Bnews%5D=76&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=c1ca6a989ff2e37d2ac836b69f2adf5b</ref>ihuza amashyamba y'imvura yo muri Kongo, n'amajyepfo igahuza [[Pariki ya Nyungwe|n'ishyamba rya Nyungwe]] . iyi miterere y’amashyamba yacitsemo ibice kubera ubwiyongere bw’abaturage no gutema amashyamba.<ref>{{Cite web |url=https://www.rema.gov.rw/soe/kinya.pdf |title=Archive copy |access-date=2021-06-22 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204321/https://www.rema.gov.rw/soe/kinya.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Genocide yakorewe abatutsi mu Rwanda]] yateje ikibazo aho impunzi zahunze kandi abaturage bariyongera uko abantu bavanywe mu byabo; icyakora ako gace kari karahuye nibibazo byo guteshwa agaciro mbere ya [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenoside yakorewe abatutsi]] mu Rwanda. Aka gace karangiritse kubera ubworozi bw'inka n'ubuhinzi kugeza igihe butatanga umusaruro. Isuri, inkangu, kugabanuka kw'amazi, n'uburumbuke bw'ubutaka byari byaturutse ku iyangirika ry'ubutaka.
Gahunda yo kubungabunga ishyamba rya Gishwati (GACP) yatangiye muwa 2007 ku bufatanye na perezida w’u Rwanda, [[Paul Kagame]], na Great Ape Trust, yashinzwe n’umugiraneza Ted Townsend. Iyi gahunda yatangiranye igitekerezo cyo gushyiraho parike y’[[igihugu]] yo kubungabunga ibidukikije mu [[Rwanda]] mu rwego rwo kurinda urusobe rw’ibinyabuzima byo mu ishyamba rya Gishwati no guhagarika kwangirika vuba. Mu 1930 Ishyamba rya Gishwati ryatwaye hegitari 70.000 ariko ryatakaje hafi 90 ku ijana by'igifuniko cyaryo, iki gikorwa cyari kigamije kugarura igihombo gikomeye ako gace kamaze kubona mu myaka icumi ishize bityo ikibanza kikaba Ishyamba ry'amizero. Mu mwaka wa 2011, GACP yasimbuwe n’umuryango utegamiye kuri Leta w’u Rwanda uzwi ku izina ry’ishyamba ry’amashyamba, kuri ubu ucunga amashyamba ya Gishwati (GFR).
[[Dosiye:Gishwati Natural Forest 01.jpg|thumb|Gishwati ]]
Kuva yabyitaho habayeho kwiyongera kwa 67 ijana by'ubunini bw'ishyamba rya Gishwati. ndetse ni ingagi zariyongereye kandi ibikorwa byinshi byubushakashatsi no kubungabunga ibidukikije byakoreshejwe muriyo gahunda yo kubungabunga ishyamba rya Gishwati yatangiriye ku cyizere cy'uko mu nzira guverinoma y'u Rwanda izafata ako gace ikayigira parike y'igihugu. Bimwe mubikorwa bya leta no gutangaza amakuru byerekana ko GFR izamurwa muri parike yigihugu mugihe cya vuba.
ishyamba rya gishwati 1986 kugeza muwa 2001{{Clear}}
== Ibinyabuzima bitandukanye ==
Kubera gutema amashyamba ya Gishwati, gutakaza cyane ibinyabuzima byatumye. Fauna yonyine yagabanutseho 99.7%. Ibimera bigira uruhare runini mubuzima bwabaturage kavukire nabyo byagabanutse cyane. Imbuto zo mu gasozi zagabanutseho 93.3%, [[imboga]] zo mu gasozi zagabanutseho 99,6%, naho imiti yo mu gasozi ikoreshwa n’abaturage kavukire yagabanutseho<ref>http://197.243.22.137/rutsiro/index.php?id=38&tx_news_pi1%5Bnews%5D=12&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=1bfce74ad5c61f2ed2ec512c042011ac</ref> 79.9%. [[File:A busy Male Baboon taking care of his female at Uwinka in Nyungwe National Park 01.jpg|thumb|A busy Male Baboon taking care of his female at Uwinka in Nyungwe National Park 01]]
Ubwoko butandukanye bwibinyabuzima bushobora kuboneka mubigega. Haboneka amoko ane ya primates, [[Impundu|Chimpanzee]]<ref>{{Cite web |url=https://taarifa.rw/restored-gishwati-mukura-park-open-for-chimpanzee-trekking/ |title=Archive copy |access-date=2021-06-22 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204430/https://taarifa.rw/restored-gishwati-mukura-park-open-for-chimpanzee-trekking/ |url-status=dead }}</ref> [[Impundu|y'Iburasirazuba]] , inkende , [[Inkima|inkende y'ubururu]], [[Icyondi|n'inguge ya L'Hoest]] (izwi kandi mu nguge zo ku misozi). Nubwo atari guhera 2002, ubwoko bwa gatanu bwibinyabuzima, colobus yumukara numweru byavuzwe ko yabonetse. Muri iki gihe habarurwa amashyamba 20 yo muri [[Imiterere ya Afurika y'Iburasirazuba n'ibidukikije byaho|Afurika y'Iburasirazuba]]. Ubu ni ubwiyongere bwa 54% mubunini bwabaturage kuva kuri chimps 13 muri 2008, igihe GACP yatangiraga. Harimo impinja eshanu.
Fauna Ibindi basanga ni amoko 84 ya inyoni, harimo Woodhoopoes ( Phoeniculidae ), White-headed Woodhoopoe ( Phoeniculus bollei ), Old World Warblers ( Sylviidae ), na Mountain Yellow Warbler ( Iduna similis ). Igikeri cyamashyamba yijimye hamwe nubwoko bwinshi bwamasaro ni bumwe mubuzima bwa amphibian buboneka mwishyamba. Ku bijyanye n’ibikururuka, inzoka nini zo mu biyaga binini n’amoko menshi ya chameleone nayo iboneka mu ishyamba rya Gishwati.
== Kubungabunga ==
Itsinda rito ryitaruye rya chimpanzees yo muri Afrika yuburasirazuba rituye mu ishyamba rya Gishwati, ahantu hashobora kuba urutonde runini mini kuburyo bushya bwo kubungabunga ibidukikije. Kugeza mu mwaka wa 2008 abaturage bari baragabanutse kugera ku banyamuryango cumi na batatu kandi bari hafi guhura n'ibiza . Hagati ya 2008 na 2011 abaturage biyongereyeho mirongo ine na batandatu ku ijana bagera ku banyamuryango cumi n'icyenda ku bw'imbaraga za guverinoma y'u Rwanda na gahunda yo kubungabunga akarere ka Gishwati . Imbaraga nkizashyizweho kugirango zifashe inguge nini za Gishwati zirashobora kugira uruhare runini mu gufasha inguge nini kwisi. Ishyamba rya Gishwati nubuzima bwibihumbi magana byabanyarwanda batuye hafi ya Gishwati. Ishyamba rifasha kubungabunga uburumbuke bwubutaka kandi bikarinda kwangirika. Mu bihe biri imbere irashobora guha ubukungu bwu Rwanda inyungu ziva mu bidukikije binyuze mu binyabuzima biboneka muri ako karere.
=== Tera ibiti 2020 ===
Muri 2011, Plant-It 2020<ref>{{Cite web |url=https://onetreeplanted.org/products/rwanda |title=Archive copy |access-date=2021-06-22 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204216/https://onetreeplanted.org/products/rwanda |url-status=dead }}</ref> yatanze inkunga muri Gahunda yo Kubungabunga Agace ka Gishwati ya Great Ape Trust yo gutera ibiti 1.000 kavukire mu ishyamba ry’igihugu cya Gishwati no mu burengerazuba bw’u [[Rwanda]] . Ibimera-It 2020 ni umuryango mpuzamahanga udaharanira inyungu wo gutera amashyamba washinzwe na nyakwigendera umuririmbyi John Denver .
=== Ishyamba rya Gishwati na koridoro ya Nyungwe ===
Umuhanda wa hegitari 10,000 wibiti byatewe birashobora umunsi umwe guhuza ishyamba rya Gishwati na parike yigihugu ya Nyungwe, nko mu bilometero mirongo itatu ugana mu [[File:Ikiraro cyo muri parike Nyungwe.jpg|thumb|Ikiraro cyo muri parike Nyungwe]]majyepfo<ref>https://www.kigalitoday.com/ubukerarugendo/pariki/Menya-pariki-y-igihugu-ya-Nyungwe</ref>. Ihuriro rizemerera inyamanswa kwimuka hagati y’ahantu harinzwe kandi ikishingira gene ya alleles hagati yabaturage bombi ba chimpanzees. Uyu mushinga wahawe inkunga na leta na Minisiteri y’ubutaka n’ibidukikije mu Rwanda kubera ko [[igiti]] gishya cy’amashyamba kizateza imbere gufata amazi no kweza amazi, gukumira isuri, kuzuza uburumbuke bw’ubutaka, no gushyigikira ibidukikije<ref>https://rushyashya.net/rubavu-ikibazo-cyabimuwe-mu-ishyamba-rya-gishwati-cyongeye-gukurura-impaka-imbere-ya-perezida-kagame/</ref> .
== Imibereho yabaturiye ishyamba rya Gishwati ==
mumyaka yo hambere abaturage bigeze kwibasira iri [[Pariki y'ishyamba rya Gishwati-Mukura|shyamba rya gishwati]] bararitema hafi yo kurimaraho bikorera ibikorwa bwite
byo mubuzima bwabo bwa burimunsi kuburyo haje no kuvuka ikibazo gikomeye kubera gutema ibiti bigize iryo shyamba kuko
bimwe mubinyabuzima byari bituye mu [[Pariki y'ishyamba rya Gishwati-Mukura|ishyamba rya Gishwati]] zatangiye guhunga.kugera iubu irishyamba nryaje ikwitabwaho
abaturage bashishikarizwa guteramo ibiti byinshi bishoboka kugirango ryongere risubire kumurongo kuburyo ryaje kugirwa na pariki
[[Dosiye:Chèvres dans les collines de Gishwati.JPG|thumb|Ifamu ya Gishwati]]
nigihugu cyu [[Rwanda]] ubu akaba ari rimwe mu mashyamba afitiye abarituriye umumaro ndetse nigihugu cyu [[Rwanda]] muri rusange
== Reba Imiyoboro ==
[[Ikiciro:Akarere ka Ngororero]]
[[Ikiciro:Akarere ka Nyabihu]]
i1gja1kz7pod9w2jyby8d6k8cjkh09p
Ikiyaga cya Burera
0
8936
134139
131773
2026-07-25T16:17:45Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134139
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ikiyaga_cya_burera_na_RUHONDO_1.jpg|thumb|Ikiyaga cya burera |282x282px]]
[[Dosiye:Beautiful_view_of_the_lake_burera.jpg|thumb|Ikiyaga cya burera]]
[[Dosiye:Burera.jpg|thumb|Burera]]
'''Ikiyaga cya Burera''' cyangwa '''Burera''' ni ikiyaga cyo mu majyaruguru y'uburengerazuba bw'u [[Rwanda]],<ref>{{Cite web |url=https://www.burera.gov.rw/about/menya-akarere |title=Archive copy |access-date=2026-06-13 |archive-date=2023-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216100206/https://www.burera.gov.rw/about/menya-akarere |url-status=dead }}</ref> ku mupaka na [[Ubugande|Uganda]]. Ubuso bwa pf 55 km2 (20 sq mi), ni ikiyaga cya kabiri kinini cyane mu Rwanda nyuma yikiyaga cya Ihema (100 km2 (40 sq mi)). Urebye ibindi biyaga byose byo mu gihugu (harimo ibiyaga bisangiwe n’ibindi bihugu), bizaba ku mwanya wa 5 mu bunini nyuma y’[[ikiyaga cya Kivu]] km2 2.700 km2 (1,040 sq mi) hagati yu Rwanda na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]], ikiyaga cya Rweru hagati y’u Rwanda n’[[Uburundi]] kuri 133 km2 (50 sq mi) muri zo 47 km2 gusa (20 sq mi) ziri mu Rwanda, Ikiyaga cya Ihema n’ikiyaga cya Cyohoha 74 km2 (30 sq mi) nazo zisangiwe n’Uburundi muri zo 19 km2 gusa (10 sq mi) ziri mu Rwanda. Ikiyaga giherereye mu majyaruguru y’igihugu gituwe cyane mu [[Akarere ka Burera|Karere ka Burera]] <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/burera-barasabwa-kureka-kuvoma-amazi-y-ikiyaga-bakayoboka-ayo-begerejwe-meza</ref>cyabonye izina ryacyo muri iki kiyaga. Umujyi munini wubatswe ni umujyi wa Musanze km 25 (16 mi) Iburengerazuba bwikiyaga.
Ikiyaga cya Burera gihana ibishanga bya Uganda mu misozi y’Amajyepfo y’umusozi wa Muhavura kuri metero 1.860 (6,102).
Iherereye mu burasirazuba bw'amajyaruguru y’impanga yayo Ikiyaga cya Ruhondo aho gisohoka binyuze mu mugezi witwa Ntaruka. Burera ifite ubunini bwikubye kabiri ikiyaga cya Ruhondo kandi nubwo itandukanijwe na metero 600 gusa, ibiyaga byombi bitandukanijwe nigabanuka rikabije ryuburebure bwa metero 100 (328 ft)<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/sobanukirwa-byinshi-ku-biyaga-by-impanga-burera-ruhondo</ref>.
Ntaruka ni metero 600 (1,969 ft) z'umugezi muremure uhuza ibiyaga byombi n'ibitonyanga bya metero 100 muri. Kubera iri gabanuka rikabije, hubatswe urugomero rw'amashanyarazi rwubatswe kuri uyu mugezi kandi rutanga MW 11,5
Ikiyaga cya Burera gifite akamaro kanini mu iterambere ry'akarere n'igihugu muri rusange harimo gutanga amashanyarazi, Ubukerarugendo, Uburobyi, ndetse no gutanga amazi meza <ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/rema-yatangiye-kubungabunga-ikiyaga-cya-burera-gikikizwa-amaterasi-atangira</ref>
== AMASHAKIRO ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Akarere ka Burera]]
3u5sk8qktm1p9se3llu7rmyijpe9vjx
Umusozi wa Rebero
0
8944
134170
132493
2026-07-25T21:52:10Z
B.Scalling
15089
134170
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pushing up the hill.jpg|thumb|Pushing up the hill]]
Umusozi wa Rebero ni umusozi umwe mu misozi iri mumujyi wa [[Kigali]] kandi ubitse byinshi mu amateka yu [[Rwanda Nziza|Rwanda]]
ni umusozi uherereye mu Karere ka [[Akarere ka Kicukiro|kicukiro]] kandi ukikijwe ni [[Imirenge y’u Rwanda|imirenge]] itandukanye nka [[Umurenge wa Kigali|Gikondo]], [[Nyamirambo]]
[[Umurenge wa Mageragere|Mageragere]] n'iyindi. Uyu musozi ufite ubwiza nyaburanga butandukanye harimo [[amashyamba]] ubusitani n'ibindi
byiza byinshi bibereye ijisho <ref>{{Cite web |url=http://www.igicumbi.com/index.php/ubukerarugendo-mu-rwanda/ibyiza-nyaburanga/item/430-ibintu-byo-gusura-ku-musozi-wa-rebero |title=Archive copy |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625054410/http://www.igicumbi.com/index.php/ubukerarugendo-mu-rwanda/ibyiza-nyaburanga/item/430-ibintu-byo-gusura-ku-musozi-wa-rebero |url-status=dead }}</ref>
== Ubukungu ==
[[Umurenge wa Rwezamenyo|Umusozi wa Rebero]] ni umusozi ukurura ba mukerarugendo kubera ibyiza nyaburanga biwugize.
cyane ko ariwo musozi uriho iminara myinshi yifashishwa mwisakaza majwi ndetse n'amashusho<ref>https://www.youtube.com/watch?v=4m4yBwH--JM</ref>
== Amateka ==
umusozi wa Rebero kandi niho Inkotanyi zanyuze mugufata umujyi wa [[Kigali]] murugamba
[[Dosiye:Kigali.jpg|center|thumb|480x480px|rebero view]]
rwo guhagarika [[Genocide mu Rwanda|Genocide]] yakorewe abatutsi muwi 1994<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/amateka-yihariye-y-uburyo-inkotanyi-zafashe-rebero-mu-1994-bigasaza-u-bufaransa |title=Archive copy |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625054413/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/amateka-yihariye-y-uburyo-inkotanyi-zafashe-rebero-mu-1994-bigasaza-u-bufaransa |url-status=dead }}</ref> ku itariki 11 mata
== Ubuzima ==
umusozi wa Rebero ni umusozi mwiza ugizwe n'ishyamba n'ubusitani bwiza
cyane ko ari numusozi ukorerwaho imyitozo ngorora mubiri<ref>https://web.facebook.com/permalink.php?id=604005269751818&story_fbid=1011085559043785&_rdc=1&_rdr</ref> nabatari bake
== Ibigize umusozi wa Rebero ==
Umusozi wa Rebero ugizwe nibyiza nyaburanga byinshi harimo inzu ndangamurage
iminara, ubusitani, amashuri, ndetse nurwibutso rwa [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenocide]] yakorewe abatutsi<ref>https://www.kicukiro.gov.rw/akarere/menya-akarere</ref>
== Baza hano ==
<references />
[[Ikiciro:Imisozi y’u Rwanda]]
l4zbzilws15hvmop935z80kx7crr1jv
Niyongira Antoinette
0
8987
134209
107824
2026-07-26T03:46:10Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134209
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Antoinette_Niyongira.jpg|thumb|Niyongira Antoinette]]'''Niyongira Antoinette''' ni umugore akaba umunyarwandakazi umaze igihe kinini mu mwuga w'itangazamakuru wa muhiriye cyane bitewe n'ijwi rye ryahogoje benshi bigatuma abaicyamamaree
.<ref>{{Cite web |url=https://ibyamamare.com/amafoto-dore-ubwiza-nimiterere-byumunyamakuru-wa-kiss-fm-antoinette-niyongira-wahogoje-benshi-kubera-ijwi-imyaka-irenze-5-yibereye-muri-paradizo-naba-kigenza-be/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2022-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511131328/https://ibyamamare.com/amafoto-dore-ubwiza-nimiterere-byumunyamakuru-wa-kiss-fm-antoinette-niyongira-wahogoje-benshi-kubera-ijwi-imyaka-irenze-5-yibereye-muri-paradizo-naba-kigenza-be/ |url-status=dead }}</ref>
== Ubuzima bwe bwite ==
[[Dosiye:KamonyiDist.png|thumb|Antoinette yavukiye mu karere ka Kamonyi]]
Antoinette Niyongira yavukiye mu [[Akarere ka Kamonyi|karere ka Kamonyi]] akaba ari umufasha wa Patrick Kigenza aho bakoze ubukwe mu mwaka wa 2015.<ref>{{Cite web |url=https://hose.rw/antoinette-niyongira-atwite-umwana-wa-kabiri-amafoto/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127054810/https://hose.rw/antoinette-niyongira-atwite-umwana-wa-kabiri-amafoto/ |url-status=dead }}</ref> ntago yigeze ahakurira kuko amashuri abanza yayasoreje mu mujyi wa [[Kigali]] mbere yuko ajya kwiga icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye i kabgayi muri St Joseph yasoreje amashuri yisumbuye muri Groupe Scolaire de Rulindo mu 2011 aho yize bitewe n'amanota yari yabonye yahawe kujya kwiga muri KIE agakurikirana ubwarimu, ubwo abandi bajyaga mw'itorero we ntiyashije kujyayo kubera yari arwaye ibi byatumye amaze koroherwa atekereza akantu yakora bagenzi be bakazasanga hari aho ageze .<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/ibyo-wamenya-ku-rugendo-rwa-antoinette-niyongira-umunyamakuru-uri-mu-bagezweho |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2022-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511131329/https://igihe.com/imyidagaduro/article/ibyo-wamenya-ku-rugendo-rwa-antoinette-niyongira-umunyamakuru-uri-mu-bagezweho |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/umunyamakuru-antoinette-niyongira-yibarutse-ubuheta</ref>
== Umwuga ==
[[Dosiye:1061 Kiss-FM DFW 2012.png|thumb|Antoinette amenyerewe mu kiganiro cya MID DAY gica kuri kiss fm]]
Antoinette Niyongira amaze imyaka icumi mw'itangazamakuru yanyuze kubinyamakuru binyuranye aho yanyuze kuri radiyo isango Star kuri radiyo 10 ubu akaba akor akuri KISS FM aho yagiyeyo muri 2015.<ref>https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=57414</ref> akaba anafite umuyoboro wa yutube(Youtube) agaragazaho amashusho yigisha guteka yatangiye shyiraho amashusho ari guteka ibiryo bitandukanye ariko ibyinshi bikaba ibitetse kuburyo butamenyerewe, Ingero nkaho ashobora gutekesha inyama inzoga, inkoko akayitekesha ubuki n'ibindi bitandukanye,<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/ndi-umuhanga-mu-gutekesha-inkoko-ubuki-antoinette-niyongira-yinjiye-mubyo |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2022-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511131328/https://igihe.com/imyidagaduro/article/ndi-umuhanga-mu-gutekesha-inkoko-ubuki-antoinette-niyongira-yinjiye-mubyo |url-status=dead }}</ref>Antoinette Niyongira amenyerewe mukiganiro MID DAY gica kuri KISS FM .<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/abanyamakurukazi-babica-bigacika-mu-rwanda-kubera-kugira-amajwi-yahogoje-benshiamafoto/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2020-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201214174405/https://yegob.rw/abanyamakurukazi-babica-bigacika-mu-rwanda-kubera-kugira-amajwi-yahogoje-benshiamafoto/ |url-status=dead }}</ref>
== umuryango ==
Niyongira Antoinette nkuko tubikesha ikinyamakuru IGIHE, cyahamije ko uyu munyamakuru yibarutse umwana w’umuhungu, hari ku mugoroba wo ku wa 14 Nyakanga 2021, akaba ari nyuma y’imyaka isaga itandatu ishize arushinze ari umugore, dore ko yakoz yashinze urugo maze akaza gukora ubukwe bwe bwabaye mu 2015 ndetse akaba afite umwan w'ifura ufite imyaka itanu . Niyongira Antoinette akaba yarabaye umushusharugamba ndetse akayobora ibitarambo harimo icyabaye cyo gutanga ibihembo bya Kiss Awords<ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/umunyamakuru-antoinette-niyongira-yibarutse-ubuheta</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/tujyane-mu-myiteguro-ya-antoinette-niyongira-mbere-yo-kuyobora-ibirori-bya-kiss</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore]]
<references />
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Umunyamakurukazi]]
5b1hf7n1bn560lkntbnivdxgfk3a00x
Sandrine Isheja Butera
0
8993
134230
118025
2026-07-26T06:26:02Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134230
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Sandrine Isheja.jpg|thumb|325x325px|Umunyamakuru Sandrine Isheja Butera]]
== Amateka ==
'''Isheja Sandrine Butera''' ni umunyamakurukazi wamenyekanye mu biganiro by’imyidagaduro, n’ubuzima rusange ku ma radiyo atandukanye yo mu [[Rwanda]]. Kuri ubu anayobora ibirori bitandukanye cyane cyane ibyitabirwa n’abiyubashye ndetse niwe wari unakuriye akanama nkempurampaka mu irushanwa rya Miss [[Rwanda]] 2018.<ref>{{Cite web |url=https://www.eachamps.rw/article/5659/Umunyamakurukazi-Isheja-Sandrine-yavuze-ku-burwayi-bwamibasiye-ubwo-yari-atwite-imfura-ye |title=Archive copy |access-date=2021-07-30 |archive-date=2021-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730130820/https://www.eachamps.rw/article/5659/Umunyamakurukazi-Isheja-Sandrine-yavuze-ku-burwayi-bwamibasiye-ubwo-yari-atwite-imfura-ye |url-status=dead }}</ref>
== Amashuri yize n'umwuga w'itangazamakuru ==
[[Dosiye:1061 Kiss-FM DFW 2012.png|thumb|Radiyo kiss fm Sandrine akoraho]]
Sandrine Isheja, ni umunyamakuru wakoreye Radiyo zitandukanye harimo Radio Salus, Isango Star na Kiss FM Rwanda mu biganiro by’ubumenyi n’imyidagaduro.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/isheja-sandrine-yibarutse-umuhungu |title=Archive copy |access-date=2021-07-30 |archive-date=2021-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730132656/https://igihe.com/imyidagaduro/article/isheja-sandrine-yibarutse-umuhungu |url-status=dead }}</ref>
== Ibindi bikorwa ==
Isheja Sandrine Butera yasezeranye n’umukunzi we Kagame Peter mu muhango wabereye ku biro by’Umurenge wa Remera mu Karere ka Gasabo kuwa 15 Nyakanga 2016. Aho taliki ya 16 Nyakanga 2016 aribwo basezeranye imbere y’Imana bahamya isezerano ryabo ko bazabana akaramata. Aho magingo aya ari umunyamakuru ukunzwe ndetse wakoze kuri Radio zitandukanye zirimo Sarus ,Isango Star magingo aya akaba abarizwa kuri Kiss Fm.<ref>http://umuryango.rw/imyidagaduro/article/sandrine-isheja-yatangaje-umubare-w-abana-azabyara#!</ref>
== Ubuzima bwite ==
[[Dosiye:Université nationale du Rwanda à Butare.JPG|thumb|Sandrine yize itangazamakuru muri Kaminuza y'u Rwanda]]
Sandrine Isheja Butera ni Bucura bw'iwabo mubana bavukana uko ari 3, Sandrine yize itangazamakuru nitumanaho asoza [[Amashuri Makuru|amashur]]<nowiki/>i ye mumwaka <ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/inkuru-nziza-ku-bakunzi-bumunyamakuru-sandrine-isheja-butera/ |title=Archive copy |access-date=2022-02-15 |archive-date=2022-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215163421/https://yegob.rw/inkuru-nziza-ku-bakunzi-bumunyamakuru-sandrine-isheja-butera/ |url-status=dead }}</ref> wa 2012 Sandrine yatangiye gukora umwuga we [[Nevşehir|witangazamakuru]] muri 2008 ku ishuri yigagaho [[Kaminuza y'u Rwanda|Kaminuza]] Sandrine kandi avugako akunda ibiryo bya Abashinwa ndetse no koga agakunda kandi [[UMUZIKI|umuziki]] cyane azwiho ko akunda amabara atandukanye muriyo harimo umutuku,Orange,n' icyatsi akunda kandi abantu bamusetsa cyane akunda igihugu cye cyu [[Rwanda]] ntakunda abanebwe cyangwa abantu bamubeshya.<ref>{{Cite web |url=https://kissfm.rw/members/sandrine/ |title=Archive copy |access-date=2022-02-15 |archive-date=2022-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215163420/https://kissfm.rw/members/sandrine/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Itangazamakuru]]
9wknqot8e3vk0mahi4uu4z8m9f5fhbn
Mutiganda Janvier
0
9213
134262
121991
2026-07-26T07:32:56Z
B.Scalling
15089
134262
wikitext
text/x-wiki
'''Mutiganda Janvier''' (wavutse ku ya 18 Ukwakira 1989), ni umukinnyi wa filime mu [[Rwanda]] wagize uruhare runini nk'umwanditsi wa sinema ndetse na producer muri filime nyinshi zica kuri televiziyo.<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/193156</ref>
== Ubuzima bwite ==
Yavutse ku ya 18 Ukwakira 1989 i [[Kigali]], mu Rwanda<ref>https://rwandamagazine.com/inkuru-zamamaza/article/ingingo-z-ingenzi-z-urwandiko-rwa-mutiganda-janvier-rusaba-guhindura-izina</ref>.
== Umwuga ==
Muri 2013, yarangije icyiciro cya kabiri cya kaminuza mu buhinzi. Icyakora yaje kwimukira mubakinnyi ba firime no gukora film kubera ishyaka rye rya sinema<ref>http://www.spla.pro/file.person.mutiganda-wa-nkunda.49886.html</ref>. Nyuma muri uwo mwaka, amashusho ye 4 yambere yerekana ibihimbano yashyizwe ku rutonde mu marushanwa ya Global Dialogues Amateka magufi yo gukora amarushanwa<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/111022/ihuriro-ryabanditsi-ba-filime-ryashimye-mutiganda-wa-nkunda-wahesheje-ishema-u-rwanda-muri-111022.html</ref> . Muri 2014, yanditse, atunganya kandi ayobora filime ye ya mbere ya ''Rayila'' , Ninkuru yumubyeyi wataye umwana we akiyahura. Iyi filime yamamaye cyane kandi yegukana ibihembo mu birori byinshi bya firime ndetse no mu mamahanga<ref>http://africultures.com/evenements/?no=39350</ref>.
Muri 2014 kandi, yanditse sitcom izwi cyane ''Inshuti yanyuze'' kuri TV 10 mu [[Rwanda]] hagati ya 2014 na 2015. Ifatwa nkurukurikirane rwa mbere rwa TV rwakozwe mu [[Rwanda]]<ref>https://eastafricamonitor.com/rwanda-shrugs-off-us-trade-war-blow-turns-to-europe/</ref>. Yasohotse kandi kuri YouTube kandi yakira abafana benshi. Muri 2015, Janvier yakoze nka producer kuri firime ngufi ''Ishaba'' yakozwe mu mahugurwa yo gukina amafilime yakozwe mu iserukiramuco rya sinema nyafurika rya Mashariki (MAAFF)<ref>{{Cite web |url=https://agakiza.org/Menya-byinshi-kuri-filime-yakinwe-ku-buzima-bwa-Yesu.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125738/https://agakiza.org/Menya-byinshi-kuri-filime-yakinwe-ku-buzima-bwa-Yesu.html |url-status=dead }}</ref>. Amashusho yerekanwe mu iserukiramuco mpuzamahanga rya firime kandi asohoka kuri DVD na Africalia mu rwego rwo gukusanya filime ngufi za Afurika nziza<ref>{{Cite web |url=https://beautifulrwanda.org/2021/08/01/rwanda-shrugs-its-shoulders-and-turns-to-europe/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125740/https://beautifulrwanda.org/2021/08/01/rwanda-shrugs-its-shoulders-and-turns-to-europe/ |url-status=dead }}</ref>. Nyuma y'umwaka, yagiye mu mahugurwa yo kwandika filimi ya Maisha Film Lab i [[Kigali]], aho yakoraga nk'umwanditsi kuri series zizwi cyane zisetsa ''Seburikoko zanyuze'' kuri televiziyo y'u [[Rwanda]] muri Werurwe 2015<ref>https://gazettes.africa/archive/rw/2017/rw-government-gazette-dated-2017-07-24-no-30.pdf</ref>. Hagati aho, yakoraga akazi ko gutunganya filime n’umunyamakuru kuva mu 2013 mu bitangazamakuru byinshi byaho. Nyuma yaje gukora firime ngufi, ''La Femme Nue'' yatoranijwe kunshuro ya 3 muri MAAFF<ref>https://rwanda.shafaqna.com/FR/AL/242055</ref>.
Nyuma yo kuva mu mwuga w’abanyamakuru mu 2016, yibanze cyane ku gukina amafilime aho yayoboye ibiganiro bya TV ''City Maid'' kuri ubu bica kuri Televiziyo y’u [[Rwanda]]. Muri icyo gihe, yakoze serial ya ''Virunga School'' yerekana kuri TV<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/208565</ref>. Hanyuma yanditse, akora kandi ayobora film ye ya kabiri ngufi ''Ibanga ry'umunezero'' muri 2017. Hagati aho, yashinze isosiyete yigenga itunganya firime yitwa 'IZACU'<ref>https://www.archyde.com/this-film-is-my-story-and-that-of-other-young-people-who-are-fighting-to-survive-in-kigali/</ref>. Muri iyi sosiyete, yakoze filime ye ya mbere yise Nameless nyuma ayishyira mu mahugurwa ya Takmil ya Carthage Film Festival 2018<ref>https://maishafilmlab.org/maisha-alumni/mutiganda-wa-nkunda/</ref>. Muri aya mahugurwa, iyi filime yaguzwe n’igihangange cya Orange Studio y’Abafaransa kandi iyi filime ikaba yerekanwe bwa mbere mu iserukiramuco rya sinema rya Friborg mu [[Ubusuwisi|Busuwisi]]<ref>{{Cite web |url=https://cinidb.africa/Professionals/Details/53 |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125739/https://cinidb.africa/Professionals/Details/53 |url-status=dead }}</ref>. Nk'umuproducer, yakoze A Taste of our Land yatsindiye ibihembo byambere bya firime nziza muri PanAfrican Film Festival 2020 na AMAAs 2021<ref>{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/author/16 |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125737/https://inyarwanda.com/author/16 |url-status=dead }}</ref>.
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Filime
! Uruhare
! Ubwoko
! Réf.
|-
| 2013
| ''Rayila''
| Umuyobozi, umwanditsi, producer
| Filime ngufi
|
|-
| 2014
| ''Inshuti'' (Inshuti)
| Umuyobozi
| TV sitcom
|
|-
| 2015
| ''Ishaba''
| Producer
| Filime ngufi
|
|-
| 2015
| ''Seburikoko''
| Umwanditsi
| Urukurikirane rwa televiziyo
|
|-
| 2015
| ''La Femme Nue'' (Umugore Wambaye ubusa)
| Umuyobozi
| Filime ngufi
|
|-
| 2016
|''City Maid''
| Umuyobozi
| Urukurikirane rwa televiziyo
|
|-
| 2016
|''Virunga School''
| Umwanditsi
| Urukurikirane rwa televiziyo
|
|-
| 2017
| ''Ibanga ry'umunezero'' (Ibanga ry'ibyishimo)
| Umuyobozi, umwanditsi, producer
| Filime ngufi
|
|-
| 2021
|''Nameless''
| Umuyobozi
| Filime yerekana (yambere)
|
|-
| 2020
| ''Rocabye (Ibihozo)''
| Umuyobozi
| Filime ngufi
|
|-
| 2019
|''Pearl Lost in an Empty House''
| Producer
| Filime
|
|-
| 2020
|''A Taste of our Land''
| Producer
| Filime
|
|}
== references ==
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Filimi]]
<references />
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
5ew60ki8vq9tkie5cqiiuq4fa7i4zts
134264
134262
2026-07-26T07:33:52Z
B.Scalling
15089
gushyiramo daatbox
134264
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q100349905}}
'''Mutiganda Janvier''' (wavutse ku ya 18 Ukwakira 1989), ni umukinnyi wa filime mu [[Rwanda]] wagize uruhare runini nk'umwanditsi wa sinema ndetse na producer muri filime nyinshi zica kuri televiziyo.<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/193156</ref>
== Ubuzima bwite ==
Yavutse ku ya 18 Ukwakira 1989 i [[Kigali]], mu Rwanda<ref>https://rwandamagazine.com/inkuru-zamamaza/article/ingingo-z-ingenzi-z-urwandiko-rwa-mutiganda-janvier-rusaba-guhindura-izina</ref>.
== Umwuga ==
Muri 2013, yarangije icyiciro cya kabiri cya kaminuza mu buhinzi. Icyakora yaje kwimukira mubakinnyi ba firime no gukora film kubera ishyaka rye rya sinema<ref>http://www.spla.pro/file.person.mutiganda-wa-nkunda.49886.html</ref>. Nyuma muri uwo mwaka, amashusho ye 4 yambere yerekana ibihimbano yashyizwe ku rutonde mu marushanwa ya Global Dialogues Amateka magufi yo gukora amarushanwa<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/111022/ihuriro-ryabanditsi-ba-filime-ryashimye-mutiganda-wa-nkunda-wahesheje-ishema-u-rwanda-muri-111022.html</ref> . Muri 2014, yanditse, atunganya kandi ayobora filime ye ya mbere ya ''Rayila'' , Ninkuru yumubyeyi wataye umwana we akiyahura. Iyi filime yamamaye cyane kandi yegukana ibihembo mu birori byinshi bya firime ndetse no mu mamahanga<ref>http://africultures.com/evenements/?no=39350</ref>.
Muri 2014 kandi, yanditse sitcom izwi cyane ''Inshuti yanyuze'' kuri TV 10 mu [[Rwanda]] hagati ya 2014 na 2015. Ifatwa nkurukurikirane rwa mbere rwa TV rwakozwe mu [[Rwanda]]<ref>https://eastafricamonitor.com/rwanda-shrugs-off-us-trade-war-blow-turns-to-europe/</ref>. Yasohotse kandi kuri YouTube kandi yakira abafana benshi. Muri 2015, Janvier yakoze nka producer kuri firime ngufi ''Ishaba'' yakozwe mu mahugurwa yo gukina amafilime yakozwe mu iserukiramuco rya sinema nyafurika rya Mashariki (MAAFF)<ref>{{Cite web |url=https://agakiza.org/Menya-byinshi-kuri-filime-yakinwe-ku-buzima-bwa-Yesu.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125738/https://agakiza.org/Menya-byinshi-kuri-filime-yakinwe-ku-buzima-bwa-Yesu.html |url-status=dead }}</ref>. Amashusho yerekanwe mu iserukiramuco mpuzamahanga rya firime kandi asohoka kuri DVD na Africalia mu rwego rwo gukusanya filime ngufi za Afurika nziza<ref>{{Cite web |url=https://beautifulrwanda.org/2021/08/01/rwanda-shrugs-its-shoulders-and-turns-to-europe/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125740/https://beautifulrwanda.org/2021/08/01/rwanda-shrugs-its-shoulders-and-turns-to-europe/ |url-status=dead }}</ref>. Nyuma y'umwaka, yagiye mu mahugurwa yo kwandika filimi ya Maisha Film Lab i [[Kigali]], aho yakoraga nk'umwanditsi kuri series zizwi cyane zisetsa ''Seburikoko zanyuze'' kuri televiziyo y'u [[Rwanda]] muri Werurwe 2015<ref>https://gazettes.africa/archive/rw/2017/rw-government-gazette-dated-2017-07-24-no-30.pdf</ref>. Hagati aho, yakoraga akazi ko gutunganya filime n’umunyamakuru kuva mu 2013 mu bitangazamakuru byinshi byaho. Nyuma yaje gukora firime ngufi, ''La Femme Nue'' yatoranijwe kunshuro ya 3 muri MAAFF<ref>https://rwanda.shafaqna.com/FR/AL/242055</ref>.
Nyuma yo kuva mu mwuga w’abanyamakuru mu 2016, yibanze cyane ku gukina amafilime aho yayoboye ibiganiro bya TV ''City Maid'' kuri ubu bica kuri Televiziyo y’u [[Rwanda]]. Muri icyo gihe, yakoze serial ya ''Virunga School'' yerekana kuri TV<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/208565</ref>. Hanyuma yanditse, akora kandi ayobora film ye ya kabiri ngufi ''Ibanga ry'umunezero'' muri 2017. Hagati aho, yashinze isosiyete yigenga itunganya firime yitwa 'IZACU'<ref>https://www.archyde.com/this-film-is-my-story-and-that-of-other-young-people-who-are-fighting-to-survive-in-kigali/</ref>. Muri iyi sosiyete, yakoze filime ye ya mbere yise Nameless nyuma ayishyira mu mahugurwa ya Takmil ya Carthage Film Festival 2018<ref>https://maishafilmlab.org/maisha-alumni/mutiganda-wa-nkunda/</ref>. Muri aya mahugurwa, iyi filime yaguzwe n’igihangange cya Orange Studio y’Abafaransa kandi iyi filime ikaba yerekanwe bwa mbere mu iserukiramuco rya sinema rya Friborg mu [[Ubusuwisi|Busuwisi]]<ref>{{Cite web |url=https://cinidb.africa/Professionals/Details/53 |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125739/https://cinidb.africa/Professionals/Details/53 |url-status=dead }}</ref>. Nk'umuproducer, yakoze A Taste of our Land yatsindiye ibihembo byambere bya firime nziza muri PanAfrican Film Festival 2020 na AMAAs 2021<ref>{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/author/16 |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125737/https://inyarwanda.com/author/16 |url-status=dead }}</ref>.
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Filime
! Uruhare
! Ubwoko
! Réf.
|-
| 2013
| ''Rayila''
| Umuyobozi, umwanditsi, producer
| Filime ngufi
|
|-
| 2014
| ''Inshuti'' (Inshuti)
| Umuyobozi
| TV sitcom
|
|-
| 2015
| ''Ishaba''
| Producer
| Filime ngufi
|
|-
| 2015
| ''Seburikoko''
| Umwanditsi
| Urukurikirane rwa televiziyo
|
|-
| 2015
| ''La Femme Nue'' (Umugore Wambaye ubusa)
| Umuyobozi
| Filime ngufi
|
|-
| 2016
|''City Maid''
| Umuyobozi
| Urukurikirane rwa televiziyo
|
|-
| 2016
|''Virunga School''
| Umwanditsi
| Urukurikirane rwa televiziyo
|
|-
| 2017
| ''Ibanga ry'umunezero'' (Ibanga ry'ibyishimo)
| Umuyobozi, umwanditsi, producer
| Filime ngufi
|
|-
| 2021
|''Nameless''
| Umuyobozi
| Filime yerekana (yambere)
|
|-
| 2020
| ''Rocabye (Ibihozo)''
| Umuyobozi
| Filime ngufi
|
|-
| 2019
|''Pearl Lost in an Empty House''
| Producer
| Filime
|
|-
| 2020
|''A Taste of our Land''
| Producer
| Filime
|
|}
== references ==
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Filimi]]
<references />
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
s7anbwjt5ika0s1rb1162kigeiy51p5
The Constant Gardener (film)
0
9267
134270
123236
2026-07-26T08:10:35Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134270
wikitext
text/x-wiki
'''''The Constant Gardener''''' ni filim iri ituruka muri England and German yasohotse muri 2005 iyoborwa na Fernando Meirelles <ref>https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=56739.html</ref>. Amashusho yakozwe na Jeffrey Caine ashingiye ku gitabo cya John le Carré cyo mu 2001 cyitwa The Constant Gardener <ref>https://www.rogerebert.com/reviews/the-constant-gardener-2005</ref>. Iyi nkuru ikurikira Justin Quayle ( Ralph Fiennes ), umudipolomate w’[[Ubwongereza]] muri Kenya<ref>https://www.spiritualityandpractice.com/films/reviews/view/9969/the-constant-gardener</ref>, ubwo yageragezaga gukemura ikibazo cy’iyicwa ry’umugore we Tessa ( Rachel Weisz ), uharanira Amnesty, asimburana n’ibintu byinshi byerekana amateka y’urukundo rwabo<ref>https://www.spiritualityandpractice.com/films/reviews/view/9969/the-constant-gardener</ref>.
Iyi filime yafatiwe amashusho ahitwa Loiyangalani no mucyaro cya Kibera, igice cya [[Nairobi]], muri [[Kenya]]<ref>https://www.theguardian.com/culture/2005/nov/11/3</ref> . Ibintu muri kariya gace byagize ingaruka ku bakinnyi ndetse no ku bakozi ku buryo bashizeho Constant Gardener Trust kugira ngo batange uburezi bw'ibanze kuri iyo midugudu<ref>https://www.theguardian.com/culture/2005/nov/11/3</ref>. Uyu mugambi washingiye ku buryo budasobanutse ku rubanza rwabayeho i Kano, muri Nijeriya<ref>https://www.focusfeatures.com/the_constant_gardener</ref> . Impapuro za DVD zasohotse muri [[Amerika]] ku ya 1 Mutarama 2006 no mu Bwongereza ku ya 13 Werurwe 2006<ref>https://www.britannica.com/topic/The-Constant-Gardener-film-by-Meirelles</ref>. Ubwitonzi bwa Justin ariko bwitondewe kubihingwa bye ninsanganyamatsiko yagarukaga, aho ishusho ya firime yakomotse<ref>{{Cite web |url=https://dramatica.com/articles/the-constant-gardener |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111152505/https://dramatica.com/articles/the-constant-gardener |url-status=dead }}</ref>. Hubert Koundé, Danny Huston, Bill Nighy, Pete Postlethwaite, na Donald Sumpter bakoranye<ref>http://www.filmeducation.org/pdf/film/Constant%20Gardener.pdf</ref>. Iyi filime yagenze neza kandi yinjiza amafaranga menshi kandi yegukana ibihembo bine bya Oscar, yegukana umukinnyi wa filime witwaye neza muri Rachel Weisz<ref>{{Cite web |url=https://www.legendarytrips.com/trip/the-constant-gardener-filming-locations-kenya/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-11 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111152505/https://www.legendarytrips.com/trip/the-constant-gardener-filming-locations-kenya/ |url-status=dead }}</ref>.
== Abakinnyi ==
{{div col}}
* [[Ralph Fiennes]] as Justin Quayle
* [[Rachel Weisz]] as Tessa Abbott-Quayle
* [[Danny Huston]] as Sandy Woodrow
* [[Hubert Koundé]] as Arnold Bluhm
* [[Archie Panjabi]] as Ghita Pearson
* [[Bill Nighy]] as Sir Bernard Pellegrin
* [[Gerard McSorley]] as Sir Kenneth Curtis
* [[Pete Postlethwaite]] as Lorbeer
* [[Donald Sumpter]] as Tim Donohue
* [[Richard McCabe]] as Arthur Hammond
* [[Juliet Aubrey]] as Gloria Woodrow
* [[Nick Reding (actor)|Nick Reding]] as Crick
* [[Christopher Okinda]] as Doctor
== refrences ==
<references />
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
oy0hiexsvim69n9dc86z05yg7f51gf7
Musanase Laura
0
9447
134258
121810
2026-07-26T07:27:42Z
B.Scalling
15089
134258
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda - Location Map (2011) - RWA - UNOCHA.svg|thumb|musanase laura yavukiye mu Rwanda ninaho yakuriye]]
'''Musanase Laura''' (wavutse 1993), ni umukinnyi [[Rwanda|wa filimi mu Rwanda]] <ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/209427</ref>. Umwe mu bakinnyi ba filime bazwi cyane mu [[Rwanda]], Laura azwi cyane ku ruhare 'Nikuze' muri televiziyo izwi cyane yo mu Rwanda ''City Maid''<ref>https://www.isimbi.rw/sinema/article/video-nikuze-wo-muri-city-maid-yahishuye-ko-ari-mu-rukundo</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/nikuze-wahindutse-indaya-muri-city-maid-no-mu-buzima-busanzwe-yahindutse-indaya</ref> .
== Ubuzima bwite ==
Yavutse mu 1993 muri [[Tanzaniya]], yakuriye mu [[Rwanda]] mu muryango ufite barumuna be batandatu.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/76226/menya-byinshi-kuri-nikuze-uri-mubakinnyi-10-ba-filime-bahata-76226.html</ref> Yarangije amashuri abanza mu ishuri ribanza rya Bright Academy mu Karere ka Nyagatare. Nyuma yaje kwiga i Lycee de [[Kigali]] amashuri yisumbuye arangiza amashuri avuye mu ishuri ry’abakobwa rya FAWE.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/86459/video-menya-ibyo-umusore-nikuze-wo-muri-city-maid-yakundana-86459.html</ref> Kuri ubu atuye mu [[Akarere ka Gasabo|karere ka Gasabo]] mu murenge wa Gisozi<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/sinema/article/abafana-ba-nikuze-wo-muri-city-maid-bahura-nawe-bagaturika-bakarira</ref>.
== Empowerment ==
Laura, mukinyamakuru kitwa new times yasobanuye ko yatewe imbaraga zokuba umukinyi wa filime namugenziwe warusazwe akina filime ndetse ahabwa incingano zikomeye zo gucyina city maid.
aho yatangiye akina arumukozi wo murugo hanyuma azakwamamara abumukinyi mwiza wa filime aho yaje no gukina muri filime yitwa [[Filime ejo si kera|ejo sikera]] kandi we mubyukuri nago yacyekagako yabasha gukina filime
ariko yaje gukina neza kandi anabyiyumvamo .https://www.newtimes.co.rw/section/read/209427
== Career ==
Yatangiye gukina bwa mbere kuri televiziyo sitcom ''City Maid'' afite uruhare runini 'Nikuze<ref>{{Cite web |url=https://imvahonshya.co.rw/bamwe-mu-bazwi-muri-sinema-nyarwanda-bishimira-urwego-igezeho/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133802/https://imvahonshya.co.rw/bamwe-mu-bazwi-muri-sinema-nyarwanda-bishimira-urwego-igezeho/ |url-status=dead }}</ref>'. Uruhare rwe rwamamaye cyane muri rubanda. Yaretse iyo nshingano imyaka mike, aho abafana bagaragaje akababaro kabo. Icyakora, nyuma yaje kwemeza ko, azagaruka serial vuba. Yatoranijwe kandi mu cyiciro cy’abakinnyi beza muri Rwanda Movie Awards<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/nikuze-yinjiye-muri-cinema-atabishaka-birangira-yamamaye.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133804/https://umuseke.rw/nikuze-yinjiye-muri-cinema-atabishaka-birangira-yamamaye.html |url-status=dead }}</ref>.
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Filime
! Uruhare
! Ubwoko
! Réf.
|-
| 2018
| ''Umuja wo mu mujyi''
| Nikuze
| TV sitcom
|
|}
== references ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore ba bahanzi]]
njf888biqk50asjkj9kft77hw05uiu8
134259
134258
2026-07-26T07:29:58Z
B.Scalling
15089
134259
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda - Location Map (2011) - RWA - UNOCHA.svg|thumb|musanase laura yavukiye mu Rwanda ninaho yakuriye]]
'''Musanase Laura''' (wavutse 1993), ni umukinnyi [[Rwanda|wa filimi mu Rwanda]] <ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/209427</ref>. Umwe mu bakinnyi ba filime bazwi cyane mu [[Rwanda]], Laura azwi cyane ku ruhare 'Nikuze' muri televiziyo izwi cyane yo mu Rwanda ''City Maid''<ref>https://www.isimbi.rw/sinema/article/video-nikuze-wo-muri-city-maid-yahishuye-ko-ari-mu-rukundo</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/nikuze-wahindutse-indaya-muri-city-maid-no-mu-buzima-busanzwe-yahindutse-indaya</ref> .
== Ubuzima bwite ==
Yavutse mu 1993 muri [[Tanzaniya]], yakuriye mu [[Rwanda]] mu muryango ufite barumuna be batandatu.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/76226/menya-byinshi-kuri-nikuze-uri-mubakinnyi-10-ba-filime-bahata-76226.html</ref> Yarangije amashuri abanza mu ishuri ribanza rya Bright Academy mu Karere ka Nyagatare. Nyuma yaje kwiga i Lycee de [[Kigali]] amashuri yisumbuye arangiza amashuri avuye mu ishuri ry’abakobwa rya FAWE.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/86459/video-menya-ibyo-umusore-nikuze-wo-muri-city-maid-yakundana-86459.html</ref> Kuri ubu atuye mu [[Akarere ka Gasabo|karere ka Gasabo]] mu murenge wa Gisozi<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/sinema/article/abafana-ba-nikuze-wo-muri-city-maid-bahura-nawe-bagaturika-bakarira</ref>.
== Urugendo rw'iterambere ==
Laura, mukinyamakuru kitwa new times yasobanuye ko yatewe imbaraga zokuba umukinyi wa filime namugenziwe warusazwe akina filime ndetse ahabwa incingano zikomeye zo gucyina city maid.aho yatangiye akina arumukozi wo murugo hanyuma azakwamamara abumukinyi mwiza wa filime aho yaje no gukina muri filime yitwa [[Filime ejo si kera|ejo sikera]] kandi we mubyukuri nago yacyekagako yabasha gukina filimeariko yaje gukina neza kandi anabyiyumvamo .https://www.newtimes.co.rw/section/read/209427
== Umwuga ==
Yatangiye gukina bwa mbere kuri televiziyo sitcom ''City Maid'' afite uruhare runini 'Nikuze<ref>{{Cite web |url=https://imvahonshya.co.rw/bamwe-mu-bazwi-muri-sinema-nyarwanda-bishimira-urwego-igezeho/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133802/https://imvahonshya.co.rw/bamwe-mu-bazwi-muri-sinema-nyarwanda-bishimira-urwego-igezeho/ |url-status=dead }}</ref>'. Uruhare rwe rwamamaye cyane muri rubanda. Yaretse iyo nshingano imyaka mike, aho abafana bagaragaje akababaro kabo. Icyakora, nyuma yaje kwemeza ko, azagaruka serial vuba. Yatoranijwe kandi mu cyiciro cy’abakinnyi beza muri Rwanda Movie Awards<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/nikuze-yinjiye-muri-cinema-atabishaka-birangira-yamamaye.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133804/https://umuseke.rw/nikuze-yinjiye-muri-cinema-atabishaka-birangira-yamamaye.html |url-status=dead }}</ref>.
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Filime
! Uruhare
! Ubwoko
! Réf.
|-
| 2018
| ''Umuja wo mu mujyi''
| Nikuze
| TV sitcom
|
|}
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore ba bahanzi]]
itdtylghv5nkg3i39lcd08ez9wdmnuj
134260
134259
2026-07-26T07:30:24Z
B.Scalling
15089
134260
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda - Location Map (2011) - RWA - UNOCHA.svg|thumb|musanase laura yavukiye mu Rwanda ninaho yakuriye]]
'''Musanase Laura''' (wavutse 1993), ni umukinnyi [[Rwanda|wa filimi mu Rwanda]] <ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/209427</ref>. Umwe mu bakinnyi ba filime bazwi cyane mu [[Rwanda]], Laura azwi cyane ku ruhare 'Nikuze' muri televiziyo izwi cyane yo mu Rwanda ''City Maid''<ref>https://www.isimbi.rw/sinema/article/video-nikuze-wo-muri-city-maid-yahishuye-ko-ari-mu-rukundo</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/nikuze-wahindutse-indaya-muri-city-maid-no-mu-buzima-busanzwe-yahindutse-indaya</ref> .
== Ubuzima bwite ==
Yavutse mu 1993 muri [[Tanzaniya]], yakuriye mu [[Rwanda]] mu muryango ufite barumuna be batandatu.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/76226/menya-byinshi-kuri-nikuze-uri-mubakinnyi-10-ba-filime-bahata-76226.html</ref> Yarangije amashuri abanza mu ishuri ribanza rya Bright Academy mu Karere ka Nyagatare. Nyuma yaje kwiga i Lycee de [[Kigali]] amashuri yisumbuye arangiza amashuri avuye mu ishuri ry’abakobwa rya FAWE.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/86459/video-menya-ibyo-umusore-nikuze-wo-muri-city-maid-yakundana-86459.html</ref> Kuri ubu atuye mu [[Akarere ka Gasabo|karere ka Gasabo]] mu murenge wa Gisozi<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/sinema/article/abafana-ba-nikuze-wo-muri-city-maid-bahura-nawe-bagaturika-bakarira</ref>.
== Urugendo mu iterambere ==
Laura, mukinyamakuru kitwa new times yasobanuye ko yatewe imbaraga zokuba umukinyi wa filime namugenziwe warusazwe akina filime ndetse ahabwa incingano zikomeye zo gucyina city maid.aho yatangiye akina arumukozi wo murugo hanyuma azakwamamara abumukinyi mwiza wa filime aho yaje no gukina muri filime yitwa [[Filime ejo si kera|ejo sikera]] kandi we mubyukuri nago yacyekagako yabasha gukina filimeariko yaje gukina neza kandi anabyiyumvamo .https://www.newtimes.co.rw/section/read/209427
== Umwuga ==
Yatangiye gukina bwa mbere kuri televiziyo sitcom ''City Maid'' afite uruhare runini 'Nikuze<ref>{{Cite web |url=https://imvahonshya.co.rw/bamwe-mu-bazwi-muri-sinema-nyarwanda-bishimira-urwego-igezeho/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133802/https://imvahonshya.co.rw/bamwe-mu-bazwi-muri-sinema-nyarwanda-bishimira-urwego-igezeho/ |url-status=dead }}</ref>'. Uruhare rwe rwamamaye cyane muri rubanda. Yaretse iyo nshingano imyaka mike, aho abafana bagaragaje akababaro kabo. Icyakora, nyuma yaje kwemeza ko, azagaruka serial vuba. Yatoranijwe kandi mu cyiciro cy’abakinnyi beza muri Rwanda Movie Awards<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/nikuze-yinjiye-muri-cinema-atabishaka-birangira-yamamaye.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133804/https://umuseke.rw/nikuze-yinjiye-muri-cinema-atabishaka-birangira-yamamaye.html |url-status=dead }}</ref>.
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Filime
! Uruhare
! Ubwoko
! Réf.
|-
| 2018
| ''Umuja wo mu mujyi''
| Nikuze
| TV sitcom
|
|}
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore ba bahanzi]]
95mihayv2dzn9ms7hfdgqswerzz182l
134261
134260
2026-07-26T07:31:35Z
B.Scalling
15089
134261
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda - Location Map (2011) - RWA - UNOCHA.svg|thumb|musanase laura yavukiye mu Rwanda ninaho yakuriye]]{{Databox|excludeProperties=Q100383566}}
'''Musanase Laura''' (wavutse 1993), ni umukinnyi [[Rwanda|wa filimi mu Rwanda]] <ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/209427</ref>. Umwe mu bakinnyi ba filime bazwi cyane mu [[Rwanda]], Laura azwi cyane ku ruhare 'Nikuze' muri televiziyo izwi cyane yo mu Rwanda ''City Maid''<ref>https://www.isimbi.rw/sinema/article/video-nikuze-wo-muri-city-maid-yahishuye-ko-ari-mu-rukundo</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/nikuze-wahindutse-indaya-muri-city-maid-no-mu-buzima-busanzwe-yahindutse-indaya</ref> .
== Ubuzima bwite ==
Yavutse mu 1993 muri [[Tanzaniya]], yakuriye mu [[Rwanda]] mu muryango ufite barumuna be batandatu.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/76226/menya-byinshi-kuri-nikuze-uri-mubakinnyi-10-ba-filime-bahata-76226.html</ref> Yarangije amashuri abanza mu ishuri ribanza rya Bright Academy mu Karere ka Nyagatare. Nyuma yaje kwiga i Lycee de [[Kigali]] amashuri yisumbuye arangiza amashuri avuye mu ishuri ry’abakobwa rya FAWE.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/86459/video-menya-ibyo-umusore-nikuze-wo-muri-city-maid-yakundana-86459.html</ref> Kuri ubu atuye mu [[Akarere ka Gasabo|karere ka Gasabo]] mu murenge wa Gisozi<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/sinema/article/abafana-ba-nikuze-wo-muri-city-maid-bahura-nawe-bagaturika-bakarira</ref>.
== Urugendo mu iterambere ==
Laura, mukinyamakuru kitwa new times yasobanuye ko yatewe imbaraga zokuba umukinyi wa filime namugenziwe warusazwe akina filime ndetse ahabwa incingano zikomeye zo gucyina city maid.aho yatangiye akina arumukozi wo murugo hanyuma azakwamamara abumukinyi mwiza wa filime aho yaje no gukina muri filime yitwa [[Filime ejo si kera|ejo sikera]] kandi we mubyukuri nago yacyekagako yabasha gukina filimeariko yaje gukina neza kandi anabyiyumvamo .https://www.newtimes.co.rw/section/read/209427
== Umwuga ==
Yatangiye gukina bwa mbere kuri televiziyo sitcom ''City Maid'' afite uruhare runini 'Nikuze<ref>{{Cite web |url=https://imvahonshya.co.rw/bamwe-mu-bazwi-muri-sinema-nyarwanda-bishimira-urwego-igezeho/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133802/https://imvahonshya.co.rw/bamwe-mu-bazwi-muri-sinema-nyarwanda-bishimira-urwego-igezeho/ |url-status=dead }}</ref>'. Uruhare rwe rwamamaye cyane muri rubanda. Yaretse iyo nshingano imyaka mike, aho abafana bagaragaje akababaro kabo. Icyakora, nyuma yaje kwemeza ko, azagaruka serial vuba. Yatoranijwe kandi mu cyiciro cy’abakinnyi beza muri Rwanda Movie Awards<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/nikuze-yinjiye-muri-cinema-atabishaka-birangira-yamamaye.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115133804/https://umuseke.rw/nikuze-yinjiye-muri-cinema-atabishaka-birangira-yamamaye.html |url-status=dead }}</ref>.
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Filime
! Uruhare
! Ubwoko
! Réf.
|-
| 2018
| ''Umuja wo mu mujyi''
| Nikuze
| TV sitcom
|
|}
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore ba bahanzi]]
27kr3c8rddlxmggvb4sx4jv283glk9i
Samuel Ishimwe
0
9452
134267
123506
2026-07-26T07:42:47Z
B.Scalling
15089
134267
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q100376280}}
'''Samuel Ishimwe Karemangingo''' (wavutse 1991), ni umukinnyi wa firime wo mu [[Rwanda]] <ref>https://www.swissfilms.ch/en/person/samuel-ishimwe/A76E473A8D06475DA0944D06EB9622AB</ref>. Azwi cyane nk'umuyobozi wa firime ngufi ''Imfura i'', aho abaye umukinnyi wa mbere w’amafirime u [[Rwanda]] uhagarariye Berlinale<ref>{{Cite web |url=https://africanfilmny.org/directors/samuel-ishimwe/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115141108/https://africanfilmny.org/directors/samuel-ishimwe/ |url-status=dead }}</ref>. Usibye kuba umuyobozi, ni n'umukinnyi wa sinema, umwanditsi, injeniyeri y'amajwi, umwanditsi wa sinema na producer<ref>{{Cite web |url=http://luxorafricanfilmfestival.com/en/PastEditions/2019/JuryMember/Samuel%20Ishimwe |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115141113/http://luxorafricanfilmfestival.com/en/PastEditions/2019/JuryMember/Samuel%20Ishimwe |url-status=dead }}</ref>.
== Ubuzima bwite ==
[[Dosiye:My city kigali.jpg|thumb|Kigali aho Samuel yavukiye]]
Yavutse mu 1991 i [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. Nyina yamusize akiri uruhinja abura ababyeyi be n'umuryango we mugihe cya jenoside yo mu [[Rwanda]]<ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-43156718</ref>.
== Umwuga ==
Nyuma yo kurangiza amashuri yisumbuye muri 2010, Ishimwe yatangiye gukora nkumunyamakuru nabafotora kuri 'igitekerezo.com'<ref>https://maishafilmlab.org/maisha-alumni/ishimwe-samuel/</ref>. Mu mwaka wa 2011, yakoze filime ngufi ya mbere ''Paying debts'' yerekanwe mu iserukiramuco rya sinema mu [[Rwanda]]<ref>https://mubi.com/cast/samuel-ishimwe</ref>. Muri uwo mwaka, yitabiriye amahugurwa ya documentaire muri [[Uganda]] yakozwe na Maisha Film Lab. Igihe yari muri [[Uganda]], yakoraga nka producer wungirije kuri documentaire ngufi ''Invisible soul'' <ref>https://maishafilmlab.org/maisha-alumni/ishimwe-samuel/</ref>. Nyuma mu 2011, yitabiriye amahugurwa yerekanwe kuri firime yitwa 'K-dox' yakozwe na James Longley. Muri kamena 2012, Ishimwe yarangije amezi 3 yibanda cyane kubijyanye no gukina film muri Kwetu Film Institute. Hanyuma muri Nzeri 2012, yitabiriye gahunda yo kwandika no kuyobora yitwa 'A Sample of Work'.<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/91983</ref>
Yanditse inyandiko ya ''Crossing Line'' kandi yatsindiye igihembo mumarushanwa yo kwandika inyandiko yateguwe na Goethe Institut [[Rwanda]]<ref>https://www.goethe.de/ins/rw/en/m/kul/mag/21785115.html</ref>. Nyuma yaje gukora nk'umunyamakuru n'umufotozi nyuma yo kurangiza muri kaminuza nkuru y'u [[Rwanda]]<ref>{{Cite web |url=https://www.ndangira.net/goethe-institut-kigali-independent-filmmaking-workshop/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115141120/https://www.ndangira.net/goethe-institut-kigali-independent-filmmaking-workshop/ |url-status=dead }}</ref>. Hanyuma yagiye mu [[Busuwisi]] kugira ngo akomeze kwiga. Muri kamena 2017, Ishimwe yabonye impamyabumenyi ya firime muri Haute école d'art et de design (Ishuri ry’ubukorikori n’ubushakashatsi rya Geneve - UMUTWE).<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/73802</ref>
Muri 2017, yakoze ''[[Imfura]]'' bisobanura ngo <nowiki>''First Born'</nowiki>. Iyi filime ivuga ku nkuru yashyizwe mu [[Rwanda]] nyuma ya jenoside. Nibikorwa byambere byu [[Rwanda]] byashyizwe mumarushanwa ya Berlinale Short. Muri make yatsindiye igiciro cya silver Bear Jury Igiciro cya Berlin International Festival Festival<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/227343</ref><ref>{{Cite web |url=http://luxorafricanfilmfestival.com/en/PastEditions/2019/JuryMember/Samuel%20Ishimwe |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115141113/http://luxorafricanfilmfestival.com/en/PastEditions/2019/JuryMember/Samuel%20Ishimwe |url-status=dead }}</ref>. Filime ye iragenda kandi yatsindiye ibihembo byinshi mubirori bikomeye bya firime kwisi; Ishimwe yahise yigaragaza nk'inyenyeri igaragara ya sinema yo mu Rwanda.<ref>https://www.officialroms.com/samuel-ishimwe-karemangingo/</ref>
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|2011
|''Paying debts''
|director
|Short film
|-
|2011
|''Invisible souls''
|assistant producer
|Short film
|-
|2014
|''Crossing Lines''
|director
|Short film
|-
|2014
|''Uruzi''
|director
|Short film
|-
|2016
|''The Liberators''
|cinematographer
|Short film
|-
|2016
|''Versus''
|cinematographer
|Short film
|-
|2017
|''[[:en:Imfura|Imfura]]''
|director, screenplay, cinematographer, editor, sound designer
|Short film
|-
|2018
|''I got my Things and Left''
|cinematographer, producer
|Short film
|-
|2020
|''Fish Bowl''
|producer, cinematographer
|Short film
|}
== references ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
mzt826s51hsafehon06g7568s738hl9
134268
134267
2026-07-26T07:44:17Z
B.Scalling
15089
134268
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q100376280}}
'''Samuel Ishimwe Karemangingo''' (wavutse 1991), ni umukinnyi wa firime wo mu [[Rwanda]] <ref>https://www.swissfilms.ch/en/person/samuel-ishimwe/A76E473A8D06475DA0944D06EB9622AB</ref>. Azwi cyane nk'umuyobozi wa firime ngufi ''Imfura i'', aho abaye umukinnyi wa mbere w’amafirime u [[Rwanda]] uhagarariye Berlinale<ref>{{Cite web |url=https://africanfilmny.org/directors/samuel-ishimwe/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115141108/https://africanfilmny.org/directors/samuel-ishimwe/ |url-status=dead }}</ref>. Usibye kuba umuyobozi, ni n'umukinnyi wa sinema, umwanditsi, injeniyeri y'amajwi, umwanditsi wa sinema na producer<ref>{{Cite web |url=http://luxorafricanfilmfestival.com/en/PastEditions/2019/JuryMember/Samuel%20Ishimwe |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115141113/http://luxorafricanfilmfestival.com/en/PastEditions/2019/JuryMember/Samuel%20Ishimwe |url-status=dead }}</ref>.
== Ubuzima bwite ==
[[Dosiye:My city kigali.jpg|thumb|Kigali aho Samuel yavukiye]]
Yavutse mu 1991 i [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. Nyina yamusize akiri uruhinja abura ababyeyi be n'umuryango we mugihe cya jenoside yo mu [[Rwanda]]<ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-43156718</ref>.
== Umwuga ==
Nyuma yo kurangiza amashuri yisumbuye muri 2010, Ishimwe yatangiye gukora nkumunyamakuru nabafotora kuri 'igitekerezo.com'<ref>https://maishafilmlab.org/maisha-alumni/ishimwe-samuel/</ref>. Mu mwaka wa 2011, yakoze filime ngufi ya mbere ''Paying debts'' yerekanwe mu iserukiramuco rya sinema mu [[Rwanda]]<ref>https://mubi.com/cast/samuel-ishimwe</ref>. Muri uwo mwaka, yitabiriye amahugurwa ya documentaire muri [[Uganda]] yakozwe na Maisha Film Lab. Igihe yari muri [[Uganda]], yakoraga nka producer wungirije kuri documentaire ngufi ''Invisible soul'' <ref>https://maishafilmlab.org/maisha-alumni/ishimwe-samuel/</ref>. Nyuma mu 2011, yitabiriye amahugurwa yerekanwe kuri firime yitwa 'K-dox' yakozwe na James Longley. Muri kamena 2012, Ishimwe yarangije amezi 3 yibanda cyane kubijyanye no gukina film muri Kwetu Film Institute. Hanyuma muri Nzeri 2012, yitabiriye gahunda yo kwandika no kuyobora yitwa 'A Sample of Work'.<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/91983</ref>
Yanditse inyandiko ya ''Crossing Line'' kandi yatsindiye igihembo mumarushanwa yo kwandika inyandiko yateguwe na Goethe Institut [[Rwanda]]<ref>https://www.goethe.de/ins/rw/en/m/kul/mag/21785115.html</ref>. Nyuma yaje gukora nk'umunyamakuru n'umufotozi nyuma yo kurangiza muri kaminuza nkuru y'u [[Rwanda]]<ref>{{Cite web |url=https://www.ndangira.net/goethe-institut-kigali-independent-filmmaking-workshop/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115141120/https://www.ndangira.net/goethe-institut-kigali-independent-filmmaking-workshop/ |url-status=dead }}</ref>. Hanyuma yagiye mu [[Busuwisi]] kugira ngo akomeze kwiga. Muri kamena 2017, Ishimwe yabonye impamyabumenyi ya firime muri Haute école d'art et de design (Ishuri ry’ubukorikori n’ubushakashatsi rya Geneve - UMUTWE).<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/73802</ref>
Muri 2017, yakoze ''[[Imfura]]'' bisobanura ngo <nowiki>''First Born'</nowiki>. Iyi filime ivuga ku nkuru yashyizwe mu [[Rwanda]] nyuma ya jenoside. Nibikorwa byambere byu [[Rwanda]] byashyizwe mumarushanwa ya Berlinale Short. Muri make yatsindiye igiciro cya silver Bear Jury Igiciro cya Berlin International Festival Festival<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/227343</ref><ref>{{Cite web |url=http://luxorafricanfilmfestival.com/en/PastEditions/2019/JuryMember/Samuel%20Ishimwe |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115141113/http://luxorafricanfilmfestival.com/en/PastEditions/2019/JuryMember/Samuel%20Ishimwe |url-status=dead }}</ref>. Filime ye iragenda kandi yatsindiye ibihembo byinshi mubirori bikomeye bya firime kwisi; Ishimwe yahise yigaragaza nk'inyenyeri igaragara ya sinema yo mu Rwanda.<ref>https://www.officialroms.com/samuel-ishimwe-karemangingo/</ref>
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|2011
|''Paying debts''
|director
|Short film
|-
|2011
|''Invisible souls''
|assistant producer
|Short film
|-
|2014
|''Crossing Lines''
|director
|Short film
|-
|2014
|''Uruzi''
|director
|Short film
|-
|2016
|''The Liberators''
|cinematographer
|Short film
|-
|2016
|''Versus''
|cinematographer
|Short film
|-
|2017
|''[[:en:Imfura|Imfura]]''
|director, screenplay, cinematographer, editor, sound designer
|Short film
|-
|2018
|''I got my Things and Left''
|cinematographer, producer
|Short film
|-
|2020
|''Fish Bowl''
|producer, cinematographer
|Short film
|}
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
b06jzf4xg6iwr4npnfppvau3aq0jt3z
Uwamwezi Nadege
0
9461
134256
130744
2026-07-26T07:26:01Z
B.Scalling
15089
134256
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|uwamwezi yavukiye mu rwanda]]
'''Uwamwezi Nadege''' (yavutse 1993), ni umukinnyi wa filimi mu [[Rwanda]] <ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/nadege-uwamwezi-wamenyekanye-nka-nana-muri-filime-city-maid-aragaragaza</ref>. Umwe mu bakinnyi ba filime bazwi cyane muri filimi zo kuri televiziyo mu [[Rwanda]], Nadege azwi cyane ku mazina nka Nana cyangwa Catherine mu biganiro bya televiziyo, nka ''City Maid'' <ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/nadege-uwamwezi-wamenyekanye-nka-nana-muri-filime-city-maid-aragaragaza</ref>. Usibye gukina, ni n'umuririmbyi n'umunyamideri .<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/topics/nadege-uwamwezi |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115145732/https://www.newtimes.co.rw/topics/nadege-uwamwezi |url-status=dead }}</ref>
== Ubuzima bwite ==
Uwamwezi Nadege Yavutse mu 1993 mu Rwanda. Yafunguye butike yitwa 'Nana Fashion Shop' ifite izina rye. Afite umwana umwe w'umuhungu umwe kuva yashyingirwa bwa mbere, witwa Ganza Benny Lucky<ref>{{Cite web |url=http://rwanda.shafaqna.com/EN/AL/172611 |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2024-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241229030239/http://rwanda.shafaqna.com/EN/AL/172611 |url-status=dead }}</ref>. Nk’uko ibihuha bivugwa, ngo yaba akundana n'umuririmbyi [[Kizito Mihigo]]<ref>{{Cite web |url=https://rwandapaparazzi.rw/2019/09/13/nana-wo-muri-city-maid-yavuze-ku-byurukundo-rwe-na-kizito-mihigoinkuru/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115145734/https://rwandapaparazzi.rw/2019/09/13/nana-wo-muri-city-maid-yavuze-ku-byurukundo-rwe-na-kizito-mihigoinkuru/ |url-status=dead }}</ref> . Ariko nyuma yaje kubihakana, avuga ko ari inshuti gusa. Icyakora, vuba aha byavuzwe ko bategura ubukwe. Icyakora, yongeye guhakana ibyo aregwa<ref>{{Cite web |url=https://frankensaurus.com/Nadege_Uwamwezi |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115145732/https://frankensaurus.com/Nadege_Uwamwezi |url-status=dead }}</ref>. Uwamwezi Nadege nibwo muri 2021, ahari mu kwezi ku gushyingo, aha nibwo Nana yafashe indege yerekeza mu [[Bubiligi]] ku mugabane w'[[iburayi]], aho niho ndetse aho umugabo bashakanye aba ndetse atuye ndetse anakorera . Mu kiganiro yagiranye n'itangazamakuru nuko Nana yavuze ko ibintu ahanini urebye byamugoye kumva ageze i [[Burayi]] ari byinshi bitandukanye ariko cyane cyane n' ibiryo, ikirere no kuba nta bantu baziranye, ibaze nawe se nkubu uyu muturanyi waha dutuye ntabwo rwose yagusuhuza, ariko iwacu mu [[Rwanda]] umuturanyi aba ari nk’umuvandimwe wawe agutira ikintu na we akagutiza ikindi ariko hano rwose umuntu aranapfa ukigira ku kazi ke ahubwo agahamagara polisi ngo ko murimo kugufungira umuhanda wabo . <ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/uwamwezi-nadege-wamama-ye-ku-izina-rya-nana</ref>
== Mu kwiga ==
Uwamwezi Nadege yize amashuri yisumbuye muri APAKAPE, aho yize ibijyanye na Computer Science and Management, aho yabonye impamwabumenyi ya A2, aho mbere yo kwinjira muri Filime muri 2013 . <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/118850/Entertainment/acting-is-a-calling---uwamwezi</ref> <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/189954/Entertainment/preps-underway-for-inganji-awards</ref>
== Umwuga ==
Mbere yo gukina, Nadege yari umuririmbyi waririmbye ku izina rya 'Queen Nadege'. Yari mu itsinda ryitwa 'The Queens' aho baririmbaga 'Ryajambo' mu 2009. <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/63638/nadege-uwamwezi--63638.html</ref>Yinjiye muri Kwetu Film Institute yiga ikinamico. Nyuma, yamenyekanye gukina na Kennedy Mazimpaka, amaze kubona ubuhanga bwe bwo gukina i Kwetu<ref>https://www.newtimes.co.rw/entertainment/acting-can-earn-you-decent-life-says-actress-uwamwezi</ref>. Mazimpaka yamuhaye uruhare ruto muri filime ''Rwasibo'', yaje kuba umukinnyi wa mbere wa sinema. Mu mwaka wa 2016, yakinnye muri filimi ica kuri televiziyo ''Mutoni'' nk'uruhare rwo kuyobora.<ref>https://eng.inyarwanda.com/index.php/inkuru/68227/seburikoko-collected-4-trophies-at-rwanda-movie-awards-2016-68227.html</ref> Nyuma, yakinnye muri firime nyinshi zizwi cyane na zirimo, ''Catherine'' na ''Nkubito ya Nyamunsi'' . Muri 2016, yakinnye muri ''City Maid''<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/102018/nana-wamamaye-muri-city-maid-yahishuye-ko-hari-abamusaba-kuryamana-na-we-batazi-ko-ari-umu-102018.html</ref> . filimi imaze kumenyekana cyane m'ubantu kandi yakundaga kwitwa Nana.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/umukinnyi-wa-filime-nana-agiye-gukora-ubukwe-n-umusore-uba-mu-bubiligi |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115145732/https://igihe.com/imyidagaduro/article/umukinnyi-wa-filime-nana-agiye-gukora-ubukwe-n-umusore-uba-mu-bubiligi |url-status=dead }}</ref>
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|2014
|''Rwasibo''
|
|Film
|-
|2016
|''Mutoni''
|Mutoni
|TV series
|-
|2015
|''Catherine''
|Catherine
|Film
|-
|2015
|''Nkubito ya Nyamunsi''
|
|Film
|-
|2016
|''City Maid''
|Nana
|TV series
|}
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa filime]]
[[Ikiciro:Abaririmbyi]]
g7k2douvfe1j4yf9fhweb0xe2hvrl8t
134257
134256
2026-07-26T07:26:40Z
B.Scalling
15089
134257
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Communes of Rwanda in 1994.svg|thumb|uwamwezi yavukiye mu rwanda]]
'''Uwamwezi Nadege''' (yavutse 1993), ni umukinnyi wa filimi mu [[Rwanda]] <ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/nadege-uwamwezi-wamenyekanye-nka-nana-muri-filime-city-maid-aragaragaza</ref>. Umwe mu bakinnyi ba filime bazwi cyane muri filimi zo kuri televiziyo mu [[Rwanda]], Nadege azwi cyane ku mazina nka Nana cyangwa Catherine mu biganiro bya televiziyo, nka ''City Maid'' <ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/nadege-uwamwezi-wamenyekanye-nka-nana-muri-filime-city-maid-aragaragaza</ref>. Usibye gukina, ni n'umuririmbyi n'umunyamideri .<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/topics/nadege-uwamwezi |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115145732/https://www.newtimes.co.rw/topics/nadege-uwamwezi |url-status=dead }}</ref>
== Ubuzima bwite ==
Uwamwezi Nadege Yavutse mu 1993 mu Rwanda. Yafunguye butike yitwa 'Nana Fashion Shop' ifite izina rye. Afite umwana umwe w'umuhungu umwe kuva yashyingirwa bwa mbere, witwa Ganza Benny Lucky<ref>{{Cite web |url=http://rwanda.shafaqna.com/EN/AL/172611 |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2024-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241229030239/http://rwanda.shafaqna.com/EN/AL/172611 |url-status=dead }}</ref>. Nk’uko ibihuha bivugwa, ngo yaba akundana n'umuririmbyi [[Kizito Mihigo]]<ref>{{Cite web |url=https://rwandapaparazzi.rw/2019/09/13/nana-wo-muri-city-maid-yavuze-ku-byurukundo-rwe-na-kizito-mihigoinkuru/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115145734/https://rwandapaparazzi.rw/2019/09/13/nana-wo-muri-city-maid-yavuze-ku-byurukundo-rwe-na-kizito-mihigoinkuru/ |url-status=dead }}</ref> . Ariko nyuma yaje kubihakana, avuga ko ari inshuti gusa. Icyakora, vuba aha byavuzwe ko bategura ubukwe. Icyakora, yongeye guhakana ibyo aregwa<ref>{{Cite web |url=https://frankensaurus.com/Nadege_Uwamwezi |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115145732/https://frankensaurus.com/Nadege_Uwamwezi |url-status=dead }}</ref>. Uwamwezi Nadege nibwo muri 2021, ahari mu kwezi ku gushyingo, aha nibwo Nana yafashe indege yerekeza mu [[Bubiligi]] ku mugabane w'[[iburayi]], aho niho ndetse aho umugabo bashakanye aba ndetse atuye ndetse anakorera . Mu kiganiro yagiranye n'itangazamakuru nuko Nana yavuze ko ibintu ahanini urebye byamugoye kumva ageze i [[Burayi]] ari byinshi bitandukanye ariko cyane cyane n' ibiryo, ikirere no kuba nta bantu baziranye, ibaze nawe se nkubu uyu muturanyi waha dutuye ntabwo rwose yagusuhuza, ariko iwacu mu [[Rwanda]] umuturanyi aba ari nk’umuvandimwe wawe agutira ikintu na we akagutiza ikindi ariko hano rwose umuntu aranapfa ukigira ku kazi ke ahubwo agahamagara polisi ngo ko murimo kugufungira umuhanda wabo . <ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/uwamwezi-nadege-wamama-ye-ku-izina-rya-nana</ref>
== Amashuri yize ==
Uwamwezi Nadege yize amashuri yisumbuye muri APAKAPE, aho yize ibijyanye na Computer Science and Management, aho yabonye impamwabumenyi ya A2, aho mbere yo kwinjira muri Filime muri 2013 . <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/118850/Entertainment/acting-is-a-calling---uwamwezi</ref> <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/189954/Entertainment/preps-underway-for-inganji-awards</ref>
== Umwuga ==
Mbere yo gukina, Nadege yari umuririmbyi waririmbye ku izina rya 'Queen Nadege'. Yari mu itsinda ryitwa 'The Queens' aho baririmbaga 'Ryajambo' mu 2009. <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/63638/nadege-uwamwezi--63638.html</ref>Yinjiye muri Kwetu Film Institute yiga ikinamico. Nyuma, yamenyekanye gukina na Kennedy Mazimpaka, amaze kubona ubuhanga bwe bwo gukina i Kwetu<ref>https://www.newtimes.co.rw/entertainment/acting-can-earn-you-decent-life-says-actress-uwamwezi</ref>. Mazimpaka yamuhaye uruhare ruto muri filime ''Rwasibo'', yaje kuba umukinnyi wa mbere wa sinema. Mu mwaka wa 2016, yakinnye muri filimi ica kuri televiziyo ''Mutoni'' nk'uruhare rwo kuyobora.<ref>https://eng.inyarwanda.com/index.php/inkuru/68227/seburikoko-collected-4-trophies-at-rwanda-movie-awards-2016-68227.html</ref> Nyuma, yakinnye muri firime nyinshi zizwi cyane na zirimo, ''Catherine'' na ''Nkubito ya Nyamunsi'' . Muri 2016, yakinnye muri ''City Maid''<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/102018/nana-wamamaye-muri-city-maid-yahishuye-ko-hari-abamusaba-kuryamana-na-we-batazi-ko-ari-umu-102018.html</ref> . filimi imaze kumenyekana cyane m'ubantu kandi yakundaga kwitwa Nana.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/umukinnyi-wa-filime-nana-agiye-gukora-ubukwe-n-umusore-uba-mu-bubiligi |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115145732/https://igihe.com/imyidagaduro/article/umukinnyi-wa-filime-nana-agiye-gukora-ubukwe-n-umusore-uba-mu-bubiligi |url-status=dead }}</ref>
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|2014
|''Rwasibo''
|
|Film
|-
|2016
|''Mutoni''
|Mutoni
|TV series
|-
|2015
|''Catherine''
|Catherine
|Film
|-
|2015
|''Nkubito ya Nyamunsi''
|
|Film
|-
|2016
|''City Maid''
|Nana
|TV series
|}
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa filime]]
[[Ikiciro:Abaririmbyi]]
thz3becet049xmplspqzowd7fh4k2ud
Marie Claire Uwumuremyi
0
9617
134187
124938
2026-07-26T01:39:31Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134187
wikitext
text/x-wiki
'''Uwumuremyi Marie Claire''' (yavutse 1979) ni umunyapolitiki wo mu [[Rwanda]]. Kuva mu 2018 yabaye umwe mu bagize [[Umutwe w’Abadepite|Umutwe rw'Abadepite]] mu nteko ishingamategeko y' u [[Rwanda]]. <ref name="Details">[https://www.parliament.gov.rw/index.php?id=125&width=650&detailId=425 Member details], [[Parliament of Rwanda]]. Accessed 3 May 2020.</ref>
== Ubuzima ==
Uwumuremyi Marie Claire mbere yo kuba umudepite yakoraga kuri Biro y'Ubutaka, nk'umukozi ushinzwe ubutaka mu Karere akaba n'ushinzwe guha agaciro ubutaka mu Karere<ref>{{Cite web |url=https://www.nyanza.gov.rw/default-title-12/hatangijwe-gahunda-zo-kwibuka-ku-nshuro-ya-25-jenoside-yakorewe-abatutsi-mu-1994 |title=Archive copy |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123052203/https://www.nyanza.gov.rw/default-title-12/hatangijwe-gahunda-zo-kwibuka-ku-nshuro-ya-25-jenoside-yakorewe-abatutsi-mu-1994 |url-status=dead }}</ref>. <ref name="Details"/> Yabaye Perezida w'Inama y'Abagore (CNF) mu Ntara y'Amajyepfo . Ku munsi mpuzamahanga w’abagore bo mu cyaro 2011 yashishikarije abagore bo mu Murenge wa Tumba, mu [[Akarere ka Huye|Karere ka Huye]], gukoresha amahirwe leta itanga, no guteza imbere ubucuruzi bwabo bafata inguzanyo. <ref>[https://www.newtimes.co.rw/section/read/35977 Huye women urged to embrace gov’t programmes], ''[[The New Times (Rwanda)|The New Times]]'', October 18, 2011. Accessed 3 May 2020.</ref>
Muri Nzeri 2018 yabaye umudepite mu [[Akarere ka Nyanza|Karere ka Nyanza]], Intara y'Amajyepfo, nk'uhagarariye abagore. <ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/189017</ref><ref name="Details"/> Mu Kwakira 2018, yitabiriye ibirori by’umunsi w’ibiribwa ku isi, ashyigikira gahunda ya Girinka ya guverinoma y’u [[Rwanda]] (Inka imwe ku muryango ukennye). <ref>Jean de Dieu Nsabimana, [https://www.newtimes.co.rw/news/girinka-programme-driving-rwandas-ambitious-target-zero-hunger Girinka programme driving Rwanda’s ambitious target of zero hunger], ''[[The New Times (Rwanda)|The New Times]]'', October 29, 2018. Accessed 3 May 2020.</ref> Ukuboza 2019 yatorewe kuba muri Komite Nyobozi y’umutwe w’Abadepite bagize Inteko ishinga amategeko ya Commonwealth (CWP). <ref>Emmanuel Ntirenganya, [https://www.newtimes.co.rw/news/rwanda-chapter-commonwealth-women-mps-elect-new-committee Rwanda chapter of Commonwealth women MPs elect new committee], ''The New Times'', December 17, 2019. Accessed 3 May 2020.</ref> Muri Kamena 2019, ubwo yavugaga mu muhango wo kwibuka wabereye mu Murenge wa Mukingo, mu [[Akarere ka Nyanza|Karere ka Nyanza]], yibukije abamuteze amatwi akamaro ko kwibuka [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenoside yo]] mu Rwanda<ref>{{Cite web |url=https://cnlg.gov.rw/index.php?id=87&L=1&tx_news_pi1%5Bnews%5D=3721&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=22b14d781b6cef50b2c7daa9e16a5096 |title=Archive copy |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123052205/https://cnlg.gov.rw/index.php?id=87&L=1&tx_news_pi1[news]=3721&tx_news_pi1[controller]=News&tx_news_pi1[action]=detail&cHash=22b14d781b6cef50b2c7daa9e16a5096 |url-status=dead }}</ref>.
== Akazi ya koze ==
Uwumuremyi Marie Claire yakoze akazi kenshi kandi gatandukanye harimo :
* kuva muri nzeri 2018- kugeza ubu : umudepite mu nteko ishinga amategeko
* Kuva muri 2016- 2018: Umukozi ushinzwe guha agaciro ubutaka bw'akarere ka Nyanza
* Kuva muri 2015: Umuyobozi mu bikorwa Remezo .
* Kuva muri ukwakira 2007- 2014: Ushinzwe Ubutaka mu Karere / Umuyobozi wa Biro y'Ubutaka
* Kuva muri 2000-2001: Umwarimu mu mashuri abanza .<ref>https://www.parliament.gov.rw/chamber-of-deputies-2/member-profile/deputies-profiles?tx_news_pi1%5B%40widget_0%5D%5BcurrentPage%5D=3&cHash=7c1a95795e124166bd110258c1b29a83</ref>
== references ==
[[Ikiciro:Abanyarwandakazi babanyapolitiki]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
<references />
[[Ikiciro:Umugore]]
[[Ikiciro:Inteko ishinga amategeko]]
[[Ikiciro:Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda]]
bzw2hmjjjcn5v6rh2wtvwr6fm8f6471
Plan B (2019 film)
0
9775
134218
126105
2026-07-26T05:04:06Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134218
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Daniel Etim Effiong in Fishbone cropped.png|thumb|umukinnyi ugaragara muri filime yitwa plan b]]
'''''Plan B''''' ni filime yo gusetsa y’urukundo ya [[Kenya]] na [[Nigeriya]] yasohotse 2019 <ref>https://nation.africa/kenya/life-and-style/showbiz/plan-b-a-hilarious-kenyan-love-tale-with-a-twist-138498</ref> yanditswe, iyobowe kandi ikosorwa nuwakoze firime ya Nigeriya, Lowladee. Muri iyi filime hagaragaramo umukinnyi wa filime ukomoka muri Kenya akaba na producer Sarah Hassan, [[Catherine Kamau|Catherine Kamau Karanja]], hamwe n’umukinnyi wa [[Nigeriya]] Daniel Etim Effiong bakinnye. <ref name="B">https://paukwa.or.ke/plan-b/</ref> <ref name="P">https://www.bellanaija.com/2019/01/watch-trailer-for-lowladees-new-film-plan-b-on-bn/</ref>
Iyi filime yatsindiye igihembo '''cyiza cya Afurika y'Iburasirazuba''' muri [[Afurika]] ya Magic Viewers 'Choice Awards (AMVCAs). <ref>http://dx.doi.org/10.1163/1872-9037_afco_asc_3118</ref>
== Umusaruro ==
Iyi filime yakozwe na Lowladee ku bufatanye na Alfajiri Productions, uruganda rukora ibicuruzwa muri Kenya. <ref name="P" />
== Umugambi ==
Gutandukana na Ethan we (Lenana Kariba), Lisa Waweru ( Sarah Hassan ) yagiye kunywa mu kabari, ahahurira n'umugabo udasanzwe. Guhagarara ijoro rimwe hamwe n’umuntu utazi maze aratwita. Nyuma y'amezi atanu, umunyamurwango wacitse, Lisa, yamenye ko umugabo atwite ari umuyobozi mukuru wa Nigeriya muri Afrika yuburasirazuba akwirakwiza [[Nairobi|isosiyete ishingiye kuri Nairobi]], Dele Coker ( Daniel Etim Effiong ). Kuruhande rwinshuti ye, Joyce ( [[Catherine Kamau|Catherine Kamau Karanja]] ), gahunda nziza yageze kugirango Dele asabe inshingano zo gutwita. Iyi gahunda igomba rwose guhinduka ubuzima burambye kuri bose. <ref>https://www.nollywoodreinvented.com/2019/02/plan-b.html</ref> <ref name="NTV">https://nation.africa/kenya/life-and-style/showbiz/plan-b-a-hilarious-kenyan-love-tale-with-a-twist-138498</ref> <ref>{{Cite web |url=https://stories.showmax.com/7-nigerian-movies-you-can-enjoy-with-bae-in-february/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2021-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226102826/https://stories.showmax.com/7-nigerian-movies-you-can-enjoy-with-bae-in-february/ |url-status=dead }}</ref>
== Abakinnyi ==
* Sarah Hassan nka ''Lisa''
* [[Catherine Kamau|Catherine Kamau Karanja]] nka ''Joyce''
* Daniel Etim Effiong nka ''Dele Coker''
* Lenana Kariba nka ''Ethan''
* Justin Mirichi nk'umunyamategeko wa ''Dele''
* Chantelle Naisola nka ''Mumbi''
* Zarhaa Kassam nka ''Sara''
* Maina wa Ndungu nka ''Muganga''
* Mary Gacheri nka ''nyirakuru wa Lisa''
* Ihangane Baraka nkumukobwa wa ''Dele''
* Silas Ambani nka ''PA ya Dele''
* Tracy Amadi nkumukozi wa ''Boutique''
== Kurekura ==
Filime yasohotse ku munsi w'abakundana, [[ku wa gatanu]] 14 Gashyantare 2019. <ref>{{Cite web |url=https://filmlinkafrica.com/2019/01/18/upcoming-kenyan-film-plan-b/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2021-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007204210/https://filmlinkafrica.com/SW/2019/01/18/upcoming-kenyan-film-plan-b/ |url-status=dead }}</ref> Yerekanwe kuri NTV (Kenya) ijoro ryabanjirije gusohoka kwisi. <ref>{{Cite web |url=https://www.capitalfm.co.ke/thesauce/kenyan-movie-plan-b-set-to-premier-a-day-before-valentines/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-28 |archive-date=2021-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120134336/https://www.capitalfm.co.ke/thesauce/kenyan-movie-plan-b-set-to-premier-a-day-before-valentines/ |url-status=dead }}</ref>
== references ==
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Filimi]]
6451gsb4hqx3gu2lp4z0bg47xho5pi4
Ahmed Benaissa
0
9816
134225
130755
2026-07-26T05:58:39Z
B.Scalling
15089
134225
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q95874828}}
'''Ahmed Benaissa''', (1944-2022) ni umukinnyi wa firime mu Bufaransa ukomoka muri [[Aligeriya|Alijeriya]] . <ref>http://www.filmstarts.de/personen/166549.html</ref> <ref>https://elcinema.com/en/person/2141291/</ref> Azwi cyane kubera uruhare muri firime zizwi cyane ''Étoile aux dents ou Poulou le magnifique'', ''Amarembo yizuba'' hamwe ''n’abanzi ba hafi'' . <ref>http://www.filmstarts.de/personen/166549/filmo/</ref> <ref>{{Cite web |url=https://en.unifrance.org/directories/person/335866/ahmed-benaissa |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2017-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821095050/http://en.unifrance.org/directories/person/335866/ahmed-benaissa |url-status=dead }}</ref>
== Ubuzima bwite ==
Yavukiye muri Alijeriya mu muryango w'abakobwa batanu n'abahungu bane. Se yari umurwanashyaka wafashwe agafungirwa muri Alijeriya. Icyakora yaje kurekurwa nyuma y'ubwigenge bwa Alijeriya. Nyuma yaje kwimukira i [[Paris|Paris mu]] Bufaransa. Yabayeho hafi imyaka 18 mu Bufaransa. Muri icyo gihe, yahawe amahugurwa mu Ishuri ry’Ikinamico. <ref name="lavoisineleblog">{{Template:Cite web}}</ref>
Arubatse, ni se w'abahungu babiri.
== Umwuga ==
Mu 1971, Benaïssa yatangiye umwuga we wa sinema akoresheje filime ''Étoile aux dents ou Poulou le magnifique'' iyobowe na Derri Berkani. Yakinnye nka 'Jibé' muri iyo film. Iyo filime igenda neza, yakiriye filime nyinshi mu myaka yakurikiyeho nka filime yo muri Alijeriya ''Leïla et les autres'' mu 1977 iyobowe na Sid Ali Mazif, ''Buamama'' mu 1985 iyobowe na Benamar Bakhti na comedi izwi cyane ''Le Clandestin'' mu 1989 iyobowe na Bakhti. <ref>https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=166549.html</ref>
Yakinnye cyane muri 'Haroun', muri film L'Etranger de Camus. Yakinnye kandi anayobora kuri Theatre yigihugu ya Algiers, ndetse no muri Theatre ya Regional ya Oran. Yayoboye kandi Ikinamico y'akarere ka Sidi-Bel-Abbès. Muri 2013, yatsindiye igihembo cyerekezo cyiza cya film ''Nedjma'' . Benaïssa yakinnye nka 'Rida' muri Ramzi Ben Sliman ya mbere yerekana filime ''My Revolution'' . Yasohotse mu Bufaransa muri Kanama 2015. Kuri Theatre, urugendo na ''Meursaults'' rurakomeje mu Bufaransa muri 2017. <ref name="lavoisineleblog"/>
[[Dosiye:The_regional_theater_Of_Oran.jpg|right|thumb| Ikinamico y'akarere ka Oran, aho Ahmed yari umuyobozi]]
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|1971
|''Étoile aux dents ou Poulou le magnifique''
|Jibé
|Film
|-
|1977
|''Leïla et les autres''
|
|Film
|-
|1980
|''Kahla Oua Beida''
|
|TV Movie
|-
|1985
|''Buamama''
|
|Film
|-
|1989
|''Le Clandestin''
|
|Film
|-
|1990
|''De Hollywood à Tamanrasset''
|Rai TV
|Film
|-
|1994
|''Bab El Oued City''
|The Imam
|Film
|-
|1994
|''Le démon au féminin''
|
|Film
|-
|2006
|''Mon colonel''
|Ben Miloud
|Film
|-
|2006
|''Barakat!''
|Homme accueil hôpital
|Film
|-
|2006
|''[[Rome Rather Than You]]''
|The policeman
|Film
|-
|2006
|''The Colonel''
|Ben Miloud
|Film
|-
|2006
|''Es reicht!''
|Receptionist in the hospital
|Film
|-
|2007
|''Morituri''
|Commissaire Dine
|Film
|-
|2007
|''Délice Paloma''
|Monsieur Bellil
|Film
|-
|2007
|''Nuits d'Arabie''
|The shepherd
|Film
|-
|2008
|''Gabbla''
|Lakhdar
|Film
|-
|2008
|''Mostefa Ben Boulaid''
|Si Lakhdar
|Film
|-
|2009
|''Harragas''
|Père de Nasser
|Film
|-
|2010
|''Hors la loi''
|Le père
|Film
|-
|2010
|''Outside The Law''
|Der Vater
|Film
|-
|2010
|''The Last Passenger''
|
|Short film
|-
|2011
|''Normal!''
|Ahmed
|Film
|-
|2013
|''Warda Al Jazayria: Eyyam''
|Ahmed Benaissa
|Video short
|-
|2013
|''Sotto voce''
|
|Film
|-
|2014
|''J'ai dégagé Ben Ali''
|
|Film
|-
|2014
|''The Man from Oran''
|Hassan
|Film
|-
|2014
|''Gates of the Sun''
|Mohamed
|Film
|-
|2014
|''Krim Belkacem''
|
|Film
|-
|2014
|''Ma révolution''
|Rida
|Film
|-
|2015
|''Mista''
|
|Film
|-
|2015
|''Lotfi''
|Si Abdellah
|Film
|-
|2017
|''Ismael's Ghosts''
|Farias
|Film
|-
|2018
|''Close Enemies''
|Raji
|Film
|-
|2019
|''Papicha''
|Hafid
|Film
|-
|2019
|''Le sang des loups''
|Le commissaire
|Film
|-
|2019
|''Wlad Lahlal''
|father of Marzaq, Zino and Yahya
|TV Series
|}
== references ==
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Filimi]]
9bnvazgm5xyzolhptqxcm25gc3izbac
134226
134225
2026-07-26T05:59:40Z
B.Scalling
15089
134226
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q95874828}}
'''Ahmed Benaissa''', (1944-2022) ni umukinnyi wa firime mu Bufaransa ukomoka muri [[Aligeriya|Alijeriya]] . <ref>http://www.filmstarts.de/personen/166549.html</ref> <ref>https://elcinema.com/en/person/2141291/</ref> Azwi cyane kubera uruhare muri firime zizwi cyane ''Étoile aux dents ou Poulou le magnifique'', ''Amarembo yizuba'' hamwe ''n’abanzi ba hafi'' . <ref>http://www.filmstarts.de/personen/166549/filmo/</ref> <ref>{{Cite web |url=https://en.unifrance.org/directories/person/335866/ahmed-benaissa |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2017-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821095050/http://en.unifrance.org/directories/person/335866/ahmed-benaissa |url-status=dead }}</ref>
== Ubuzima bwite ==
Yavukiye muri Alijeriya mu muryango w'abakobwa batanu n'abahungu bane. Se yari umurwanashyaka wafashwe agafungirwa muri Alijeriya. Icyakora yaje kurekurwa nyuma y'ubwigenge bwa Alijeriya. Nyuma yaje kwimukira i [[Paris|Paris mu]] Bufaransa. Yabayeho hafi imyaka 18 mu Bufaransa. Muri icyo gihe, yahawe amahugurwa mu Ishuri ry’Ikinamico. <ref name="lavoisineleblog">{{Template:Cite web}}</ref>
Arubatse, ni se w'abahungu babiri.
== Umwuga ==
Mu 1971, Benaïssa yatangiye umwuga we wa sinema akoresheje filime ''Étoile aux dents ou Poulou le magnifique'' iyobowe na Derri Berkani. Yakinnye nka 'Jibé' muri iyo film. Iyo filime igenda neza, yakiriye filime nyinshi mu myaka yakurikiyeho nka filime yo muri Alijeriya ''Leïla et les autres'' mu 1977 iyobowe na Sid Ali Mazif, ''Buamama'' mu 1985 iyobowe na Benamar Bakhti na comedi izwi cyane ''Le Clandestin'' mu 1989 iyobowe na Bakhti. <ref>https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=166549.html</ref>
Yakinnye cyane muri 'Haroun', muri film L'Etranger de Camus. Yakinnye kandi anayobora kuri Theatre yigihugu ya Algiers, ndetse no muri Theatre ya Regional ya Oran. Yayoboye kandi Ikinamico y'akarere ka Sidi-Bel-Abbès. Muri 2013, yatsindiye igihembo cyerekezo cyiza cya film ''Nedjma'' . Benaïssa yakinnye nka 'Rida' muri Ramzi Ben Sliman ya mbere yerekana filime ''My Revolution'' . Yasohotse mu Bufaransa muri Kanama 2015. Kuri Theatre, urugendo na ''Meursaults'' rurakomeje mu Bufaransa muri 2017. <ref name="lavoisineleblog"/>
[[Dosiye:The_regional_theater_Of_Oran.jpg|right|thumb| Ikinamico y'akarere ka Oran, aho Ahmed yari umuyobozi]]
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|1971
|''Étoile aux dents ou Poulou le magnifique''
|Jibé
|Film
|-
|1977
|''Leïla et les autres''
|
|Film
|-
|1980
|''Kahla Oua Beida''
|
|TV Movie
|-
|1985
|''Buamama''
|
|Film
|-
|1989
|''Le Clandestin''
|
|Film
|-
|1990
|''De Hollywood à Tamanrasset''
|Rai TV
|Film
|-
|1994
|''Bab El Oued City''
|The Imam
|Film
|-
|1994
|''Le démon au féminin''
|
|Film
|-
|2006
|''Mon colonel''
|Ben Miloud
|Film
|-
|2006
|''Barakat!''
|Homme accueil hôpital
|Film
|-
|2006
|''[[Rome Rather Than You]]''
|The policeman
|Film
|-
|2006
|''The Colonel''
|Ben Miloud
|Film
|-
|2006
|''Es reicht!''
|Receptionist in the hospital
|Film
|-
|2007
|''Morituri''
|Commissaire Dine
|Film
|-
|2007
|''Délice Paloma''
|Monsieur Bellil
|Film
|-
|2007
|''Nuits d'Arabie''
|The shepherd
|Film
|-
|2008
|''Gabbla''
|Lakhdar
|Film
|-
|2008
|''Mostefa Ben Boulaid''
|Si Lakhdar
|Film
|-
|2009
|''Harragas''
|Père de Nasser
|Film
|-
|2010
|''Hors la loi''
|Le père
|Film
|-
|2010
|''Outside The Law''
|Der Vater
|Film
|-
|2010
|''The Last Passenger''
|
|Short film
|-
|2011
|''Normal!''
|Ahmed
|Film
|-
|2013
|''Warda Al Jazayria: Eyyam''
|Ahmed Benaissa
|Video short
|-
|2013
|''Sotto voce''
|
|Film
|-
|2014
|''J'ai dégagé Ben Ali''
|
|Film
|-
|2014
|''The Man from Oran''
|Hassan
|Film
|-
|2014
|''Gates of the Sun''
|Mohamed
|Film
|-
|2014
|''Krim Belkacem''
|
|Film
|-
|2014
|''Ma révolution''
|Rida
|Film
|-
|2015
|''Mista''
|
|Film
|-
|2015
|''Lotfi''
|Si Abdellah
|Film
|-
|2017
|''Ismael's Ghosts''
|Farias
|Film
|-
|2018
|''Close Enemies''
|Raji
|Film
|-
|2019
|''Papicha''
|Hafid
|Film
|-
|2019
|''Le sang des loups''
|Le commissaire
|Film
|-
|2019
|''Wlad Lahlal''
|father of Marzaq, Zino and Yahya
|TV Series
|}
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Filimi]]
ki9lj7qplhyxwnsltfdbnzfy6zxwlis
Iradukunda Grace Divine
0
10197
134149
126305
2026-07-25T19:26:48Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134149
wikitext
text/x-wiki
'''Iradukunda Grace''' '''Divine''' uzwi ku mazina ya '''Dj Ira,''' ise umubyara yitwa Mbonimpa Juvenal. Dj Ira yageze mu Rwanda bwa mbere muri 2015 ubwo yari aje gusura mubyara we Sakubu Hassan (Deejay Bisoso) nawe uvanga umuziki kuri televiziyo y'u Rwanda. <ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/umwe-ni-mwiza-mu-maso-undi-ni-mwiza-hasi-mu-gutera-neza-rwabuze-gica-hagati-ya-dj-ira-na-dj-sonia-ku-mukobwa-mwiza-cyane-kurusha-undi-muri-byose/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-06 |archive-date=2023-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806111946/https://yegob.rw/umwe-ni-mwiza-mu-maso-undi-ni-mwiza-hasi-mu-gutera-neza-rwabuze-gica-hagati-ya-dj-ira-na-dj-sonia-ku-mukobwa-mwiza-cyane-kurusha-undi-muri-byose/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/dj-ira-yapfushije-umubyeyi-189705</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/dj-ira-yijeje-umusore-bakundana-kutazicuza-impamvu-yamuhisemo-ubwo</ref><ref>https://rushyashya.net/dj-ira-yavuze-ko-mu-kazi-ke-hari-abamwibeshyaho-bakamwitiranya-nindaya/</ref>
== Ubwenegihugu ==
[[Dj ira|Dj Ira]] yari asanzwe afite ubwenegihugu bw'u Burundi bwonyine, ariko mu minsi mikeya ishize aherutse guhabwa ubwenegihugu na nyakwubahwa umukuru w'igihugu cy'u Rwanda H.E [[Paul Kagame]] mu gisabo Dj Ira yasabiye mu ruhame taliki 16 Werurwe 2025 mu gitaramo n'urubyiruko muri BK Arena.
[https://www.newtimes.co.rw/article/25699/news/rwanda/dj-ira-acquires-rwandan-nationality Dj Ira kuva Ku wa kabiri tariki 15 Mata 2025 ya baye imbere y'amategeko y'Urwanda umunyarwandakazi.]
== Muri muzika ==
[[Dosiye:Printemps de Bourges 2019-15, contrôleur DJ (cropped).jpg|thumb|Ibyuma bakoresha bavanga i miziki|302x302px]]
[[Dosiye:BUJUMBURA-BURUNDI BINDOVILLE 02.jpg|thumb|Dj Ira afite inkomoko m'uburundi]]
Iradukunda Grace Divine uzwi ku mazina ya Dj Ira, ni umuvangamizikikazi ukunzwe mu [[Rwanda]] ufite inkomoko mu gihugu cy'u [[Uburundi|Burundi]] uzwi ku izina rya DJ Ira, ni umwe mu bakobwa bake batinyutse gukora uyu mu mwuga wari umenyerewemo n' abahungu gusa, cyane ko avuga ko ari akazi ka buri munsi, aho ahura n'imbogamizi z'abagabo baza kumutereta bamwitiranya n'indaya . Dj ira yigishijwe na mubyara we Dj Bissoso amaze kwigaragaza henshi mu bitaramo bikomeye bitandukanye ndetse yanagaragaye henshi mu bitaramo bya PGGSS6, avangavangira imiziki abahanzi benshi batandukanye, ndetse aha ni naho benshi bamubonyemo kuba ari umukobwa ushoboye kuba yanezeza imbaga y'abitabiriye ibitaramo abavangavangira imiziki ku buryo bw'umwuga .<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/video-dj-ira-umukobwa-urangamiye-kuba-icyitegererezo-mu-kuvanga-imiziki |title=Archive copy |access-date=2022-04-30 |archive-date=2022-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430192757/https://igihe.com/imyidagaduro/article/video-dj-ira-umukobwa-urangamiye-kuba-icyitegererezo-mu-kuvanga-imiziki |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/5578/entertainment/music/tracing-the-journey-of-female-djs-in-rwanda</ref>
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Umunyamuzikakazi]]
[[Ikiciro:Umugore]]
kw4mmk3qz1lnv9dntoxgsfhlprcip88
Michele Iradukunda
0
10220
134188
130815
2026-07-26T01:51:08Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134188
wikitext
text/x-wiki
Iradukunda Michelle wa menyekanye cyane mu mwuga w'itangazamakuru ndetse akaza no kugaragara mu bakobwa bahataniraga ikamba rya Miss [[Rwanda]] 2009. Michele yakoranye ubukwe na David Humud ku i tariki ya 11-12 kanama 2017, Michele ni umubyeyi wa bana babiri .<ref>ichele-iradukunda-nyuma-yo-gukora-ubukwe-yakiriye-indi-nkuru-nziza/</ref>
== Ibihembo ya hataniye ==
Michelle Iradukunda yiyamamarije kuba nyampinga w'u [[Rwanda]] mu mwaka 2009 aza muri batanu bambere.<ref>ichele-iradukunda-nyuma-yo-gukora-ubukwe-yakiriye-indi-nkuru-nziza//imyidagaduro/article/umunyamakuru-wa-rba-michelle-iradukunda-yabyaye-undi-</ref> Muri 2010 yonjyeye kujya mu marushanwa y'ubwiza maze yi yamamariza kuba nyampinga w'icyahoze ari [[kaminuza y'u Rwanda]] aza no kuba igisonga cya mbere.<ref name=":0">/imyidagaduro/article/umunyamakuru-wa-rba-michelle-iradukunda-yabyaye-undi-</ref>
== Ibikorwa bye ==
Michelle ni umunyamakuru umaze kumenyekana cyane hano mu [[Rwanda]] , akaba yagizwe umuyobozi mukuru wa magic FM ishami rya radio y'u [[Rwanda]] ry'ibanda ku myidagaduro asimbuye Uwera Jean Maurice. Yakoze ibiganiro nka '''samedi''' '''detente''', '''waramutse Rwanda''' hamwe na '''ishya''' ni biganiro bikunze kuri televiziyo y'u [[Rwanda]]. muri 2013 nibwo Iradukunda yinjiye mw'itangazamakuru ahereye kuri rodiyo y'a Isango star, yavuye yerekeza muri RBA .<ref name=":0" />
== Amasomo ==
Iradukunda Michelle ni umugore akaba yari muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|kaminuza nkuru yu Rwanda]], aho yize Interpretation na translation, aho afite impamyabushobozi y'icyiciro cya kabili cya kaminuza, ndetse si ibyo gusa kuko afite Masters, mbese icyiciro cya gatatu cya kaminuza, mubijyanye ububanyi n'amahanga , byose yakuye muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|kaminuza nkuru yu Rwanda]] . <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/119209/urubyiruko-rwarisanzuye-ikiganiro-ishya-kigiye-kugaruka-mu-isura-nshya-119209.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/umunyamakuru-wa-rba-iradukunda-michelle-yahawe-imirimo-mishya/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-11 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811125407/https://yegob.rw/umunyamakuru-wa-rba-iradukunda-michelle-yahawe-imirimo-mishya/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/judith-heard-yegukanye-ikamba-rya-miss-elite-africa</ref>
== REBA ==
[[Ikiciro:WIKI Gap]]
<references />
[[Ikiciro:Umugore]]
[[Ikiciro:Umunyamakurukazi]]
[[Ikiciro:Umuyobozi]]
[[Ikiciro:Nyampinga]]
q0obe9wk1dwur8coqf1w8znfbx6ewqz
Igishanga cya kanyonyomba
0
10240
134130
94277
2026-07-25T14:32:54Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134130
wikitext
text/x-wiki
Igishanga cya kanyonyomba giherereye iburasirazuba icy'igishanga [https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/iburasirazuba-ikiraro-cya-kanyonyomba-cyari-cyarangijwe-n-ibiza-cyongeye-gukora gikora ku turere tubiri dutadukanye]<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/iburasirazuba-ikiraro-cya-kanyonyomba-cyari-cyarangijwe-n-ibiza-cyongeye-gukora</ref> aritwo Akarere ka Bugesera na ka Ngoma.
== Ibyo wamenya ku Igishanga cya Kanyonyomba ==
Mu Rwanda amafaranga asaga Miriyari imwe niyo yakoreshejwe mu gutunganya igishanga cya Kanyonyomba n'ibindi bikorwa bijyanye n'iterambere ry'abaturage.Igishanga cya Kanyonyomba gikora ku mirenge 4 y'Akarere ka Gatsibo irimo Rugarama,Remera, Muhura na Kiziguro,Ibikorwa byo gutunganya igishanga cya Kanyonyomba byari gutangira muri 2014 Ukuboza bikazasozwa mu Ukuboza mu mwaka 2021.Abaturage bahinga umuceri mu gishanga cya Kanyonyomba bavuga ko bahinga kuri Area 5 ku muceri hasarurwaho ibiro 400 naho ku bigori hagasurwaho ibiro 100,bagahamya ko umuceri ufite inyungu nyinshi kuruta ibigori.<ref name=":0" /> <ref>https://www.rba.co.rw/post/Ibindi-bishanga-5-byo-mu-Mujyi-wa-Kigali-bigiye-gutunganywa</ref>Gukomeza kubungabunga ibishanga ni intambwe ikomeye igihugu kirushaho gutera cyane ko ubushakashatsi bwakozwe n'umuryango mpuzamahanga urengera ibidukikije (ARCOS) bwerekanye ko ubudahangarwa bw'ibishanga cyane cyane ibyo muri Kigali bwangiritse ku gipimo cya 65% bivuze ko ibikorwa bya muntu bibyangiza bikomeje kuba ku rwego rwo hejuru ingaruka zakomeza kuba nyinshi nk'uko abarengera ibidukikije babisobanura.Abanyamahanga basura u Rwanda bavuga ko kongera ibyanya bitunganije ndetse byanasurwa bifite inyungu ikomeye ku bikorwa by'ubukerarugendo by'umwihariko ku batuye mu mujyi.<ref>{{Cite web |url=https://www.gatsibo.gov.rw/soma-ibindi/igishanga-cya-kanyonyomba-1-gisigaye-kibyazwa-umusaruro-mwiza-kuruta-mbere-kitaratunganywa |title=Archive copy |access-date=2023-03-23 |archive-date=2022-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626134222/https://www.gatsibo.gov.rw/soma-ibindi/igishanga-cya-kanyonyomba-1-gisigaye-kibyazwa-umusaruro-mwiza-kuruta-mbere-kitaratunganywa |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
<references />
45fosnb46h238nbockn2qt2hofz5s3d
Niyomubyeyi noella
0
10281
134208
124419
2026-07-26T03:43:24Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134208
wikitext
text/x-wiki
'''Niyomubyeyi Noella''' ni umunyarwandakazi wamenyekanye mu gukina filimi yuruhererekane [[SEBURIKOKO|Seburikoko]], akaba azwi ku izina rya Fofo muri iyo filimi. yigeze no kwitabira irushunwa rya Nyambinga w'u Rwanda 2022.
== Umwuga akora ==
Noella yatangiye gukina filimi mu 2016 iyo filime yitwaga virunga high school yacaga kuri televiziyo ya Lemigo , nyuma yaho yakomeje gukina mu mafilime atandukanye harimo Seburikoko,Papa sava bituma ajyenda amenyekana.Fofo kandi yitbiriye irushunwa rya Nyambinga w'u Rwanda 2022.<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/missrwanda2022-ese-umushinga-niyomubyeyi-noella-izwi-nka-fofo-yatanze-uraza-kumufasha-gutambuka/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-21 |archive-date=2022-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220727134642/https://yegob.rw/missrwanda2022-ese-umushinga-niyomubyeyi-noella-izwi-nka-fofo-yatanze-uraza-kumufasha-gutambuka/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.teradignews.rw/rw/tag/niyomubyeyi-noella/</ref><ref>https://en.everybodywiki.com/Niyomubyeyi_Noella#google_vignette</ref>
== Amateka yihariye ==
Noella ni umugore,yarashatse afite umugabo witwa Niyigena Daniel barushinze ku wa 2 Ukwakira 2022, nyuma yaho baje kubyarana umwna w'umukobwa.<ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/sinema/article/niyomubyeyi-uzwi-nka-fofo-muri-papa-sava-yibarutse-imfura</ref><ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/fofo-wo-muri-papa-sava-agiye-kurushinga-n-umuhanzi-wamuterese-yitwaje-kumutiza</ref>
== Amashakiro ==
crjavv4zjaxlw9mtip4ry406mmpkpiy
Ingabire Egidie Bibio
0
10337
134144
133627
2026-07-25T18:05:42Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134144
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q124308898}}
'''Ingabire Egidie Bibio''' ni umunyarwandakazi ukora umwuga w'itangazamakuru ku ikigo cy'igihugu cy'itangazamakuru mu [[Rwanda]] RBA. Yabaye perezida w'ihuriro ry'abanyamakuru b'igitsina gore mu Rwanda.
== Amateka ajyanye n'umwuga ==
Bibio ni umugore ukora mu itangaza makuru mu rurimi rw'[[ikinyarwanda]], akayobora ibiganiro bitandukanye ndetse akaba umuyobozi w'ibiganiro bimwe na bimwe kuri Televiziyo y'u Rwanda(RTV), yabaye kandi umushyushyarugamba ndetse yabaye mu kanama gatora Miss Rwanda 2022, mo mubindi bihe bitandukanye .<ref>https://www.teradignews.rw/rw/ishimwe-rya-dj-briane-kuri-hon-eduard-bamporiki-na-ingabire-bibio/</ref><ref>{{Cite web |url=https://ibendera.com/icyo-abanyamakuru-uwimana-basile-na-ingabire-egidie-bavuga-kuri-prince-kid/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-04 |archive-date=2023-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804101721/https://ibendera.com/icyo-abanyamakuru-uwimana-basile-na-ingabire-egidie-bavuga-kuri-prince-kid/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Rwanda television 23.png|center|thumb|Bibio n'umunyamakuru kuri Televiziyo y'u Rwanda]]
== Ubuzima Bwite. ==
Ingabire Egidie Bibio Yavukiye mu [[Rwanda]] ,yize amashuri yisumbuye mu kigo cy'ababikira kitiriwe mutagaifu Berenadeta i Save mu karere ka [[Akarere ka Gisagara|Gisagara]], aho yize indimi nyuma aza gukomeza muri [[Kaminuza y'u Rwanda]] muri Huye niho yakuye Impamyabumenyi y'itangazamakuru, igihe yigaga muri kaminuza yakoraga kuri radiyo Salus ikorera muri uwo mugi wa [[Akarere ka Huye|Huye]]
Bibio kandi yaje gutorwa nk'umunyamakuru w'umugore ukuriye ihuriro ry'abanyamakuru b'igitsina gore mu Rwanda ku mwanya wa perezida, ari naho yagize umugambi mwiza wo gutoza umugore kuba umunyamakuru no gutinyuka mu buvugizi bwa bagenzi babo nk'abagore mu itangazamakuru.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/114856/Lifestyle/women-can-make-it-in-journalism---ingabire</ref>
Kuwa 5 Kanama 2012 Egidiya yasezeranye na Sam Mandela kuba umugore we ndetse no kuzabana akaramata, akaba ari [[umugore]] yabyaye abana ndeetse n'abandi arera .<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/ni-umugore-akaba-mutima-wurugo-ni-mushiki-wanjye-nkunda-kandi-nishimira-munyakazi-sadate-wigeze-kuyobora-rayon-sports-yikojeje-mu-bitabo-byinganzo-ni-uko-maze-atakagiza-umunyamakuru-wa-televi/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-04 |archive-date=2023-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804101723/https://yegob.rw/ni-umugore-akaba-mutima-wurugo-ni-mushiki-wanjye-nkunda-kandi-nishimira-munyakazi-sadate-wigeze-kuyobora-rayon-sports-yikojeje-mu-bitabo-byinganzo-ni-uko-maze-atakagiza-umunyamakuru-wa-televi/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/40707/nababajwe-no-gusohoka-iwacu-mu-rugo-ku-munsi-w-ubukwe-bwanjye-egidie-bibio-40707.html</ref>
=== Ubutumwa . ===
Abagore barashoboye kandi byose babigeraho iyo bafatanije, icyambere ni ugutinyuka kandi ukagaragaza ibyo ushoboye gukora .
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Umugore]]
[[Ikiciro:Umunyamakurukazi]]
[[Ikiciro:Umuyobozi]]
jd1v0nzbjg33snvk3n68f991iphisw6
Umwali Aurore
0
10435
134294
133301
2026-07-26T11:01:19Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134294
wikitext
text/x-wiki
Izina ryabaye ikimenyabose ni Claire[cyangwa Kerere], umukobwa wa Kankwanzi na Bushombe bo mu Ikinamico Urunana, amazemo [[Umwaka|imyaka]] irenga cumi n’ibiri amazina ye nyakuri ni '''Umwali Aurore'''.
== UBUZIMA ==
'''Claire''' cyangwa '''Kerere''' Ubusanzwe yitwa '''Umwali Aurore''' akaba yaramamaye nka Claire mu [https://rw.scienceforming.com/10863495-what-is-drama ikinamico]<ref>https://www.bbc.com/gahuza/podcasts/p07yjfjq/p098qrz0</ref> urunana<ref>https://www.bbc.com/gahuza/podcasts/p07yjfjq/p0c54wg1</ref> yanyuraga kuri [https://www.bbc.com/ BBC] ,<ref>https://www.bbc.com/</ref> [[https://www.bbc.com/ British Broadcasting Corporation]],<ref>https://www.bbc.com/</ref> iri zina ni naryo abaturanyi bamuhamagara iwabo i [[Nyamirambo]] kuri 40. Yatangiye gukina Urunana<ref>https://www.bbc.com/gahuza/podcasts/p07yjfjq/p0c54wg1</ref> yiga mu kiburamwaka mu mwaka wa 2005. Icyo gihe ajya gukina Urunana<ref>https://podcasts.apple.com/gb/podcast/ikinamico-urunana/id1492479210</ref> ntiyari azi ibyo arimo neza nk’umwana wari umaze igihe gito atangiye kwiga kugenda no guca akenge. Yinjiye mu ikinamico ajyanwe n’[[Umubyeyi Sharifa|umubyeyi]] we [[Muhutukazi Marie Mediatrice]] [uwo bakinana nka Kankwanzi [<nowiki/>[[Muhutukazi Marie Mediatrice]]] ari na we [[Umubyeyi Sharifa|umubyeyi]] we mu Runana]. Umwali Aurole, ubu yiga mu [[umwaka]] wa kane mu [[ishuri]] rya [https://vymaps.com/RW/St-Philip-Tvet-School-31529/ Saint Philippe Gikondo]<ref>http://hanga.rw/read_article.php?article=1789&art=Kigali:Umurenge%20wa%20Gikondo%20ukomeje%20.html</ref> riherereye mu Murenge wa Kigarama mu K[[Akarere ka Kicukiro|arere ka Kicukiro]], mu ishami ry’ibaruramari. Yavukiye mu [[umujyi wa Kigali|mujyi wa Kigali]], i [[Nyamirambo]] aho ni mu [[akarere ka Nyarugenge|Karere ka Nyarugenge]] ari naho [[Umwana|abana]] n’[[Umubyeyi Sharifa|umubyeyi]] we [[Muhutukazi Marie Mediatrice]] ['''Kankwanzi'''].<ref>https://www.eachamps.rw/article/5604/Shira-amatsiko-kuri-Kankwanzi-ukinana-numukobwa-we-mu-Runana</ref>
== GUKINA IKINAMICO ==
'''Umwali Aurore''' w’imyaka 17 avuga ko atajya agorwa no gukina ari [[Umwana|umukobwa]] wo mu cyaro, icyamufashije cyane ngo ni uko yatangiye kubikina akiri muto bityo abikuriramo bikiyongeraho ko yumva akunze [[Icyarabu|icyaro.]]Ati “Uretse ko dukina ibyanditse ariko nubwo navukiye mu [[Kigali|mujyi wa Kigali]] [[ubuzima]] bw’icyaro ndabukunda, mu gukina ndabanza nkishyira mu buzima bw’icyaro nkabona gukina nk’[[umwana]] wo mu cyaro. Iyo Umwali na [[Nyinawamwiza Laetitia|nyina]] bari mu rugo mu buzima busanzwe ntiwapfa kumenya ko bakinana mu Runana,<ref>https://www.bbc.com/gahuza/podcasts/p07yjfjq/p0c54wg1</ref> gusa hari [[Igiherero|igihe]] baterura ikiganiro ukumvamo amajwi yo kwa Bushombe na Kankwanzi ([[Muhutukazi Marie Mediatrice]]) i [[Nyamirambo]]. Umwali avuga ko kuba yarahawe gukina ari [[umwana]] wa Kankwanzi [<nowiki/>[[Muhutukazi Marie Mediatrice]]] ari na we nyina w’amaraso ngo “Bimfasha kwirekura mu gukina.”<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/ibiteye-amatsiko-wibaza-kuri-kankwanzi-wo-mu-runanaumubano-we-na-bushombe-icyo-apfana-na-claire/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-09 |archive-date=2021-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718164701/https://yegob.rw/ibiteye-amatsiko-wibaza-kuri-kankwanzi-wo-mu-runanaumubano-we-na-bushombe-icyo-apfana-na-claire/ |url-status=dead }}</ref>
=== URUNANA ===
'''Umwali Aurore''' nka '''Kerere''' cyangwa '''Claire''' yibuka ko akinjira mu [https://rw.scienceforming.com/10863495-what-is-drama ikinamico]<ref>https://www.bbc.com/gahuza/podcasts/p07yjfjq/p098qrz0</ref> Urunana,<ref>https://podcasts.apple.com/gb/podcast/ikinamico-urunana/id1492479210</ref> amafaranga ya mbere bamuhembye nyina yamuguriyemo [http://ukwezi.rw/Imyidagaduro/article/VIDEO-Twaganiriye-na-Golizo-igipupe-gitangaje-kiganira-nk-abantu-bikayobera-benshi-i-Kigali?fbclid=IwAR3CGQB9epOB4ACxk346HDfEX9pGfj8rFe9cxf2MsazZkV9lgdIEO29IyJE igipupe], gusa amaze guca akenge ari we bacishaho amafaranga yabashije kwigurira [[:en:Telephone|telefone]] igezweho. Hejuru y’inyungu nyinshi yakuye mu Runana, '''Umwali Aurore''' avuga ko igikomeye yungutse [[Umuryango w’Abibumye|umuryango]] mushya ndetse ngo ni byo bimwishyurira [[ishuri]].Ati “Igikomeye nungukiye mu [https://rw.cultureoeuvre.com/10561828-what-is-theater ikinamico] Urunana ni uko hari inyigisho batanga ku rubyiruko nanjye nkafataho, harimo n’inyungu z’amafaranga, mbasha kwiyishyurira [[ishuri]] kubera gukina.”Umwali avuga ko i [[Nyamirambo]] ahafite inshuti z’urungano banafitanye umubano ukomeye hanze y’ikinamico<ref>https://rw.cultureoeuvre.com/10561828-what-is-theater</ref> nka Petero, [[Mutesi Jolly|Mutesi]], Obama musaza we n'abandi.<ref>http://isimbi.rw/imyidagaduro/article/menya-claire-umukobwa-wa-kankwanzi-mu-maraso-akaba-uwa-bushombe-mu-runana</ref>
== INZOZI ==
'''Umwali Aurore''' nka '''Kerere''' cyangwa '''Claire''' inzozi afite harimo kwagura impano ye akazavamo [[Umuturirwa|umuntu]] ukomeye mu ikinamico.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/podcasts/p07yjfjq/p098qrz0</ref> Ikindi gikomeye yifuza ni ukuzaba [[Ubucuruzi Mpuzamahanga bw’Ibinyabuzima Bwenda Gucika|umucuruzi]] uzwi mu '''[[Rwanda]]''' agakoresha ubumenyi yakuye mu [[ishuri]]. Ati “Numva nacuruza ibintu byo [[Kuragira|kurya]], ngashinga nka alimentation<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Alimentation</ref> cyangwa byazanshobokera nabonye ubushobozi nkashinga [[Hotel Rwanda|hoteli]].”<ref>http://isimbi.rw/imyidagaduro/article/menya-claire-umukobwa-wa-kankwanzi-mu-maraso-akaba-uwa-bushombe-mu-runana</ref>
== AMASHAKIRO; ==
i18ygru0158612fyx9v740c2as5isl8
Mukamasabo Apolonie
0
10438
134195
133666
2026-07-26T02:32:26Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134195
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamashekeDist.png|thumb|Appolonie yabaye umyobozi wa karere ka Nyamasheke]]
'''Mukamasabo Appolonie''' <ref>{{Cite web |url=https://www.nyamasheke.gov.rw/news-detail-1/mukamasabo-appolonie-umuyobozi-w-akarere-ka-nyamasheke-mushyashya |title=Archive copy |access-date=2026-07-06 |archive-date=2022-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711074002/https://www.nyamasheke.gov.rw/news-detail-1/mukamasabo-appolonie-umuyobozi-w-akarere-ka-nyamasheke-mushyashya |url-status=dead }}</ref>yabaye umuyobozi w'akarere ka Nyamasheke kuva mu mwaka wa 2019, uyu mwanya yawugiyeho asimbuye Kamali Aime Fabien wahoze ayoboye ako karere nyuma akaza kweguzwa n'inama njyanama nyuma yo kumutakariza icyizere, kubera kutuzuza inshingano, kudahuza inzego, hamwe no kutihutisha imyanzuro ifatwa n’inama njyanama. <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/amafoto-dore-abayobozi-b-uturere-batorewe-gusimbura-abaherutse-kwegura</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.isangostar.rw/amakuru/mu-rwanda/article/nyamasheke-abaturage-barishimira |title=Archive copy |access-date=2022-05-09 |archive-date=2022-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226114018/http://isangostar.rw/amakuru/mu-rwanda/article/nyamasheke-abaturage-barishimira |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/06/nyamasheke-imiryango-20-yasenyewe-numuyaga-muri-2018-ishima-ko-ubu-itekanye-mu-nzu-nshya-yatujwemo/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-09 |archive-date=2022-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401121831/https://umuseke.rw/2021/06/nyamasheke-imiryango-20-yasenyewe-numuyaga-muri-2018-ishima-ko-ubu-itekanye-mu-nzu-nshya-yatujwemo/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/nyamasheke-miliyari-15-frw-zamaze-guhabwa-abatishoboye-binyuze-muri-vup |title=Archive copy |access-date=2022-05-09 |archive-date=2022-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509201023/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/nyamasheke-miliyari-15-frw-zamaze-guhabwa-abatishoboye-binyuze-muri-vup |url-status=dead }}</ref>
Mukamasabo Appolonie nawe yaje kweguzwa n'inama njyanama y'akarere ka Nyamasheke, Inama y’Inama Njyanama y’Akarere Nyamasheke yafashe iki cyemezo cyo kwirukana Mukamasabo Appolonie yateranye kuri uyu wa Mbere tariki 28 Kanama 2023. kubera imyitwarire n'imikorere idahwitse.
Perezida w’Inama Njyanama y’Akarere ka Nyamasheke, Hategekimana Jules Cesar, yabwiye UMUSEKE ko basanze Mukamasabo yaratezutse ku nshingano, hakaba hari ibyo atakoze ndetse n’imyitwarire mibi yatumye atuzuza ibyo yasabwaga. yasimbuwe by'agateganyo nuwari umuyobozi w'akarere wungurije ushinzwe iterambere ry'ubukungu bwana Muhayeyezu Joseph Desire.
== Indanganturo ==
<references />https://web.archive.org/web/20230829054546/https://umuseke.rw/2023/08/meya-wa-nyamasheke-yirukanywe/
[[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubukungu bw’u Rwanda]]
s6i70xxe49qschdmtq4atycy4oexrw6
Uwera Sarah
0
10440
134243
133675
2026-07-26T06:58:23Z
B.Scalling
15089
134243
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Uwera Sarah.jpg|thumb|Uwera Sarah Umunyarwandakazi ukina umukino wa Criket]]
[[Dosiye:Sarah Uwera.jpg|thumb|Sarah Uwera]]
[[Dosiye:Umukinnyi Sarah Uwera.jpg|thumb|Sarah umukinnyi wa Kiriketi]]
{{Databox|excludeProperties=Q107064429}}Ni Umunyarwandakazi ukinira ikipe y'Igihugu mu umukino wa kiriketi (criket),yavutse ku itariki 1 Kamena 1996. ikindi ni umuyobozi wa abakinnyi(captain) bakina hamwe nawe mu Ikipe y'igihugu ya kiriketi (criket) yo mu [[Rwanda|Rwanda.]]<ref>https://www.espncricinfo.com/player/sarah-uwera-1172640/bowling-batting-stats</ref>Uwera Sarah mu mwaka 2012 nibwo yatangiye gukina kiriketi (criket) akina mu ikipe y'igihugu cy'u[[Rwanda]] yabatarengeje imyaka 19.<ref>https://www.wikiwand.com/en/Sarah_Uwera</ref>
== Ibyo yakoze ==
Mu ukwezi 1 mu mwaka 2019 nibwo yamenyekanye cyane mu ikipe y'igihugu yu [[Rwanda]] bwambere [[Women's Twenty20 International (WT20I)]] m'umukino baribukine ni ikipe ya [[Nijeriya]] (Nigeria),Uwera yabafashije munsinzi ya [[Women's Twenty20 International (WT20I)]] m'umukino wari wabahuje ni ikipe ya [[Nijeriya]] (Nigeria) muri sitade y'igihugu cya [[Nijeriya]] ihererye [[Abuja|Abuja.]]<ref>https://www.wikiwand.com/en/Sarah_Uwera</ref> mu umwezi kwa Gicurasi 2019 Uwera yakomeje gukuza izina mu irushanwa ryiswe [[2019 ICC Women's Qualifier Africa]] ni amarushanwa yaberaga mugihugu cya [[Zimbabwe]],mu Ukwakira 2019 Uwera nibwo yiswe umuyobozi w'Abakinnyi (captain) kuba bari barabashije gukura ikirenge mumukino bakinnye na [[Nijeriya]].<ref>https://www.wikiwand.com/en/Sarah_Uwera</ref>Muri Gicurasi 2021 Uwera Sarah yongeye nanone kwigaragaza nkumuyobozi w'Abakinnyi mu ikipe y'Igihugu mumarushanwa yiswe [[2021 Kwibuka Women's T20 Tournament]] yabereye mu [[Rwanda]].<ref>https://www.espncricinfo.com/player/sarah-uwera-1172640</ref>
== Amashakiro ==
od2hly5vl5x4o31txkomvf8s807q931
134244
134243
2026-07-26T07:01:25Z
B.Scalling
15089
134244
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Uwera Sarah.jpg|thumb|Uwera Sarah Umunyarwandakazi ukina umukino wa Criket]]
[[Dosiye:Sarah Uwera.jpg|thumb|Sarah Uwera]]
[[Dosiye:Umukinnyi Sarah Uwera.jpg|thumb|Sarah umukinnyi wa Kiriketi]]
{{Databox|excludeProperties=Q107064429}}Ni Umunyarwandakazi ukinira ikipe y'Igihugu mu umukino wa kiriketi (criket),yavutse ku itariki 1 Kamena 1996. ikindi ni umuyobozi wa abakinnyi(captain) bakina hamwe nawe mu Ikipe y'igihugu ya kiriketi (criket) yo mu [[Rwanda|Rwanda.]]<ref>https://www.espncricinfo.com/player/sarah-uwera-1172640/bowling-batting-stats</ref>Uwera Sarah mu mwaka 2012 nibwo yatangiye gukina kiriketi (criket) akina mu ikipe y'igihugu cy'u[[Rwanda]] yabatarengeje imyaka 19.<ref>https://www.wikiwand.com/en/Sarah_Uwera</ref>
== Ibyo yakoze ==
Mu ukwezi 1 mu mwaka 2019 nibwo yamenyekanye cyane mu ikipe y'igihugu yu [[Rwanda]] bwambere [[Women's Twenty20 International (WT20I)]] m'umukino baribukine ni ikipe ya [[Nijeriya]] (Nigeria),Uwera yabafashije munsinzi ya [[Women's Twenty20 International (WT20I)]] m'umukino wari wabahuje ni ikipe ya [[Nijeriya]] (Nigeria) muri sitade y'igihugu cya [[Nijeriya]] ihererye [[Abuja|Abuja.]]<ref>https://www.wikiwand.com/en/Sarah_Uwera</ref> mu umwezi kwa Gicurasi 2019 Uwera yakomeje gukuza izina mu irushanwa ryiswe [[2019 ICC Women's Qualifier Africa]] ni amarushanwa yaberaga mugihugu cya [[Zimbabwe]],mu Ukwakira 2019 Uwera nibwo yiswe umuyobozi w'Abakinnyi (captain) kuba bari barabashije gukura ikirenge mumukino bakinnye na [[Nijeriya]].<ref>https://www.wikiwand.com/en/Sarah_Uwera</ref>Muri Gicurasi 2021 Uwera Sarah yongeye nanone kwigaragaza nkumuyobozi w'Abakinnyi mu ikipe y'Igihugu mumarushanwa yiswe [[2021 Kwibuka Women's T20 Tournament]] yabereye mu [[Rwanda]].<ref>https://www.espncricinfo.com/player/sarah-uwera-1172640</ref>
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Rwanda]]
cahaqu4l9xc44bk9zpuvj5z4ua060a4
Mukamabano Gloria
0
10446
134194
123690
2026-07-26T02:30:16Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134194
wikitext
text/x-wiki
'''Mukamabano Gloria''' ni [[umugore]] akaba Umunyarwandakazi w'umunyamakurukazi, Ukora akazi kitangaza makuru ku kigo cy'igihugu cy'itangazamakuru cya RBA .<ref>[https://www.rba.co.rw/]</ref>
== Umwuga ==
Grolia ni umunyamakuru uzwi cyane mu ishami ry’amakuru kuri Televiziyo Rwanda. Gloria kandi n'umuhanzikazi ubarizwa mu itsinda ra Bright Girls abarizwamo we na mugenzi we Iradukunda Consolee, Grolia yamenyekanye cyane ubwo yafashaga abahanzi b’abaraperi cyane cyane abo muri Tuff Gangs mu nyikirizo y’indirimbo zabo by’umwihariko mu ndirimbo “Ubuto bwanjye”ya Fireman.<ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/imyidagaduro/muzika/mu-mezi-umunani-gusa-amaze-kugaragara-mu-ndirimo-10-z-abahanzi-batandukanye |title=Archive copy |access-date=2022-05-10 |archive-date=2022-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510101658/https://www.igihe.com/imyidagaduro/muzika/mu-mezi-umunani-gusa-amaze-kugaragara-mu-ndirimo-10-z-abahanzi-batandukanye |url-status=dead }}</ref> Mukamabano Gloria yakoreye kubitangazamakuru bitandukanye nka Contact Fm ndetse na radio&TV10 asoma amakuru mu gifaransa, akomereza kuri Rayol Fm, ubu ni umuyobozo wa televisiyo ya KC2 mu biganiro .<ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/107824/umunyamakuru-gloria-mukamabano-uyobora-kc2-yahishuye-uko-yaririmbye-mu-ndirimbo-ya-bull-do-107824.html</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://yegob.rw/umunyamakurukazi-wa-rba-akomeje-kwizihiza-imyaka-9-amaze-arushinze-numugabo-we/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-01 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174648/https://yegob.rw/umunyamakurukazi-wa-rba-akomeje-kwizihiza-imyaka-9-amaze-arushinze-numugabo-we/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/umunyamakurukazi-wa-rba-akomeje-kwizihiza-imyaka-9-amaze-arushinze-numugabo-we/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-01 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174648/https://yegob.rw/umunyamakurukazi-wa-rba-akomeje-kwizihiza-imyaka-9-amaze-arushinze-numugabo-we/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashuri ==
Gloria Mukamabano afite bachelor degree muri journalism and communication ndetse na na Masters muri Development studies.
Mukamabano Gloria ni umubyeyi ufite umugabo ndetse nabana babili, umuhungu ndetse n'umukobwa.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/mukamabano-gloria-yatangiye-kubaka-amahoro-n-ubumuntu-abinyujije-mu-ndirimbo</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/disi-niko-ahora-gloria-mukamabano-yifashishije-amafoto-yongeye-kugaragaraza-icyo-abantu-bamukundira-amafoto/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-01 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174650/https://yegob.rw/disi-niko-ahora-gloria-mukamabano-yifashishije-amafoto-yongeye-kugaragaraza-icyo-abantu-bamukundira-amafoto/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Umugore]]
[[Ikiciro:Umunyamakurukazi]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
so3ij2ql13knuulrvhe4ahh59u7xiqw
Karigirwa Jeanne D’arc
0
10478
134175
133788
2026-07-25T22:57:07Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134175
wikitext
text/x-wiki
'''Karigirwa Jeanne d'Arc''' ni umunyarwandakazi, umuhimbyi n'[https://web.archive.org/web/20200211024723/http://agakiza.rw/Dore-ibintu-7-byagufasha-kuba-umuririmbyi-mwiza.html umuririmbyi]<ref>{{Cite web |url=http://agakiza.rw/Dore-ibintu-7-byagufasha-kuba-umuririmbyi-mwiza.html |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211024723/http://agakiza.rw/Dore-ibintu-7-byagufasha-kuba-umuririmbyi-mwiza.html |url-status=dead }}</ref> wagize uruhare runini mu iyandikwa ry'[[Indirimbo y’igihugu|indirimbo]] nyinshi z'ifashishijwe mu gutiza umurindi [https://www.mod.gov.rw/ ingabo] zari ziri ku rugamba rwo kubohora u [[Rwanda]].
== UBUZIMA BWITE ==
'''Karigirwa Jeanne d’Arc''' [yavutse mu mwaka wa 1942] mu '''[[Rwanda]]''' mu [[Akarere ka Gakenke|Karere ka Gakenke]] mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|intara y'amajyaruguru]]. Akirangiza kwiga [[Amashuri Makuru|amashuri]] [[Amashuli mu Rwanda|abanza]] yahise ajya gukomereza [[Amashuli mu Rwanda|amashuri]] ye yisumbuye i [[Bujumbura]] mu [[Uburundi|Burundi]]. Mu 1966 yaje kugaruka mu [[Rwanda]] kubera ko ariho hari ababyeyi be. Bitewe n’[[ubuzima]] bari babayeho bwo gutotezwa, '''Kaligirwa''' yaje gufata umwanzuro wo guhungira mu [[Ububiligi|Bubiligi]] mu 1972. Nyuma y’[[umwaka]] [[Rimwe|umwe]] gusa, mu 1973 yakoresheje uburyo bwose bushoboka akura [[Umuryango w’Abibumye|umuryango]] we mu [[Rwanda]] umusanga mu [[Ububiligi|Bubiligi]].<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/07/kaligirwa-wanditse-turaje-indege-irahinda-na-girubuntu-zaririmbwe-nitorero-isamaza-ni-muntu-ki/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2023-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627015111/https://umuseke.rw/2021/07/kaligirwa-wanditse-turaje-indege-irahinda-na-girubuntu-zaririmbwe-nitorero-isamaza-ni-muntu-ki/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/umuhanzi-nyiranyamibwa-yaje-gutura-i-kigali-nyuma-y-imyaka-40-aba-mu-mahanga?fbclid=IwAR2f-KVFgmLRJZ3oshzGkpQXaW6OJyarqUbLfGC7HqOOOvvH4Da-lO8dd4M |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2022-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511153303/https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/umuhanzi-nyiranyamibwa-yaje-gutura-i-kigali-nyuma-y-imyaka-40-aba-mu-mahanga?fbclid=IwAR2f-KVFgmLRJZ3oshzGkpQXaW6OJyarqUbLfGC7HqOOOvvH4Da-lO8dd4M |url-status=dead }}</ref>
== MURI MUZIKA ==
'''Karigirwa Jeanne d'Arc''' wari ufite impano yo kwandika [[Indirimbo y’igihugu|indirimbo]] no kuririmba yafashe ikaramu ye maze yandika [[Indirimbo y’igihugu|indirimbo]] ayita “[[Rwanda|Rw'''anda''']] '''turanze twanze guhera ishyanga'''” mu mwaka wa 1989. Icyo gihe nibwo yatangiye guhuza abiganjemo [[Umugore|abagore]] n’[[Umugore|inkumi]] muri abo abamenyekanye cyane ni [[Nyiranyamibwa Suzana|Nyiranyamibwa Suzanne]], '''Anonciata Gatera''', umuvandimwe we '''Françoise Ruboneka''', '''Anonciata Kayisire''' n’abandi batandukanye maze bashinga [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|itorero Isamaza]]. Iyo iba imvo n’imvano y’ishingwa ry[[Umuziki gakondo w'u Rwanda|’itorero Isamaza]]’ ryari rigamije gutiza umurindi [https://www.mod.gov.rw/ ingabo] z’Inkotanyi<ref>https://www.mod.gov.rw/</ref> no kuzishakira ubufasha bwo kuzishyigikira mu rugamba rwo kubohora [[igihugu]].<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/07/kaligirwa-wanditse-turaje-indege-irahinda-na-girubuntu-zaririmbwe-nitorero-isamaza-ni-muntu-ki/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2023-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627015111/https://umuseke.rw/2021/07/kaligirwa-wanditse-turaje-indege-irahinda-na-girubuntu-zaririmbwe-nitorero-isamaza-ni-muntu-ki/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/umuhanzi-nyiranyamibwa-yaje-gutura-i-kigali-nyuma-y-imyaka-40-aba-mu-mahanga?fbclid=IwAR2f-KVFgmLRJZ3oshzGkpQXaW6OJyarqUbLfGC7HqOOOvvH4Da-lO8dd4M |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2022-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511153303/https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/umuhanzi-nyiranyamibwa-yaje-gutura-i-kigali-nyuma-y-imyaka-40-aba-mu-mahanga?fbclid=IwAR2f-KVFgmLRJZ3oshzGkpQXaW6OJyarqUbLfGC7HqOOOvvH4Da-lO8dd4M |url-status=dead }}</ref>
'''Karigirwa Jeanne d’Arc''' akimenya ko [https://www.tv5monde.com/programmes/fr/programme-tv-inkotanyi/68154/ Inkotanyi]<ref>https://www.tv5monde.com/programmes/fr/programme-tv-inkotanyi/68154/</ref> ziri hafi gutangiza urugamba rwo kubohora u [[Rwanda]], yahise yandika indi [[Indirimbo y’igihugu|ndirimbo]] ayita ‘'''Indege irahinda'''’. Iyi ni imwe mu [[Indirimbo y’igihugu|ndirimbo]] n’uyu [[umunsi]] igikunzwe. Uko urugamba rwokubohora igihugu<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amafoto-1922/article/amafoto-mu-minsi-ya-mbere-y-urugamba-rwo-kubohora-u-rwanda |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2022-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511185356/https://igihe.com/amafoto-1922/article/amafoto-mu-minsi-ya-mbere-y-urugamba-rwo-kubohora-u-rwanda |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/tariki-01-ukwakira-1990-twibukiranye-amateka-y-urugamba-rwo-kubohora-u-rwanda</ref> rwarushagaho gukomera ari na ko [https://www.tv5monde.com/programmes/fr/programme-tv-inkotanyi/68154/ Inkotanyi]<ref>https://www.tv5monde.com/programmes/fr/programme-tv-inkotanyi/68154/</ref> zigenda zifata ibice bimwe na bimwe by’[[igihugu]], '''Kaligirwa''' yakoze izindi [[Indirimbo y’igihugu|ndirimbo]] [[Kabiri|ebyiri]] ari zo '''Turaje na Girubuntu'''. Abari bagize [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|Itorero Isamaza]] bakomeje gukora ibitaramo byinshi mu [[Igihugu|bihugu]] bitandukanye mu rwego rwo gukusanya inkunga yo gufasha inkotanyi ku rugamba rwo kubohora igihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/tariki-01-ukwakira-1990-twibukiranye-amateka-y-urugamba-rwo-kubohora-u-rwanda</ref><ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amafoto-1922/article/amafoto-mu-minsi-ya-mbere-y-urugamba-rwo-kubohora-u-rwanda |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2022-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511185356/https://igihe.com/amafoto-1922/article/amafoto-mu-minsi-ya-mbere-y-urugamba-rwo-kubohora-u-rwanda |url-status=dead }}</ref> Izindi ndirimbo baririmbye zigakundwa cyane harimo ‘'''Nimuberwe bakobwa''', '''Nimucyure inganji''', '''Dore ijoro ryiza''', '''Ntituzabibagirwa'''<ref>https://www.youtube.com/watch?v=faOIchMA--k</ref> '''Uraho [[Rwanda]]''' n’izindi nyinshi zitandukanye zikaba zaranditswe na [[Nyiranyamibwa Suzana|Nyiranyamibwa]].<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/07/kaligirwa-wanditse-turaje-indege-irahinda-na-girubuntu-zaririmbwe-nitorero-isamaza-ni-muntu-ki/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2023-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627015111/https://umuseke.rw/2021/07/kaligirwa-wanditse-turaje-indege-irahinda-na-girubuntu-zaririmbwe-nitorero-isamaza-ni-muntu-ki/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/umuhanzi-nyiranyamibwa-yaje-gutura-i-kigali-nyuma-y-imyaka-40-aba-mu-mahanga?fbclid=IwAR2f-KVFgmLRJZ3oshzGkpQXaW6OJyarqUbLfGC7HqOOOvvH4Da-lO8dd4M |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2022-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511153303/https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/umuhanzi-nyiranyamibwa-yaje-gutura-i-kigali-nyuma-y-imyaka-40-aba-mu-mahanga?fbclid=IwAR2f-KVFgmLRJZ3oshzGkpQXaW6OJyarqUbLfGC7HqOOOvvH4Da-lO8dd4M |url-status=dead }}</ref>
== UMURAGE YASIZE ==
'''Karigirwa Jeanne d’Arc''' yaje kwitaba [[Imana]] muri [[Kamena]] mu [[Imyaka|mwaka]] wa 1998, azize uburwayi busanzwe aguye i [[burayi]] mu [[Ububiligi|bubirigi]]. Yasize [[abana]] batatu barimo umukobwa [[Rimwe|umwe]] n’abahungu [[Kabiri|babiri]]. Abo [[Abana|bana]] baje kujya mu itorero AMAREBE N’IMENA mu [[Ububiligi|Bubiligi]]<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/ikiganiro-na-isimbi-wasimbije-imitima-y-abakunda-imbyino-za-kinyarwanda-mu-ndirimbo-tarihinda-ya-kayirebwa</ref>. Iri torero na ryo rikaba ryaragize uruhare rukomeye mu gutiza umurindi [https://www.mod.gov.rw/ ingabo] [https://www.mod.gov.rw/ z’Inkotanyi] zari ku rugamba rwo kubohora [[igihugu]] babinyujije mu bihangano bakoraga.<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/07/kaligirwa-wanditse-turaje-indege-irahinda-na-girubuntu-zaririmbwe-nitorero-isamaza-ni-muntu-ki/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-11 |archive-date=2023-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627015111/https://umuseke.rw/2021/07/kaligirwa-wanditse-turaje-indege-irahinda-na-girubuntu-zaririmbwe-nitorero-isamaza-ni-muntu-ki/ |url-status=dead }}</ref>
== AMASHAKIRO; ==
rm9lfcltzawn8i59mnc1bx7elbr4xov
Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine
0
10489
134158
127104
2026-07-25T20:43:12Z
B.Scalling
15089
B.Scalling moved page [[Agasaro Sandrine]] to [[Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine]]: Misspelled title
127104
wikitext
text/x-wiki
Agasaro Sandrine ni umunyarwandakazi wamamaye kwizina rya [https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/abanyarwandakazi-5-b-ibyamamare-benshi-baziko-ari-abakobwa-nyamara-barabyaye Sacha kate]<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/abanyarwandakazi-5-b-ibyamamare-benshi-baziko-ari-abakobwa-nyamara-barabyaye</ref>, akaba yaranamenyekanye cyane kubera kujya mumashusho y'indirimbo zitadukanye nka Saa moya ya Bruce Melody, akaba kandi [https://web.archive.org/web/20210515120027/https://www.showbizuganda.com/photos-agasaro-sandrine-rwandas-stunning-socialite/ yaranamenyekanye]<ref>{{Cite web |url=https://www.showbizuganda.com/photos-agasaro-sandrine-rwandas-stunning-socialite/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-12 |archive-date=2021-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515120027/https://www.showbizuganda.com/photos-agasaro-sandrine-rwandas-stunning-socialite/ |url-status=dead }}</ref> nkumwe mu bafite iduka ry'imyenda yambika rya mbika ibyamamare bitadukanye mu Rwanda.
== Reba aha ==
izelfl4nkjc2t5tf7gabiyqnak2s3ys
134160
134158
2026-07-25T21:01:34Z
B.Scalling
15089
134160
wikitext
text/x-wiki
Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine, uzwi cyane ku izina rya '''Sacha,''' ni umuhanzi nyarwanda uririmba injyana zirimo '''RnB''', '''Afrobeat''' n'izindi njyana zigezweho. Yatangiye umuziki mu mwaka wa 2012, akaba yaramenyekanye binyuze mu ndirimbo yakoranye n'abahanzi batandukanye bo mu Rwanda.
== Ubuzima n'amashuri<ref>https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/sacha/biography-31266</ref> ==
Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine yavutse ku wa '''4 Mata 1993'''. Ni umukobwa wa '''Kateshunga Emmanuel''' na '''Mukanshirimpaka Angelique''', akaba ari umwana wa gatatu mu bana bane.Amashuri y'incuke yayize ku Ishuri rya '''Gisimba''' riherereye i Nyamirambo. Amashuri abanza yayize kuri '''APAPER Kicukiro''', naho ayisumbuye ayatangirira kuri '''APE Rugunga''' mbere yo kuyakomereza no kuyarangiriza kuri '''St. Famille'''. Yize mu ishami rya '''Tourism Management (Ubukerarugendo)'''.
== Umuziki ==
Sacha yatangiye umwuga w'umuziki mu mwaka wa '''2012'''. Indirimbo ye ya mbere yabaye '''"Igikwiye"''', yayiririmbanye n'umuhanzi '''Danny Nanone'''. Mu kiganiro 3wyigeze gutanga, yavuze ko mbere yo kwinjira mu muziki yakundaga kubyina<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/nyuma-y-umwaka-yibarutse-umuhanzikazi-sacha-atwite-indi-nda-66795</ref>, ariko Danny Nanone amushishikariza kugerageza kuririmba nyuma yo kubona ko afite impano yo kuririmba.
Nyuma y'iyo ndirimbo, yakomeje gukora izindi ndirimbo zirimo:
* '''Nsobanurira''' (yakoranye na '''Bablee''')
* '''Ndaremba''' (yakoranye na '''Tom Close''')
* '''Wowe Gusa'''
== Ibikorwa mpuzamahanga ==
Mu Ukuboza '''2012''', Sacha yitabiriye igikorwa cyabereye muri '''Côte d'Ivoire''', aho yari yatowe nk'umwe mu bahanzi b'abagore bakizamuka bo muri Afurika y'Iburasirazuba. Muri icyo gikorwa yahuriye n'abahanzi batandukanye bazwi ku rwego mpuzamahanga, barimo '''Chris Brown'''.Mu ntangiriro za '''2013''', yatangaje gahunda yo gukorana indirimbo n'umuhanzi '''Tonnx''' wo muri '''Kampala''', muri Uganda.
====== Indirimbo ======
* Igikwiye (afatanyije na Danny Nanone)
* Nsobanurira (afatanyije na Bablee)
* Ndaremba (afatanyije na Tom Close)
* Wowe Gusa
====== Reba kandi ======
* [[ABAHANZI BO MU RWANDA|Urutonde rw'abahanzi bo mu Rwanda]]
* [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|Umuziki mu Rwanda]]
== Amashakiro ==
g4c9o89xkoggbis1izbxl6d6fxqu6vy
134162
134160
2026-07-25T21:09:10Z
B.Scalling
15089
134162
wikitext
text/x-wiki
Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine, uzwi cyane ku izina rya '''Sacha'''<ref name=":0" />''',''' ni umuhanzi nyarwanda uririmba injyana zirimo '''RnB''', '''Afrobeat''' n'izindi njyana zigezweho. Yatangiye umuziki mu mwaka wa 2012, akaba yaramenyekanye binyuze mu ndirimbo yakoranye n'abahanzi batandukanye bo mu Rwanda<ref name=":1" />.
== Ubuzima n'amashuri<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/sacha/biography-31266</ref> ==
Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine yavutse ku wa 4 Mata 1993. Ni umukobwa wa Kateshunga Emmanuel na Mukanshirimpaka Angelique, akaba ari umwana wa gatatu mu bana bane.Amashuri y'incuke yayize ku Ishuri rya Gisimba riherereye i [[Nyamirambo]]. Amashuri abanza yayize kuri APAPER [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]], naho ayisumbuye ayatangirira kuri APE Rugunga mbere yo kuyakomereza no kuyarangiriza kuri St. Famille. Yize mu ishami rya Tourism Management [[Ubukerarugendo mu Rwanda|(Ubukerarugendo]]).
== Umuziki ==
Sacha yatangiye umwuga w'umuziki mu mwaka wa '''2012'''. Indirimbo ye ya mbere yabaye '''"Igikwiye"''', yayiririmbanye n'umuhanzi '''Danny Nanone'''. Mu kiganiro 3 yigeze gutanga, yavuze ko mbere yo kwinjira mu muziki yakundaga kubyina<ref name=":1">https://inyarwanda.com/rw/amakuru/nyuma-y-umwaka-yibarutse-umuhanzikazi-sacha-atwite-indi-nda-66795</ref>, ariko Danny Nanone amushishikariza kugerageza kuririmba nyuma yo kubona ko afite impano yo kuririmba.
Nyuma y'iyo ndirimbo, yakomeje gukora izindi ndirimbo zirimo:
* '''Nsobanurira''' (yakoranye na '''Bablee''')
* '''Ndaremba''' (yakoranye na '''Tom Close''')
* '''Wowe Gusa'''
== Ibikorwa mpuzamahanga ==
Mu Ukuboza '''2012''', Sacha yitabiriye igikorwa cyabereye muri '''[[Kote Divuwari|Côte d'Ivoire]]''', aho yari yatowe nk'umwe mu bahanzi b'abagore bakizamuka bo muri Afurika y'Iburasirazuba. Muri icyo gikorwa yahuriye n[[ABAHANZI BO MU RWANDA|'abahanzi]] batandukanye bazwi ku rwego mpuzamahanga, barimo '''[[Chris Crawford|Chris Brow]]<nowiki/>n'''.Mu ntangiriro za '''2013''', yatangaje gahunda yo gukorana indirimbo n'umuhanzi '''Tonnx''' wo muri '''Kampala''', muri [[Uganda Airlines|Uganda.]]
====== Indirimbo ======
* Igikwiye (afatanyije na Danny Nanone)
* Nsobanurira (afatanyije na Bablee)
* Ndaremba (afatanyije na Tom Close)
* Wowe Gusa
====== Reba kandi ======
* [[ABAHANZI BO MU RWANDA|Urutonde rw'abahanzi bo mu Rwanda]]
* [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|Umuziki mu Rwanda]]
== Amashakiro ==
0kasmn161pw7hmzjimv73r1l928siko
134163
134162
2026-07-25T21:11:28Z
B.Scalling
15089
134163
wikitext
text/x-wiki
Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine, uzwi cyane ku izina rya '''Sacha'''<ref name=":0" />''',''' ni umuhanzi nyarwanda uririmba injyana zirimo '''RnB''', '''Afrobeat''' n'izindi njyana zigezweho. Yatangiye umuziki mu mwaka wa 2012, akaba yaramenyekanye binyuze mu ndirimbo yakoranye n'abahanzi batandukanye bo mu Rwanda<ref name=":1" />.
== Ubuzima n'amashuri<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/sacha/biography-31266</ref> ==
Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine yavutse ku wa 4 Mata 1993. Ni umukobwa wa Kateshunga Emmanuel na Mukanshirimpaka Angelique, akaba ari umwana wa gatatu mu bana bane.Amashuri y'incuke yayize ku Ishuri rya Gisimba riherereye i [[Nyamirambo]]. Amashuri abanza yayize kuri APAPER [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]], naho ayisumbuye ayatangirira kuri APE Rugunga mbere yo kuyakomereza no kuyarangiriza kuri St. Famille. Yize mu ishami rya Tourism Management [[Ubukerarugendo mu Rwanda|(Ubukerarugendo]]).
== Umuziki ==
Sacha yatangiye umwuga w'umuziki mu mwaka wa '''2012'''. Indirimbo ye ya mbere yabaye '''"Igikwiye"''', yayiririmbanye n'umuhanzi '''Danny Nanone'''. Mu kiganiro 3 yigeze gutanga, yavuze ko mbere yo kwinjira mu muziki yakundaga kubyina<ref name=":1">https://inyarwanda.com/rw/amakuru/nyuma-y-umwaka-yibarutse-umuhanzikazi-sacha-atwite-indi-nda-66795</ref>, ariko Danny Nanone amushishikariza kugerageza kuririmba nyuma yo kubona ko afite impano yo kuririmba.
Nyuma y'iyo ndirimbo, yakomeje gukora izindi ndirimbo zirimo:
* '''Nsobanurira''' (yakoranye na '''Bablee''')
* '''Ndaremba''' (yakoranye na '''Tom Close''')
* '''Wowe Gusa'''
== Ibikorwa mpuzamahanga ==
Mu Ukuboza '''2012''', Sacha yitabiriye igikorwa cyabereye muri '''[[Kote Divuwari|Côte d'Ivoire]]''', aho yari yatowe nk'umwe mu bahanzi b'abagore bakizamuka bo muri Afurika y'Iburasirazuba. Muri icyo gikorwa yahuriye n[[ABAHANZI BO MU RWANDA|'abahanzi]] batandukanye bazwi ku rwego mpuzamahanga, barimo '''[[Chris Crawford|Chris Brow]]<nowiki/>n'''.Mu ntangiriro za '''2013''', yatangaje gahunda yo gukorana indirimbo n'umuhanzi '''Tonnx''' wo muri '''Kampala''', muri [[Uganda Airlines|Uganda.]]
====== Indirimbo ======
* Igikwiye (afatanyije na Danny Nanone)
* Nsobanurira (afatanyije na Bablee)
* Ndaremba (afatanyije na Tom Close)
* Wowe Gusa
====== Reba kandi ======
* [[ABAHANZI BO MU RWANDA|Urutonde rw'abahanzi bo mu Rwanda]]
* [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|Umuziki mu Rwanda]]
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Abaririmbyi b'u Rwanda]]
[[Ikiciro:Abahanzi b'u Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore b'u Rwanda]]
[[Ikiciro:Abantu bazima]]
5l6d8533hijgas3ngbqmqruw9zzffed
134164
134163
2026-07-25T21:15:18Z
B.Scalling
15089
134164
wikitext
text/x-wiki
Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine, uzwi cyane ku izina rya '''Sacha'''<ref name=":0" />''',''' ni umuhanzi nyarwanda uririmba injyana zirimo '''RnB''', '''Afrobeat''' n'izindi njyana zigezweho. Yatangiye umuziki mu mwaka wa 2012, akaba yaramenyekanye binyuze mu ndirimbo yakoranye n'abahanzi batandukanye bo mu Rwanda<ref name=":1" />.
== Ubuzima n'amashuri<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/sacha/biography-31266</ref> ==
Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine yavutse ku wa 4 Mata 1993. Ni umukobwa wa Kateshunga Emmanuel na Mukanshirimpaka Angelique, akaba ari umwana wa gatatu mu bana bane.Amashuri y'incuke yayize ku Ishuri rya Gisimba riherereye i [[Nyamirambo]]. Amashuri abanza yayize kuri APAPER [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]], naho ayisumbuye ayatangirira kuri APE Rugunga mbere yo kuyakomereza no kuyarangiriza kuri St. Famille. Yize mu ishami rya Tourism Management [[Ubukerarugendo mu Rwanda|(Ubukerarugendo]]).
== Umuziki ==
Sacha yatangiye umwuga w'umuziki mu mwaka wa '''2012'''. Indirimbo ye ya mbere yabaye '''"Igikwiye"''', yayiririmbanye n'umuhanzi '''Danny Nanone'''. Mu kiganiro 3 yigeze gutanga, yavuze ko mbere yo kwinjira mu muziki yakundaga kubyina<ref name=":1">https://inyarwanda.com/rw/amakuru/nyuma-y-umwaka-yibarutse-umuhanzikazi-sacha-atwite-indi-nda-66795</ref>, ariko Danny Nanone amushishikariza kugerageza kuririmba nyuma yo kubona ko afite impano yo kuririmba.
Nyuma y'iyo ndirimbo, yakomeje gukora izindi ndirimbo zirimo:
* '''Nsobanurira''' (yakoranye na '''Bablee''')
* '''Ndaremba''' (yakoranye na '''Tom Close''')
* '''Wowe Gusa'''
== Ibikorwa mpuzamahanga ==
Mu Ukuboza '''2012''', Sacha yitabiriye igikorwa cyabereye muri '''[[Kote Divuwari|Côte d'Ivoire]]''', aho yari yatowe nk'umwe mu bahanzi b'abagore bakizamuka bo muri Afurika y'Iburasirazuba. Muri icyo gikorwa yahuriye n[[ABAHANZI BO MU RWANDA|'abahanzi]] batandukanye bazwi ku rwego mpuzamahanga, barimo '''[[Chris Crawford|Chris Brow]]<nowiki/>n'''.Mu ntangiriro za '''2013''', yatangaje gahunda yo gukorana indirimbo n'umuhanzi '''Tonnx''' wo muri '''Kampala''', muri [[Uganda Airlines|Uganda.]]
====== Indirimbo ======
* Igikwiye (afatanyije na Danny Nanone)
* Nsobanurira (afatanyije na Bablee)
* Ndaremba (afatanyije na Tom Close)
* Wowe Gusa
====== Reba kandi ======
* [[ABAHANZI BO MU RWANDA|Urutonde rw'abahanzi bo mu Rwanda]]
* [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|Umuziki mu Rwanda]]
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Abagore ba bahanzi]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Abaririmbyi]]
rpcxlczkfsxsayt3rk132jvhu7mvn3u
134222
134164
2026-07-26T05:52:41Z
B.Scalling
15089
134222
wikitext
text/x-wiki
Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine, uzwi cyane ku izina rya '''Sacha'''<ref name=":0" />''',''' ni umuhanzi nyarwanda uririmba injyana zirimo '''RnB''', '''Afrobeat''' n'izindi njyana zigezweho. Yatangiye umuziki mu mwaka wa 2012, akaba yaramenyekanye binyuze mu ndirimbo yakoranye n'abahanzi batandukanye bo mu [[Rwanda]]<ref name=":1" />.
== Ubuzima n'amashuri<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/sacha/biography-31266</ref> ==
Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine yavutse ku wa 4 Mata 1993. Ni umukobwa wa Kateshunga Emmanuel na Mukanshirimpaka Angelique, akaba ari umwana wa gatatu mu bana bane.Amashuri y'incuke yayize ku Ishuri rya Gisimba riherereye i [[Nyamirambo]]. Amashuri abanza yayize kuri APAPER [[Akarere ka Kicukiro|Kicukiro]], naho ayisumbuye ayatangirira kuri APE Rugunga mbere yo kuyakomereza no kuyarangiriza kuri St. Famille. Yize mu ishami rya Tourism Management [[Ubukerarugendo mu Rwanda|(Ubukerarugendo]]).
== Umuziki ==
Sacha yatangiye umwuga w'umuziki mu mwaka wa '''2012'''. Indirimbo ye ya mbere yabaye '''"Igikwiye"''', yayiririmbanye n'umuhanzi '''Danny Nanone'''. Mu kiganiro 3 yigeze gutanga, yavuze ko mbere yo kwinjira mu muziki yakundaga kubyina<ref name=":1">https://inyarwanda.com/rw/amakuru/nyuma-y-umwaka-yibarutse-umuhanzikazi-sacha-atwite-indi-nda-66795</ref>, ariko Danny Nanone amushishikariza kugerageza kuririmba nyuma yo kubona ko afite impano yo kuririmba.
Nyuma y'iyo ndirimbo, yakomeje gukora izindi ndirimbo zirimo:
* '''Nsobanurira''' (yakoranye na '''Bablee''')
* '''Ndaremba''' (yakoranye na '''Tom Close''')
* '''Wowe Gusa'''
== Ibikorwa mpuzamahanga ==
Mu Ukuboza '''2012''', Sacha yitabiriye igikorwa cyabereye muri '''[[Kote Divuwari|Côte d'Ivoire]]''', aho yari yatowe nk'umwe mu bahanzi b'abagore bakizamuka bo muri Afurika y'Iburasirazuba. Muri icyo gikorwa yahuriye n[[ABAHANZI BO MU RWANDA|'abahanzi]] batandukanye bazwi ku rwego mpuzamahanga, barimo '''[[Chris Crawford|Chris Brow]]<nowiki/>n'''.Mu ntangiriro za '''2013''', yatangaje gahunda yo gukorana indirimbo n'umuhanzi '''Tonnx''' wo muri '''Kampala''', muri [[Uganda Airlines|Uganda.]]
====== Indirimbo ======
* Igikwiye (afatanyije na Danny Nanone)
* Nsobanurira (afatanyije na Bablee)
* Ndaremba (afatanyije na Tom Close)
* Wowe Gusa
====== Reba kandi ======
* [[ABAHANZI BO MU RWANDA|Urutonde rw'abahanzi bo mu Rwanda]]
* [[Umuziki gakondo w'u Rwanda|Umuziki mu Rwanda]]
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Abagore ba bahanzi]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Abaririmbyi]]
9vb1370yfj1hatm8nqvxr34f2qgst6e
Umugezi wa Mwogo
0
10626
134284
131256
2026-07-26T10:08:10Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134284
wikitext
text/x-wiki
Umugezi wa Mwogo ni uruzi ruri mu majyepfo y'u [[Rwanda]] , rubyara [[umugezi wa Nyabarongo]] iyo ruhuye na Mbirurume. Ruturuka m'umashyamba ya nyungwe mu majyepfo y’u [[Rwanda]] mu burasirazuba bwa Congo-Nile, aho runyura mumirenge ya ruramba wo mukarere ka Nyaruguru , rukomereza mumurenge wa Kitabi mu[[Akarere ka Nyamagabe|Karere ka Nyamagabe]] <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Mwogo_River#CITEREFNyamagabe_Administrative_Map</ref>,rugakomeza rujya kuri nyabukona aho intara y'iburasirazuba igabanira n'iyamajyepfo . Ruba rwanyuze Kandi Nyarusiza rwerekeza mu [[Akarere ka Huye|Karere ka Huye]].<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Mwogo_River#CITEREFHuye_Administrative_Map</ref>
Rwerekeza mu majyaruguru y'uburasirazuba runyuze mu burengerazuba bw'aka karere, rwinjira mu [[Akarere ka Nyanza|karere ka Nyanza]].<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Mwogo_River#CITEREFHughesHughesBernacsek1992</ref> Mu [[Akarere ka Nyanza|karere ka Nyanza]] rukanyura mu majyaruguru y'uburasirazuba, rukanyura Mweya aho uruzi rwa Gihimbi rwinjirira uhereye ibumoso. Munsi yiyi ngingo ihujwe nuruzi rwa Rukarara uhereye ibumoso. Hanyuma rugakora urubibi rw'iburengerazuba rw[[Akarere ka Ruhango|'akarere ka Ruhango]] <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Mwogo_River#CITEREFRuhango_Administrative_Map</ref>kugeza ruhujwe uhereye ibumoso nuruzi rwa Mbirurume mumajyepfo ya Bikwa Umugezi uhuriweho witwa uruzi rwa [[Nyabarongo]], rukomeza ruguru rujya I Kigali.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Mwogo_River</ref>
'''IMIRIMO IKORERWA MUKIBAYA CYA MWOGO'''
'''''K[[Ubuhinzi|UBUHINZI]] BW'[[Umuceli|UMUCERI]] N'IMBOGA'''''
Iki kibaya kizwiho cyane gutunganywamo imihanda y'amazi ihingwamo [[Umuceli|umuceri]], aho abaturage bishyize hamwe mu m[[Amakoperative ya RWAMACU|akoperative]] bawuhinga ku bwinshi bakawurya mungo zabo ndetse bagasagurira namasoko.
Mu bice biteramo [[Umuceli|umuceri]], hahingwa ibigori, [[Igishyimbo|ibishyimbo]], ibijumba, n[[Imboga za Kayote|'imboga]] zinyuranye bitandukanye nk'ubutaka bwo mu misozi.<ref name=":0">https://m.imvahonshya.co.rw/?p=181682</ref>
Nanone haberamo byo kurinda igishamga no kuvomerera .Leta n'[[ABAHANZI|abahinzi]] bafatanya mu mirimo yo gukora imiringoti n'ingomero z'amazi kugira ngo ubuhinzi bukomeze mu bihe byose by'ihinga.<ref name=":2" />
'''''UBWOROZI'''''
Kubera icyi gishanga kigira [[ubwatsi]] buhora buba bwinshi , abaturage bahororera [[inka]] n'amatungo magufi bakoresheje uburyo bwo kuhakura [[ubwatsi]] ( kwahira) cyangwa ubworozi bwa kijyambere<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/minisitiri-mukeshimana-yasuye-ibikorwa-by-ubuhinzi-mu-karere-ka-nyamagabe |title=Archive copy |access-date=2026-05-15 |archive-date=2022-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630040145/https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/minisitiri-mukeshimana-yasuye-ibikorwa-by-ubuhinzi-mu-karere-ka-nyamagabe |url-status=dead }}</ref>. Nanone bifashisha amwe mumazi areka hafi y[[Uruzi|'uruzi]] buhira [[Itungo|amatungo]].<ref name=":0" />
'''''IBIKORWA REMEZO'''''
Kubera ko uyu [[Umugezi|mugezi]] n'ikibaya bya Mwogo bihuza uturere twinshi, harangwa imirimo ihoraho yo kubaka no gusana ibiraro<ref>https://rba.co.rw/post/Amajyepfo-Asaga-Miliyari-yashowe-mu-kubaka-ikiraro-cya-Mwogo</ref> bihuza imirenge n'uturere twa [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]], [[Akarere ka Ruhango|Ruhango]] na Nyamagabe.
'''''IBINDI'''''
Nanone hakorerwamo imirimo y'uburobyi bw'amafi yo mubwoko bwa tilapiya. Ndetse no gucukura [[umucanga]] w'igihogo wifahishwa m[[Ubwatsi|ubwubatsi]].
'''''INGAMBA ZAFASHWE MUKUKIBUNGABUNGA.'''''
Zimwe mungamba zafashwe harimo Gutera amashyamba y'[[imigano]] (bamboo) ku nkombe z'umugezi wa Mwogo n[[Imigezi y’u Rwanda|'imigezi]] iwushora bityo bigafata [[ubutaka]]<ref name=":1">https://www.environment.gov.rw/news-detail/abanyarwanda-barakangurirwa-kubungabunga-urusobe-rw-ibinyabuzima</ref> Hari ingamba zo guca kandi imirwanyasuri kumisozi.
Hashyizweho itegeko n'imipaka (buffer zone) ihagarika [[ubuhinzi]] n'ubwubatsi busatira neza inkombe z[[Umugezi|'umugezi]]. Tutibajyiwe ko [[Abahinzi mu gishanga cya Mwulire|Abahinzi]] bo mu kibaya no mu nkengero bafashwa gutera ibiti bivangwa n'imyaka (nk'iseti, Alnus, n'ibiti by'imbuto) kugira ngo [[Ubutaka mu Rwanda|ubutaka]] bukomeze kugira amahumbezi n'umuco wo gufata [[amazi]].<ref name=":1" />
[[Ikiciro:Umugezi]]
[[Ikiciro:Uruzi]]
dr9hxdsz6nnj0ktv8rwqj6qym9vx87n
Nyinawambogo
0
12682
134213
87043
2026-07-26T04:12:45Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134213
wikitext
text/x-wiki
== Nyinawambogo ==
Nyinawambogo wamamaye cye muri filimi zurwenya mu [[Rwanda]] cyane cyane yamenyekanye muri filimi
bakundaga kwita iza Kanyombya kuko wasanganga ariwe bakinana cyane muri filimi zimwe mu [[Rwanda]]
nyinawambogo ubusanzwe yitwa MUKANYANDWI ALPHONSINE<ref>https://www.webrwanda.com/2021/10/mu-gahinda-kenshi-nyinawambogo-yavuze.html</ref>
== Ubuzima Bwite ==
Nyinawambogo ubusanzwe ni umubyeyi wabana 2 babakobwa yabyaye kumugabo umwe<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/nyinawambogo-mu-munyenga-wurukundo-numusore-mutovideo/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-16 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170717/https://yegob.rw/nyinawambogo-mu-munyenga-wurukundo-numusore-mutovideo/ |url-status=dead }}</ref>
umwanawe wimfura afite imyaka 10 ukurikiye afite imyaka 5 gusa yatangaje ko papa wabana
yamuhemukiye cyane kuko yamutanye nabana kandi kugeza nanubu ntabufasha bwe azi
gusa avugako yumvako umugabo babyaranye atuye mu [[Akarere ka Rubavu|karere ka Rubavu]]
== Reba ==
3kls3zb3ck15y4qe5vnfppgmx0l46ya
Jules sentore
0
12805
134168
126352
2026-07-25T21:45:35Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134168
wikitext
text/x-wiki
Umuhanzi [https://web.archive.org/web/20220920170825/https://hose.rw/jules-sentore-yahishuye-impamvu-yakoreshe-umukobwa-watumye-davis-d-afungwa/ Jules Sentore] umunyerewe cyane mu [http://www.isimbi.rw/imyidagaduro/article/menya-ubuzima-bugoye-jules-sentore-yavukiyemo-burimo-kurokoka-impanuka ndirimbo za Kinyarwanda]<ref>http://www.isimbi.rw/imyidagaduro/article/menya-ubuzima-bugoye-jules-sentore-yavukiyemo-burimo-kurokoka-impanuka</ref> mu njyana za gakondo, yavukiye mu gihungu cy'u Burundi mu mwaka w'i 1989 Ukwakira, hari nyuma y'uko se yari amaze kwitaba Imana azize impanuka agasiga nyina amutwite afite inda y'amezi atatu.<ref name=":0">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/umubyeyi-wa-jules-sentore-yitabye-imana</ref><ref name=":0" /><ref name=":0" />
== Ameteka ==
=== Ubuzima bwite ===
Nyuma yo kuvuka, Jules sentore yakuze abaza mama we aho se aba maze [https://inyarwanda.com/inkuru/66048/ubuhamya-bw-uko-jules-sentore-yarusimbutse-nyina-akamutwita-66048.html arabimusobanurira byose]<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/66048/ubuhamya-bw-uko-jules-sentore-yarusimbutse-nyina-akamutwita-66048.html</ref>. Jules yaje kujya kurererwa kwa Sekuru ari we Sentore Athanse, ari na ho yakuriye mbere y'uko bagaruka mu Rwanda. Amashuri abanza yayize kuri EP Kacyiru, naho ayisumbuye ayarangiriza mu ishuri rya Academy Solidality mu ishami ry'Amateka, Ubukungu,n'Ubumenyi bw'isi(HEG).Mu ijoro ryo ku italiki ya 17 Mutarama 2015 nibwo Nyampinga Innocente yibarutse umwana w'umukobwa mu bitaro bya Polisi Kacyiru, [https://web.archive.org/web/20220920171001/https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/jules-sentore/amakuru/article/jules-sentore-yibarutse imfura ya Jules Sentore.]<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/jules-sentore/amakuru/article/jules-sentore-yibarutse |title=Archive copy |access-date=2022-09-19 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171001/https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/jules-sentore/amakuru/article/jules-sentore-yibarutse |url-status=dead }}</ref>
=== Urungendo rwa muzika ===
Jules mu gihe yari afite imyaka itanu ni bwo yatangiye kwiga [https://www.musicinafrica.net/directory/jules-sentore kubyina no kwivuga bya Kinyarwanda]<ref>https://www.musicinafrica.net/directory/jules-sentore</ref>, yakomeje kujya ataramana mu rugo<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/birarenze-ibyo-bamenya-jules-sentore-nabandi-batashye-ubukwe-bwa-bijoux-bakoreye-mu-rusengero-video/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-19 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172416/https://yegob.rw/birarenze-ibyo-bamenya-jules-sentore-nabandi-batashye-ubukwe-bwa-bijoux-bakoreye-mu-rusengero-video/ |url-status=dead }}</ref> bikagenda neza nyuma yiga kuvuza inanga no kuyibwira(kuririmba ucuranga inanga). Si ibyo gusa kuko inganzo ya Jules Sentore yayikomereje mu rusengero ari na ho yakuye umuhamagaro wo kwinjira mu buhanzi ku buryo bweruye.
== References ==
3k685omi7r1r9787zshv5pa7f1qtxdv
Sven Kalisa
0
12865
134263
87372
2026-07-26T07:32:58Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134263
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Stade am Deich (3).jpg|thumb|Etzella Ettelbruck Ikipe Stev Kalisa akinira]]
Sven Kalisa ni umunyarwanda ukina mukibuga hagati, ukinira Etzella Ettelbruck yo mu cyiciro cya mbere muri Luxamburuge ufana [[Rayon sports fc|Rayon Sports]] yo mu [[Rwanda]].<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/sven-kalisa-witeguye-gukinira-amavubi-yatangaje-ikipe-afana-mu-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-21 |archive-date=2022-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921102209/https://yegob.rw/sven-kalisa-witeguye-gukinira-amavubi-yatangaje-ikipe-afana-mu-rwanda/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/sahabo-hakim-wa-lille-n-abandi-bakinnyi-bashya-bageze-mu-mavubi-amafoto</ref>
== AMASHAKIRO ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abakinnyi ba siporo]]
a567sr1m9ujsn2so2uspi9czoxwe4lr
Phil Peter
0
12867
134217
122474
2026-07-26T05:01:39Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134217
wikitext
text/x-wiki
Nzeyimana philbert ni [[Umugano|umugabo]] w'umunya[[Rwanda Rwacu|rwanda]] wamamaye cyane mugisata cy'imyidagaduro kwizina rya Dj Phil Peter kuva m[[umwaka]] wa 2011. Uy[[Umugabekazi|umugabo]] yatangiye nkumunyamakuru, nyuma yinjira mu [[Umuganura|umwuga]] w'ubushyushyarugamba "MC" Nyuma yinjira mu kuvangavanga imiziki "DJ".
== AMATEKA ==
Nzeyimana Philbert uzwi cyane kwizina rya Dj pil Peter [[Amashuri Makuru|amashuri]] abanza yayize mubigo bigiye bitandukanye aho ayisumbuye ya yasoreje mu [[Ikigo Gishinzwe Amategeko Mpuzamahanga Arengera Ibidukikije|ikigo]] cya G. S GAHINI mu [[Akarere ka Kayonza|karere ka Kayonza]] aho yakuye amanota meshi mu ishami ry'ibijyanye na siyansi mu gace k'[[Ibinyabuzima n'inyamaswa byo mu Rwanda|ibinyabuzima]] "Biology" / n'ubutabire "Chemistry". Amanota yabonye akaba yaramuhesheje amahirwe mu bambere yo kwerekeza muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|kaminuza nkuru y'u Rwanda]],maze yiga ibijyanye n'[[Ubuvuzi mu Rwanda|ubuvuzi]] "Allied Health Science " hari m[[umwaka]] wa 2008 asoza mu [[Makawo|mwaka]] wa 2013.
N'ubwo yize ibyo byose inyota n'umuriro udasize n'umuhamagaro wo gukora ibijyanye n'itangazamakuru rijyanye n'[[imyidagaduro]] byatumye muri 2011 yinjira mu itangazamakuru ahera mu "ISANGO STAR" Aho yahakoreye [[imyaka]] ikabakaba 8 ahava yerekeza ku "ISIBO TV" Muri 2020.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/105313/amateka-arambuye-ya-phil-peter-watangiye-umushinga-uzahuza-abahanzi-babanyafurika-105313.html</ref>
Uyu [[Umuhanzi Kamariza|muhanzi]] akaba numu Dj abifatanyije n'ubunyamakuru [[Indirimbo y’igihugu|indirimbo]] ye yakoranye numuhanzikazi nya[[Rwanda Mountain Tea|rwanda]] uzwi kwizira rya Marina yitwa "Bimpame" yakoze amateka mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] aho yanyujijwe kuri televisiyo ikomeye cyane muri Afurika bita "Trace Africa"<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/indirimbo-ya-phil-peter-na-marina-yanditse-amateka-atarabaho-mu-muziki-nyarwanda/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922092008/https://yegob.rw/indirimbo-ya-phil-peter-na-marina-yanditse-amateka-atarabaho-mu-muziki-nyarwanda/ |url-status=dead }}</ref>
== AMASHAKIRO ==
<references />
[[Ikiciro:Umuhanzi]]
[[Ikiciro:Umunyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
amgyt8a7bxkpnopco2s2dvnhq1qlenp
Nyagatare Fc
0
12893
134211
119015
2026-07-26T04:05:41Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134211
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Female Football 10.jpg|thumb|Ikipe]]
Nyagatare Fc ni ikipe y' icyiciro cya kabiri cya shampiyona yumupira wamaguru ategurwa na [[FERWAFA|Ferwafa]], ifite icyizere cyo kuzamuka mu cyiciro cy'ambere, iyi ikipe ibarizwa mu [[Akarere ka Nyagatare|karere ka Nyagatare]].<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/124247/Sports/nyagatare-fc-set-sights-on-topflight-football</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/amafoto-inteko-ya-ferwafa-yateranye-uwa-nyagatare-fc-women-ayirukanwamo/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-21 |archive-date=2022-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921150948/https://yegob.rw/amafoto-inteko-ya-ferwafa-yateranye-uwa-nyagatare-fc-women-ayirukanwamo/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:NyagatareDist.png|center|thumb|Aho Nyagatare FC ibarizwa]]
== AMASHAKIRO ==
[[Ikiciro:Imikino (Rwanda)]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
smvl0kd02902t0qu4fmled7hrlj9993
King James
0
12927
134180
126529
2026-07-25T23:55:47Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134180
wikitext
text/x-wiki
'''Ruhumuriza James''' uzwi nka '''King James''' (yavutse kuwa 1 Mata 1990), Ni Umuhanzi [[Rwanda|Nyarwanda]] wandika akanaririmba indirimbo mu njyana ya R&B ndetse na AfroBeats.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/104480/king-james-umuririmbyi-rurangiranwa-mu-rwanda-yabonye-izuba-ku-munsi-nkuyu-104480.html</ref> King James azwi cyane mu kuririmba indirimbo z'urukundo n'izisanamitima, aho n'izindi njyana nka zouk na Pop atabura kuzihangamo.<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/aya-ni-amwe-mu-mabanga-yihariye-utaruzi-agera-kuri-15-y-umuhanzi-nyarwanda-king</ref> King James ni mwene Consolatie Kazizi na Issac Murihano.
[[Dosiye:Ifoto y'umuhanzi King james from Igihe.jpg|thumb|264x264px|
{|
|+
! colspan="2" |King James
|-
|'''Birth Names'''
|Ruhumuriza James (1990)
|-
|'''Born'''
|1990, [[Kigali]] - [[Rwanda]]
|-
|'''Occupation'''
|Singer, Songwriter, Businessman
|-
|'''Active Year'''
|2006 - Present
|-
|'''Genre'''
|R&B, Afrobeats, Zouk, Gakondo
|-
|'''Labels'''
|Kina Music, Beyond Record Music
|-
|'''Website'''
|zanatalent.com
|}
]]
== Amateka ==
King James yavutse 1990, avukira mu bitaro bya [[CHUK]], mu mujyi wa [[Kigali]]. Akaba ari umwana wa 6 mu bana 7 bavukana, akaba asengera mu itorero ry'[[Abadiventisti b'Umunsi wa Karindwi|Abadiventiste]].
Yasoje amashuri yisumbuye muri Ecole APE Rugunga, kuva 2013 yize muri [[Mount Kenya University]] mu bijyanye n'itangazamakuru n'itumanaho (Journalism and Mass Communication). King James akiri umwana yari afite inzozi zo kuzaba Umukinnyi w'umupira w'amaguru wabigize umwuga, Gusa nyuma aza kumva indirimbo z'umuhanzi w'umunyamerika ukora injyana ya R&B [[:ca:Brandy_Norwood|Brandy Norwood]] zimutera ishyaka ryo gutangira guhanga no guhimba indirimbo ze bwite.<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/aya-ni-amwe-mu-mabanga-yihariye-utaruzi-agera-kuri-15-y-umuhanzi-nyarwanda-king</ref>
== Umwuga ==
King James yatangiye umwuga wo kuririmba muri 2006 ahera ku ndirimbo itarahise yakirwa neza, gusa ntiyacika intege akomeza kwisunga abahanzi bari bamaze kumenyekana abigiraho, nibwo mu mwaka 2009 mo hagati yasohoye indirimbo yose "''Intink''i" imuzamura kurundi rwego,<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/ngaya-amakuru-yinzira-yubukire-bwa-king-james-ushobora-kuba-utaramenye/ |title=Archive copy |access-date=2025-11-20 |archive-date=2026-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260207041205/https://yegob.rw/ngaya-amakuru-yinzira-yubukire-bwa-king-james-ushobora-kuba-utaramenye/ |url-status=dead }}</ref> mu mpera za 2010 King James yigaragaje nk'umuhanzi w'icyamamare uyoboye abandi mu njyana ya R&B aho yari asigaye ahanganye n'abahanzi bakomeye bariho nka [[Tom close|Tom Close]], [[Meddy]] cyangwa [[The Ben]].<ref>https://rwanda-music.fandom.com/wiki/King_James</ref>
=== Kwamamara no Kumenyeka ===
King James asa nk'uwagize amahirwe, ubwo abahanzi Meddy na The Ben bari bagezweho mu mwaka wa 2010 bimukiraga muri [[Amerika]].<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/ibintu-5-meddy-na-the-ben-bungukiye-mu-kujya-muri-amerika-n-70201</ref> Yahise asa nk'usigaye wenyine ku isoko ry'abaririmbaga indirimbo z'urukundo bimuhesha kwamamara cyane, asinya amasezerano n'inzu itunganya umuziki ya [[Kina Music]] <ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/aristide-yavuze-ku-bihe-bye-na-king-james-kina-music-urukundo-na-gahongayire-nibindi-video-92469</ref> ahita asohora umuzingo we wa mbere (album) ayita "''Umugisha''" kuwa 24 ukuboza 2010.<ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/king-james/amakuru/king-james-indirimbo-imwe-ishima-imana-kuri-buri-album-ye</ref> mu mwaka wakurikiyeho mu kuboza 2011 asohora iya 2 ayita "''Umuvandimwe''" yariho indirimbo zakunzwe cyane nka ''Narashize, Birandenga, Ese warikiniraga'' n'izindi.. ayikorera igitaramo cyo kuyimurika i [[Butare]] muri [[kaminuza y'u Rwanda]] kuwa 13 Mutarama 2012. Ku mugoroba kuwa 25/12/2014, King James ku nshuro ye ya kabiri, yongera kumurikira album ye ya 3 yise "Ntibisanzwe" mu mujyi wa Musanze, anaha Noheri abatuye muri uwo mujyi.<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/king-james-yamurikiye-abanyamusanze-album-ye-nshya--61505</ref>
Mu Myaka yakurikiyemo, King James warumaze kuba izina ritoroshye mu ruganda rw'umuziki mu Rwanda ndetse n'i mahanga yakomeje gusohora indirimbo zikunzwe aha twavuga "Yantumye", "Ndagukunda" "Naramukundaga" zabaye indirimbo ziremereye mu gihugu cy'u [[rwanda]]. Muri Kanama 2016 yasohoye indirimbo "The Girl Is Mine" arikumwe n'umuhanzi w'icyamamare ukomoka muri Vincentian soca witwa Kevin Lyttle.
King James amaze gushyira hanze imizingo (Album) nyinshi zirimo, Umugisha, Umuvandimwe, Ntibisanzwe, Meze neza, Ubushobozi yasohotse kuwa 10 Ukwakira 2021<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/hatangajwe-itariki-album-ya-7-ya-king-james-izagira-hanze-109013</ref> ndetse n'izindi, akaba atangaza ko arimo gutegura iya 8 yise "Gukura"<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/yabaye-umuhanzi-wa-gatandatu-ubigezeho-king-james-yateguje-album-ya-8-137140</ref>
=== Inyungu z'umuziki no Gufasha ===
King James ni umwe mu bahanzi bahiriwe cyane n'urugendo rwe rw'ubuhanzi kuko uretse gukundwa kw'ibihangano bye, kuva 2013 King James yabaye wa [[Umuhanzi Kamariza|muhanzi]] utumirwa no mu bitaramo bikomeye nko gutaramira muri [[Rwanda day]] iya [[Ubwongereza|London]], Amsterdam, Atlanta, San Francisco, Ghent and Bonn n'iyo mu [[Ububiligi|bubiligi]] yabaye mu mwaka wa 2017<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/urutonde-rw-abahanzi-bazasusurutsa-rwanda-day-mu-buholandi</ref> usibye n'aho akunze kwifashishwa no mu bikorwa bya politiki, agataramira n'imbere y'abayobozi bakomeye, imbere mu gihugu.
King James yagize ijwi rifatika mu mitima y'urubyiruko yaba abahanzi bato bakizamuka, ndetse n'abandi bataba mu ruganda rw'imyidagaduro nka bandebereho (influencer) ndetse n'intangarugero (role model) ko bishoboka ko inzozi zawe wihanganye ugashyiramo imbaraga zawe zose uzigeraho, nk'uko King James akunda kubitangaza yagize ati: "''urubyiruko ntirukwiye kugira akazi na kamwe basuzugura kuko ikintu cyose umuntu akoze ashyizeho umutima kimubyarira umusaruro''"<ref>https://www.teradignews.rw/rw/ibyo-utamenye-ku-nzira-jya-bukire-yumuhanzi-king-james/</ref> ibi yabikomoje ubwo yari mu kiganiro n'ikinyamakuru Isimbi TV avuga ko uretse ubuhanzi yanagerageje byinshi bimwe birakunda ibindi bikanga, kuko King James yahinze umuceli, yacuruje imodoka, ndetse kur'ubu afite iduka yise Mango Super Market, yagize uruganda rukora ifu y'ibigori yise "ihaho" yafunguye mu mwaka wa 2020, ndetse King James afite inzu y'amagorofa 2 yujuje ku [[Kamonyi District|Kamonyi]] ati: ibi byose mbikesha umuziki.<ref>https://www.teradignews.rw/rw/ibyo-utamenye-ku-nzira-jya-bukire-yumuhanzi-king-james/</ref><ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/umuhanzi-w-umukire-king-james-yahishuye-byinshi-byibazwa-ku-buzima-bwe-video</ref>
Kuwa 12 ukuboza 2021 King James yamuritse urubuga yise Zana Talent ruzajya rwifashishwa n’abakora filme, indirimbo, imideli n’ibindi bijyanye n’imyidagaduro.<ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/king-james-yamuritse-urubuga-rugiye-gufasha-abahanzi-nyarwanda</ref> Mu gutekereza gushinga uru rubuga yibutse imvune abahanzi bakiri bato batari bamenyekana bagira mu kwamamaza ibihangano byabo kugirango bigere kure kandi bibonwe na benshi, niko gushaka igisubizo nk'umuhanzi mukuru umaze kugira byinshi ageraho. Mu kiganiro yagiranye n'itangazamakuru kuwa 1 Ukuboza 2021 yatangaje ko Zana Talent ije nk'igisubizo ku buhanzi, ku bahanzi kandi n'abamaze kugira izina ibihangano byabo byemewe ko babishyiraho, ndetse by'umwihariko ko album ye "Ubushobozi" yabaye intangiro y'izindi azajya acishaho.<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/king-james-yamuritse-urubuga-azacururizaho-album-ye-iriho-indirimbo-yakoranye-na-ariel-way-112106</ref>
== Ibihembo ==
King James yahawe ibihembo byinshi mu rugendo rwe rw'umuziki, cyane cyane mu bihembo bya [[Salax Awards]] na [[:ca:Guma_Guma_Super_Star|Primus Guma Guma Super Star (PGGSS)]]. Mu mwaka wa 2012, King James yatsindiye umwanya wa mbere mu irushanwa rikomeye rya Primus Guma Guma Super Star (PGGSS) ryari ribaye ku nshuro yaryo ya 2, ryategurwaga na Bralirwa, akaba ari kimwe mu bihembo binini byaranze umuziki we.<ref>[https://rwanda-music.fandom.com/wiki/King_James#:~:text=in%20the%20region.-,Awards,United%20Kingdom%2C%20France%20and%20Belgium. https://rwanda-music.fandom.com/wiki/King_James#:~:text=in%20the%20region.-,Awards,United%20Kingdom%2C%20France%20and%20Belgium.]</ref>
Mu bihembo bikomeye byo mu Rwanda bihemba Abahanzi b'indashyikirwa mu muziki "salax Awards" nabyo yabihatanyemo ku bwinshi uretse ibyo muri 2016 nibyo yasezeyemo kubera impamvu z'akandi kazi yari afite abonako bitamukundira kubifatanya.<ref>[https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/king-james/amakuru/article/king-james-yasezeye-muri-salax-awards#:~:text=Uyu%20muhanzi%20ukunzwe%20muri%20iyi,rw'abahataniye%20ibyatanzwe%20icyo%20gihe. https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/king-james/amakuru/article/king-james-yasezeye-muri-salax-awards#:~:text=Uyu%20muhanzi%20ukunzwe%20muri%20iyi,rw'abahataniye%20ibyatanzwe%20icyo%20gihe.]</ref> Gusa mu bihembo yatsindiye mu myaka yayibanjirije harimo:
* '''Umuhanzi w'umwaka (Artist of the Year)''': Yatsindiye iki gihembo mu marushanwa ya Salax Awards yo muri 2011 na 2012.
* '''Umuhanzi w'umugabo witwaye neza (Best Male Artist)''': Yatsindiye iki gihembo muri 2011.
* '''Umuhanzi mwiza mu njyana ya R&B (Best R&B Artist/Singer)''': Yahawe iki gihembo kenshi 2011, 2012.
* '''Album y'umwaka (Best Album of the Year)''': Album ye "Umuvandimwe" yatsindiye iki gihembo mu mwaka wa 2012.<ref>[https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/king-james/biography-13953#:~:text=Kuwa%2031%20Mata%202012%2C%20King,na%20Artist%20of%20the%20Year. https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/king-james/biography-13953#:~:text=Kuwa%2031%20Mata%202012%2C%20King,na%20Artist%20of%20the%20Year.]</ref>
== Ubuzima bwite ==
King James ni Umuhanzi udakunda kuvuga cyane ku buzima bwe bwite cyangwa ku mubano we wo gukundana n'undi muntu (relationship) kuko azwiho kugira ibanga rikomeye kuri ayo mabanga, akenshi akavuga ko ahugiye ku muziki we n'indi mishinga y'ubucuruzi afite. Mu biganiro bitandukanye, King James avuga ko ubuzima bwe bwite, cyane cyane ibijyanye n'umugore cyangwa umukunzi, ari ibanga rye bwite. Yemeza ko atari ngombwa ko abantu bose babimenya.
Mu mwaka wa 2019, mu bitangazamakuru bitandukanye hakwirakwiriye ibihuha bivuga ko King James agiye gukora ubukwe, cyane ko yari amaze igihe atagaragara cyane.Gusa abihakana yivuye inyuma, avuga ko nta gahunda y'ubukwe afite vuba, ariko ko bishoboka mu gihe kizaza.<ref name=":0">[https://www.ktpress.rw/2019/08/king-james-refutes-wedding-rumors/#:~:text=King%20James%20Refutes%20Wedding%20Rumors,out%20concerts%20across%20the%20country. https://www.ktpress.rw/2019/08/king-james-refutes-wedding-rumors/#:~:text=King%20James%20Refutes%20Wedding%20Rumors,out%20concerts%20across%20the%20country.]</ref> King James yagiye ahanahanwa n'abakobwa batandukanye, barimo n'abahanzi bagenzi be nka [[Butera Knowless|Knowless]] na [[Princess Priscilla|Priscilla]], ndetse n'umukobwa w'umunyarwandakazi uba muri Amerika witwa Meek Rowland. Gusa, King James yagiye abihakana byose, akavuga ko ari incuti zisanzwe cyangwa abafatanyabikorwa mu muziki. <ref>https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/king-james/amakuru/knowless-na-king-james-bakuye-abantu-mu-rujijo-ku-by-urukundo-rwabo</ref><ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/king-james-yeruye-ko-ari-mu-rukundo-n-umukobwa-w-imyaka-20-urangije-ayisumbuye-64759</ref>
King James ashimangira ko ubuzima bwe bw'umwuga n'ubucuruzi aribwo abantu bakwiye kwitaho, kuruta iby'urukundo rwe.<ref name=":0" />
== AMASHAKIRO ==
<references />
[[Ikiciro:Umunyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
[[Ikiciro:Umuziki nyarwanda]]
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
aa67iu5qxpe7savtvw81qc5utfoery9
Scilla
0
12942
134235
96636
2026-07-26T06:38:42Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134235
wikitext
text/x-wiki
Umuhanzikazi [https://umuryango.rw/ad-restricted/article/amagambo-priscillah-yatangaje-yemera-ko-yakoresheje-mukorogo-yavugishije Umuratwa Priscillah]<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/amagambo-priscillah-yatangaje-yemera-ko-yakoresheje-mukorogo-yavugishije</ref> uzwi nka Princess Priscilah uba muri Leta Zunze Ubumwe za [[Amerika|America,]]<ref>https://bwiza.com/?Amafoto-10-y-umuhanzikazi-Princess-Priscillah-ukomeje-kwigarurira-imitima-y</ref>
== Amateka y'Urungedo rwa Muzika ==
Uyu mukobwa [https://web.archive.org/web/20220922133222/https://yegob.rw/irebere-uko-imiterere-mishya-ya-princess-priscillah-iri-gutera-abasore-ubusambo-abandi-bakamwihaniza-amafoto/ yamenyekanye mu ndirimbo]<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/irebere-uko-imiterere-mishya-ya-princess-priscillah-iri-gutera-abasore-ubusambo-abandi-bakamwihaniza-amafoto/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922133222/https://yegob.rw/irebere-uko-imiterere-mishya-ya-princess-priscillah-iri-gutera-abasore-ubusambo-abandi-bakamwihaniza-amafoto/ |url-status=dead }}</ref> nka ‘Mbabarira’, ‘Itangazo’, ‘Nkeneye umukunzi’, ‘You and I’ yakoranye na Jay Polly, muri ‘Bagupfusha ubusa’ yagaragayemo aba stars benshi n’izindi. Princess Priscillah amaze “imyaka” icyenda n’imisago [https://web.archive.org/web/20220922131720/https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/princesse-priscilla/amakuru/article/princess-priscillah-yatangiye-kwitegura-kugaruka-mu-rwanda muri Amerika, aba i Texas.]<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/princesse-priscilla/amakuru/article/princess-priscillah-yatangiye-kwitegura-kugaruka-mu-rwanda |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922131720/https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/princesse-priscilla/amakuru/article/princess-priscillah-yatangiye-kwitegura-kugaruka-mu-rwanda |url-status=dead }}</ref> Yagiyeyo muri Nyakanga mu mwaka 2013 agiye kuhakomereza amasomo ya kaminuza. Priscilla [https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/Priscilla-yamaganiye-kure-abavuga-ko-akundana-na-The-Ben ni umuhanzikazi ufite impano,]<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/Priscilla-yamaganiye-kure-abavuga-ko-akundana-na-The-Ben</ref> kandi umaze kumenyekana mu ndirimbo z’urukundo “Icyo ubarusha” n’izindi z’urukundo usanga zikora ku marangamutima y’abafana be cyane cyane abagore.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/96057/Leisure/princess-priscilla-leaves-for-the-us</ref>
== References ==
<references />
[[Ikiciro:Umuhanzi]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
i7mqbvjkjuh6pmnluwpzxzu7nk094iw
Ikigo nderabuzima cya Bigogwe
0
13006
134134
128863
2026-07-25T15:39:06Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134134
wikitext
text/x-wiki
Ikigo nderabuzima cya Bigogwe n' ivuriro riherereye mu murenge wa Bigogwe, Akarere ka [[Akarere ka Nyabihu|Nyabihu]] <ref>{{Cite web |url=https://www.nyabihu.gov.rw/news-detail-1/umuhango-wo-gushyikiriza-imbangukiragutabara-ikigo-nderabuzima-cya-bigogwe |title=Archive copy |access-date=2022-09-23 |archive-date=2022-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923231348/https://www.nyabihu.gov.rw/news-detail-1/umuhango-wo-gushyikiriza-imbangukiragutabara-ikigo-nderabuzima-cya-bigogwe |url-status=dead }}</ref>
= amashakiro =
6nu1firw6syyfz0gyn49jzwcehaseee
Indwara y'Ise
0
13048
134142
115459
2026-07-25T17:51:34Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134142
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Pityriasis versicolor frontal retouche.jpg|thumb|Agahanga ku muntu urwaye indwara y'ise.|303x303px]]
[[Dosiye:Skin Diseases of Children Fig 52 (page 117 crop).jpg|thumb|ise|301x301px]]
Ise ni imwe mu ndwara zifata uruhu, iterwa n’agakoko ko mu bwoko bw’imiyege (fungi) kitwa Malassezia furfur.
Aka gakoko mu busanzwe kaba ku mubiri w’umuntu ku ruhu, gusa nta kibazo gatera mu mubiri ndetse kakaba kanafasha kurinda zimwe mu ndwara z’uruhu<ref name=":0">{{Cite web |url=https://yegob.rw/menya-uko-indwara-yise-yibasira-uruhu-ikiyitera-uko-ivurwa-nuko-wayirinda/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-25 |archive-date=2022-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925192218/https://yegob.rw/menya-uko-indwara-yise-yibasira-uruhu-ikiyitera-uko-ivurwa-nuko-wayirinda/ |url-status=dead }}</ref>
Mu gihe aka gakoko gashobora kwiyongera mu bwinshi ari nabyo biza gutera indwara y’ise. Icyo gihe nibwo ku ruhu hatangira kugaragara amabara yijimye cyangwa se yerurutse bitewe n’uko uruhu rwawe rusa. <ref name=":1">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/ise-indwara-yuruhu/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-25 |archive-date=2022-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925192216/https://umutihealth.com/ise-indwara-yuruhu/ |url-status=dead }}</ref>Ise ikunda gufata mu gituza, ku nda, mu maha no ku bibero. Ishobora no gufata ahandi nko mu isura no kuruhu rw’umutwe.
Iyo ise ifashe mu isura yonona isura y’umuntu akaba arinayo mpamvu ihangayikisha abantu benshi bayirwaye<ref name=":0" />
= Ibimenyetso by'Indwara y'Ise =
# Kuzana amabara ku ruhu<ref name=":0" />
# Kwishimagura ahantu wazanye ibyuya<ref name=":0" />
= Ibitera Indwara y'Ise =
* Ihindagurika ry’imisemburo<ref name=":0" />
* Kurwara indwara z’imirire mibi<ref name=":0" />
* Kurwara indwara zigabanya ubudahangarwa bw’umubiri nka diyabete na SIDA<ref name=":1" />
* Ubudahangarwa bw’umubiri bwagabanutse<ref name=":0" />
* Kubira ibyuya byinshi<ref name=":1" />
* Kuba ahantu hashyuha cyane<ref name=":0" />
= Amashakiro =
<references />
[[Ikiciro:Health]]
[[Ikiciro:Indwara]]
fhon8j7bs80k6jwg31ds3vuosp4bh3n
Ndayisenga Valense
0
13111
134204
113519
2026-07-26T03:21:04Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134204
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Valens Ndayisenga 2017.jpg|thumb|Ndayisenga Valens|290x290px]]
[[Dosiye:Tour du Rwanda.jpg|thumb|Igare]]
[[Dosiye:Kusuma bike large.jpg|thumb]]
Ndayisenga Valens yavutse 1 mutarama 1994 yavukiye i [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]] aza kwigarurira imitima ya benshi mu [[Rwanda]] kubera ukuntu yatwaye ibikombe byinshi harimo na [[Tour du Rwanda]] ari muri [[Team Rwanda cycling|Team Rwanda]] no muri Dimension Data for Qhubeka yo muri [[Afurika y’Epfo|afurika y'epho]], agakinira amakipe akomeye yo mu Rwanda ndetse no mumahanga, ubu ari mubuzima busazwe aho atuye muri [[Amerika]], afite agahigo ko kuba ariwe munyarwanda wenyine watwaye [[Tour du Rwanda]] ubwo yari ku rwego rwa 2.2 mu mwaka wa 2014 na 2016, <ref>https://www.eurosport.com/cycling/valens-ndayisenga_prs343771/person.shtml</ref><ref>https://www.procyclingstats.com/rider/valens-ndayisenga</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/bava-kure-ndayisenga-valens-wamamaye-mu-mukino-wamagare-mu-rwanda-yarahindutse-amafoto/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-27 |archive-date=2022-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927204115/https://yegob.rw/bava-kure-ndayisenga-valens-wamamaye-mu-mukino-wamagare-mu-rwanda-yarahindutse-amafoto/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/valens-ndayisenga-nta-cyizere-afitiye-abanyarwanda-muri-tour-du-rwanda-2019</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/amagare/article/valens-ndayisenga-ni-we-wegukanye-tour-du-rwanda-2016</ref>
== AMASHAKIRO ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa magare]]
[[Ikiciro:Igare]]
0tmilbc4ylvd7xfpi8nfbtwsuxgukoy
TBB
0
13116
134265
120308
2026-07-26T07:40:05Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134265
wikitext
text/x-wiki
[https://inyarwanda.com/inkuru/70384/tbb-babonye-iturufu-izabafasha-kwandika-amateka-mu-muziki-ny-70384.html Itsinda rigizwe n’abahanzi batatu]<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/70384/tbb-babonye-iturufu-izabafasha-kwandika-amateka-mu-muziki-ny-70384.html</ref> [[Mc Tino]], Bob, na Benjah, rikora umuziki waryo mu njyana eshatu "Dancehall", "R’n’B" na "Hip-Hop" <ref>https://bwiza.com/?Kuvuga-ko-amatsinda-y-abahanzi-azaramba-ni-nk-ubuhanuzi-bw-ibinyoma</ref> na ryo ryamaze gusenyuka nyuma y'aho [[Mc Tino]] yavuze ko agiye gukora ku giti cye. kuva mu mwaka wa 2011 nibwo bihuje nk’itsinda.<ref>{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/tbb/amakuru-926/article/tbb-yikomye-abayifitiye-inzika-kubera-primus-guma-guma |title=Archive copy |access-date=2022-09-28 |archive-date=2022-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928050456/https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/tbb/amakuru-926/article/tbb-yikomye-abayifitiye-inzika-kubera-primus-guma-guma |url-status=dead }}</ref>
== Amateka ==
=== Urugendo rwa muzika ===
TBB [https://web.archive.org/web/20220928050457/https://igihe.com/imyidagaduro/article/tbb-igiye-gukora-igitaramo-cy-ubusabane-n-abafana-muri-h-zone yamenyekanye]<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/tbb-igiye-gukora-igitaramo-cy-ubusabane-n-abafana-muri-h-zone |title=Archive copy |access-date=2022-09-28 |archive-date=2022-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928050457/https://igihe.com/imyidagaduro/article/tbb-igiye-gukora-igitaramo-cy-ubusabane-n-abafana-muri-h-zone |url-status=dead }}</ref> mu ndirimbo ‘Unshyira High’, ’Ndashaka Urukundo’ n’izindi bagiye bakorana n’bahanzi bakomeye mu [[Rwanda]].<ref>https://rwandamagazine.com/imyidagaduro/article/rubavu-bvwt-jay-polly-yahoberaniye-ku-rubyiniro-n-umugore-we-byizihira-benshi</ref>
=== Irushanwa rya Guma Guma ===
Nk’itsinda rije muri iri [https://web.archive.org/web/20220928050456/https://ar.umuseke.rw/abibwira-ko-nta-live-music-tuzashobora-bazumirwa-tbb.hmtl rushanwa bwa mbere]<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/abibwira-ko-nta-live-music-tuzashobora-bazumirwa-tbb.hmtl |title=Archive copy |access-date=2022-09-28 |archive-date=2022-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928050456/https://ar.umuseke.rw/abibwira-ko-nta-live-music-tuzashobora-bazumirwa-tbb.hmtl |url-status=dead }}</ref>, bavugaga ko byinshi bitabagoye cyane kubera ko n’ubundi yari azi neza icyo bisaba ngo witware neza kubera igihe yari amaze /ariwe MC muri iri rushanwa.<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/dore-abahanzi-nyarwanda-5-bakunda-agatama-mc-tino/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-28 |archive-date=2022-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928050457/https://yegob.rw/dore-abahanzi-nyarwanda-5-bakunda-agatama-mc-tino/ |url-status=dead }}</ref>
== References ==
<references />
[[Ikiciro:Umuhanzi]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
[[Ikiciro:Entertainment]]
4l82jxxvmdcvrez06tcxwx70o9ym0u4
Murebwayire Mimir
0
13261
134198
133740
2026-07-26T02:51:44Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134198
wikitext
text/x-wiki
Uyu mubyeyi [https://web.archive.org/web/20220930202338/https://www.thechoicelive.com/kwibuka28-abahanzi-bahitanywe-na-jenoside-yakorewe-abatutsi-1994-amafoto yaririmbaga muri Orchestre]<ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/kwibuka28-abahanzi-bahitanywe-na-jenoside-yakorewe-abatutsi-1994-amafoto |title=Archive copy |access-date=2022-09-30 |archive-date=2022-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930202338/https://www.thechoicelive.com/kwibuka28-abahanzi-bahitanywe-na-jenoside-yakorewe-abatutsi-1994-amafoto |url-status=dead }}</ref> Les Citadins. Iyi izwi mu ndirimbo nka ‘Ancila’ ‘Rugori Rwera’ n’izindi. Nyuma ya Jenoside yakorewe Abatusti, ntawibwiraga ko u Rwanda ruzongera kuzanzamuka mu buhanzi ngo rwongere rugire abacuranzi n’umuziki rufite ubu. Mu kwiyubaka u [[Rwanda]] rwagize mu myaka 20 ishize, ntawatinya kuvuga ko no [https://web.archive.org/web/20220930213841/https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=55771 muri muzika hari byinshi byakozwe]<ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=55771 |title=Archive copy |access-date=2022-09-30 |archive-date=2022-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930213841/https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=55771 |url-status=dead }}</ref> kandi bitanga icyizere ko ejo hazaza hazaba ari heza.<ref>{{Cite web |url=https://menyanibi.rw/dore-bamwe-mu-bahanzi-bishwe-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-30 |archive-date=2022-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930213844/https://menyanibi.rw/dore-bamwe-mu-bahanzi-bishwe-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi/ |url-status=dead }}</ref>
== Reba aha ==
oq41i0f641r9qjd1zbwgeo7rn4pjms0
Igishanga cya kamiranzovu
0
13689
134129
90534
2026-07-25T14:31:57Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134129
wikitext
text/x-wiki
== Kamiranzovu ==
igishanga cya Kamiranzovu giherereye [[Akarere ka Burera|mukarere ka Burera]] mu murenge wa Butaro abaturage batuye muri uyu<ref>https://www.rba.co.rw/post/Abatuye-Umurenge-wa-Butaro-muri-Burera-barishimira-ko-igishanga-cya-kamironzovu-cyatezaga-imyuzure-cyatunganyijwe</ref>
murenge barishimira itunganwa ryakorewe iki gishanga kuko cyakundaga kubateza igihombo gikomeye cyane
cyane mugihe kimvura kuko cyyarangagwa numwuzure bigatuma imyaka yabo yangirika cyane ndetse hakavaviramo.
[[Dosiye:View of burera.jpg|thumb|burera]]
nuburwayi nka maralia iterwa nimibu inzara nibindi
== Itunganywa ry'igishanga cya Kamiranzovu ==
Igishanga cya Kamiranzovu cyatunganyijwe na [[Minisiteri y’ibidukikije, Amashyamba n’imihindagurikire y’ibihe ( MoEFCC )|Minisiteri y’Ubuhinzi n’Ubworozi]] ibinyujije mu kigo RAB, ku bufatanye n’inkeragutaba.Imirimo yo kugitunganya yose yatwaye asaga Miliyari imwe y’amafaranga y’u Rwanda.
Aba baturage bari basanzwe bakorera imirimo yabo y’ubuhinzi muri iki gishanga cya Kamiranzovu, mbere y’uko gitunganywa bavuga ko mu gihe cy’imvura cyarengerwaga n’amazi bikabatera igihombo.gikabije ndetse ninzara
== Iterambere ==
abaturage bari baturiye iki Gishanga cya kamiranzovu giherereye mu [[Akarere ka Burera|karere ka Burera]] mu [[Umurenge wa Mageragere|murenge wa Butaro]]
barishimira cyane itunganywa ry'iki gishanga kuko byabateje imbere mu mirimo yabo yaburimunsi kandi <ref>{{Cite web |url=https://www.burera.gov.rw/about/menya-akarere |title=Archive copy |access-date=2023-02-16 |archive-date=2023-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216100206/https://www.burera.gov.rw/about/menya-akarere |url-status=dead }}</ref>
bavugako abasaga 1600 bahawe akazi mumirimo yo gutunganya icyo gishanga maze bikababera intambwe
ikomeye yo kwiteza imbere.
[[Igishanga|Igishanga cya Kamiranzovu]] gifite hegitari 465 zose zikaba zishobora guhingwa mu bihembwe byose by’ihinga abahinzi nta kibazo bahuye nacyo, ibyo Umuyobozi w’ishami ry’ubuhinzi n’umutungo kamere [[Akarere ka Burera|mukarere ka Burera]] , Nizeyimbabazi Jean de Die aheraho asaba abahinga muri iki gishanga ku kibyaza umusaruro. kandi si ibyo gusa kuko n'[[Akarere ka Burera|akarere ka burera]] gafite gahunda yo gukora amaterasi mu misozi igikikije.<ref>https://www.rba.co.rw/post/Abatuye-Umurenge-wa-Butaro-muri-Burera-barishimira-ko-igishanga-cya-kamironzovu-cyatezaga-imyuzure-cyatunganyijwe</ref>
== Reba ==
7yrqdbo09ny9ai10q7uk24iskh3u2fy
Kwita ku bidukikije mu Rwanda
0
13997
134183
132156
2026-07-26T00:26:19Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134183
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Fleur blanche Rwandais.jpg|thumb|Ibimera mu Rwanda]]
'''Kwata ku budukikije mu [[Rwanda]]''' ni inshingano ya buri wese abagore nabo basabwe kugira uruhare rukomeye mu kubungabunga [[ibidukikije]]. Ibidukikije ni urusobe rw’ibinyabuzima, kuko ingaruka zo kutabyitaho zibangamira cyane abanyagihugu.
== '''Ibidukikije mu Rwanda''' ==
Ibidukikije ni bimwe mu bimera ibyanya bifasha igihugu kugira umwuka mwiza ,ndetse bikagabanya ingaruka z'imihindagurikire y'ikirere.Ni muri urwo rwego leta y'u Rwanda yashyize imbaraga mu gukora neza ibishanga byo mumugi wa kigali ndetse igashishikariza abafatanya bikorwa b'abashora mari kuza kwitabira gukora iyo mishinga yo gutegura ibishanga bateramo ibiti byiza, amazi ndetse hagahinduka ahantu Nyaburanga .<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Iterambere''' ==
Ukigo cy'igihugu cy'iterambere RDB yakoze ibyo byose ishingiye ku cyerekezo cy’u Rwanda cyo guteza imbere ubukungu bubungabunga ibidukikije no guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko mu Mujyi wa Kigali ukomeje kwaguka.Igaragaza ko u Rwanda rufite abaturage bagera kuri miliyoni 14,4, biyongera ku gipimo cya 2,86% buri mwaka, mu gihe [[Kigali]] biteganyijwe ko izaba umujyi uzagira ubucucike buri hejuru kurusha ahandi hose mu gihugu.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/pariki-ya-nyandungu-igiye-kwakira-iserukiramuco-rikomeye-muri-afurika</ref>
Byatangajwe kuri uyu wa Kabiri mu nteko rusange y’Umuryango Nile Basin Discourse Forum (NBDF), ugamije kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima n’ibidukikije mu bihugu bikora ku mugezi wa Nil.
Abitabiriye iyo nteko rusange, bagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 cyatumye bimwe mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije n’urusobe rw’ibinyabuzima bihagarara, nyamara ari ingenzi cyane mu buzima bwa muntu.
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|ibidukikije ]]Umuyobozi mu muryango Reseau de Developpement des Femmes Pauvres, umwe mu igize NBDF, yavuze ko by’umwihariko, abagore badakwiriye guheranwa n’ibibazo byatewe na Covid-19, ngo birengagize uruhare rwabo mu kubungabinga ibidukikije.<ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-ruri-gushaka-uzacunga-ibishanga-bitanu-byo-mu-mujyi-wa-kigali</ref>
== '''Kubungabunga ibidukikije''' ==
[[Dosiye:Nyungwe waterfall.jpg|thumb|Ishyamba rya Nyungwe]]
Abahuguwe ku kubungabunga ibidukikije biyemeje kuba bandebereho no gufasha abagiseta ibirenge. Murwego rwo guhangana n'ingaruka ziterwa n'ihindagurika ry'ikirere leta y'u Rwanda ikomeje gukaza ingamba zo kubungagunga ibidukikije ku bufatanye n'abaturage ndetse n'abafatanyabikorwa. Ni muri urwo rwego, mu umurenge wa Byimana mu karere hair imwe mu miryango 20 imaze umwaka ihugurwa na Re'seau des femmes ku bigendanye no gukora ibikorwa bitabangamira ibidukikije,kuko iyo bidafashwe neza bigira ingaruka ku miryango by'umwihariko.<ref>{{Cite web |url=https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/byimana-abahuguwe-ku-kubungabunga-ibidukikije-biyemeje-kuba-bandebereho-no-gufasha-abagiseta-ibirenge |title=Archive copy |access-date=2026-06-18 |archive-date=2026-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618195649/https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/byimana-abahuguwe-ku-kubungabunga-ibidukikije-biyemeje-kuba-bandebereho-no-gufasha-abagiseta-ibirenge |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/ni-nde-wavuze-ko-kurengera-ibidukikije-bireba-abafite-amasambu-gusa</ref>
== '''Amashakiro''' ==
tc867ctht4611kwg0wbnudukiffqp26
Imbuto i kayonza
0
14024
134140
128826
2026-07-25T16:38:00Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134140
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igiti 5099.jpg|thumb|Gutera ibiti muri kayonza|163x163px]]
[[Dosiye:Imbuto.jpg|left|thumb|164x164px|imbuto]]
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Mango_newly_grafted_seedlings.jpg|thumb|ingemwe z'umwembe|128x128px]]
Abahinzi b’imbuto mu cyanya cyuhirwa mu Murenge wa Murama na Kabarondo, [[Akarere ka Kayonza]] n’Umurenge wa Remera mu [[Akarere ka Ngoma|Karere ka Ngoma]], bafashe neza [[Ibiti byimeza|ibiti]] by’[[imbuto]] bahembwe ibikoresho birimo ipombo zitera umuti, roswari (Arrosoir) yo kuhira n’igikoresho cyifashishwa mu gukata ibisambo.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/kayonza-abahinzi-bafashe-neza-ibiti-by-imbuto-bahembwe</ref><ref name=":2">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ab-i-kayonza-batangiye-gutererwa-ibiti-by-imbuto-mu-mirima-mu-guhangana-n</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/hatewe-ibiti-byimbuto-byitezweho-guhindura-byinshi-mu-buzima-bwabaturage |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221102307/https://www.kayonza.gov.rw/soma-ibindi/hatewe-ibiti-byimbuto-byitezweho-guhindura-byinshi-mu-buzima-bwabaturage |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">https://umuseke.rw/kayonza-hatangijwe-umushinga-wo-gutera-ibiti-byimbuto-ibihumbi-400-mu-kurwanya-inzara.html?fbclid=IwAR3cdHsEwL0D9B24z4XLnaVG-JHmzrkVr2muXvb6EpDPKj7uQTwYg05aEBI</ref>
[[Dosiye:Watering-can-green.jpg|thumb|Ipombo y'amazi|181x181px]]
== ipombo yo gutera umuti ==
ipombo yo gutera umuti ni igikorwa cyabaye ku wa Kane tariki ya 19 Mutarama 2022, kikaba cyari kiyobowe n’Umuyobozi wa RAB wungirije ushinzwe Ubuhinzi, Dr Bucagu Charles n’Umuyobozi w’Umushinga KIIWP ufasha mu bikorwa byo kuhira no kubona ingemwe z’ibiti, Ku ikubitiro hakaba hahembwe abahinzi 24 mu gihe abagomba guhembwa bose ari 124.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" />
[[Dosiye:On_a_tree_planting_campaign.jpg|thumb|Gutera ibiti |124x124px]]
== Imbuto ==
Ubuso buhinzeho imbuto bungana na hegitari 1,369 mu Mirenge ya Murama, Kabarondo na Remera, izi mbuto zikaba zuhirwa hifashishijwe amatiyo azamura amazi mu kiyaga gihangano cya Gishanda n’andi mahema afata amazi. Bucagu akaba yasabye abahinzi gukomeza gufata neza ibiti by’imbuto kuko ari isoko y’ubukungu bafite mu minsi iri imbere ntimuratangira gusarura ni bwo muzabona ko mutaruhiye ubusa. Imbuto zizabaha amafaranga menshi kandi n’abana banyu bazatangira kugira imirire myiza.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
kakx10judtt1gvdkjj2k0qq3k83jz1a
Umwuzure ukomeye wa Irani
0
14058
134295
91113
2026-07-26T11:12:01Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134295
wikitext
text/x-wiki
'''Umwuzure ukomeye wa Irani''' wari umwuzure uteye ubwoba wabaye ku ya 17 Kanama 1954 muri [[Irani]] . Ni umwe mu myuzure yahitanye abantu benshi mu mateka, havugwa ko hapfuye abantu 2000 kugeza ku 10,000. Ikigo cy’igihugu cy’inyanja n’ikirere cyashyize ku rutonde rw’ibihe by’ikirere ku isi mu kinyejana cya 20. <ref>{{Cite web |date=13 December 1999 |title=NOAA releases century's top weather, water and climate events |url=https://www.legistorm.com/stormfeed/view_rss/821981/organization/33414/title/noaa-releases-centurys-top-weather-water-and-climate-events.html |access-date=18 December 2021 |website=Press release from Office of National Oceanic and Atmospheric Administration |publisher=Legistorm}}</ref>
== Urupfu ==
Mu ikubitiro, ''ikinyamakuru cyo muri'' , gifite icyicaro mu mujyi wa New York, cyatangaje ko abantu 2000 bakekwaho kuba barapfuye. <ref>{{Cite web |date=23 August 1954 |title=2,000 believed lost in Iran flash floods |url=https://www.nytimes.com/1954/08/23/archives/2000-believed-lost-in-iran-flash-flood.html?auth=-google1tap |access-date=17 December 2021 |website=New York Times}}</ref> Amwe mu masoko ya nyuma avuga ko abagera ku 10,000 bapfuye bazize umwuzure. <ref>{{Cite web |title=Iran Blizzard – 1972 |url=https://devastatingdisasters.com/iran-blizzard-1972/ |access-date=18 December 2021 |publisher=Devastating Disasters.com |archive-date=18 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218012249/https://devastatingdisasters.com/iran-blizzard-1972/ |url-status=dead }}</ref> Inkomoko nyinshi zo muri iki gihe, zivuga ko abahohotewe bagera ku 2000. <ref>{{Cite web |last=Stephanie Asymkos |date=14 August 2019 |title=25 Worst Floods of All Time |url=https://finance.yahoo.com/news/25-worst-floods-time-201048627.html |access-date=18 December 2021 |publisher=[[Yahoo!]]}}</ref>
== Ihuza ryo hanze ==
{{Reflist}}
kv2cal65c9c49h26q6w7fv8hh1vbxwu
Ubuhinzi bw’Umuceri mu Karere ka Kirehe.
0
14142
134277
111882
2026-07-26T09:13:43Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134277
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Agriculture work.jpg|thumb|Umuceri|203x203px]]
[[Dosiye:Sembrado de soja en argentina.jpg|thumb]]
Mu gishanga cya Sagatare giherereye mu murenge wa Musaza imirimo yo gusarura umuceri irarimbanyije.Sagatare ni site imwe mu zikorerwamo na koperative COOPRIKI- CYUNUZI ikora ubuhinzi bw’umuceri ikaba igizwe n’abanyamuryango bagera ku 3,500.umwe mu banyamuryango ba koperative COOPRIKI- Cyunuzi avuga ko politiki nziza ya leta yo guteza imbere amakoperative imaze kumugeza kuri byinshi kuko mbere umusaruro wari muke nawo ugapfa ubusa.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.kirehe.gov.rw/soma-ibindi/ubuhinzi-bwumuceri-mu-karere-ka-kirehe |title=Archive copy |access-date=2023-02-22 |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121192619/https://www.kirehe.gov.rw/soma-ibindi/ubuhinzi-bwumuceri-mu-karere-ka-kirehe |url-status=dead }}</ref> Ubu bigishijwe guhinga neza no gukoresha umusaruro biteza imbere kuko amafaranga anyuzwa kuri konti bikaba byaranamufashije kuvugurura inzu ye.Umwaka wa 2021 nu mwaka wa 2022 urangiye Akarere ka Kirehe kabonye umusaruro ungana na Toni 9,466 z'umuceri, muri zo 4,978 ni iz'umusaruro wa season A.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Rice planting in Bhutan 01.jpg|thumb|Abahinzi bumucerri bari gutera umuceri mugishanga]]
== Ishakiro ==
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
hnqiwys0lffrk21k77pzimwvp0burg5
Abantu ku giti cyabo bahawe uburenganzira bwo gutunga ibyanya bibungabungirwamo inyamaswa
0
14208
134285
128532
2026-07-26T10:13:37Z
Niyonagirajoy
18593
Impinduka ntoya
134285
wikitext
text/x-wiki
[[Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda|Inteko]] Rusange y[[Umutwe w’Abadepite|’Umutwe w’Abadepite]], yatoye [[Itegeko ngenga rirengera ibidukikije mu Rwanda|itegeko]] rigenga [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga|Pariki z’Igihugu]] n’[[Ibyanya bikomye mu Rwanda|ibyanya]] kamere, ryemerera [[Umuntu wanduye sida mu Rwanda wambere|umuntu]] ku giti cye gutunga [[Icyanya cy'ahariwe Umusambi|icyanya]] kamere mu gihe [[Pariki]] zo ari umwihariko wa [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|leta]].[https://www.igihe.com/ibidukikije/article/abantu-ku-giti-cyabo-bahawe-uburenganzira-bwo-gutunga-ibyanya-bibungabungirwamo]
Iri tegeko rigena uburyo bwo gushyiraho no gucunga [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga|pariki z’Igihugu]], ibyanya kamere n’uturere tw’ubuhumekero twabyo.[https://www.igihe.com/ibidukikije/article/abantu-ku-giti-cyabo-bahawe-uburenganzira-bwo-gutunga-ibyanya-bibungabungirwamo]
[[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga|Pariki y’Igihugu]] isobanurwa nk’ahantu kamere harinzwe na Leta kubera umwihariko waho, [[Ubukungu bw'Afurika|ubukungu]], [[Ubwiza bw'ibirunga|ubwiza,]] ibimera cyangwa inyamaswa kandi imikoreshereze yaho ikibanda gusa ku bushakashatsi, [[uburezi]] cyangwa [[ubukerarugendo]].[https://www.igihe.com/ibidukikije/article/abantu-ku-giti-cyabo-bahawe-uburenganzira-bwo-gutunga-ibyanya-bibungabungirwamo]
Ni mu gihe [[Icyanya cyahariwetribine z'umuyaga cya Kaiwera|icyanya]] kamere ari agace k[[Ubutaka|’ubutaka]] gashobora kuba ari aka Leta cyangwa ak’umuntu kagenwe hagamijwe [[Kubungabunga ibidukikije|kubungabunga]] amoko y’[[inyamaswa]] cyangwa ay’ibimera mu rwego rwo kurengera [[ibidukikije]] no kubibyaza umusaruro mu buryo burambye.[https://www.igihe.com/ibidukikije/article/abantu-ku-giti-cyabo-bahawe-uburenganzira-bwo-gutunga-ibyanya-bibungabungirwamo]
Ku rundi ruhande akanya k’ubuhumekero ni agace kari hagati ya [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga|pariki y’Igihugu]] cyangwa icyanya kamere n’[[ubutaka]] bwagenewe ibindi bikorwa kagenwa hagamijwe kurinda [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga|pariki y’Igihugu]] cyangwa icyanya kamere.[https://www.igihe.com/ibidukikije/article/abantu-ku-giti-cyabo-bahawe-uburenganzira-bwo-gutunga-ibyanya-bibungabungirwamo]
Iri tegeko ryatowe kuri uyu wa Gatatu tariki 9 Ugushyingo 2022, rikaba rigamije koroshya no kunoza imicungire ya Pariki z’Igihugu, guteza imbere [[Urusobe rw'ibinyabuzima|urusobe]] rw’ibinyabuzima, kongera [[Ibyanya bikomye mu Rwanda|ibyanya]] kamere no gufasha abikorera kugira uruhare mu [[Kubungabunga ibidukikije|kubungabunga]] urusobe rw’ibinyabuzima.[https://www.igihe.com/ibidukikije/article/abantu-ku-giti-cyabo-bahawe-uburenganzira-bwo-gutunga-ibyanya-bibungabungirwamo]
Rigamije gushyiraho itegeko rimwe rigenga pariki zose z’Igihugu mu [[Rwanda]] bitandukanye n’uko habaho itegeko rigenga Pariki runaka ukwayo.[https://www.igihe.com/ibidukikije/article/abantu-ku-giti-cyabo-bahawe-uburenganzira-bwo-gutunga-ibyanya-bibungabungirwamo]
Nk’uko byasobanuwe na Perezida wa Komisiyo y’Ubutaka, [[Ubuhinzi bw'urutoki|Ubuhinzi,]] Ubworozi n’Ibidukikije, Uwera Kayumba Marie Alice, ubwo hatorwaga ingingo ku yindi mu zari zigize umushinga w’itegeko, [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga|Pariki y’Igihugu]] cyangwa [[Icyanya cyahariwetribine z'umuyaga cya Kaiwera|icyanya]] kamere n’uturere tw’ubuhumekero twabyo bishyirwaho mu rwego rwo [[Kubungabunga ibidukikije|kubungabunga]] ibidukikije no guteza imbere [[ibinyabuzima]] byo mu gasozi.
[[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga|Pariki y’Igihugu]], icyanya kamere n’uturere tw’ubuhumekero twabyo biri mu mutungo rusange wa [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|Leta.]] Icyakora, umuntu ashobora gutunga icyanya kamere n’akarere k’ubuhumekero kacyo.
Kugira ngo Pariki y’Igihugu ishyirweho bisaba ko hagaragazwa ahantu ishobora gushyirwa, kumenyesha abatunze ubutaka mu buryo bwemewe n’amategeko icyifuzo cyo kugena ahantu nka pariki y’Igihugu, gukora inyigo z’isuzumangaruka ku bidukikije n’ibindi.[https://www.igihe.com/ibidukikije/article/abantu-ku-giti-cyabo-bahawe-uburenganzira-bwo-gutunga-ibyanya-bibungabungirwamo]
Ishyirwaho ry’icyanya kamere cya Leta ryubahiriza inzira imwe n’iyo gushyiraho pariki y’Igihugu.
'''Icyanya kamere cy’umuntu'''
Umuntu ashobora gutunga icyanya kamere bitangiwe uruhushya n’urwego rwa [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|Leta]] rufite mu nshingano gucunga no guteza imbere [[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga|pariki z’Igihugu i]]<nowiki/>cyakora iteka rya Minisitiri ni ryo rizagena uburyo, ibisabwa n’inzira binyuramo kugira ngo umuntu atunge icyanya kamere rikanagera ingano ingano y’akarere k’ubuhumekero ka pariki y’Igihugu cyangwa ak’icyanya kamere.[https://www.igihe.com/ibidukikije/article/abantu-ku-giti-cyabo-bahawe-uburenganzira-bwo-gutunga-ibyanya-bibungabungirwamo]
Nubwo Pariki cyangwa icyanya kamere bishyirwaho hagamijwe kurengera ibidukikije no kubibyaza umusaruro, bishobora gukurwaho bisabwe n’ikigo gishinzwe imicungire yabyo.
Depite Mukabalisa Germaine yavuze ko muri politiki y’Igihugu yo kurengera ibidukikije Pariki zifite akamaro kanini bityo nta mpamvu yatuma ikurwaho nk’uko bigenwa mu ngingo ya 17 y’iri tegeko nyamara ntihagaragazwa ibigomba kugenderwaho.[https://www.igihe.com/ibidukikije/article/abantu-ku-giti-cyabo-bahawe-uburenganzira-bwo-gutunga-ibyanya-bibungabungirwamo]
Ati "Kuba tuvuga ko ikigo gishobora gusaba ikurwaho rya pariki hagombye kugaragazwa nibura ibigenderwaho. Hari ibintu by’ingenzi itegeko cyangwa iteka rya minisitiri ryateganya byagenderwaho nk’impamvu."
"Ni iyihe mpamvu ituma [[Pariki]] ivaho cyangwa [[Icyanya cyahariwetribine z'umuyaga cya Kaiwera|icyanya]] kamere; ese ntibigikenewe, dufite umwuka mwiza? Hajyeho itegeko cyangwa amabwiriza avuga ikiba cyabaye."
Perezida wa Komisiyo y’Ubutaka, Ubuhinzi, Ubworozi n’Ibidukikije, Uwera Kayumba Marie Alice, ati: “Twumva impamvu zatuma Pariki ivaho ari nk’izatuma ijyaho". Birashoboka cyane ko [[Pariki]] yavaho nubwo impamvu utahita uyibona aka akanya ariko urwego rushinzwe imicungire y’amapariki birashoboka ko rwabona ko ari ngombwa ko yavaho cyangwa ikimukira ahandi bitewe n’inyungu igihugu cyabigiramo.Kuyishyiraho no kuyikuraho byaba mu nyungu z’igihugu."[https://www.igihe.com/ibidukikije/article/abantu-ku-giti-cyabo-bahawe-uburenganzira-bwo-gutunga-ibyanya-bibungabungirwamo]
Depite Mukabalisa yashimangiye ko hagombye gushyirwaho impamvu zikomeye zisabwa ushaka gukuraho pariki zidakwiye kurekerwa mu mahitamo y’uwo ari we wese.
<ref>http://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/abantu-ku-giti-cyabo-bahawe-uburenganzira-bwo-gutunga-ibyanya-bibungabungirwamo</ref>Amashakiro
<references />
lu5olevqiv41rx2f4nf0in37ctlidsd
Inyubako
0
14286
134148
131123
2026-07-25T19:12:05Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134148
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Green Kigali.jpg|thumb|inyubako muri Kigali|160x160px]]
[[Dosiye:Inzu ya kinyarwanda 2.jpg|thumb|Inyubako|159x159px]]
[[Dosiye:Spain.Catalonia.Barcelona.Vista.Torre.Agbar.jpg|thumb|inyubako|158x158px]]
[[Dosiye:2016 Grevillia (31122624310).jpg|thumb|133x133px|Inzu yo guturamo]]
[[Dosiye:Inzu akera.jpg|left|thumb]]
[[Dosiye:Kigali (6817417085).jpg|thumb|inyubako]]
== Ubusobanuro ==
Inyubako cyangwa icyubakwa ni ikintu cyose aho kiva kikagera cyubatse cyangwa se giteretse ahantu hamwe cyangwa kimukanwa gifite inkuta cyagwa ibisenge gishobora guhungabanya [[ibidukikije]].<ref>https://books.google.com/books?id=kH8gcJvVWfIC&pg=PA110</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=search&recherche=inyubako |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224211838/https://umuryango.rw/index.php?page=search&recherche=inyubako |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubukungu/article/inyubako-utc-ya-rujugiro-si-ukugurishwa-gusa-ahubwo-ishobora-no-gusenywa</ref>
[[Dosiye:Inzu akera.jpg|left|thumb]]
== Amoko y'inyubako ahari ==
* Inyubako z'umuco
* Inyubako z'ubucuruzi
* Inyubako zo guturamo
* Inyubako zikorerwamo ubuhinzi
* Inyubako zivanze, nko kwa muganga, izuburezi, amahoteli.<ref>https://web.archive.org/web/20230224211842/https://agakiza.org/Itorero-rya-ADEPR-ryatangije-inyubako-y-akataraboneka.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/inyubako-nshya-yibiro-byakagali-ka-gituza-byubatswe-ku-bufatanye-nabaturage-byatashwe-ku-mugaragaro |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224211841/https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/inyubako-nshya-yibiro-byakagali-ka-gituza-byubatswe-ku-bufatanye-nabaturage-byatashwe-ku-mugaragaro |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/inyubako-10-za-mbere-zihenze-i-kigali-nagaciro-kazo/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224211847/https://yegob.rw/inyubako-10-za-mbere-zihenze-i-kigali-nagaciro-kazo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/Inyubako-Polisi-ikoreramo-ku-Muhima-yibasiwe-n-inkongi</ref><ref>https://www.rba.co.rw/post/Perezida-Kagame-yafunguye-inyubako-zubuzuruzi-za-CHIC-ltd-na-Kigali-Heights</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/inyubako-ziteye-ubwuzu-muri-kigali-nshya-amafoto?fbclid=IwAR0In_cxWS_XhkPr1m18MJECQELy0AA-Gzgn8HcfAzzX9do6qPCviJ28kjI |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224211841/https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/inyubako-ziteye-ubwuzu-muri-kigali-nshya-amafoto?fbclid=IwAR0In_cxWS_XhkPr1m18MJECQELy0AA-Gzgn8HcfAzzX9do6qPCviJ28kjI |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Inyubako]]
fic9qhvnz79ogaiwmt4ra9rfda202jf
Ubunyobwa
0
14342
134279
133482
2026-07-26T09:25:05Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134279
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ubunyobwa bukaranze bufitiye akamaro umubiri.jpg|thumb|Ubunyobwa]]
[[Dosiye:Umwana uri Gusekura.jpg|left|thumb]]
== '''IRIBURIRO''' ==
Ubunyobwa ni ikiribwa kiza gitanga intungamubiri ku bantu no ku butaka. Kuba ubunyobwa burimo ibitera imbaraga ku gipimo cyo hejuru, bukagira poroteyine, vitamini, imyunyungugu, budasiga ibinure bibi mu mubiri, bugira igipimo cy’umunyu gito, ibyo byose hamwe bituma ubunyobwa buba igihingwa gifite agaciro kanini mu rwego rw’imirire.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/menya-akamaro-ko-kurya-ubunyobwa-ku-buryo-buhoraho</ref><ref name=":1">https://web.archive.org/web/20230226135312/http://www.ehinga.org/kin/articles/groundnuts/post-harvest_management</ref>
Ubunyobwa buhingwa mu bice bya za Toropike no munsi yazo ku isi yose, mu butaka bw’urusenyi. Ubunyobwa buribwa nk’amavuta asigwa ku migati, barabuhekenya cyangwa bakabukuramo amavuta, butekwa mu isosi no mu mboga cyangwa se bagakoramo ibindi biribwa bahekenya birimo umunyu cyangwa isukari.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
[[Dosiye:Graines d'arachides.jpg|thumb|Ifu y'ubunyobwa ]]
Igihingwa cy’ubunyobwa kigira imigozi irandaranda, nay o ikazana uruyange kuri buri gapfundo. Utwo turabo turibangurira ubwatwo maze tukazana imishoro yinjira mu butaka. Ku dutwe tw’iyo mishoro ni ho hiremaho ubunyobwa munsi y’ubutaka. Ubutaka bwo hejuru bugomba kuba burimo ibumba rike (mu nsi ya 20%) kandi bworoshye kugira ngo imishoro yinjire mu butaka ku buryo bworoshye.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/ubunyobwa/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226135305/https://umutihealth.com/ubunyobwa/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Peanut 9417.jpg|thumb|Ubunyobwa bweze]]
== AMOKO Y’UBUNYOBWA ==
Ubunyobwa ni igihingwa kititaweho cyane mu bushakashatsi, bityo amoko yabwo akunda guhingwa azwi n’abahinzi kuva nta bushakashatsi bwigeze bukorwa ku bunyobwa. Amoko ahingwa atandukanira ku ibara no ku ngano yabwo.
Amoko y’ubunyobwa aboneka mu Rwanda yaturutse mu Bugande na Zambiya dusangamo:
Ubu bwoko bw’ubunyobwa bukomoka muri Leta ya Virginia ( Soma Virijiniya) muri Leta zunze Ubumwe za Amerika. Mbere na mbere bwazanywe muri Zambiya bwitwa Msekera Groundnut Variety 4 (MGV-4), buzwi muri Malawi ku izina rya CG-7 bukitwa Serenut IR mu Bugande. Bwerera iminsi 120 -140 kandi biroroshye kubusarura kuko barandura igiti cyose. Intete z’ubu bunyobwa ziratukura, zirangana, ziraringaniye, zigizwe na 48-50% by’amavuta.<ref name=":2" /><ref>https://www.teradignews.rw/menya-akamaro-gakomeye-ko-kurya-ubunyobwa-kenshi-cyangwa-mu-buryo-buhoraho/</ref>
== MGV 5 ( Ubunyobwa bw’iroza) ==
Ubwoko bw’ubunyobwa bwa MGV-5 buje vuba bukomotse muri Leta ya Virginia ( Soma Virijiniya) yo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, bugira imbuto zibyibushye z’ibara ryiza rijya kuba iroza bukaba bugira umusaruro mwinshi. Bugira umwihariko wo kugira amavuta menshi agera kuri 48% bityo bikaba byiza kubukoramo amavuta. Bukunda guhingwa mu bice by’ibibaya bya Zambiya,
bwerera iminsi 120 bukagira umusaruro ugera kuri Toni 2/ha ku bahinzi bato bato.<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/akamaro-utaruzi-ko-kurya-ubunyobwa/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226135303/https://yegob.rw/akamaro-utaruzi-ko-kurya-ubunyobwa/ |url-status=dead }}</ref>
== CHISHANGO ==
Ubu bwoko nabwo bukomoka muri Leta ya Virginia ( Soma Virijiniya)yo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika bwera neza mu bice by’iburasirazuba bya Zambiya, bukerera iminsi 120. Bugira ibara ry’iroze ryijimye, burasa bwose, ingano yabwo iri mu rugero, bugira igipimo cy’amavuta cya 47%. Bwera hafi Toni 2/ha kandi biba byiza kubugurisha bugakorwamo ibindi biribwa.<ref>https://igihe.com/ubuzima/inama/article/akamaro-k-ubunyobwa-ku-mibereho-ya-muntu-by-umwihariko-ku-guhangana-n-indwara-y</ref>
[[Dosiye:Fresh groundnut leaves 02.jpg|thumb|Umurima w'ubunyobwa]]
== Gutegura umurima ==
Impamvu umurima ugomba gutegurwa zishingiye kuri ibi bikurikira:
* Kurandura burundu no kumaramo ibihingwa byose bitifuzwa nk’ibimera byimeza n’ibyatsi bibi kugira ngo bidacuranwa n’igihingwa kigiye guhingwamo;
* Gutegura neza ubutaka kugira ngo imimero izamuke neza, maze igihingwa kizakure neza
* Kugira umurima wera kandi utanga umusaruro igihe kinini hashyirwamo ifumbire y’imborera no kurwanya isuri
* Kumenera ubutaka ibinonko bikomeye bikavaho bityo amazi akabasha kwinjira neza mu butaka ari nako hirindwa isuri
* Korohereza imirimo yo kushyira mu butaka imvange y’ inyongeramusaruro, ishwagara n’imiti yabugenewe
* Kuvanga ibishingwe n’ ibisigazwa by’ibihingwa
* Gutegura ubutaka bigomba gusubirwamo igihe ibyatsi bibi bitangiye kumeramo
* Iyo ubutaka buzamo ibyatsi bibi bihoraho nk’urumamfu cyangwa urukangaga ni ngombwa guhinga bageza isuka kure mu bujyakuzimu.<ref>https://umuryango.rw/ubuzima-115/udushya/article/utu-ni-utuntu-12-dutangaje-utari-uzi-kandi-nyamara-dufite-icyo-tumaze-ku-buzima</ref>
== Gutera imbuto ==
Itariki yo gutera: guhera hagati mu kwezi k’Ukwakira kugeza hagati mu kwezi k’Ugushyingo.
'''Guhungira imbuto:''' imbuto z’ubunyobwa zishobora guhura n’indwara ituma ziborera mu butaka. Ni yo mpamvu rero ari ngombwa ko zitunganywa hakoreshejwe umuti wa Mencozeb na Thiram. Uko iyo miti ikoreshwa biba bisobanuye ku buryo bwumvikana ku gapapuro kometse ku muti.
[[Dosiye:Champs d'arachides 4.jpg|thumb|Umurima w'ubunyobwa]]
'''Intera''': basiga ntera ya cm 50 hagati y’imirongo na cm 5-10 hagati y’imyobo ku mirongo. Imbuto ziterwa mu myobo ya cm 5-7.5 z’ubunjyakuzimu zigatwikirizwa agataka gake.<ref name=":3">https://murukali.com/products/groundnuts-kg-ubunyobwa</ref>
== Gukoresha amafumbire ==
Ubunyobwa ni ikinyamisogwe gikurura Azote mu kirere gikoresheje uduheri tuba ku mizi yabwo. Kubera iyo mpamvu ntabwo ubunyobwa bwakira neza ifumbire nyinshi irimo Azote. Azote nyinshi ituma ubunyobwa bukururumba bukaba nk’igihuru ariko ntibushore indabo ngo buzane ubunyobwa.<ref name=":1" />
Nyamara ariko iyo ubunyobwa bukimera butangiye gukura, buba bukeneye Azote kuko buba bugishakisha uko bukurura Azote yo mu kirere. Ingamba nziza zafasha umuhinzi gucunga neza Azote ni ugukoresha ifumbire y’ibanze ku rugero rwa Kg 15-20/Ha z’ifumbire irimo Azote ( Ire), no kongerera ubunyobwwa ubushobozi bwo gukurura Azote mu kirere. Ibyo bikorwa umuhinzi avanga imbuto y’ubunyobwa n’imiyege yitwa Rhizobium ( soma Rizobiyumu). Ifumbire y’ibanze irimo Azote ikoreshwa hamwe n’ifumbire irimo imyunyungugu ya Potasiyumu na Fosifore mbere yo gutera. Ifumbire y’imborera ku rugero rwa Toni 15 kuri Hegitari irahagije ngo izanire ubunyobwa intungagihingwa bukeneye.<ref name=":4">https://web.archive.org/web/20230226135313/https://www.agakiza.rw/Wari-uzi-ko-ubunyobwa-ari-ingenzi-mu-buzima-6990.html</ref>
[[Dosiye:Groundnut, sugar and powdered milk.jpg|thumb|Ifu y'ubunyobwa]]
== Kwita ku gihingwa ==
'''Kubagara''': ibyatsi bibi byimeza bicuranwa n’ibihingwa ubuhehere, intungagihingwa, urumuri n’umwanya wo kwisanzuriramo. Ni ngombwa kurandura ibyatsi byose bibi byimeza mu murima.<ref name=":5">{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/kicukiro-ku-ndobo-yubunyobwa-yashyizeho-momo-pay-bwatumye-yorora-inka/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226135312/https://kiny.taarifa.rw/kicukiro-ku-ndobo-yubunyobwa-yashyizeho-momo-pay-bwatumye-yorora-inka/ |url-status=dead }}</ref>
== Gukoresha amafumbire ==
Iyo ubunyobwa bumaze kumera, umuhinzi akabona ko budafite uduheri duhagije ku mizi bityo ntibunakurure Azote ihagije mu kirere, ni ngombwa kongeramo ifumbire ikungahaye kuri Azote ku rugero rwa kg 30-40/Ha mu minsi iri hagati ya 30 na 45 nyuma y’itera. Iyo fumbire ifasha igihingwa gukura neza ikoreshwa igihe ubutaka buhehereye, hanyuma igakurikirwa no kurandura ibyatsi cyangwa kumenera ubutaka. Ishwagara na yo ni ingenzi ku buhinzi bw’ubunyobwa mu butaka busharira. Umuhinzi akoresha ishwagara iseye neza ku rugero rwa kg 250/Ha ishyirwa ku muzenguruko w’ingemwe z’ubunyobwa mu minsi 20-25 nyuma yo gutera. Ishwagara irenzwaho agataka gake kugira ngo igume mu bujyakuzimu bwa cm 3.<ref name=":6">https://inyarwanda.com/inkuru/79955/ubunyobwa-kimwe-mu-binyampeke-bitangaje-ku-ntungamubiri-79955.html</ref>
'''Guhinduranya ibihingwa:''' Ni byiza guhinduranya ubunyobwa n’ibindi bihingwa bitari mu bwoko bw’ibinyamisogwe mu rwego rwo kurinda no kurwanya indwara.<ref name=":6" />
== Indwara n'uburyo bwo kurwanya Udukoko ==
Ubunyobwa bufatwa n’indwara ziterwa n’udukoko tunyunyuza amatembabuzi nk’inda, uduhunduguru tunyunyuza amababi, ibinyugunyugu birya amababi, udukoko turya amababi n’utundi mu gihe bukimera no mu gihe burimo bukura. Mu gihe bumaze gukura kandi ubunyobwa bushobora gufatwa n’ibyonnyi nk’ibishorobwa bipfumura ibishinshwa by’ubunyobwa bugikura bikabwangiza bikomeye.<ref name=":7">https://inyarwanda.com/inkuru/118533/burinda-kanseri-bukanasukura-umubiri-akamaro-ko-kurya-ubunyobwa-118533.html</ref>
'''1.Indwara y’ibibara by’ikigina ( Cercospora arachidicola)''' ni indwara iterwa n’uduhumyo tuzana ibibara ku mababi y’ubunyobwa. Amoko yose y’ubunyobwa yibasirwa n’iyi ndwara kandi igabanya cyane umusaruro w’ubunyobwa, cyane by’umwihariko mu turere tw’amajyepfo ashyira uburasirazuba, Uburasirazuba n’Amajyepfo ashyira uburengerezubwa bwa Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Ibibara by’ikigina ku mababi y’ubunyobwa bishobora kugabanya umusaruro w’ubunyobwa ku rugero ruva kuri 1% kugeza kuri 50% by’umusaruro wari utegerejwe bitewe n’uko igihingwa cyafashwe n’umuti wakoreshejwe mu kurwanya iyo ndwara.<ref name=":8">{{Cite web |url=http://www.agasaro.com/spip.php?article3158 |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204224547/http://www.agasaro.com/spip.php?article3158 |url-status=dead }}</ref>
== Ibimenyetso ==
Indwara y’ibibara by’ikigina (Cercospora arachidicola)yinduza ibiti by’ubunyobwa gusa, igatera ibibara by’ikigina bias n’ibikomere ku gihimba, ku mababi ndetse no ku nkondo z’amababi. Ibimenyetso bya mbere by’ibibara by’ikigina bikora uruziga bigaragara ku mababi ya mbere y’igihingwa cy’ubunyobwa kuva ku minsi 30 kugeza ku minsi 50 nyuma yo gutera. Iyi ndwara ishobora gutuma indabo z’ubunyobwa zihunguka imburagihe ndetse ikagabanya n’umusaruro. Ibindi bimenyetso by’iyi ndwara harimo urubobi ry’ikijuju ruzamukamo utwoya ruza kuri bya bikomere mu bihe by’ubukonje.
Ibimenyetso by’indwara y’ibibara by’ikigina ku mababi y’ubunyobwa<ref>https://web.archive.org/web/20230226135311/https://www.agakiza.org/Wari-uzi-ko-ubunyobwa-butuma-umutima-ukora-neza.html</ref>
== Uburyo bwo kuyirwanya ==
Indwara y’ibidomo by’ikigina ishobora kwirindwa cyangwa kuvurwa hakoreshejwe ibi bikurikira:
* Gutera umuti wica uduhumyo nka chlorothalonil, Tebuconazole, Pyraclostrobin iterwa ubunyobwa bukizana imiteja. Uwo muti uterwa rimwe mu byumyeru 2;
* Hakurikijwe ubukana bw’indwara, uburyo bwo guhinga akarondorondo bwagaragaje ko butinza icyorezo cy’iyi ndwara kuko bugabanya igipimo cy’ubwandu;
* Gukoesha imbuto y’ubunyobwa zidafatwa cyangwa zihanganira iyi ndwara.<ref name=":9">https://mucuruzi.com/peanut-ubunyobwa-price-2800-rwf-kg-delivery-fees-1000-rwf/</ref>
'''2. ozete ( Groundnut rosette virus'''-GRV) ni indwara iterwa na virusi iboneka mu bihugu byo munsi y’ubutayu
Sahara. Ikwirakwzwa n’udukoko, iva mu bihingwa ijya mu bindi. Udukoko dukwirakwiza iyo virusi ni nk’Inda z’ibihingwa (''Aphis craccivora'').
Indwara ya Rozete yagaragaye bwa mbere muri Afurikaa mu mwaka w’1907 ikaba yarangije bikomeye igihingwa cy’ubunyobwa kuri uyu mugabane. Mu mwaka wa 1939, byagaragaye ko yangije ibihingwa kugera kuri 80 - 90% muri Congo Mbiligi byateje igihombo gikomeye ku musaruro. Iyi virusi ikwirakwira byihuse mu bihingwa Ubunyobwa bwanduye indwara ya Rozete.<ref>https://igikoni.com/product.php?pid=255&action=add&id=prodid287&product_type=287</ref>
==== '''Kuyirwanya:''' ====
* Guhinga ubwoko bwihanganira iyi ndwara,
* Gukoresha uburyo busanzwe bukoreshwa mu kurwanya indwara z’ibihingwa.<ref name=":10">https://bwiza.com/?Ibigori-amasaka-n-ubunyobwa-byo-muri-Uganda-birimo-ibinyabutabire-bishobora</ref>
== '''3.''' Ibyonnyi by’ubunyobwa ==
[[Dosiye:Aphis craccivora 01 by-dpc.jpg|thumb|197x197px|'''Aphis craccivora''']]
==== '''1. Inda z’ubunyobwa ( ''Aphis craccivora'' - Koch.)''' ====
Utu dukoko dutera uburozi bukaze mu gihingwa iyo tukinyunyuza maze twaba twinshi bugatuma kigwingira cyangwa cyuma burundu. Iyo utu dukoko tunyunyuza igihingwa turema ibintu bimeze nk’ubuki byinshi bisa nabi bituma igihingwa kibora. Ibi bituma igihingwa kitabasha kwiremera imbaraga ziva mu rumuri zigifasha mu mikurire yacyo bityo amababi agasa nabi ku buryo atahabwa amatungo. Ibimenyetso bigaragara ku gihingwa cyanduye iyi ndwara ni uguhinduka umuhondo, kuraba no kuma burundu. Muri rusange ubunyobwa burangirika bikomeye byaba biturutse ku kuribwa n’udukoko ubwatwo cyangwa se ari virusi zitera indwara zinjizwa mu gihingwa n’utwo dukoko (Rossette & Peanut strip virus.) Ifoto igaragaza inda zangiza ubunyobwa.<ref name=":5" />
'''Kurinda ubunyobwa iyi ndwara'''
* Udukoko tutya inda z’ubunyobwa nka ''inella septumpunctata, Menochilus sexmaculatus'' & ''Chrysoperla carnea du''fasha gucungana n’iyi ndwara''.'' ( kamwe kamwe ku gihingwa kimwe karahagije ku buryo atari ngombwa kwitabaza imiti yica udukoko)
* Kuvanga ubunyobwa n’inkori mu murima umwe
* Gukoresha imiti yica udukoko wa Phosphamidon 0.03 %, M-O-D 0.025 % na Dimethoate 0.03 %.<ref name=":7" />
=== '''. Uduhunduguru: (''Scirtothrips dorsalis, Thrips palmi'')''' ===
[[Dosiye:Sd adult spread.jpg|thumb|'''''Scirtothrips dorsalis''''']]
Ibyana n’ibikuru bishwanyaguza ubuso bw’amababi bikanyunyuza amatembabuzi maze bigatuma mu nsi y’amababi hazaho ibibara by’umweru no kwangirika kw’amababi akimera. Iyo ubu burwayi bukabije butera igihingwa kugwingira.<ref>{{Cite web |url=https://www.ktradio.rw/2022/08/16/kenya-william-ruto-wacuruje-inkoko-nubunyobwa-ku-muhanda-yatorewe-kuba-perezida/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=kenya-william-ruto-wacuruje-inkoko-nubunyobwa-ku-muhanda-yatorewe-kuba-perezida |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226135319/https://www.ktradio.rw/2022/08/16/kenya-william-ruto-wacuruje-inkoko-nubunyobwa-ku-muhanda-yatorewe-kuba-perezida/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=kenya-william-ruto-wacuruje-inkoko-nubunyobwa-ku-muhanda-yatorewe-kuba-perezida |url-status=dead }}</ref>
==== '''Uburyo bwo kuburwanya''' ====
* Guhinga ubwoko bwihanganira indwara
* Kurandura no gutwika ibihingwa byangiritse bikomeye,
* Kubungabunga udusimba turya ubwo bukoko harimo ibivumvuri, urutambara,, udukoko tuguruka dufite amababa y’icyatsi kibisi, isanane, isazi n’ibitangangurirwa.
* Gutera umuti wa Monochrotophos 36SL 600 ml/ha cyangwa Dimethoate 30 EC 650ml/ha cyangwa Methyldemeton 25 EC 600 ml muri litiro 600 z’amazi.
* Gutera umuti wa monocrotophos 320ml uvanze n’amavuta ya Neem ( soma Nimu)L1 na kg 1 y’isabune y’ifu ivanze muri litiro 200 z’amazi inshuro 2 mu y’iminsi 10.<ref name=":10" />
=== '''3. Agakoko kangiza amababi (''Aproaerema modicella)''''' ===
==== '''Uko kangiza''' ====
Ku gice cyo hejuru cy’amababi hagaragaraho ibisa n’ubushye hafi y’uruteranyirizo. Uko udukoko tugenda turya igihingwa ni ko igice cyangiriste kigenda kiyongera kugeza ubwo ikibabi cyose gihindutse ikijuju, kikihinahina ndetse kikanuma. Iyo ubu burwayi bukabije igihingwa cyafashwe gisa n’icyatwitswe n’umuriro. Iyo iyi ndwara itinze utu dukoko duhuriza amababi hamwe tukayarya tukaguma mu gice gihinahinnye.<ref name=":8" />
==== '''Uburyo bwo kukarwanya:''' ====
* Ibinyugunyugu bikuze bitegeshwa urumuri kuva saa kumi n’ebyiri n’igce (6.30 p.m) kugeza saa yine n’igice (10.30 p.m) za nijoro. Amatara ya Peteroli aterekwa hasi ku butaka akabikurura.
* Gusimburanya ibihingwa mu murima bateramo ibindi bihingwa bitari mu bwoko bw’ibinyamisogwe bishobora gufasha mu kugabanya ku buryo bugaragara kororoka k’udukoko twangiza amababi b’ubunyobwa.
* Kwirinda guhinduranya ubunyobwa na Soya cyangwa andi moko y’ibinyamisogwe.
* Uburyo bwizewe kurushaho mu kurinda ubunyobwa indwara ni ugutera ubwoko buzwiho kwihanganira uburwayi.
* Gukoresha iiti yica udukoko nka Monocrotophos 0.04 %, DDVP 0.05 %, Fenitrothion 0.05 %, Endosulfan 0.07 %, Carbaryl 0.2 %, Quinalphos 0.05 %.<ref name=":9" />
== '''4.''' Nkongwa ( ''Helicoverpa armigera'' ) ''' ''' ==
'''Uburyo yangiza'''Ibyana bya Nkongwa bitungwa n’amababi, bigakunda cyane indabo n’imimero. Iyo biriye imimero hagenda hagaragara imyobo n’ amababi abumbuye ariweho.
[[Dosiye:Scarce Bordered Straw (Helicoverpa armigera) (52441465352).jpg|thumb|Agakoko ka Helicoverpa armigera|179x179px]]
==== '''Kurwanya Nkongwa mu gihe cy’ihinga''' ====
* Guhinga bageza hasi cyane mu gihe cy’icyi
* Kuvangamo umurongo umwe w’imikunde nyuma ya buri mirongo 5 cyangwa 6 y’ubunyobwa
* Gushyiramo imitego @ 5/ha
* Guhinduranya ubunyobwa n’amasaka, ibigori, uburo n’ibisheke bigabanya ubwandu bwa Nkongwa.<ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-uko-nyirabagenzi-yavuye-i-kigali-akajya-gukora-ubuhinzi-i-mpanga/</ref>
== '''5.''' Ibishorobwa ( ''Holotrichia consanguinea )'' ==
[[Dosiye:A Holotrichia sauteri larva.jpg|thumb|195x195px|''Holotrichia consanguinea'']]
Ibishorobwa bikuze bigira uburebure buri hagati ya mm 18-20 na mm 7-9 z’ubugari. Amagi yabyo aba ari umweru, ajya kugira ishusho y’umwiburungushure. Ibyana byabyo bisa n’umweru ubengerana, bikagira mm 5 z’uburebure. Ibi bikoko bipfupfunuka mu butaka mu minsi 3-4 nyuma y’uko imvura itangiye kugwa. Ni ngombwa gushyiraho imitego y’amatara mu gihe imvura itangiye kugwa no kubara umubare w’ibishorobwa buri munsi. Bikorwa bacukura icyobo cya cm 100 X 100 X 20, ni ukuvuga ibyobo 10 / ha, gufata no kubara umubare w’ibishorobwa kuri buri cyobo. Byaba ibikuze cyangwa ibyana ibishorobwa byose birangiza. Ibyana bitungwa n’imizi kandi bikangiza ibishishwa by’ubunyobwa. Birya imizi mizima bigatuma icika intege, igihingwa kikaraba, kikuma ibice ibice.<ref name=":1" />
==== '''Uburyo busanzwe bwo kubirwanya''' ====
Gufata no gutwika ibishorobwa bikuze bikuwe mu biti byiberamo mu nkengero z’umurima. Mu bice ibi bishorobwa by’umweru byanze gushiramo, bisaba guhinga bageza hasi cyane nyuma y’isarura bityo bishobora kugabanya ubwinshi bwabyo kuko inyoni zibitoratora no gutwika ibikonoshwa byabyo.<ref name=":2" />
==== '''Kubyirinda''' ====
* Gutera umuti wica udukoko wabigenewe mu gihe ubwinshi bw’ibishorobwa byabaye byinshi bikarenga urugero rwihanganirwa.
Kurwanya ibishorobwa by’umweru bikuze batera umuti ku biti bibamo nka Neem ( Soma Nimu) n’ibindi. Gukoresha umuti wa Carbaryl 50 WP ku rugero rwa g 2 kuri litiro y’amazi. Cyangwa Chlorpyriphos 20 EC ku rugero rwa ml 2/litiro y’amazi bigakorwa vuba igihe cy’imvura gitangiye, bigakorwa iminsi 3-4 mu masaha ya nimugoroba. Iyi miti yica ibishorobwa bikuze kandi bikagabanya kumunga imizi. Gutera imiti bigomba gusubirwamo nk’inshuro 3 -4 kugeza hagati mu kwezi kwa
* Nyakanga, ibyiza kandi ni uko umuti waterwa muri gahunda rusange.
* Gutera umuti wa Carbofuran kg 1/ha ku mbuto bishobora kuba uburyo bwiza.
* Guhungira imbuto mbere ukoresheje umuti wa chlorpyriphos 20 EC ( ml 6.5 kugeza kuri 12.5/kg cy’imbuto) bigira akamaro.
* Mu gihe ibi bikoko bikabije bakoresha umuti witwa Phorate ku rugero rwa kg 10 /ha.<ref name=":1" />
== '''6.''' Umuswa ==
''' '''Amafoto yerekana uko imiswa yangiza ubunyobwa
Imiswa ni udusimba tw’umweru tubengerana. Imiswa yinjira mu gice cyose cy’imizi igacukura imizi n’igihimba; bigatuma igihingwa cyuma. Imiswa icukura igishishwa cy’ubunyobwa ikinjira ikangiza imbuto. Imiswa imunga agace koroshye ku gishishwa ariko ubusanzwe ntimunga imbuto z’imbere. Ibishishwa byamunzwe bibasha kwanduzwa n’imiyege yitwa Aspergillus ituma igihingwa cyangirika. <ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/ckr3y9vjv10o</ref>
==== '''Kuyirwanya''' ====
* Gusenya imigina y’imiswa bakoresha ibikoresho bisukuye
* Guhungira imbuto bakoresheje umuti wa Chlorpyriphos.
* Gutera umuti wa Chlorpyriphos mu migina y’imiswa.
* Gutera umuti wa Carbofuran cyangwa Chlorpyriphos mu butaka ku rugero rwa kg 1 /ha mu gihe cyo gutera bishobora kugabanya ikwirakira ry’imiswa.<ref name=":4" />
==== '''. Magurijana (Peridontopyge spp.)''' ====
Magurijana ni kimwe mu byonnyi byangiza igihingwa cy’ubunyobwa. Magurijana isa n’ikigina kijya kuba umukara, ikihinahina iyo hari ikiyikomye. Magurijana zifata imbuto z’ubunyobwa guhera zigiterwa kugeza mu minsi 20 nyuma y’itera. Zirya imimero ikizamuka zikimukira no mu mizi. Igishishwa cy’ubunyobwa kenshi kirangirika kikaba inzira y’udukoko dutera indwara twinjira mu bunyobwa. N’ibihingwa birokotse utu dukoko bikura nabi.<ref name=":7" />
Magurijana zinafata n’ubunyobwa bumaze gukura butangiye gushora, igihe igishishwa kicyorohereye. Ibishishwa bitarakomera biratobagurika bikangirika cyangwa bigaterwa na mikorobe zituma bibora nk’imiyege ya ''Aspergillus flavus''. Magurijana kandi zishobora no konona uruyange.<ref name=":7" />
{| class="wikitable"
|'''Kuzirinda:'''
* Kugira isuku mu murima.
* Gutegura neza ubutaka
* Guhitamo umurima wo guhingamo ubunyobwa kure y’ishyamba (ni ho magurijana zororokera).
* Gutwikiriza itaka ibishishwa byanamye.
* Gusiba ahiyashije mu butaka.
* Gutera amoko yinjira cyane mu butaka
|}
== Gufata neza umusaruro ==
Ubusanzwe igihingwa cy’ubunyobwa ni cyo kimenyesha igihe kigomba gusarurwa. Ubunyobwa busarurwa igihe byibura 75% by’ibishishwa bifunitse ubunyobwa byamaze kwera neza; icyo gihe amababi aba yarabaye umuhondo kandi yaratangiye kuma ku mitwe. Bibera mu gihe kimwe no kumagara k’ubutaka ku buryo ibiti by’ibihingwa biraba n’ubunyobwa buri mu bishishwa bugatangira kujegera no guhindura isura ko bweze.<ref name=":4" />
[[Dosiye:Harvested palm nuts for the production of palm oil.jpg|thumb|172x172px|Isarurwa ry' Ubunyobwa]]
Ujya gusarura ubunyobwa yoroshya ubutaka bukikije igitsinzi cy’ubunyobwa akoresheje igitiyo cyangwa majagu. Ubutaka bumaze koroha usarura arandura ubunyobwa agakunguta itaka riba rifashe ku mizi, hagasigara ibishishwa birimo ubunyobwa. Umuntu usarura ubunyobwa agenzura neza ko nta busigaye mu butaka. <ref>https://amarebe.com/dore-ibanga-wakoresha-niba-wifuza-kubyibuha-biri-kuri-gahunda-fitness-mugore-nawe-mugabo-soma-wiyumvire-uko-nawe-wagira-umubiri-uri-fit/</ref>
== Kwita kumusaruro ==
Nyuma y’isarura, ubunyobwa bukiri mu bishishwa bwanikwa ku zuba, nyuma bakabuhura, bakabugosora. Nyuma yabyo barabutoranya (mu kubutoranya batandukanya ubunyobwa bwiza butamanyutse, ubw’ibisate n’ubwangiritse cyane) bakabuhunika. Ubunyobwa butekwa mu isosi, mu mboga cyangwa bakabukaranga bakabuhekenya. Ubunyobwa kandi bashobora kubutunganya mu nganda bagakuramo ibindi biribwa bitandukanye nk’amavuta yo guteka, amavuta yo gusiga ku migati, n’ibindi.<ref name=":3" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibiribwa]]
o6ouvfg09nyatvrxok0n0219t7pfqj8
Ubuhinzi bw'urusenda
0
14346
134276
133476
2026-07-26T09:10:20Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134276
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Tabasco peppers.JPG|thumb|Urusenda]]
[[Dosiye:Pepper 03.jpg|thumb|insenda]]
[[Dosiye:Capsicum frutescens 'Piri-piri' (6674322781).jpg|left|thumb]]
[[Dosiye:Baby Bell pepper Capsicum annuum 3.jpg|thumb|urusenda]]
[[Dosiye:Baby Bell pepper ''Capsicum annuum'' .jpg|thumb|Baby Bell pepper ']]
[[Dosiye:Capsicum - Mercado Municipal Funchal 02.jpg|thumb|Insenda]]
[[Dosiye:Red Bell pepper.jpg|thumb|Urusenda]]
[[Dosiye:Peppers in water.jpg|thumb|Peppers in water]]
[[Dosiye:Pepper No. 30.jpg|thumb|Urusenda]]
[[Dosiye:Capsicum annuum fruits IMGP0049.jpg|thumb|Capsicum annuum fruits]]
[[Dosiye:Chili pepper plant.jpg|thumb|'''Chili pepper plant''']]
[[Dosiye:Aji Dulce Pepper Changing Color.jpg|thumb|Aji Dulce Pepper Changing Color]]
[[Dosiye:Red pepper falls into glass of water.jpg|thumb|Red pepper falls into glass of water]]
[[Dosiye:Pepper (Ata rodo).jpg|thumb|Insenda]]
[[Dosiye:Chocolate Habanero peppers - 13 Nov. 2016 - (2).jpg|thumb|Chocolate habanero peppers]]
[[Dosiye:Capsicum-Chilli-on-plant.JPG|thumb|Chilli pepper plant ]]
== '''IRIBURIRO''' ==
[[Dosiye:Solanaceae Capsicum frutescens 1.jpg|thumb|284x284px|Urusenda]]
[[Dosiye:Capsicum annuum-Red Chilli Pepper 04.jpg|thumb|Urusenda]]
Urusenda ni kimwe mu mboga z’ingenzi zihingwa mu Rwanda. Urusenda rwera neza ahantu hashyuha kandi rufata igihe kirekire mu mikurire yarwo. Urusenda rukunda ikirere gishyuha cyane kurusha inyanya kandi rukazirana n’urubura. Ubushyuhe buri hagati ya doger 5 na 15 butuma urusenda rudakura neza. Igipimo cy’ubushyuhe bugera kuri dogere 24 ni cyo cyiza ku moko menshi y’urusenda rw’ibara ry’icyatsi kibisi. Nyamara n’ubwo igihingwa cy’urusenga gisaba ubushyuhe, iyo buri hejuru cyane na byo birugiraho ingaruka mbi. Ubushyuhe buri hejuru ya dogere 32 by’umwihariko igihe ubushyuhe burimo imiyaga butuma indabo zihina zigahunguka n’imbuto zikaba nkeya. Iyo igipimo cy’ubushyuhe kirenze dogere 35 cyane cyane iyo bihuriranye n’umuyaga wo mu zuba imbuto z’urusenda zihindura isura kandi zikababurwa n’izuba.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/urusenda/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226160103/https://umutihealth.com/urusenda/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">https://web.archive.org/web/20230226160104/http://www.ehinga.org/kin/crops/chilli</ref>
Kimwe n’andi moko menshi y’ibihingwa, urusenga rushobora guhingwa mu butaka butandukanye ariko cyane cyane rukera neza mu butaka buvanze bw’urusenyi n’inombe. Urusenda rusaba ubutaka bufite ubusharire buri hagati ya 5.5 na 7.0. Ubutaka buhingwamo urusenda bugomba kuba bufite imiyoboro y’amazi meza
kandi bubasha kuyabika. Bugomba kandi kuba buhitisha neza amazi kandi bwifitemo n’ubushobozi bwo kugumana amazi akenewe. Ubwo butaka bugomba kuba burimo ifumbire ihagije kandi ari isi ndende, bufite ubujyakuzimu buri hejuru ya cm 40.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
[[Dosiye:Capsicum frutescens, Burdwan, West Bengal, India 03 05 2013.jpg|thumb|urusenda]]
=== '''AMOKO Y’URUSENDA''' ===
Urusenda rukaze rwiganje henshi ku isi mu bucuruzi bw’indyoshyandyo naho urusenda rudakaze ruzwi nka Puwavuro rwakwiriye hose nk’igihingwa cyo mu bwoko bw’imboga kandi cyinjiza amafaranga ku bahinzi baciriritse mu bihugu bikiri mu nzira y’amajyambere n’u Rwanda rurimo.Amoko 5 y’urusenda yo mu bwoko bw’urusenda rukaze ni aya akurikira'''''Kamurari-''''' ''C. frutescens chinense- '''Pilipili ,'''baccatum- Urusenda rurerure pubescens'' ''annuum''(rumwe rurakara urundi ntirukara) ''ni yo moko ahingwa cyane'' muri rusange.<ref name=":2">https://umuryango.rw/ubuzima-115/udushya/article/menya-akamaro-k-urusenda-mu-mubiri-harimo-no-kuba-rugabanya-umubyibuho-ukabije</ref><ref name=":1" />
=== Gutegura Ubutaka ===
[[Dosiye:Capsicum frutescens Capsicum annuum Pj DSC 1076.jpg|thumb|kwiniza urusenda]]
==== '''Kwinaza ingemwe''' ====
* '''Guhitamo umurima no kuwutegura'''
* Umurima mwiza wo guhumbikamo urusenga ni uwitegeye izuba kandi ukaba utarahinzwemo ibihingwa byo mu bwoko bumwe n’urusenda mu bihembwe by’ihingwa 3-4 byahise. Ubuhumbikiro bugomba kuba bugerwaho n’kayaga, buhitisha amazi amazi kandi bufite ubusharire bui mu rugero. Bugomba guhingwa mu bujyakuzimu bwa cm 20-30 bagakuramo amabuye, ibyatsi bibi n’ibisigazwa by’ibihingwa.
* Ubuhumbikiro kand bugomba kuba butarangwamo n’uburwayi n’ibyonnyi. Bugomba kuba bwarashyizwemo ifumbire nziza y’imborera (kg 5/m2) ndetse n’ifumbire mvaruganda nka NPK 17-17-17 (g 20 /m2).
* [[Dosiye:Capsicum frutescens-- Tabasco Pepper (25960478663).jpg|thumb|urusenda]]Hakorwa ubuhumbikiro bwigiye hejuru kuri m 1-1,2 m z’ubugari na cm 20 z’ubujyakuzimu.
* '''Guhumbika no kwita ku buhumbikiro'''
* Igipimo cy’umurama ukenewe ni kg 0.5-1 kuri hegitari imwe (1ha) cyangwa (g 5-10 kuri are imwe (m 10x m10). Ni byiza kandi ko hakoreshwa umurama utarasaza kandi uturutse ahantu hizewe nko mu bigo bitunganya cyangwa bicuruza imirama.
* [[Dosiye:Capsicum frutescens (1224874402).jpg|thumb|uko urusenda rushibuka]]Ku munsi wo guhumbika, ubutaka buhumbikwamo buraringanizwa maze bagahumbika ku mirongo baciye bakoresheje agate ku bujyakuzibu bwa cm 0.5. Umurama uterwa mu mirongo itandukanyijwe na cm 10-15 x cm 2, bamara gutera umurama bakawutwikiriza agataka gake. Nyuma y’ibyo, ubuhumbikiro babutwikiriza isaso y’ibyatsi byumye ubundi bakajya bavomerera ku buryo buhoraho.
* Iyo imbuto zitangiye kumera (nka nyuma y’icyumweru kimwe), isaso ikurwaho, imimero ikarindwa izuba.
* Iyo ingemwe zameze ari nyinshi mu buhumbikiro, ni byiza ko zicirwa kugira ngo urumuri rushobore kwinjiramo.
* Iyo bibaye ngombwa, bashobora gukoresha imiti yica udukoko nka Mancozeb (g 2.5/Litiro y’amazi) na Lambda-Cyhalothrin (ml 1/L y’amazi).
* Kugira ngo ingemwe zikomere neza, ni ngombwa kugabanya inshuro zo kuvomerera bityo ingemwe zikamenyera guhangana n’izuba buhoro buhoro mu gihe cy’icyumweru 1 cyangwa 2 mbere yo kugemura.
'''Icyitonderwa''': Umurama ushobora kubibwa mu bihoho byabugenewe bya cm 7.5 z’umurambararo bikoze mu makoma y’insina cyangwa pulasitikie.Ibyo bihoho buzuzamo itaka rivanze n’ifumbire y’imborera nziza ku rugero rwa 2:1. Imbuto ebyiri ebyiri ziterwa muri buri gihohoi mu bujyakuzimu bwa cm 0.5-1c. Iyo ingemwe zimaze kuzana amababi 2-3, urugemwe rumwe rwiza ni rwo rusigara mu gihoho urundi bakarurandura. Ni byiza na none guhumbika mu bikoresho byabugenewe (trays).<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/ibyiza-ningaruka-mbi-kurya-urusenda-bigira-ku-buzima-bwumuntu/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226160103/https://yegob.rw/ibyiza-ningaruka-mbi-kurya-urusenda-bigira-ku-buzima-bwumuntu/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":1" />
[[Dosiye:Capsicum frutescens (5287183987).jpg|thumb|umurima w'urusenda]]
=== '''Guhitamo umurima wo guteramo no kuwutegura''' ===
Umurima mwiza wo guteramo urusenda ni umurima utarahinzwemo inyanya, intoryi, ibirayi, ibinyomoro n’itabi cyangwa ibindi bihingwa bwo mu bwoko bumwe mu bihembwe by’ihinga 3-4 byashize.Ubutaka buhingwa bageza isuka hasi, bagakuramo ibikuri n’ibindi bisigazwa by’ibihingwa ubundi ubutaka bukaringanizwa neza. Ni byiza gutera ingemwe z’urusenda mu mitabo ifite m1-1,20 z’ubugari n’uburebure bugereranyije no gusigaza inzira yo kunyuramo ya cm 40 z’ubugari.<ref>https://web.archive.org/web/20230226160104/https://www.agakiza.rw/Sobanukirwa-Imabaraga-z-urusenda.html</ref><ref name=":1" />
=== Gutera imbuto ===
Ubusanzwe ingemwe z’urusenga zigemurwa nyuma y’iminsi 50-60 zihumbitswe. Ingemwe zifite ubuzima bwiza, zifite uruti rubyibushye n’amababi 4-5 mazima ni zo nziza zo kugemurwa. Igihe cyiza cyo kugemura ingemwe ni amasaha yo mu gitondo cya kare cyangwa bugorobye kugira ngo ingemwe zikiri nto zitangirika kubera imirasire y’izuba. Mbere yo guterwa, ingemwe bazivomereza amazi ahagije kugira ngo imizi itangirika mu gihe cyo kuzigemeka. Ingemwe ziranduranwa n’akabumbe b’ubutaka gakikije imizi.<ref name=":3">https://inyarwanda.com/inkuru/63761/urusenda-rufite-akamaro-gakomeye-mu-buzima-bwa-buri-munsi-bwa-muntu---63761.html</ref><ref name=":1" />
Mu kugemeka ni ngombwa ko hacukurwa imyobo yo guteramo ya cm 15 z’ubujyakuzimu. Hakurikiraho gushyira mu myobo ifumbire y’imborera yaboze yuzuye ikiganza neza igashyirwa muri buri mwobo ikavangwa neza n’ubutaka. Ifumbire ikenerwa ingana na kg 200-250/are ni ukuvuga Toni 20-25/ha. Intera isigara hagati y’ingemwe igombye kuba cm 45 na cm 60 hagati y’imirongo.<ref name=":3" /><ref name=":1" />
[[Dosiye:20171014 - Capsicum frutescens L. 'Piri Piri'.jpg|thumb|kwita k'urusenda]]
=== Kwita ku gihingwa ===
==== '''Ifumbire n’inyongeramusaruro''' ====
Mu buhinzi bw’urusenda rukaze, kumenya inyongeramusaruro ya nyayo ni cyo kintu kimwe cy’ingenzi gituma umusaruro uba mwiza. Uburyo bwiza bwakoreshwa mu kwita ku gihingwa buterwa n’impamvu nyinshi zitandukanye nyamara zimwe na zimwe zishobora kuba nziza kurusha izindi.<ref name=":4">{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2015/01/uko-bahinga-urusenda.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226160104/https://www.urwego.com/2015/01/uko-bahinga-urusenda.html |url-status=dead }}</ref>
'''Ingengabihe: ingano y’inyongeramusaruro ikenerwa kuri hegitari n’igihe ikoreshwa'''
{| class="wikitable"
|
| rowspan="2" |'''Imborera'''
| rowspan="2" |'''Inyongeramusaruro (N:P:K), kg/ha'''
| colspan="3" |'''Inyongeramusaruro (kg/ha)'''
|-
|
|'''NPK'''
'''(17-17-17)'''
|'''KCl'''
'''(0-0-60)'''
|'''Ure'''
'''(46-0-0)'''
|-
|
|20-25
|130:80:110
|470
|50
|130
|-
|Ingengabihe
|Mu gihe cy’itera
|<nowiki>-</nowiki>
| colspan="2" |Icyumweru kimwe nyuma yo gutera
|Iminsi 30 nyuma yo gukoresha NPK 17-17-17
|}
Kugira ngo igihingwa kitabweho uko bikwiye, inyongeramusaruro zishyirwamo ku rugero rwa kg 470.5 /ha za NPK (17-17-17), kg 130 /ha za Ire na kg 50 za KCl. Zose hamwe NPK 17-17-17na KCl zagombye gushyirwamo nyuma y’icyumweru kimwe ingemwe zitewe. Naho Ire yagombye gushyirwamo nyuma y’iminsi 30 hashyizwemo inyongeramusaruro ku nshuro ya mbere.<ref name=":5">https://www.bbc.com/gahuza/50741039</ref><ref name=":1" />
==== '''Kubagara no gusasira''' ====
[[Dosiye:Capsicum frutescens 'Hidalgo' 001.JPG|thumb|urusenda]]
Kubagara urusenga bigomba gukorwa mu buryo buhoraho kugira ngo umurima utazamo ibyatsi bibi bityo igihingwa ntigicuranwe n’ibyo byatsi bibi ibigitunga, urumuri n’amazi. Gusasira urusenga ni ngombwa mu rwego rwo kurwanya isuri, gufasha ubutaka kugira igipimo kidahinduka cy’ubushyuhe no kugumana ubuhehere mu butaka. Gusukira urusenda byagombye gukorwa nyuma y’ibyumweru 2-3 nyuma yo kugemura. Gusukira binafasha mu gukuramo ibyatsi bibi.<ref name=":5" /><ref name=":4" />
==== '''Kuhira''' ====
Ni ngombwa cyane kuhira imizi y’urusenda. Kuhira ukarenza urugero cyangwa kuhiriza utuzi duke cyane byombi bishobora kwangiza urusenda. Ni yo mpamvu ari ngombwa cyane ko kuvomerera bikorwa mu bihe byabugenewe. Kuvomerera kenshi n’amazi atari menshi bikenewe mu butaka bw’urusenyi. Naho kuvomerera n’amazi menshi mu bihe bitandukanyijwe n’intera nini bikenerwa mu butaka burimo ibumba.<ref name=":6">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/urusenda-rwicyatsi/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226160105/https://umutihealth.com/urusenda-rwicyatsi/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Pepper 12.jpg|thumb|Urusenda]]
[[Dosiye:Picture of Pepper.jpg|thumb|Ifoto igaragaza insenda]]
Mu gihe hategurwa gahunda yo kuvomerera ni ngombwa kumenya uko imizi ingana bikagenderwaho. Muri rusange ingano y’imizi igereranywa n’imikurire y’igihingwa kigaragara hejuru. Imizi yinjira mu butaka ku rugero rumwe igihingwa gikura kijya ejuru.<ref name=":6" />
[[Dosiye:Peppers Mid City Farmers Market.jpg|thumb|Gucuruza urusenda]]
Hagendewe ku mpamvu zo kuvomerera, imikurire y’urusenda igabanyije mu byiciro bine:
* '''Icyiciro cya 1: Gufata kw’ingemwe:''' Iki cyiciro gishobora kugeza ku byumweru bibiri. Ingemwe iyo zimaze gufata ni bwo igihingwa gitangira gukura bigaragara. Muri iki gihe, bavomerera bakoresheje amazi make. Nyuma yo gufata kugeza mbere gato y’uko uruyange rwa mbere ruzaho, ni ngombwa ko amazi yo kuvomerera agabanywa buhoro buhoro. Ibi bituma imizi icengera cyane mu butaka ishakisha ubuhehere. Ibi bifasha igihingwa guhangana n’ibihe bibi mu gihe imbuto zitangiye kwirema bifashijwe n’ukwiyongera kw’imizi.
* '''Icyiciro cya 2: Imikurire y’igihingwa, kuzana uruyange n’imbuto''': Ni ngombwa gukuba kabiri ingano y’amazi yakoreshwaga mu kuvomerera ugereranyije no mu cyiciro cya mbere
* [[Dosiye:A Red Aji Dulce Pepper.jpg|thumb|A Red Aji Dulce Pepper]]'''Icyiciro cya 3: Kwirema kw’imbuto''': Gukura biba bigeze ku ndunduro. Kuvomerera kuri iki cyiciro ni ngombwa cyane kuko ni cyo cyiciro cya nyuma mu buzima bwose igihingwa kizamara.
* '''Icyiciro cya 4: Kwera no gusarura''': Igihingwa kiba kiremerewe n’imbuto. Kuvomerera bigomba kugabanuka.<ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/u-rwanda-rwabonye-isoko-ryurusenda-ruseye-mu-bushinwa/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226160103/https://kiny.taarifa.rw/u-rwanda-rwabonye-isoko-ryurusenda-ruseye-mu-bushinwa/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":2" />
[[Dosiye:Red and green peppers.jpg|thumb|Red and green peppers]]
=== Indwara n'uburyo bwo kurwanya Udukoko ===
==== '''Kirabiranya (''Ralstonia solanacearum'')''' ====
Ubu burwayi bushobora gufata ibihingwa bimwe na bimwe mu murima cyangwa bigafata agatsiko k’ibihingwa mu murima
Ibimenyetso by’iyi ndwara ni ukuraba kw’igihingwa cyose kandi nta babi ryahindutse umuhondo. Udukoko dutera iyi ndwara dushobora kwihisha ahantu henshi kandi tubasha kuba mu butaka mu gihe kirekire cyane.
Ubu burwayi butizwa umurindi n’ubukonje ndetse n’ ubushyuhe. Urusenda ariko ntiruhangarwa n’indwara cyane nk’intoryi, ibirayi, itabi cyangwa inyanya. Guhinduranya imyaka si cyo gisubizo kuko udukoko tuyitera dushobora kwibera mu butaka mu gihe cy’imyaka myinshi kandi dufata amoko menshi y’ibihingwa n’ibyatsi byo mu muryango umwe n’urusenda.
Ifoto: Ibimenyetso bya kirabiranya ku rusenda.<ref name=":7">https://rba.co.rw/post/Baravuga-imyato-ubuhinzi-bwurusenda-bubinjiriza-akayabo</ref><ref name=":2" />
==== '''Kuyirwanya:''' ====
* Guhinga ubwoko bushobora guhangana n’indwara niba buboneka
* Kudahinga urusenda ahantu kirabiranya yayogoje
* [[Dosiye:Capsicum baccatum flower 02.jpg|thumb|Capsicum baccatum flower]]Kurandura ingemwe zarabye mu murima kugira ngo hagabanuke kwanduzanya kw’igihingwa n’ikindi;
* [[Dosiye:Green, yellow and red bell peppers.jpg|thumb|'''Green, yellow and red bell peppers''']]Kurwanya iminyorogoto ijya mu mizi kuko yanduza kandi igakwirakwiza indwara ya kirabiranya
* Gufumbira ubutaka n’ifumbire y’imborera bishobora gukuraho ibisigisigi bya kirabiranya mu butaka
* Guhinduranya imyaka mu murima bifite akamaro gake kuko iyi ndwara yihisha henshi, ariko na byo byaba byiza hahinzwe ibihingwa bw’ubundi bwoko butandukanye n’urusenda.<ref>https://rwandamagazine.com/ubuzima/article/waba-uzi-icyo-urusenda-rufasha-umubiri</ref><ref name=":0" />
[[Dosiye:Pimiento morrón (Capsicum annuum).jpg|thumb|Pimiento morrón (Capsicum annuum)]]
=== '''Fizariyoze (''Fusarium oxysporum f.sp. capsici'')''' ===
Ibimenyetso by’indwara ya Fizariyoze y’urusenda birimo gucurama no guhinduka umuhondo ku mababi yo hasi, bigakurikirwa no kuraba kw’igihingwa cyose. Amababi y’urusenda rwafashwe aguma ku giti maze ibice by’igihingwa bigahindura ibara, cyane cyane igice cyo hasi cy’igihimba n’imizi.<ref name=":8">https://igihe.com/ubukungu/article/abahinzi-b-urusenda-basabye-kwegerezwa-imbuto-yarwo-bahendwa-no-kugura-mu</ref>
Imiyege itera iyi ndwara iba mu butaka ubuziraherezo kandi ikwirakwizwa n’amazi avomerera. Ikunda kugaragara igihe habaye impinduka y’igipimo cy’ubushyuhe n’ubuhehere bw’ubutaka. Iyi ndwara ikura cyane ku gipimo cya dogere 24 kugeza kuri 27.Ubutaka buhehereye butuma iyi ndwara yororoka cyane. Iyi ndwara ntiboneka mu butaka bwumagaye ariko ikabya cyane mu butaka budahitisha neza amazi.<ref name=":8" />
==== '''Kuyirwanya:''' ====
* Guhinga ubwoko buhangara n’indwara niba buboneka
* Gushyira ishwagara mu butaka no kwizera neza ko amazi ahita neza mu butaka.<ref name=":8" />
=== '''Indwara y’imvura (''Leveillula taurica'')''' ===
Ibibara bijya kuba umuhondo bifata igice cyo hejuru ku buso bw’amababi. Ubuso bw’amababi butwikirwa n’ibintu bias n’ifu y’umweru cyangwa ibara ry’ivu. Indwara ikomeza kwiyongera ihereye ku mababi makuru ijyana ku mababi akiri mato maze amababi yose agashiraho. Ihunguka ry’amababi rijyana ku igabanuka ry’ingano ndetse n’umubare w’imbuto. Bituma imbuto zisa n’izokejwe n’izuba. Iyi ndwara itizwa umurindi n’ubushyuhe, ubuhehere n’igihe cy’izuba. Mikorobi zitera iyi ndwara zishobora no gufata intoryi n’inyanya. Kuvomerera baturutse hejuru bigabanya ubukana bw’iyi ndwara.<ref name=":9">{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/ese-koko-urusenda-rutuma-umuntu-ashaka-gutera-akabariro.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226160103/https://ar.umuseke.rw/ese-koko-urusenda-rutuma-umuntu-ashaka-gutera-akabariro.hmtl |url-status=dead }}</ref>
==== '''Kuyirwanya:''' ====
* [[Dosiye:Yellow, Red, Green Sweet Peppers.jpg|thumb|Insenda]]Guhinga ubwoko buhangara n’indwara niba buboneka
Gutera imiti ikoze muri Sirifire nka Copperoxychloride mu gihe ibimenyetso by’indwara bigitangira kugaragara
* Kurandura no gutwika ibisigazwa by’ibihingwa nyuma y’isarura.<ref name=":9" />
=== '''Indwara ziterwa na vurusi''' ===
Byaragaragaye ko hari indwara zigera kuri 17 ziterwa na virusi zifata urusenda.
[[Dosiye:Ata todo (Pepper).jpg|thumb|Gucuruza insenda]]
Inyinshi muri izi ndwara zikwirakwizwa n’udukoko cyangwa umurama urwaye inshuro nkeya bigaterwa n’uburyo bahinga. Ibimenyetso rusange bikubiyemo ibibara byishushanyije ku mababi, guhinduka umuhondo, ibibara bikoze uruziga, guta isura kw’amababi akaba mabi, kwihinahina kw’amababi no kugwingira kw’ibihingwa. Ubu burwayi bushobora gutuma imbuto zinanuka, zisa nabi cyangwa zigira ibibara bishushanyijeho mu ishusho y’uruziga.
Ifoto.Ibimenyetso by’indwara ziterwa na virusi ku rusenda
[[Dosiye:Green-Yellow-Red-Pepper-2009.jpg|thumb|'''Green-Yellow-Red-Pepper''']]
Uburyo bukoreshwa kenshi mu kugabanya indwara ziterwa na virusi harimo:
* Guhinga ubwoko buhangara n’indwara niba buboneka
* Guhitamo amatariki meza yo gutera kugira ngo hirindwe ikwirakwira ry’indwara
* Kwegeranya ibihingwa kugira ngo ibyanduye nibivamo hagire ibisigara
* Gukora uruzitiro rw’ibihingwa kugira ngo ikwirakwira ry’indwara rigabanuke
* Gutera imiti y’amavuta mu kugabanya ikwirakiwizwa rya virusi ziterwa n’inda z’ibihingwa
* Gukoresha isaso yirukana inda z’urusenda n’uduhunduguru.
* Gukoresha umurama wizewe ko ari muzima.<ref name=":10">https://igisabo.rw/2021/05/10/green-treasure-ltd-yaje-ari-igisubizo-ku-musaruro-wurusenda-rwapfaga-ubusa/</ref>
=== '''Uduhunduguru twangiza urusenda'''''(Frankliniella spp., Scirtothrips dorsalis'', ''Thrips tabaci'') ===
Muru rusange, uduhunduguru dutungwa n’igice cyo hejuru y’ubutaka cy’igihingwa, cyane cyane igice cyo hasi cy’amababi akiri mato, indabo n’imbuto. Kenshi zihisha munsi. Amababi arononekara bitewe n’uko udukoko tuyatobora tukanyunyuza amatembabuzi. Iyo indwara igitangira amababi y’urusenda agira igice gisa n’ivu akagira utubara duto duto twijimye twanduza igice cyo hasi. Uko indwara ikura ni ko amababi yihinahinira mu ruhande rwo hejuru nyuma akuma. Ibi bituma imbuto z’ urusenda zangirika. Kwangirika gukomeye gutuma amababi, imimero n’imbuto bihinduka bigsa n’ibyababuwe n’izuba.
[[Dosiye:RedGreenYellowPeppersDisplay.jpg|thumb|'''Green-Yellow-Red-Pepper''']]
[[Dosiye:A Red Aji Dulce Pepper.jpg|thumb|A Red Aji Dulce Pepper]]
[[Dosiye:-2019-11-12 Cayenne pepper (Capsicum annuum), Trimingham.JPG|thumb|Cayenne pepper (Capsicum annuum), Trimingham]]
Uduhunduguru dushobora gutuma ingemwe zikiri nto ziraba, amababi atinda gukura kandi akaba mabi bityo ibihingwa bikagwingira. Iyo uduhunduguru twangije imbuto zihindura isura zikazana ibirongo by’amabara bizitera ubusembwa butuma zitagurwa ku isoko cyane cyane iyo ari imbuto zigomba kugurishwa ku masoko yo hanze. Iyo uduhunduguru dufashe ingemwe zikiri nto zimaze igihe gito zitewe bituma zitinda gukura. Uduhunduguru dukwirakwiza indwara iterwa na virusi y’ibibara by’inyanya ku rusenda. Ubwoko bw’uduhunduguru twitwa ''S. dorsalis'' dukwirakwiza indwara yo kwihinahina kw’amababi y’urusenda<ref name=":11">https://bwiza.com/?Rubavu-Arashinja-umugabo-we-gushaka-kumusuka-urusenda-mu-gitsina-no-gushaka</ref><ref name=":12">https://muhaziyacu.rw/amakuru/bahinga-urusenda-rugurishwa-mu-mahanga/</ref>
==== '''Kuturwanya:''' ====
* Udukoko tuzirana n’Uduhunduguru ni ngombwa ko dukoreshwa mu kuturwanya. Utw’ingenzi ni nk’ubwoko bw’utuvumvuri tw’umukara, imiswa ihiga n’ibitagangurirwa
* Uburyo busanzwe bwo kwita ku bihingwa ngo kuvomerera ku gihe no kubagara na byo bishobora kugabanya ubwandu ku rugero runaka. Igihe ubuhunduguru bwabaye bwinshi ni ngombwa gutera imiti yica udukoko nka cypermethrin (ml 1/L 1 y’amazi) mu ntera ingana n’iminsi 15.<ref name=":11" /><ref name=":12" />
=== '''Inda zangiza urusenda''' ===
[[Dosiye:-2019-07-31 Cayenne pepper (Capsicum annuum), Trimingham (3).JPG|thumb|Cayenne pepper ]]
Inda zinyunyuza amatembabuzi mu gihingwa; muri rusange zikunda gufata igihingwa mu gihe cy’izuba no mu cyiciro cya nyuma cy’imikurire y’igihingwa. Ubwiza bw’umusaruro burangirika kubera ibibara by’umukara bifata imbuto z’urusenda. Inda zakora nka virusi.
[[Dosiye:13-09-01-kochtreffen-wien-Bi-frie-009.jpg|thumb|'''Green-Yellow-Red-Pepper''']]
[[Dosiye:Young chilli pepper plants - geograph.org.uk - 6512825.jpg|thumb|Chilli pepper plant]]
==== '''Kuzirwanya:''' ====
Inda zangiza urusenda bazirwanya batera umuti wica udukoko nka cypermethrin (ml 1/L 1 y’amazi) mu gihe cy’intera y’iminsi 15.<ref name=":13">{{Cite web |url=https://panorama.rw/u-rwanda-rwasinye-amasezerano-yo-kohereza-urusenda-rwumye-mu-bushinwa/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226160104/https://panorama.rw/u-rwanda-rwasinye-amasezerano-yo-kohereza-urusenda-rwumye-mu-bushinwa/ |url-status=dead }}</ref>
=== '''Isazi zera (''Bemisia tabaci, Trialeurodes vaporariorum'')''' ===
[[Dosiye:Gemüsepaprika in drei Farben 2011.JPG|thumb|'''Green-Yellow-Red-Pepper''']]
Isazi zera zangiza urusenda mu buryo butatu. Isazi zera zikiri ntoya n’izikuze zinyunyuza amatembabuzi mu mababi. Zitungwa na yo hakiyongeraho kunyunyuza ibyagatunze igihingwa, kandi zigatera ibibara ku mababi yanduye. Izikiri ibyana zisiga ku ababi umushongi umatira nk’isukari kenshi na kenshi bikwirakwira ku mababi mu gihe indwara ikabije. Uwo mushongi umatira utera ibindi by’umukara bisa nabi bigatuma amababi yoseahinduka umukara bigakumira kwinjira k’urumuri mu gihingwa. Isazi zera nazo zikurura indwara ziterwa na virus.<ref name=":13" />
[[Dosiye:Green, yellow and red bell peppers in zooming up.jpg|thumb|'''Green-Yellow-Red-Pepper''']]
=== '''Kuyirwanya:''' ===
* Mu duce isazi zera zateye indwara zituruka kuri virusi ni ngombwa kurinda ingemwe z’urusenda zitwikirizwa akayunguruzo kabugenewe kugeza igihe cyo kugemurwa. Ni ngombwa kwizera neza ko ako kayunguruzo gafunze neza.
* [[Dosiye:Chilli Plant (4240694581).jpg|thumb|Chilli pepper plant]]Kubungabunga udukoko tuzirana n’isazi zera: amavubi, imiswa ihiga, ibinyugunyugu ni abanzi bakomeye b’isazi zera.
* Aho bibaye ngombwa, batera umuti wa Neem (Soma Nimu). Umuti wa Neem urinda ibyana by’isazi zera gukura, birinda isazi zera nkuru kandi bikagabanya ubushobozi bw’isazi zera bwo gutera andi magi.<ref name=":14">https://www.teradignews.rw/ange-kagame-mu-bambariye-umunyamidelikazi-wakoze-ubukwe-numusore-ucuruza-urusenda-amafoto/</ref>
[[Dosiye:Chocolate habanero peppers.jpg|thumb|Chocolate habanero peppers]]
=== '''Kubora kw’imitwe y’urusenda (Physiological disorder)''' ===
Igice cy’impera y’umutwe w’urusenda kireruruka kikenda kugira ibara ry’ikigina kandi kigasa n’igicukuye umwobo. Iyo urubuto rumaze gukura neza, ibyo bimenyetso birusahho kugaragara maze ibara ry’ahaboze rikijima rijya kuba umukara.<ref name=":15">https://www.teradignews.rw/ange-kagame-mu-bambariye-umunyamidelikazi-wakoze-ubukwe-numusore-ucuruza-urusenda-amafoto/</ref>
==== '''Kuyirwanya:''' ====
* Gufumbira ubutaka bongeramo ishwagara, dolomite, gypsum cyangwa ifumbire ikomoka ku matungo mbere yo guhumbika.
* Kuhira kenshi: urusenda rukomeza kurabya no kwera mu gihe kirekire. Ni ngombwa rero ko ubutaka bwegereye imizi buhora bwuhirwa kugira ngo bukomeze guhehera.
* [[Dosiye:Chocolate Habanero peppers (top view) - 13 Nov. 2016.jpg|thumb|Chocolate habanero peppers]]Irinde inyongeramusaruro zikungahaye cyane kuri Azote. Azote ituma amababi akura cyane ariko imbuto ntizize. Ni ngombwa kongeramo kalisiyumu ahubwo.
[[Dosiye:Chilli pepper harvesting.jpg|thumb|Gusarura Urusenda]]
Umusaruro wa toni 30 kugeza kuri 70 kuri hegitari ni wo ufatwa nk’umusaruro mwiza. Muri rusange, urusenda rusarurwa rumaze kwera neza ariko rugifite ibara ry’icyatsi kibisi. Bitewe n’ibyifuzo by’umuguzi w’urusenda bashobora kurusarura rumaze guhinduka umuhondo cyangwa umutuku. Mu gihe cy’isarura, gutoranya no gupakira urusenda bigomba gukorwa mu bwitonzi kuko urusenda rwangirika ku buryo bworoshye bityo kururinda kwangirika bituma rutabora.Urusenda rusarurirwa mu makarito yabugenewe ariko ibirango bya ba nyirabyo cyangwa mu bitebo bikoze muri pulasitiki.<ref>{{Cite web |url=https://rugali.com/urusenda-nindabyo-za-kagame-mu-bibizo-kubera-coronavirus/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226163108/https://rugali.com/urusenda-nindabyo-za-kagame-mu-bibizo-kubera-coronavirus/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.isimbi.rw/imyidagaduro/article/imvururu-zikomeye-hagati-ya-bobi-wine-abambari-be-na-polisi-yabamishemo-urusenda</ref>
=== Gufata neza umusaruro ===
=== '''Gushyira urusenda mu byiciro''' ===
[[Dosiye:-2019-10-29 Pickled Cayenne pepper (Capsicum annuum), Cromer (3).JPG|thumb|'''Pickled Cayenne pepper''']]
Gushyira urusenda mu byiciro hakurikijwe ibi bikurikira:
# Ibara ry’urusenda
# [[Dosiye:13-08-31-wien-redaktionstreffen-EuT-by-Bi-frie-078.jpg|thumb|'''Green-Yellow-Red-Pepper''']]Ingano yarwo
# Icyiciro rugezeho rwera
* Gupakira urusenda rutandukanye hakurikijwe ibyiciro rurimo mbere yo kurugeza ku isoko;
[[Dosiye:Chilli Pepper - Garden Longhorn (41719171030).jpg|thumb|Urusenda]]
[[Dosiye:-2020-09-11 Cayenne pepper (Capsicum annuum), Trimingham (2).JPG|thumb|pepper]]
Urusenda rupfa ubusa bitewe n’umuhinzi rugera kuri 5-8%.Iyo rutashyizwe mu byiciro neza bikiri ku ruhande rw’umuhinzi urundi rungana na 4-5% rushobora kononekara.<ref>https://www.radiyoyacuvoa.com/a/5015968.html</ref>
=== '''Gupakira''' ===
[[Dosiye:Pepper Orchard at Imo State University (IMSU) farm, Owerri, Imo State.jpg|thumb|Gusarura urusenda]]
Urusenda rushobora gupakirwa mu bikoresho bitandukanye: nk’impapuro zikoze muri pulasitiki, ibikapu bikoze muri pulasitiki cyangwa mu bikarito bikoze mu mpapuro.<ref>https://web.archive.org/web/20230226160109/https://genesisbizz.com/Nubwo-ruryana-urusenda-n-abantu-ni-urukundo-rumaze-imyaka-ibihumbi-kandi</ref>
=== '''Kubika urusenda''' ===
* Urusenda rushobora kubikwa ahantu hafutse, hijimye, humutse mu gihe cy’umwaka wose. Igipimo cy’ubushyuhe cy’aho urusenda rubitse kigira ingaruka mu ku ibara ry’urusenda kurusha uko rwahinduka bitewe n’urumuri, umwuka, ubwoko bw’igikoresho rubitsemo cyangwa kuba rubitse rukiri rwose cyangwa rukasemo uduce.<ref name=":12" />
[[Dosiye:Bell peppers, Mercado de Arroios, Lisbon, Portugal julesvernex2-2.jpg|thumb|'''Green-Yellow-Red-Pepper''']]
=== '''Gutwara urusenda''' ===
Muri rusange abahinzi bageza urusenda ku isoko rya hafi barutwaye mu ngorofani zikururwa n’ibimasa cyangwa imashini zikoreshwa mu buhinzi.
* Kuva ku masoko rujyanwa hirya hino hakoreshwa imidoka zisanzwe cyangwa izagenewe gutwara imitwaro.
Iyo urusenda rupakiwe neza mu bikoresho byabugenewe, rukitabwaho neza igihe rupakirwa cyangwa rupakururwa mu modoka, kandi bigakorwa vuba bituma hatononekara rwinshi<ref name=":14" /><ref name=":15" />
'''Gutunganya urusenda'''
[[Dosiye:Farmer's Market Peppers.jpg|thumb|Farmer's Market Peppers]]
Urusenda rushobora kuribwa rukiri rubisi cyangwa rwumye kandi rushobora gukorwamo ibiribwa bitandukanye nk’amasosi, ifu y’urusenda, shokola,<ref name=":13" /><ref name=":12" /><ref name=":10" /><ref name=":7" />
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibiribwa]]
[[Ikiciro:Imboga]]
beazldrxztxcxqikksas5esyo2t4yy3
Ubuhinzi bw'ibinyomoro
0
14362
134275
118921
2026-07-26T09:06:23Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134275
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ibinyomoro.jpg|thumb|ibinyomoro.]]
[[Dosiye:12_Banos_de_Aqua_Santa_(24).JPG|thumb|ubuhinzi bw'ibinyomoro]]
[[Dosiye:La Boqueria.JPG|thumb|ibinyomboro nizindi mbuto]]
== Gutegura umurima w'ibinyomoro ==
==== '''Gutegura umurama''' ====
[[Dosiye:Culinary fruits front view.jpg|thumb]]
Umurama cyangwa ingemwe z’ibinyomoro ugomba kuva ku biti bitarangwaho uburwayi. Birabujijwe gutera ingemwe zavuye ku murama uva ku biti birwaye kuko iyo uteye bene izo ngemwe zikunze gukwirakwiza uburwayi.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/ibinyomoro/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175805/https://umutihealth.com/ibinyomoro/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/ibinyomoro-imbuto-zirinda-zimwe-mu-ndwara-zikomeye-cyane</ref><ref>https://igihe.com/ubukungu/iterambere/article/uburyo-ikirumugabo-yatejwe-imbere-abikesha-ubuhinzi-bw-ibinyomoro</ref>
'''Gutegura umurama uzatanga ingemwe''' Mu guhitamo aho umurama w’ibinyomoro uzaturuka ni ngombwa kwitondera ibi bikurikira : Hitamo igiti cy’ikinyomoro kitagaragaza uburwayi na buke cyakuze neza kandi cyera imbuto nyinshi kandi nini.
[[Dosiye:Fruit Stall in Barcelona Market.jpg|thumb|Ikinyomoro]]
Sarura imbuto z’ibinyomoro zeze neza zidafite ubusembwa zahishije neza Mbere yo kuzikata(kuzisatura) banza uzironge mu mazi arimo Jik (urugero 1 rwa Jik mu ngero 3 z’amazi) cyangwa amazi arimo umunyu w’igisoryo. Ibi byica indwara zaba ziri ku gishishwa cy’inyuma . Satura imbuto z’ibinyomoro mo kabiri uvanemo imbuto zivanze n’umutobe ukoresheje ikiyiko. Hanyuma ubishyire mu icupa ripfundikirwa won-geremo amazi upfundikire, hanyuma uhugutisha imbuto (ubuhwa) zivanze n’umurenda, Imbuto zimaze guhuguta zirongwa mu mazi arimo javeli (5%). Imbuto umaze kuronga zishyire mu gacucu mu ibase cyangwa mu gatambaro gasukuye uzishyire mu gacucu ku buryo zikamukamo amazi. Ibyo birangiye umurama uragosorwa.Umurama ubonetse ushobora guhita uhumbikwa cyangwa ukabikwa ahantu hahehereye.<ref name=":0" />
Imbuto zibikwa ahantu hahehereye mu mabaha-sha y’impapuro ariko nturenze amezi 3 utarazitera kuko iyo arenze ntizimera kubera ko ubushobozi bwo kumera (pouvoir germinatif) bw’umurama bugenda bugabanuka cyane.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2015/01/ubuhinzi-bw-ibinyomoro.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175805/https://www.urwego.com/2015/01/ubuhinzi-bw-ibinyomoro.html |url-status=dead }}</ref>
=== Gutera no kwita ku binyomoro ===
[[Dosiye:GROUND NUT FIELD.jpg|thumb|247x247px|Umurima w'ibinyomoro]]
[[Dosiye:Nsr-slika-334 (2).png|thumb|201x201px|Mikorobe ya Oidium sp itera uburwayi bwa powederly milew kubinyomoro]]
Umurima mushya w’ibinyomoro ushyirwa kure y’umurima ushaje bishobotse hagashyirwaho uruzitiro rw’ibiti (haie vive) rutandukanya iyo mirima yombi.Ni ngombwa gutera ingemwe z’ibinyomoro igihe imvura itangiye kugwa kugira ngo bishobore gufata neza. Ibi bikorwa mu kwezi kwa nzeri n’ukwakira. Ibinyomoro biterwa mu mirongo bitandukanyijwe n’intera iri hagati ya m 1 na 1,5 m hagati y’igiti n’ikindi na metero 4.5-5.0 hagati y’umurongo n’undi. Iyi ntera ituma ibinyomoro bidacucikirana mu murima kandi igabanya ikwirakwiza ry’indwara kandi ituma gutera umuti byoroha.Ku ntera ya metero 1.5 hagati y’igiti n’ikindi na metero 2 hagati y’imirongo haterwa nibura ingemwe 1450 kuri hegitari. Hashyirwaho ifumbire ingana na garama 80 za NPK 17-17-17 n’ibiro 30 by’ifumbire y’imborera ku giti.<ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/akijijwe-n-ubuhinzi-bw-ibinyomoro-nyuma-yo-gusaba-akazi-inshuro-41-akakabura</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/akamaro-gahambaye-ko-kurya-ibinyomoro-buri-munsi/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175806/https://yegob.rw/akamaro-gahambaye-ko-kurya-ibinyomoro-buri-munsi/ |url-status=dead }}</ref>
=== Indwara n’uburyo bwo kurwanya udukoko ku binyomoro ===
=== '''Indwara n’ibyonnyi''' ===
Ikibazo gikunze kugaragara cyane mu binyomoro ni indwara yitwa powederly milew iterwa na mi-korobe zo mu bwoko bw’ubuhumyo zitwa Oidium sp bikagabanywa no gutera insecticide ivanze n’is-abune cyangwa imiti ikomoka kuri neem. Hari kandi inzoka z’ibihingwa (nematodes iterwa n’inzoka yitwa Meloidogyne sp), root rot (kubora kw’imizi) cyangwa crown rot iterwa na phyo-tophthora sp) no kuraba biterwa na pseudomonas solanacearum.Kwita neza ku murima uteyemo ibinyomoro big-abanya izi ndwara.<ref name=":1" /><ref>https://www.youtube.com/watch?v=7S1cUs23fh4</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
[[Ikiciro:Ibiribwa]]
tknpnuygqrpjo9t8hzq9xiftgu0uu20
Ikinzari
0
14391
134136
133377
2026-07-25T15:57:43Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134136
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Curcuma longa (Haldi) W IMG 2440.jpg|thumb|Turmeric cyangwa Ikinzari|160x160px]]
[[Dosiye:Turmeric (Haldi) 03.jpg|left|thumb]]
Ikinzari cyangwa Turmeric ni [[ikimera]] kiri mu muryango Zingiberaceae ni [[ikimera]] kitarigishya kuko kimaze imyaka irenga 2000 gihingwa, uburebure bwacyo bujya gukabakaba metero, Ifu iva mumizi yacyo ikunzwe gukoreshwa cyane nk’ ikirungo. Igira ibara ry’ umuhondo ujya kuba nk’ icunga ( orange). N’ [[ikimera]] gikomoka mubuhinde no muri Asia y’ amajyepfo y’ iburasirazuba. Kuri ubu kikaba gikoreshwa mubihugu byose ku isi.<ref>{{Cite web |url=https://umutihealth.com/icyinzari/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227151600/https://umutihealth.com/icyinzari/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">https://web.archive.org/web/20230227151600/http://www.agakiza.rw/Menya-byinshi-ku-icyinzari-ikirungo-kivura-indwara-nyinshi.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ubuzimainfo.rw/2022/02/akamaro-kicyinzari.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227151601/https://www.ubuzimainfo.rw/2022/02/akamaro-kicyinzari.html |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Curcuma longa - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-199.jpg|thumb|Ikinzari|206x206px]]
== AKAMARO KA TURIMERIC KUBUZIMA BWACU. ==
● Itera Umwijima kumererwa neza
● Irwanya ibibazo by' Umutima: ubushakashatsi bwakozwe bwerekanyeko itera imikorere myiza uduce duto two mumutima imbere no mumitsi ijyana amaraso (endothelial), tugira uruhare mukurwanya umuvuduko w' amaraso, no kwangirika kw' umutima.
● Ni anti- inflamatoire. Kubwibyo bituma iba nziza kubibazo bitandukanye cyane nka rubagimpande na arthritis.
● Ni carminative, ninziza kukubyimbura, colic, no gusohora icyuka cyo mumara.
● Irwanya mikorobi, ubwandu cyangwa ama infection, kandi ikaba nziza mukongera ubudahangarwa bw’ umubiri.
● Ni nziza kundwara z’ igifu nka dyspepsia, igogora ritinda kunoza ibyokurya , gastrite chronique, kubura kw’ ipfa ry’ ibyo kurya…
●Ifasha muguhangana n’ indwara zibasira imyanya y’ ubuhumekero nka bronchite, inkorora, asthma…
● Ikangura imikorere y’ [[ubwonko]] kandi igafasha mukugabanya umunaniro no guhangayika ,
● ikanarinda indwara ya Alzheimer kubageze muzabukuru n’ izindi Ifite ubushobozi bwogushyira kurigahunda imihango y' abakobwa no kuburizamo ibindi bibazo bijyanye nayo.
● Irinda gusazira imburagihe Ifasha mugusohora urugimbu rubi mumubiri no kurwanya indwara z’ umutima Indwanya indwara z’ uruhu nka psoriasis, eczema, ibiheri byo mumaso…
[[Dosiye:Curcuma longa (Haldi) W2 IMG 2440.jpg|thumb|ikinzari|210x210px]]
● Ikomeza imikaya (ligaments) Isukura amaraso Igabanya umubyibuho ukabije Igabanya ingaruka z’ imiti y’ ubutabire ( chemotherapy) Irwanya cancer ( y’ amabere, prostate, y’ uruhu, y ‘ iherezo ry’ amara, iyo mumatembabuzi, n’ iya maraso) Nibyiza kuvanga Turmeric na Black pepper izwi ku izina rya Pilipilimanga, kuko bituma curcumin iboneka muri Turmeric ikwirakwizwa neza mumubiri, ibyo bikayiha ubushobozi bwayo mu mubiri.<ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/sobanukirwa-byinshi-byagufasha-kurinda-ibihaha-no-gutuma-bikora-neza |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227151559/https://www.thechoicelive.com/sobanukirwa-byinshi-byagufasha-kurinda-ibihaha-no-gutuma-bikora-neza |url-status=dead }}</ref>
=== UKO IKORESHWA ===
* Utuyiko 2 duto muri litiro 1 y’ amazi ashyushye. Tegereza iminota 10, ubone kuyungurura, unywe amatasi 3 kumunsi
* Kuyishyira mubyokurya, mugikoma, …ukoresheje akayiko gato katuzuye neza
* Kubibazo by’ uruhu ikoreshwa uyisize uvanze n’ amazi
* Kuvura ibiheri byo mu maso:3 ibiyiko by’ ifu ya turmeric-- 3 ibiyiko by’ [[ubuki]] 1 ikiyiko cya vinaigre ya pomme ½ cy’ [[indimu]] Bivange neza usige mu maso bimareho igice cy’ isaha.<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/ibyagufasha-gucyesha-mu-kwaha-hawe-hahindutse-umukara/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227151600/https://yegob.rw/ibyagufasha-gucyesha-mu-kwaha-hawe-hahindutse-umukara/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Turmeric plants image.jpg|thumb|218x218px|Umurima uhinzemo ibinzani]]
=== Ibindi ===
1. Turmeric ntangaruka mbi itera umubiri iyo ikoreshejwe neza kurugero rukwiriye. Iyo urengeje urugero ushobora kugira bimwe mubibazo bikurikira:Gukora nabi kw' igogora.--Iseseme Diarrhe Isereri
2. Sibyiza kuyikoresha igihe kirenze amezi 2 cyangwa 3, ujye usimbuka andi mezi 2 mbere yuko wongera kuyikoresha.
3. '''Utwite:''' kuyikoresha nk' ikirungo mubyokurya ntacyitwaye, ariko kuyikoresha kurugero rurihejuru ( nk' umuti) ntabwo byemewe.<ref name=":0" />
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
nmkboq6gzgy7fr3s0x0qpuua6kagczx
Igiti cya ELayo
0
14393
134131
121981
2026-07-25T14:46:16Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134131
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bezouce Picholine pour l'AOC Huile d'olive de Nîmes.JPG|thumb|Imbuto zivamo amavuta ya elayo|230x230px]]
[[Dosiye:Olea_europaea._Olivar.jpg|thumb|igiti cya elayo |227x227px]]
'''Igiti cya Elayo''' nicyo kivaho amavuta ya Elayo ari mu byiciro bigera kuri 5 hakurikijwe uburyo atunganywamo:
[[Dosiye:Selezione Oro (extra-virgin olive oil).jpg|thumb|Amavuta ya elayo|321x321px]]
== 1. Extra Virgin Olive oil (Huile d'Olive Extra vierge) ==
[[Dosiye:Modern olive oil mill.jpg|thumb|174x174px|Uruganda rutunganya amavuta ya Elayo]]
[[Dosiye:AOC huile d'olive de Provence.JPG|left|thumb]]
Ubu nibwo bwoko bw'amavuta ya elayo bwa mbere bwiza. Buboneka imbuto nziza z'indobanure zitamaze igihe zisaruwe zibyazwamo amavuta hifashishijwe ubukonje (cold pressing method) kugira ngo hirindwe ko ubushyuhe byatuma hatakara ubuziranenge bw'umwimerere. Aya mavuta aba afite *acidity* iri hasi cyane (kenshi ni 1%). Afatwa nk'aya mbere kuko agumana impumuro n'uburyohe by'umwimerere kandi akaba nta bushyuhe cyangwa ibinyabutabire byifashishwa mu kuboneka kwayo .Aya niyo mavuta akunda kwifashishwa mu kurengera ubuzima kimwe no mu buvuzi. Aya yo wanayanywa utagize ikindi uyongeramo kubera ko aba afite ubuziranenge bwose.Aya kandi niyo agenewe kuribwa ari mabisi, gushyirwa ku byo kurya bihiye no gushyirwa kuri salades.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/kunywa-akayiko-k-amavuta-ya-olive-mbere-yo-kurya-byakurinda-kurwara-ikirungurira</ref><ref>{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/index.php/inkuru/114408/abakobwa-uko-wakwivura-imvuvu-burundu-114408.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227161018/https://inyarwanda.com/index.php/inkuru/114408/abakobwa-uko-wakwivura-imvuvu-burundu-114408.html |url-status=dead }}</ref>
=== 2. Virgin Olive oil (Huile d'Olive Vierge) ===
Aya mavuta niyo yo ku rwego rwa kabiri kuko aboneka nayo hifshishijwe ubukonje. Nta binyabutabīre cyangwa ubushyuhe byifashishwa mu kuyatunganya. Icyo atandukaniyeho n'aya mbere ni uko imbuto kurwamo ziba zarobanuwe ari izo ku rwego rwa kabiri mu bwiza n'ubuziranenge.Aba afite acidity iri hagati ya 1-4%). Aya mavuta ashobora kwihanganira ubushyuhe ariko butari bwinshi niyo mpamvu ibya mbere agenewe ari ugutekeshwa ibyo kurya bidatekwa ku bushyuhe bwinshi, mu kotsa imigati, guteka ifiriti, gusa no muri salade naho ajya akoreshwa nubwo atahagira umumaro cyane nk'aya mbere.<ref>{{Cite web |url=https://www.ubuzimainfo.rw/2022/07/dore-impinduka-uzabona-ku-mubiri-wawe.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227161011/https://www.ubuzimainfo.rw/2022/07/dore-impinduka-uzabona-ku-mubiri-wawe.html |url-status=dead }}</ref>
=== 3. Refined Olive oil (Huile d'Olive rafiné) ===
[[Dosiye:Huile d'olive aux truffes.jpg|thumb|204x204px|Amavuta ya Elayo]]
Aya mavuta yo atunganywa akuwe mu mbuto z'imyelayo zihiye akenshi z'umukara. Aya atunganywa hifshishijwe ubushyuhe kugira ngo hakamurwemo menshi. Bajya bavangamo duke two muri quality ya mbere cyangwa iya 2 kugira ngo bayongerere ubushobozi, niyo mpamvu hari ayo muzajya mubona yanditseho ngo Refined Olive oil blended with Extra Virgin Olive oil cyangwa Refined Olive oil blended with Virgin Olive oil; icyo gihe haba hari duke tuvanzemo twiza. Gusa uko bimeze kose aya afatwa n'ubwoko bwo ku rugero rwo hasi kandi afatwa nk'akoreshwa mu byo guteka cyane ku birakenera ubushyuhe bwinshi. Urugero rw'ibinyamavuta (fat) n'izitwa kalori byo biba biri ku rugero rw'ariya ya mbere n'aya kabiri.<ref>https://www.igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/umwimerere-w-amavuta-ya-elayo-afite-agaciro-gakomeye-muri-bibiliya-ubu-ushobora</ref>
=== 4. Pure Olive oil (Huile d'Olive Pur) ===
Nubwo izina ryayo risa n'irivuga ko ari amavuta meza atavangiye, siko bimeze na gato! Impamvu ni uko nyuma yo gukoresha uburyo bw'ubushyuhe n'ibinyabutabire, ayabonetse atameze neza nk'uko babitekerezaga niyo afatwa akavangwa na make mu meza ya mbere cyangwa aya kabiri kugira ngo agerageze kuboneka nk'ameza. Utwo twongewemo tugira icyo tuyamarira mu kongeramo vitamin E. Aya mavuta yifashishwa mu guteka, gukorera umubiri massage ndetse no gukora amavuta yo kwisiga yo mu bimera.<ref>https://web.archive.org/web/20230227161015/https://agakiza.org/Twirinde-ibitumarira-amavuta-Pastor-Desire-Habyarimana.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/mukobwamusore-ibyo-kurya-byagufasha-kugira-uruhu-rwiza/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227161017/https://yegob.rw/mukobwamusore-ibyo-kurya-byagufasha-kugira-uruhu-rwiza/ |url-status=dead }}</ref>
=== 5. Olive Pomace Oil. ===
[[Dosiye:Italian olive oil 2007.jpg|thumb|Olive pomace oil|203x203px]]
Mbere yo kuvuga kuri ubu bwoko bwa gatanu, ndagira ngo mujye mureba ku macupa menshi y'ayo mugura muzasanga ari aya, aya mavuta yo aboneka akuwe mu mbuto z'ibijonjorwa mu zindi zose ndetse n'ibikatsi byasigaye bakamura ayo muri buriya bwoko bwose bwa mbere (Imbuto z'ibijonjorwa n'ibikatsi). Ibi birafatwa bigakamuzwa ubushyuhe bwinshi, hagashyirwamo n'ibinyabutabire kugira ngo habonekemo amavuta. Hari ubwo naho bongeramo uduke twiza ngo tuyahe impumuro tuyongerere n'ububasha. aya niyo aba ahendutse ku masoko bitewe n'uburyo aboneka. aya mavuta yifashishwa mu gusukūra ibintu (nko gusīga intebe, utubati), si meza ku buryo yaribwa gusa rimwe na rimwe ajya akoreshwa mu guteka ibikenera ubushyuhe bwinshi.<ref>{{Cite web |url=https://umutihealth.com/gukomera-mu-ntoki/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227161017/https://umutihealth.com/gukomera-mu-ntoki/ |url-status=dead }}</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibiribwa]]
o7k3pbgqk0zht3s7xafrn0h6a4ce8kv
Ibibabi by'umwembe
0
14418
134124
119093
2026-07-25T12:42:46Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134124
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Green mango tree.jpg|thumb|Ibibabi by'umwembe.|176x176px]]
[[Dosiye:Baramati, Maharashtra, India. 28 Mango leaves.jpg|thumb|Ibibabi by'umwembe|168x168px]]
[[Dosiye:-Mango -Salem special -Fruits.jpg|left|thumb]]
umwembe ni igiti kigira amababi afasha muri byinshi haba mu ibidukikije, buvuzi, hari imwe mu ndwara zihangayikisha abazirwaye dore ko nta n’umuti uhamye uyivura burundu ni indwara ya diyabete. Iyi ndwara iterwa nuko igipimo cy’isukari mu maraso cyazamutse cyangwa we ikorwa rya insulin ryagabanyutse itera uyirwaye guhora afata imiti umunsi ku wundi cyangwa yitera inshinge buri munsi Bumwe mu buryo bwo guhangana na yo ni uguhindura imirire no gukora siporo.
ibibabi by’imyembe bikagufasha kugabanya uburemere bw’indwara. Ibi biterwa nuko muri byo harimo amoko anyuranye ya anthocyanidins zifasha mu guhangana na yo.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/ibibabi-byimyembe/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228100907/https://umutihealth.com/ibibabi-byimyembe/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">https://umuryango.rw/opinion/article/akamaro-ko-kurya-umwembe-ufatwa-nk-umwami-w-izindi-mbuto</ref><ref name=":2">https://web.archive.org/web/20230228100902/https://www.agakiza.org/Akamaro-gakomeye-k-umwembe-ku-mubiri-wacu.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ubuzimainfo.rw/2022/07/umwembe-rumwe-mu-rubuto-rukungahaye-ku.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228100904/https://www.ubuzimainfo.rw/2022/07/umwembe-rumwe-mu-rubuto-rukungahaye-ku.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2015/01/urubuto-rwumwembe-rukungahaye-kuri.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228100905/https://www.urwego.com/2015/01/urubuto-rwumwembe-rukungahaye-kuri.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/akamaro-ko-kurya-umwembe-ufatwa-nkumwami-wizindi-mbuto/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228100905/https://yegob.rw/akamaro-ko-kurya-umwembe-ufatwa-nkumwami-wizindi-mbuto/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umwezi.rw/?p=9746</ref>
[[Dosiye:Mango tree leaves.jpg|thumb|ibibazi byumwembe|144x144px]]
=== Ibidukikije: ===
ibibabi by’imyembe afasha mu gukora ifumbire nziza kandi ifite ibicyenewe byose.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/dore-impamvu-zatuma-umwembe-utabura-ku-ifunguro-ryawe</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/menya-zimwe-mu-ndwara-zivurwa-n-ibibabi-by-umwembe</ref>
=== Mu kuvura ===
* Ibibabi 15 bibisi by’umwembe bikiri bito
* [[Dosiye:GREEN MANGO (6).jpg|thumb|Imyembe|173x173px]]Ibikombe 4 (litiro imwe) by’amazi<ref name=":0" /><ref name=":1" />
=== '''Uko bikorwa''' ===
* Canira ya mazi arimo bya bibabi wabanje kubisukura , ubikore nimugoroba
* Namara kubira uterure ubike bipfundikiye kugeza mu gitondo
* Mu gitondo utaragira ikindi ushyira mu nda, yungurura unywe ya mazi uyamare.
Ibi ubikora buri munsi mu gihe byibuze cy’amezi abiri. Utabashije kujya ubona ibibabi buri munsi, urabyanika ugakoramo ifu, ukajya ukoresha ibiyiko bibiri byayo muri Litiro y’[[amazi]]. Uretse kandi kurwanya diyabete bizanafasha.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
* [[Dosiye:Mango and cross sections.jpg|thumb|197x197px|Imyembe Ihiye]]Gusukura mu gifu
* Kurwanya zimwe mu ndwara z’umutima ziterwa nuko imitsi isa n’iyazibye
* Kugabanya ibiro
* Kurwanya uburibwe cyane cyane bw’umutwe
* Kugabanya ibicece na ya nda yitwa nyakubahwa.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
heo2wbwl0wbmow7e45odx4j5dnsnav8
Sharamariya
0
14420
134240
130722
2026-07-26T06:52:23Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134240
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Annona cherimola fruit, Pedra Bela, Brazil.jpg|thumb|Sharamariya iri mugiti|165x165px]]
[[Dosiye:Cherimoya fruit basket 1.jpg|thumb|Sharamariya|170x170px]]
[[Dosiye:Annona cherimola Brazil.jpg|thumb|Sharamariya|171x171px]]
[[Dosiye:Cherimoya fruit slices.jpg|thumb|161x161px|Urubuto rwa Sharamariya ruteguye]]
Sharamariya Uru rubuto rugira amazina atandukanye bitewe n’akarere. Abenshi baruzi ku izina rya coeur de boeuf, nyamara abandi nabo barwita sharamariya. Iri zina rya sharamariya rishobora kuba ryaraturutse ku izina ry’uru rubuto mu gifaransa kuko mu by’ukuri izina bwite si coeur de boeuf ahubwo ni chérimole. Mu cyongereza ni custard apple.Uru rubuto nubwo rudakunze kuboneka ahantu hose, nyamara ni rumwe mu mbuto z’ingenzi dore ko ruza mu mbuto zifasha umubiri wacu guhangana na kanseri. Uru rubuto rufatiye runini umubiri wacu haba umutima, uruhu, amagufa, n’ibindi. Ibi byose bigize uru rubuto nibyo biruha ubushobozi bwo kugira indwara ruturinda, ndetse n’ibyo rutuvura.<ref>{{Cite web |url=https://umutihealth.com/sharamariya/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228103128/https://umutihealth.com/sharamariya/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/ibyo-kurya-byagufasha-kwirinda-no-guhangana-na-kanseri/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228103128/https://yegob.rw/ibyo-kurya-byagufasha-kwirinda-no-guhangana-na-kanseri/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/hari-umuhinzi-ushaka-ko-pome-zera-zikaboneka-ku-isoko-nka-voka/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228103153/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/hari-umuhinzi-ushaka-ko-pome-zera-zikaboneka-ku-isoko-nka-voka/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Cherimoya fruits.jpg|left|thumb|159x159px|Sharamariya]]
[[File:Branch with fruits of cherimoya.jpg|thumb|Sharamariya|172x172px]]
== Akamaro ==
* Ibibabi bya sharamariya bifasha umubiri guhangana na kanseri naho ibishishwa byo ku giti bikavura indwara z’amenyo no kubabara ishinya, kimwe no kurwara ifumbi y’amenyo (kumwe woza amenyo ukava)
* Vitamini C nkuko duhora tubivuga ni ingenzi mu gusukura umubiri ivanamo uburozi ikanawurinda indwara kuko yongerera ubudahangarwa ingufu.
* Vitamin A ni nziza ku ruhu, amaso n’umusatsi
* Potassium ifasha mu kurwanya gucika intege, ukagira ingufu mu mikaya
* Magnesium ifasha mu kuringaniza igipimo cy’amazi mu mubiri. Ni nziza ku barwaye goute, rubagimpande no kuribwa mu ngingo
* Umuringa ufasha mu kurinda kwituma impatwe
* Fibre zifasha nazo mu kuvura impatwe no gutuma igogorwa rigenda neza
* Sharamariya kandi ikoreshwa mu buvuzi gakondo bunyuranye. Igipondo cy uru rubuto ruhase gishyirwa ku bibyimba ibitobo n’ibikomere bigakira.<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/umutima-w-imfizi-urubuto-rukomeje-gukendera-mu-rwanda</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/ukeneye-kugira-ubwonko-bukora-neza-urubuto-rwitwa-cherimoya-coeur-de-boeuf-umutima-w-imfizi-rwabigufashamo</ref>
== Amshakiro ==
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
10nsl6u4wgtmzhwgcmojhgw3ie3u6y5
Ubuhinzi bw'Amapera
0
14435
134274
113083
2026-07-26T09:04:04Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134274
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Guava ID.jpg|thumb|Amapera]]
[[Dosiye:Pear fruits.jpg|thumb|Ipera]]
[[Dosiye:Small Guava plant 02.jpg|thumb|260x260px|Igiti cy'amapera]]
[[Dosiye:Unripe guava fruit.jpg|left|thumb|Ubuhinzi bw'Amapera]]
Amapera ni rumwe mu mbuto zifite intungamubiri zinafatiye runini ubuzima bwacu.Nizo mbuto ahari zidahenda ku isoko ndetse usanga zarimejeje ahantu henshi kuko naho witumye waziriye ziramera, Amapera ari mu mbuto z’ingenzi zikize kuri vitamini C. ubushakashatsi bwagaragaje ko amapera akubye 4 vitamini C iboneka mu macunga. Iyi vitamini izwiho kongerera ingufu ubudahangarwa bw’umubiri wacu ikanawurinda indwara ziterwa na mikorobi.Amapera arinda ibyago byo kurwara kanseri zinyuranye.Ibi biterwa nuko arimo lycopene, quercetin, na ya vitamini C byose bizwiho kurwanya kanseri. By umwihariko amapera azwiho kurwanya kanseri ya porositate n’iy’amabereBitewe nuko amapera akize kuri fibre ni imbuto nziza ku barwayi ba diyabete.Nubwo aryohera ariko arimo isukari nkeya kandi za fibre zifasha kuringaniza igipimo cy’isukari mu maraso.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/amapera/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228162447/https://umutihealth.com/amapera/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Psidium guajava en tequisquiapan.jpg|thumb|Amapera]]
=== Ibyiza by'amapera ===
Amapera aringaniza igipimo cya sodiyumu na kalisiyumu mu mubiri bityo akaba meza mu kurinda umuvuduko udasanzwe w’amaraso. Ikindi ni uko afasha mu kugabanya cholesterol mbi izwiho kongera ibyago byo kurwara umutima, ahubwo agafasha mu kongera cholesterol nziza Ipera rimwe gusa riguha 12% bya fibre ukeneye ku munsi bityo amapera ni meza mu gufasha igogorwa ry’ibiryo. Ibi biyaha ingufu zo kurwanya kwituma impatwe, bitandukanye nibyo bayavugaho ko ahubwo atera kwituma impatwe.Kubera vitamini A irimo amapera azwiho gufasha mu mikorere myiza y’amaso. Ntarinda kutareba neza gusa ahubwo anatuma amaso areba neza cyane. Afite ubushobozi bwo kurinda indwara y’ishaza no kutareba neza. Ku bagore batwite amapera abongerera vitamini B9, twabonye ko ari nziza mu gufasha umwana uri mu nda akazakura neza, adafite ibibazo mu mikorere y’umubiri we.<ref name=":0" /><ref>https://web.archive.org/web/20230228162447/https://agakiza.org/Wari-uzi-akamaro-k-amapera-mu-buzima-bwawe.html</ref>
[[Dosiye:Guava Leaves.jpg|thumb|Ibibabi by'amapera]]
=== Ibibabi ===
Ibibabi by’amapera bizwiho kurwanya indwara zinyuranye z’amenyo. Si ibyo gusa kuko binarinda kubyimbirwa bikanica mikorobi zinyuranye. Ku bw’ibyo rero kubihekenya no kunywa amazi yabyo birwanya kubyimba ishinya, ib isebe byo mu kanwa no kuribwa amenyo Niba wakoze ukananirwa cyane, uriye amapera wumva stress igiye. Biterwa na magnesium ibamo izwiho kuruhura imikaya, no kugarura akanyabugabo mu mubiri. Mu mapera dusangamo #vitamini B3 na B6 zizwiho kugirira akamaro bwonko bikaruhura imitsi.<ref name=":0" /><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/urusobe-rw-ubuzima/article/ibibabi-by-amapera-bigabanya-ibinure-bibi-mu-mubiri-bikanavura-indwara-zitandukanye</ref>
=== Amapera adahiye ===
Amapera mabisi azwiho gufasha mu gutakaza ibiro. Iyo uyariye ku bwinshi bikurinda kurya cyane kandi iyo ari mabisi nta sukari nyinshi iba irimo. Umutobe w’amapera adahiye kimwe no guhekenya ibibabi byayo bizwiho kuvura inkorora n’utundi turwara duterwa na virusi. Bifasha mu kubasha gusohora igikororwa kandi ibihaha bigahumeka neza Ipera rimwe ku munsi ryagufasha guhorana itoto!! Ibi wabigeraho bitewe nuko kuba akize kuri vitamini A, C na antioxidants nka carotene na lycopene. Ibi birwanya iminkanyari ku ruhu. Twayavugaho byinshi kuko anazwiho kurwanya igicuri n’indwara zifitanye isano na cyo, no kurwanya indwara zinyuranye ziterwa na bagiteri.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/impamvu-ukwiye-guhora-urya-amapera-namababi-yayo/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228162449/https://yegob.rw/impamvu-ukwiye-guhora-urya-amapera-namababi-yayo/ |url-status=dead }}</ref>
Amapera nayo arakize muri vit. A, B, C, E.Afite n’imyunyu ngugu, calcium, manyeziyumu, potasiyumu, zinc, cuivre, manganèse. Iryo tunda rikingira kanseri rigabanya urugimbu mu maraso, rikagabanya umuvuduko urenze w’amaraso. Uriye amapera 3 ku munsi wagira ubushobozi bwo kurwanya itabi ushaka kurireka. N’itunda ritera imbaraga, rikenewe ku muntu ukirutse indwara zikomeye.<ref name=":0" />
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
37pq1nhgprutuwuo5y4f5fr1hxygtek
Teyi
0
14447
134269
113075
2026-07-26T08:01:01Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134269
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Cherry Resort inside Temi Tea Garden, Namchi, Sikkim.jpg|thumb|254x254px|umurima wa thei]]
Teyi ubusanzwe abenshi tuyizi ikoreshwa mu guteka umuceri, icyayi. Nyamara kandi uretse kuba ari ikirungo ni n’umwe mu miti wagufasha mu kuwanya no kwirinda indwara zinyuranye.<ref>{{Cite web |url=https://umutihealth.com/teyi/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228233826/https://umutihealth.com/teyi/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230228233827/https://www.agakiza.rw/Teyi-umuti-ntagereranywa-mu-mubiri-w-umuntu.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/uramutse-uriye-ibi-biribwa-wahorana-impumuro-nziza-mu-kwanywa/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228233827/https://yegob.rw/uramutse-uriye-ibi-biribwa-wahorana-impumuro-nziza-mu-kwanywa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/uramutse-uriye-ibi-biribwa-wahorana-impumuro-nziza-mu-kwanywa/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228233827/https://yegob.rw/uramutse-uriye-ibi-biribwa-wahorana-impumuro-nziza-mu-kwanywa/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Rosmarinus officinalis (Lamiaceae).jpg|thumb|Teyi|296x296px]]
== '''Akamaro ka teyi''' ==
* [[Dosiye:Longjing tea after steeping.jpg|left|thumb|Teyi]]Ifasha mu kwibuka cyane no kongera ubwenge kamaro kayo; ifasha ubwonko kwibuka cyane ibyo wabonye, ndetse no gufata mu mutwe. Ni umuti mwiza no kubageze mu izabukuru kuko ubarinda gutakaza ubushobozi bwo kwibuka, n’indwara zibiturukaho nka Alzheimer cg izindi zitera gusaza k’ubwonko.
* Guhorana akanyamuneza no kurwanya stress mpumuro yayo ivugwaho kongera akanyamuneza, no kurwanya guhangayika kwa hato na hato bya buri kanya. Ibibabi byayo kimwe n’amavuta ya teyi bikunda kwifashishwa mu buvuzi buzwi nka aromatherapy, mu kurwanya stress no gutuma umubiri umererwa neza.
* [[Dosiye:Rosmarinus officinalis 0001.JPG|thumb|223x223px|Teyi]]Ituma amaraso atembera neza ikora mu gukangura umubiri, itera ikorwa ry’uturemangingo tw’amaraso dutukura, ituma abasirikare b’umubiri bagira ingufu bakaniyongera, no gutuma amaraso atembera neza muri rusange mu bice bitandukanye by’umubiri. Ibi bituma umwuka mwiza ukwira hose mu ngingo, bityo zikarushaho gukora neza. Si ibyo gusa kuko uko amaraso arushaho gutembera neza mu mubiri, ni nako intungamubiri zigera mu mubiri aho zagenewe kujya'''.'''<ref>{{Cite web |url=https://www.gasape.com/post/41579_teyi-ikirungo-bidasanzwe-kikaba-n-039-umuti-ufasha-umubiri-cane-teyi-izwi-nka-r.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228233828/https://www.gasape.com/post/41579_teyi-ikirungo-bidasanzwe-kikaba-n-039-umuti-ufasha-umubiri-cane-teyi-izwi-nka-r.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/ubuzima/coronavirus/article/umuntu-wa-15-yishwe-na-coronavirus-mu-rwanda-abayanduye-ni-231</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
bx8p8qk3tu1xsw83qga78qy1t6nn6yi
Niyibizi Aime
0
14457
134206
133440
2026-07-26T03:36:16Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134206
wikitext
text/x-wiki
'''Niyibizi Aime''' ni umunyamakuru w’umupira w’amaguru na [[siporo]], akaba akorera ikigo cy’igihugu cy’itangazamakuru mu Rwanda RBA riri mu [[Akarere ka Rusizi|karere ka Rusizi]] muri Radiyo y’abaturage ya Rusizi. Niyibizi Aime ni umutoza mu mukino wa Rugy, afite kandi Label ifasha abakinnyi batandukanye. Niyibizi Aime yakoreye ibitangazamakuru bitandukanye aho ubu ari umunyamakuru wa Radio Fine FM [[Rwanda]] ndetse abifatanya nogukorera Isibo TV, yakoreye kandi RadioTV1. Niyibizi Aime ni umusesenguzi ku mikino itandukanye yo mu Rwanda ndetse niyo kumugabane w’I [[burayi]]. Niyibizi Aime ni umufana w’ikipe ya Manchester United yo mu [[Ubwongereza|Bwongereza]] na Real [[Madrid]] yo muri [[Esipanye]].<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/84997/rusizi-84997.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/01/umunyamakuru-niyibizi-aime-aratabaza-kubera-guterwa-amabuye-nabo-atazi/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301012745/https://umuseke.rw/2023/01/umunyamakuru-niyibizi-aime-aratabaza-kubera-guterwa-amabuye-nabo-atazi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/umunyamakuru-wimikino-ukunzwe-kuri-fine-fm-agiye-kwerekeza-hanze-yu-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301012748/https://yegob.rw/umunyamakuru-wimikino-ukunzwe-kuri-fine-fm-agiye-kwerekeza-hanze-yu-rwanda/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/muramira-regis-ayoboye-itsinda-rizajya-rikora-ikiganiro-cyimikino-ku-isibo-tv |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301012747/https://www.thechoicelive.com/muramira-regis-ayoboye-itsinda-rizajya-rikora-ikiganiro-cyimikino-ku-isibo-tv |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://imirasiretv.com/umunyamakuru-sam-karenzi-yahaye-gasopo-umukozi-wa-skol-bituma-ihagarika-gutera-inkunga-ikiganiro-urukiko-rwubujurire/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301012747/https://imirasiretv.com/umunyamakuru-sam-karenzi-yahaye-gasopo-umukozi-wa-skol-bituma-ihagarika-gutera-inkunga-ikiganiro-urukiko-rwubujurire/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://imirasiretv.com/abanyamakuru-10-bogeza-umupira-wamaguru-babahanga-kurusha-abandi-mu-rwanda-amafoto/</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
2v82h2iko8rnr8ttcr2rhr21scht6zg
NKURUNZIZA RUVUYANGA EMMANUEL
0
14458
134202
133435
2026-07-26T03:07:59Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134202
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Study_tour_on_Buffer_zone_management.jpg|thumb|RBA]]
'''Nkurunziza ruvuyanga Emmanuel''' ni umunyamakuru w’abigize umwuga,akora mugisata cyimikino|siporo]] uvuka mu [[Akarere ka Nyagatare|karere ka Nyagatare]], akaba akorera ikigo cy’igihugu cy’itangazamakuru mu [[Rwanda]] RBA. Ruvuyanga yakoreye ibitangazamakuru bitandukanye nka Radio Huguka yo mu [[Akarere ka Muhanga|karere ka Muhanga]], akomeza akorera Radio Fine FM [[Rwanda]], ndetse na Radio Rwanda. Nkurunziza ruvuyanga Emmanuel ni umusesenguzi ku mikino itandukanye yo mu Rwanda ndetse niyo ku mu gabane w’I [[burayi]]. Nkurunziza ruvuyanga Emmanuel ni umufana w’ikipe ya Arsenal yo mu [[Ubwongereza|Bwongereza]] na FC Barcelona yo muri [[Esipanye]].Nkurunziza ruvuyanga Emmanuel yagiye aherekeza ikipe y'igihugu y'umupira wa maguru yu Rwanda [[Amavubi|Amavubu]], ndetse na n'amakipe ya ma club, aho yabaga yasohotse hanze yigihugu, yagiye gukina.<ref>https://imirasiretv.com/abanyamakuru-10-bogeza-umupira-wamaguru-babahanga-kurusha-abandi-mu-rwanda-amafoto/</ref><ref>https://amarebe.com/abanyamakuru-bakomeye-ba-siporo-bo-mu-rwanda-beruye-bagaragaza-amakipe-bafana/</ref><ref>https://www.rwandamag.com/urutonde-rurerure-rwabanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-namakipe-bafana/</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/113991/umunyamakuru-ruvuyanga-wa-rba-yerekanye-umukunzi-we-bitegura-kurushinga-amafoto-113991.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/umukunzi-wa-ruvuyanga-yaciye-amarenga-ko-ubukwe-buri-hafi/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301013416/https://yegob.rw/umukunzi-wa-ruvuyanga-yaciye-amarenga-ko-ubukwe-buri-hafi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/urukundo-rwumunyamakuru-ruvuyanga-wa-rba-na-cherie-we-rugeze-aharyoshye-video/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301013416/https://yegob.rw/urukundo-rwumunyamakuru-ruvuyanga-wa-rba-na-cherie-we-rugeze-aharyoshye-video/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/umunyamakuru-ruvuyanga-yahaye-inka-byiringiro-lague-mbere-yo-gukora-ubukwe |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301013410/https://www.thechoicelive.com/umunyamakuru-ruvuyanga-yahaye-inka-byiringiro-lague-mbere-yo-gukora-ubukwe |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/abantu/kubaho/urukundo/article/byiringiro-lague-yarongoye-gen-kabarebe-amwizeza-kumushyigikira-amafoto</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
hfpj706a4c4fsiuqc2n276trm6ct4hr
Kabanda Tony
0
14465
134172
133422
2026-07-25T22:09:08Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134172
wikitext
text/x-wiki
'''Kabanda Tony''' ni umunyamakuru wabigize umwuga mu biganiro by’ imikino na siporo. Kabanda Tony akaba yarize muri kaminuza nkuru yo mu gihugu cy'u Rwanda yitwa UTB University muri 2007. Kabanda Tony ashinzwe itangazamakuru muri APR FC, ubu ni we umuvugizi iyi kipe y’Ingabo z’Igihugu ya APR FC ikipe y'umupira w'amaguru, muri 2010 yabaye umunyamakuru wa CECAFA. Kabanda Tony kandi yanabayeho umutoza mu ikipe y’abanyamakuru b’imikino mu Rwanda (AJSPOR FC).<ref><nowiki>http://isimbi.rw/siporo/article/apr-fc-yabonye-umuvugizi-mushya</nowiki>
</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/byiringiro-lague-ntituramurekura-umuvugizi-wa-apr-fc-asubiza-ku-kirego-cya</ref><ref>https://www.ktpress.rw/2022/10/adil-is-still-apr-fcs-head-coach-club-spokesperson-kabanda/</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/breaking-news-apr-fc-yashyizeho-umuvugizi-mushya-nyuma-yigihe-ntawuhari/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301023803/https://yegob.rw/breaking-news-apr-fc-yashyizeho-umuvugizi-mushya-nyuma-yigihe-ntawuhari/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/10/apr-fc-yabonye-umuvugizi-mushya/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301022300/https://umuseke.rw/2022/10/apr-fc-yabonye-umuvugizi-mushya/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/mugisha-yagarutse-muri-apr-rubona-ajya-mu-bana</ref><ref>https://rushyashya.net/apr-fc-yemeje-ko-umutoza-adil-erradi-mohamed-na-kapiteni-wayo-manishimwe-djabel-bahagaritswe-tonny-kabanda-agirwa-umuvugizi-wagateganyo/</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.umuringa.net/umutoza-wungirije-ben-moussa-yahwe-inshingano-zo-gutoza-apr-fc-byagateganyo |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301022308/https://www.umuringa.net/umutoza-wungirije-ben-moussa-yahwe-inshingano-zo-gutoza-apr-fc-byagateganyo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/Abanyamakuru-b-imikino-batangiye-imyitozo-ikaze-bitegura-Abarundi</ref><ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/apr-yahisemo-ikibuga-izajya-yakiriraho-andi-makipe-uretse-rayon/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301022303/https://kiny.taarifa.rw/apr-yahisemo-ikibuga-izajya-yakiriraho-andi-makipe-uretse-rayon/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://kyuspace.kyu.ac.ug/browse?type=author&value=Kabanda%2C+Anthony</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
77eds7xujh6iivnn22pz080meu3rggd
Mugabo Nizeyimana Olivier
0
14471
134192
133431
2026-07-26T02:20:46Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134192
wikitext
text/x-wiki
'''Mugabo Nizeyimana Olivier''' ni perezida wa [[FERWAFA]], umugabo wamaze imyaka isaga icumi (10) ari muri Mukura Victory Sports, nk’umuyobozi mukuru perezida kuva Yayigezemo mu 2010-2011 ariko na mbere yo kuba umuyobozi akaba yari umunyamuryango. <ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/nizeyimana-olivier-urusha-abandi-amahirwe-yatanze-kandidatire-yo-kuyobora</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/as-kigali-wfc-yashyikirijwe-igikombe-cya-shampiyona</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/nizeyimana-mugabo-olivier-yatorewe-perezida-wa-ferwafa</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/nizeyimana-mugabo-olivier-ni-we-utorewe-kuba-perezida-wa-ferwafa</ref><ref>{{Cite web |url=https://lookcharms.com/olivier-nizeyimana-mugabo-president-of-the-rwandan-football-federation-our-team-is-missing-the-opportunity-to-compete-against-one-of-the-giants-of-africa/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031221/https://lookcharms.com/olivier-nizeyimana-mugabo-president-of-the-rwandan-football-federation-our-team-is-missing-the-opportunity-to-compete-against-one-of-the-giants-of-africa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/amafoto-yo-mu-bihe-bitandukanye-ya-mugabo-nizeyimana-olivier-watorewe-kuyobora-ferwafa/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031222/https://yegob.rw/amafoto-yo-mu-bihe-bitandukanye-ya-mugabo-nizeyimana-olivier-watorewe-kuyobora-ferwafa/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-17145103</ref>
=== [[Mukura Victory Sports]] ===
Nizeyimana kuva ari muri Mukura VS, ikipe yagiye iza mu makipe yimbere muri shampiyona, yakoranye n’abatoza nka Okoko Godefroid na Kaze Cedric, Haringingo Francis na Toni Hernandez. Nizeyimana Olivier Mukura yabashije kwegukana ibikombe bibiri Icy’[[Amahoro Masa|Amahoro]] mu 2018, icy’Agaciro mu 2019. Mugabo Nizeyimana afite ikipe yitwa Volcano FC ikina shampiyona y’imikino y’abakozi itegurwa na RPST.<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/nizeyimana-olivier-umunyemari-wihebeye-ruhago-yaba-ari-we-mucunguzi-wa-ferwafa</ref><ref>https://www.rba.co.rw/post/Olivier-Nizeyimana-yatorewe-kuyobora-FERWAFA-uko-amatora-yagenze</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/nizeyimana-olivier-na-we-yatanze-kandidatire-ye-muri-ferwafa</ref><ref>https://www.ktpress.rw/2021/06/olivier-mugabo-nizeyimana-is-the-new-ferwafa-president/</ref>
=== Ubucuruzi ===
Mugabo Nizeyimana Olivier Uretse kuba ari Umuyobozi wa Mukura VS, ni n’umunyamuryango wa FC Barcelona yo muri [[Esipanye|Espagne]]. Akaba umuyobozi w’ibigo birimo Volcano Ltd itwara abantu n’ibintu na Hyundai.<ref name=":0" /><ref>https://rushyashya.net/nizeyimana-olivier-uherutse-gutorerwa-kuyobora-ferwafa-mu-myaka-ine-iri-imbere-yakoze-ihererekanyabubasha-na-komite-nyobozi-icyuye-igihe</ref><ref>{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2021/06/19/mugabo-nizeyimana-olivier-yavuze-imigabo-nimigambi-afitiye-ferwafa-ahatanira-kuyobora/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031222/https://igisabo.rw/2021/06/19/mugabo-nizeyimana-olivier-yavuze-imigabo-nimigambi-afitiye-ferwafa-ahatanira-kuyobora/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://ingenzinyayo.com/2022/06/18/ikindi-kimenyetso-cyuko-nizeyimana-mugabo-olivier-ferwafa-imunaniye-cyabonetse-ku-makipe-interforce-fc-na-as-muhanga-zibuzwa-gukina/</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]]
bzggwl6kuv1eve93970uq7i2q9r6s65
Mugaragu David
0
14477
134193
128002
2026-07-26T02:22:27Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134193
wikitext
text/x-wiki
'''Mugaragu David''' uzwi nka '''Mutalamu ni''' umunyamakuru w’imikino ya siporo mu kigo cy’igihugu cy’itangazamakuru RBA. Mugaragu David amaze imyaka myinshi akora itangazamakuru rya [[siporo]] kuri radio zitandukanye harimo RBA ariho ubu amazeho imyaka 7 hamwe nindi myaka 2 yamaze kuri Hot FM. Mgaragu ni umufana wa Manchester united yo mugihugu cyu [[bwongereza]] ku mugabane w'[[iburayi]].<ref>{{Cite web |url=https://imirasiretv.com/umunyamakuru-wimikino-ukunzwe-kuri-rba-yerekeje-hanze-yu-rwanda-gukorayo-ikintu-gitangaje/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301034140/https://imirasiretv.com/umunyamakuru-wimikino-ukunzwe-kuri-rba-yerekeje-hanze-yu-rwanda-gukorayo-ikintu-gitangaje/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/76969/abanyamakuru-b-imikino-mu-rwanda-bazacikirana-n-abagande-mbe-76969.html</ref><ref>http://isimbi.rw/siporo/article/umunyamakuru-w-imikino-kuri-televizyo-rwanda-yashyingiwe</ref><ref>{{Cite web |url=https://genesisbizz.com/Umunyamakurukazi-Aliane-Uwamahoro-yasezeranye-n-umukunzi-we-imbere-y-amategeko |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301034139/https://genesisbizz.com/Umunyamakurukazi-Aliane-Uwamahoro-yasezeranye-n-umukunzi-we-imbere-y-amategeko |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/abantu/kubaho/urukundo/article/ariane-uwamahoro-wa-rba-yasezeranye-mu-mategeko</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/erega-numusazi-atinya-nyinaikirayi-kiboze-kive-mu-bindi-amagambo-akomeye-ya-axcel-rugangura-avuga-kuri-adil-muhamed-umutoza-wa-apr-fc-2/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301034133/https://yegob.rw/erega-numusazi-atinya-nyinaikirayi-kiboze-kive-mu-bindi-amagambo-akomeye-ya-axcel-rugangura-avuga-kuri-adil-muhamed-umutoza-wa-apr-fc-2/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/10/amavubi-u23-yerekeje-i-bamako/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301034138/https://umuseke.rw/2022/10/amavubi-u23-yerekeje-i-bamako/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.rwandamag.com/urutonde-rurerure-rwabanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-namakipe-bafana/</ref><ref>https://amarebe.com/abanyamakuru-bakomeye-ba-siporo-bo-mu-rwanda-beruye-bagaragaza-amakipe-bafana/</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
9gwighf5ee268ldinb4elz6ilbup51o
Niyifasha Didace
0
14479
134207
133441
2026-07-26T03:37:39Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134207
wikitext
text/x-wiki
'''Niyifasha Didace''' ni umunyamakuru w'imikino wabigize umwuga wakoreye ibitangazamakuru byinshi hose yavugaga amakuru y’imikino na [[siporo]], haba ibinyamakuru byandika twavuga icyitwa Ishema cyangwa radio, harimo nka RadioTV10, aza nogukomeza gukora kuri radio na televivion ikorera kigali yitwa Isango Star TV.. Niyibizi Didace ni Umuyobozi wa Radio Inkoramutima . Niyibizi Didace akaba ari umwe mu banyamakuru bitabiriye amarushanwa ya groove awards yategutwaga kugiranngo hatoranye umunyamakuru mwiza muri 2015, ndetse Niyibizi Didace yaje no kwegukana igihembo cyi ikiganiro cya televiziyo cy’umwaka cyakozwe cyikanyura kuri Isango Star TV. Niyibizi Didace akaba aherutse gusoza amasomo ya kaminuza mu ishuri ry'itangazamakuru ICK rikorera i Muhanga.<ref><nowiki>https://www.newtimes.co.rw/article/49649/a-day-in-the-lifeadidace-niyifasha</nowiki>
</ref><ref>https://cpj.org/2011/08/rwandan-paper-calls-president-a-sociopath-apologiz/</ref><ref>https://www.rba.co.rw/post/RBA-yahise-ibindi-bitangazamakuru-mu-bihembo-byatanzwe-ku-munsi-mpuzamahanga-wubwisanzure-bwitangazamakuru</ref><ref>{{Cite web |url=https://genesisbizz.com/Ibyo-wakwibukira-kuri-Shyaka-Clever-Intwari-yaratabarutse-Imyaka-11-irashize |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301040830/https://genesisbizz.com/Ibyo-wakwibukira-kuri-Shyaka-Clever-Intwari-yaratabarutse-Imyaka-11-irashize |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/65735/urutonde-rw-abamaze-gutangaza-ko-batazitabira-groove-awards--65735.html</ref><ref>https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20200706131307339</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/yakuyemo-inkweto-ararambya-ibihe-bya-nyuma-by-umunyamakuru-w-imikino-shyaka-claver-umaze-imyaka-12-yitabye-imana</ref><ref>{{Cite web |url=https://panorama.rw/rwandan-journalists-launch-investment-company-seek-self-reliance/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301040831/https://panorama.rw/rwandan-journalists-launch-investment-company-seek-self-reliance/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/imyaka-5-irashize-umunyamakuru</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/insengero-nizifungurwa-hari-amadini-n-amatorero-ashobora-gutakaza-abayoboke</ref><ref>https://rwandamagazine.com/imikino/article/maputo-amavubi-yakoze-urugendo-rwo-kunanura-imitsi-amafoto</ref><ref>https://integonews.com/amabanki-nta-cyizere-afitiye-itangazamakuru/</ref><ref>http://www.igihe.wikirwanda.org/cache/news-15-52-11842-1html</ref><ref>{{Cite web |url=https://ibendera.com/akari-ku-mutima-wa-bamwe-mu-banyamakuru-bamazina-abyibushye-mu-rwanda-basoje-amasomo-yabo-muri-ick/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301042341/https://ibendera.com/akari-ku-mutima-wa-bamwe-mu-banyamakuru-bamazina-abyibushye-mu-rwanda-basoje-amasomo-yabo-muri-ick/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://radiotv10.rw/abanyamakuru-babanyabigwi-barimo-barore-mbangukira-na-maurice-barangije-kaminuza/</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/bimwe-mu-byaranze-ubuzima-bwa-nyuma-bwumunyamakuru-shyaka-clever-witabye-imana-bitunguranye/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301040955/https://yegob.rw/bimwe-mu-byaranze-ubuzima-bwa-nyuma-bwumunyamakuru-shyaka-clever-witabye-imana-bitunguranye/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ibendera.com/akari-ku-mutima-wa-bamwe-mu-banyamakuru-bamazina-abyibushye-mu-rwanda-basoje-amasomo-yabo-muri-ick/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301042341/https://ibendera.com/akari-ku-mutima-wa-bamwe-mu-banyamakuru-bamazina-abyibushye-mu-rwanda-basoje-amasomo-yabo-muri-ick/ |url-status=dead }}</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
n3v1qv4cb5b7msqm3n1ur1534hxt1e3
Kayitankore Dieudonnee
0
14481
134177
122655
2026-07-25T23:08:10Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134177
wikitext
text/x-wiki
'''Kayitankore Dieudonnée''' uzwi nka '''Dodos''' ni umunyamakuru w’umwuga wa siporo wagiye akora ku ishami rya sipro nko kuri Radio zitandukanye nka Radio City Radio ndetse na RadioTV1. Kayitankore Dieudonnée uzwi nka Dodos yavukiye ibirundi nyuma az agutahuka nyuma ya genocide, aho yaje kwiga itanganazamakuru kuri kaminuza nkuru y'itangazamakuru ICK riri i muhanga mu [[Akarere ka Muhanga|karere ka Muhanga]]. Kayitankore Dieudonnée uzwi nka Dodos yagiye aherekeza ikipe y'igihugu y'umupira wa maguru yu Rwanda [[Amavubi|Amavubu]] ya bagabo, ndetse na n'amakipe ya ma club, aho yabaga yasohotse hanze yigihugu, yagiye gukina. Kayitankore Dieudonnée uzwi nka Dodos ni mu bakimyi bagize mu ikipe y’abanyamakuru b’imikino mu Rwanda (AJSPOR FC).<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/knc-yirukanye-abakozi-8-bakoreraga-radio-tv-1-harimo-abanyamakuru-batatu-bimikino-bari-bakunzwe-na-benshi-mu-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301042346/https://yegob.rw/knc-yirukanye-abakozi-8-bakoreraga-radio-tv-1-harimo-abanyamakuru-batatu-bimikino-bari-bakunzwe-na-benshi-mu-rwanda/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/abanyamakuru-b-imikino-mu-mukino-utoroshye-n-abayobozi-b-igihugu</ref><ref>{{Cite web |url=https://rwandatribune.com/tv1-ya-knc-yongeye-kwirukana-abanyamakuru-biganjemo-aba-siporo/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301042341/https://rwandatribune.com/tv1-ya-knc-yongeye-kwirukana-abanyamakuru-biganjemo-aba-siporo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://imirasiretv.com/dore-bitunguranye-abanyamakuru-birukanwe-muri-tv1-harimo-nabashobora-kuyijyana-mu-nkiko-uko-babyise/</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/media-freedom-cup-irahatanirwa-n-ikipe-y-abayobozi-bakuru-b-igihugu-ndetse-</ref><ref>https://www.teradignews.rw/ibibazo-uruhuri-bikomeje-gutuma-tv1-isezerera-bamwe-mu-banyamakuru-bayo/</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/53079/perfect-weekendadodos-kayitankore</ref><ref>{{Cite web |url=https://amizero.rw/tv1-ya-knc-yongeye-kwirukana-abanyamakuru-batatu/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301042342/https://amizero.rw/tv1-ya-knc-yongeye-kwirukana-abanyamakuru-batatu/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/Abanyamakuru-b-imikino-batangiye-imyitozo-ikaze-bitegura-Abarundi</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
3obwqj9n8zbqgl03aspakyv9k5f6gp9
MURAMIRA Regis
0
14495
134186
133130
2026-07-26T01:12:40Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134186
wikitext
text/x-wiki
'''Muramira Regis''' ni Umunyamakuru w’imikino na siporo akaba akora kuri radiyo yitwa Radio Fine FM, mu kiganiro cya siporo cyitwa Urukiko rw’ubujurire rw’imikono. Muramira Regis yakoreye Radiyo zitandukanye mu Rwanda harimo nka Radiyo City Radio yakozeho imyaka igera ku 10, Umucyo Radio, BTN TV, Radio Authentic, Radio 1 na Isibo TV mu kiganiro cyitwa Bench ya siporo.<ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/umunyamakuru-w-imikino-muramira-regis-yerekeje-mu-rukiko-rw-ubujurire</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/umunyamakuru-regis-muramira-nyuma-yo-gutuka-anta-abantu-bamwakijeho-umuriro/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301063220/https://yegob.rw/umunyamakuru-regis-muramira-nyuma-yo-gutuka-anta-abantu-bamwakijeho-umuriro/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/umunyamakuru-w-imikino-muramira-regis-yatawe-muri-yombi</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rwandamag.com/umunyamakuru-muramira-regis-yateranye-amagambo-numuvugizi-wa-rayon-sports-amwita-umusinzi-numubeshyi/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2022-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818202213/https://www.rwandamag.com/umunyamakuru-muramira-regis-yateranye-amagambo-numuvugizi-wa-rayon-sports-amwita-umusinzi-numubeshyi/ |url-status=dead }}</ref><ref><nowiki>https://www.thechoicelive.com/muramira-regis-ayoboye-itsinda-rizajya-rikora-ikiganiro-cyimikino-ku-isibo-tv</nowiki></ref><ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/regis-muramira-yandikiye-president-wa-republika-paul-kagame.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301063221/https://ar.umuseke.rw/regis-muramira-yandikiye-president-wa-republika-paul-kagame.hmtl |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/121610/isibo-tv-yazanye-muramira-regis-aime-na-isimbi-mu-kiganiro-cyimikino-121610.html</ref><ref>https://rushyashya.net/umunyamakuru-muramira-regis-amaze-iminsi-mu-maboko-ya-polisi/</ref><ref>https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/umunyamakuru-muramira-regis-yatawe-muri-yombi</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.umuringa.net/umunyamakuru-wa-radio10-antha-biganiro-ntavuga-rumwe-na-regis-muramira-wa-fine-fm-wamwise-umunyabihuha/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301064722/https://www.umuringa.net/umunyamakuru-wa-radio10-antha-biganiro-ntavuga-rumwe-na-regis-muramira-wa-fine-fm-wamwise-umunyabihuha/ |url-status=dead }}</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
2u7cawvs2htvbx1mqdhr1xz7fqxsico
ISIMBI Christella
0
14500
134122
133129
2026-07-25T12:27:35Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134122
wikitext
text/x-wiki
'''ISIMBI Christella''' ni umutegarugori akaba umunyamakurukazi wa [[siporo]] cyane cyane mu mupira w’amaguru kuri radio Fine FM.Isimbi mubuzima busazwe ubundi ni umunyeshuri muri kaminuza aho yiga mu ishami ry’ itangazamakuru.<ref>https://imirasiretv.com/fine-fm-yamaze-gusinyisha-umunyamakuru-wumukobwa-uzasimbura-horaho-axel-werekeje-muri-america/</ref><ref>https://imirasiretv.com/fine-fm-yamaze-gusinyisha-umunyamakuru-wumukobwa-uzasimbura-horaho-axel-werekeje-muri-america/</ref><ref>https://imirasiretv.com/mu-mafoto-ihere-ijisho-uburanga-bwa-isimbi-christella-umunyamakuru-mushya-wasimbuye-horaho-axel-mu-kiganiro-urukiko-rwubujurire/</ref>
=== MURI SIPORO ===
ISIMBI Christella akora mu cy’iganiro cya siporo cyitwa Urukiko rw’ubujurire rw’imikino (siporo), ni ikiganiro gitangira kuva saa yine zamanywa kugeza saa 1:00’ kuri Fine FM. Isimbi Christella kandi akora mu kiganiro cya siporo n’imikino cyitwa Bench ya Sport cy’inyura kuri Televisiyo yitwa Isibo TV .<ref>{{Cite web |url=https://imirasiretv.com/ibyo-wamenya-ku-munyamakuru-mushya-wumukobwa-watangiye-gukora-mu-kiganiro-urukiko-rwubujurire-cya-fine-fm/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301071843/https://imirasiretv.com/ibyo-wamenya-ku-munyamakuru-mushya-wumukobwa-watangiye-gukora-mu-kiganiro-urukiko-rwubujurire-cya-fine-fm/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/mu-mafoto-15-ashotorana-reba-uburanga-bwumunyamakurukazi-mushya-waje-gusimbura-axel/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301071843/https://yegob.rw/mu-mafoto-15-ashotorana-reba-uburanga-bwumunyamakurukazi-mushya-waje-gusimbura-axel/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/121610/isibo-tv-yazanye-muramira-regis-aime-na-isimbi-mu-kiganiro-cyimikino-121610.html</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
lqmg5gigfswtyyky1svrq9lch063g03
Karangwa Jules
0
14504
134174
127988
2026-07-25T22:53:34Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134174
wikitext
text/x-wiki
'''Karangwa Jules''' ni umunyarwanda akaba umunyamakuru w’itangazamakuru ry’imikino kuri Radio na TV10, Karangwa ni umujyanama muby’amategeko mu [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda]], FERWAFA akaba ari n’umuvugizi wungirije wa [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|FERWAFA]]. Ubusazwe Karangwa Jules yize ijyanye n’amategeko mu mashuri makuru y’a [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|kaminuza nkuru yu Rwanda]] kuva 2012 kugeza 2016. Karangwa yakoreye ibigo bitandukanye mu mategoko nka Sports Rwanda AgencyLTD hamwe na AJSPOR. Karangwa yakoreye ama radiyo atandukanye nka radiyo Salus na Royal TV.<ref>https://www.rwandamagazine.com/imikino/article/umunyamakuru-jules-karangwa-niwe-wabaye-umunyamategeko-wa-ferwafa</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/nyuma-y-igenda-rya-bonnie-mugabe-ferwafa-yabonye-umusimbura-we-na-jules-karangwa-yongererwa-inshingano</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/194191/Sports/ferwafa-in-renewed-bid-to-develop-grassroots-football</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/07/zimwe-mu-nshingano-zumunyamabanga-wa-ferwafa-zahawe-jules-karangwa/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301073344/https://umuseke.rw/2022/07/zimwe-mu-nshingano-zumunyamabanga-wa-ferwafa-zahawe-jules-karangwa/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/83192/umunyamakuru-w-imikino-jules-karangwa-n-umufasha-we-sandra-b-83192.html</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/umukino-wa-super-coupe-ntukibereye-i-huye</ref><ref>https://bwiza.com/?Jules-Karangwa-yamaganye-inkuru-CAF-yamwitiriye-bataravuganye</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/ferwafa-yanyomoje-caf-yayibeshyeye-ku-isubukurwa-rya-shampiyona-y-u-rwanda</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/umunyamakuru-jules-karangwa-yifashishije-ayarimo-imitoma-yifuriza-umufasha-we-isabukuru-nziza/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301073342/https://yegob.rw/umunyamakuru-jules-karangwa-yifashishije-ayarimo-imitoma-yifuriza-umufasha-we-isabukuru-nziza/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/70545/mu-mukino-wo-kwibuka-shyaka-abanyamakuru-bandika-siporo-bagu-70545.html</ref>
=== Amashakiro ===
{{reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
226xre7rs0d66ediaspzcaznbgqimhp
Munyakazi Sadate
0
14521
134197
133513
2026-07-26T02:47:04Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134197
wikitext
text/x-wiki
'''Munyakazi Sadate''' yavukiye mu [[Akarere ka Nyanza|Karere ka Nyanza]] ni umunyarwanda akaba umwana w’imfura mu muryango w’abana 4, ababyeyi be bahitanywe na Jenoside yakorewe abatutsi mu 1994 mu Rwanda, akaba afite abana 5, yavutse mu muryango w’abakristo katurika, akaba yarakuze yitwa David aje mu idini ya Isilam. Munyakazi akaba yarabyaye akiri umwana afite imyaka 17 gusa.<ref>https://www.teradignews.rw/ibintu-byahinduye-isura-hagati-ya-dr-frank-habineza-na-munyakazi-sadate/</ref><ref>https://www.teradignews.rw/uwahoze-ari-perezida-wa-rayon-sports-yandikiye-minisports-ayinenga-ku-cyemezo-yafashe/</ref><ref>https://www.teradignews.rw/rayon-sports-irifashisha-perezida-kagame-mu-gukemura-ibibazo-ifitanye-na-ferwafa/</ref><ref>https://www.teradignews.rw/munyakazi-sadate-yavuze-amagambo-akoneye-kuri-rayon-sports-anakebura-ubuyobozi-buyiyobora/</ref><ref>https://www.teradignews.rw/sadate-yasabiye-ikintu-gikomeye-kapiteni-wikipe-yigihugu-ya-basketbal-wemeye-gushyingiranwa-numukobwa-mugenzi-weamafoto/</ref><ref>https://www.teradignews.rw/mwari-muri-kurahirira-gusenya-rayon-umufana-yibasira-sadate-nyuma-yifoto-ari-kurahira/</ref><ref>https://www.teradignews.rw/abafana-ba-rayon-sports-bamaze-kwitanga-arenga-miliyoni-4-yo-kugoboka-ikipe-muri-ibi-bihe-byo-kurwanya-covid-19/</ref><ref>https://www.teradignews.rw/perezida-wa-rayon-sports-yavuze-ku-kibazo-cyabakinnyi-bari-kwigumura-kubera-kudahembwa/</ref><ref>{{Cite web |url=https://bwiza.com/?Munyakazi-Sadate-mu-bo-Rayon-Sports-ibereyo-imyenda |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2020-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003232625/http://bwiza.com/?Munyakazi-Sadate-mu-bo-Rayon-Sports-ibereyo-imyenda |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.teradignews.rw/rayon-sports-irifashisha-perezida-kagame-mu-gukemura-ibibazo-ifitanye-na-ferwafa/</ref><ref>https://www.rwandamagazine.com/imikino/article/munyakazi-sadate-n-umuhungu-we-baguze-itike-ya-saison-ya-miliyoni-1-frw</ref><ref>https://www.goal.com/en/news/munyakazi-rayon-sports-president-handed-six-month-ban-by-ferwafa/ikth1at7hu71o998wt7zzldn</ref>
== IBYO YIZE ==
Munyakazi Sadate yize ibijyanye n’ubukungu, yaminuje mu bwubatsi akaba ari rwiyemezamirimo mu bwubatsi. Sadate akaba ari umuyobozi wa kampani ya MK card, Munyakazi Sadate yabaye umuyobozi na Peresida wa ikipe ya [[Rayon sports fc|Rayon Sports Fc]] kuva muri 2018 kugeza 2021 akaba yararanzwe nukuri .<ref>https://www.teradignews.rw/tag/munyakazi-sadate/</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/Menya-byinshi-kuri-Munyakazi-Sadate-wabyaye-afite-imyaka-17-Video</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/munyakazi-sadate-yandikiye-perezida-kagame-amusaba-kumufasha-gukemura-ibibazo</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/97254/munyakazi-sadate-yegujwe-ku-buyobozi-bwa-rayon-sports-nabo-yita-abagambanyi-97254.html</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/ibyo-navuze-ntabwo-ndisubiraho-murabeho-munyakazi-sadate-yasezeye-muri-ruhago</ref><ref>https://www.teradignews.rw/munyakazi-sadate-yivuze-ibigwi-ku-masezerano-ya-skol-na-rayon-sports/</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/munyakazi-sadate-yisubiyeho-atanga-integuza-ku-bamwishimye-hejuru</ref><ref>https://indorerwamo.com/sadate-munyakazi-yahaye-isezerano-rikomeye/</ref><ref>https://www.rwandamag.com/umuhanzi-nyarwanda-yakoze-indirimbo-yifuriza-urupfu-munyakazi-sadate-wahoze-ari-perezida-wa-rayon-sports/</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/munyakazi-sadate-wayoboye-rayon-sports-bamushushanyije-mu-buryo-bwarwaje-benshi-imbavu/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301105631/https://yegob.rw/munyakazi-sadate-wayoboye-rayon-sports-bamushushanyije-mu-buryo-bwarwaje-benshi-imbavu/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.therwandan.com/ki/sadate-munyakazi-mu-butabera-umuryango-wa-anatole-nsengiyumva-yise-umwanda-uhumanya-wahagurutse/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301105626/https://www.therwandan.com/ki/sadate-munyakazi-mu-butabera-umuryango-wa-anatole-nsengiyumva-yise-umwanda-uhumanya-wahagurutse/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://radiotv10.rw/ariko-umuco-mbonezabupfura-hari-abo-utareba-umukozi-winteko-yanenze-imvugo-ya-sadate/</ref><ref>https://rushyashya.net/munyakazi-sadate-na-bagenzi-be-bari-abayobozi-ba-rayon-sport-fc-bambuwe-ububasha-bwo-gukomeza-kuyiyobora/</ref>
== AMASHAKIRO; ==
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]]
n8xewqs6pf5upqnvef11crbq2yr2jqz
Nkusi Edmond Maric
0
14524
134210
133443
2026-07-26T03:54:10Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134210
wikitext
text/x-wiki
'''Nkusi Edmond Marie''' ni umuyobozi akaba ari Komiseri ushinzwe Tekinike n’Iterambere rya ruhago na [[Umukino|siporo]] mu FERWAFA, [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]]. Ni umugabo wakuriye kuri tapis rouge i [[Nyamirambo]]. Yakinnye mu makipe y’abato mu ikipe zabarizwaga i [[Nyamirambo]] nka [[S.C. Kiyovu Sports|Kiyovu]], [[La Jeunesse Fc|La Jeunesse FC]]. Nkusi ni we Perezida w’abakunzi ba FC Barcelona mu [[Rwanda]], mu kazi gasanzwe akaba ashinzwe Ubucuruzi mu Kigo cya DSTV. <ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/nizeyimana-olivier-urusha-abandi-amahirwe-yatanze-kandidatire-yo-kuyobora</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/as-kigali-wfc-yashyikirijwe-igikombe-cya-shampiyona</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/nizeyimana-mugabo-olivier-yatorewe-perezida-wa-ferwafa</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/nizeyimana-mugabo-olivier-ni-we-utorewe-kuba-perezida-wa-ferwafa</ref><ref>{{Cite web |url=https://lookcharms.com/olivier-nizeyimana-mugabo-president-of-the-rwandan-football-federation-our-team-is-missing-the-opportunity-to-compete-against-one-of-the-giants-of-africa/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031221/https://lookcharms.com/olivier-nizeyimana-mugabo-president-of-the-rwandan-football-federation-our-team-is-missing-the-opportunity-to-compete-against-one-of-the-giants-of-africa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/amafoto-yo-mu-bihe-bitandukanye-ya-mugabo-nizeyimana-olivier-watorewe-kuyobora-ferwafa/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031222/https://yegob.rw/amafoto-yo-mu-bihe-bitandukanye-ya-mugabo-nizeyimana-olivier-watorewe-kuyobora-ferwafa/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-17145103</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/nizeyimana-olivier-umunyemari-wihebeye-ruhago-yaba-ari-we-mucunguzi-wa-ferwafa</ref><ref>https://www.rba.co.rw/post/Olivier-Nizeyimana-yatorewe-kuyobora-FERWAFA-uko-amatora-yagenze</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/nizeyimana-olivier-na-we-yatanze-kandidatire-ye-muri-ferwafa</ref><ref>https://www.ktpress.rw/2021/06/olivier-mugabo-nizeyimana-is-the-new-ferwafa-president/</ref><ref>https://rushyashya.net/nizeyimana-olivier-uherutse-gutorerwa-kuyobora-ferwafa-mu-myaka-ine-iri-imbere-yakoze-ihererekanyabubasha-na-komite-nyobozi-icyuye-igihe</ref><ref>{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2021/06/19/mugabo-nizeyimana-olivier-yavuze-imigabo-nimigambi-afitiye-ferwafa-ahatanira-kuyobora/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031222/https://igisabo.rw/2021/06/19/mugabo-nizeyimana-olivier-yavuze-imigabo-nimigambi-afitiye-ferwafa-ahatanira-kuyobora/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://ingenzinyayo.com/2022/06/18/ikindi-kimenyetso-cyuko-nizeyimana-mugabo-olivier-ferwafa-imunaniye-cyabonetse-ku-makipe-interforce-fc-na-as-muhanga-zibuzwa-gukina/</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]]
2z93pq2ltxq0fpy9wb0uypulfvxe7yc
Mutsinzi Hubert
0
14525
134199
133434
2026-07-26T02:58:11Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134199
wikitext
text/x-wiki
'''Mutsinzi Hubert''' ni umunyarwanda w’umunyamupira na [[Umukino|siporo]] akaba Komite Nyobozi y’[[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ari nka Komiseri ushinzwe ubuvuzi mu [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ([[FERWAFA]]). Mutsinzi Hubert ni umusirikare mu ngabo z'u [[Rwanda]] aho afite ipeti cya Lt Col.<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/nizeyimana-olivier-urusha-abandi-amahirwe-yatanze-kandidatire-yo-kuyobora</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/as-kigali-wfc-yashyikirijwe-igikombe-cya-shampiyona</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/nizeyimana-mugabo-olivier-yatorewe-perezida-wa-ferwafa</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/nizeyimana-mugabo-olivier-ni-we-utorewe-kuba-perezida-wa-ferwafa</ref><ref>{{Cite web |url=https://lookcharms.com/olivier-nizeyimana-mugabo-president-of-the-rwandan-football-federation-our-team-is-missing-the-opportunity-to-compete-against-one-of-the-giants-of-africa/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031221/https://lookcharms.com/olivier-nizeyimana-mugabo-president-of-the-rwandan-football-federation-our-team-is-missing-the-opportunity-to-compete-against-one-of-the-giants-of-africa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/amafoto-yo-mu-bihe-bitandukanye-ya-mugabo-nizeyimana-olivier-watorewe-kuyobora-ferwafa/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031222/https://yegob.rw/amafoto-yo-mu-bihe-bitandukanye-ya-mugabo-nizeyimana-olivier-watorewe-kuyobora-ferwafa/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-17145103</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/nizeyimana-olivier-umunyemari-wihebeye-ruhago-yaba-ari-we-mucunguzi-wa-ferwafa</ref><ref>https://www.rba.co.rw/post/Olivier-Nizeyimana-yatorewe-kuyobora-FERWAFA-uko-amatora-yagenze</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/nizeyimana-olivier-na-we-yatanze-kandidatire-ye-muri-ferwafa</ref><ref>https://www.ktpress.rw/2021/06/olivier-mugabo-nizeyimana-is-the-new-ferwafa-president/</ref><ref>https://rushyashya.net/nizeyimana-olivier-uherutse-gutorerwa-kuyobora-ferwafa-mu-myaka-ine-iri-imbere-yakoze-ihererekanyabubasha-na-komite-nyobozi-icyuye-igihe</ref><ref>{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2021/06/19/mugabo-nizeyimana-olivier-yavuze-imigabo-nimigambi-afitiye-ferwafa-ahatanira-kuyobora/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031222/https://igisabo.rw/2021/06/19/mugabo-nizeyimana-olivier-yavuze-imigabo-nimigambi-afitiye-ferwafa-ahatanira-kuyobora/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://ingenzinyayo.com/2022/06/18/ikindi-kimenyetso-cyuko-nizeyimana-mugabo-olivier-ferwafa-imunaniye-cyabonetse-ku-makipe-interforce-fc-na-as-muhanga-zibuzwa-gukina/</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]]
epugy63avs1pygvrsc3wy6ratygrejt
Inyemera WFC
0
14581
134147
127972
2026-07-25T19:08:10Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134147
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:20130330 - Vendée Volley-Ball Club Herbretais - Foyer Laïque Saint-Quentin Volley-Ball - 105.jpg|thumb|Inyemera]]
'''Inyemera WFC''' (Inyemera Women Football Club) yashinzwe muri 2012, ikipe yashizwe kandi irebererwa na [[Akarere ka Gicumbi|karere ka Gicumbi]] ni ikipe y’umupira wamaguru wa babigize umwuga. Ni ikipe igaragaramo [[Umugore|abagore]] n’abakobwa mugukina shampiyona y’igihugu I tegurwa na [[FERWAFA]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ndetse n’igikombe cy’amahoro cy’igihugu.Inyemera WFC yakinnye mu shampiyona y’icyiciro cy’akabiri mu [[Rwanda]], irazamuka ubu ikaba iri mu cyiciro cya mbere cya shampiyona mu mupira w’amaguru mu bari na [[Umugore|bategarugori]]. <ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/article/ibyaranze-week-end-mu-magare-amateka-yaranditswe-as-kigali-itwara-igikombe-cya-cumi</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/02/inzara-iratema-amara-mu-bakobwa-bakinira-binyemera-wfc/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302142941/https://umuseke.rw/2023/02/inzara-iratema-amara-mu-bakobwa-bakinira-binyemera-wfc/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.nowgoal.com/football/team/42508</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=IcdCbWr--0U</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/as-kigali-wfc-yashyikirijwe-igikombe-cya-shampiyona?url_reload=21&var_mode=calcul</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/scandinavia-yihereranye-as-kigali-iyitsindira-ku-kibuga-yitorezaho</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/yakoreye-imana-kuva-kera-ifoto-ya-gitwaza-muri-1993-ikomeje-gutuma-benshi-bashima-imanaifoto/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302143000/https://yegob.rw/yakoreye-imana-kuva-kera-ifoto-ya-gitwaza-muri-1993-ikomeje-gutuma-benshi-bashima-imanaifoto/ |url-status=dead }}</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Ikipe ya bagore]]
h0gft9mpp3by4ufjpcgh7z674bl6j14
Kamonyi WFC
0
14588
134173
132518
2026-07-25T22:42:17Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134173
wikitext
text/x-wiki
'''Kamonyi WFC''' (kamonyi Women Football Club) ikipe yashizwe kandi irebererwa na [[Akarere ka Kamonyi|karere ka kamonyi]] ni ikipe y’umupira wa maguru waba bigize umwuga. Ni ikipe igaragaramo [[Umugore|abagore]] n’abakobwa mugukina shampiyona y’igihugu I tegurwa na [[FERWAFA]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ndetse n’igikombe cy’amahoro cy’igihugu. Kamonyi WFC yakinnye mu shampiyona y’icyiciro cy’akabiri mu [[Rwanda]], irazamuka ubu ikaba iri mu cyiciro cya mbere cya shampiyona mu mupira w’amaguru mu bari na [[Umugore|bategarugori]].<ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/as-kigali-y-abagore-yisubije-igikombe-cy-amahoro-inyagiye-kamonyi</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/05/igikombe-cyamahoro-cyabagore-as-kigali-na-kamonyi-zitwaye-neza/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302154052/https://umuseke.rw/2022/05/igikombe-cyamahoro-cyabagore-as-kigali-na-kamonyi-zitwaye-neza/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/06/amafoto-as-kigali-yabagore-yisubije-igikombe-cyamahoro/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302154053/https://umuseke.rw/2022/06/amafoto-as-kigali-yabagore-yisubije-igikombe-cyamahoro/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://rwanda-football.com/as-kigali-yabagore-yisubije-igikombe-cyamahoro/</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/91361/women-football-ikipe-izatwara-igikombe-cya-shampiyona-izahabwa-arenga-3000000-frw-91361.html</ref><ref>https://www.rwandamagazine.com/imikino/article/nyirahafashimana-yafashije-scandivia-wfc-kunyagira-inyemera-amafoto</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/88672/women-football-ikipe-yigihugu-mu-myiteguro-ya-nyuma-mbere-yo-kwakira-dr-congo-amafoto-88672.html</ref><ref>https://rushyashya.net/abakinnyi-39-bikipe-yigihugu-yu-rwanda-yabagore-bari-munsi-yimyaka-20-yatangiye-umwiherero-mu-rwego-rwo-guhatanira-itike-yigikombe-cyisi-cya-2022/</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/kapiteni-wikipe-yabagore-ya-kamonyi-yavugishije-abantu-amagambo-menshi-amafoto/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302154053/https://yegob.rw/kapiteni-wikipe-yabagore-ya-kamonyi-yavugishije-abantu-amagambo-menshi-amafoto/ |url-status=dead }}</ref>
== Amarushanwa ==
Kamonyi WFC ( kamonyi Women Football Club ) yagiye yitabira amarushanwa menshi kandi agiye atandukanye, twavuga [[Igikombe cy’Amahoro|igikombe cy'amahoro]] ndetse n'igikombe cya shampiyona haba ari mu cy'iciro cya mbere cyangwa icyiciro cy'akabili, aha twavigako iherutse gukina na ikipe ya [[Rayon Sports Women Football Club|rayon sports women football club]] hari mugikombe cy'amahoro, bari gukina imikino yo muri 1/8 cy'irangiza muri icy gikombe.<ref>https://rwandamagazine.com/imikino/article/peace-cup-rayon-sports-wfc-yatomboye-kamonyi-wfc-uko-tombola-yagenze</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Ikipe ya bagore]]
<references />
[[Ikiciro:Umukino w'abagore]]
rjn3ut3d3j19oiidkg5akcj37o6co2j
PYGMY FALCON
0
14640
134215
92089
2026-07-26T04:40:38Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134215
wikitext
text/x-wiki
== PYGMY FALCON ==
[[Dosiye:Polihierax semitorquatus -Buffalo Springs National Park, Kenya-8.jpg|thumb]]
NI Inyoni y'inyamanswa ikomoka mu burasirazuba bwa afrika yepfo
ni ubwoko bwonyine bushirwa Polihierax.
falcon kandi ikunda kuba mu gihuru cyumye.iboneka muri sudan yepfo
kugera muri somaliya, uganda,angola, kugera mu majyaruguru ya afrika yepfo.
uru ruhererekane bufite ubuso bwa Million 2.7km ' square, ubushakashatsi buvugako
inyoni zose hamwe ziri hagati ya 100,000 na million. [https://animals.sandiegozoo.org/animals/african-pygmy-falcon][https://ebird.org/species/pygfal1][https://www.peregrinefund.org/explore-raptors-species/falcons/african-pygmy-falcon][https://birdsoftheworld.org/bow/species/pygfal1/cur/introduction][https://web.archive.org/web/20230304145949/https://www.zoonewengland.org/franklin-park-zoo/our-animals/birds/african-pygmy-falcon/]
74z4uwbwqyf4c1v1ny9xvll0cuqat5o
Ndamukunda Flavien
0
14749
134203
127836
2026-07-26T03:18:31Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134203
wikitext
text/x-wiki
'''Ndamukunda Flavien''' ( 08 Ukwakira 1991) Ni umunyarwanda akaba umukinnyi wa siporo ya maboko ya volleyball wabigize umwuga. Ndamukunda Flavien yakiniye amakipe atandukanye nka INATEK Volleyball club, yakiniye kandi ikipe ya Gisagara VC mu 2017, yakomeje akinira ikipe ya [[REG Volleyball Club]] ndetse akaba yari kapiteni wayo. Ndamukunda yakiniye ikipe nkuru yigihugu amavubi mu mukino wa volleyball mu Rwanda. Ndamukunda yakinnye imikono ya beach Valleyball aho yakinanaga na Mukunzi Christophe. Ndamukunda yakiniye yanze y'igihugu muri Aligeriya. <ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/Umutoza-wa-INATEK-afite-intego-yo-gutwara-igikombe-cya-Volleyball</ref><ref>https://rwandamagazine.com/imikino/article/volleyball-gisagara-vc-yasinyishije-ndamukunda-amasezerano-y-umwaka-4504</ref><ref>{{Cite web |url=https://beach.volleybox.net/fr/flavien-ndamukunda-p62683/partners |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308095231/https://beach.volleybox.net/fr/flavien-ndamukunda-p62683/partners |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/Ikiganiro-na-Akumuntu-Kavalo-Patrick-wakundishijwe-volleyball-na-mukuru-we</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/01/kavalo-na-flavien-bari-mu-gahinda-ko-kubura-umubyeyi/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308095229/https://umuseke.rw/2023/01/kavalo-na-flavien-bari-mu-gahinda-ko-kubura-umubyeyi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/frvb-yafashe-mu-mugongo-abavandimwe-babiri-bakinira-ikipe-yigihugu-yu-rwanda-babuze-umubyeyi-wabo/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306144606/https://yegob.rw/frvb-yafashe-mu-mugongo-abavandimwe-babiri-bakinira-ikipe-yigihugu-yu-rwanda-babuze-umubyeyi-wabo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://foursquare.com/user/12870669</ref><ref>https://igihe.com/imikino/volleyball/article/reg-vc-na-apr-wvc-zashimangiye-ko-ari-ubukombe-zegukana-irushanwa-ry-intwari</ref><ref>{{Cite web |url=https://yawetv.com/2022/05/05/gisagara-volleyball-club-yafashe-rutemikirere-kuri-uyu-wa-kane-yerekeza-muri-tunisie-mu-marushanwa-mpuzamahanga/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308100732/https://yawetv.com/2022/05/05/gisagara-volleyball-club-yafashe-rutemikirere-kuri-uyu-wa-kane-yerekeza-muri-tunisie-mu-marushanwa-mpuzamahanga/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.isimbi.rw/siporo/article/u-rwanda-rwakosoye-uganda-ruzamuka-ruyoboye-itsinda-mu-gikombe-cy-afurika</ref><ref>[https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/volleyball-reg-ikomeje-gusahura-amakipe-abakinnyi-bakomeye?pr=119225&lang=en#! https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/volleyball-reg-ikomeje-gusahura-amakipe-abakinnyi-bakomeye?pr=119225&lang=en#!]</ref><ref>https://radiotv10.rw/volleyball-u-rwanda-rwatangiye-neza-irushanwa-ryigikombe-cya-afurika-rutsinda-u-burundi-mu-mukino-warebwe-na-perezida-paul-kagame/</ref><ref>https://allafrica.com/stories/201503050532.html</ref><ref>https://finixsports.wordpress.com/tag/flavien-ndamukunda/</ref><ref>https://integonews.com/uganda-yigaranzuye-u-rwanda-muri-volleyball/</ref><ref>{{Cite web |url=https://beach.volleybox.net/fr/flavien-ndamukunda-p62683/partners |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308095231/https://beach.volleybox.net/fr/flavien-ndamukunda-p62683/partners |url-status=dead }}</ref>
=== Amashakiro ===
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Volleyball]]
a9pc6i35t84mp0mlxburqhsrssmzlq4
James Addy
0
15173
134161
92874
2026-07-25T21:03:52Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134161
wikitext
text/x-wiki
'''James Aryee Addy''' (9 Ukuboza 1939 - 26 Mata 2009) yari umukinnyi wo gusiganwa ku maguru wakomokaga muri [[Gana]] wi tabiriye imikino y'Olempike yo mu 1960, mu mikino Olempike yo mu 1964, mu mikino Olempike yo mu 1968, no mu mikino Olempike yo mu 1972 . <ref name="sref">{{Cite web |date=16 December 2012 |title=James Addy Bio, Stats, and Results | Olympics at Sports-Reference.com |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ad/james-addy-1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121216223553/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ad/james-addy-1.html |archive-date=16 December 2012}}</ref><ref>https://cureblindness.org/who-we-are/dr-james-addy</ref><ref>https://www.mortgagestar.com/index.php/agents/james-addy</ref><ref>{{Cite web |url=https://helicraft.ca/staff/james-addy/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-13 |archive-date=2023-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313134344/https://helicraft.ca/staff/james-addy/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm8492081/</ref><ref>https://www.thetalentmanager.com/talent/32649/james-addy</ref><ref>https://www.ratemyprofessors.com/professor?tid=545952</ref><ref>https://www.athleticspodium.com/athlete/938/james-addy</ref><ref>https://www.intechopen.com/profiles/442083</ref><ref>https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/09547323/officers</ref><ref>https://www.colyerfuneralhome.com/m/obituaries/James-Addy-255745/</ref>
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Gana]]
c9iwdfdcf6ot48gexh6zz28bjdq84fc
Onana Essomba Willy Léandre
0
15210
134214
119148
2026-07-26T04:34:02Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134214
wikitext
text/x-wiki
Alphonce wotowoto he is the best player currently signed under Simba sc in Tanzania
== Umwuga ==
Mu mpeshyi ya 2021 yaje mu igeragezwa mu ikipe ya Rayon sport ndetse ahita aritsinda. Ubu akaba amaze imyaka ibiri muri shampiyona y'u Rwanda. Ni umukinnyi ngenderwaho muri Rayon sport aho amaze gutsinda ibitego 10 mumwaka wimikino wa 2022/2023 ndetse akaba yitezweho no gutsinda ibindi byinshi.<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/rutahizamu-essomba-onana-yihanangirije-umunyamakuru-wimikino-wavuze-ko-nta-kamaro-afitiye-rayon-sports/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-14 |archive-date=2023-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314092713/https://yegob.rw/rutahizamu-essomba-onana-yihanangirije-umunyamakuru-wimikino-wavuze-ko-nta-kamaro-afitiye-rayon-sports/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://isimbi.rw/siporo/article/onana-willy-essomba-wa-rayon-sports-yisubiriye-iwabo</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.flashscore.com/player/leandre-willy-essomba-onana/n1rK981Q/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-14 |archive-date=2023-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314092705/https://www.flashscore.com/player/leandre-willy-essomba-onana/n1rK981Q/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.soccerstand.com/player/leandre-willy-essomba-onana/n1rK981Q/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-14 |archive-date=2023-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314092709/https://www.soccerstand.com/player/leandre-willy-essomba-onana/n1rK981Q/ |url-status=dead }}</ref>
== Reba ==
1p12vtr5kma0v4tbpc0niwos2h4x7d8
Ihumana Rikomoka ku Ubuhinzi
0
15228
134157
133886
2026-07-25T20:31:47Z
B.Scalling
15089
134157
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Air pollution, bord du Canal de l'Esplanade, fumée noire, inversion atmosphérique Lille Bois Citadelle 25 février 2019a 03.jpg|thumb|ikirere]]{{Databox|useImage=[[File:Air pollution, bord du Canal de l'Esplanade, fumée noire, inversion atmosphérique Lille Bois Citadelle 25 février 2019a 06.jpg|Air_pollution,_bord_du_Canal_de_l'Esplanade,_fumée_noire,_inversion_atmosphérique_Lille_Bois_Citadelle_25_février_2019a_06]]}}
'''Ihumana ry’ubuhinzi''' ryerekeza ku binyabuzima biva mu [[Ubuhinzi|buhinzi]] bivamo kwanduza cyangwa kwangiza ibidukikije, kandi bikomeretsa abantu n’inyungu z’ubukungu. Umwanda urashobora guturuka ahantu hatandukanye, uhereye kumyanda ihumanya y’amazi ukagenda hamwe no gukwirakwira cyane, ku rwego rw’imiterere, bizwi kandi ko bitanduye bituruka ku bidukikije ndetse n’umwanda [[Imyuka Ihumanya Ikirere|uhumanya ikirere]] . Iyo mwanda mu bidukikije ishobora kugira ingaruka mbi mu bidukikije , ni ukuvuga kwica inyamaswa zo muri ako gace cyangwa kwanduza amazi yo kunywa,<ref>https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/SRCCL-Full-Report-Compiled-191128.pdf</ref><ref>{{Cite web |url=http://water.epa.gov/polwaste/nps/agriculture_facts.cfm |title=Archive copy |access-date=2023-03-14 |archive-date=2015-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907203903/http://water.epa.gov/polwaste/nps/agriculture_facts.cfm |url-status=dead }}</ref><ref>https://doi.org/10.3389%2Ffsufs.2020.546167%2Ffull</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2610176</ref><ref>https://www.canr.msu.edu/news/nitrogen_cycle_and_nitrogen_fertilizer_sources_part_1</ref>
== Inkomoko ya Abiotic ==
=== Imiti yica udukoko ===
[[Dosiye:Cropduster_spraying_pesticides.jpg|alt=Cropduster spraying pesticides.|thumb| Gukoresha mu kirere imiti yica udukoko .]]
==== Imiti yica udukoko ====
=== Ifumbire ===
==== Azote ====
==== Fosifore ====
[[Dosiye:Soil_erosion_-_geograph.org.uk_-_1135515.jpg|alt=Soil erosion|right|thumb| Isuri y'ubutaka: ubutaka bwogejwe mumurima uhinze unyuze muri iri rembo no mumigezi y'amazi hakurya.]]
=== Imiti yica udukoko ===
=== Gucunga amatungo ===
== Reba ==
{{Reflist|2}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
d3wh9k4o81tds457dfbkjmp96lktf35
Ibyuka bihumanya ikirere biva mu buhinzi
0
15233
134127
113293
2026-07-25T13:41:23Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134127
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Imodoka zikoreaha amashanyarazi.jpg|thumb|imikoda idahumanya ikirere|270x270px]]
Ubuhinzi bugira uruhare mu ihindagurika ry’ikirere binyuze mu byuka bihumanya ikirere no guhindura ubutaka butari ubuhinzi nk’amashyamba mu butaka bw’ubuhinzi. <ref>Section 4.2: Agriculture's current contribution to greenhouse gas emissions, in: {{Cite book|pages=67–69}}
</ref> <ref>{{Cite journal|pages=135–153}}</ref> Ubuhinzi, amashyamba n’imikoreshereze y’ubutaka bitanga hagati ya 13 kugeza kuri 21 ku ijana by’ibyuka bihumanya ikirere ku isi. imyuka mibi igizwe na kimwe cya kabiri cy’ibyuka bihumanya ikirere biva mu buhinzi. Ubworozi ni soko nya mukuru yohereza ibyuka bihumanya ikirere. <ref>{{Cite web |title=How livestock farming affects the environment |url=https://www.downtoearth.org.in/factsheet/how-livestock-farming-affects-the-environment-64218 |access-date=2022-02-10 |website=www.downtoearth.org.in |language=en |archive-date=2023-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130055211/https://www.downtoearth.org.in/factsheet/how-livestock-farming-affects-the-environment-64218 |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Air_pollution_by_industrial_chimneys.jpg|thumb|Ibyuka bihumanya ikirere]]
== Incamake ==
Ibikorwa byubuhinzi bisohora imyuka ya parike ya gaze karuboni, aside nitide, na metani . <ref>{{Cite journal|pages=4641}}</ref>
=== Umwuka wa karuboni ===
Ibikorwa nko guhinga imirima, gutera ibihingwa, no kohereza ibicuruzwa bitera imyuka ya karuboni. <ref>{{Cite web |title=Agricultural Practices Producing and Reducing Greenhouse Gas Emissions |url=https://www.sierraclub.org/sites/www.sierraclub.org/files/sce/iowa-chapter/Ag-CAFOs/AgAndGHG.pdf |access-date=2023-03-15 |archive-date=2023-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315081522/https://www.sierraclub.org/sites/www.sierraclub.org/files/sce/iowa-chapter/Ag-CAFOs/AgAndGHG.pdf |url-status=dead }}</ref> Ubuhinzi bwangiza imyuka bingana na 11% byuka bihumanya ikirere. <ref>{{Cite web |last=US EPA |first=OAR |date=2023-02-08 |title=Sources of Greenhouse Gas Emissions |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/sources-greenhouse-gas-emissions |access-date=2022-04-04 |website=www.epa.gov |language=en}}</ref> Imirima nko kugabanya guhinga, kugabanya ubutaka bwubusa, gusubiza biyomasi ibisigazwa by ibihingwa kubutaka, no kongera ikoreshwa ryibihingwa bitwikiriye bishobora kugabanya imyuka ihumanya ikirere. <ref>{{Cite web |last=Food |first=Ministry of Agriculture and |title=Reducing agricultural greenhouse gases - Province of British Columbia |url=https://www2.gov.bc.ca/gov/content/industry/agriculture-seafood/agricultural-land-and-environment/climate-action/reducing-agricultural-ghgs |access-date=2022-04-04 |website=www2.gov.bc.ca}}</ref>
=== Umwuka wa metani ===
[[Dosiye:Livestock_near_Walnut_Farm_-_geograph.org.uk_-_3240836.jpg|thumb| Ubworozi.]]
[[Dosiye:Global_Nitrous_Oxide_Budget_2020.png|thumb| Ingengo yimari ya nitrous kwisi yose.]]
[[Dosiye:The_Global_Methane_Budget_2008–2017.png|thumb| Ingengo yimari ya metani kwisi yose.]]
== Imikoreshereze y'ubutaka ==
{{Bar chart|title=Mean greenhouse gas emissions for different food types<ref>{{Cite journal|last1=Michael Clark|last2=Tilman|first2=David|date=November 2014|title=Global diets link environmental sustainability and human health|journal=Nature|volume=515|issue=7528|pages=518–522|doi=10.1038/nature13959|pmid=25383533|issn=1476-4687|bibcode=2014Natur.515..518T|s2cid=4453972}}</ref>|label6=[[Poultry]]|label13=[[Legumes]]|data12=1.2|label12=[[Maize]]|data11=1.2|label11=[[Wheat]]|data10=1.7|label10=[[List of root vegetables|Starchy Roots]]|data9=6.8|label9=[[Egg as food|Eggs]]|data8=8.6|label8=[[Fishery|Non-trawling Fishery]]|data7=9.1|label7=[[Dairy]]|data6=10|data5=10|float=right|label5=[[Pork]]|data4=12|label4=[[Aquaculture|Non-recirculating Aquaculture]]|data3=26|label3=[[Trawling|Trawling Fishery]]|data2=30|label2=[[Recirculating aquaculture system|Recirculating Aquaculture]]|data1=62|label1=[[Ruminant|Ruminant Meat]]|data_max=62|width_units=em|bar_width=20|data_type=Greenhouse Gas Emissions (g CO<small>2</small>-C<small>eq</small> per g protein)|label_type=Food Types|data13=0.25}}
== Reba ==
{{Reflist}}
=== Imirimo yatanzwe ===
*
== Ihuza ryo hanze ==
* [http://www.fao.org/climatechange/en/ Imihindagurikire y’ibihe] ku muryango w’ibiribwa n’ubuhinzi ku rubuga rw’umuryango w’abibumbye.
* [http://www.ifpri.org/publication/climate-change-1 Raporo ku isano iri hagati y’imihindagurikire y’ikirere, ubuhinzi n’umutekano w’ibiribwa] n’ikigo mpuzamahanga gishinzwe ubushakashatsi kuri politiki y’ibiribwa
* [http://www.adb.org/features/12-things-know-2012-rice Imihindagurikire y’ibihe, umuceri n’ubuhinzi bwa Aziya: Ibintu 12 byo kumenya] Banki ishinzwe iterambere muri Aziya
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
cnvkfxgxfbvqbee7ha38h39h3277pgs
Tazmin Brits
0
15604
134250
122816
2026-07-26T07:15:34Z
B.Scalling
15089
134250
wikitext
text/x-wiki
'''Tazmin Brits''' (yavutse ku ya 8 Mutarama 1991) ni umukinnyi ukomoka muri Afurika y'Epfo. Yatsindiye zahabu mu gutera umuhunda mu marushanwa mpuzamahanga yu rubyiruko mu 2007 . <ref>{{Cite web |title=IAAF World Youth Championships Cali 2015 - Statistics Handbook |url=http://iaaf-ebooks.s3.amazonaws.com/2015/Cali-2015-Handbook/projet/IAAF-WORLD-YOUTH-Championships-cali-20015.pdf |access-date=19 September 2017 |publisher=iaaf.org}}</ref> Yiteguye gutorwa mu mikino Olempike izabera i Londere 2012, mbere yo kugira impanuka yo mu muhanda, imusiga mu bitaro amezi abiri. <ref name="Oly">{{Cite web |title=A year later, Junior star Brits is on the road to recovery… and Rio? |url=http://www.teamsa.co.za/a-year-later-junior-star-brits-is-on-the-road-to-recovery-and-rio/ |access-date=21 June 2018 |website=Team SA}}</ref> Yatangiye gukinira mpuzamahanga mu ikipe ya Ciriketi ya bagore muri Afurika y'Epfo muri Gicurasi 2018. <ref>{{Cite web |title=Women's World Cup: Tazmin Brits' redemption from crushed Olympic dreams |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/60504482 |access-date=1 March 2022 |website=BBC Sport}}</ref>
== Umwuga ==
Muri Mata 2018, yashyizwe mu ikipe y’umukino wa Criketi mu bagore muri Afurika yepfo mu marushanwa y’abagore 20 bambere yakinnye na Bangaladeshi . <ref name="SAsquad">{{Cite web |title=Cricket South Africa name Proteas women’s squads for inbound Bangladesh tour |url=http://cricket.co.za/news/24463/Cricket-South-Africa-name-Proteas-womens-squads-for-inbound-Bangladesh-tour |access-date=24 April 2018 |publisher=Cricket South Africa |archive-date=24 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424202556/http://cricket.co.za/news/24463/Cricket-South-Africa-name-Proteas-womens-squads-for-inbound-Bangladesh-tour |url-status=dead }}</ref> Mbere y’uruzinduko, yayoboye Afurika yepfo Abakinnyi bakizamuka bakina muri Ositaraliya. <ref name="capt">{{Cite web |title=SA Women's Emerging Squad Fall To Australia In First Tri-Series Appearance |url=http://therepublicmail.co.za/2018/04/16/sa-womens-emerging-squad-fall-to-australia-in-first-tri-series-appearance/ |access-date=26 April 2018 |publisher=The Republic Mail}}</ref> Yatangiye gukinira muri Afurika y'Epfo na Bangaladeshi ku ya 19 Gicurasi 2018. <ref name="WT20I">{{Cite web |title=2nd T20I, Bangladesh Women tour of South Africa at Bloemfontein, May 19 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144441.html |access-date=19 May 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Gashyantare 2019, Ciriketi Afurika y'Epfo yamwise umwe mu bakinnyi bagize ishuri rikuru ry’abagore rya Powerade mu mwaka wa 2019. <ref>{{Cite web |title=CSA announce the 2019 Powerade Women’s Academy intake |url=https://cricket.co.za/news/28593/CSA-announce-the-2019-Powerade-Womens-Academy-intake |access-date=27 February 2019 |website=Cricket South Africa |archive-date=12 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212082117/http://cricket.co.za/news/28593/CSA-announce-the-2019-Powerade-Womens-Academy-intake |url-status=dead }}</ref> Muri Nzeri 2019, yashyizwe mu ikipe ya F van der Merwe XI mu irushanwa rya mbere ry’abagore T20 shampiyona muri Afurika yepfo. <ref>{{Cite web |title=Cricket South Africa launches four-team women's T20 league |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27549831/cricket-south-africa-launches-four-team-women-t20-league |access-date=8 September 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web |title=CSA launches inaugural Women's T20 Super League |url=https://cricket.co.za/news/31581/CSA-launches-inaugural-Womens-T20-Super-League |access-date=8 September 2019 |website=Cricket South Africa |archive-date=26 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025258/https://cricket.co.za/news/31581/CSA-launches-inaugural-Womens-T20-Super-League |url-status=dead }}</ref> Muri Nyakanga 2020, Abongereza bahawe igihembo cy'umukinnyi witwaye neza mu Ntara mu bagore ba CSA. <ref>{{Cite web |title=CSA and KFC honour 2019/20 amateur winners through unique Virtual Awards |url=https://cricket.co.za/news/35593/CSA-and-KFC-honour-2019-20-amateur-winners-through-unique-Virtual-Awards |access-date=4 July 2020 |website=Cricket South Africa |archive-date=4 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704111105/https://cricket.co.za/news/35593/CSA-and-KFC-honour-2019-20-amateur-winners-through-unique-Virtual-Awards |url-status=dead }}</ref> Ku ya 23 Nyakanga 2020, Brits yashyizwe mu itsinda ry’abagore 24 bo muri Afurika yepfo kugira ngo atangire imyitozo i Pretoria, mbere y’uruzinduko rwabo mu Bwongereza . <ref>{{Cite web |title=CSA to resume training camps for women's team |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29522505/csa-resume-training-camps-women-team |access-date=23 July 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Mutarama 2021, yashyizwe mu ikipe y'Abagore bo muri Afurika y'Epfo Umunsi umwe (WODI) kubera imikino yakinnye na Pakisitani . <ref>{{Cite web |title=CSA announce Momentum Proteas squad for Pakistan Tour |url=https://cricket.co.za/news/37281/CSA-announce-Momentum-Proteas-squad-for-Pakistan-Tour |access-date=15 January 2021 |website=Cricket South Africa |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121002408/https://cricket.co.za/news/37281/CSA-announce-Momentum-Proteas-squad-for-Pakistan-Tour |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sune Luus to lead South Africa in ODIs & T20Is against Pakistan |url=https://www.womenscriczone.com/sune-luus-to-lead-south-africa-in-odis-t20is-against-pakistan |access-date=15 January 2021 |website=Women's CricZone |archive-date=24 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124205118/https://www.womenscriczone.com/sune-luus-to-lead-south-africa-in-odis-t20is-against-pakistan |url-status=dead }}</ref> Yatangiye gukinira WODI muri Afurika y'Epfo, na Pakisitani, ku ya 26 Mutarama 2021. <ref>{{Cite web |title=3rd ODI, Durban, Jan 26 2021, Pakistan Women tour of South Africa |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244845.html |access-date=26 January 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Gashyantare 2022, yashyizwe mu ikipe ya Afurika y'Epfo mu gikombe cy'isi cya Cricket mu bagore 2022 muri Nouvelle-Zélande. <ref>{{Cite web |title=Lizelle Lee returns as South Africa announce experience-laden squad for Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-world-cup-2022-lizelle-lee-returns-as-south-africa-announce-experience-laden-squad-1299857 |access-date=4 February 2022 |website=Cricket South Africa}}</ref> Muri Gicurasi 2022, Ciriketi Afurika y'Epfo yahaye Abongereza amasezerano ye ya mbere yo hagati, mbere ya shampiyona 2022-23. <ref>{{Cite web |title=Tazmin Brits, Nonkululeko Mlaba handed maiden CSA central contracts |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/122094/tazmin-brits-nonkululeko-mlaba-handed-maiden-csa-central-contracts |access-date=2 May 2022 |website=CricBuzz}}</ref> Muri Nyakanga 2022, Brits yongerewe mu ikipe ya Afurika y'Epfo mu marushanwa ya Ciriketi mu mikino ya bavuga icyongereza 2022 yabereye i Birmingham, mu Bwongereza. <ref>{{Cite web |title=Proteas lose three key players for Commonwealth Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/2692660 |access-date=28 July 2022 |website=International Cricket Council}}</ref>
== Reba ==
<references responsive="1"></references>
== Ibindi gusoma ==
== Ihuza ryo hanze ==
* Tazmin Brits at World Athletics
* Tazmin Brits at ESPNcricinfo
* Tazmin Brits at CricketArchive (subscription required)
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Afurika yepfo]]
1tjbmcibq6ahxrhjrzw3l451qldotf3
134251
134250
2026-07-26T07:18:13Z
B.Scalling
15089
134251
wikitext
text/x-wiki
'''Tazmin Brits''' (yavutse ku ya 8 Mutarama 1991) ni umukinnyi w'umugore ukomoka muri [[Afurika y’Epfo|Afurika y'Epfo.]] Yatsindiye zahabu mu gutera umuhunda mu marushanwa mpuzamahanga y'urubyiruko mu 2007 . <ref>{{Cite web |title=IAAF World Youth Championships Cali 2015 - Statistics Handbook |url=http://iaaf-ebooks.s3.amazonaws.com/2015/Cali-2015-Handbook/projet/IAAF-WORLD-YOUTH-Championships-cali-20015.pdf |access-date=19 September 2017 |publisher=iaaf.org}}</ref> Yiteguye gutorwa mu mikino Olempike izabera i Londere 2012, mbere yo kugira impanuka yo mu muhanda, imusiga mu bitaro amezi abiri. <ref name="Oly">{{Cite web |title=A year later, Junior star Brits is on the road to recovery… and Rio? |url=http://www.teamsa.co.za/a-year-later-junior-star-brits-is-on-the-road-to-recovery-and-rio/ |access-date=21 June 2018 |website=Team SA}}</ref> Yatangiye gukinira mpuzamahanga mu ikipe ya Ciriketi ya bagore muri Afurika y'Epfo muri Gicurasi 2018. <ref>{{Cite web |title=Women's World Cup: Tazmin Brits' redemption from crushed Olympic dreams |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/60504482 |access-date=1 March 2022 |website=BBC Sport}}</ref>
== Umwuga ==
Muri Mata 2018, yashyizwe mu ikipe y’umukino wa Criketi mu bagore muri Afurika yepfo mu marushanwa y’abagore 20 bambere yakinnye na Bangaladeshi . <ref name="SAsquad">{{Cite web |title=Cricket South Africa name Proteas women’s squads for inbound Bangladesh tour |url=http://cricket.co.za/news/24463/Cricket-South-Africa-name-Proteas-womens-squads-for-inbound-Bangladesh-tour |access-date=24 April 2018 |publisher=Cricket South Africa |archive-date=24 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424202556/http://cricket.co.za/news/24463/Cricket-South-Africa-name-Proteas-womens-squads-for-inbound-Bangladesh-tour |url-status=dead }}</ref> Mbere y’uruzinduko, yayoboye Afurika yepfo Abakinnyi bakizamuka bakina muri Ositaraliya. <ref name="capt">{{Cite web |title=SA Women's Emerging Squad Fall To Australia In First Tri-Series Appearance |url=http://therepublicmail.co.za/2018/04/16/sa-womens-emerging-squad-fall-to-australia-in-first-tri-series-appearance/ |access-date=26 April 2018 |publisher=The Republic Mail}}</ref> Yatangiye gukinira muri Afurika y'Epfo na Bangaladeshi ku ya 19 Gicurasi 2018. <ref name="WT20I">{{Cite web |title=2nd T20I, Bangladesh Women tour of South Africa at Bloemfontein, May 19 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144441.html |access-date=19 May 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Gashyantare 2019, Ciriketi Afurika y'Epfo yamwise umwe mu bakinnyi bagize ishuri rikuru ry’abagore rya Powerade mu mwaka wa 2019. <ref>{{Cite web |title=CSA announce the 2019 Powerade Women’s Academy intake |url=https://cricket.co.za/news/28593/CSA-announce-the-2019-Powerade-Womens-Academy-intake |access-date=27 February 2019 |website=Cricket South Africa |archive-date=12 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212082117/http://cricket.co.za/news/28593/CSA-announce-the-2019-Powerade-Womens-Academy-intake |url-status=dead }}</ref> Muri Nzeri 2019, yashyizwe mu ikipe ya F van der Merwe XI mu irushanwa rya mbere ry’abagore T20 shampiyona muri Afurika yepfo. <ref>{{Cite web |title=Cricket South Africa launches four-team women's T20 league |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27549831/cricket-south-africa-launches-four-team-women-t20-league |access-date=8 September 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web |title=CSA launches inaugural Women's T20 Super League |url=https://cricket.co.za/news/31581/CSA-launches-inaugural-Womens-T20-Super-League |access-date=8 September 2019 |website=Cricket South Africa |archive-date=26 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025258/https://cricket.co.za/news/31581/CSA-launches-inaugural-Womens-T20-Super-League |url-status=dead }}</ref> Muri Nyakanga 2020, Abongereza bahawe igihembo cy'umukinnyi witwaye neza mu Ntara mu bagore ba CSA. <ref>{{Cite web |title=CSA and KFC honour 2019/20 amateur winners through unique Virtual Awards |url=https://cricket.co.za/news/35593/CSA-and-KFC-honour-2019-20-amateur-winners-through-unique-Virtual-Awards |access-date=4 July 2020 |website=Cricket South Africa |archive-date=4 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704111105/https://cricket.co.za/news/35593/CSA-and-KFC-honour-2019-20-amateur-winners-through-unique-Virtual-Awards |url-status=dead }}</ref> Ku ya 23 Nyakanga 2020, Brits yashyizwe mu itsinda ry’abagore 24 bo muri Afurika yepfo kugira ngo atangire imyitozo i Pretoria, mbere y’uruzinduko rwabo mu Bwongereza . <ref>{{Cite web |title=CSA to resume training camps for women's team |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29522505/csa-resume-training-camps-women-team |access-date=23 July 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Mutarama 2021, yashyizwe mu ikipe y'Abagore bo muri Afurika y'Epfo Umunsi umwe (WODI) kubera imikino yakinnye na Pakisitani . <ref>{{Cite web |title=CSA announce Momentum Proteas squad for Pakistan Tour |url=https://cricket.co.za/news/37281/CSA-announce-Momentum-Proteas-squad-for-Pakistan-Tour |access-date=15 January 2021 |website=Cricket South Africa |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121002408/https://cricket.co.za/news/37281/CSA-announce-Momentum-Proteas-squad-for-Pakistan-Tour |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sune Luus to lead South Africa in ODIs & T20Is against Pakistan |url=https://www.womenscriczone.com/sune-luus-to-lead-south-africa-in-odis-t20is-against-pakistan |access-date=15 January 2021 |website=Women's CricZone |archive-date=24 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124205118/https://www.womenscriczone.com/sune-luus-to-lead-south-africa-in-odis-t20is-against-pakistan |url-status=dead }}</ref> Yatangiye gukinira WODI muri Afurika y'Epfo, na Pakisitani, ku ya 26 Mutarama 2021. <ref>{{Cite web |title=3rd ODI, Durban, Jan 26 2021, Pakistan Women tour of South Africa |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244845.html |access-date=26 January 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Gashyantare 2022, yashyizwe mu ikipe ya Afurika y'Epfo mu gikombe cy'isi cya Cricket mu bagore 2022 muri Nouvelle-Zélande. <ref>{{Cite web |title=Lizelle Lee returns as South Africa announce experience-laden squad for Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-world-cup-2022-lizelle-lee-returns-as-south-africa-announce-experience-laden-squad-1299857 |access-date=4 February 2022 |website=Cricket South Africa}}</ref> Muri Gicurasi 2022, Ciriketi Afurika y'Epfo yahaye Abongereza amasezerano ye ya mbere yo hagati, mbere ya shampiyona 2022-23. <ref>{{Cite web |title=Tazmin Brits, Nonkululeko Mlaba handed maiden CSA central contracts |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/122094/tazmin-brits-nonkululeko-mlaba-handed-maiden-csa-central-contracts |access-date=2 May 2022 |website=CricBuzz}}</ref> Muri Nyakanga 2022, Brits yongerewe mu ikipe ya Afurika y'Epfo mu marushanwa ya Ciriketi mu mikino ya bavuga icyongereza 2022 yabereye i Birmingham, mu Bwongereza. <ref>{{Cite web |title=Proteas lose three key players for Commonwealth Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/2692660 |access-date=28 July 2022 |website=International Cricket Council}}</ref>
== Reba ==
<references responsive="1"></references>
== Ibindi gusoma ==
== Ihuza ryo hanze ==
* Tazmin Brits at World Athletics
* Tazmin Brits at ESPNcricinfo
* Tazmin Brits at CricketArchive (subscription required)
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Afurika yepfo]]
k5a3w1ejv3z30bhmvg24v04s5zebz9f
134252
134251
2026-07-26T07:19:33Z
B.Scalling
15089
gushyiramo daatbox
134252
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q3516524}}
'''Tazmin Brits''' (yavutse ku ya 8 Mutarama 1991) ni umukinnyi w'umugore ukomoka muri [[Afurika y’Epfo|Afurika y'Epfo.]] Yatsindiye zahabu mu gutera umuhunda mu marushanwa mpuzamahanga y'urubyiruko mu 2007 . <ref>{{Cite web |title=IAAF World Youth Championships Cali 2015 - Statistics Handbook |url=http://iaaf-ebooks.s3.amazonaws.com/2015/Cali-2015-Handbook/projet/IAAF-WORLD-YOUTH-Championships-cali-20015.pdf |access-date=19 September 2017 |publisher=iaaf.org}}</ref> Yiteguye gutorwa mu mikino Olempike izabera i Londere 2012, mbere yo kugira impanuka yo mu muhanda, imusiga mu bitaro amezi abiri. <ref name="Oly">{{Cite web |title=A year later, Junior star Brits is on the road to recovery… and Rio? |url=http://www.teamsa.co.za/a-year-later-junior-star-brits-is-on-the-road-to-recovery-and-rio/ |access-date=21 June 2018 |website=Team SA}}</ref> Yatangiye gukinira mpuzamahanga mu ikipe ya Ciriketi ya bagore muri Afurika y'Epfo muri Gicurasi 2018. <ref>{{Cite web |title=Women's World Cup: Tazmin Brits' redemption from crushed Olympic dreams |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/60504482 |access-date=1 March 2022 |website=BBC Sport}}</ref>
== Umwuga ==
Muri Mata 2018, yashyizwe mu ikipe y’umukino wa Criketi mu bagore muri Afurika yepfo mu marushanwa y’abagore 20 bambere yakinnye na Bangaladeshi . <ref name="SAsquad">{{Cite web |title=Cricket South Africa name Proteas women’s squads for inbound Bangladesh tour |url=http://cricket.co.za/news/24463/Cricket-South-Africa-name-Proteas-womens-squads-for-inbound-Bangladesh-tour |access-date=24 April 2018 |publisher=Cricket South Africa |archive-date=24 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424202556/http://cricket.co.za/news/24463/Cricket-South-Africa-name-Proteas-womens-squads-for-inbound-Bangladesh-tour |url-status=dead }}</ref> Mbere y’uruzinduko, yayoboye Afurika yepfo Abakinnyi bakizamuka bakina muri Ositaraliya. <ref name="capt">{{Cite web |title=SA Women's Emerging Squad Fall To Australia In First Tri-Series Appearance |url=http://therepublicmail.co.za/2018/04/16/sa-womens-emerging-squad-fall-to-australia-in-first-tri-series-appearance/ |access-date=26 April 2018 |publisher=The Republic Mail}}</ref> Yatangiye gukinira muri Afurika y'Epfo na Bangaladeshi ku ya 19 Gicurasi 2018. <ref name="WT20I">{{Cite web |title=2nd T20I, Bangladesh Women tour of South Africa at Bloemfontein, May 19 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144441.html |access-date=19 May 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Gashyantare 2019, Ciriketi Afurika y'Epfo yamwise umwe mu bakinnyi bagize ishuri rikuru ry’abagore rya Powerade mu mwaka wa 2019. <ref>{{Cite web |title=CSA announce the 2019 Powerade Women’s Academy intake |url=https://cricket.co.za/news/28593/CSA-announce-the-2019-Powerade-Womens-Academy-intake |access-date=27 February 2019 |website=Cricket South Africa |archive-date=12 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212082117/http://cricket.co.za/news/28593/CSA-announce-the-2019-Powerade-Womens-Academy-intake |url-status=dead }}</ref> Muri Nzeri 2019, yashyizwe mu ikipe ya F van der Merwe XI mu irushanwa rya mbere ry’abagore T20 shampiyona muri Afurika yepfo. <ref>{{Cite web |title=Cricket South Africa launches four-team women's T20 league |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27549831/cricket-south-africa-launches-four-team-women-t20-league |access-date=8 September 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web |title=CSA launches inaugural Women's T20 Super League |url=https://cricket.co.za/news/31581/CSA-launches-inaugural-Womens-T20-Super-League |access-date=8 September 2019 |website=Cricket South Africa |archive-date=26 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025258/https://cricket.co.za/news/31581/CSA-launches-inaugural-Womens-T20-Super-League |url-status=dead }}</ref> Muri Nyakanga 2020, Abongereza bahawe igihembo cy'umukinnyi witwaye neza mu Ntara mu bagore ba CSA. <ref>{{Cite web |title=CSA and KFC honour 2019/20 amateur winners through unique Virtual Awards |url=https://cricket.co.za/news/35593/CSA-and-KFC-honour-2019-20-amateur-winners-through-unique-Virtual-Awards |access-date=4 July 2020 |website=Cricket South Africa |archive-date=4 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704111105/https://cricket.co.za/news/35593/CSA-and-KFC-honour-2019-20-amateur-winners-through-unique-Virtual-Awards |url-status=dead }}</ref> Ku ya 23 Nyakanga 2020, Brits yashyizwe mu itsinda ry’abagore 24 bo muri Afurika yepfo kugira ngo atangire imyitozo i Pretoria, mbere y’uruzinduko rwabo mu Bwongereza . <ref>{{Cite web |title=CSA to resume training camps for women's team |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29522505/csa-resume-training-camps-women-team |access-date=23 July 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Mutarama 2021, yashyizwe mu ikipe y'Abagore bo muri Afurika y'Epfo Umunsi umwe (WODI) kubera imikino yakinnye na Pakisitani . <ref>{{Cite web |title=CSA announce Momentum Proteas squad for Pakistan Tour |url=https://cricket.co.za/news/37281/CSA-announce-Momentum-Proteas-squad-for-Pakistan-Tour |access-date=15 January 2021 |website=Cricket South Africa |archive-date=21 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121002408/https://cricket.co.za/news/37281/CSA-announce-Momentum-Proteas-squad-for-Pakistan-Tour |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sune Luus to lead South Africa in ODIs & T20Is against Pakistan |url=https://www.womenscriczone.com/sune-luus-to-lead-south-africa-in-odis-t20is-against-pakistan |access-date=15 January 2021 |website=Women's CricZone |archive-date=24 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124205118/https://www.womenscriczone.com/sune-luus-to-lead-south-africa-in-odis-t20is-against-pakistan |url-status=dead }}</ref> Yatangiye gukinira WODI muri Afurika y'Epfo, na Pakisitani, ku ya 26 Mutarama 2021. <ref>{{Cite web |title=3rd ODI, Durban, Jan 26 2021, Pakistan Women tour of South Africa |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1244845.html |access-date=26 January 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Gashyantare 2022, yashyizwe mu ikipe ya Afurika y'Epfo mu gikombe cy'isi cya Cricket mu bagore 2022 muri Nouvelle-Zélande. <ref>{{Cite web |title=Lizelle Lee returns as South Africa announce experience-laden squad for Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-world-cup-2022-lizelle-lee-returns-as-south-africa-announce-experience-laden-squad-1299857 |access-date=4 February 2022 |website=Cricket South Africa}}</ref> Muri Gicurasi 2022, Ciriketi Afurika y'Epfo yahaye Abongereza amasezerano ye ya mbere yo hagati, mbere ya shampiyona 2022-23. <ref>{{Cite web |title=Tazmin Brits, Nonkululeko Mlaba handed maiden CSA central contracts |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/122094/tazmin-brits-nonkululeko-mlaba-handed-maiden-csa-central-contracts |access-date=2 May 2022 |website=CricBuzz}}</ref> Muri Nyakanga 2022, Brits yongerewe mu ikipe ya Afurika y'Epfo mu marushanwa ya Ciriketi mu mikino ya bavuga icyongereza 2022 yabereye i Birmingham, mu Bwongereza. <ref>{{Cite web |title=Proteas lose three key players for Commonwealth Games |url=https://www.icc-cricket.com/news/2692660 |access-date=28 July 2022 |website=International Cricket Council}}</ref>
== Reba ==
<references responsive="1"></references>
== Ibindi gusoma ==
== Ihuza ryo hanze ==
* Tazmin Brits at World Athletics
* Tazmin Brits at ESPNcricinfo
* Tazmin Brits at CricketArchive (subscription required)
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Afurika yepfo]]
enivu1dexb0x8ayz0uiiq8wqldh6ihi
Anneke Bosch
0
15605
134248
124160
2026-07-26T07:10:20Z
B.Scalling
15089
134248
wikitext
text/x-wiki
'''Anneke Bosch''' (wavutse ku ya 17 Kanama 1993) ni umukinnyi ukina ciriketi ukomoka [[Afurika y’Epfo|muri Afurika yepfo]]. <ref name="Bio">{{Cite web |title=Anneke Bosch |url=http://www.espncricinfo.com/ireland/content/player/482506.html |access-date=27 November 2016 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Anneke Bosch |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1388/1388043/1388043.html |url-access=subscription |access-date=27 November 2016 |website=CricketArchive}}</ref> Yatangiye gukinira umupira wa ciriketi mu bagore umunsi (WODI) yakinnye na [[Ositaraliya]] ku ya 18 Ugushyingo 2016. <ref name="WODI">{{Cite web |title=ICC Women's Championship, 1st ODI: Australia Women v South Africa Women at Canberra, Nov 18, 2016 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1043953.html |access-date=24 November 2016 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Nzeri 2019, yashyizwe mu itsinda rya Terebalaniche mu marushanwa yo gutangiza ku nshuro ya mbere ya bagore T 20 muri shampiyona muri Afurika y'Epfo. <ref>{{Cite web |title=Cricket South Africa launches four-team women's T20 league |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27549831/cricket-south-africa-launches-four-team-women-t20-league |access-date=8 September 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web |title=CSA launches inaugural Women's T20 Super League |url=https://cricket.co.za/news/31581/CSA-launches-inaugural-Womens-T20-Super-League |access-date=8 September 2019 |website=Cricket South Africa |archive-date=26 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025258/https://cricket.co.za/news/31581/CSA-launches-inaugural-Womens-T20-Super-League |url-status=dead }}</ref> Nyuma yaho muri uko kwezi, yashyizwe mu ikipe y’abagore ya 20 (WT20I) yo muri Afurika yepfo kubera imikino yakinnye n’[[Ubuhinde]] . <ref>{{Cite web |title=Luus to lead Proteas Women in India |url=https://cricket.co.za/news/31608/Luus-to-lead-Proteas-Women-in-India |access-date=9 September 2019 |website=Cricket South Africa |archive-date=28 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228010301/http://cricket.co.za/news/31608/Luus-to-lead-Proteas-Women-in-India |url-status=dead }}</ref> Yatangiye bwa mbere muri WT20I muri Afurika y'Epfo, n'Ubuhinde, ku ya 3 Ukwakira 2019. <ref>{{Cite web |title=5th T20I (N), South Africa Women tour of India at Surat, Oct 3 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202366.html |access-date=3 October 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Ku ya 23 Nyakanga 2020, Bosch yashyizwe mu itsinda ry’abagore 24 bo muri Afurika yepfo kugira ngo atangire imyitozo i Pretoria, mbere y’uruzinduko rwabo mu [[Ubwongereza|Bwongereza]] . <ref>{{Cite web |title=CSA to resume training camps for women's team |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29522505/csa-resume-training-camps-women-team |access-date=23 July 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Mata 2021, yari mu ikipe y’Abanyafurika yepfo umugore yazengurutse [[Bangaladeshi|Bangladesh]]. <ref>{{Cite web |title=SA Emerging go down by 54 runs in tour opener |url=https://cricket.co.za/news/38077/SA-Emerging-go-down-by-54-runs-in-tour-opener |access-date=4 April 2021 |website=Cricket South Africa |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410224156/http://cricket.co.za/news/38077/SA-Emerging-go-down-by-54-runs-in-tour-opener |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sinalo Jafta, Nigar Sultana Joty to lead South Africa, Bangladesh in Emerging series |url=https://www.womenscriczone.com/sinalo-jafta-nigar-sultana-joty-to-lead-south-africa-bangladesh-in-emerging-series |access-date=4 April 2021 |website=Women's CricZone |archive-date=19 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319113021/https://www.womenscriczone.com/sinalo-jafta-nigar-sultana-joty-to-lead-south-africa-bangladesh-in-emerging-series/ |url-status=dead }}</ref> Muri Gashyantare 2022, yashyizwe ku rutonde rw'abakinnyi batatu bari mu ikipe ya Afurika y'Epfo mu gikombe cy'isi cya Ciriketi mu bagore 2022 muri Zelande. <ref>{{Cite web |title=Lizelle Lee returns as South Africa announce experience-laden squad for Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-world-cup-2022-lizelle-lee-returns-as-south-africa-announce-experience-laden-squad-1299857 |access-date=4 February 2022 |website=Cricket South Africa}}</ref> Muri Kamena 2022, Bosch yashyizwe mu bakinnyi b’ibizamini by’abagore bo muri Afurika yepfo kubera umukino umwe bakinnye n’abagore b’Ubwongereza . <ref>{{Cite web |title=Kapp, Lee and Jafta mark their return as South Africa announce squad for one-off Test and ODIs against England |url=https://www.womenscriczone.com/south-africa-announce-15-member-squad-for-the-tour-of-england |access-date=17 June 2022 |website=Women's CricZone |archive-date=16 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116083818/https://www.womenscriczone.com/south-africa-announce-15-member-squad-for-the-tour-of-england |url-status=dead }}</ref> Yatangiye Ikizamini ku ya 27 Kamena 2022, yerekeza muri Afurika y'Epfo n'Ubwongereza . <ref>{{Cite web |title=Only Test, Taunton, June 27 - 30, 2022, South Africa Women tour of England |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1301327.html |access-date=27 June 2022}}</ref>
Muri Nyakanga 2022, yashyizwe mu ikipe ya Afurika y'Epfo mu marushanwa ya Cricket mu mikino ya Commonwealth 2022 yabereye i Birmingham, mu Bwongereza. <ref>{{Cite web |title=No Dane van Niekerk for Commonwealth Games too, Luus to continue as South Africa captain |url=https://www.espncricinfo.com/story/cwg-2022-birmingham-no-dane-van-niekerk-for-commonwealth-games-too-luus-to-continue-as-south-africa-captain-1324867 |access-date=15 July 2022 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
== Reba ==
<references responsive="1"></references>
* Anneke Bosch at ESPNcricinfo
* Anneke Bosch at CricketArchive (subscription required)
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Afurika yepfo]]
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Afurika y’Epfo]]
2opfl7rh9cit4jc6oafurk01cg9vrde
Bernadine Bezuidenhout
0
15607
134249
133570
2026-07-26T07:13:27Z
B.Scalling
15089
134249
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bernadine_Bezuidenhout.jpg|thumb|right|Bernadine Michelle Bezuidenhout]]{{Databox|excludeProperties=Q24062451}}
'''Bernadine Michelle Bezuidenhout''' (wavutse ku ya 14 Nzeri 1993) ni umukinnyi mpuzamahanga wa Afurika yepfo wavukiye muri Nuvele-Zelande, ubu ukinira akarere ko mu majyaruguru . Yakiniye ikipe y'igihugu ya Ciriketi y'abagore bo muri [[Afurika y’Epfo|Afurika y'Epfo]] hagati ya 2014 na 2015 mbere yo kwerekeza i Christchurch, muri [[Nuveli Zelande|Nuvele Zelande]] kandi kuva icyo gihe yagiye ahagararira White Ferns yo muri Nuvele-Zelande, <ref>{{Cite web |title=Player Profile: Bernadine Bezuidenhout |url=http://www.espncricinfo.com/southafrica/content/player/499247.html |access-date=2016-05-10 |publisher=[[Cricinfo]]}}</ref> nyuma y'imyaka itatu ihagaze. <ref>{{Cite web |title=Former South African international Bezuidenhout eyes future with White Ferns |url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/72622544/former-south-african-international-bezuidenhout-eyes-future-with-white-ferns |access-date=6 June 2018 |website=Stuff}}</ref> <ref>{{Cite web |title=New Zealand women call up Watkin, Bezuidenhout for England tour |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/23320010/new-zealand-women-call-jess-watkin-bernadine-bezuidenhout-england-tour |access-date=6 June 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Ku ya 6 Gicurasi 2018, yakinnye bwa mbere mu bagore ba 20 (WT20I) muri Nouvelle-Zélande na Irlande . <ref name="Bezuidenhout">{{Cite web |title=Cricket: Debutants impress as White Ferns thrash Ireland |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12065972 |access-date=6 June 2018 |website=New Zealand Herald |archive-date=6 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180606220125/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12065972 |url-status=dead }}</ref>
Muri Kanama 2018, yahawe amasezerano yo hagati na New Zealand Cricket, nyuma yo kuzenguruka Irlande n'Ubwongereza mu mezi ashize. <ref>{{Cite web |title=Rachel Priest left out of New Zealand women contracts |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1154075.html |access-date=2 August 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Four new players included in White Ferns contract list |url=https://www.icc-cricket.com/news/792631 |access-date=2 August 2018 |website=International Cricket Council}}</ref> Mu Kwakira 2018, yashyizwe mu ikipe ya Nouvelle-Zélande mu marushanwa ya ICC y'abagore ku isi ya Twenty20 2018 azabera mu burengerazuba bwa Indies. <ref>{{Cite web |title=New Zealand women pick spin-heavy squads for Australia T20Is, World T20 |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24718081/new-zealand-women-pick-spin-heavy-squads-australia-t20is-world-t20 |access-date=18 September 2018 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web |title=White Ferns turn to spin in big summer ahead |url=https://www.nzc.nz/news-items/white-ferns-turn-to-spin-in-big-summer-ahead |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918160511/https://www.nzc.nz/news-items/white-ferns-turn-to-spin-in-big-summer-ahead |archive-date=18 September 2018 |access-date=18 September 2018 |website=New Zealand Cricket}}</ref>
== Reba ==
{{Reflist}}
== Ihuza ryo hanze ==
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Afurika yepfo]]
[[Ikiciro:Afurika]]
0vgy3l7arrwmxcvjhb2j24sxws9dkjc
Bryce Parsons
0
15715
134253
110066
2026-07-26T07:22:06Z
B.Scalling
15089
134253
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Josh Heil vs Bryce Parson 4597 (32915553707).jpg|thumb]]
'''Bryce Parsons''' (yavutse ku ya 13 Gashyantare 2001) ni umukinnyi umukino wa criketi ukomoka muri afurika y'Epfo. <ref name="Bio">{{Cite web |title=Bryce Parsons |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1071000.html |access-date=13 September 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
== Umwuga ==
Yatangiye gukinira Twenty20 muri Gauteng mu gikombe cya T20 CSA Provincial cy'Intara muri 2019–20 ku ya 14 Nzeri 2019. <ref>{{Cite web |title=13th Match, Pool A, CSA Provincial T20 Cup at Benoni, Sep 14 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200376.html |access-date=14 September 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Ukuboza 2019, yagizwe kapiteni w'ikipe ya Afurika y'Epfo mu gikombe cy'isi cya Cricket cy'abatarengeje imyaka 19 . <ref>{{Cite web |title=Parsons to lead Junior Proteas at ICC U19 World Cup |url=https://cricket.co.za/news/33460/Parsons-to-lead-Junior-Proteas-at-ICC-U19-World-Cup |access-date=10 December 2019 |website=Cricket South Africa |archive-date=10 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191210122044/https://cricket.co.za/news/33460/Parsons-to-lead-Junior-Proteas-at-ICC-U19-World-Cup |url-status=dead }}</ref> Yabaye umukinnyi w'ambere watsinze ibitego byinshi muri [[Afurika y’Epfo|Afrika yepfo]] muri iri rushanwa, yatsinze 265 mu mikino itandatu. <ref>{{Cite web |title=ICC Under-19 World Cup, 2019/20 - South Africa Under-19s: Batting and bowling averages |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=13425;team=3375;type=tournament |access-date=8 February 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
[[Dosiye:Josh Heil vs Bryce Parson 4575 (32915558497).jpg|thumb]]
Yatangiye icyiciro cye cya mbere ku ya 13 Gashyantare 2020, akinira Gauteng mu gikombe cy’Intara cy’iminsi 3 - 2019 . <ref name="FC">{{Cite web |title=Cross Pool, CSA 3-Day Provincial Cup at Cape Town, Feb 13-15 2020 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1194449.html |access-date=8 February 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Yakoze Urutonde rwe rwa mbere ku ya 16 Gashyantare 2020, kuri Gauteng muri 2019–20 Intara ya CSA Intara Umunsi umwe . <ref name="LA">{{Cite web |title=Cross Pool, CSA Provincial One-Day Challenge at Cape Town, Feb 16 2020 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1194369.html |access-date=16 February 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Mata 2021, Parsons yashyizwe mu ikipe ya Afurika y'Epfo ikipe ya bagabo, kubera imikino yabo itandatu yakinnye muri Namibiya. <ref>{{Cite web |title=SA Emerging men to tour Namibia |url=https://cricket.co.za/news/38167/SA-Emerging-men-to-tour-Namibia |access-date=16 April 2021 |website=Cricket South Africa |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417232410/https://cricket.co.za/news/38167/SA-Emerging-men-to-tour-Namibia |url-status=dead }}</ref> Nyuma yaho muri uko kwezi, yahamagawe mu ikipe ya KwaZulu-Natal, mbere y’igihembwe cya 2021-22 muri Afurika yepfo. <ref>{{Cite web |title=CSA reveals Division One squads for 2021/22 |url=https://cricket.co.za/news/38184/CSA-reveals-Division-One-squads-for-2021-22 |access-date=20 April 2021 |website=Cricket South Africa |archive-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420104034/http://cricket.co.za/news/38184/CSA-reveals-Division-One-squads-for-2021-22 |url-status=dead }}</ref>
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Afurika yepfo]]
l1dpt6pjbqrp0o7oazglb5ur8hdurin
134254
134253
2026-07-26T07:23:23Z
B.Scalling
15089
134254
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Josh Heil vs Bryce Parson 4597 (32915553707).jpg|thumb]]{{Databox|excludeProperties=Q67502965}}
'''Bryce Parsons''' (yavutse ku ya 13 Gashyantare 2001) ni umukinnyi umukino wa criketi ukomoka muri afurika y'Epfo. <ref name="Bio">{{Cite web |title=Bryce Parsons |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1071000.html |access-date=13 September 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
== Umwuga ==
Yatangiye gukinira Twenty20 muri Gauteng mu gikombe cya T20 CSA Provincial cy'Intara muri 2019–20 ku ya 14 Nzeri 2019. <ref>{{Cite web |title=13th Match, Pool A, CSA Provincial T20 Cup at Benoni, Sep 14 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200376.html |access-date=14 September 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Ukuboza 2019, yagizwe kapiteni w'ikipe ya Afurika y'Epfo mu gikombe cy'isi cya Cricket cy'abatarengeje imyaka 19 . <ref>{{Cite web |title=Parsons to lead Junior Proteas at ICC U19 World Cup |url=https://cricket.co.za/news/33460/Parsons-to-lead-Junior-Proteas-at-ICC-U19-World-Cup |access-date=10 December 2019 |website=Cricket South Africa |archive-date=10 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191210122044/https://cricket.co.za/news/33460/Parsons-to-lead-Junior-Proteas-at-ICC-U19-World-Cup |url-status=dead }}</ref> Yabaye umukinnyi w'ambere watsinze ibitego byinshi muri [[Afurika y’Epfo|Afrika yepfo]] muri iri rushanwa, yatsinze 265 mu mikino itandatu. <ref>{{Cite web |title=ICC Under-19 World Cup, 2019/20 - South Africa Under-19s: Batting and bowling averages |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=13425;team=3375;type=tournament |access-date=8 February 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
[[Dosiye:Josh Heil vs Bryce Parson 4575 (32915558497).jpg|thumb]]
Yatangiye icyiciro cye cya mbere ku ya 13 Gashyantare 2020, akinira Gauteng mu gikombe cy’Intara cy’iminsi 3 - 2019 . <ref name="FC">{{Cite web |title=Cross Pool, CSA 3-Day Provincial Cup at Cape Town, Feb 13-15 2020 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1194449.html |access-date=8 February 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Yakoze Urutonde rwe rwa mbere ku ya 16 Gashyantare 2020, kuri Gauteng muri 2019–20 Intara ya CSA Intara Umunsi umwe . <ref name="LA">{{Cite web |title=Cross Pool, CSA Provincial One-Day Challenge at Cape Town, Feb 16 2020 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1194369.html |access-date=16 February 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Mata 2021, Parsons yashyizwe mu ikipe ya Afurika y'Epfo ikipe ya bagabo, kubera imikino yabo itandatu yakinnye muri Namibiya. <ref>{{Cite web |title=SA Emerging men to tour Namibia |url=https://cricket.co.za/news/38167/SA-Emerging-men-to-tour-Namibia |access-date=16 April 2021 |website=Cricket South Africa |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417232410/https://cricket.co.za/news/38167/SA-Emerging-men-to-tour-Namibia |url-status=dead }}</ref> Nyuma yaho muri uko kwezi, yahamagawe mu ikipe ya KwaZulu-Natal, mbere y’igihembwe cya 2021-22 muri Afurika yepfo. <ref>{{Cite web |title=CSA reveals Division One squads for 2021/22 |url=https://cricket.co.za/news/38184/CSA-reveals-Division-One-squads-for-2021-22 |access-date=20 April 2021 |website=Cricket South Africa |archive-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420104034/http://cricket.co.za/news/38184/CSA-reveals-Division-One-squads-for-2021-22 |url-status=dead }}</ref>
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Afurika yepfo]]
tni7t35kj8mwi97oxfuwr9noze4rmmm
134255
134254
2026-07-26T07:24:10Z
B.Scalling
15089
134255
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Josh Heil vs Bryce Parson 4597 (32915553707).jpg|thumb]]{{Databox|excludeProperties=Q67502965}}
'''Bryce Parsons''' (yavutse ku ya 13 Gashyantare 2001) ni umukinnyi umukino wa criketi ukomoka muri afurika y'Epfo. <ref name="Bio">{{Cite web |title=Bryce Parsons |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1071000.html |access-date=13 September 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
== Umwuga ==
Yatangiye gukinira Twenty20 muri Gauteng mu gikombe cya T20 CSA Provincial cy'Intara muri 2019–20 ku ya 14 Nzeri 2019. <ref>{{Cite web |title=13th Match, Pool A, CSA Provincial T20 Cup at Benoni, Sep 14 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200376.html |access-date=14 September 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Ukuboza 2019, yagizwe kapiteni w'ikipe ya Afurika y'Epfo mu gikombe cy'isi cya Cricket cy'abatarengeje imyaka 19 . <ref>{{Cite web |title=Parsons to lead Junior Proteas at ICC U19 World Cup |url=https://cricket.co.za/news/33460/Parsons-to-lead-Junior-Proteas-at-ICC-U19-World-Cup |access-date=10 December 2019 |website=Cricket South Africa |archive-date=10 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191210122044/https://cricket.co.za/news/33460/Parsons-to-lead-Junior-Proteas-at-ICC-U19-World-Cup |url-status=dead }}</ref> Yabaye umukinnyi w'ambere watsinze ibitego byinshi muri [[Afurika y’Epfo|Afrika yepfo]] muri iri rushanwa, yatsinze 265 mu mikino itandatu. <ref>{{Cite web |title=ICC Under-19 World Cup, 2019/20 - South Africa Under-19s: Batting and bowling averages |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=13425;team=3375;type=tournament |access-date=8 February 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
[[Dosiye:Josh Heil vs Bryce Parson 4575 (32915558497).jpg|thumb]]
Yatangiye icyiciro cye cya mbere ku ya 13 Gashyantare 2020, akinira Gauteng mu gikombe cy’Intara cy’iminsi 3 - 2019 . <ref name="FC">{{Cite web |title=Cross Pool, CSA 3-Day Provincial Cup at Cape Town, Feb 13-15 2020 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1194449.html |access-date=8 February 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Yakoze Urutonde rwe rwa mbere ku ya 16 Gashyantare 2020, kuri Gauteng muri 2019–20 Intara ya CSA Intara Umunsi umwe . <ref name="LA">{{Cite web |title=Cross Pool, CSA Provincial One-Day Challenge at Cape Town, Feb 16 2020 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1194369.html |access-date=16 February 2020 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Mata 2021, Parsons yashyizwe mu ikipe ya Afurika y'Epfo ikipe ya bagabo, kubera imikino yabo itandatu yakinnye muri Namibiya. <ref>{{Cite web |title=SA Emerging men to tour Namibia |url=https://cricket.co.za/news/38167/SA-Emerging-men-to-tour-Namibia |access-date=16 April 2021 |website=Cricket South Africa |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417232410/https://cricket.co.za/news/38167/SA-Emerging-men-to-tour-Namibia |url-status=dead }}</ref> Nyuma yaho muri uko kwezi, yahamagawe mu ikipe ya KwaZulu-Natal, mbere y’igihembwe cya 2021-22 muri Afurika yepfo. <ref>{{Cite web |title=CSA reveals Division One squads for 2021/22 |url=https://cricket.co.za/news/38184/CSA-reveals-Division-One-squads-for-2021-22 |access-date=20 April 2021 |website=Cricket South Africa |archive-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420104034/http://cricket.co.za/news/38184/CSA-reveals-Division-One-squads-for-2021-22 |url-status=dead }}</ref>
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Afurika yepfo]]
[[Ikiciro:Afurika y’Epfo]]
cqs87ae9vrpztwto3xrgn2m09oj2kym
Jean-Vivien Bantsimba
0
16538
134165
95166
2026-07-25T21:16:41Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134165
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Footballeur|nom=Jean-Vivien Bantsimba|image=|taille image=|légende=|nom de naissance=|date de naissance={{date|1|9|1982|en football|âge=oui}}|lieu de naissance=[[Paris]]|nationalité={{France}}<br />{{CGO-d}} [[République du Congo|Congo]]|nation sportive={{CGO-d}} [[République du Congo|Congo]]|taille=1,72 m|club actuel=|numéro en club=|position=[[Milieu de terrain]]|parcours junior={{deux colonnes
| [[1996 en football|1996]]-[[2003 en football|2003]] | {{FRA-d}} [[Amiens Sporting Club Football|Amiens SC]]
}}|parcours amateur={{trois colonnes
| [[2003 en football|2003]]-[[2005 en football|2005]] | {{FRA-d}} [[Union sportive Boulogne Côte d'Opale|US Boulogne]] | 47 (5)
| [[2005 en football|2005]]-[[2007 en football|2007]] | {{FRA-d}} [[Pau Football Club|Pau FC]] |31 (0)
| [[2007 en football|2007]]-[[2008 en football|2008]] | {{FRA-d}} [[Union Sportive Raonnaise|US Raon]] |20 (3)
| [[2008 en football|2008]]-[[2010 en football|2010]] | {{FRA-d}} [[FC Mulhouse]] |32 (2)
| [[2010 en football|2010]]-[[2011 en football|2011]] | {{FRA-d}} [[FC Chambly]] |12 (0)
| [[2011 en football|2011]]-[[2012 en football|2012]] | {{FRA-d}} [[FC Bergerac]] |13 (0)
}}|sélection nationale={{trois colonnes
| [[2005 en football|2005]]-[[2009 en football|2009]] | {{CGO football}} | {{0}}5 (1)}}}}
{| class="infobox_v2 noarchive"
| colspan="3" class="entete footballblack" style="background-color:#99cc99;color:#000000;" |Jean-Vivien Bantsimba
|-
! colspan="3" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#99cc99; color:#000000" |ibimuranga
|-
! scope="row" |Ubwenegihugu
| colspan="2" |<span class="datasortkey" data-sort-value="France"><span class="flagicon">[[Dosiye:Flag_of_France.svg|link=Fichier:Flag_of_France.svg|alt=Drapeau de la France|border|class=noviewer|20x20px|Ibendera ry'Ubufaransa]] </span>[[ubufaransa]]</span><br /><br /><span class="flagicon">[[Dosiye:Flag_of_the_Republic_of_the_Congo.svg|link=Fichier:Flag_of_the_Republic_of_the_Congo.svg|alt=|border|class=noviewer|20x20px|Ibendera: Congo Brazzaville]]</span> [[Kongo|Congo]]
|-
! scope="row" |igihugu
| colspan="2" |<span class="flagicon">[[Dosiye:Flag_of_the_Republic_of_the_Congo.svg|link=Fichier:Flag_of_the_Republic_of_the_Congo.svg|alt=|border|class=noviewer|20x20px|Ibendera: Congo Brazzaville]]</span> [[Kongo|Congo]]
|-
! scope="row" |Amavuko
| colspan="2" |<time datetime="1982-09-01" class="nowrap date-lien" data-sort-value="1982-09-01">1<nowiki><sup>er</sup></nowiki> nzeri 1982</time> <span class="noprint">(40)</span> <br /><br />[[Paris]]<nowiki/>i
|-
! scope="row" |Uburebure
| colspan="2" |1,72
|-
! scope="row" |umwanya
| colspan="2" |hagati mu kibuga
|-
! colspan="3" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#99cc99; color:#000000" |mu ngimbi
|-
| style="font-weight: normal;" |'''umwaka'''
| colspan=" 2
" |'''ikipe'''
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" |
|-
| class="data" |1996-2003
| class="data" |<span class="flagicon">[[Dosiye:Flag_of_France.svg|link=Fichier:Flag_of_France.svg|alt=|border|class=noviewer|20x20px|Ibendera: Ubufaransa]]</span> Amiens SC
|-
! colspan="3" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#99cc99; color:#000000" |abatagize umwuga
|-
| style="font-weight: normal;" |'''umwaka'''
| colspan=" 2
" |'''ikipe'''
|-
| colspan="2" style="text-align:center;color:#2;" |
|-
| class="data" |2003-2005
| class="data" |<span class="flagicon">[[Dosiye:Flag_of_France.svg|link=Fichier:Flag_of_France.svg|alt=|border|class=noviewer|20x20px|Ibendera: Ubufaransa]]</span> US Boulogne
| class="data" |47 (5)
|-
| class="data" |2005-2007
| class="data" |<span class="flagicon">[[Dosiye:Flag_of_France.svg|link=Fichier:Flag_of_France.svg|alt=|border|class=noviewer|20x20px|Ibendera: Ubufaransa]]</span> Pau FC
| class="data" |31 (0)
|-
| class="data" |2007-2008
| class="data" |<span class="flagicon">[[Dosiye:Flag_of_France.svg|link=Fichier:Flag_of_France.svg|alt=|border|class=noviewer|20x20px|Ibendera: Ubufaransa]]</span> US Raon
| class="data" |20 (3)
|-
| class="data" |2008-2010
| class="data" |<span class="flagicon">[[Dosiye:Flag_of_France.svg|link=Fichier:Flag_of_France.svg|alt=|border|class=noviewer|20x20px|Ibendera: Ubufaransa]]</span> FC Mulhouse
| class="data" |32 (2)
|-
| class="data" |2010-2011
| class="data" |<span class="flagicon">[[Dosiye:Flag_of_France.svg|link=Fichier:Flag_of_France.svg|alt=|border|class=noviewer|20x20px|Ibendera: Ubufaransa]]</span> FC Chambly
| class="data" |12 (0)
|-
| class="data" |2011-2012
| class="data" |<span class="flagicon">[[Dosiye:Flag_of_France.svg|link=Fichier:Flag_of_France.svg|alt=|border|class=noviewer|20x20px|Ibendera: Ubufaransa]]</span> FC Bergerac
| class="data" |13 (0)
|-
! colspan="3" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#99cc99; color:#000000" |<sup>mu gihugu2</sup>
|-
|'''umwaka'''
|'''ikipe'''
|ib
|-
| colspan="2" style="text-align:center;color:#3;" |
|-
| class="data" |2005-2009
| class="data" |<span class="nowrap"><span class="flagicon">[[Dosiye:Flag_of_the_Republic_of_the_Congo.svg|link=Fichier:Flag_of_the_Republic_of_the_Congo.svg|alt=|border|class=noviewer|20x20px|Ibendera: Congo Brazzaville]]</span> Congo</span>
| class="data" |<s style="visibility:hidden;color:transparent">0</s>5 (1)
|}
[[Catégorie:Article utilisant une Infobox]]
[[Catégorie:Pas d'image locale ni d'image sur Wikidata]]
[[Catégorie:Utilisation du paramètre parcours amateur dans le modèle infobox Footballeur]]
'''Jean-Vivien Bantsimba''' (yavutse Ku ya 1 Nzeri 1982 i [[Paris]] ) ni umukinnyi ukina [[Umupira w’amaguru|umupira w'amaguru]] mpuzamahanga [[Kongo|wa congo]] . Kuri ubu arimo gukina muri CFA 2 hamwe n'ikipe ya FC Bergerac .
Vuba aha, agiye gusubira m 'umwuga mu bijyanye n’imari byamwemereye gukora fintech y'ambere muri [[Alijeriya]] yitwa DORY.
== Ubuzima ==
Yinjiye mu kigo cy’amahugurwa cya Amiens SC muri 1996 <ref>{{Cite web |title=Jean-Vivien Bantsimba complete profile on Playerhistory |url=http://soccerdatabase.eu/player/50942/ |access-date=5 mars 2014 |website=soccerdatabase.eu |language=en |archive-date=2014-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317195809/http://soccerdatabase.eu/player/50942/ |url-status=dead }}</ref> .
Kuva 2003 kugeza 2005, yakiniye US Boulogne . Aha niho yakinnye umukino we wa mbere mpuzamahanga wa Congo .
Kuva muri 2005 kugeza 2007, yakinnye muri Pau FC, muri gihugu (D3). Yatsinze mu ikipe ya mbere, aho yakinnye imikino 31 mu bihe bibiri <ref>{{Cite web |title=Jean Vivien Bantsimba |url=http://www.pau1959.fr/joueur-jean-vivien-bantsimba-140.html |access-date=5 mars 2014 |website=pau1959.fr |archive-date=2014-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306003127/http://www.pau1959.fr/joueur-jean-vivien-bantsimba-140.html |url-status=dead }}</ref> . Aca ahamagazwa rimwe mu makipe y'igihugu, hanyuma atsinda igitego. Mu mpera za shampiyona yo muri 2006-2007, yavuye muri Raon l'Étape muri CFA (D4), aho yongeye guhamagarwa kabiri mu ikipe y'igihugu.
Aracyari muri CFA, yavuye muri Mulhouse muri gihe cya muri 2008-2009 na 2009-2010. Yabaye mu ikipe yegukanye umwanya wa gatatu mu itsinda rye muri 2009. Mu mpera za 2009, yongeye guhamagarwa mu ikipe y'igihugu. Muri shampiyona yo muri 2010-2011, yavuye muri FC Chambly muri CFA 2 <ref>{{Cite web |date=21 octobre 2010 |title=Pourquoi ils ont choisi Chambly |url=http://www.leparisien.fr/beaumont-les-nonains-60390/pourquoi-ils-ont-choisi-chambly-21-10-2010-1117033.php |access-date=5 mars 2014 |website=leparisien.fr}}</ref> . Hanyuma, y'imukiye muri FC Bergerac, akiri muri CFA 2, muri shampiyona yo muri 2011-2012 <ref>{{Cite web |date=6 août 2011 |title=Bergerac: changements sur toutes les lignes |url=https://www.ladepeche.fr/article/2011/08/06/1141565-bergerac-changements-sur-toutes-les-lignes.html |access-date=5 mars 2014 |website=ladepeche.fr}}</ref> .
== Ibingwi ==
* Itsinda CFA A nyampinga muri 2005 hamwe na US Boulogne
== Inyandiko ==
{{Reflist}}
== amahuza yo hanze ==
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Congo]]
qy7po1dpxdc3cmpnbyh3bxka378wfiw
Igishanga cya Nyabicwamba
0
16615
134128
95390
2026-07-25T14:25:18Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134128
wikitext
text/x-wiki
Igishanga cya Nyabicwamba n'igishanga giherereye Muntara y'iburasirazuba mu karere ka Gatsibo mumurenge wa Gatsibo.
== ibihingwa ==
igishanga cya Nyabicwamba n'igishanga giihingwamo ibihingwa bitandukanye
[[Dosiye:Nyabicwamba.jpg|thumb|Igishanga cya Nyabicwamba]]
birmo:umuceri,na soya.
== Umwihariko w'igishanga cya Nyabicwamba. ==
Igishanga cya nyabicwamba n'igishanga gihuriyeho nabanyarwanda ndetse nimpunzi zabanye congo zibarizwa munkambi ya Nyabiheke.
== Ingano yigishanga ==
Igishanga cya nya Nyabicwamba Akarere ka [[Akarere ka Gatsibo|Gatsibo]] kahisemo kukigabanya abanyarwanda ni mpunzi zabanyekongo baba munkambi ya nyabiheke kuburyo bukurikira:igishanga cya nyabicwamba gifite hegitari 29.
abaturage baturiyeigishanga cya nyabicwamba bahawe guhinga hegitari 23 zihingwamo nabaturage 456 harimo 228 baba Nyarwanda na 228 Bimpunzi zabanyekongo naho hegitari 6 ziharirwa ibikorwa remezo bitandukanye biri muri icyo Gishanga.[https://web.archive.org/web/20230428103031/https://www.gatsibo.gov.rw/soma-ibindi/hatangijwe-igihembwe-cyihinga-cya-2022babagera-kuri-456-basabwa-kubyza-umusaruro-igishanga-cyatunganyijwe]
[[Dosiye:Igishanga cya Nyabicwamba.jpg|thumb|Gutunganya igishanga]]
== imitunganyirizwe yi gishanga. ==
Igishanga cya Nyabicwamba nigishanga gifite hegitari 29 cyatunganyijwe n'akarere ka [[Akarere ka Gatsibo|Gatsibo]] kubufatanye na minisiteri ishinzwe ibikorwa byubutabazi (MINEMA) kunkunga ya UNHCR kunkunga yamafaranga millioni 140 za manyarwanda.[https://web.archive.org/web/20230428103031/https://www.gatsibo.gov.rw/soma-ibindi/hatangijwe-igihembwe-cyihinga-cya-2022babagera-kuri-456-basabwa-kubyza-umusaruro-igishanga-cyatunganyijwe]
== ibirambuye. ==
https://web.archive.org/web/20230428103031/https://www.gatsibo.gov.rw/soma-ibindi/hatangijwe-igihembwe-cyihinga-cya-2022babagera-kuri-456-basabwa-kubyza-umusaruro-igishanga-cyatunganyijwe
d5l1dia4vt0zyy4982we62qe3b70gs6
Kazungu Kaboss
0
16627
134178
118001
2026-07-25T23:28:07Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134178
wikitext
text/x-wiki
'''Habinshuti Jacques'''<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/umugabo-uvuga-ko-ari-umujyanama-wa-meddy-yatahuwe-ko-acuruza-amayinite-none-abo-kuri-twitter-bari-kumuha-urwamenyo-gusa-ari-no-kwigisha-isomo-ryubuzima/ |title=Archive copy |access-date=2023-05-15 |archive-date=2023-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515195404/https://yegob.rw/umugabo-uvuga-ko-ari-umujyanama-wa-meddy-yatahuwe-ko-acuruza-amayinite-none-abo-kuri-twitter-bari-kumuha-urwamenyo-gusa-ari-no-kwigisha-isomo-ryubuzima/ |url-status=dead }}</ref>(wavutse ku ya 25 Ukuboza 1996) , uzwi ku izina rya '''Kazungu Kaboss''' yavukiye mu karere ka Musanze/[[Rwanda]] mu muryango w'Abana 9 Abahungu (6) n'Abakobwa (3) .
'''Kazungu Kaboss''', ni rwiyemezamirimo w’umunyarwanda , azwi cyane mu myidagaduro Nyarwanda no guteza imbere ibyamamare byo mu rwanda....kuko Ari mubakurikirwa cyane n'Abantu benshi ku mbuga nkoranyambaga nka Instagram<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/nuko-baba-banywa-izo-batiguriye-umugore-yavugishije-abantu-nyuma-yo-kugaragara-yahaze-agatama-mu-buryo-budasanzwe-amafoto/ |title=Archive copy |access-date=2023-07-19 |archive-date=2023-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719125515/https://yegob.rw/nuko-baba-banywa-izo-batiguriye-umugore-yavugishije-abantu-nyuma-yo-kugaragara-yahaze-agatama-mu-buryo-budasanzwe-amafoto/ |url-status=dead }}</ref>/Twitter ndetse na Tiktok... Akaba azwiho cyane mukumenyekanisha Ibihangano cg guteza Imbere Abahanzi ( Promotion)Yari ashinzwe kurebera inyungu z'umuhanzi Meddy mbere yuko yimukira Muri America.<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/christopher-yahaye-igisubizo-gisekeje-umufana-we-wamubwiye-ko-ari-mwiza/ |title=Archive copy |access-date=2023-05-15 |archive-date=2023-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515200047/https://yegob.rw/christopher-yahaye-igisubizo-gisekeje-umufana-we-wamubwiye-ko-ari-mwiza/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Umunyamwuga]]
[[Ikiciro:Umunyarwanda]]
itrtx5mkavrwftpbxszf8gjrgiikvyb
Ubukerarugendo muri Repubulika ya Centrafrique
0
16703
134278
122066
2026-07-26T09:19:07Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134278
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Dzanga-Ndoki National Park (10.3897-zookeys.951.53814) Figure 27.jpg|thumb|Parike ya Dzanga ndoki hamwe muhantu nyaburanga muri central Africa|273x273px]]
[[Dosiye:Chutte de Boali vue de bas.jpg|thumb|Boali waterfall kimwe mubintu bibereye ijisho bikurura bamkerarugendo mur Central Africa]]
[[Dosiye:Rond-point-de-la-ville-de-Berberati-copyrights-CNC.jpg|thumb|Berberati hamwe muhantu heza wasura muri Central Africa]]
[[Dosiye:Birao burnt down.jpg|thumb|Umugi wa Birao]]
[[Dosiye:Kalimba - Kongo - Royal Museum for Central Africa - DSC05677.JPG|thumb|'''Kalimba - Kongo - Royal Museum for Central Africa - DSC05677''']]
<nowiki></br></nowiki>[[Repubulika ya Santara Afurika|Repubulika ya Centrafrique]] yagiyge hasi mu bukerarugendo kubera amateka ya vuba y’amakimbirane n’imvururu, ndetse n’umutekano muke mu turere tumwe na tumwe tw’igihugu, cyane cyane amajyaruguru n’amajyaruguru ashyira uburengerazuba. <ref name="euro">[http://www.euromonitor.com/Travel_And_Tourism_in_Central_African_Republic Travel And Tourism in Central African Republic], March 2007, Euromonitor.</ref> <ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20081123060159/http://www.lonelyplanet.com/worldguide/central-african-republic Central African Republic: Overview], Lonely Planet</ref>
Ubukerarugendo muri Repubulika ya Centrafrique (CAR) bwahuye n'ingaruka kubera intambara y'abenegihugu n'amakimbirane mu bihugu bihakikije.
[[Repubulika ya Santara Afurika|Repubulika ya Centrafrique]] CAR ni igihugu kidakora ku inkombe muri Afurika yo hagati gifite abaturage 6,100,000 [https://web.archive.org/web/20230603010055/https://icasees.org/index.php/regions/region-7-grand-bangui-1-425-276-hbts] mu buso bwa kilometero kare 623,000.
[[Repubulika ya Santara Afurika|Repubulika ya Centrafrique]] CAR ikikijwe na [[Cade|Tchad]] mu majyaruguru, [[Sudani]] mu majyaruguru, [[Sudani y’Amajyepfo|Sudani y'Amajyepfo]] mu burasirazuba, [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] na [[Kongo|Repubulika ya Kongo]] mu majyepfo, na [[Kameruni]] mu burengerazuba.
Kuva mu ntangiriro yo mu myaka yaza 2000, intambara y'abenegihugu n'imidugararo mu karere byateje ihungabana ndetse n'umutekano mucye, bituma ubukerarugendo butagira umutekano.
Minisiteri y’ububanyi n’amahanga ya Leta zunze ubumwe z’Amerika ifite ubujyanama bw’ingendo mu rwego rwo guca intege ingendo muri Repubulika ya Centrafrique (CAR) ku benegihugu ba Amerika kubera ibyago by’imvururu z’abaturage n’ibyaha by’urugomo. <ref>{{Cite web |title=Central African Republic Travel Advisory |url=https://travel.state.gov/content/travel/en/traveladvisories/traveladvisories/central-african-republic-travel-advisory.html |access-date=2022-05-17 |website=travel.state.gov |archive-date=2019-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190126124602/https://travel.state.gov/content/travel/en/traveladvisories/traveladvisories/central-african-republic-travel-advisory.html |url-status=dead }}</ref> Muri Mata mu mwaka wa 2007, ibirori byo guhiga byabereye hafi y'umujyi wa Ndele byarateye maze umuhigi [[Ubufaransa|w'umufaransa]] aricwa abandi batatu barakomereka. <ref>[https://web.archive.org/web/20110706051718/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/tw/tw_940.html Travel Warning Central African Republic], United States Department of State, 25 March 2008.</ref>
Mu mwaka wa 2019, igihugu cyanditsweho ba mukerarugendo bagera ku 87,000 bari ku mwanya wa 174 ku isi. [https://www.worlddata.info/africa/central-african-republic/tourism.php]
[[Repubulika ya Santara Afurika|Repubulika ya Centrafrique]] (CAR) kandi yibasiwe n’amakimbirane yo mu karere, harimo nk’intambara yo muri Sudani yepfo ndetse n’imirwano mu bihugu byabaturanyi. <ref name="euro"/> Umutekano mu gihugu ntushikamye, cyane cyane mu majyaruguru no mu majyaruguru ahana imbibi n'uburengerazuba. <ref name=":0"/>
Mu myaka yashize, guverinoma yafashe ingamba zo gukaza umutekano mu gihugu kandi hamaze guterwa intambwe mu inganda z’ubukerarugendo. Nubwo, mu gihe intambara y'abenegihugu yarikomeje ndetse n'amakimbirane yo mu karere, ubukerarugendo muri [[Repubulika ya Santara Afurika|Repubulika ya Centrafrique]] (CAR) bwakomeje guhabwa imbibi.
''Ubukerarugendo muri Repubulika ya Centrafrique'' bwagize ingaruka mbi ku mateka ndetse n'imirwano ibera mu bihugu byabaturanyi. <ref name="euro"/> Umutekano mu gihugu ntumeze neza, cyane cyane mu majyaruguru no mumbibi za majyaruguru y'uburengerazuba. <ref name=":0"/>
Repubulika ya Centrafrique igira ibibazo byo kubura ikirere bigatuma aho ahantu hahenda. Ikibuga mpuzamahanga gihari ni [[Bangui]] M'poko. Ahantu mu gihugu hakurura abagenzi harimo Chutes De Boali, amasoko y'uburebure bwa m 50 (164 ft).
Parike y'igihugu ya Dzanga-Sangha mu majyepfo y'uburengerazuba bw'igihugu ifite ingagi n'inzovu. Abaturage ba Baka batuye muri kariya gace. Bayanga iruhande rw'umugezi wa Sangha mu mudugudu munini hafi ya parike y'igihugu. Uwo mudugudu ufite amazu mato mato hamwe naho kuryama. <ref>[http://www.lonelyplanet.com/worldguide/central-african-republic/sights/106118?list=true Dzanga-Sangha National Park], Lonely Planet</ref> Igihe cyiza cyo gusura igice kinini cy'igihugu ni guhera mu Gushyingo kugeza Mata. <ref>[https://web.archive.org/web/20080915173424/http://www.lonelyplanet.com/worldguide/central-african-republic/when-to-go Central African Republic: When to Go], Lonely Planet</ref>
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Ubukerarugendo]]
sszgkoyonqsvuixixwhmjf2dtf38mws
Nyanza, Rwanda
0
17005
134212
108774
2026-07-26T04:09:30Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134212
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyanza-Mwami-Kings-Palace-Rwanda.jpg|thumb|288x288px|Ingoro y'umwami murukari i Nyanza]]
[[Dosiye:Luo Nyanza homestead.jpg|thumb|342x342px|Luo Nyanza homestead]]
'''Nyanza''', izwi kandi ku izina rya '''Nyabisindu''', ni umujyi uherereye mu [[Akarere ka Nyanza|Karere ka Nyanza]] mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y'Amajyepfo]] y'u [[Rwanda]] . Nyanza n'umurwa mukuru w'Intara y'Amajyepfo .
== Amateka ==
[[Dosiye:King_Muzinga’s_dancers_in_Nyanza_1928._(9422840668).jpg|left|thumb| Ababyinnyi ba intare ba King [[Yuhi V Musinga]] hari muri Nyanza ( 1928 )]]
Nyanza yari umurwa mukuru [[ABAMI BATEGETSE U RWANDA|w'Ubwami bw'u Rwanda]], kuva 1958 kugeza 1962.
Muri 1994, mu bihe by’intambara y’abaturage yo mu Rwanda, [[Ishyaka FPR-Inkotanyi|Front Patriotic Front yo mu Rwanda]] yarwanye n’ingabo z’u Rwanda i Nyanza iminsi myinshi, isenya umujyi. Abatutsi benshi bishwe n'ingabo za leta hariya muri [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Jenoside yakorewe abatutsi mu Rwanda]] .
== Ibintu bigaragara ==
[[Dosiye:King Muzinga’s dancers in Nyanza 1928. (9422840668).jpg|thumb|449x449px|'''King Muzinga’s dancers in Nyanza 1928.''']]
Nyanza azwi cyane mu mateka ya yogurute na kefir ( gakondo bita ikivuguto muri Ikarwanda, ururimi rwu Rwanda ). Ikivuguto, kuba ikinyobwa gisembuye, yari, kandi n'ubu iracyakunzwe kubera imico myiza. Umujyi urimo amata abiri. Laiterie de Nyabasindu ni imwe mu isiyete manini yo mu Rwanda akora amata na yogurute. Amaresitora mato menshi n'amaduka mumujyi bigurisha ikivuguto kubikombe cyangwa mubikoresho binini bya plastiki kugirango bikuremo. Amaduka menshi yo mumujyi agurisha amacupa cyangwa apakiye kugiti cya ikivuguto cyangwa yogurt wongeyeho isukari cyangwa uburyohe, nka vanilla cyangwa strawberry. <ref>{{Cite web |title=Turismo en Nyanza, Ruanda 2021: Opiniones, consejos e información |url=https://www.tripadvisor.es/Tourism-g2053546-Nyanza_Southern_Province-Vacations.html}}</ref>
Ikaba kandi ibamo inyubako nini, igezweho, ifite amagorofa menshi yubatswe kugira ngo ibe Urukiko mpuzamahanga rw’umuryango w’abibumbye rw’u Rwanda ( ICTR ), urukiko rukomeje kuburanisha imanza zerekeye Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994 mu Rwanda. Iyi nyubako kandi irimo Urukiko Rukuru.
== Amakuru kubakerarugendo ==
Umujyi wa Nyanza urasaba kuzimya umuhanda munini uhuza Kigali na [[Butare]] . Nyanza ni urugendo rwa bisi kuva Kigali, Gariyamoshi iri hagati mu mujyi wa Nyanza, iruhande rw'isoko ryo hanze. Amasosiyete akomeye ya bisi akorera Nyanza ni Ibirunga na Horizon, bigenda buri saha nigice bikicara abagenzi bagera kuri 28. Hariho kandi amamodoka mato azwi nka bisi ya Twegerane ihuza abantu benshi bashoboka kandi igenda iyo yuzuye. Gutwara abantu mu mujyi binyuze muri tagisi ya moto cyangwa tagisi yamagare, cyangwa n'amaguru.
[[Dosiye:King_Rudahigwa_palace.jpg|thumb| Ingoro nshya yumwami yubatswe muburyo bwa deco yubuhanzi|352x352px]]
Ingoro yum ''umwami'' wanyuma ( umwami gakondo ) wu Rwanda iherereye hagati yumujyi rwagati kandi niwo mukerarugendo ukurura umujyi. Ngaho, umuntu arashobora kubona ingoro gakondo yuwahoze ari umwami akayigereranya ningoro ya kijyambere yubatswe kure nabakoloni b'Ababiligi kubwami. Mu gihe ibyinshi mu ngoro y'umwami bikomeje kuba uko byari bimeze igihe umwami yabayemo mu myaka ya za 1950 na 60, ibikoresho bimwe na bimwe byibwe cyangwa birasenywa mu gihe cya [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenoside yo mu 1994]] . Rimwe na rimwe, hashyizweho kopi yibikoresho byumwimerere. Nta mafoto yemerewe imbere ibwami. <ref>{{Cite web |date=February 27, 2023 |title=Exploring the King's Palace in Nyanza, Rwanda |url=https://explorewithfinesse.com/exploring-the-kings-palace-in-nyanza-rwanda/ |access-date=March 10, 2023 |website=Explore with Finesse |archive-date=March 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310073856/https://explorewithfinesse.com/exploring-the-kings-palace-in-nyanza-rwanda/ |url-status=dead }}</ref> Umugore wu Rwanda wambaye ''umushanana'' ( imyenda yubudozi yu Rwanda, itemba gakondo ) ayobora abashyitsi mu ngoro.
Umujyi wa Nyanza ufite nibura amashuri abiri yisumbuye: Kaminuza y'Abadiventisti b'Abalayiki ba Kigali ( UNILAK ), ku muhanda ujya i Nyanza, n'Ikigo gishinzwe imyitozo ngororamubiri n'iterambere ( ILPD ), giherereye ku muhanda ugana ku ngoro y'Umwami kuri ihuriro rya Avenue des Siporo. ILPD yakiriye amasomo y’impamyabumenyi y’amezi atandatu nyuma y’icyiciro cya kabiri cya kaminuza, itanga inyigisho zifatika mu by'amategeko ku barangije amashuri y’amategeko. Ifite kandi amasomo magufi ( ubusanzwe icyumweru kimwe cyangwa munsi yayo ) amasomo yo gukomeza gutura mumashuri cyangwa amasomo ajyanye namategeko kubacamanza, abanyamategeko, abahesha b'inkiko n'abandi. Abanyeshuri bo muri ILPD baturuka mu bihugu byinshi, birimo u Rwanda, Uganda, Gana, Gambiya, Kameruni, Sudani y'Amajyepfo na Kenya. Kuruhande rw'umuhanda uva Ikigo ni isoko rito rifite resitora ntoya (zitanga ibiryo n'ibinyobwa), ishuri ritwara ibinyabiziga hamwe nububiko buto bwo mu biro.
Nyanza afite amatorero menshi, arimo abagatolika, abadiventiste b'umunsi wa karindwi, ADEPR (Pentekote) n'andi, ndetse n'imisigiti myinshi.
== Reba ==
{{Reflist}}
== Ihuza ryo hanze ==
[[Ikiciro:Intara y’Amajyepfo y’U Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubukerarugendo]]
3zz0g0vt4ezueauqud3ggbjdrm1lyfo
Mukeshimana Gloria
0
17276
134196
124378
2026-07-26T02:41:09Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134196
wikitext
text/x-wiki
== Dr Mukeshimana Gloria ==
[[Dosiye:Flag map of Rwanda.svg|thumb|301x301px]]
mukeshimana Gloria ni umwe mubagore bindashyikirwa mu [[Rwanda]] akora nk'uhagarariye ibikorwa byo kubaga <ref>https://www.medpages.info/sf/index.php?page=person&personcode=251567</ref>
umutima nubuvuzi bw'indwara zimbere mumubiri akaba akorera mubitaro byitiriwe [[King Faisal Hospital|Umwami Faisal]] akaba ari umwe
mu inzobere mubijyanye no kuvura abantu bakuze bibasiwe n'indwara 'umutima.<ref>{{Cite web |url=https://kura.rw/rw/urugero-rwiza-ku-bana-babakobwa-abagore-10-bindashyikirwa-muri-siyansi-nikoranabuhanga-mu-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2023-07-31 |archive-date=2023-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215174502/https://kura.rw/rw/urugero-rwiza-ku-bana-babakobwa-abagore-10-bindashyikirwa-muri-siyansi-nikoranabuhanga-mu-rwanda/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashuri ize ==
Dr Mukeshimana Gloria yize muri [[Kaminuza y'u Rwanda|Kaminuza yu Rwanda]] mu ishami ry'ubuvuzi by'umwihariko mubijyanye n'indwra
[[Dosiye:Hopital Laquintini-5022.jpg|thumb]]
zimbere mumubiri si aho gusa ize kuko nyuma yo gusosa amasomo e mu [[Rwanda]] aje gukomereza mugihugu
cy[[Afurika y’Epfo|'Afurika yepfo]] aho yize ibijyanye nubuvuzi bwibasira indwara z'umutima.
== Umwihariko wa Dr Gloria Mukeshimana ==
Dr Gloria Mukeshimana niwe mugore rukumbi mu [[Rwanda]] wazobereye ibyo kuvura indwara z'umutima
bivuzeko umusanzu we kugihugu ndetse nibitaro avuraho byitiriwe [[King Faisal Hospital|Umwami Faisali]]<ref>{{Cite web |url=https://kfh.rw/our-doctors/ |title=Archive copy |access-date=2023-07-31 |archive-date=2023-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731084143/https://kfh.rw/our-doctors/ |url-status=dead }}</ref> udashidikanywaho.
== Bariza hano ==
pz6yb7il0guwwsf8tgavxayxf7isbj7
Muyombo Thomas
0
17513
134231
126130
2026-07-26T06:31:02Z
B.Scalling
15089
134231
wikitext
text/x-wiki
'''Muyombo Thomas''' ( yavutse ku ya 28 Ukwakira 1984 ), uzwi kandi ku izina rya '''Tom Close,''' yavukiye muri [[Ubugande|Uganda]], umucuranzi ukomoka mu [[Rwanda]], akaba n'umuganga. Ikinyamakuru cya Chimp Reports cyo muri Uganda cyo muri 2013 yavuze ko ari [[umwami]] wa Afrobeat na Dancehall mu Rwanda.
== Ubuzima bwa mbere n'uburere ==
Muyombo, uwa kabiri mu bana batatu, yavutse ku ya 28 Ukwakira 1984 kuri Edward Karangwa na Kwizera Grace Dukuze mu Karere ka Masindi muri [[Ubugande|Uganda]] . Nyuma yo gutangira amashuri abanza muri Uganda, Muyombo yimukiye mu Rwanda, ari naho yarangirije amashuri yisumbuye ku ishuri ryisumbuye rya Kiziguro na Lycée de Kigali y’[[Igifaransa]]. Mu mwaka wa kane, yatangiye kuririmba muri korari y'itorero.
Yarangije impamyabumenyi ya kaminuza mu buvuzi bwa muntu muri [[kaminuza nkuru y’u Rwanda]] muri 2013. <ref name=":0">{{Cite web |date=2019-04-04 |title=Singer Tom Close named head of Kigali centre for blood transfusion |url=https://www.newtimes.co.rw/news/tom-close-kigali-centre-blood-transfusion |access-date=2021-01-21 |website=The New Times {{!}} Rwanda |language=en}}</ref>
== Umwuga ==
=== Umwuga wa muzika ===
Nk'umucuranzi, Muyombo akunzwe kwitwa Tom Close. <ref name=":1">{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge' |url=https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ |access-date=2022-04-29 |website=KT PRESS |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Iriza |first=Jade Natacha |date=2023-05-26 |title=Tom Close on his comeback with ‘Essence’ |url=https://www.newtimes.co.rw/article/7778/entertainment/music/tom-close-on-his-comeback-with-essence |access-date=2023-05-27 |website=The New Times |language=en}}</ref>
Muri 2005, Muyombo yashinze itsinda rye rya mbere hamwe n'inshuti enye ku izina rya Afro Saints, yandika indirimbo eshanu hagati ya 2006 na 2007 ariko ntabashe gutsinda. Indirimbo ye ya mbere nk'umuhanzi wenyine, Mbwira Yego, yanditswe mu Gushyingo 2007 hanyuma akurikirwa no kumurika alubumu ye ya mbere, ''Kuki'', muri Gicurasi 2008. Yanditse izindi alubumu enye hagati ya 2008 na 2013, yise ''Subiza'', ''Ntibanyurwa, Komeza Utsinde'' na ''Mbabarira Ugaruke'' .
Yakoranye n’abahanzi benshi bo mu Rwanda ndetse n’amahanga, barimo Porofeseri Jay, Radio na Weasel, Jenerali Ozzey, [[Butera Jane|Knowless]], na Sean Kingston. Yazengurutse cyane mu Rwanda no mu bihugu bigize [[Umuryango w’Ibihugu by’Iburasirazuba bw’Afurika|Umuryango w'Afurika y'Iburasirazuba]], anakorera muri Amerika mu 2011. Yakoreye muri concert yizihiza isabukuru y'imyaka icumi sosiyete y'itumanaho yo mu karere [[MTN Rwanda|MTN]] ari kumwe n'umuhanzi mpuzamahanga Shaggy .
Muyombo yatsindiye amarushanwa ya mbere ya buri mwaka ya Primus Guma Guma Super Star amarushanwa y'abahanzi bazwi, yabereye kuri [[Stade Amahoro]] muri 2011. Muri 2008, yatsindiye Umuhanzi mwiza mu marushanwa yakiriwe na [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|kaminuza nkuru y'u Rwanda]] . Yatsindiye kandi Umuhanzi w'umwaka muri Salax Awards muri 2009, 2010 na 2011.
=== Umwuga w'ubuvuzi ===
Nyuma yo guhabwa impamyabumenyi, Muyombo yinjiye mu ishami ry'abana b'ibitaro bya Kacyiru mu 2014. Mu 2015, yinjiye muri serivisi yo gutanga amaraso mu 2015 <ref name=":2" /> agirwa umuyobozi w'ikigo cy'akarere gishinzwe gutanga amaraso i Kigali mu 2019. <ref name=":0">{{Cite web |date=2019-04-04 |title=Singer Tom Close named head of Kigali centre for blood transfusion |url=https://www.newtimes.co.rw/news/tom-close-kigali-centre-blood-transfusion |access-date=2021-01-21 |website=The New Times {{!}} Rwanda |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.newtimes.co.rw/news/tom-close-kigali-centre-blood-transfusion "Singer Tom Close named head of Kigali centre for blood transfusion"]. ''The New Times | Rwanda''. 2019-04-04<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-01-21</span></span>.</cite></ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge' |url=https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ |access-date=2022-04-29 |website=KT PRESS |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ "Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge'"]. ''KT PRESS''. 2020-12-15<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-04-29</span></span>.</cite></ref>
Yakoze kandi nk'umuganga mu bitaro bya polisi y'igihugu biherereye i [[Kigali]] .
== Ibisohokayandikiro byatoranijwe ==
* ''Inka Yande'' (comic, umuzingo wa gatatu) </link>
* ''Nkunda u Rwanda (comic)'' </link>
* ''suka Yande (urwenya)''
== Ubuzima bwite ==
Nyina wa Muyombo yapfuye mu 1996. <ref name=":1">{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge' |url=https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ |access-date=2022-04-29 |website=KT PRESS |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ "Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge'"]. ''KT PRESS''. 2020-12-15<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-04-29</span></span>.</cite></ref> Arubatse, afite abana babiri. <ref name=":1" />
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Filimi]]
o6ael6u6ln84t65e8ph9tg5rausggnh
134232
134231
2026-07-26T06:34:47Z
B.Scalling
15089
134232
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q17108270}}
'''Muyombo Thomas''' ( yavutse ku ya 28 Ukwakira 1984 ), uzwi kandi ku izina rya '''Tom Close,''' yavukiye muri [[Ubugande|Uganda]], umucuranzi ukomoka mu [[Rwanda]], akaba n'umuganga. Ikinyamakuru cya Chimp Reports cyo muri Uganda cyo muri 2013 yavuze ko ari [[umwami]] wa Afrobeat na Dancehall mu Rwanda.
== Ubuzima bwa mbere n'uburere ==
Muyombo, uwa kabiri mu bana batatu, yavutse ku ya 28 Ukwakira 1984 kuri Edward Karangwa na Kwizera Grace Dukuze mu Karere ka Masindi muri [[Ubugande|Uganda]] . Nyuma yo gutangira amashuri abanza muri Uganda, Muyombo yimukiye mu Rwanda, ari naho yarangirije amashuri yisumbuye ku ishuri ryisumbuye rya Kiziguro na Lycée de Kigali y’[[Igifaransa]]. Mu mwaka wa kane, yatangiye kuririmba muri korari y'itorero.
Yarangije impamyabumenyi ya kaminuza mu buvuzi bwa muntu muri [[kaminuza nkuru y’u Rwanda]] muri 2013. <ref name=":0">{{Cite web |date=2019-04-04 |title=Singer Tom Close named head of Kigali centre for blood transfusion |url=https://www.newtimes.co.rw/news/tom-close-kigali-centre-blood-transfusion |access-date=2021-01-21 |website=The New Times {{!}} Rwanda |language=en}}</ref>
== Umwuga ==
=== Umwuga wa muzika ===
Nk'umucuranzi, Muyombo akunzwe kwitwa Tom Close. <ref name=":1">{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge' |url=https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ |access-date=2022-04-29 |website=KT PRESS |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Iriza |first=Jade Natacha |date=2023-05-26 |title=Tom Close on his comeback with ‘Essence’ |url=https://www.newtimes.co.rw/article/7778/entertainment/music/tom-close-on-his-comeback-with-essence |access-date=2023-05-27 |website=The New Times |language=en}}</ref>
Muri 2005, Muyombo yashinze itsinda rye rya mbere hamwe n'inshuti enye ku izina rya Afro Saints, yandika indirimbo eshanu hagati ya 2006 na 2007 ariko ntabashe gutsinda. Indirimbo ye ya mbere nk'umuhanzi wenyine, Mbwira Yego, yanditswe mu Gushyingo 2007 hanyuma akurikirwa no kumurika alubumu ye ya mbere, ''Kuki'', muri Gicurasi 2008. Yanditse izindi alubumu enye hagati ya 2008 na 2013, yise ''Subiza'', ''Ntibanyurwa, Komeza Utsinde'' na ''Mbabarira Ugaruke'' .
Yakoranye n’abahanzi benshi bo mu Rwanda ndetse n’amahanga, barimo Porofeseri Jay, Radio na Weasel, Jenerali Ozzey, [[Butera Jane|Knowless]], na Sean Kingston. Yazengurutse cyane mu Rwanda no mu bihugu bigize [[Umuryango w’Ibihugu by’Iburasirazuba bw’Afurika|Umuryango w'Afurika y'Iburasirazuba]], anakorera muri Amerika mu 2011. Yakoreye muri concert yizihiza isabukuru y'imyaka icumi sosiyete y'itumanaho yo mu karere [[MTN Rwanda|MTN]] ari kumwe n'umuhanzi mpuzamahanga Shaggy .
Muyombo yatsindiye amarushanwa ya mbere ya buri mwaka ya Primus Guma Guma Super Star amarushanwa y'abahanzi bazwi, yabereye kuri [[Stade Amahoro]] muri 2011. Muri 2008, yatsindiye Umuhanzi mwiza mu marushanwa yakiriwe na [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|kaminuza nkuru y'u Rwanda]] . Yatsindiye kandi Umuhanzi w'umwaka muri Salax Awards muri 2009, 2010 na 2011.
=== Umwuga w'ubuvuzi ===
Nyuma yo guhabwa impamyabumenyi, Muyombo yinjiye mu ishami ry'abana b'ibitaro bya Kacyiru mu 2014. Mu 2015, yinjiye muri serivisi yo gutanga amaraso mu 2015 <ref name=":2" /> agirwa umuyobozi w'ikigo cy'akarere gishinzwe gutanga amaraso i Kigali mu 2019. <ref name=":0">{{Cite web |date=2019-04-04 |title=Singer Tom Close named head of Kigali centre for blood transfusion |url=https://www.newtimes.co.rw/news/tom-close-kigali-centre-blood-transfusion |access-date=2021-01-21 |website=The New Times {{!}} Rwanda |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.newtimes.co.rw/news/tom-close-kigali-centre-blood-transfusion "Singer Tom Close named head of Kigali centre for blood transfusion"]. ''The New Times | Rwanda''. 2019-04-04<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-01-21</span></span>.</cite></ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge' |url=https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ |access-date=2022-04-29 |website=KT PRESS |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ "Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge'"]. ''KT PRESS''. 2020-12-15<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-04-29</span></span>.</cite></ref>
Yakoze kandi nk'umuganga mu bitaro bya polisi y'igihugu biherereye i [[Kigali]] .
== Ibisohokayandikiro byatoranijwe ==
* ''Inka Yande'' (comic, umuzingo wa gatatu) </link>
* ''Nkunda u Rwanda (comic)'' </link>
* ''suka Yande (urwenya)''
== Ubuzima bwite ==
Nyina wa Muyombo yapfuye mu 1996. <ref name=":1">{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge' |url=https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ |access-date=2022-04-29 |website=KT PRESS |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ "Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge'"]. ''KT PRESS''. 2020-12-15<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-04-29</span></span>.</cite></ref> Arubatse, afite abana babiri. <ref name=":1" />
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Filimi]]
bdpnfmgb2zrmqcnf7oat35mlkbe7qw5
134233
134232
2026-07-26T06:35:24Z
B.Scalling
15089
B.Scalling moved page [[Tom close]] to [[Muyombo Thomas]]
134232
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q17108270}}
'''Muyombo Thomas''' ( yavutse ku ya 28 Ukwakira 1984 ), uzwi kandi ku izina rya '''Tom Close,''' yavukiye muri [[Ubugande|Uganda]], umucuranzi ukomoka mu [[Rwanda]], akaba n'umuganga. Ikinyamakuru cya Chimp Reports cyo muri Uganda cyo muri 2013 yavuze ko ari [[umwami]] wa Afrobeat na Dancehall mu Rwanda.
== Ubuzima bwa mbere n'uburere ==
Muyombo, uwa kabiri mu bana batatu, yavutse ku ya 28 Ukwakira 1984 kuri Edward Karangwa na Kwizera Grace Dukuze mu Karere ka Masindi muri [[Ubugande|Uganda]] . Nyuma yo gutangira amashuri abanza muri Uganda, Muyombo yimukiye mu Rwanda, ari naho yarangirije amashuri yisumbuye ku ishuri ryisumbuye rya Kiziguro na Lycée de Kigali y’[[Igifaransa]]. Mu mwaka wa kane, yatangiye kuririmba muri korari y'itorero.
Yarangije impamyabumenyi ya kaminuza mu buvuzi bwa muntu muri [[kaminuza nkuru y’u Rwanda]] muri 2013. <ref name=":0">{{Cite web |date=2019-04-04 |title=Singer Tom Close named head of Kigali centre for blood transfusion |url=https://www.newtimes.co.rw/news/tom-close-kigali-centre-blood-transfusion |access-date=2021-01-21 |website=The New Times {{!}} Rwanda |language=en}}</ref>
== Umwuga ==
=== Umwuga wa muzika ===
Nk'umucuranzi, Muyombo akunzwe kwitwa Tom Close. <ref name=":1">{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge' |url=https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ |access-date=2022-04-29 |website=KT PRESS |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Iriza |first=Jade Natacha |date=2023-05-26 |title=Tom Close on his comeback with ‘Essence’ |url=https://www.newtimes.co.rw/article/7778/entertainment/music/tom-close-on-his-comeback-with-essence |access-date=2023-05-27 |website=The New Times |language=en}}</ref>
Muri 2005, Muyombo yashinze itsinda rye rya mbere hamwe n'inshuti enye ku izina rya Afro Saints, yandika indirimbo eshanu hagati ya 2006 na 2007 ariko ntabashe gutsinda. Indirimbo ye ya mbere nk'umuhanzi wenyine, Mbwira Yego, yanditswe mu Gushyingo 2007 hanyuma akurikirwa no kumurika alubumu ye ya mbere, ''Kuki'', muri Gicurasi 2008. Yanditse izindi alubumu enye hagati ya 2008 na 2013, yise ''Subiza'', ''Ntibanyurwa, Komeza Utsinde'' na ''Mbabarira Ugaruke'' .
Yakoranye n’abahanzi benshi bo mu Rwanda ndetse n’amahanga, barimo Porofeseri Jay, Radio na Weasel, Jenerali Ozzey, [[Butera Jane|Knowless]], na Sean Kingston. Yazengurutse cyane mu Rwanda no mu bihugu bigize [[Umuryango w’Ibihugu by’Iburasirazuba bw’Afurika|Umuryango w'Afurika y'Iburasirazuba]], anakorera muri Amerika mu 2011. Yakoreye muri concert yizihiza isabukuru y'imyaka icumi sosiyete y'itumanaho yo mu karere [[MTN Rwanda|MTN]] ari kumwe n'umuhanzi mpuzamahanga Shaggy .
Muyombo yatsindiye amarushanwa ya mbere ya buri mwaka ya Primus Guma Guma Super Star amarushanwa y'abahanzi bazwi, yabereye kuri [[Stade Amahoro]] muri 2011. Muri 2008, yatsindiye Umuhanzi mwiza mu marushanwa yakiriwe na [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|kaminuza nkuru y'u Rwanda]] . Yatsindiye kandi Umuhanzi w'umwaka muri Salax Awards muri 2009, 2010 na 2011.
=== Umwuga w'ubuvuzi ===
Nyuma yo guhabwa impamyabumenyi, Muyombo yinjiye mu ishami ry'abana b'ibitaro bya Kacyiru mu 2014. Mu 2015, yinjiye muri serivisi yo gutanga amaraso mu 2015 <ref name=":2" /> agirwa umuyobozi w'ikigo cy'akarere gishinzwe gutanga amaraso i Kigali mu 2019. <ref name=":0">{{Cite web |date=2019-04-04 |title=Singer Tom Close named head of Kigali centre for blood transfusion |url=https://www.newtimes.co.rw/news/tom-close-kigali-centre-blood-transfusion |access-date=2021-01-21 |website=The New Times {{!}} Rwanda |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.newtimes.co.rw/news/tom-close-kigali-centre-blood-transfusion "Singer Tom Close named head of Kigali centre for blood transfusion"]. ''The New Times | Rwanda''. 2019-04-04<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-01-21</span></span>.</cite></ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge' |url=https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ |access-date=2022-04-29 |website=KT PRESS |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ "Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge'"]. ''KT PRESS''. 2020-12-15<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-04-29</span></span>.</cite></ref>
Yakoze kandi nk'umuganga mu bitaro bya polisi y'igihugu biherereye i [[Kigali]] .
== Ibisohokayandikiro byatoranijwe ==
* ''Inka Yande'' (comic, umuzingo wa gatatu) </link>
* ''Nkunda u Rwanda (comic)'' </link>
* ''suka Yande (urwenya)''
== Ubuzima bwite ==
Nyina wa Muyombo yapfuye mu 1996. <ref name=":1">{{Cite web |date=2020-12-15 |title=Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge' |url=https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ |access-date=2022-04-29 |website=KT PRESS |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.ktpress.rw/2020/12/singer-tom-close-happy-for-the-new-appointment-ready-for-any-challenge/ "Singer Tom Close 'Happy for the New Appointment, Ready for Any Challenge'"]. ''KT PRESS''. 2020-12-15<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-04-29</span></span>.</cite></ref> Arubatse, afite abana babiri. <ref name=":1" />
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Filimi]]
bdpnfmgb2zrmqcnf7oat35mlkbe7qw5
Inkoni Yera
0
17551
134145
127967
2026-07-25T18:36:00Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134145
wikitext
text/x-wiki
Nyuma gato y'Intamabara y'isi muri 1914-1918 abantu benshi bagize ubumuga bwo kutabona bitewe n'ingaruka
zi intambara y'isi yambere ibyo byatumye abantu batangira gutekereza uko abantu babana nubumuga bwo kutabona
batangira kugenda nta nkomyi <ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/urusobe-rw-ubuzima/article/menya-amateka-y-inkoni-yera-iyobora-abatabona</ref>
== Imbogamizi ==
Kuva kera ababana n'ubumuga bahoranaga imbogamizi zo kugenda babarandase kugirango bagere aho basaha kugera cyangwa
bakiwaza inkoni zisanzwe ariko ndetse no kugendera kubintu ariko bikaba ari bimwe mubintu byatumaga bahorana ipfunwe cyane
ko byashobokaga cyane kubura n'umuntu ukurandata. bityo bigatuma bamwe bahora bicaye hamwe bigunze kuko bamwe ubwo buryo
bwabatezaga impungenge.
== Amavu n'amavuko ku Inkoni yera ==
Mu mwaka wi 1921 uwitwa James Biggs ukomoka mugihugu cyu [[Ubwongereza]] yakoze impanuka ikomeye imuviramo no kugira ubumuga bwo kutabona James ni umwongereza ukomoka mumujyi witwa [[Ubwongereza|Bristol]] wakoraga umwuga wo gufotora. avuye mu
bitaro yatangiye gushaka icyatuma agenda mumuhanda yisanzuye akabasha no kwambuka umuhanda aribwo yaje guhimba
Inkoni era cyangwa (White Cane) mukirimi cya amahanga <ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/urusobe-rw-ubuzima/article/menya-amateka-y-inkoni-yera-iyobora-abatabona</ref>
== Ubukangura mbaga ==
hirya no hino kw Isi hatangijwe ubukangrambaga bwo gusaba ko Inkoni yera akwemerwa nk'igikoresho gishyigikira abafiteubumuga
bwokutabona kuva mu mwaka wi 1964 [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|Leta zunze ubumwe z'amerika]] zemeje ko kuva ku itariki 15 Ukwakira za buri mwaka ari
umunsi mpuza mahanga wahariwe Inkoni yera muri Amerika. naho kuva mu mwaka wi 1969 [[Umuryango w’Abibumye|umuryango w'abibumbye]] wemeza
iyo tariki nk'umunsi mpuzamahanga ngarukamwaka wahariwe Inkoni yera ku Isihose.<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/11/abafite-ubumuga-bwo-kutabona-bagorwa-nuko-inkoni-yera-itumizwa-mu-mahanga/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-17 |archive-date=2024-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117090524/https://umuseke.rw/2023/11/abafite-ubumuga-bwo-kutabona-bagorwa-nuko-inkoni-yera-itumizwa-mu-mahanga/ |url-status=dead }}</ref>
mu [[Rwanda]] umunsi mpuzamahanga wahariwe inkoni yerawatangiye kwizihizwa mu mwaka wa 2009<ref>{{Cite web |url=https://www.kirehe.gov.rw/soma-ibindi/inkoni-yera-ku-rwego-rw-igihugu-yizihirijwe-mu-karere-ka-kirehe |title=Archive copy |access-date=2024-01-17 |archive-date=2024-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117090526/https://www.kirehe.gov.rw/soma-ibindi/inkoni-yera-ku-rwego-rw-igihugu-yizihirijwe-mu-karere-ka-kirehe |url-status=dead }}</ref>
== Inyandiko fatizo ==
d60onrdwhkfp2tyhahn3ry088c49qz8
Umunsi ngarukamwaka wahariwe Inkoni yera
0
17566
134286
101720
2026-07-26T10:21:15Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134286
wikitext
text/x-wiki
ku itariki 15 Ukwakira mu mwaka 1969 nibwo umuryango wabibumbye wemeje umunsi mpuzamahanga wahariwe inkoni yera
nk'umunsi ngarukamwaka uzajya uba buri mwaka ku Isi hose<ref>{{Cite web |url=https://www.nyagatare.gov.rw/soma-ibindi/umunsi-w-inkoni-yera-ikoreshwa-n-abantu-bafite-ubumuga-wizihirijwe-mu-karere-ka-nyagatare-ku-rwego-rw-igihugu |title=Archive copy |access-date=2024-01-17 |archive-date=2024-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117095118/https://www.nyagatare.gov.rw/soma-ibindi/umunsi-w-inkoni-yera-ikoreshwa-n-abantu-bafite-ubumuga-wizihirijwe-mu-karere-ka-nyagatare-ku-rwego-rw-igihugu |url-status=dead }}</ref>
== Ishakiro ==
c7a8endf5z87gqkq7i4txtsfu7j8uwx
Ibarura ry'Abafite Ubumuga
0
17684
134123
130222
2026-07-25T12:39:51Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134123
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Wikipedia edit-a-thon workshop for Postgraduate students with disabilities by the Surplus People in the Universities Research Group, University of Nigeria, Nsukka 29.jpg|thumb|146x146px|Ibarura ryabafite ubumuga]]
[[Dosiye:Persons Living with Disability in Ghana at the Global Disability Summit co-hosted in Ghana.jpg|thumb|139x139px|Ifoto ya bamwe mubafite ubumuga]]
Abafite ubumuga bavuga ko bagihura n'imbogamizi zitandukanye mumiryango yabo bishingiye ko ntamwihariko wagaragajwe ku bantu bafite ubumuga.
== Abafite ubumuga Ibyo bifuza ku ibarura ryihariye ==
[[Dosiye:Julie from Rwanda.jpg|thumb|351x351px|Ifoto igaragaza umwe mubafite ubumuga bwo kutabona]]
Abafite ubumuga bwo kutumva, kutabona no kuvuga bavuga ko ntamibare ihari y'abantu bafite ubwo bumuga kubera ko amabarura rusange y'ikigo cy'igihugu cy'ibarurishamibare batakorerwaga ibarura ryihariye ukwabo usanga bibagiraho ingaruka zishingiye ku igenamimbambi kuberako abenshi baba batazwi, bigatuma bashingiraho basaba ikigo cy'igihugu cy'ibarurishamibare kuzabarura iki cyiciro cyihariye cy'abafite ubumuga bukomatanyije bwihariye.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibyitezwe-ku-ibarura-ryihariye-ryabafite-ubumuga/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-21 |archive-date=2022-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928212814/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibyitezwe-ku-ibarura-ryihariye-ryabafite-ubumuga/ |url-status=dead }}</ref> Kuba ari ntamibare y'abafite ubumuga bukomatanije, abafite ubwo bumumuga bavuga ko bibabera imbogamizi kuko ntacyiciro nakimwe bibonamo ndetse bigatuma badatekerezwaho mu bijanye no gufashwa byihariye kuko akenshi ubufasha runaka buba bureba icyiciro cy'abafite ubumuga nyamara bakenera ubufasha bwihariye. Ibyiciro by'abafite ubumuga byagaragaye mu mabarura rusange yatambutse ntahagaragara abafite ubumuga bukomatanije ahubwo bigaragara ko bishobora kuba barabarwaga mu bafite ubundi bumuga butabaga bwahawe ibyiciro,urebye abafite ubumuga bwokutumva,kuvuga no kutabona bakenera ubufasha bwihariye no kwitabwaho.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://pressbox.rw/2021/11/30/abafite-ubumuga-budasanzwe-barasaba-kuzabarurwa-ukwabo-mu-ibarura-rusange-rya-5/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-21 |archive-date=2024-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228070617/https://pressbox.rw/2021/11/30/abafite-ubumuga-budasanzwe-barasaba-kuzabarurwa-ukwabo-mu-ibarura-rusange-rya-5/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibindi Wamenya ==
[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|138x138px|Gahunda yo gufasha abafite ubumuga]]
Kuri ubu hari politike yogufasha abatishoboye muri rusange ariko hazajyaho niyogufasha abafite ubumuga, byagombaga gushingira kumibare yavuye mu ibarura riherutse kuba kuko haherukaga ibarura ryo mu mwaka wa 2012. Nibyo byagombaga kugenderwaho abafite ubumuga bagakorerwa ubuvugizi bifuza kugira ngo nabo badacikanwa n'amahirwe agera kubandi hagamijwe iterambere kuri buri umwe. Ibyo kandi byaje nyuma yuko Minisiteri y'ubutegetsi bw'igihugu iheruka gutangaza ibyiciro bishya by'ubudehe byavuye kuri bine kuri ubungubu bikaba bigeze kuri bitanu ndetse bikaba byaranahinduriwe inyito.<ref>https://umurengezi.com/abafite-ubumuga-barifuza-ko-bahabwa-ibyiciro-byubudehe-byihariye/</ref><ref name=":0" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Ubuzima]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
9yr1z7j4i20es8mrsbjzgk4jm74ppe3
Mind-controlled wheelchair
0
17687
134189
103136
2026-07-26T01:58:59Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134189
wikitext
text/x-wiki
== MIND CONROLLED WHEELCHAIR ==
'''Intebe y'abafite ubumuga igenzurwa n'ubwenge''' n'intebe y'imodoka igenzurwa nubwonko na interineti .Ni intebe y’abafite ubumuga ishobora kugira akamaro kanini kubarwayi barwaye syndrome ifunze (LIS), aho umurwayi abizi ariko ntashobora kwimuka cyangwa kuvugana mu magambo kubera ubumuga bwuzuye bw'imitsi hafi ya yose yubushake mu mubiri usibye amaso. Intebe y’abafite ubumuga ishobora kandi gukoreshwa mugihe habaye dystrofi y'imitsi, indwara igabanya imitsi kandi ikabangamira lokomisiyo.
== Amateka ==
Tekinoroji iri inyuma y'ubwonko cyangwa kugenzura ubwenge igaruka byibura mu mwaka 2002, mu gihe abashakashatsi binjije electrode mu bwonko bw'inguge za macaque, zabafashaga kugenzura indanga kuri ecran ya mudasobwa. Ubuhanga nk'ubwo bwashoboye kugenzura amaboko ya robo (igikoresho baha ubuzima nkigakora nk'Umuntu) na joysticks yoroshye. <ref>{{Cite web |last=Collins |first=Nathan |title=Yes, Mind-Controlled Wheelchairs Are a Thing |url=https://psmag.com/environment/mind-controlled-wheelchairs-are-here |access-date=2019-05-03 |website=Pacific Standard |language=en}}</ref> Mu mwaka wa 2009, abashakashatsi bo muri kaminuza y’amajyepfo ya Floride bakoze imashini y’abafite ubumuga ifata ubwonko bw’umukoresha maze bugahindurwa imikorere ya robo. Imigaragarire ya Brain-Computer (BCI), ifata ibisubizo by'ubwonko bwa P-300 ikabuhindura mubikorwa, byakozwe na mwarimu w’imitekerereze ya USF Emanuel Donchin na bagenzi be. Ikimenyetso cy'ubwonko P-300 gikora "urutoki" rusanzwe ku barwayi badashobora kwimuka, nk'abafite syndrome ifunze cyangwa abafite indwara ya Lou Gehrig (ALS). <ref>{{Cite web |last=webmaster |first=University of South Florida |title=Researchers Develop "Brain-Controlled" Wheelchair Robotic Arm - University of South Florida |url=http://news.usf.edu/article/templates/?a=1130 |access-date=2019-05-03 |website=news.usf.edu |language=en |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923151758/http://news.usf.edu/article/templates/?a=1130 |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:A-SET_Mind_Controlled_Wheelchair.jpg|thumb| Diwakar Vaish, uwahimbye igare ry’abafite ubumuga mu birori by'abanyamakuru]]
Intebe yambere igenzurwa n'ubwenge yageze k'umusaruro mu mwaka 2016. Yakozwe na Diwakar Vaish, Umuyobozi wa Robo n'ubushakashatsi muri A-SET Training & Research Institut. <ref>{{Cite web |last=Singhdeo |first=Saswat |date=2016-03-31 |title=An Indian Has Developed A Mind-Controlled Wheelchair That He Says Is The First Of Its Kind In The World |url=http://www.scoopwhoop.com/This-Delhi-Man-Has-Designed-A-Wheelchair-That-Is-Controlled-By-The-Mind/ |access-date=2019-04-29 |website=ScoopWhoop |language=English |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923151804/https://www.scoopwhoop.com/This-Delhi-Man-Has-Designed-A-Wheelchair-That-Is-Controlled-By-The-Mind/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2016-03-15 |title=Introducing World's first Mind controlled wheelchair - tennews.in - National News Portal, Breaking, Latest, Top and Trending, News |url=https://tennews.in/introducing-worlds-first-mind-controlled-wheelchair/ |access-date=2019-04-29 |language=en-US}}</ref>
Mu Gushyingo mu mwaka 2022, kaminuza ya Texas muri Austin yashyizeho igare ry’abafite ubumuga rigenzurwa n’ibitekerezo hakoreshejwe igikoresho cya EEG. <ref name="Austin">{{Cite web |date=November 18, 2022 |title=Brain-Powered Wheelchair Shows Real World Promise |url=https://news.utexas.edu/2022/11/18/brain-powered-wheelchair-shows-real-world-promise/ |website=UT News}}</ref> Byongeye kandi, Werurwe mu mwaka 2022 yabonye impapuro zo muri kaminuza ya Clarkson zitegura igishushanyo cy’abafite ubumuga bigenzurwa n’ibitekerezo na byo bikoresha EEG. <ref name="Stoyell">{{Cite journal|pages=25–26}}</ref>
== Ikoranabuhanga ==
=== Igikorwa ===
Intebe y’abafite ubumuga igenzurwa n'ubwenge ikoresheje ubwonko na interineti ya mudasobwa, electroencephalogramu (EEG) yambarwa ku gahanga k'umukoresha itahura imitekerereze y’imitsi igera ku gahanga cyemerera micro-mugenzuzi uri mu bwato kumenya inzira y’umukoresha, kuyisobanura, no kugenzura kugenda kw'abafite ubumuga.
Mu Gushyingo mu mwaka wa 2022, kaminuza ya Texas muri Austin yakoze ubushakashatsi ku kamaro k'icyitegererezo cy'abafite ubumuga igenzurwa n'ubwenge. Kimwe na BCI, imashini ihindura cyanga ikoreshwa ubwonko mukugenda. By'umwihariko, abitabiriye amahugurwa basabwe kwiyumvisha ibintu bigenda byihuta kugira ngo intebe y’abafite ubumuga yimuke. Ubu bushakashatsi bwabonye ikoreshwa rya electrode idatera, ukoresheje capit ya electroencephalogram bitandukanye na electrode yashyizwe imbere. <ref name="Austin"/> Muri Werurwe mu mwaka wa 2022, Stoyell n'abandi. Muri kaminuza ya Clarkson yasohoye impapuro bateganyirizamo igishushanyo cy’abafite ubumuga igenzurwa n’ibitekerezo bishingiye ku mutwe wa Emotiv EPOC X, igikoresho cya electroencephalogram. <ref name="Stoyell"/>
=== Imikorere ===
Intebe y’abafite ubumuga A-SET ije isanzwe hamwe n'ubwoko bwinshi butandukanye bwa sensor, nk'ubushyuhe, ibyuma bifata amajwi hamwe n'uruhererekane rwerekana intera yerekana ubusumbane buri hejuru. Intebe ihita yirinda ingazi kandi ikaba ihanamye. Ifite kandi "umutekano muburyo bw'umutekano": mugihe habaye akaga, uyikoresha ashobora gufunga amaso vuba kugira ngo ahagarike byihutirwa.
Ku bijyanye n'intebe yateguwe na Stoyell n'abandi, ibikoresho byonyine bikenerwa mu gukoresha intebe na EMOTIV EPOC X. Igishushanyo mbonera cya kaminuza ya Texas 'na Clarkson byombi bifite inyungu zo kugaza nkizitabishaka, hamwe na electrode zishyirwa ku mutwe bitandukanye. Ibi bituma ibicuruzwa bisa nkaho byoroshye. <ref name="Austin"/> <ref name="Stoyell"/>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
nwis78sv3fvli5mjd4w1v9dqtt1i2mn
IKIGO NDERABUZIMA CYA RUHUNDA
0
18019
134121
105877
2026-07-25T12:05:44Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134121
wikitext
text/x-wiki
Ikigo nderabuzima cya ruhunda ni kimwe mu bigo nderabuzima byo mu karere ka Rwamagana, iki kigo cyubatswe ahasaga 1986 kikaba giherereye mu murenge wa Gashari. mukagari ka ruhunda mumudugudu wa nyagahinga ikikigo Kandi kikaba gifite nibitaro bita materinete bifasha abadamu kubyara ndetse nizindi serivise zigiye zitandukanye <ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/gishali-hon-senateri-narcisse-musabeyezu-na-hon-senateri-perrine-mukankusi-basuye-ikigo-nderabuzima-cya-ruhunda |title=Archive copy |access-date=2024-03-06 |archive-date=2022-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623181155/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/gishali-hon-senateri-narcisse-musabeyezu-na-hon-senateri-perrine-mukankusi-basuye-ikigo-nderabuzima-cya-ruhunda |url-status=dead }}</ref>
== AMATEKA ==
kuva muri 1986 iki kigo cyatangiye kwakira abarwayi batandukanye baturukaga mu mirenge igikikije dore ko aricyo cyari cyegereye abaturage bo mu mirenge ya Gishari na Munyiginya. kubere ubwinshi bw' abasaba serivisi z' ubuzima icyo kigo cyashyiho amavuriro y' ingoboka yo kugifasha gutanga izo serivisi. <ref>https://twitter.com/RwamaganaDistr/status/969501506637623296</ref>
== AMASHAKIRO ==
<references />3.https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/gishali-hon-senateri-narcisse-musabeyezu-na-hon-senateri-perrine-mukankusi-basuye-ikigo-nderabuzima-cya-ruhunda
4t9iun7075kz0bm9si7wac13ku0y441
Bimenyimana Marie
0
18104
134245
120825
2026-07-26T07:03:04Z
B.Scalling
15089
134245
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kigali city rwanda.jpg|thumb|marie numukobwa wumunyarwandakazi uvuka mumujyi wakigali mugihugu cyurwanda]]
'''Marie Bimenyimana''' (wavutse 30 Ugushyingo 1996) :ni umukinnyi wa[[:en:Cricket|cricket]] w’u [[Rwanda]] akaba na kapiteni w’ikipe [[:en:Rwanda_women's_national_cricket_team|ya Cricket y'abagore y'u Rwanda]] . <ref name="Bio">{{Cite web |title=Marie Bimenyimana |url=https://www.espncricinfo.com/player/marie-bimenyimana-1172637 |access-date=9 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Yatangiye gukinira ikipe [[:en:Women's_Twenty20_International|ya Women's Twenty20 International]] (WT20I) mu Rwanda ku ya 26 Mutarama 2019, na [[Nijeriya|Nigeria]], mu mukino wa mbere WT20I [[:en:Rwandan_women's_cricket_team_in_Nigeria_in_2018–19|w’uruzinduko rw’u Rwanda muri Nijeriya]] . <ref>{{Cite web |title=1st Match, Rwanda Women tour of Nigeria, Jan 26 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1172461.html |access-date=9 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Wari umukino wambere WT20I wakinnye nu Rwanda. <ref>{{Cite web |title=Rwanda Women tour of Nigeria 2018/19 - Home |url=https://www.espncricinfo.com/series/rwanda-wmn-in-nigeria-2018-19-1172458 |access-date=9 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Gicurasi 2019, yashyizwe mu ikipe y'u Rwanda mu marushanwa yo [[:en:2019_ICC_Women's_Qualifier_Africa|gushaka itike yo kuzakina amajonjora muri Afurika muri 2019]] muri [[Zimbabwe]]. <ref>{{Cite web |date=5 May 2019 |title=Women set to take centre stage in Africa Qualifier |url=https://www.icc-cricket.com/news/1208903 |access-date=9 June 2021 |website=International Cricket Council}}</ref> Muri Kamena 2019, yashyizwe mu ikipe y'u Rwanda mu [[:en:2019_Kwibuka_Women's_T20_Tournament|marushanwa ya Kwibuka y'abagore T20 ya 2019 azabera]] mu Rwanda. Ku ya 21 Kamena 2019 yatsinze 114 [[:en:Not_out|atatsinze]] [[Mali]], amanota yari ikinyejana cya mbere ku bagore bo mu Rwanda mu mukino wa WT20I. <ref>{{Cite web |title=7th Match, Rwanda, Jun 21 2019, Kwibuka Women's Twenty20 Tournament |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188782.html |access-date=9 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Muri Gicurasi 2021, yashyizwe mu ikipe y'u Rwanda mu [[:en:2021_Kwibuka_Women's_T20_Tournament|marushanwa ya 2021 Kwibuka y'abagore T20 yabereye]] mu Rwanda. <ref>{{Cite web |date=7 June 2021 |title=Global Game: Kwibuka T20 tournament kicks off in Rwanda |url=https://www.icc-cricket.com/news/2167243 |access-date=9 June 2021 |website=International Cricket Council}}</ref> Muri Kanama 2021, Bimenyimana yasimbuye [[:en:Sarah_Uwera|Sarah Uwera]] nk'umuyobozi w’ikipe yu Rwanda, mbere y’irushanwa ry’amajonjora [[:en:2021_ICC_Women's_T20_World_Cup_Africa_Qualifier|yo gushaka itike yo kuzakina igikombe cya Afurika 2021 muri ICC mu bagore]] . <ref>{{Cite web |title=Rwanda: Nhamburo Summons Squad for ICC World Cup Africa Qualifiers |url=https://allafrica.com/stories/202108110617.html |access-date=12 August 2021 |website=All Africa}}</ref> Muri kamena 2022 Bimenyimana yongeye gutorerwa kuba kapiteni wikipe yu Rwanda mu [[:en:2022_Kwibuka_Women's_T20_Tournament|marushanwa ya 2022 Kwibuka y'abagore T20]] . <ref>https://twitter.com/RwandaCricket/status/1533735882976632833</ref> Muri Werurwe 2023 Bimenyimana yahisemo kandi kuba kapiteni w'ikipe y'u Rwanda mu [[:en:2023_Nigeria_Invitational_Women's_T20I_Tournament|butumire bwa 2023 Nigeriya]] . <ref>{{Cite web |title=Nhamburo names squad for Nigeria Women T20 tourney |url=https://www.newtimes.co.rw/article/5913/sports/cricket/nhamburo-names-squad-for-nigeria-women-t20-tourney |access-date=20 March 2023 |website=The New Times}}</ref>
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umukinnyi]]
[[Ikiciro:Umugore]]
9i4pwm63vdoruwuzovnyw3d8b5giipv
134246
134245
2026-07-26T07:04:19Z
B.Scalling
15089
134246
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kigali city rwanda.jpg|thumb|marie numukobwa wumunyarwandakazi uvuka mumujyi wakigali mugihugu cyurwanda]]
'''Marie Bimenyimana''' (yavutse 30 ugushyingo 1996) :ni umunyarwandakazi ukina wa [[:en:Cricket|cricket]] w’u [[Rwanda]] akaba na kapiteni w’ikipe [[:en:Rwanda_women's_national_cricket_team|ya Cricket y'abagore y'u Rwanda]] . <ref name="Bio">{{Cite web |title=Marie Bimenyimana |url=https://www.espncricinfo.com/player/marie-bimenyimana-1172637 |access-date=9 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Yatangiye gukinira ikipe [[:en:Women's_Twenty20_International|ya Women's Twenty20 International]] (WT20I) mu Rwanda ku ya 26 Mutarama 2019, na [[Nijeriya|Nigeria]], mu mukino wa mbere WT20I [[:en:Rwandan_women's_cricket_team_in_Nigeria_in_2018–19|w’uruzinduko rw’u Rwanda muri Nijeriya]] . <ref>{{Cite web |title=1st Match, Rwanda Women tour of Nigeria, Jan 26 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1172461.html |access-date=9 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Wari umukino wambere WT20I wakinnye nu Rwanda. <ref>{{Cite web |title=Rwanda Women tour of Nigeria 2018/19 - Home |url=https://www.espncricinfo.com/series/rwanda-wmn-in-nigeria-2018-19-1172458 |access-date=9 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Gicurasi 2019, yashyizwe mu ikipe y'u Rwanda mu marushanwa yo [[:en:2019_ICC_Women's_Qualifier_Africa|gushaka itike yo kuzakina amajonjora muri Afurika muri 2019]] muri [[Zimbabwe]]. <ref>{{Cite web |date=5 May 2019 |title=Women set to take centre stage in Africa Qualifier |url=https://www.icc-cricket.com/news/1208903 |access-date=9 June 2021 |website=International Cricket Council}}</ref> Muri Kamena 2019, yashyizwe mu ikipe y'u Rwanda mu [[:en:2019_Kwibuka_Women's_T20_Tournament|marushanwa ya Kwibuka y'abagore T20 ya 2019 azabera]] mu Rwanda. Ku ya 21 Kamena 2019 yatsinze 114 [[:en:Not_out|atatsinze]] [[Mali]], amanota yari ikinyejana cya mbere ku bagore bo mu Rwanda mu mukino wa WT20I. <ref>{{Cite web |title=7th Match, Rwanda, Jun 21 2019, Kwibuka Women's Twenty20 Tournament |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188782.html |access-date=9 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Muri Gicurasi 2021, yashyizwe mu ikipe y'u Rwanda mu [[:en:2021_Kwibuka_Women's_T20_Tournament|marushanwa ya 2021 Kwibuka y'abagore T20 yabereye]] mu Rwanda. <ref>{{Cite web |date=7 June 2021 |title=Global Game: Kwibuka T20 tournament kicks off in Rwanda |url=https://www.icc-cricket.com/news/2167243 |access-date=9 June 2021 |website=International Cricket Council}}</ref> Muri Kanama 2021, Bimenyimana yasimbuye [[:en:Sarah_Uwera|Sarah Uwera]] nk'umuyobozi w’ikipe yu Rwanda, mbere y’irushanwa ry’amajonjora [[:en:2021_ICC_Women's_T20_World_Cup_Africa_Qualifier|yo gushaka itike yo kuzakina igikombe cya Afurika 2021 muri ICC mu bagore]] . <ref>{{Cite web |title=Rwanda: Nhamburo Summons Squad for ICC World Cup Africa Qualifiers |url=https://allafrica.com/stories/202108110617.html |access-date=12 August 2021 |website=All Africa}}</ref> Muri kamena 2022 Bimenyimana yongeye gutorerwa kuba kapiteni wikipe yu Rwanda mu [[:en:2022_Kwibuka_Women's_T20_Tournament|marushanwa ya 2022 Kwibuka y'abagore T20]] . <ref>https://twitter.com/RwandaCricket/status/1533735882976632833</ref> Muri Werurwe 2023 Bimenyimana yahisemo kandi kuba kapiteni w'ikipe y'u Rwanda mu [[:en:2023_Nigeria_Invitational_Women's_T20I_Tournament|butumire bwa 2023 Nigeriya]] . <ref>{{Cite web |title=Nhamburo names squad for Nigeria Women T20 tourney |url=https://www.newtimes.co.rw/article/5913/sports/cricket/nhamburo-names-squad-for-nigeria-women-t20-tourney |access-date=20 March 2023 |website=The New Times}}</ref>
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umukinnyi]]
[[Ikiciro:Umugore]]
etsmunrlod45w9vscle978gzji6uakg
134247
134246
2026-07-26T07:06:34Z
B.Scalling
15089
gushyiramo databox
134247
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kigali city rwanda.jpg|thumb|marie numukobwa wumunyarwandakazi uvuka mumujyi wakigali mugihugu cyurwanda]]{{Databox|excludeProperties=Q107178117}}
'''Marie Bimenyimana''' (yavutse 30 ugushyingo 1996) :ni umunyarwandakazi ukina wa [[:en:Cricket|cricket]] w’u [[Rwanda]] akaba na kapiteni w’ikipe [[:en:Rwanda_women's_national_cricket_team|ya Cricket y'abagore y'u Rwanda]] . <ref name="Bio">{{Cite web |title=Marie Bimenyimana |url=https://www.espncricinfo.com/player/marie-bimenyimana-1172637 |access-date=9 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Yatangiye gukinira ikipe [[:en:Women's_Twenty20_International|ya Women's Twenty20 International]] (WT20I) mu Rwanda ku ya 26 Mutarama 2019, na [[Nijeriya|Nigeria]], mu mukino wa mbere WT20I [[:en:Rwandan_women's_cricket_team_in_Nigeria_in_2018–19|w’uruzinduko rw’u Rwanda muri Nijeriya]] . <ref>{{Cite web |title=1st Match, Rwanda Women tour of Nigeria, Jan 26 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1172461.html |access-date=9 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Wari umukino wambere WT20I wakinnye nu Rwanda. <ref>{{Cite web |title=Rwanda Women tour of Nigeria 2018/19 - Home |url=https://www.espncricinfo.com/series/rwanda-wmn-in-nigeria-2018-19-1172458 |access-date=9 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref>
Muri Gicurasi 2019, yashyizwe mu ikipe y'u Rwanda mu marushanwa yo [[:en:2019_ICC_Women's_Qualifier_Africa|gushaka itike yo kuzakina amajonjora muri Afurika muri 2019]] muri [[Zimbabwe]]. <ref>{{Cite web |date=5 May 2019 |title=Women set to take centre stage in Africa Qualifier |url=https://www.icc-cricket.com/news/1208903 |access-date=9 June 2021 |website=International Cricket Council}}</ref> Muri Kamena 2019, yashyizwe mu ikipe y'u Rwanda mu [[:en:2019_Kwibuka_Women's_T20_Tournament|marushanwa ya Kwibuka y'abagore T20 ya 2019 azabera]] mu Rwanda. Ku ya 21 Kamena 2019 yatsinze 114 [[:en:Not_out|atatsinze]] [[Mali]], amanota yari ikinyejana cya mbere ku bagore bo mu Rwanda mu mukino wa WT20I. <ref>{{Cite web |title=7th Match, Rwanda, Jun 21 2019, Kwibuka Women's Twenty20 Tournament |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188782.html |access-date=9 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> Muri Gicurasi 2021, yashyizwe mu ikipe y'u Rwanda mu [[:en:2021_Kwibuka_Women's_T20_Tournament|marushanwa ya 2021 Kwibuka y'abagore T20 yabereye]] mu Rwanda. <ref>{{Cite web |date=7 June 2021 |title=Global Game: Kwibuka T20 tournament kicks off in Rwanda |url=https://www.icc-cricket.com/news/2167243 |access-date=9 June 2021 |website=International Cricket Council}}</ref> Muri Kanama 2021, Bimenyimana yasimbuye [[:en:Sarah_Uwera|Sarah Uwera]] nk'umuyobozi w’ikipe yu Rwanda, mbere y’irushanwa ry’amajonjora [[:en:2021_ICC_Women's_T20_World_Cup_Africa_Qualifier|yo gushaka itike yo kuzakina igikombe cya Afurika 2021 muri ICC mu bagore]] . <ref>{{Cite web |title=Rwanda: Nhamburo Summons Squad for ICC World Cup Africa Qualifiers |url=https://allafrica.com/stories/202108110617.html |access-date=12 August 2021 |website=All Africa}}</ref> Muri kamena 2022 Bimenyimana yongeye gutorerwa kuba kapiteni wikipe yu Rwanda mu [[:en:2022_Kwibuka_Women's_T20_Tournament|marushanwa ya 2022 Kwibuka y'abagore T20]] . <ref>https://twitter.com/RwandaCricket/status/1533735882976632833</ref> Muri Werurwe 2023 Bimenyimana yahisemo kandi kuba kapiteni w'ikipe y'u Rwanda mu [[:en:2023_Nigeria_Invitational_Women's_T20I_Tournament|butumire bwa 2023 Nigeriya]] . <ref>{{Cite web |title=Nhamburo names squad for Nigeria Women T20 tourney |url=https://www.newtimes.co.rw/article/5913/sports/cricket/nhamburo-names-squad-for-nigeria-women-t20-tourney |access-date=20 March 2023 |website=The New Times}}</ref>
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umukinnyi]]
[[Ikiciro:Umugore]]
f8ru5kl9vfl6yhg3c5alu2ea8zmnlyu
MUKAMANA Soline
0
18174
134185
104091
2026-07-26T01:09:34Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134185
wikitext
text/x-wiki
MUKAMANA Solin e ni umuyobozi w' akarere ka Burera, akaba umubyeyi w' abana batanu, yavukiye mu murenge wa Gatumba mu karere ka Nyaruguru muri 1974, guhera muri 1997 ubwo yari asoje amasomo mu mashuri yisumbuye yatangiye gukora imirimo inyuranye aho yavukiye muri Ngororero.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/burera-yacu-turayikura-ku-mwanya-wa-nyuma-ize-muri-itatu-ya-mbere-meya-mukamana
</ref>
== Amateka ==
MUKAMANA Soline yavutse muri 1974 avukira muri Ngororero mu murenge wa Gatumba, yatangiriye amashuri ku ishuri ribanza rya Gatumba, amashuri yisumbuye ayiga kuri GS. Rulindo aho muri 1994 yarageze muwa gatanu ariko kubera ibihe bitoroshye bya jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994 kwiga byarahagaze nyuma muri 1997 yaje gusoza amashuri yisumbuye muri Rambura. nyuma yokurangiza ayisumbuye yatsinze neza abona buruse yo gukomeza muri kaminuza, gusa ntiyakomeje kubera ibihe by' imidugararo no gutakaza icyizere cy' ubuzima, yahisemo gushakisha akazi yakoze ikizamini abona akazi muri food international for Hungry wari umushinga wakoreraga mu karere kiwabo bidatinze umushinga waje guhagarara bitewe n' intambara y' abacengezi atakaza akazi atyo. yongeye gushaka akandi kazi aba umwarimu mu mashuri yisumbuye nyumagato kuko utari yarize uburezi kimwe nabandi nkawe bahagarikwa mukazi. yongeye kubona ahandi akora, hari mu kigonderabuzima cya Muhororo biturutse ku mirimo y' ubukorerabushake yakoze mubijyanye n' imirire y' abana. nyuma gato yaje kubaka urugo ndetse abifashijwemo muwo bashakanye akomeza amashuri mu ishuri rikuru Gatulika rya kabgayi, muri 2009 yabonye impamyabumenyi ya kaminuza muri sociologie ndetse ayakomereje muri Mount Kenya mubyerekeye Ubuzima rusange. kugeza ubu afite impamyabumenyi ihanitse (Masters) yakuye muri kaminuza y' abadivantisite ya Kigali. <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/burera-yacu-turayikura-ku-mwanya-wa-nyuma-ize-muri-itatu-ya-mbere-meya-mukamana</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/ngororero-abakozi-bikigo-nderabuzima-barashimwa-umurava-bakorana |title=Archive copy |access-date=2024-03-30 |archive-date=2024-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330212524/https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/ngororero-abakozi-bikigo-nderabuzima-barashimwa-umurava-bakorana |url-status=dead }}</ref>
=== Imirimo yakoze ===
* Muri 1997 yakoze muri food international for hungry, Ngororero
* Yigishije mu mashuri yisumbuye ya Muhororo kuva muri 2000
* yakoze mu kigonderabuzima cya Muhororo
* Yakoze muri CHUK imyaka 3 ashinzwe gukurikirana abarwayi ba SIDA
* Yakoze munzego z' ibanze mu karere ka Ngororero; yabaye umuyobozi w' ishami ry' imiyoborere myiza, nyuma ayobora ishami ry' ubuzima, ayobora umurenge wa Bwira
* Muri 2023 yatorewe kuyobora akarere ka Burera kuza ubu. <ref>https://rba.co.rw/post/Uturere-umunani-twabonye-abayobozi-bashya</ref> <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/14383/news/health/burera-launches-new-initiative-to-combat-malnutrition</ref>
== Amashakiro ==
9xez4pnowa3qnq53q0bqhqplyf5kpis
Kayibanda Alice
0
18284
134176
124117
2026-07-25T23:04:22Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134176
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kigali2018Cropped.jpg|thumb|kayibanda numunyarwanda yavukiye mumugi wa Kigali]]
'''Kayibanda Alice''' n'umunyarwandakazi w'umufotozi ukomoka muri [[Kigali]] <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/186946/Entertainment/the-rwandan-photographers-featuring-at-the-world-press-photo-exhibition</ref>
== Amateka ==
Kayibanda akora ku mishinga itandukanye mu [[Rwanda]] ndetse no mu mahanga, hamwe n'abakiriya kuva ku miryango itegamiye kuri Leta kugeza ku miryango ya Leta ndetse n'abashoramari bato n'abantu ku giti cyabo.<ref>{{Cite web |url=https://alicekayibanda.com/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-10 |archive-date=2024-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620045233/https://alicekayibanda.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.africanwomeninphotography.org/alice-kayibanda</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kigaliphotocenter.org/alice-kayibanda.html |title=Archive copy |access-date=2024-04-10 |archive-date=2024-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806033241/https://www.kigaliphotocenter.org/alice-kayibanda.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.flickr.com/photos/123830426@N05/albums/</ref>
== Ishakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore mu bucuruzi]]
[[Ikiciro:Abagore ba bahanzi]]
albx0vm1aac4e631du1ats5cbo3l1z7
Ineza Umuhoza Grace
0
18285
134143
127486
2026-07-25T17:57:59Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134143
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ineza_Umuhoza_Grace-_GTC_Rwanda.jpg|thumb|Ineza Umuhoza Grace- Rwanda]]
[[Dosiye:Kigali2018Cropped.jpg|thumb|ineza yavukiye muri kigali numunyarwandakazi]]
'''Ineza Umuhoza Grace,''' (wavutse 1996) ni impirimbanyi y'ibidukikije, n' ikirere, akomoka i [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. Ni umuyobozi mukuru wa Green Protector,<ref>https://www.thegreenprotector.org/</ref> umuhuzabikorwa w’urubyiruko <ref>https://ldyouth.org/</ref> akaba n’umufasha w’ubushakashatsi mu mushinga wa CCLAD.<ref>{{Cite web |url=http://www.climate-loss-damage.eu/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-10 |archive-date=2024-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421142816/https://www.climate-loss-damage.eu/ |url-status=dead }}</ref> Yatsindiye igihembo cya [[:en:Global_Citizen_Prize|Global Citizen Prize]] mu 2023.<ref>https://www.globalcitizen.org/en/prize/</ref>
== Amashuri ==
Grace afite impamyabumenyi ya Bachelor's Degree in Water & Environmental Engineering yabonye 2018 muri [[Kaminuza y'u Rwanda|kaminuza yu Rwanda]]. Amaze kubona impamyabumenyi, yize dipolomasi y’imihindagurikire y’ikirere n’ikigo cy’umuryango w’abibumbye gishinzwe amahugurwa n’ubushakashatsi ([[:en:United_Nations_Institute_for_Training_and_Research|UNITAR]]) n’imicungire y’ubucuruzi hamwe n’ubufatanye n’umugore nyafurika w’ubucuruzi.<ref>https://www.weareawec.org/</ref><ref>{{Cite web |url=https://explorer-directory.nationalgeographic.org/ineza-umuhoza-grace |title=Archive copy |access-date=2024-04-10 |archive-date=2023-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417203318/https://explorer-directory.nationalgeographic.org/ineza-umuhoza-grace |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Université nationale du Rwanda à Butare.JPG|thumb|Kaminuza y'u Rwanda|left]]
[[Dosiye:UNITAR logo.svg|center|thumb|Ikirango cya UNITAR]]
[[Dosiye:Environmental-protection.jpg|thumb|Kubungabunga ibidukikije ]]
== Ishakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Abagore babanyapolitike]]
[[Ikiciro:Abagore mu bucuruzi]]
hkzvl8dqzu1mt3esewyfheysx93v83r
RUGAJU LEAGAN
0
18309
134219
104893
2026-07-26T05:10:57Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134219
wikitext
text/x-wiki
ubusanzwe Rugaju afite umuyoboro atagiraho amakuru,cyane ko asanzwe ari mubanyamakuru bakunzwe nabenshi murwanda ubwo yariyatumiye mugenzi we,biganiro mucyo antha ukorera RadioTV10,yatunguwe noguhabwa igifurumba cyamafaranga ubwo bari mu kiganiro kuri youTube ya Rugaju biganiro uretse kwegukana igikombe mwirushanwa ryagaciro pre-season Tournament,yahayeRugaju amafaranga arimo inoti zibihumbi 5frwnyinshi,murwego rwokushyigikira mu mushinga mushya yatangije mukumushyigikira,Antha yahise akora mumufuka wi pantaro akuramo amafaranga ibihumbi 50frw<ref>umunyamakuru RUGAJU LEAGAN</ref> bihereza Reagan akimara kuyamuha,biganiroyagize ati"niyompamvu ngushimira rwose nkumuvandimwe tuva inda imwe.akaba akorera mu rwanda ndetse kurubu akaba ari umunyamakuru ukorera ikigo kitangazamakuru murwanda aricyo RBA,akaba ari umusesenguzi wamakuru yimikino
Uyu ni umwe mu banyamakuru b’abahanga u Rwanda rufite by’umwihariko mu gusesengura umupira w’amaguru, gusa iyo bigeze kuri rutahizamu Cristiano Ronaldo arafana agakabya, urugero ni ku mukino wa UEFA Champions League wahuje Manchester United na VillaReal, aho CR7 yatsinze igitego akamwogeza atanga akabizu kuri Radiyo, ibi ni bimwe mu bitaravuzweho rumwe n’abafana ba Messi kuko ku Mbuga Nkoranyambaga benshi bagiye bavuga ko n’ubwo kogeza bisaba kuzana udushya dukurura abantu ariko ko we yakabije gufana.<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/ngaba-abanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-batwarwa-namarangamutima-cyane/ |title=Archive copy |access-date=2024-05-17 |archive-date=2024-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517103501/https://yegob.rw/ngaba-abanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-batwarwa-namarangamutima-cyane/ |url-status=dead }}</ref>.
pnkpp1w59bv96wup1r0e8w9n7298q67
Ish kevin
0
18310
134152
105398
2026-07-25T19:47:31Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134152
wikitext
text/x-wiki
== Ish Kevin ==
SEMANA Kevin umaze kwamamara munjyana ya hipop uzwi ku izina rya Ish kevin ni umuraperi hano mu u [[Rwanda Tribune|Rwanda]] akaba tariki28/5/2023 yaje gutangariza abakunzi be ko agiye gusohora album ye yambere yise Blood,Sweat and Tears ni mugihe yaramaze gukora mixtap ebyiri na IP ebyiri kuva yatangira urugendo rwe rwa muzika mumwaka wa 2019<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/umuraperi-ish-kevin-yateguje-abakunzi-be-album-ye-ya-mbere</ref>
== Ish kevin yashinze inzu itunganya umuziki ==
Ish Kevin uri mu bahanzi bagezweho cyane mu muziki Nyarwanda ugezweho cyane cyane mu jyana ya Trappish Music.
Kuri ubu uyu muhanzi ufatwa nk’uyoboye ikiragano gishya, yamaze gushinga inzu ye itunganya umuziki yise Trappish Records, ihereye mu Mujyi wa [[Kigali|Kigali,]] Kacyiru
Uyu muhanzi yaganiriye na radio 1 yabajijwe icyamuteye Studio ye nk’umuhanzi ukiri muto yakagombye kuba yarakozemo ibindi.
Ish Kevin yasubije umunyamakuru ko we urukundo akunda umuziki aricyo kintu cyatumye agira igitekerezo cyo gushinga Studio.
Ish Kevin yakomeje avuga ko iyo nzu ifunguye umuryango no ku bandi bahanzi niyo baba bakora izindi njyana zitandukanye.<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/ish-kevin-yatangaje-icyamuteye-gushinga-studio-ye-ya-trappish-records/ |title=Archive copy |access-date=2024-05-22 |archive-date=2024-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522135750/https://yegob.rw/ish-kevin-yatangaje-icyamuteye-gushinga-studio-ye-ya-trappish-records/ |url-status=dead }}</ref>
ixqnq2w29s7a0vapo1203qp49xkg8d0
Imiyoborere myiza
0
18444
134141
107374
2026-07-25T17:18:43Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134141
wikitext
text/x-wiki
<ref>{{Cite web |url=https://www.muhanga.gov.rw/1/imiyoborere-myiza |title=Archive copy |access-date=2024-05-20 |archive-date=2024-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520113108/https://www.muhanga.gov.rw/1/imiyoborere-myiza |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Leadership_skills_-_illustration.jpg|thumb|Leadership skills - illustration]]
imiyoborere myiza ni uburyo abayobozi batanga serivise nziza bagomba guha abaturage mukarere kacu ka rwamagana dufite imiyoborere myiza kuko dufite ibiduhuza nkatwe abayoborwa ndetse nkabatuyobora
ubu mumidugudu dufite umunsi duhuriraho tugasangira ibitekerezo ndetse nibibazo tukabikemura kuko buri muturage areberera undi yaba aho dutuye ndetse naho tugenda mumihanda kandi twishimira gahunda nziza bagezwaho nabayobozi bitoreye
kandi sibyo gusa dufite abayobozi twitoreye kuri mugaragaro kuko twabonaga badufasha kugera kuri byinshi mungo iwacu aho dutuye nokugera kwiterembere rirambye
gtvo7g93oztlqksucibnd4kupu3qqni
URUBYIRUKO RWINKOMEZABIGWI ROSOJE URUGRERO
0
18446
134273
121297
2026-07-26T08:50:25Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134273
wikitext
text/x-wiki
Kuri uyu wa 24/2/2024 Umuyobozi w'Akarere Bwana Mbonyumuvunyi Radjab yasoje Urugerero rw'intore z'InkomezabigwiX,ashimira uru rubyiruko rw'intore 1,034 ku bikorwa bagejeje ku batuye Akarere,anabasaba gukoresha amasomo bakuye ku rugerero mu guhindura Akarere, Igihugu n'Isi muri rusange,ikarushaho kuba nziza, mu muhango wabereye mu Murenge wa Munyaga.
Bimwe byakozwe n'Inkomezabigwi icyiciro cya 10 harimo kubakira abatishoboye amazu 68 no gusana andi 345,ubwiherero n'ibikoni, gutunganya umuyoboro w'amazi Km 11 no guhanga undi wa Km 7,gutera ibiti by'imbuto 56,784 n'ibivangwa n'imyaka kuri Ha 36,894 n'amashyamba kuri Ha 67. Izi ntore zisoje Urugerero zakoze ubukangurambaga kuri gahunda za Leta zirimo;isuku n'isukura,ubwishingizi,ubwizigame mu kwivuza no kubungabunga ibidukikije,zicukura imirwanyasuri ku burebure bwa Km 125 n'ibimoteri 3,227,zisibura amateme 7 zinatunganya ibibuga by'imidagaduro 2.
Izi ntore kandi zahawe ibiganiro birimo amateka y'Igihugu, umuco n'indangagaciro z'ubumwe bw'abanyarwanda, ikoranabuhanga, icyerekezo cy'Igihugu 2050 n'uruhare rw'urubyiruko, umuco wo gutarama no guhiga n'ibindi biganiro. Urubyiruko rw'Inkomezabigwi ,icyiciro cya X, rwasabwe kubakira ku masomo n'indangagaciro bigiye ku rugerero no kuba urumuri rw'urundi rubyiruko rugifite ibibazo, guharanira guhindura neza aho batuye; bacyemura ibibazo biri mu miryango no guhangana n'icyateza umutekano mucye.
Mu Karere ka [[Rwamagana]], izi ntore zakoraga Urugerero mu tugari 82. Mu Murenge wa Munyaga,Gishari.Rubona.Mwurire urugerero rwitabiriwe n'intore 74 zari zisoje ikiciro cya kabiri cy'amashuri yisumbuye mu mirenge cumi nine(14) igize akarere ka rwamgana.
AMASHAKIRO<nowiki/>https://web.archive.org/web/20240520110315/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/urubyiruko-rwinkomezabigwi-rusoje-urugerero-rwasabwe-kubera-abandi-urumuri<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/urubyiruko-rwinkomezabigwi-rusoje-urugerero-rwasabwe-kubera-abandi-urumuri |title=Archive copy |access-date=2024-05-20 |archive-date=2024-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520110315/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/urubyiruko-rwinkomezabigwi-rusoje-urugerero-rwasabwe-kubera-abandi-urumuri |url-status=dead }}</ref>
63ic2hglmqr91elml02tezt9befkzfk
UNIT CLUB MUMUHANGO WOKWIBUKA
0
18457
134272
105034
2026-07-26T08:50:19Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134272
wikitext
text/x-wiki
Ku gicamunsi cyo kuri iki cyumweru tariki ya 29/04/2018, Guverineri w’intara y’iburasirazuba, Mufulukye Fred ari kumwe n’abahagarariye inzego z’umutekano ndetse n’ubuyobozi bw’Akarere ka Rwamagana, bifatanyije n’urubyiruko rwibumbiye mu ihuriro rya “Unity Club” mu muhango wo kwibuka ku nshuro ya 24, urubyiruko n’abana bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Uyu muhango watangijwe no kunamira ndetse no gushyira indabo ku mva ishyishyinguyemo imibiri 814 y’abishwe muri Jenoside baruhukiye mu rwibutso rwa Jenoside ruri imbere ya paruwasi gaturika ya Rwamagana, ari naho hatangiriye urugendo rwo kwibuka, abarwitabiriye berekeza kuri AVEGA- Rwamagana, aha akaba ariho hakomereje ibiganiro birimo n’icyatanzwe na Col Albert Rugambwa cyibanze ku mateka y’urugamba rwo kubohora igihugu no guhagarika Jenoside.
Mu butumwa bwahawe urubyiruko rwari rwitabiriye uyu muhango ndetse n’abandi baturage muri rusange, Abayobozi bafashe ijambo bose basabye urubyiruko kwanga ikibi no guharanira ikiza. Meya Mbonyumuvunyi Radjab yashimiye urubyiruko rwibumbiye muri “Unity family” rwateguye iyi gahunda yo kwibuka urubyiruko n’abana bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, abibutsa ko Kwibuka abishwe muri Jenoside ari umwanya wo kongera kwibuka ko urubyiruko arirwo rwahekuye u Rwanda ariko nanone hakaba hari urundi rubyiruko rwari urwa FPR Inkotanyi rwitanze rutizigama, bamwe barahapfira abandi basigarana ubumuga, bagira ngo Jenoside ihagarare. Meya Mbonyumuvunyi yabwiye urubyiruko ko abasore bari bari mu ngabo za FPR batwibutsa gushyira imbere inyungu z’abanyarwanda mbere na mbere, aha akaba yaboneyeho gusaba urubyiruko kwirinda ubugwari bwaranze urubyiruko rwari Interahamwe, ahubwo bagatera ikirenge mu cy'inkotanyi.
Guverineri w'intara y'iburasirazuba, Mufulukye Fred yibukije abitabiriye uyu muhango ko abana n’urubyiruko twibuka none bishwe nta cyaha bakoze; abasaba kujya bagaya ababigizemo uruhare kabone n’ubwo baba ari ababyeyi babo kuko abishwe muri Jenoside yakorewe abatutsi, ubu baba bakorera igihugu mu buryo butandukanye. Guverineri Mufulukye yasabye urubyiruko kujya bazirikana amateka yaranze u Rwanda kugira ngo hatazabaho kwirara bakibagirwa. Mu gusoza, Guverineri Mufulukye yasabye urubyiruko kuwima amatwi no kurwanya bamwe mu babyeyi n’abarezi babo bagifite ingengabitekerezo ya Jenoside, Kandi ko kuba Jenoside yarahagaritswe n’abanyarwanda ubwabo, bikwiye kuduha imbaraga ko ntacyo Abanyarwanda batashobora kugeraho. Hamwe n'ibi, Guverineri Mufulukye yasabye urubyiruko guharanira icyiza bakarwanya ikibi kabone n'ubwo byabasaba ubuzima bwabo.
" Unity Club" ni ihuriro ry'urubyiruko rwo mu karere ka [[Rwamagana]] rwishyize hamwe mu rwego rwo kwiga amateka nyakuri yaranze u Rwanda, bakanayigisha bagenzi babo ndetse bakagira uruhare mu kubaka igihugu bahereye kuri ayo mateka.
AMASHAKIRO<nowiki/>https://web.archive.org/web/20240520115313/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/rwamagana-guverineri-mufulukye-yifatanyije-nurubyiruko-rwa-unity-club-mu-muhango-wo-kwibuka-urubyiruko-nabana-bishwe-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi-mu-1994<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/rwamagana-guverineri-mufulukye-yifatanyije-nurubyiruko-rwa-unity-club-mu-muhango-wo-kwibuka-urubyiruko-nabana-bishwe-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi-mu-1994 |title=Archive copy |access-date=2024-05-20 |archive-date=2024-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520115313/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/rwamagana-guverineri-mufulukye-yifatanyije-nurubyiruko-rwa-unity-club-mu-muhango-wo-kwibuka-urubyiruko-nabana-bishwe-muri-jenoside-yakorewe-abatutsi-mu-1994 |url-status=dead }}</ref>
gt769ead00k0lrp6vocmfx5rnum8002
Urubyiruko ruvuka mu murenge wa Gahengeri rwifatanyije n'abanyarwamagana mu muganda rusange
0
18461
134299
105039
2026-07-26T11:33:04Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134299
wikitext
text/x-wiki
'''URUBYIRUKO'''
Kuri uyu wa Gatandatu tariki ya 27 Nyakanga 2019, mu Murenge wa Gahengeri, Akagali ka Kibare, Umudugudu wa Kanserege hakorewe umuganda rusange wa nyuma w’ukwezi ku rwego rw’Akarere. Wahuje ubuyobozi bw’Akarere, ubuyobozi bw’ingabo na Polisi, ubuyobozi bw’Ibitaro bikuru bya Rwamagana, urubyiruko ruvuka muri uyu murenge, n’izindi nzego zitandukanye z’umutekano ndetse n’abikorera. Abitabiriye uyu muganda bubakiye umubyeyi utishoboye ndetse banahanga umuhanda mushya uzoroshya imigenderanire n’ubwikorezi.
Mu butumwa bwatanzwe nyuma y'uyu muganda, Meya Mbonyumuvunyi Radjab yashishikarije abaturage gukomeza gufatanya n'ubuyobozi bakesa imihigo, kandi ko mu bufatanye byose bishoboka. Meya Mbonyumuvunyi yibukije imiryango itandukanye yari iraho ko bakwiye kuzirikana itangira ry’umwaka w’imihigo, bagahoza ijisho mu ikaye bahigiyemo ko hari icyo bageraho uko iminsi igenda ihita. Yashishikarije abaturage gutangira ku gihe ubwisungane mu kwivuza kugira ngo bakomeze bivuze. Yabasabye kandi kwirinda icyorezo cya Ebola bakitwararika mu gihe bajya mu bihugu yagaragayemo; anabasaba kuzitabira ibirori umunsi mukuru w’umuganura<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/urubyiruko-ruvuka-mu-murenge-wa-gahengeri-rwifatanyije-nabanyarwamagana-mu-muganda-rusange |title=Archive copy |access-date=2024-05-20 |archive-date=2024-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520112107/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/urubyiruko-ruvuka-mu-murenge-wa-gahengeri-rwifatanyije-nabanyarwamagana-mu-muganda-rusange |url-status=dead }}</ref>
s1rx8zkqa9zvgv8mjuuowndb99ek616
Rwamagana Marathon Challenge
0
18600
134223
110116
2026-07-26T05:56:10Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134223
wikitext
text/x-wiki
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Frankfurt-Marathon-2015-01.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Aerial view of the kigali peace marathon.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Medical personnel interventions at the Kigali peace marathon.jpg|thumb]]
Aya ni amarushanwa yo kwiruka akaba ari imwe mumikino abaturage ba Rwamagana bakundakandi akaba ari amarushanwa ategurwa kandi akanabishyira mu bikorwa.<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/habaye-rwamagana-challenge-marathon-yitabirwa-birenze-mu-myaka-yatambutse |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523004326/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/habaye-rwamagana-challenge-marathon-yitabirwa-birenze-mu-myaka-yatambutse |url-status=dead }}</ref>
== Abaterankunga bayo ==
Aya marushanwa akorwa kubufatanye n'umushinga MSAADA, JIBU, Ibitaro by’intara bya Rwamagana, Umushinga w’Ingobyi, AVEGA, Ishyirahamwe ry’imikino ngoramubiri (RAF), Inzego z’umutekano, inama y’igihugu y’urubyiruko (NYC), SFH, Dereva Hotel, Agrotech, Croix rouge Rwanda, n’abandi batandukanye<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/habaye-amasiganwa-ya-rwamagana-challenge-marathon-2020 |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523004330/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/habaye-amasiganwa-ya-rwamagana-challenge-marathon-2020 |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
mwvj4aw3vb4zx8xtfixryp8o29pk1ql
NIYOMAHIRWE Chanceline
0
18630
134201
105559
2026-07-26T03:04:35Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134201
wikitext
text/x-wiki
== AMATEKA ==
Umukobwa w'imyaka cumi n'ikenda utuye mu Karere ka Nyamasheke uyu mwana n'umwe m'ubana bacicikirije amashuri yabo bageze mu mashuri yisumbuye avugako yumvaga ubuzima bwe burangiriye aho ariko ntiyacika intege.
== Ibikorwa ==
Akomeza avugako Yaje kugira amahirwe akiga imwuga wo Kudoda ubu afite sosiyete idodera i we Y'urubyiruko byabafashije kwiteza imbere.<ref>{{Cite web |url=https://www.nyamasheke.gov.rw/news-detail-1/uruhare-rw-ikigo-cy-urubyiruko-cya-nyamasheke-mu-iterambere-ry-urubyiruko |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523133639/https://www.nyamasheke.gov.rw/news-detail-1/uruhare-rw-ikigo-cy-urubyiruko-cya-nyamasheke-mu-iterambere-ry-urubyiruko |url-status=dead }}</ref>
== Impanuro ==
Ari fuza ko urubyiruko Rwose mwakura amaboko m'umifuka mugakora kandi yongeraho ati maze kandi Gucickiririza Amashuri ntago byakabaye impamvu zo kwiheba.
== Amashakiro ==
kyhovtoc6yflmk4ujl6zcdnnzwylf7f
MBARUSHIMANA Dominique
0
18641
134184
105587
2026-07-26T01:03:16Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134184
wikitext
text/x-wiki
== Amateka ==
N'umusore Ukomeje gukora cyane nk'uko ibikorwa bye Bibigaragaza. Atuye Mu Karere ka Nyamasheke Mu ntara y'Uburengerazuba.Yarangije Amashuri y'isumbuye mu karere ko atuye.
== Umukoro ==
Amaze kwiga amashuri yisumbuye ya giye Kwiga gutunganya umusatsi guca inzara no kuzisiga. Ubu Afite sosiyete ikora imisatsi n'inzara kandi akoresha Urubyiruko akarufasha kwiteza imbere.<ref>{{Cite web |url=https://www.nyamasheke.gov.rw/news-detail-1/uruhare-rw-ikigo-cy-urubyiruko-cya-nyamasheke-mu-iterambere-ry-urubyiruko |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523133639/https://www.nyamasheke.gov.rw/news-detail-1/uruhare-rw-ikigo-cy-urubyiruko-cya-nyamasheke-mu-iterambere-ry-urubyiruko |url-status=dead }}</ref>
== Ibyifuzo ==
Arasaba Urubyiruko kwihangira umurimo akana menyasha aba mukurikiyeko byose bva mu gukora cyane kandi ntaho utagera uta teye intambwe ngo ugerageze.
== Amashakiro ==
qw87wd9c4xsxk95rvnkoxn07fyqwq24
IKIGO NDERABUZIMA CYA MUNYIGINYA
0
18655
134120
105625
2026-07-25T12:04:30Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134120
wikitext
text/x-wiki
Ikigo nderabuzima cya munyiginya giherereye mukarere ka rwamagana, mu kagali ka Nkomangwa ho mu murenge wa Munyiginya, cyatashwye ku mugaragaro kuwa 22/2/2019 Ibi birori byo kugitaha bikaba byari byanitabiriwe n’umujyanama muri Ambasade ya Koreya y’epfo mu Rwanda, Ms Hyuni Hwang.
Mu buhamya bwatanzwe n’abajyanama b’ubuzima bakorera muri uyu murenge wa Munyiginya ndetse n’abaturage bawutuyemo, bose bashimye imiyoborere myiza ya Perezida Kagame itumye babona ikigo nderabuzima mu murenge wabo. Bagaragaje imbogamizi bagiraga zirimo gukora ingendo ndende bajya gushaka serivise z’ubuvuzi, aho ababyeyi bagiye kubyara aribo bagiraga ibibazo cyane. Bashimiye ubuyobozi bubaruhuye izi mvune zose ndetse bahiga ko biyemeje kuzabungabunga izi nyubako no kurushaho kwitabira serivise z’ubuzima zirimo: kuboneza urubyaro, gukingiza abana, n'izindi.
<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/hatashywe-inyubako-z-ikigo-nderabuzima-cya-munyiginya-kizaha-serivise-abaturage-barenga-ibihumbi-22 |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523142333/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/hatashywe-inyubako-z-ikigo-nderabuzima-cya-munyiginya-kizaha-serivise-abaturage-barenga-ibihumbi-22 |url-status=dead }}</ref>
Mu kubaka iki kigo nderabuzima cya Munyiginya, habanje kubakwa inzu y'isuzumiro yanakoraga nk'ivuriro ry'ingoboka, Nyuma hubakwa inzu y'ababyeyi (Maternity ward), hakaba hongeweho indi nyubako nini nayo izakoreshwa muri serivisi z'ubuzima n'ubuvuzi zitandukanye. Iki kigo nderabuzima cya Munyiginya cyubatswe ku bufatanye bw'ubuyobozi bw'Akarere ka Rwamagana n'umufatanyabikorwa Better World, kikaba cyuzuye gitwaye amafaranga y'u Rwanda arenga miliyoni 200.
----
jxfjbqbussiyutfqf4yl5pocism5db4
Rwamagana Urubyiruko rukomeje kwiteza imbere
0
18675
134224
105709
2026-07-26T05:58:02Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134224
wikitext
text/x-wiki
Rwamagana ni kamwe muturere tugize intara y'iburasirazuba, iyi ntara igijwe n'igice kinini cy'ubutaka bigatuma iki gice kiza ku isonga mu guteza imbere ubuhinzi n'ubworozi. urubyiruko rero rurashishikarizwa kwihangira imirimo rugafata iyambere mu kuzamura ubukungu bw'igigugu ndetse rukaniteza imbere,tuzinezako uru rubyiruko aribo Rwanda rw'ejo, mu karere ka Rwamagana rero urubyiruko rukomeje kwiteza imbere.<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/urubyiruko-rwinkomezabigwi-rusoje-urugerero-rwasabwe-kubera-abandi-urumuri |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520110315/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/urubyiruko-rwinkomezabigwi-rusoje-urugerero-rwasabwe-kubera-abandi-urumuri |url-status=dead }}</ref>
== Ibikorwa by'urubyiruko rwa Rwamagana ==
# Kubakira abatishoboye
# kwihuriza hamwe mumatsinda matomato
# ubuhinzi
# ubworozi
# ubusuderi
# ububaji
ibi bikorwa byavuzwe haruguru nibimwe mubisha uru rubyiruko gukomeza kwiteza imbere.
== Inyandiko zifashishijwe ==
10b59kxx8ote1jwlnhojxq5vjzhnldt
Ibiro by'intara y'iburasirazuba
0
18680
134126
105718
2026-07-25T13:02:42Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134126
wikitext
text/x-wiki
= <u>IBIRO BY'INTARA Y'IBURASIRAZUBA</u> =
ibiro by'intara y'iburasirazuba biherereye mukarere ka rwamagana umurenge wa kigabiro akagari ka cyanya umudugudu wa rurembo<ref>{{Cite web |url=https://www.easternprovince.gov.rw/intara/menya-intara |title=Archive copy |access-date=2024-05-24 |archive-date=2024-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517124040/https://www.easternprovince.gov.rw/intara/menya-intara |url-status=dead }}</ref>
= <u>IMITERERE</u> =
ibi biro bifite ubushobozi bwo kwakira inama kandi bifite ibyumba byinshi kuko ni ibiro by'akarere ka rwamagana ariho bikorera
umuyobozi w'intara y'iburasirazuba ubikoreramo akaba yitwa RUBINGISA Pudence.<ref>{{Cite web |url=https://www.easternprovince.gov.rw/intara/menya-intara |title=Archive copy |access-date=2024-05-24 |archive-date=2024-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517124040/https://www.easternprovince.gov.rw/intara/menya-intara |url-status=dead }}</ref>
6ql3nqajjxx1lzo8m7m9zafmg8g9ckv
Akagali ka Rwesero
0
18754
134154
133895
2026-07-25T20:22:57Z
B.Scalling
15089
gukosora no kongeramo Amakuru
134154
wikitext
text/x-wiki
Akagali ka Rwesero ni kamwe mu tugari duherereye mu [[Rwanda|Rwand]]<nowiki/>a tugize [[umurenge wa Busasamana]] mu karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]], mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y'Amajyepfo]]. Ako kagari niho dusanga ibiro by'Akarere ka Nyanza, ndetse n'Ingoro y'Umwami Rudahigwa iri ahitwa mu Rukari muri ako kagali. <ref name=":0">https://www.nyanza.gov.rw/menya-akarere</ref>
====== Imiterere n'Abaturage ======
Ukurikije ibarura rusange ry'abaturage n'imiturire ryo mu Rwanda, Akagali ka Rwesero gatuwe n'abaturage ibihumbi banyuranye batuye mu midugudu igize aka kagali. Imidugudu izwi cyane irimo:
* Murambi
* Rukari
* Rwesero
== Amateka n'Ubukerarugendo<ref name=":0" /> ==
Akagali ka Rwesero kazwi cyane mu mateka y'u Rwanda y'mwami n'uburezi bw'umuco. Ni kamwe mu bice bisurwa cyane n'abakerarugendo mu [[Rwanda]] kubera ibi bikorwa bikurikira:
* Ingoro y'Umwami [[Mutara III Rudahigwa]] : Iri mu mudugudu wa Rukari. ni ingoro yubatswe mu buryo bwa gakondo bw'u Rwanda rwo hambere, ikaba yerekana imibereho y'abami, ibikoresho bakoreshaga, n'inka z'inyambo zifite amahembe maremare zizwi cyane mu muco nyarwanda.
* Ingoro y'Amateka yo Kwigira: Iyi ngoro yubatse ku musozi wa Rwesero. Mu mateka, yari inzu yubakirwa Umwami Mutara III Rudahigwa ngo abe ariho atura, ariko ntiyagira amahirwe yo kuyitubamo kuko yatanze mu mwaka wa 1959 itarara neza. Nyuma yaje kuba Inzu y'Abahanzi (Art Museum), ubu ikaba yaramaze guhindurwa Ingoro y'Amateka yo Kwigira (Home of Self-Reliance Academy).
===== Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi =====
Mu Mudugudu wa Murambi mu Kagali ka Rwesero, niho hari Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyanza. Iru rwbubutso rurimo amateka akomeye y'Abatutsi bari bahungiye ku musozi wa Muyira n'ahandi mu cyahoze ari Butare n'i Gitarama, bishwe mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] muri Mata 1994. Rukoreshwa mu rwego rwo kwibuka no kwiga amateka kugira ngo Jenoside itazongera kubaho ukundi<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/rib-yasabye-abatuye-i-rwesero-kurwanya-icuruzwa-ryabantu-no-gutangira-amakuru-ku-gihe-153375</ref>.
=== Ibikorwaremezo n'Ubuvuzi ===
aka kagali kari mu mujyi wa Nyanza, gafite ibikorwaremezo bihagije birimo:
* '''Ubuyobozi:''' Ibiro by'[[Akarere ka Nyanza]] n'Ibiro by'Umurenge wa Busasamana biri hafi cyane, byorohereza abaturage kubona serivisi.
* '''Uburezi:''' Hari amashuri abanza n'ayisumbuye, ndetse n'ibigo by'amahugurwa bifasha [[urubyiruko]]<ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/ibiro-by-akagari-ka-rwesero-byibwe-mudasobwa-izuba-riva</ref>.
* '''Ubuvuzi:''' Abaturage bivuza ku Kigo cy'Amavuriro cy'Ibusasamana (Health Center) n'Ibitaro Bikuru by'i [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] biri hafi yabo.
* '''Ubukungu:''' Hari amashyirahamwe n'amakoperative y'ubworozi n'ubuhinzi, ndetse n'ubucuruzi butandukanye bwungukira ku bakerarugendo basora ingoro z'amateka.
== Amashakiro ==
8t34ldihj578rk65mi2mxxu4p590hee
Umusozi wa Murambi
0
18888
134171
132487
2026-07-25T21:52:59Z
B.Scalling
15089
134171
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda Mountain at Gatsibo.jpg|thumb|Umusozi wa Murambi]]
[[Dosiye:Rwanda , Country of thousand hill in Rutsiro.jpg|left|thumb|Umusozi wa Murambi]]
[[Dosiye:Rwanda landscape01.jpg|center|thumb|imisozi ya Murambi Umusozi wa Murambi ni umusozi w'amateka uherereye mu Karere ka Nyamagabe (icyahoze ari Gikongoro) mu Ntara y'Amajyepfo y'u Rwanda.]]
[[Ikiciro:Imisozi y’u Rwanda]]
gb12fzqurn6g4zs3zl6wzka0c5yqylu
Ikigo gishinzwe ubutaka mu Rwanda
0
19043
134133
120769
2026-07-25T15:36:09Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134133
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ubutaka - Land.jpg|thumb|Ubutaka ]]ikigo gishinzwe ubutaka mu Rwanda cyatangajeko kigiye gukora igishushanyo mbonera kizifashishwa mugukoresha neza ubutaka iyigahunda ikaba iri kurwego rwigihugu kandi ikaba yishimiwe cyane kuberako izafasha abaturage ndetse nigihugu muri rusange.<ref>Ikigo gishinzwe ubutaka mu Rwanda </ref>
== Amavu n'amavuko ==
Ikigo cy'igihugu gishinzwe Ubukata, ni ikigo cya leta cyibarizwa muri minisiteri y'ibidukikije, cyikaba gifite inshingano zirimo gushyira mubikorwa politi z'ubutaka, igenamigambi ry'imikoreshereze y'ubutaka, kwandika ubutaka , guhuza ubutaka, gukemura amakimbirane ashingiye k'ubutaka n'ibindi...<ref name=":0">https://www.lands.rw/rw/abo-turi-bo/amavu-namavuko</ref>
Ikigo gishinzwe imicungire n'imikoreshereze y'ubutaka mu [[Rwanda]](NLA) cyashyizweho n'iteka rya Perezida no 030/01ryo kuwa 06/05/2022. nyuma y'amavugurura atandukanye, icyi kigo cyagiye gihindurirwa amazina kuva mu mwaka w'2008 cyitwaga ikigo cy'ubutaka(NLC), naho muri 2011 cyitwa ikigo cy'igihugu gishinzwe umutungo kamere(RNRA), naho muri 2017 cyiswe ikigo gishinzwe imicungire n'imikoreshereze y'ubutaka mu [[Rwanda]](RLMUA) cyongera guhindurirwa izina ari na ryo gifite ubu(NLA).<ref name=":0" />
Icyi kigo gishinzwe gukurikirana imicungire n'imikoreshereze y'ubutaka mu [[Rwanda]](NLA),kuva cyashingwa cyakoze impinduka zigaragara, bimwe mubyingenzi byagezweho harimo nk'ishyirwaho rya politiki y'ubutaka mu [[Rwanda]], rejisitiri y'ubutaka ikozwe mu buryo bw'ikoranabuhanga, Igenamigambi rihamye ry'imikoreshereze y'ubutaka bw'igihugu cyose hagamijwe imikoreshereze ihamye kandi inoze y'umutungo kamere w'ubutaka.<ref name=":0" />
Ikigo cy'igihugu gishinzwe ubutaka cyagize kandi uruhare rufatika mu gukemura amakimbirane ashingiye ku butaka binyuze mu guhuza no kumvikanisha abari bafitanye amakimbirane. Aha iki kigo cyikaba cyarabashije guha ba nyir'ubutaka umutekano urambye ku butaka bwabo, cyibasha no gukumira amakimbirane binyuze mu iyandikisha rusange ry'ubutaka.<ref name=":0" />
== Intego n'inshingano ==
Intego y'ikigo ni uguharanira ko imicungire n'imikoreshereze y'ubutaka bikorwa muburyo bunoze hagamijwe iterambere rirambye.
Inshingano z'ikigo ni;
1. Gushyira mubikorwa politike, amategeko, ingamba, n'amabwiriza by'igihugu n'ibyemezo bya leta byerekeranye no kwandikisha ubutaka, igenamigambi n'imicungire by'imikoreshereze y'ubutaka.<ref name=":1">https://www.lands.rw/rw/abo-turi-bo/intego-ninshingano</ref>
2. Kugira inama leta kubijyane n'ubutaka<ref>{{Cite web |url=https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/byinshi-bizamenyekana-mu-cyumweru-cyahariwe-ibijyanye-nubutaka |title=Archive copy |access-date=2024-07-29 |archive-date=2024-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729154849/https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/byinshi-bizamenyekana-mu-cyumweru-cyahariwe-ibijyanye-nubutaka |url-status=dead }}</ref>
3. Kwigisha no gukangurira abaturage politike n'amategeko byerekeye imicungire n'imikoreshereze y'ubutaka.<ref>https://www.yumpu.com/xx/document/view/20041802/repubulika-yu-rwanda</ref><ref>https://minijust.prod.risa.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=55387&token=03f551ce16a21ae34019ed1cdcb095b5bcc8b5a6</ref><ref>{{Cite web |url=https://shyogwe.com/wp-content/uploads/2018/01/Igitabo-kubutaka.pdf |title=Archive copy |access-date=2024-07-29 |archive-date=2024-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240717083554/https://shyogwe.com/wp-content/uploads/2018/01/Igitabo-kubutaka.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.lands.rw/rw/imikoreshereze-yubutaka-no-gutunganya-amakarita</ref>
4. Gutunganya no guhuza n'igihe [[igitabo]] cyandikwamo amakuru yerekeranye n'ubutaka,no gutanga amakuru yerekeranye n'ubutaka.<ref>https://www.igihe.com/amakuru/article/hashyizweho-uburyo-bwo-kureba-amakuru-arebana-n-ubutaka-hifashishijwe</ref><ref>https://www.lands.rw/rw/abo-turi-bo/intego-ninshingano</ref>
5. Gutegura, guhuza n'igihe no gukurikirana ishyirwa mubikorwa ry'ibishushanyombonera by'imikoreshereze y'ubutaka ku rwego rw'igihugu no ku nzego zibanze ndetse no gushyiraho amahame ngenderwaho, imirongo ngenderwaho n'amabwiriza y'ikoreshwa ry'ubutaka hagamijwe gukoresha ubutaka neza no kubaka iterambere rirambye.<ref>https://www.environment.gov.rw/fileadmin/user_upload/Moe/Brochure_-_igishushanyombonera..._-.pdf</ref><ref>https://support.irembo.gov.rw/is/support/solutions/articles/47001200485-uko-wahindura-imikoreshereze-y-ubutaka</ref>
6. Gukurikirana imikoreshereze y'ubutaka mu gihugu nokugaragariza leta aho bukoreshwa nabi.<ref>https://archive.gazettes.africa/archive/rw/2005/rw-government-gazette-dated-2005-09-15-no-18.pdf</ref>
7. Gukora, kuvugurura, gutangaza no kumenyekanisha ibipimo n'amakarita by'inyigo y'imiterere ku bumenyi bw'isi, iby'imiterere y'ubutaka, iby'imbago zo mu mazi, iby'ibibanza n'amasambu birebana n'umutungo w'ubutaka.<ref name=":2">https://archive.gazettes.africa/archive/rw/2005/rw-government-gazette-dated-2005-09-15-no-18.pdf</ref>
8. Kwakira no kugenzur imishinga ijyanye no kugura cyangwa gukodesha ubutaka bwa leta buri mu mutungo bwite wayo.<ref name=":2" />
9. Gutanga no kwambura mu mwanya wa leta ibyangombwa by'ubutaka hakurikijwe itegeko rigenga ubutaka<ref>https://faolex.fao.org/docs/pdf/rwa210129.pdf</ref><ref>https://rbc.gov.rw/fileadmin/user_upload/OG_n_19_Bis_of_09.05.2022_CHUB_CHUK_RLMA_Meteo_RBC_REMA_RFA.pdf</ref><ref>https://www.minict.gov.rw/fileadmin/user_upload/minict_user_upload/Documents/Laws/ICT_LAW.pdf</ref>
10. Kubarura no kugaragaza imitungo yose yo ku butaka mu gihugu, ubwiza n'imikoreshereze yayo no kubika amakarita, amafoto yafatiwe mu kirere no kuba ikusanyirizo ry'amakuru yabyo.<ref>https://www.lands.rw/rw/abo-turi-bo/intego-ninshingano</ref><ref name=":3">https://faolex.fao.org/docs/pdf/rwa210129.pdf</ref>
11. Gufasha kubaka ubushobozi bw'inzego z'imitegekere y'igihugu zegerejwe abaturage mu micungire n'imikoreshereze y'ubutaka.<ref name=":1" />
12. Gusesengura imishinga mishya isaba ubutaka no kugenzura ko ikurikije amategeko y'igihugu y'imikoreshereze y'ubutaka n'ibishushanyombonera by'iterambere.<ref name=":3" />
13. Kwandika no gucunga ubutaka bwose bwa leta hagamijwe kubucunga neza no kubwongerera agaciro.<ref name=":3" />
14. Kugenzura no gusuzuma ibisabwa byose kugirango ubutaka bwa leta butangwe cyangwa<ref name=":4">https://www.lands.rw/rw/abo-turi-bo/imiterere-yikigo</ref> butizwe mu rwego rw'ishoramari, imibereho myiza y'abaturage n'ibikenewe n'izindi nzego za leta.<ref name=":3" />
15. Gukora ubushakashatsi n'inyigo bijyanye n'ubutaka, gutangaza ibivuye muri ubwo bushakashatsi no kubisakaza.<ref name=":1" />
== Andi makuru ==
Icyi kigo giherereye mu [[Akarere ka Nyarugenge|karere ka nyarugenge]], mu nyubako bita Nyarugenge Pension Plaza cyikaba gifite umurongo wahamagaraho ukeneye ayandi makuru ariwo 2142 cyangwa se ukaba wabandikira ukoresheje email; info@lands.rw<ref name=":4" />
== Amashakiro ==
hpgvkep3j2oai97fjmg20anj6bv3fjo
Koperative Isano
0
19178
134181
121525
2026-07-26T00:10:05Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134181
wikitext
text/x-wiki
'''Koperative Isano''', ikora [[uburobyi]] bw'amafi mu icyiyaga cya Cyohoha gihereye mu Akagari ka Gihembe mu murenge wa Ngeruka mu [[Akarere ka Bugesera]]. Iyi koperative igizwe n'abanyamuryango 100 biyongera kuri 314 bakora uyu mwuga w'uburobyi mu mirenge ya Mayange, Musenyi na Mareba ahanyura iki cy'iyaga cya Cyohoha. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/koperative-yabarobyi-bamafi-ba-ngeruka-ifite-amafaranga-arenga-3000000 |title=Archive copy |access-date=2024-08-19 |archive-date=2024-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819120034/https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/koperative-yabarobyi-bamafi-ba-ngeruka-ifite-amafaranga-arenga-3000000 |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubworozi/article/bugesera-umusaruro-w-amafi-mu-biyaga-udahagije-uzunganirwa-n-agiye-kororerwa-imusozi</ref>
== Amateka ==
[[Dosiye:Cyohoha lac view.jpg|thumb|Icyiyaga cya Cyohoha mu Akarere ka Bugesera ]]
Koperative Isano imaze imyaka 3 ikora umwuga w’uburobyi mu kiyaga cya Cyohoha. Yatangiye imirimo ifite amafaranga y'u Rwanda asaga ibihumbi cumi na bitanu(Rfw15,000) mu isanduka. Mu rwego rwo kongera ibikorwa hifashishije ubunararibonye bw’abanyamuryango ba koperative mu mirimo irebana n’amazi, Isano yatsindiye isoko ryo gukura amarebe mu kiyaga cya Cyohoha aho buri mufundi wo munsi y’amazi yahembwaga ibihumbi bitatu (Rfw3,000) ku munsi, ujyana amarebe i muzozi agahabwa amafaranga 1500 F, bityo bituma umutungo wiyongera. Buri wa gatatu w'icyumweru, umunyamuryango w’Isano atanga igiceri cy'icumi cy’amafaranga y'u Rwanda (10Rfw) ku ifi imwe yarobye, ibyo byatumye koperative isano izamuka ikagera ku mutungo ufatika w’amafaranga asaga miliyoni eshatu z'amafaranga y’u [[Rwanda]].
[[Dosiye:Ensenada fish market 2.jpg|thumb|Amafi ]]
Umutungo wa Koperative Isaro uri muri banki y’abaturage ya [[Nyamata]], no mu murenge SACCO Ngeruka. Mu gukomeza kwagura ibikorwa, iyi koperative yaguze imodoka yo mu bwoko bwa Daihatsu ifite agaciro ka miliyoni zisaga cuni nazirindwi(17M Rfw) ikora ibiraka hirya no hino, bubatse inzu y’ubucuruzi mu gasanteri ka Mukoma mu kagari ka Gihembe ifite agaciro ka miliyoni zisaga makumyabiri (20M Rfw). Iyo nzu irimo ibicuruzwa binyuranye bifite agaciro kagera kuri miliyoni esheshatu y'amafaranga y'u Rwanda(6M Rfw).<ref name=":0" /><ref>https://imvahonshya.co.rw/bugesera-imibereho-yumusaza-umaze-imyaka-40-ari-umurobyi/</ref>
== Akazi ==
Mu rwego rwo gutunganya neza imirimo ya koperative, bafite abakozi bahoraho bafasha koperative, kontabure uhembwa amafaranga ibihumbi mirongwirindwi (Rfw70,000) ku kwezi n’umushoferi uhembwa ibihumbi mirongwicyenda byamanyarwanda(90,000Rfw). Bagakorana na rwiyemezamirimo ucuruza umusaruro w’amafi kugirango abanyamuryango bose bazamuke babifashijwemo na koperative. Batanze [[inka]] 60 zifite agaciro ka miliyoni zisaga umunani ku abanyamuryango ba koperative. Mugukomeza kwishimira ibyo bagezeho, koperative Isano yaguriye perezida wa koperative isano isuzuki ifite agaciro ka miriyoni imwe n'ibihumbi maganane na mirongwitanu(<ref name=":1" />1,450,000Rfw). Abandi bafasha perezida kuyobora koperative basaranganyijwe amafaranga ibihumbi maganane (400,000Rfw) byo kubafasha kwiteza imbere.<ref name=":0" />
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]]
[[Ikiciro:Ubworozi bw'umwuga]]
[[Ikiciro:Amafi]]
i0yx3649lobjxiahuiw7kmdwfgkcd12
Uru ruganda rwa Seruka
0
19183
134297
117309
2026-07-26T11:22:28Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134297
wikitext
text/x-wiki
'''Uru ruganda rwa Seruka''' ni uruganda rukora inzoga zizwi nka Seruka, ni uruganda rufite icyemezo cy' ubuziranenge bwahawe n'ubuyobozi ndetse rutanga ingano y’umusaruro ku ma soko ya muhanga nka [[Akarere ka Muhanga|karere ka Muhanga]] , Ruhango, Nyamagabe, Nyanza .<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/kabagali-uruganda-rukora-inzoga-mu-mutobe-w-inanasi-rwiteguye-kuyigeza-ku-isoko-rigari-mu-gihugu |title=Archive copy |access-date=2024-08-20 |archive-date=2024-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820084314/https://www.ruhango.gov.rw/soma-ibindi/kabagali-uruganda-rukora-inzoga-mu-mutobe-w-inanasi-rwiteguye-kuyigeza-ku-isoko-rigari-mu-gihugu |url-status=dead }}</ref>
== Uruganda ==
Uru ruganda rwa Seruka ni uruganda ru mu karere ka Kabagali mu karere ka Muhanga mu [[Intara y'amajyepfo|intara y'amajypfo]] yu [[Rwanda]], ni uruganda rukora inzoga mu mutobe bakuye mu w’inanasi. Uru ruganda rw’inanasi ruhuriweho kandi n’Akarere dutandukanye ndetse na Koperative Icyerekezo Ka bagali, kuri ubu rukaba rucungwa na Kampani yitwa .EDIANE Family Company Ltd.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
ilxtkz48qcqdw3mexnl7uvfh5zr1qnb
Uruganda rwa SteelRwa
0
19198
134300
117344
2026-07-26T11:38:28Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134300
wikitext
text/x-wiki
Uruganda rwa SteelRwa ni uruganda ruyobowe na Sandeep Phadnis, ni umuyobozi mukuru warwo akaba ari umushinwa, aho rukora ibikoresho ibyuma bikoreshwa mu bwubatsi.<ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/134183/uruganda-rwa-steelrwa-rwahaye-ibitaro-bya-rwamagana-ibitanda-namagare-byabarwayi-amafoto-134183.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/uruganda-rwa-steelrwa-rwatanze-amabati-858-yo-kunganira-akarere-mu-kubakira-no-gusanira-amazu-abatishoboye |title=Archive copy |access-date=2024-08-21 |archive-date=2024-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821092128/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/uruganda-rwa-steelrwa-rwatanze-amabati-858-yo-kunganira-akarere-mu-kubakira-no-gusanira-amazu-abatishoboye |url-status=dead }}</ref>
== Uruganda ==
Uruganda rwa SteelRwa ruherereye mu intara y'iburasirazuba mu [[Akarere ka Rwamagana|Karere ka Rwamagana]] umurenge wa mwurire mu intara y'iburasirazuba bw'uRwanda mu icyanya cyahariwe inganda cya mwurire. Uru ruganda rwa SteelRwa rukaba rukora amabati agiye atandukanye mu buryo butandukanye .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
ba17b9r2t3sn9l0e1zpl3nh0q4mkzwl
Isoko rya Murama
0
19222
134155
117657
2026-07-25T20:24:21Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134155
wikitext
text/x-wiki
'''Isoko rya Murama''' isoko rya Murama ni isoko ricuruza imbuto aho ry'ubakiwe abaturage abacuruza imboga n'imbuto harimo abari n'abategarugori ndetse n'abagabo aho ribarizwa mu murenge wa Murama mu karere ka bugesera mu intara y'iburasirazuba bwu [[Rwanda]] . Isoko rya Murama rikaba ry'ishimimwe n'Abacuruza imboga n’imbuto barishimira ko bubakiwe isoko rya Murama.
== Murama ==
Abaturage b'umurenge wa ngeruka biganjemo abagore bacururizaga imboga n'imbuto hasi mu isanteri ya murama bamurikiwe kumugaragaro isoko rito ritwikiriye rifite agaciro kangana na miliyoni zisaga mirongwitatu neshanu z'amafaranga y'u Rwanda (35M Frw) Iri soko ryatashywe kumugaragaro kuri uyu wa gatanu taliki 19 Nyakanga 2024, ryubastwe kubufatanye bw'Akarere ka Bugesera n'umufatanyabikorwa Caritas Rwanda rikaba rifite imyanya 40 y'aho bacururiza, rikaba rifite ububiko ndetse n'ubwiherero.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/abatuye-umurenge-wa-ngeruka-bishimiye-isoko-ryimboga-nimbuto-bubakiwe-nakarere |title=Archive copy |access-date=2024-09-02 |archive-date=2024-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240902194843/https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/abatuye-umurenge-wa-ngeruka-bishimiye-isoko-ryimboga-nimbuto-bubakiwe-nakarere |url-status=dead }}</ref>Ni isoko ryubatswe nyuma yaho abatuye muri ibi gice bagararije ubuyobobozi bw’Akarere ko aho bakoreraga hatari hameze neza kuko mu gihe cy’imvura cyangwa izuba ibicuruzwa byabo byangirikaga cyane bityo bikabateza ibihombo.<ref name=":0" />
Isoko rya Murama ni isoko riherereye mu isantare ya Murama, mu murenge wa Ngeruka , ni isoko rito rya Murama bakaba barabonye aho bacururiza imboga n’imbuto heza kandi hajyanye n’igihe, aha twavuga [[imboga]] , [[imbwija]], [[imbogeri]], [[Ikaroti|kaloti,]] [[Ikirayi|ibirayi]], [[Igishyimbo|ibishyimbo]], [[ibijumba]], inyanya, ibitunguru , [[ubunyobwa]] , imineke, [[avoka]] nibindi byinshi aho bakorera mu isoko rito yitwa Murama sellling point.<ref>https://m.imvahonshya.co.rw/bugesera-abacuruza-imboga-nimbuto-barishimira-ko-bubakiwe-isoko-rya-murama/</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
0q6rgmduhzzja7l9ktmjk27l39bl03n
Imirenge igize Akarere ka Bugesera
0
19285
134239
133965
2026-07-26T06:49:17Z
B.Scalling
15089
134239
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bugesera district map.jpg|thumb|Ikarita y'akarere ka Bugesera ]]
[[Akarere ka Bugesera]] gaherereye mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Uburasirazuba]] bw'u [[Rwanda]], kagizwe n'Imirenge cumi n'itanu (15), Utugari mirongo irindwi na tubiri (72), ndetse n'imidugudu magana atanu na mirongo inani n'umwe (581). Aha turibanda ku mirenge mu gihe wakwifuza amakuru wakwifashisha nomero za terelefone z'abayobozi kuva ku karere kugeza ku mudugudu.<ref>{{Cite web |url=https://www.bugesera.gov.rw/default-05333b7a14 |title=Archive copy |access-date=2024-08-28 |archive-date=2024-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240502214410/https://www.bugesera.gov.rw/default-05333b7a14 |url-status=dead }}</ref><ref>[[:en:Bugesera_District#:~:text=Bugesera%20district%20is%20divided%20into,%2C%20Ruhuha%2C%20Rweru%20and%20Shyara.|https://en.wikipedia.org/wiki/Bugesera_District#:~:text=Bugesera%20district%20is%20divided%20into,%2C%20Ruhuha%2C%20Rweru%20and%20Shyara.]]</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/imirenge-yose-yo-muri-bugesera-yahawe-aba-gitifu-bashya/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-28 |archive-date=2025-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250228094507/https://muhaziyacu.rw/amakuru/imirenge-yose-yo-muri-bugesera-yahawe-aba-gitifu-bashya/ |url-status=dead }}</ref>
== Urutonde rw'Imirenge ==
=== Umurenge wa Nyamata ===
[[Nyamata]] ni umurenge w'umugi, ndetse ni naho ibiro bikuru by'akarere ka Bugesera kubatse, ukaba igizwe n'utugari dutanu Kanazi, Nyamata Ville, Kayumba, Maranyundo, Murama, mu gihe wakwifuza amakuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Ntarama ===
[[Umurenge wa Ntarama|Ntarama]] ni umurenge w'umugi nawo, cyane ko ariwo murenge ushyikiramo iyo uturutse i Kigali uza i Bugesera unyuze mu muhanda wa kaburimbo, ukaba igizwe n'utugari dutatu aritwo Cyugaro, Kanzenze, Kibungo, uyu Murenge ufite ubuso bunini budatuwe ndetse ukaba ukeneye abashora imari yabo cyane mu buhinzi mu gihe wakwifuza amakuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Mayange ===
Mayange ni Umurenge w'umugi nawo, cyane ko hagiye hashyira ibikorwa by'iterambere bitandukanye kubera umushinga wa Millemium Village Project wakoreyemo, uyu murenge unyurwamo n'umuhanda wa kaburimbo ukaba igizwe n'utugari dutanu aritwo Kibenga, Kagenge, Gakamba, Kabirizi, Mbyo. Uyu murenge ufite ubuso bunini budatuwe ndetse ukaba ukeneye abashora imari yabo cyane mu buhinzi mu gihe wakwifuza amakuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Musenyi ===
Musenyi ni umurenge ugaragara nk'icyaro, nubwo ufite abaturage benshi, imishinga itandukanye iri kuwukorerwamo cyane uwo kuwugezamo amashanyarazi ukaba igizwe n'utugari tune aitwo Musenyi, Gicaca, Rulindo, Nyagihunika. Mu buhinzi uyu murenge uteye imbere cyane kubera ukikijwe n'amazi mu gihe wakwifuza amakuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Mwogo ===
Mwogo ni umurenge ugaragara nk'icyaro, ukorerwamo cyane ubuhinzi ku buso buhuje ku muceri mu gishanga cya rurambi, ndetse n'urutoke, ukaba ukorerwamo cyane n'imirimo y'ubworozi ukaba igizwe n' utugari tune Rurenge, Bitaba, Rugunga na Kagasa buhinzi uyu murenge uteye imbere cyane kubera ukikijwe n'amazi mu gihe wakwifuza amakuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Juru ===
[[Umurenge wa Juru|Juru]] ni Umurenge ugaragara nk'icyaro, ukorerwamo cyane ubuhinzi ku buso buhuje ku rutoke, ukaba ukorerwamo cyane n'imirimo y'ubworozi bw'inzuki, ndetse hakaba hagaragara amabuye meza y'ubwibatsi atandukanye ukaba igizwe n' utugari dutanu Kabukuba, Mugorore, Juru, Rwinume, na Musovu ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Rilima ===
[[Rilima]] ni Umurenge ufite ibiyaga byinshi, ukorerwamo cyane ubuhinzi ku buso buhuje ku bishyimbo n'ibigoro, ukaba uteganywa kubakwamo ikibuga cy'indege ugizwe n' utugari dutanu Nyabagendwa, Kabeza, Kimaranzara, Karera, na Ntarama ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Gashora ===
[[Gashora]] ni Umurenge ukorerwamo cyane ubuhinzi ku buso buhuje ku bishyimbo n'ibigoro, ukaba ugizwe n'utugari dutanu Biryogo, Kabuye, Kagomasi, Mwendo, na Ramiro ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Rweru ===
Rweru ni Umurenge ukorerwamo cyane ubuhinzi ku buso buhuje ku bishyimbo n'ibigoro, ukaba ugizwe n'utugari dutanu Sharita, Batima, Kintambwe, Mazane (Abaturage bakimuwemo kubera kari mu manegeka), Nemba, Nkanga ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
Umurenge wa Kamabaye
Kamabuye ni Umurenge uherereye ku mupaka w'uRwanda n'uBurundi ukorerwamo cyane ubuhinzi ku buso bw'imyumbati n'ibigo buhuje, ukaba ugizwe n'utugari dutanu Burenge, Biharagu, Nyakayaga, Tunda, na Kampeka hakaba hari ibiyaga bifasha aribyo cyohohaha, ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Ngeruka ===
Ngeruka ni Umurenge uherereye ukaba ufite ubuso bunini, ndetse hagakorerwa ibikorwa bitandukanye cyane cyane ubuhinzi bw'imyumbati umurenge ugizwe n'utugari dutanu Murama, Rutonde, Ngeruka, Nyakayenzi, na Gihembe ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Ruhuha ===
Ruhuha ni Umurenge uteye imbere ukaba ugaragari nk'ihuriro ry'Imirenge ya Ngeruka, Shyara, Mareba, hakorerwa ibikorwa cyane by'ubucuruzi, ariko ubuhinzi buteye imbere harimo umuceri (Hari uruganda ry'Umuceri) cyane cyane ubuhinzi bw'imbuto (Inyanya, Ubunyobwa, imyebwe) ugizwe n'utugari dutanu Ruhuha, Bihari, Kindama, Gikundamvura, na Gatanga ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Mareba ===
Mareba ni Umurenge ukorerwamo ubuhinzi cyane bw'umuceri kuko hagaragara ibishanga bitanduakanye bikorerwamo ubuhinzi bw'umuceri, hakaba hari igishanga kinini cyo gukamura kugingo hakorerwemo ibikorwa by'ubuhinzi bishobora gutanga umusaruro uhagije, ugizwe n'utugari dutanu Gakomeye, Bushenyi, Nyamigina, Rango, na Rugarama ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Shyara ===
Shyara ni Umurenge ukorerwamo ubuhinzi cyane bw'umuceri, ndetse hakaba n'ubutaka bwiza butanga amatafari y'ubwubatsi, ukaba uhana urubibe n'akarere ka Nyanza mu majyepfo ukaba ugizwe n'utugari dutanu Nziranziza, Rebero, Kamabuye, Rutare, na Kabagugu ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
=== Umurenge wa Nyarugenge ===
[[Umurenge wa Nyarugenge|Nyarugenge]] ni Umurenge ukorerwamo ubuhinzi cyane bw'imyumbando, ndetse , ukaba uhana ukaba ugizwe n'utugari dutanu Murambi, Ngenda, Gihinga, Kabuye, na Rugando ku yandi makuru ukaba wakwifashisha nomero zatazwe haruguru.
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Bugesera]]
[[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]
<references />
[[Ikiciro:Intara y'uburengerazuba]]
l32llcid0p544d0r8x33n5zeed85v61
Umutoni Jeanne
0
19375
134293
133636
2026-07-26T10:55:02Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134293
wikitext
text/x-wiki
'''Umutoni Jeanne''', ni Umuyobozi w’[[Akarere ka Rwamagana]] wungirije ushinzwe Imibereho myiza.<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/visi-meya-umutoni-jeanne-yakiriye-abafatanyabikorwa-baturutse-muri-tearfund-na-aee |title=Archive copy |access-date=2024-09-06 |archive-date=2024-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240906183347/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/visi-meya-umutoni-jeanne-yakiriye-abafatanyabikorwa-baturutse-muri-tearfund-na-aee |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rwamagana-akarere-kiyemeje-gukura-mu-bukene-imiryango-4000-mu-myaka-ibiri</ref><ref name=":1">https://www.newtimes.co.rw/article/7065/news/featured/rwamagana-youth-encouraged-to-circumcise-test-for-hiv</ref>
== Amateka ==
Umutoni, yagiye agira uruhari mu bikorwa b'itandukanye byo gufasha abaturage b'akarere ka Rwamagana kuva mu bukene, kurwanya icyorezo cya Sida, binyuze mu mishinga itandukanye y'abafatanyabikorwa bako karere.
Mu nshingano ze, yagaragaye mu bikorwa byinshi by'iterambere birimo:
* Gukurikirana ibikorwa by'isuku n'isukura no guteza imbere ubuzima bw'abaturage, harimo gutangiza no gushyigikira ibikorwa by'ubwiherero n'isukura mu Karere ka Rwamagana.
* Kwita ku mibereho myiza y'imiryango n'abana, harimo gufasha imiryango yahuye n'ibibazo bikomeye no gushishikariza abaturage kurwanya ihohoterwa rikorerwa mu ngo.
* Gufatanya n'inzego z'ubuzima mu gufungura ibikorwa remezo by'ubuvuzi no gushishikariza abaturage gukoresha serivisi z'ubuzima.
* Gushyigikira ibikorwa by'uburezi, kubaka ibyumba by'amashuri, no guteza imbere imibereho myiza y'abaturage.
* Gushyigikira gahunda zigamije guhanga imirimo no kuzamura imibereho y'urubyiruko n'abafite ubumuga, nk'umushinga w'ubworozi bw'inzuki watangijwe ku bufatanye n'abafatanyabikorwa.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Umuyobozi]]
cjafmdvbxo8b9achizf8a8pcxfpdkbz
Umushinga wa Gikuriro kuri bose mu Karere ka Rwamagana
0
19379
134292
117770
2026-07-26T10:46:25Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134292
wikitext
text/x-wiki
'''Gikuriro kuri bose''', ni umushinga ugamije kurwanya imirire mibi, guteza imbere ingo mbonezamikurire z’abana bato(ECDs), kwita ku bafite ubumuga no kwimakaza uburezi budaheza. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/visi-meya-umutoni-jeanne-yakiriye-abafatanyabikorwa-baturutse-muri-tearfund-na-aee |title=Archive copy |access-date=2024-09-06 |archive-date=2024-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240906183347/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/visi-meya-umutoni-jeanne-yakiriye-abafatanyabikorwa-baturutse-muri-tearfund-na-aee |url-status=dead }}</ref><ref>https://caritasrwanda.org/visa/gikuriro-kuri-bose-program/</ref>
== Amateka ==
Mu [[Akarere ka Rwamagana|Karere ka Rwamagana]], ku wa 11/02/2022, mu cyumba cy’inama cyo mu kigo cy’urubyiruko cya “YEGO Center Rwamagana” hatangirijwe ibikorwa by’umushinga “Gikuriro kuri bose” kugirango abaturage ba Karere babashe guhabwa izi serivisi. <ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/hatangijwe-ibikorwa-byumushinga-wa-gikuriro-kuri-bose-ugamije-kurwanya-imirire-mibi-no-kwimakaza-uburezi-budaheza |title=Archive copy |access-date=2024-09-06 |archive-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224074000/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/hatangijwe-ibikorwa-byumushinga-wa-gikuriro-kuri-bose-ugamije-kurwanya-imirire-mibi-no-kwimakaza-uburezi-budaheza |url-status=dead }}</ref> Umushinga “Gikuriro kuri bose” ukaba uzashyirwa mu mirenge irindwi(7) yo mu [[Akarere ka Rwamagana|karere ka Rwamagana]] ariyo: [[UMURENGE WA MUYUMBO|Muyumbu]], [[Umurenge wa fumbwe|Fumbwe]], [[Kigabiro]], [[Umurenge wa Gishari|Gishari]], [[UMURENGE WA KARENGE|Karenge]], [[UMURENGE WA MUNYAGA|Munyaga]] na [[Munyigina sector|Munyiginya]].
Iki gikorwa cyitabiriwena Meya [[Mbonyumuvunyi Radjabu|Mbonyumuvunyi Radjab]] ndetse na Visi Meya [[Umutoni Jeanne]] ushinzwe iterambere ry’imibereho myiza y’abaturage mu [[Akarere ka Rwamagana]], [[Intara y'Iburasirazuba]].
Mu [[Rwanda]], Uyu mushinga uzageragerezwa mu mirenge ya Kigabiro na Muhazi yo mu karere ka Rwamagana mu gihe cy’amezi cumi n’atanu(15) uhereye mu kwezi kwa Mutarama 2022; ukaba ubusanzwe TEARFUND yawukoreraga mu bihugu bya [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika iharanira Demokarasi ya Congo]] na [[Sudani y’Amajyepfo|Sudani y’epfo]].<ref name=":0" />
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Ubuzima Bwiza]]
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
hdczjnt0iggvryoooo1zpx7iynwpfgp
Umurenge Sacco Kigabiro
0
19380
134287
117772
2026-07-26T10:22:46Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134287
wikitext
text/x-wiki
'''Umurenge SACCO Kigabiro''', ni koperative y'abaturage b'[[Umurenge wa Kigabiro]] mu [[Akarere ka Rwamagana]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] bw'u [[Rwanda]].<ref>https://www.minijust.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=53724&token=3de1418b4672a8eabc5a91d9b6062846f67b8e00</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/visi-meya-umutoni-jeanne-yakiriye-abafatanyabikorwa-baturutse-muri-tearfund-na-aee |title=Archive copy |access-date=2024-09-06 |archive-date=2024-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240906183347/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/visi-meya-umutoni-jeanne-yakiriye-abafatanyabikorwa-baturutse-muri-tearfund-na-aee |url-status=dead }}</ref> Iyi koperative yahawe ubuzima gatozi n'Umuyobozi w’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe guteza imbere Amakoperative RCA ashingiye ku ibaruwa ya perezida wa koperative yo kuwa 09 Werurwe 2010.
== Amateka ==
Icyemezo No RCA /467/2010 cyo kuwa 29/03/2010 giha ubuzimagatozi «Imboni Kigabiro Savings and Credit cooperative» (IMBONI KIGABIRO SACCO)
Umuyobozi w’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe guteza imbere Amakoperative; Ashingiye ku Itegeko no 50/2007 ryo kuwa 18 Nzeri 2007 rigena ishyirwaho, imiterere n’imikorere y’Amakoperative mu Rwanda, cyane cyane mu ngingo yaryo ya 23, igika cya 3; Ashingiye ku Itegeko no 16/2008 ryo kuwa 11/06/2008 rishyiraho Ikigo cy’Igihugu gishinzwe guteza Imbere Amakoperative, cyane cyane mu ngingo yaryo ya 3, igika cya 2;<ref>https://www.minijust.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=53724&token=3de1418b4672a8eabc5a91d9b6062846f67b8e00</ref><ref>https://www.rca.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=76489&token=1f959b500ebe59c9d9d9b9b672ceb480dd5b572d</ref>
=== Ingingo ya 1 ===
Ingingo ya mbere: IMBONI KIGABIRO SACCO ifite icyicaro i Cyanya, Umurenge wa Kigabiro, Akarere ka Rwamagana, Intara y’Iburasirazuba, ihawe ubuzimagatozi.
=== Ingingo ya 2: ===
IMBONI KIGABIRO SACCO igamije guteza imbere abanyamuryango ibafasha kwizigamira no kubona inguzanyo. Ntiyemerewe gukora indi mirimo inyuranye n’iyo iherewe ubuzimagatozi, keretse ibanje kubisaba ikanabiherwa uburenganzira.
=== Ingingo ya 3: ===
Iki cyemezo kigira agaciro guhera umunsi cyatangarijweho mu Igazeti ya Leta ya Repubulika y’u Rwanda.
== Intego ==
IMBONI KIGABIRO SACCO igamije guteza imbere abanyamuryango ibafasha kwizigamira no kubona inguzanyo. Ntiyemerewe gukora indi mirimo inyuranye n’iyo yaherewe ubuzimagatozi, keretse ibanje kubisaba ikanabiherwa uburenganzira na leta.
== Ishakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Ibigo by'imari]]
k1f5qdn336ctlwlvwji6i1ol6gzt667
TEARFUND Rwanda
0
19381
134266
117773
2026-07-26T07:40:36Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134266
wikitext
text/x-wiki
'''[https://www.tearfund.org/about-us/our-impact/where-we-work/rwanda Tearfund],''' ni umushinga wa gikirisitu ukorera mu [[Rwanda]] kuva mu 1968. Ubu ukorera mu turere 12 two mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y'Amajyepfo]] n'[[Intara y'Iburasirazuba|Uburasirazuba]] mu [[Akarere ka Rwamagana|karere ka Rwamagana]] ndetse na [[Kigali]], binyuze mu matorero. <ref>https://www.tearfund.org/about-us/our-impact/where-we-work/rwanda</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/visi-meya-umutoni-jeanne-yakiriye-abafatanyabikorwa-baturutse-muri-tearfund-na-aee |title=Archive copy |access-date=2024-09-06 |archive-date=2024-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240906183347/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/visi-meya-umutoni-jeanne-yakiriye-abafatanyabikorwa-baturutse-muri-tearfund-na-aee |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/186579/News/tearfund-country-boss-explains-why-uk-charity-picked-rwanda-for-regional-office</ref>
== Intego ==
* Guha imbaraga abantu mu kwikura mu bukene binyuze mu bikorwa by’ubukungu n’ibidukikije.
* Guha imbaraga abagore, urubyiruko n'abasaza kuzamura imibereho yabo n'ubukungu.
* Kubaka ubushobozi bwabaturage - harimo n’imiryango y'abafatanyabikorwa, amatorero n’abantu ku giti cyabo - binyuze mu buvugizi n’amahugurwa.
== Ibikorwa ==
Bakorana n'abayobozi b'amatorero n'abayobozi bo munzego zibanze kugirango basubize ibibazo by'abaturage. Byinshi muribi bigerwaho binyuze mumatsinda yo kwifasha - inama zisanzwe mubaturage kubantu bashaka kuzigama amafaranga no kongera amafaranga yabo.
Amatorero arenga 1.000 hirya no hino mu Rwanda yifatanije nakazi ka CCT, kandi, kugeza ubu, abanyamuryango b’itsinda barenga 26.000 bafite ibikoresho byo gutangiza imishinga yabo. Amatsinda nayo yatojwe kwihangira imirimo kandi ahujwe nabatanga serivise yimari kugirango bateze imbere ubucuruzi bwabo.<ref name=":0" />
== Ishakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Umushinga wo kurengera ibidukikije]]
[[Ikiciro:Umuryango Udaharanira inyungu]]
knv0y58gakbxxzqc8ebctqfcagiqjfk
Kurwanya ihohoterwa mu Mashuri mu Karere ka Rwamagana
0
19387
134182
133034
2026-07-26T00:16:38Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134182
wikitext
text/x-wiki
Abarimu bo mu [[Umurenge wa Kigabiro|Murenge wa Kigabiro]] bagiranye igihango n’ubuyobozi bw’[[Akarere ka Rwamagana]] cyo kurwanya ihohoterwa iryo ari ryo ryose rituma abana bata ishuri . <ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-abarimu-bihaye-intego-yo-kurwanya-ihohoterwa-mu-mashuri/</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/hatangijwe-ubukangurambaga-ku-burenganzira-bwa-muntu-no-kurwanya-ihohoterwa-rikorerwa-abagore-nabakobwa |title=Archive copy |access-date=2024-09-07 |archive-date=2024-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907183741/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/hatangijwe-ubukangurambaga-ku-burenganzira-bwa-muntu-no-kurwanya-ihohoterwa-rikorerwa-abagore-nabakobwa |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/123225/rwamagana-barasabwa-gukumira-ihohoterwa-rishingiye-ku-gitsina-123225.html</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/u-rwanda-ruzifatanya-n-isi-mu-kurwanya-ihohoterwa-rishingiye-ku-gitsina-mu-gihe-cy-iminsi-16</ref>
== Amateka ==
Mu kwizihiza umunsi mpuzamahanga wa Mwarimu, kuwa 14 Ukuboza 2023, mu [[Umurenge wa Kigabiro|Murenge wa Kigabiro]], abarimu, abayobozi b’ibigo by’amashuri n’ubuyobozi bw’Akarere bizihije uyu munsi mu birori byaranzwe n’imbyino z’abana bato, indirimbo za bamwe mu barezi ndetse n’ibiganiro byashojwe n’ubusabane. <ref name=":0" /><ref name=":1" />
Abarimu bo mu Murenge wa Kigabiro biyemeje kurwanya ihohoterwa iryo ari ryo ryose rikorerwa abana, guzafatanya n’izindi nzego kurwanya inda z’imburagihe mu bangavu n’izitateganyijwe ku bakuru, gufatanya kandi n’inzego z’ibanze mu kugarura abana bataye ishuri no gutangira amakuru ku gihe aho twabonye babonye hohoterwa”<ref name=":1" />
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Uburezi mu Rwanda]]
gm06n5kpg1j4h4i970ddrpfus3h7adc
Ishuri ry’Imyuga rya Rubona mu karere ka Rwamagana
0
19390
134153
117805
2026-07-25T19:57:47Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134153
wikitext
text/x-wiki
'''Ishuri ry’Imyuga rya Rubona''', ryatashywe ku mugaragaro kuwa mbere tariki 31/03/2014, ryitezweho kuzamura ubumenyingiro mu rubyiruko rw’[[akarere ka Rwamagana]] ku buryo rizabafungurira inzira yo kwihangira imirimo aho gutegereza kujya gusa akazi. Iri shuri riherereye mu [[Umurenge wa Rubona|murenge wa Rubona]] mu [[Akarere ka Rwamagana|karere ka Rwamagana]] ryeguriwe akarere kakazajya karicunga ku bufatanye na Minisiteri y’Uburezi.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/uburezi/amashuri/article/rwamagana-hafunguwe-ishuri-ry-imyuga-rizafasha-urubyiruko-kwihangira-imirimo</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/uburezi/amashuri/article/rubona-vtc-yatanze-impamyabushobozi-ku-banyeshuri-235-basoje-amasomo-y-imyuga</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ibigo-by-amashuri-byasabwe-gushyiraho-umuganda-wihariye-ngarukakwezi</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/abanyeshuri-bo-mu-rwanda-nabo-bagiye-kujya-bakora-umuganda-wa-buri-ngaruka-kwezi/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-07 |archive-date=2024-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907221217/https://yegob.rw/abanyeshuri-bo-mu-rwanda-nabo-bagiye-kujya-bakora-umuganda-wa-buri-ngaruka-kwezi/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://m.imvahonshya.co.rw/rwamagana-abanyamahanga-babona-umuganda-nkumurage-mwiza-wakwira-muri-afurika/</ref>
== Amateka ==
Iri shuri ryuzuye ritwaye ibihumbi 290 by’[[Amadolari y'Amerika|amadolari ya Amerika]] (amanyarwanda agera kuri 196.521.502) yatanzwe ku nkunga ya Sosiyete y’Abanyakoreya y’Epfo “HYUNDAI” yamamaye cyane mu gukora imodoka ku bufatanye n’Umuryango mpuzamahanga “Plan International Rwanda.<ref name=":0" />
Iri shuri kugeza ubu ririmo abanyeshuri 145 biganjemo abakobwa rizakomeza gufashwa na Hyundai ndetse na Plan International Rwanda mu gihe cy’imyaka 2 iri imbere mu rwego rwo rwo gukomeza kwiyubaka.
== Indanganturo ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Akarere ka Rwamagana]]
[[Ikiciro:Intara y'iburasirazuba]]
[[Ikiciro:Amashuri mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubumenyi n'ikoranabuhanga mu Rwanda]]
5q2gntgfbvwegzo862w59da8snyz7x0
Ibihugu 10 birenze mumupira wamaguru kwisi
0
19637
134125
119306
2026-07-25T12:53:53Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134125
wikitext
text/x-wiki
== URUTONDE RW'IBIHUGU 10 BIRENZE MUMUPIRA WAMAGURU ==
<ref>https://www.bbc.com/gahuza/topics/cz74k72rq9pt</ref>[[Umupira w’amaguru|umupira wamaguru]] ni umukino ukunzwe nabenshi ku isi kandi umaze guhinduka aho abantu benshi bashakira ibyishimo ndetse abandi bakahashakira amafaranga.
mumupira wamaguru harimo ibihugu byibirangirire .
=== urutonde rw'ibihugu 10 by'ibihangange mumupira wamaguru<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/dore-urutonde-rwamakipe-40-ayoboye-ayandi-ku-isi-mu-mupira-wamaguru/ |title=Archive copy |access-date=2024-12-18 |archive-date=2024-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219151102/https://yegob.rw/dore-urutonde-rwamakipe-40-ayoboye-ayandi-ku-isi-mu-mupira-wamaguru/ |url-status=dead }}</ref> ===
1.Argentina
2. France
3. Spain
4.England
5.Brasil
6.Portugal
7. Netherland
8. Belgium
9.Italy
10.Germany
uru nirwo rutonde rw'ibihugu 10 birenze mu mupira wamaguru.
uru rutonde rwakozwe mu mwaka wa 2024/25 hakurikijwe imyitwarira yibihugu byose mu marushanwa byitabiriye muri rusange
===== Ishakiro =====
7fyuj9m5cr4i3c7p95gollv88vrs3ls
Umurenge wa Kayenzi
0
19962
134289
121163
2026-07-26T10:27:02Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134289
wikitext
text/x-wiki
== Umurenge wa Kayenzi ==
Kayenzi ni imwe mu mirenge mu mirenge 12 igize Akarere ka kamonyi kari mu ntara y'amajyepfo y'uRwanda. Uyu murenge ugira ururhare mu miyoborere ya Leta n'iterambere ry'abaturage.
'''Aho iherereye:''' Kayenzi iherereye mu Karere Ka Kamonyi, kari mu ntara y'amajyepfo y'uRwanda.
Uyu murenge ugizwe n'imidugudu itandukanye, buri mudugudu ukagira umwihariko wawo mu mico n'imibereho y'abaturage.
'''Abaturage:''' Nkuko imibare ya nyuma y'ibarura rusange ry'abaturage ryakozwe mu 2022, Kayenzi ifite abaturage 25,209, barimo abagabo 12,289 n'abagore 12,920.
Ibisobanuro ku kigero cy’imyaka by’abaturage ni ibi bikurikira:
* '''Abari mu kigero cy’imyaka 0-14:''' 8,559
* '''Abari mu kigero cy’imyaka 15-64:''' 14,982
* '''Abageze mu myaka 65 n’abarengeje:''' 1,631
'''Uruhare mu miyoborere:''' Kayenzi ni umuryango w'imiyoborere, ufite uruhare mu gutanga serivisi ku baturage no gushyira mubikorwa gahunda z'iterambere zigmije kuzamura imibereho y'abaturage .
mugihe ushaka byinshi cyangwa ufite ibibazo byihariye kuri kayenzi, byaba byiza ushakiye amakuru ku biro by'Akarere Ka Kamonyi cyangwa ukagana ururbuga rwa ministeri y'Ubutegetsi bw'igihugu.<ref>{{Cite web |url=https://www.kamonyi.gov.rw/default-title-8/umurenge-wa-kayenzi-niwo-wegukanye-ibikombe-byamarushanwa-umurenge-kagame-cup2022-2023 |title=Archive copy |access-date=2025-04-02 |archive-date=2025-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926224618/https://www.kamonyi.gov.rw/default-title-8/umurenge-wa-kayenzi-niwo-wegukanye-ibikombe-byamarushanwa-umurenge-kagame-cup2022-2023 |url-status=dead }}</ref>
afs1aqw78j9gtj4n0we1uy4i0h0byhz
Umurenge wa Mugesera
0
20080
134290
122269
2026-07-26T10:29:19Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134290
wikitext
text/x-wiki
Umurenge wa mugesera washimiwe ko wakoze neza umuganda mumwaka ushize wa 2015-2016.wanashimiwe ku gikorwa cyiza cyo kubaka inzu polisi izajya ikoreramo,kuko kigaragaza uruhare mu gusigasira umutekano wo nkingi y'iterambere rirambye.<ref>{{Cite web |url=https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/mu-muganda-wukwezi-umurenge-wa-mugesera-warashimiwe |title=Archive copy |access-date=2025-05-07 |archive-date=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507150007/https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/mu-muganda-wukwezi-umurenge-wa-mugesera-warashimiwe |url-status=dead }}</ref>
1z7weep75zyjgi69g2k9f54jg6jezmh
Misiyoni Gatolika ya Zaza
0
20240
134190
123289
2026-07-26T02:06:15Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134190
wikitext
text/x-wiki
'''Misiyoni Gatolika ya Zaza''' ni imwe mu za mbere zashinzwe n’Abamisiyoneri b’Abapadiri bera mu [[Rwanda]], ikaba iya kabiri mu gihugu nyuma ya Misiyoni ya Save. Yashinzwe ku italiki ya 1 Ugushyingo 1900 ishingwa na Musenyeri John Joseph Hirth, mu rwego rwo kwagura ivugabutumwa rya Kiliziya Gatolika mu bice by’i Gisaka byari bimaze igihe gito byigaruriwe n’u Rwanda.<ref name=":0">https://www.rwandaheritage.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=107508&token=094570bd10a5b80ae08bf2409b1cd97ce3a0f6c2</ref><ref>https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/ibyo-wamenya-kuri-misiyoni-za-mbere-za-kiliziya-gatolika-mu-rwanda</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.eglisecatholiquerwanda.org/kn/spip.php?article533 |title=Archive copy |access-date=2025-07-23 |archive-date=2025-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251108042200/https://www.eglisecatholiquerwanda.org/kn/spip.php?article533 |url-status=dead }}</ref><ref>https://umukironews.blogspot.com/2023/05/incamake-yamateka-ya-kiliziya-gatolika.html</ref>
== Aho iherereye ==
Misiyoni ya Zaza iherereye mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y’Uburasirazuba]], mu Karere ka [[Akarere ka Ngoma|Ngoma]], Umurenge wa Zaza, Akagari ka Ruhembe, ku musozi wa Ruhembe mu gice cy’aho, mbere hitwaga Mirenge mu Gisaka cy’Igihunya. Iherereye hafi y’amasangano y’umuhanda munini wa Kigali–Rusumo n’uwerekeza mu mujyi wa Kibungo.<ref name=":0" /><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/menya-amateka-ya-zaza</ref><ref>https://paradise.rw/Menya-amateka-ya-Kiliziya-Gatolika-mu-Rwanda.html</ref>
== Abapadiri bashinze misiyoni ==
Mu batangije misiyoni ya Zaza harimo:
* '''Padiri Zumbiehl''', wari usanzwe mu Misiyoni ya Mibirizi
* '''Padiri Barthélémy''', wahoze akorera i Save
* '''Padiri Pouget'''
Mu bandi bashinze misiyoni mu minsi ya mbere harimo '''Padiri Brard''' (Terebura), '''Furere Anselme''', na bo bombi bari barakoreye i Save mbere yo kuza i Zaza.<ref name=":0" />
== Amavu n'amavuko n'inkomoko ==
Abapadiri bageze i Zaza bakirwa na Karakawe, se wa Joseph Rukamba ndetse akaba na sekuru wa [[Aloys Bigirumwami|Musenyeri Aloys Bigirumwami]], wabaye umwepisikopi wa mbere w’Umunyarwanda.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/none-mu-mateka-havutse-musenyeri-aloys-bigirumwami</ref> Inzu yabo ya mbere yari nto, yubatswe ku musozi wa Ruhembe, ikaba yari iyo kwifashisha mu kwikinga izuba n’imbeho.<ref name=":0" /><ref>https://mobile.igihe.com/umuco/amateka/article/impamvu-misiyoni-za-mbere-za-kiliziya-gatolika-zubatswe-ku-nkiko-z-u-rwanda</ref>
Nk’uko byari byarakozwe ahandi, abapadiri bakoreshaga impano nk’amasaro, imyenda, umunyu, n’ibindi mu rwego rwo gukurura abaturage ku idini Gatolika. Aha ni na ho Elisabeth Nyirambeba, umukirisitu wa mbere w’Umunyarwandakazi, yabatirijwe mu mwaka wa 1903, nubwo yakomokaga i Save.<ref name=":0" />
=== Abanyarwanda ba mbere bihaye Imana ===
Misiyoni ya Zaza yabereye isoko abanyarwanda ba mbere mu nzira yo kwiha Imana, muri abo banyarwanda harimo:
* '''Padiri Balthazar Gafuku''', wahawe ubusaseridoti mu mwaka wa '''1917'''
* '''Musenyeri Aloys Bigirumwami''', wagizwe umwepisikopi mu mwaka wa '''1952'''<ref name=":0" />
== Inyandiko zifashishijwe ==
<references />
0za50xc8j8hd1bmj8r3kvxhtg0y26ou
Mpazi Rehousing Project
0
20247
134191
133188
2026-07-26T02:17:42Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134191
wikitext
text/x-wiki
= Mpazi Model Village =
Umushinga wa Mpazi wo kuvugurura imiturire y' abaturage batuye ahazwi nko mu gitega ku mugezi wa Mpazi, aha abahatuye bari mubyago bikabije byo guhura n' ibiza kuko uwa mugezi wajyaga uhura n' amazi ya ruhuru yo mu mujyi amazi akuzura agateza ibibazo kuko yigeze gutwara ubuzima bw' abantu .<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/umushinga-wa-mpazi-rehousing-project-uzahindura-imiturire-mu-gitega-ugeze-kuri</ref> <ref>https://www.kigalicity.gov.rw/news-detail/press-release-ground-breaking-for-mpazi-informal-settlement-upgrading-works</ref>
[[Dosiye:Kigali metal word.jpg|thumb|KIGALI]]
== Ibyo wamenya kuri Mazi Model Village <ref>https://en.igihe.com/news/article/how-kigali-s-rehousing-project-changed-lives-of-mpazi-slum-dwellers</ref> ==
Umushinga w' imiturire ivuguruye wa Mpazi ni umwe mu mishinga itandukanye y' umugi wa Kigali yo kuvugurura imiturire mu mujyi cyane cyane mu duce dufite imiturire y' akajagari kandi ishyira umuzima bw' abaturage mu byago, uyu mushinga watangiye muri 2021 mu gice cy' igerageza aho hubatswe inzu eshanu za G+2 (Zigeretse kabiri) nyuma yiri gerageza Guverinoma y' u Rwanda binyuze mu mugi wa Kigali na minisiteri y' ingabo, bakomeje uyu mushinga bawita Mpazi rehousing project aho bari kubaka umudugudu w' amazu ageretse gatatu (G+3), uyu mudugudu biteganyijwe ko uzatuzwamo abasaga 688, harimo imihanda, ubusitani n' amazi meza. <ref>{{Cite web |url=https://citiesinvestmentfacility.org/project/rehousing-and-neighbourhood-upgrading-project-kigali-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2025-07-24 |archive-date=2025-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912040510/https://citiesinvestmentfacility.org/project/rehousing-and-neighbourhood-upgrading-project-kigali-rwanda/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Kigali City districts.png|thumb|kigali]]
Gasabo 3D companyi ishinzwe ubugenzuzi muri uyu mushinga ivugako imirimo yo kubaka uyu mudugudu biteganyijwe ko izarangizwa muri kamena 2025. <ref name=":0" />
== Indi mishinga yo kuvugurura imiturire muri kigali<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/18787/news/infrastructure/how-top-5-projects-are-poised-to-reshape-kigali</ref> ==
Umugi wa Kigali ufite gahunda yo kunoza imiturire y' abatuye kigali, nyuma yo gushyira mubikorwa uyu mushinga wa mpazi Model Village ubari indi mishinga muri Kigali izasiga abanyakigali batuye neza kandi batekanye.
* Nyabisindu rehousing project mu karere ka Gasabo
* Nyagatovu rehousing project mu karere ka Gasabo
* gatenga rehousing project mu karere ka Kicukiro
== Vuga ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Kigali]]
[[Ikiciro:Kigali rehousing]]
[[Ikiciro:African cities]]
[[Ikiciro:Iterambere ry'u Rwanda]]
[[Ikiciro:Iterambere rya Afurica]]
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
ej1cdftd9qytf19d0nbzsseiti92huz
Killerman
0
20409
134179
124052
2026-07-25T23:53:12Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134179
wikitext
text/x-wiki
Niyonshuti Yannick umaze kwamamara muri sinema Nyarwanda nka Killer Man mu minsi ishize yasabye anakwa umugore we. Shemsa
Ni umuhango wabaye mu gitondo cyo ku itariki 02 werurwe 2024 ubera muri Romantic Garden [https://romanticgarden.rw/] ku gisozi
mu kiganiro uyu mugabo yagiranye n'umunyamakuru wigenga Irene Mulindahabi Yavuze ko iyo umugabo abana n'umugorte batarasezerana aba ari indaya ye
abajijwe niba umugore we bari indaya yabyemeje yivuye inyuma kuko ngo babanaga batarasezeranye
yagize ati "Nabanaga nawe ari indaya yange kubera ko tutari twarasezeranye ariko ubu ni umugore wange byemewe n'amategeko ndetse n'imbere y'imana<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/nabanaga-nawe-ari-indaya-yange-killer-man-yise-umugore-we-indaya-kumugaragaro-nyuma-yo-gusezerana/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-10 |archive-date=2025-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111224402/https://yegob.rw/nabanaga-nawe-ari-indaya-yange-killer-man-yise-umugore-we-indaya-kumugaragaro-nyuma-yo-gusezerana/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibihembo ==
uyu mukinnyi wa film yahatanye mubihembo bitandukanye nkumukinnyi mwiza hari naho yahatanaga nkumwanditsi wa film mwiza aho uyahatanaga nku wakoze film nziza <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/21154/entertainment/cinema/papa-sava-killaman-top-2024-maffs-iziwacu-awards-nominations</ref>
== Amashikiro ==
nrt802a3tv35s7hhyxwessgf3qh0qpq
Uburenganzira bw’umwana mu Rwanda ku burezi n’imibereho
0
20800
134280
133213
2026-07-26T09:32:00Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134280
wikitext
text/x-wiki
'''Uburenganzira bw’umwana mu Rwanda ku burezi n’imibereho''' busobanura ihame ry’uko buri mwana agomba kurindwa, kurindwa ihohoterwa, no kubona amahirwe angana yo kwiga no kugira imibereho myiza. Mu [[Rwanda]], Leta, imiryango itegamiye kuri Leta ndetse n’imiryango mpuzamahanga nka [[UNICEF]] Rwanda bafatanyiriza hamwe mu gushyira mu bikorwa politiki n’amategeko agamije guteza imbere imibereho y’umwana no kumurinda <ref name=":0">{{cite web |author=Republic of Rwanda |date=2001 |title=Amasezerano Nyafurika ku burenganzira n’imibereho myiza by’umwana |url=https://www.rlrc.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=84355&token=e5deea5e812af1909d497436e46a6de8b0d04960 |access-date=8 October 2025 |website=Rwanda Law Reform Commission |language=rw}}</ref>.
== Amategeko n’ishingiro ry’uburenganzira bw’umwana ==
Uburenganzira bw’umwana mu Rwanda bushingiye ku Itegeko nshinga rya Repubulika y'u Rwanda<ref>{{cite web |last=Republic of Rwanda |year=2023 |title=Constitution of the Republic of Rwanda. Official Gazette n° Special of 04/08/2023. |url=https://www.minecofin.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=85852&token=bbf2750a8f262658fba1c14f006285a36818abdc |accessdate=8 October 2025}}</ref> n’amasezerano mpuzamahanga, harimo [https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child Convention on the Rights of the Child (CRC)] yashyiriweho umukono mu 1989.
Amategeko y’u [[Rwanda]] arimo:
* '''Itegeko No 54/2011 ryo ku wa 14 Ukuboza 2011''' rigena uburenganzira n’itegurwa ry’umwana Uburenganzira bw'umwana mu Rwanda bugenwa n'amategeko yashyizweho na Leta<ref>{{cite web |date=25 June 2012 |title=Law relating to the rights and the protection of the child (No. 54/2011) |url=https://ihl-databases.icrc.org/en/national-practice/law-rights-and-protection-child-2011 |access-date=8 October 2025 |website=International Humanitarian Law Database |publisher=Republic of Rwanda |language=en |quote=Official Gazette n°26 of 25/06/2012}}</ref>
* '''Itegeko No 71/2018''' rigena uburyo bwo kurengera abana n’uburyo bwo guhana ihohoterwa rikorerwa abana <ref>{{cite web |date=2018 |title=Combined Fourth and Fifth Periodic Report of the Republic of Rwanda on the Implementation of the African Charter on the Rights and Welfare of the Child: Period covered by the report: 2015–2018 |url=https://www.cndp.org.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=52761&token=ac4bf4098175eb22c5d3df6e393be82410793bd8 |access-date=8 October 2025 |website=National Commission for Human Rights |publisher=Republic of Rwanda |language=en}}</ref>
* National Commission for Children (NCC) ifite inshingano zo gukurikirana iyubahirizwa ry’aya mategeko no gushyigikira gahunda zita ku bana mu gihugu.
Aya mategeko ashimangira ko buri mwana afite uburenganzira bwo kubaho, kurindwa ihohoterwa, kwiga, kugira ubuzima bwiza, no kugira amahirwe angana n’abandi bana bose mu gihugu <ref name=":0" />.
== Uburenganzira ku burezi ==
Uburezi ni imwe mu nkingi z’ingenzi mu burenganzira bw’umwana mu Rwanda. [https://www.mineduc.gov.rw/ Minisiteri y’Uburezi (MINEDUC)] yashyizeho gahunda yo kugeza '''[https://web.archive.org/web/20220630184907/https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/indangagaciro-ni-ishingiro-ryuburezi-kuri-bose uburezi kuri bose (Education for All)]''' aho abana bose bagomba kubona amahirwe angana yo kwiga kuva ku rwego rw’incuke kugeza ku rwego rwisumbuye.<ref>[https://www.unicef.org/rwanda/rw/press_release/leta-yu-rwanda-na-unicef-bateguye-inama-nkuru-ya-13-yigihugu-yabana-banizihiza]</ref>
=== Ireme ry’uburezi ===
U [[Rwanda]] rwateye imbere mu kwandikisha abana mu mashuri abanza hafi ku gipimo cya 98%, nk’uko byagaragajwe na UNICEF Rwanda mu 2023. Ariko, hari imbogamizi zikigaragara zirimo ubwinshi bw’abanyeshuri mu ishuri rimwe, ibikoresho bike n’ubuke bw’abarimu bafite ubumenyi bujyanye n’igihe <ref>{{cite web |last=UNICEF Rwanda |date=20 November 2019 |title=Government of Rwanda and UNICEF hold 13th National Children’s Summit to celebrate 30 years of child rights |url=https://www.unicef.org/rwanda/press-releases/government-rwanda-and-unicef-hold-13th-national-childrens-summit-celebrate-30-years |access-date=8 October 2025 |website=UNICEF Rwanda |format=Press release}}</ref>.
=== Uburezi bw’incuke (ECD) ===
Gahunda za [https://www.unicef.org/rwanda/early-childhood-development Early Childhood Development (ECD)] zashyizwe imbere kugira ngo abana bato babone serivisi z’uburezi, ubuzima n’imirire myiza mbere y’uko batangira amashuri abanza. Izi gahunda zifatwa nk’urufunguzo rwo kuzamura ireme ry’uburezi ry’umwana kuva akiri muto. Leta y’u Rwanda n’abafatanyabikorwa nka [[UNICEF]] n’[https://imbutofoundation.org/ Imbuto Foundation] bafatanya mu kubaka ibigo by’incuke no guhugura abarimu b’abana bato <ref>{{cite web |author=UNICEF Rwanda |date=2 April 2019 |title=Early childhood development |url=https://www.unicef.org/rwanda/early-childhood-development |access-date=8 October 2025 |website=UNICEF Rwanda |language=en}}</ref>.
=== Uburezi burimo bose (Inclusive Education) ===
Mu rwego rwo kurengera abana bafite ubumuga, u [[Rwanda]] rwashyizeho gahunda y’'''uburezi burimo bose''', aho abana bose biga hamwe kandi bagahabwa ubufasha bukenewe. Ibi bikorwa birimo kubaka ibyumba by’amashuri bifite uburenganzira kuri bose, gutanga ibikoresho byihariye, no guhugura abarimu mu kwigisha abana bafite ubumuga <ref>{{cite web |author=Jean Claude Hashakineza |title=Mu myaka 30 ishize, uburezi bwageze ku Banyarwanda bose (Icyegeranyo) |url=https://www.kigalitoday.com/uburezi/ibikorwa-by-uburezi/Mu-myaka-30-ishize-uburezi-bwageze-ku-Banyarwanda-bose-Icyegeranyo |access-date=8 October 2025 |website=Kigali Today |language=rw}}</ref>.
== Imibereho y’umwana ==
Imibereho myiza y’umwana mu Rwanda yibanda ku buzima, imirire, umutekano, n’uburere mu muryango<ref name=":0" />.
=== Ubuzima n’imirire ===
Leta y’u Rwanda yashyizeho gahunda yo gutanga '''[[:en:Mutuelle_de_Santé|Mutuelle de Santé]]''' ku bana bose, by’umwihariko abaturuka mu miryango ikennye. Hari kandi gahunda za Isange One Stop Center zifasha abana bahohotewe kubona ubufasha bwihuse mu bijyanye n’ubuvuzi, amategeko n’ihungabana <ref name=":1">{{cite web |author=Rwanda National Police |date=n.d. |title=Isange One Stop Center Model |url=https://darpg.gov.in/sites/default/files/Rwanda.pdf |access-date=8 October 2025 |website=Department of Administrative Reforms and Public Grievances, Government of India |language=en}}</ref>.
=== Uburinzi n’iterambere ===
Abana barengerwa n’amategeko igihe bahura n’ihohoterwa, guta ishuri, cyangwa gukoreshwa imirimo ivunanye. Inzego z’ibanze, ababyeyi n’amashuri bifatanya mu gukurikirana abana bafite ibibazo, binyuze mu bayobozi b’inzego z’ibanze n’abajyanama b’ubuzima <ref name=":1" />. National Commission for Children ikorana n’amadini, amashuri n’imiryango itegamiye kuri Leta mu bukangurambaga bwo kurengera abana <ref name=":2">{{cite web |author=Republic of Rwanda |date=5 December 2022 |title=National Early Childhood Development Program (NECDP) Strategic Plan 2018–2024: Rwanda Integrated Early Childhood Development Investment Case |url=https://www.globalfinancingfacility.org/sites/default/files/2022-12/Rwanda-Investment-Case.pdf |access-date=8 October 2025 |website=Global Financing Facility |language=en}}</ref>.
== Imibare n’ibigaragara mu bushakashatsi ==
Nk’uko '''EICV7 Thematic Report: Education (2023/24)''' yabigaragaje, 47% by’abana barangiza amashuri abanza badafite ubumenyi bw’ibanze bukwiye mu gusoma no mu mibare <ref>{{cite web |author=National Institute of Statistics of Rwanda |date=April 29, 2025 |title=EICV7 Thematic Report: Education 2023/24 |url=https://www.statistics.gov.rw/data-sources/surveys/EICV/integrated-household-living-conditions-survey-7-eicv-7/eicv7-thematic-report-education-202324 |access-date=8 October 2025 |website=National Institute of Statistics of Rwanda |language=rw}}</ref>. Ariko, ubwitabire mu mashuri y’incuke n’ayisumbuye bwiyongereye ku kigero cyisumbuye cyane ugereranyije n’imyaka yashize, bigaragaza intambwe ishimishije mu rwego rw’uburezi <ref>{{cite web |author=National Institute of Statistics of Rwanda |date=April 29, 2025 |title=EICV7 Thematic Report: Education 2023/24 |url=https://www.statistics.gov.rw/data-sources/surveys/EICV/integrated-household-living-conditions-survey-7-eicv-7/eicv7-thematic-report-education-202324 |access-date=8 October 2025 |website=National Institute of Statistics of Rwanda |language=rw}}</ref>.
== Imbogamizi zihari <ref>{{cite web |author=Ministry of Education, Republic of Rwanda |date=2023 |title=Rwanda 2023–2027 Partnership Compact: Pursuing an inclusive and transformative reform agenda for improved inclusive quality teaching and learning in Rwanda |url=https://www.mineduc.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&f=93534&t=f&token=26f1f206c61fc09697c43e637970be4ad29891d0 |access-date=8 October 2025 |website=Ministry of Education, Republic of Rwanda |language=rw}}</ref> ==
Ubuke bw’ibikoresho n’abarimu mu mashuri y’ibanze <ref>{{cite web |author=Ministry of Education, Republic of Rwanda |date=2023 |title=Rwanda 2023–2027 Partnership Compact: Pursuing an inclusive and transformative reform agenda for improved inclusive quality teaching and learning in Rwanda |url=https://www.mineduc.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&f=93534&t=f&token=26f1f206c61fc09697c43e637970be4ad29891d0 |access-date=8 October 2025 |website=Ministry of Education, Republic of Rwanda |language=rw}}</ref>.
Ibibazo by’imibereho mibi bituma bamwe bata ishuri <ref>{{cite web |author=Ministry of Education, Republic of Rwanda |date=2023 |title=Rwanda 2023–2027 Partnership Compact: Pursuing an inclusive and transformative reform agenda for improved inclusive quality teaching and learning in Rwanda |url=https://www.mineduc.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&f=93534&t=f&token=26f1f206c61fc09697c43e637970be4ad29891d0 |access-date=8 October 2025 |website=Ministry of Education, Republic of Rwanda |language=rw}}</ref>.
Abana bafite ubumuga batarabona amahirwe angana n’abandi<ref>{{cite web |author=Ministry of Education, Republic of Rwanda |date=2023 |title=Rwanda 2023–2027 Partnership Compact: Pursuing an inclusive and transformative reform agenda for improved inclusive quality teaching and learning in Rwanda |url=https://www.mineduc.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&f=93534&t=f&token=26f1f206c61fc09697c43e637970be4ad29891d0 |access-date=8 October 2025 |website=Ministry of Education, Republic of Rwanda |language=rw}}</ref>.
Ihohoterwa rikorerwa abana rikitabirwa kugaragazwa n’amategeko<ref>{{cite web |author=Ministry of Education, Republic of Rwanda |date=2023 |title=Rwanda 2023–2027 Partnership Compact: Pursuing an inclusive and transformative reform agenda for improved inclusive quality teaching and learning in Rwanda |url=https://www.mineduc.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&f=93534&t=f&token=26f1f206c61fc09697c43e637970be4ad29891d0 |access-date=8 October 2025 |website=Ministry of Education, Republic of Rwanda |language=rw}}</ref>.
== Inama n’ingamba z’iterambere <ref>{{cite web |author=Ministry of Education, Republic of Rwanda |date=2023 |title=Rwanda 2023–2027 Partnership Compact: Pursuing an inclusive and transformative reform agenda for improved inclusive quality teaching and learning in Rwanda |url=https://www.mineduc.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&f=93534&t=f&token=26f1f206c61fc09697c43e637970be4ad29891d0 |access-date=8 October 2025 |website=Ministry of Education, Republic of Rwanda |language=rw}}</ref> ==
Gukomeza gushora imari mu burezi bw’incuke n’ireme ry’uburezi <ref name=":2" />.
Guhugura abarimu ku buryo bwo kwigisha abana bafite ubumuga<ref name=":2" />.
Gukomeza gahunda z’uburenganzira bw’umwana mu nzego z’ibanze no mu miryango <ref name=":2" />.
Gukoresha ubushakashatsi buhoraho mu gusuzuma ireme ry’uburezi n’imibereho y’abana<ref name=":2" />.
== Reba nanone ==
== References ==
<references />
[[Ikiciro:Uburenganzira bwa muntu]]
[[Ikiciro:Uburezi mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Imibereho myiza]]
[[Ikiciro:Imibereho]]
tbhk21b0fxb2fa8it08vhgryxmdav73
Unity Systems
0
21071
134296
125851
2026-07-26T11:17:15Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134296
wikitext
text/x-wiki
'''Unity Systems''' yari isosiyete ikora ibikoresho by'ubwenge bw'ingo (home automation) ikorera i Redwood City, muri California, muri Amerika, yashinzwe mu 1983 <ref name=":0">{{Cite web |title=History {{!}} Unity Systems Home Manager Support |url=https://www.unitysystemshomemanager.com/original-unity-home-manager/history |archive-url=https://web.archive.org/web/20120919015715/https://www.unitysystemshomemanager.com/original-unity-home-manager/history |archive-date=19 September 2012 |access-date= |language=en-US}}</ref> Muri 1985 Unity Systems yashyize kw'isoko Unity Home Manager ,imwe muri sisitemu za mbere z'ubwenge bw'ingo (home automation) ndetse ikaba yari imwe mu zisanzwe zikora neza cyane.Yagaragaje icyatsi kibisi cya monochrome yerekana ibyerekanwe hamwe n'ubushyuhe, igorofa yo hasi, kugenzura amatara, sisitemu ya spinkler, kugenzura HVAC, umutekano hamwe nuburyo rusange bwo kubungabunga. <ref>{{Cite web |date= |title=A Home Automation System Decades in the Making |url=http://techomebuilder.com/emagazine-articles-1/home-automation-system-decades-making |access-date=2016-12-03 |website=Techomebuilder.com |archive-date=2016-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829001701/http://techomebuilder.com/emagazine-articles-1/home-automation-system-decades-making |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date= |title=Video Tour Of 1985 Home Automation System | CE Pro Europe |url=http://ce-pro.eu/2015/08/video-tour-of-1985-home-automation-system/ |access-date=2016-12-03 |website=Ce-pro.eu |archive-date=2016-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161203062931/http://ce-pro.eu/2015/08/video-tour-of-1985-home-automation-system/ |url-status=dead }}</ref> The Unity Home Manager yagurishijwe n'umuyoboro w'abacuruzi wari ugizwe na masosiyete mato, kandi yitanze, hamwe n'abacuruzi bagera kuri 90 muri Amerika mugihe kimwe. Sisitemu yubumwe yafunzwe mu1999 <ref name=":0" />
tjyfp4xjw1ea2n5tfqg6s1w899clw3t
Urubyiruko rufite ubumuga mu bukorikori
0
21126
134298
125589
2026-07-26T11:30:53Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134298
wikitext
text/x-wiki
Abafite ubumuga Bishimira politike y'urwanda yo kudaheza no guha Amahirwe buri munyarwanda wese yo gukora icyaricyo cyose Amategeko y'urwanda yemera.
== Uburezi ==
Afite ubumuga cyane cyane urubyiruko ruhabwa Amahirwe yo kwiga mushuri yose harimo nayubumenyangiro.ahobigira imyuga itandukanye Izabateza imbere bihangira imirimo Binyuze muri gahunda y'igihugu.
== Ibirushijeho ==
https://m.imvahonshya.co.rw?p=66224
https://radiotv10.rw/inkuru-yurubyiruko-rufite-ubumuga-rukora-ibikora-ku-mutima-benshi-ariko-babitangiye-bacibwa-intege/
https://web.archive.org/web/20220629200912/https://www.ngororero.gov.rw/news-detail-1/urubyiruko-rufite-ubumuga-rugiye-kwigishwa-imyuga
l6r73hc2o4s6bdfoa08onlvfuc0vp3v
Ramsey Nouah
0
21303
134220
126222
2026-07-26T05:17:22Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134220
wikitext
text/x-wiki
'''Ramsey Nouah''' (yavutse ari '''Ramsey Tokunbo Nouah Jr''' kuwa 19 Ukuboza 1970)<ref name="IReportersTV">{{Cite news |date=19 December 2012 |title=Nollywood Actor Ramsey Nouah Birthday |url=http://ireporterstv.co/today-is-nollywood-actor-ramsey-nouah-birthday/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013030109/https://primecutt.com/today-is-nollywood-actor-ramsey-nouah-birthday// |archive-date=13 October 2020 |access-date=14 May 2012 |work=IReportersTV}}</ref> ni umukinnyi wa filme ukomoka muri [[Nijeriya]] akanaziyobora.<ref>{{Cite web |date=20 March 2015 |title=Ramsey Nouah: We're taking Nollywood to the next level |url=https://www.cnn.com/2015/03/20/africa/ramsey-nouah-interview-nollywood/index.html |access-date=2021-08-25 |website=CNN}}</ref> Yatsindiye igikombe muri [[Africa Movie Academy Awards|Africa Movie Academy Award]] cy'umukinnyi witwaye neza mu role y'ibanze agiheshejwe na filme yakinnye [[:en:The_Figurine|The Figurine]] <ref>{{Cite web |date=2019-10-31 |title='Living in Bondage: Breaking Free' is perfect for Ramsey Nouah's directorial debut (Review) |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/living-in-bondage-breaking-free-is-a-perfect-sequel-after-27-years-review/km8fv24 |access-date=2019-11-28 |website=Pulse Nigeria |language=en-US}}</ref><ref name="mtv">{{Cite web |title=The 2010 Africa Movie Academy Awards: Winners, Re-Cap, Dresses |url=http://blog.mtviggy.com/2010/04/12/the-2010-african-movie-academy-awards-winners-re-cap-dresses |archive-url=https://web.archive.org/web/20100416183444/http://blog.mtviggy.com/2010/04/12/the-2010-african-movie-academy-awards-winners-re-cap-dresses |archive-date=April 16, 2010 |access-date=25 August 2010 |publisher=[[MTV Networks]] a division of [[Viacom (2005–present)|Viacom International Inc]] |location=New York, NY, USA}}</ref> yatangiriye kuyobora filme kuri filme [[:en:Living_in_Bondage:_Breaking_Free|Living in Bondage: Breaking Free]] yo muri 2019<ref>{{Cite journal |last=Falola |first=Toyin |date=2015 |title=The Figurine: Araromire dir. by Kunle Afolayan (review) |url=https://muse.jhu.edu/article/580596 |journal=African Studies Review |volume=58 |issue=1 |pages=273–274 |doi=10.1017/asr.2015.23 |issn=1555-2462 |s2cid=140841085 |url-access=subscription}}</ref>''''<ref>{{Cite web |date=2019-12-10 |title=The Horror Tropes In "Living In Bondage Breaking Free" Explained |url=https://guardian.ng/life/the-horror-tropes-in-living-in-bondage-breaking-free-explained/ |access-date=2021-08-25 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref>'''' ahita akomereza kuri filme yakunzwe muri [[:en:Nollywood|Nollywood]] yitwa [[:en:Rattlesnake:_The_Ahanna_Story|Rattle Snake: The Ahanna Story]]<ref>{{Cite web |date=2020-11-16 |title='Rattlesnake: The Ahanna Story' does everything but rattle [Pulse movie review] |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/rattlesnake-the-ahanna-story-does-everything-but-rattle-pulse-movie-review/why9z87 |access-date=2021-08-25 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-10-03 |title=Why I agreed to direct remake of Amaka Igwe's classic 'Rattlesnake' – Ramsey Nouah |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/418263-why-i-agreed-to-direct-remake-of-amaka-igwes-classic-rattlesnake-ramsey-nouah.html |access-date=2021-08-25 |language=en-GB}}</ref> ikaba filme yari yongewe gusubirwamo<ref>{{Cite web |last=Ezepue |first=Ezinne |title=Why Nollywood is obsessed with remakes of classic movies |url=http://theconversation.com/why-nollywood-is-obsessed-with-remakes-of-classic-movies-165824 |access-date=2021-08-25 |website=The Conversation |language=en}}</ref><nowiki><i id="mwPQ"></i></nowiki> [[:en:Rattlesnake_(1995_film)|Rattlesnake]] yo muri 1995<ref>{{Cite web |date=2020-09-25 |title=Rattlesnake: The Ahanna Story to premiere in cinemas November 13 |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/rattlesnake-the-ahanna-story-to-premiere-in-cinemas-november-13/g0e9x8w |access-date=2021-08-23 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=nollywoodreinvented |date=2020-09-16 |title=COMING SOON: RattleSnake - The Ahanna Story |url=https://www.nollywoodreinvented.com/2020/09/coming-soon-rattlesnake-the-ahanna-story.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230615042425/https://www.nollywoodreinvented.com/2020/09/coming-soon-rattlesnake-the-ahanna-story.html |archive-date=2023-06-15 |access-date=2021-08-23 |website=Nollywood Reinvented |language=en-US}}</ref><ref name="vanguardngr.com">{{Cite web |date=2020-10-07 |title=Play Network, Ramsey Nouah remake Nollywood classic Rattlesnake: The Ahanna story |url=https://www.vanguardngr.com/2020/10/play-network-ramsey-nouah-remake-nollywood-classic-rattlesnake-the-ahanna-story/ |access-date=2021-08-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=BellaNaija.com |date=2020-09-15 |title=Get to Know their Roles – Let us Take You Behind the Scenes of "Rattlesnake: The Ahanna Story" |url=https://www.bellanaija.com/2020/09/bts-rattlesnake-the-ahanna-story/ |access-date=2021-08-25 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref>
== Amateka ==
Ramsey Tokunbo Nouah Jr. yavukiye i [[:en:Lagos|Lagos]] kuwa 19 Ukuboza 1970 kuri se w'umuLibani na nyina w'umunya-[[:en:Yoruba_people|Yoruba]] ukomoka muri Owo, muri Leta ya Ondo. Yakuriye i Surulere Lagos, aho yigiye amashuri abanza kuri Atara primary school<ref name="punchng.com">{{Cite web |date=2018-07-15 |title=I stumbled into acting while looking for GCE money – Ramsey Nouah |url=https://punchng.com/i-stumbled-into-acting-while-looking-for-gce-money-ramsey-nouah/ |access-date=2021-03-22 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> akomereza kuri community grammar school.<ref>{{Cite web |title=COMMUNITY SNR. GRAMMAR SCH. Ipaja - Lagos Schools Online |url=https://lagosschoolsonline.com/schools/profile/1740 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002070644/https://lagosschoolsonline.com/schools/profile/1740 |archive-date=2022-10-02 |access-date=2022-04-04 |website=lagosschoolsonline.com}}</ref> Yakuye impamyabumenyi ya [[:en:Mass_communication|mass communication]] mu ishuri rikuru rya Lagos ([[:en:University_of_Lagos|university of Lagos]]), nyuma nibwo yabonye gukomeza umwuga wo [[:en:Cinematography|gukora filme]].<ref>{{Cite news |title=I don't have a University degree: Ramsey Nouah |url=http://www.citypulseng.com/2014/08/i-never-had-university-degree-ramsey.html?m=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150204225838/http://www.citypulseng.com/2014/08/i-never-had-university-degree-ramsey.html?m=1 |archive-date=2015-02-04 |access-date=February 3, 2015 |publisher=City Pulse |location=Nigeria}}</ref>
== Ibijyanye n'Umwuga ==
Nouah yinjiye mu mwuga wo gukina filme mu myaka ya za 90 kuko yari akeneye amafaranga yo kwishyura impamyabumenyi ya General Certificate Education (GCE).<ref name="punchng.com"/> Ariko umwuga we wo gukina filme ufata ishusho ubwo yakinaga nka Jeff Akin-Thomas muri filme yacaga kuri televiziyo yo muri [[Nijeriya]] bise Soap Opera Fortunes<ref>{{Cite web |last=izuzu |first=chibumga |date=2017-01-17 |title=Actor returns to TV, 24 years after "Fortunes" |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/ramsey-nouah-actor-returns-to-tv-24-years-after-fortunes/qxwk8mc |access-date=2023-10-08 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref> Kuva icyo gihe yagaragaye muri filme nyinshi nk'umukinnyi w'imena aza kwitirirwa akabyiniriro ka Lover Boy kubera role nyinshi yakinaga muri filme z'urukundo<ref name="stabroek">{{Cite news |title=Ramsey Noah: Lover boy… |url=http://www.stabroeknews.com/2010/the-scene/06/19/ramsey-noah-lover-boy%E2%80%A6/ |access-date=25 August 2010 |work=[[Stabroek News]] |location=Georgetown, Guyana}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kerrigan |first=Finola |year=2010 |title=Film Marketing |url=https://books.google.com/books?id=w2vDPMtYBt0C&q=%22Ramsey+Nouah%22&pg=PA87 |publisher=[[Elsevier|Elsevier Ltd.]] |isbn=978-0-7506-8683-9 |edition=1 |page=87}}</ref> Afatwa kandi nk'umwe mu bakinnyi bashakishwa cyane muri [[Nijeriya]].<ref>{{Cite book |last=Okpewho |first=Isidore |year=2009 |title=The New African Diaspora |url=https://books.google.com/books?id=CMg--t-YQWQC&q=%22Ramsey+Nouah%22&pg=PA403 |last2=Nzegwu |first2=Nkiru |publisher=[[Indiana University Press]] |isbn=978-0-253-35337-5 |page=403}}</ref>
Muri 2015, Nouah yahawe uburenganzira bwo gusubiramo filme Living in Bondage yo muri 1992.<ref>{{Cite web |last=Makinde |first=Tami |date=2019-10-10 |title=Ramsey Nouah makes directorial debut in 'Living in Bondage the Sequel' |url=https://thenativemag.com/ramsey-nouah-living-bondage-sequel/ |access-date=2024-12-15 |website=The NATIVE |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 October 2015 |title=Awaiting Second Coming Of Living In Bondage |url=https://guardian.ng/sunday-magazine/awaiting-second-coming-of-living-in-bondage/ |access-date=2019-11-02 |website=guardian.ng |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kenneth Nnebue |url=http://www.imdb.com/name/nm2098948/ |access-date=2022-04-04 |website=IMDb}}</ref> Muri 2018, nibwo yatangaje ko iyo azasubiramo azayita Living in Bondage: Breaking Free, yaje no gusohoka kuwa 8, ugushyingo 2019, iba filme ya mbere Nouah yayoboye anayikinamo<ref>{{Cite web |date=2015-10-27 |title=A sequel to the 1992 classic is being made |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/living-in-bondage-a-sequel-to-the-1992-classic-is-being-made/zn7jdgm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013030137/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/living-in-bondage-a-sequel-to-the-1992-classic-is-being-made/zn7jdgm/ |archive-date=2020-10-13 |access-date=2019-11-02 |website=www.pulse.ng |language=en-US}}</ref> ndetse iza gutsindira ibihembo 7 muri [[:en:Africa_Magic_Viewers'_Choice_Awards|Africa Magic Viewers' Choice Awards]].<ref>{{Cite news |title=How 'Living in Bondage' feem sweep AMVCA 2020 |url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-51886353 |access-date=2021-08-25 |work=BBC News Pidgin}}</ref>
== Ibihembo ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Umuhango wo gutanga ibihembo
! Igihembo
! Filime
! Igisubizo
! Réf
|-
| 2010
| [[:en:6th_Africa_Movie_Academy_Awards|Africa Movie Academy Awards]]
| Best Actor in a Leading Role
| ''[[:en:The_Figurine|The Figurine]]''|{{won}}
| <ref name="mtv"/>
|-
| 2017
| [[:en:13th_Africa_Movie_Academy_Awards|Africa Movie Academy Awards]]
| ''Best Actor in a Leading Role''
| ''[['76 Film|<nowiki/>'76]]''|{{nom}}
|
|-
| 2018
| rowspan="2" | [[:en:2018_Best_of_Nollywood_Awards|Best of Nollywood Awards]]
| rowspan="2" | Best Actor in a Lead Role - English
||{{nom}}
| <ref name=":0">{{Cite web |last=Augoye |first=Jayne |date=2018-12-10 |title=BON Awards 2018: Tope Oshin, Tana Adelana win big |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/300174-bon-awards-2018-tope-oshin-tana-adelana-win-big.html |access-date=2021-10-09 |language=en-GB}}</ref>
|-
| 2019
| ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Levi_(film)" rel="mw:ExtLink" title="Levi (film)" class="cx-link" data-linkid="151">Levi</a>''|{{nom}}
| <ref name="vanguardngr.com"/>
|-
| rowspan="2" | 2020
| [[:en:Africa_Movie_Academy_Awards|Africa Movie Academy Awards]]
| ''Best Actor in a Supporting Role''
| rowspan="2" | ''[[:en:Living_in_Bondage:_Breaking_Free|Living in Bondage: Breaking Free]]''|{{won}}
| <ref name=":1">{{Cite web |last=BellaNaija.com |date=2020-12-21 |title=And the 2020 AMAA Winners are… "The Milkmaid", "The Ghost and The House of Truth", Ramsey Nouah {{!}} See the Full List |url=https://www.bellanaija.com/2020/12/2020-amaa-winners/ |access-date=2021-08-25 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref>
|-
| [[:en:2020_Best_of_Nollywood_Awards|Best of Nollywood Awards]]
| rowspan="2" | Director of the Year|{{won}}
| <ref>{{Cite web |last=Augoye |first=Jayne |date=2020-12-02 |title=2020 BON: Here are 5 nominees for 'Best Kiss' category |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/naija-fashion/429108-2020-bon-here-are-5-nominees-for-best-kiss-category.html |access-date=2021-10-11 |language=en-GB}}</ref>
|-
| 2021
| <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/2021_Best_of_Nollywood_Awards" rel="mw:ExtLink" title="2021 Best of Nollywood Awards" class="cx-link" data-linkid="167">Best of Nollywood Awards</a>
| rowspan="3" | ''Rattlesnake''|{{nom}}
| <ref>{{Cite web |date=2021-12-14 |title=BON Awards 2021: 'Rattlesnake', 'The Milkmaid' win big |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/500777-bon-awards-2021-rattlesnake-the-milkmaid-win-big.html |access-date=2022-03-13 |language=en-GB}}</ref>
|-
| rowspan="2" | 2022
| rowspan="2" | [[:en:2022_Africa_Magic_Viewers'_Choice_Awards|Africa Magic Viewers' Choice Awards]]
| Best Overall Movie|{{Nominated}}
| rowspan="2" | <ref>{{Cite news |title=2022 Africa Magic Awards Nominees don land- See who dey list |url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-60818021 |access-date=2022-03-26 |work=BBC News Pidgin}}</ref>
|-
| Best Director of the Year|{{won}}
|}
== Ubuzima bwite ==
Nouah yashakanye na Emelia Philips-Nouah, bibarutse abana 2 b'abahungu Quincy Nouah na Joshua Nouah n'umukobwa umwe witwa Desiree Nouah.<ref>{{Cite web |last=Kalu |first=Esther |date=2023-05-14 |title=Ramsey Nouah, Nadia Buari's 'wedding', Saint Obi's death rumours, other top entertainment stories last week |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/naija-fashion/598358-ramsey-nouah-nadia-buaris-wedding-saint-obis-death-rumours-other-top-entertainment-stories-last-week.html |access-date=2023-06-12 |website=Premium Times Nigeria |language=en-GB}}</ref>
== Bimwe Mu Bikorwa Yagaragayemo ==
=== Filme ===
{| class="wikitable sortable"
!Year
!Title
!Function
!Cast
|-
|1996
|''Silent Night''
|Actor
|with Joke Silva, Kate Henshaw, Segun Arinze, and Alex Usifo
|-
| rowspan="2" |1999
|''Camouflage''
|Actor
|with Genevieve Nnaji and Bob-Manuel Udokwu
|-
|''End of the Wicked''
|Actor (Emeka)
|with Alex Usifo Omiagbo and Helen Ukpabio
|-
|2000
|''Fugitive''
|Actor
|with Genevieve Nnaji, Stella Damasus, and Rita Dominic
|-
|2001
|''The Battle of Love''
|Actor
|with Segun Arinze and Kanayo O. Kanayo
|-
| rowspan="4" |2002
|<nowiki><i id="mwAUg">Power of Love</i></nowiki>
|Actor (Chris)
|with Genevieve Nnaji
|-
|''Valentino''
|Actor (Valentino)
|with Genevieve Nnaji
|-
|''My Love''
|Actor
|with Hilda Dokubo
|-
|''Church Business''
|Actor
|with Genevieve Nnaji
|-
| rowspan="4" |2003
|''Break Up''
|Actor
|with Genevieve Nnaji, Jim Iyke, and Pat Attah
|-
|''Emotional Crack''
|Actor (Chudi)
|with Stephanie Okereke and Patience Ozokwor
|-
|''Honey''
|Actor (Edward)
|with Pete Edochie and Genevieve Nnaji
|-
|''Supa Love''
|Actor (Obinna)
|with Genevieve Nnaji
|-
|
|''True Love''
|Actor
|with Omotola Jalade Ekeinde
|-
| rowspan="2" |2004
|''Across the Niger''
|Actor
|
|-
|''Dangerous Twins''
|Actor (Taiye & Kehinde)
|with Stella Damasus and Bimbo Akintola
|-
|
|''Heay Rain''
|Actor (Izu)
|
|-
| rowspan="2" |2005
|''Coming to South Africa''
|Actor (Eddy)
|
|-
|''Bleeding Love''
|Actor
|
|-
|2007
|''The Faculty''
|Actor (Dave)
|
|-
| rowspan="2" |2008
|''Chase''
|Actor
|with Uche Jombo
|-
|''Sweet Tomorrow''
|Actor (Akan)
|
|-
| rowspan="4" |2009
|''[[Reloaded (2009 film)]]''
|Actor (Femi)
|with Stephanie Okereke and Rita Dominic
|-
|''The Figurine''
|Actor (Femi)
|with Kunle Afolayan
|-
|''Nnenda''
|Actor
|
|-
|''[[Guilty Pleasures (2009 film)]]''
|Actor (Tesso)
|with Nse Ikpe-Etim
|-
| rowspan="2" |2010
|''Private Storm''
|Actor (Alex)
|with Omotola Jolade-Ekeinde, Ufuoma Ejenobor, and John Dumelo
|-
|''The Black Soul''
|Actor (Kalu)
|
|-
| rowspan="2" |2011
|''Heart of a Fighter''
|Actor (Ikenna)
|with Mercy Johnson, Enebeli Elebuwa, and Chika Ike
|-
|''Iru Oka''
|Actor
|with Ayo Adesanya, Adebayo Salami, and Racheal Oniga
|-
| rowspan="2" |2012
|''Weekend Getaway''
|Actor (Dr. Mark)
|with Genevieve Nnaji, Ini Edo, and Uti Nwachukwu
|-
|''Gem of the Rainforest''
|Actor
|with Pere Egbi, Joe Grisaffi
|-
|2013
|''Confusion Na Wa''
|Actor (Emeka Nwosu)
|with Toyin Alabi, Tunde Aladese
|-
| rowspan="3" |2014
|''Unguarded''
|Actor
|with Chet Anekwe
|-
|''Busted Life''
|Actor
|with Chet Anekwe
|-
|''[[30 Days in Atlanta]]''
|Richard
|Actor
|-
| rowspan="3" |2015
|''Tempting Fate''
|Actor (Ugo)
|with Dan Davies, Andrew Onochie, and John J Vogel
|-
|''The Grave Dust''
|Actor (Johnson Okwuozo)
|with Joke Silva
|-
|''Gbomo Gbomo Express''<ref>{{Cite web |title=Ramsey Nouah, Alexx Ekubo, Blossom Chukwujekwu star in new movie |url=http://www.yeyepikin.com/2015/09/watch-the-first-trailer-for-gbomo-gbomo-express/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527150133/http://www.yeyepikin.com/2015/09/watch-the-first-trailer-for-gbomo-gbomo-express/ |archive-date=27 May 2016 |access-date=18 September 2015 |website=YeYePikin.com}}</ref>
|Actor (Austin Mba)
|with Shaffy Bello, Blossom Chukwujekwu
|-
|2016
|[['76 Film|''<nowiki/>'76'']]
|Actor (Captain Joseph Dewa)
|with Rita Dominic and Ibinabo Fiberesima
|-
| rowspan="2" |2017
|''[[The Accidental Spy (film ya 2017)|The Accidental Spy]]''
|Actor (Manny)
|Directed by Roger Russell
|-
|''My Wife &amp; I''
|Actor (Toyosi)
|with Bimbo Ademoye, Rotimi Adelegan
|-
| rowspan="3" |2018
|<nowiki><i id="mwAks">Crazy People</i></nowiki><ref>{{Cite web |date=28 May 2018 |title=Actor on why his new movie "Crazy People" is worth seeing in cinemas |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/ramsey-nouah-actor-on-why-his-new-movie-crazy-people-is-worth-seeing-in-cinemas/f1fh8ym |access-date=12 November 2025 |archive-date=27 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127211900/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/ramsey-nouah-actor-on-why-his-new-movie-crazy-people-is-worth-seeing-in-cinemas/f1fh8ym |url-status=dead }}</ref>
|Actor (Ramsey)
|with Chioma (Chigurl) Omerua, Sola Sobowale, Iretiola Doyle, Monalisa Chinda, Desmond Elliot and Kunle Afolayan
|-
|''Merry Men: The Real Yoruba Demons''
|Actor (Ayo Alesinloye)
|with Remi Martins, Falz, Amaju Abioritsegbemi, Ayo Makun, Naz Okigbo, and Jim Iyke
|-
|''Lagos Landing''
|Actor (Bayo)
|
|-
| rowspan="3" |2019
|<nowiki><i id="mwAmo"> The Millions</i></nowiki>
|Actor (Bem Kator)
|With Toyin Abraham, Blossom Chukwujekwu
|-
|''Living in Bondage: Breaking Free''
|Director / Actor (Richard Williams)
|with Enyinna Nwigwe and Swanky JKA
|-
|''Merry Men 2''
|Actor (Ayo Alesinloye)
|with Ayo Makun, Jim Iyke, and Falz
|-
| rowspan="3" |2020
|''Deranged''
|Actor (Benny Essiam)
|with Nadia Buari
|-
|''Rattle Snake: The Ahanna Story''
|Director
|Stan Nze, Osas Ighodaro, Ayo Makun, Omotola Jalade Ekeinde
|
|-
|''Nneka the Pretty Serpent''
|Actor (Richard Williams)
|With Kenneth Okolie, Bimbo Ademoye
|-
|2021
|''Slay''
|Actor (Richard)
|With Dawn Thandeka King, Idris Sultan and Tumi Morake
|
|-
|2022
|''Blood Sisters''
|Actor ( Uncle B)
|With Kehinde Bankole, Nancy Isime
|
|-
|2023
|''Love, Lust & Other Things''
|Actor (Khalid Shettima)
|With Kunle Remi,Wale Ojo
|
|-
|2023
|<nowiki><i id="mwAq4">Merry Men 3: Nemesis</i></nowiki>
|Ayo
|With Segun Arinze, Fred Amata
|
|-
|2024
|''A Country Called Ghana''
|Actor
|With Charles Awurum, Tony Hans
|
|}
=== Televiziyo ===
{| class="wikitable sortable"
!Umwaka
! Umutwe
! Uruhare
! Inyandiko
|-
| 1993
| ''Fortunes''
| Jeff
| hamwe na Liz Benson na Regina Askia
|-
| 2018
| ''Oghenekome (Broken)''
|
| hamwe na Segun Arinze
|-
| 2022
| <nowiki><i id="mwAtU"><a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Blood_Sisters_(2022_series)" rel="mw:ExtLink" title="Blood Sisters (2022 series)" class="mw-redirect cx-link" data-linkid="480">Blood Sisters</a></nowiki><nowiki></i></nowiki>
| Uncle B
|
|}
== Amashakiro ==
{{Reflist|17}}
== Ihuza ryo hanze ==
* Ramsey Nouah at IMDb
* Ramsey Nouah on Twitter
{{Ramsey Nouah}}{{Authority control}}{{Best Actor at the Africa International Film Festival|state=expanded}}{{Africa Movie Academy Award for Best Actor}}
[[Ikiciro:Filime]]
[[Ikiciro:Nijeriya]]
[[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]]
8tp0mdslcpqij0ng8pjyrsbzuuuna2x
Samara Byishimo
0
21351
134228
132279
2026-07-26T06:19:03Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134228
wikitext
text/x-wiki
{{db-g7}}
{{Infobox Musical Artist
| name = Samara Joy
| image = Samara Joy INNtöne 12.jpg
| alt = Joy singing into a microphone
| caption = Joy in 2022
| birth_name = Samara Joy McLendon
| birth_date = {{birth date and age|1999|11|11}}
| birth_place = {{nowrap|[[Bronx, New York]], U.S.}}
| years_active = 2019–present
| occupation = {{hlist|Singer|songwriter}}
| genre = {{hlist|[[Jazz]]|[[R&B]]|[[soul music|soul]]|[[gospel music|gospel]]}}
| label = {{hlist|[[Verve Records|Verve]]|[[Whirlwind Recordings|Whirlwind]]}}
| website = {{URL|https://samarajoy.com}}
| associated_acts = {{hlist|Emmet Cohen|Pasquale Grasso}}
}}
'''Samara Joy McLendon''' <ref>{{Cite news |last=Rose |first=Naeisha |date=20 May 2021 |title=Samara Joy's new album drops in July |url=https://www.qchron.com/editions/queenswide/samara-joy-s-new-album-drops-in-july/article_fbf1d1ff-458b-5f73-92db-76f72bcd00f8.html |access-date=27 April 2022 |work=Queens Chronicle |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312161332/https://www.qchron.com/editions/queenswide/samara-joy-s-new-album-drops-in-july/article_fbf1d1ff-458b-5f73-92db-76f72bcd00f8.html |url-status=dead }}</ref> (yavutse ku ya 11 Ugushyingo 1999) ni umuririmbyi w’Umunyamerika. Alubumu ye ya mbere yasohotse mu 2021 yamufashije gutorwa nk’umuhanzi mushya mwiza na JazzTimes. Alubumu ye ya kabiri, '''Linger Awhile''' (2022), yageze ku mwanya wa mbere ku rutonde rwa Jazz Albums. Yahawe ibihembo bya Grammy, birimo icy’umuhanzi mushya mwiza mu 2023, ndetse atsindira ibihembo bibiri by’Album nziza ya Jazz Vocal (mu 2023 no mu 2025) hamwe n'icya Performance nziza ya Jazz (2024 na 2025).
== Ubuzima bwambere n'uburere ==
Yavukiye mu gace ka Castle Hill <ref>{{Cite web |last=Mason |first=Sheila Horne |date=1 March 2020 |title=The 2019 Sarah Vaughan International Jazz Vocal Competition – The SASSY Awards! |url=http://jazzpolice.com/archives/9981 |access-date=13 June 2022 |website=Jazz Police}}</ref> gaherereye mu gace ka Bronx, mu mujyi wa New York, <ref>{{Cite web |last=Alpers |first=Mira |date=12 July 2021 |title=Craving Connection: Samara Joy Speaks |url=https://www.jazzspeaks.org/jazz-speaks/craving-connection-samara-joy-speaks |access-date=27 April 2022 |website=Jazzspeaks}}</ref> Joy yavutse mu 1999 mu muryango w’umuziki. Sekuru na sekuru, Umusaza Goldwire na Ruth McLendon, bashinze itsinda rya gospel rya Philadelphia The Savettes. Sekuru, Umusaza Goldwire McLendon nawe yarangije igihembwe cya 3 cya BET 'Gospel Talent show ''Sunday Best'' . Se - umukinnyi w'amajwi akaba n'umucuranzi wa bass wazengurutse umucuranzi wa gospel Andraé Crouch <ref>{{Cite web |last=Walker |first=Gary |date=18 March 2022 |title=Watch a charming set by Samara Joy and Pasquale Grasso, hosted by Gary Walker, at Yamaha Studio |url=https://www.wbgo.org/music/2022-03-18/watch-a-charming-set-by-samara-joy-and-pasquale-grasso-hosted-by-gary-walker-at-yamaha-studio |access-date=27 April 2022 |publisher=WBGO}}</ref> <ref name="phillytrib">{{Cite news |last=Charleston |first=Rita |date=29 January 2021 |title=Vocalist Samara Joy seeks to spread understanding of jazz music |url=https://www.phillytrib.com/entertainment/music/vocalist-samara-joy-seeks-to-spread-understanding-of-jazz-music/article_c146781d-e493-5ed7-ba64-1b8b648a3b83.html |access-date=27 April 2022 |work=The Philadelphia Tribune}}</ref> - yamumenyesheje abakomeye ba gospel nka The Clark Sisters, n'ubugingo n'umuziki wa Motown . Yize mu ishuri ryisumbuye rya Fordham ryubuhanzi kandi akora ibitaramo mu itsinda ryayo rya jazz. Muri <ref name=":0" />, yatsindiye Vocalist Nziza mu iserukiramuco rya Ellington, amarushanwa yisumbuye yakiriwe na Jazz mu kigo cya Lincoln . <ref name=":0">{{Cite web |title=Meet Samara McLendon |url=https://www.purchase.edu/live/news/3636-meet-samara-mclendon |access-date=April 27, 2022 |publisher=Purchase College}}</ref> <ref name="phillytrib" />
Yabanje guhura na jazz muburyo bufite intego ubwo yiyandikishaga muri gahunda ya jazz muri SUNY 's Purchase College nkumu majwi wijwi, <ref name="npr">{{Cite web |last=Whitehead |first=Kevin |date=12 August 2021 |title=Newcomer Samara Joy Makes An Imposing Debut On Her Self-Titled Album |url=https://www.npr.org/2021/08/12/1027042961/newcomer-samara-joy-makes-an-imposing-debut-on-her-self-titled-album |access-date=27 April 2022 |website=NPR}}</ref> <ref name="wbgo">{{Cite web |last=Faircloth |first=Keanna |date=November 21, 2019 |title=Meet Samara McLendon on Afternoon Jazz, Before the Sarah Vaughan Vocal Competition |url=https://www.wbgo.org/show/afternoon-jazz/2019-11-21/meet-samara-mclendon-on-afternoon-jazz-before-the-sarah-vaughan-vocal-competition |access-date=13 June 2022 |publisher=WBGO}}</ref> maze yitwa Ella Fitzgerald Scholar. <ref>{{Cite web |title=INTRODUCING THE FOUNDATION'S ELLA FITZGERALD MEMORIAL SCHOLARS |url=https://www.ellafitzgerald.com/scholars/#/ |access-date=21 November 2022 |website=ellafitzgerald.com}}</ref> Inshuti zaho zamumenyesheje amajwi y’abahanzi bakomeye ba jazz barimo Sarah Vaughan na Fitzgerald, <ref>{{Cite news |last=Gelly |first=Dave |author-link=Dave Gelly |date=August 7, 2021 |title=Samara Joy: Samara Joy review – classic American song in safe young hands |url=https://www.theguardian.com/music/2021/aug/07/samara-joy-debut-album-review-pasquale-grasso-sarah-vaughan |access-date=27 April 2022 |work=The Guardian}}</ref> n’abacuranga ibikoresho nka Kenny Washington, Jon Faddis (twiganye), <ref>{{Cite news |last=Garelick |first=Jon |date=11 November 2022 |title=Holiday cheer from Samara Joy, with her own twist on tradition |url=https://www.bostonglobe.com/2022/11/11/arts/holiday-cheer-samara-joy-with-her-own-twist-tradition/ |access-date=17 November 2022 |work=Boston Globe}}</ref> na Ingrid Jensen . <ref name="wbgo" /> Ashingiye ku gishushanyo cya jazz Billie Holiday, Joy yaje gukora ikiruhuko cyitwa "Ibumoso wenyine" <ref>{{Cite web |last=JazzBuffalo |date=2024-12-18 |title=JazzBuffalo Review: Samara Joy’s Holiday Concert at UBCFA – A Triumphant Return and a New Chapter |url=https://jazzbuffalo.org/2024/12/18/jazzbuffalo-review-samara-joys-holiday-concert-at-ubcfa-a-triumphant-return-and-a-new-chapter/ |access-date=2025-11-23 |website=JazzBuffalo |language=en-US}}</ref> kandi yifashishije uburyo bwe bwose kuri stade igezweho.
== Umwuga ==
Muri 2019, nka Samara McLendon, yatsindiye amarushanwa mpuzamahanga ya Jazz Vocal Sarah Vaughan . <ref name="london">{{Cite web |last=Sieff |first=Adam |date=26 July 2021 |title=Samara Joy: 'Samara Joy' |url=https://londonjazznews.com/2021/07/26/samara-joy-samara-joy/ |access-date=27 April 2022 |website=London Jazz News}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Faircloth |first=Keanna |date=25 November 2019 |title=Samara McLendon Wins the 2019 Sarah Vaughan International Jazz Vocal Competition |url=https://www.wbgo.org/music/2019-11-25/samara-mclendon-wins-the-2019-sarah-vaughan-international-jazz-vocal-competition |access-date=6 June 2022 |publisher=WBGO}}</ref> Umwe mu bacamanza muri iryo rushanwa, Christian McBride uzwi cyane ku isi, yavuze ko Joy ari "impano iboneka rimwe mu gisekuru." <ref>{{Cite web |title=Samara Joy: The 60 Minutes Interview - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/video/samara-joy-60-minutes-video-2024-12-22/ |access-date=2025-11-23 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref> Yakoranye na producer ndetse n’umuyobozi wa nyuma, Matt Pierson, yanditse alubumu ye yise iyambere akiri muri kaminuza, <ref name="npr"/> arangiza ''magna cum laude'' mu 2021. <ref>{{Cite web |title=Purchase College: Commencement 2021 |url=https://www.purchase.edu/live/files/4471-2021-commencement-program |access-date=21 November 2022 |website=purchase.edu}}</ref> <ref>{{Cite web |last=DeLuke |first=R.J. |date=7 May 2021 |title=Samara Joy: Ascension Into Jazz |url=https://www.allaboutjazz.com/samara-joy-mclendon-ascension-into-jazz-samara-joy-mclendon |access-date=14 June 2022 |website=All About Jazz}}</ref> ''Samara Joy'' yasohotse ku ya 9 Nyakanga 2021, kuri Whirlwind Recordings . <ref name="bay">{{Cite web |last=Haas |first=Scott |date=June 16, 2021 |title=Samara Joy — voice of a new generation |url=https://www.baystatebanner.com/2021/06/16/samara-joy-voice-of-a-new-generation/ |access-date=27 April 2022 |website=Bay State Banner}}</ref> ''Jazz Times'' yise Umuhanzi <em>mushya</em> mwiza mu <ref name="jt">{{Cite web |date=April 27, 2022 |title=2021 JazzTimes Expanded Critics' Poll Results |url=https://jazztimes.com/features/lists/2021-jazztimes-expanded-critics-poll-results/ |access-date=13 June 2022 |website=Jazz Times}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Rabinowitz |first=Chloe |date=21 February 2022 |title=NJPAC Celebrates Jazz Appreciation Month With Great Shows |url=https://www.newjerseystage.com/articles2/2022/02/21/njpac-celebrates-jazz-appreciation-month-with-great-shows/ |access-date=13 June 2022 |website=New Jersey Stage}}</ref> Mu kiganiro, umuyobozi wa firime Regina King yamwise "umukobwa ukiri muto usa na Sarah Vaughan na Ella Fitzgerald bombi baba mu mubiri we." <ref>{{Cite web |last=Keegan |first=Rebecca |date=January 13, 2021 |title=Director Roundtable: Regina King, Spike Lee, George Clooney and More Reflect on State of "Cinematic Experience" Amid Pandemic |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/director-roundtable-regina-king-spike-lee-george-clooney-and-more-reflect-on-state-of-cinematic-experience-amid-pandemic-4114967/ |access-date=April 27, 2022 |website=Hollywood Reporter}}</ref>
Yasohoye amashusho menshi y'amashusho, harimo imwe yari imaze kurebwa inshuro zirenga miliyoni 1.5 guhera mu Kwakira 2020. <ref>{{Cite web |last=Bohrman |first=Gabrielle |date=6 October 2020 |title=The Art of Going Viral |url=https://www.purchasenews.org/post/the-art-of-going-viral |access-date=June 13, 2022 |website=Purchase News}}</ref> Aya mashusho yari afite guhera mu Gushyingo 2022 yungutse abayoboke be 200.000 kuri TikTok . <ref>{{Cite web |title=Samara Joy Sings |url=https://www.tiktok.com/@samarajoysings |access-date=21 November 2022 |publisher=TikTok}}</ref> Ahanini ku mbaraga zatsinze, yazengurutse u Burayi, <ref name="bay"/> harimo n'ibitaramo byagurishijwe mu Butaliyani na Otirishiya. Mu 2021 akomeza muri 2022, yazengurutse Amerika, <ref>{{Cite web |last=Rabinowitz |first=Chloe |date=3 June 2022 |title=Lincoln Center Summer For The City to Present Jazz Underground Featuring Samara Joy and More |url=https://www.broadwayworld.com/article/Lincoln-Center-Summer-For-The-City-to-Present-Jazz-Underground-Featuring-Samara-Joy-and-More-20220603 |access-date=13 June 2022 |website=Broadway World}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Harrington |first=Jim |date=22 March 2022 |title=Jazz Vocalist Samara Joy Performs At West Falmouth Library |url=https://www.capenews.net/arts_and_entertainment/jazz-vocalist-samara-joy-performs-at-west-falmouth-library/article_3a198556-bd91-5b2d-a92e-6342a4b6ecab.html |access-date=27 April 2022 |website=Daily Republic}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Harrington |first=Jim |title=Emmet Cohen w/ Samara Joy Duo @ Jazz Club Ferrara |url=https://www.americanpianists.org/calendar/event/801-samara-joy-emmet-cohen-jazz-club-ferrara |access-date=27 April 2022 |website=American Pianists}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Harrington |first=Jim |date=11 April 2022 |title=Monterey Jazz Festival releases 2022 lineup |url=https://www.dailyrepublic.com/all-dr-news/wires/entertainment/monterey-jazz-festival-releases-2022-lineup/ |access-date=27 April 2022 |website=Daily Republic}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Edgar |first=Hannah |date=13 June 2022 |title=Hyde Park Jazz Festival announces 2022 lineup featuring Charles McPherson Quintet, Qwanqwa and Hear in Now |url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/music/ct-ent-hyde-park-jazz-festival-lineup-2022-20220613-43fhzrxcofhnvhulaqqd7cq6pi-story.html |access-date=13 June 2022 |work=Chicago Tribune}}</ref> iserukiramuco <ref>{{Cite web |date=9 March 2022 |title=Litchfield Jazz Fest July 29–31 lineup announced |url=https://www.registercitizen.com/entertainment/article/Litchfield-Jazz-Fest-July-29-31-lineup-announced-16987772.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520145900/https://www.registercitizen.com/entertainment/article/Litchfield-Jazz-Fest-July-29-31-lineup-announced-16987772.php |archive-date=May 20, 2022 |access-date=June 13, 2022 |website=Daily Republic}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Russonello |first=Giovanni |date=24 January 2022 |title=Watch 5 Standout Performances From Winter Jazzfest |url=https://www.nytimes.com/2022/01/24/arts/music/winter-jazzfest.html |access-date=13 June 2022 |work=The New York Times}}</ref> Jazz ,
Ku ya 15 Gashyantare 2022, yaririmbye kuri ''uyu munsi'' ari kumwe n'umucuranzi wa gitari Pasquale Grasso <ref>{{Cite web |last=Rabinowitz |first=Chloe |date=23 February 2022 |title=Samara Joy Performs On TODAY WITH HODA & JENNA |url=https://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Samara-Joy-Performs-On-TODAY-WITH-HODA-JENNA-20220223 |access-date=27 April 2022 |website=Broadway World}}</ref> <ref>{{Cite web |date=27 September 2022 |title=Samara Joy talks world tour, sings 'Can't Get Out of This Mood' |url=https://www.today.com/video/samara-joy-performs-single-can-t-get-out-of-this-mood-149357637575 |access-date=21 November 2022 |website=Today |archive-date=21 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121161145/https://www.today.com/video/samara-joy-performs-single-can-t-get-out-of-this-mood-149357637575 |url-status=dead }}</ref> kuri ''uyu munsi'' muri Nzeri 2022. <ref>{{Cite web |last=Rabinowitz |first=Chloe |date=20 May 2022 |title=Samara Joy to be Featured in Carnegie Hall's 16th Annual Notable Occasion |url=https://www.broadwayworld.com/article/Samara-Joy-to-be-Featured-in-Carnegie-Halls-16th-Annual-Notable-Occasion-20220520 |access-date=13 June 2022 |website=Broadway World}}</ref> agaragara mu iserukiramuco rya Newport Jazz . <ref>{{Cite web |last=Ackert |first=David |date=31 August 2022 |title=Samara Joy shines at 2022 Newport Jazz Festival: Video, Photos |url=https://jazzbluesnews.com/2022/08/31/samara-joy-shines-at-2022-newport-jazz-festival-video-photos/ |access-date=November 21, 2022 |website=Jazz Blues News |archive-date=21 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121161142/https://jazzbluesnews.com/2022/08/31/samara-joy-shines-at-2022-newport-jazz-festival-video-photos/ |url-status=dead }}</ref> Yagaragaye kuri alubumu ya 2022 ya piyano piyano Julius Rodriguez ''Reka amajwi abwire bose'' . <ref>{{Cite news |last=Hobart |first=Mike |date=10 June 2022 |title=Julius Rodriguez: Let Sound Tell All — a wide-ranging debut |url=https://www.ft.com/content/ccf4125c-a16a-4f87-b05c-4a6928b5f221 |access-date=13 June 2022 |work=Financial Times}}</ref>
Ku ya 16 Nzeri 2022, yashyize ahagaragara alubumu ye ya kabiri, ''Linger Awhile'', kuri Verve Records . <ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Veronica |date=20 October 2022 |title=Samara Joy: Linger Awhile (Verve) |url=https://jazztimes.com/reviews/albums/samara-joy-linger-awhile-verve/ |access-date=17 November 2022 |website=JazzTimes}}</ref> igaragaramo uvuza ingoma Kenny Washington, umucuranzi wa gitari Pasquale Grasso, piyano Ben Paterson, na David Wong wa bassiste. <ref>{{Cite web |last=Quinn |first=Peter |title=Samara Joy: Linger Awhile |url=https://www.jazzwise.com/review/samara-joy-linger-awhile |access-date=17 November 2022 |website=Jazzwise}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Veronica |date=21 September 2022 |title=Samara Joy – 'Linger Awhile' |url=https://londonjazznews.com/2022/09/21/samara-joy-linger-awhile/ |access-date=17 November 2022 |website=London Jazz News}}</ref> Mu byo yanditse mu gihe cy'imbeho 2022 harimo kuririmbana na Jazz muri Orchestre Lincoln Centre mu ruzinduko rwayo rwa Big Band. <ref>{{Cite news |title=Jazz at Lincoln Center Orchestra ft. Dianne Reeves w/ Samara Joy |url=https://www.austinchronicle.com/events/music/jazz-at-lincoln-center-orchestra-ft-dianne-reeves-w-samara-joy-2981153/ |access-date=17 November 2022 |work=Austin Chronicle |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144823/https://www.austinchronicle.com/events/music/jazz-at-lincoln-center-orchestra-ft-dianne-reeves-w-samara-joy-2981153/ |url-status=dead }}</ref> Mu rwego rwo kwiyamamaza kw’ibiruhuko, Joy yifatanyije na Theory maze atangira indirimbo ye nshya yise "Noneho na nyuma" gusa yamamaye mu mujyi wa New York . Yavuze ko ibiruhuko bya Billie <ref>{{Cite web |last=Anicia |date=1970-01-01 |title=Interview with Samara Joy, the 2023 Grammy Awards revelation |url=https://numero.com/en/culture-en/interview-with-samara-joy-the-2023-grammy-awards-revelation-the-stars-already-adore/ |access-date=2025-11-23 |website=Numéro |language=en-US}}</ref> ku buryo bwe bwiza. <ref>{{Cite web |last=Lifestyle |first=theGrio |date=2023-11-04 |title=Black in Style: Samara Joy sings in the holidays in style |url=https://thegrio.com/2023/11/04/black-in-style-samara-joy-sings-in-the-holidays-in-style/ |access-date=2025-11-23 |website=TheGrio |language=en-US}}</ref>
Yatowe kandi yatsindiye ibihembo bibiri muri Grammy Awards mu 2023 : <ref>{{Cite web |date=15 November 2022 |title=SAMARA JOY VERVE RECORDS DEBUT EARNS 2 GRAMMY NOMINATIONS |url=https://www.musicconnection.com/samara-joy-signs-to-verve-records/ |access-date=17 November 2022 |website=Music Connection}}</ref> Alubumu nziza ya Jazz Vocal Album ya ''Linger Awhile'' n'umuhanzi mushya mwiza . Muri Grammy Awards mu 2024, yatowe kandi yegukana igihembo cyiza cya Jazz Performance hamwe nindirimbo ye "Tight." <ref>{{Cite web |last=Laughlin |first=Éamon |date=2024-02-05 |title=Samara Joy Wins Best Jazz Performance at the 2024 Grammy Awards < Music Works International |url=https://www.musicworksinternational.com/samara-joy-wins-best-jazz-performance-at-the-2024-grammy-awards/ |access-date=2025-11-23 |website=Music Works International |language=en-US}}</ref> Yatowe kandi yegukana ibindi bihembo bibiri muri Grammy Awards mu 2025 : Igitaramo cyiza cya Jazz hamwe na "Twinkle Twinkle Little Me" <ref name=":1"> {{Cite web |last=Frazier |first=Nina |date=November 8, 2024 |title=2025 GRAMMYs: See The OFFICIAL Full Nominations List |url=https://www.grammy.com/news/2025-grammys-nominations-full-winners-nominees-list |access-date=November 10, 2024 |website=[[Grammy Awards|Grammy]]}}</ref> na Album nziza ya Jazz Vocal ya ''Noheri nziza'' . <ref>{{Cite web |title=Watch Samara Joy Win Best Jazz Vocal Album For A Joyful Holiday {{!}} 2025 GRAMMYs Acceptance Speech {{!}} GRAMMY.com |url=https://grammy.com/videos/samara-joy-wins-best-jazz-vocal-album-2025-grammys |access-date=2025-11-23 |website=grammy.com |archive-date=2026-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519015510/https://www.grammy.com/videos/samara-joy-wins-best-jazz-vocal-album-2025-grammys |url-status=dead }}</ref>
== Ubucukumbuzi ==
; Alubumu za sitidiyo
* ''Ibyishimo bya Samara'' (2021) <ref name="bay"/>
* ''Gutinda Igihe gito'' (2022)
* ''Igishushanyo'' (2024)
== Ibihembo n'icyubahiro ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Ishyirahamwe
! Icyiciro
! Akazi katoranijwe
! Igisubizo
! class="unsortable" scope="col" |
|-
| 2019
| colspan="2" | Sarah Vaughan Amarushanwa mpuzamahanga ya Jazz
| rowspan="4" | We wenyine| {{won}}
| <ref>{{Cite web |last=Faircloth |first=Keanna |date=2019-11-25 |title=Samara McLendon Wins the 2019 Sarah Vaughan International Jazz Vocal Competition |url=https://www.wbgo.org/music/2019-11-25/samara-mclendon-wins-the-2019-sarah-vaughan-international-jazz-vocal-competition |access-date=2023-02-06 |website=WBGO |language=en}}</ref>
|-
| 2021
| ''JazzTimes''
| Umuhanzi mushya mwiza| {{won}}
| <ref name="jt"/>
|-
| 2022
| Ibihembo bya Jazz Music Awards
| Umuhanzi mwiza wa Jazz| {{won}}
|
|-
| rowspan="3" | 2023
| rowspan="2" | Grammy Awards
| Umuhanzi mushya mwiza| {{won}}
| rowspan="2" | <ref>{{Cite web |title=Samara Joy |url=https://www.grammy.com/artists/samara-joy/51872 |access-date=2023-02-06 |website=Grammy Awards}}</ref>
|-
| Album nziza ya Jazz
| rowspan="2" | ''Gutinda Igihe gito''| {{won}}
|-
| Ibihembo bya NAACP
| Album idasanzwe ya Jazz - Ijwi| {{nom}}
| <ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Angelique |date=January 12, 2023 |title='Abbott Elementary,' 'Black Panther: Wakanda Forever' and 'The Woman King' Dominate NAACP Image Award Nominations |url=https://variety.com/2023/awards/awards/naacp-image-award-nominees-angela-bassett-quinta-brunson-1235486668/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230113030648/https://variety.com/2023/awards/awards/naacp-image-award-nominees-angela-bassett-quinta-brunson-1235486668/ |archive-date=January 13, 2023 |access-date=January 13, 2023 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |language=en-US}}</ref>
|-
| rowspan="1" | 2024
| Grammy Awards
| rowspan="2" | Imikorere myiza ya Jazz
| "Komera"|{{won}}
| <ref>{{Cite web |last=Enos |first=Morgan |date=November 10, 2023 |title=2024 GRAMMY Nominations: See The Full Nominees List |url=https://www.grammy.com/news/2024-grammys-nominations-full-winners-nominees-list |access-date=November 24, 2023 |website=[[Grammy Awards|Grammy]] |language=en-US}}</ref>
|-
| rowspan="2" | 2025
| rowspan="2" | Grammy Awards
| "Twinkle Twinkle Ntoya" <small>(hamwe na Sullivan Fortner )</small>| {{won}}
| rowspan="2" | <ref name=":1"/>
|-
| rowspan="2" | Album nziza ya Jazz
| Ikiruhuko cyiza| {{won}}
|-
| rowspan="2" | 2026
| rowspan="2" | Grammy Awards
| ''Igishushanyo''| {{pending}}
| rowspan="2" | <ref> {{Cite web |last=Faulkner |first=Clara |date=November 7, 2025 |title=2026 GRAMMYs: See The OFFICIAL Full Nominations List |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-nominations-full-winners-nominees-list |access-date=November 8, 2025 |website=[[Grammy Awards|Grammy]]}}</ref>
|-
| Imikorere myiza ya Jazz
| "Amahoro yo mu mutwe / Inzozi zabaye impamo"| {{pending}}
|}
== Reba ==
[[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]]
a5bntq90687xrpxpa31feb5ql8z0qm7
Samara Joy
0
21352
134229
132280
2026-07-26T06:19:05Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134229
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Musical Artist
| name = Samara Joy
| image = Samara Joy INNtöne 12.jpg
| alt = Joy singing into a microphone
| caption = Joy in 2022
| birth_name = Samara Joy McLendon
| birth_date = {{birth date and age|1999|11|11}}
| birth_place = {{nowrap|[[Bronx, New York]], U.S.}}
| years_active = 2019–present
| occupation = {{hlist|Singer|songwriter}}
| genre = {{hlist|[[Jazz]]|[[R&B]]|[[soul music|soul]]|[[gospel music|gospel]]}}
| label = {{hlist|[[Verve Records|Verve]]|[[Whirlwind Recordings|Whirlwind]]}}
| website = {{URL|https://samarajoy.com}}
| associated_acts = {{hlist|Emmet Cohen|Pasquale Grasso}}
}}
'''Samara Joy McLendon''' <ref>{{Cite news |last=Rose |first=Naeisha |date=20 May 2021 |title=Samara Joy's new album drops in July |url=https://www.qchron.com/editions/queenswide/samara-joy-s-new-album-drops-in-july/article_fbf1d1ff-458b-5f73-92db-76f72bcd00f8.html |access-date=27 April 2022 |work=Queens Chronicle |archive-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312161332/https://www.qchron.com/editions/queenswide/samara-joy-s-new-album-drops-in-july/article_fbf1d1ff-458b-5f73-92db-76f72bcd00f8.html |url-status=dead }}</ref> (yavutse ku ya 11 Ugushyingo 1999) ni umuririmbyi w’Umunyamerika. Alubumu ye ya mbere yasohotse mu 2021 yamufashije gutorwa nk’umuhanzi mushya mwiza na JazzTimes. Alubumu ye ya kabiri, '''Linger Awhile''' (2022), yageze ku mwanya wa mbere ku rutonde rwa Jazz Albums. Yahawe ibihembo bya Grammy, birimo icy’umuhanzi mushya mwiza mu 2023, ndetse atsindira ibihembo bibiri by’Album nziza ya Jazz Vocal (mu 2023 no mu 2025) hamwe n'icya Performance nziza ya Jazz (2024 na 2025).
== Ubuzima bwambere n'uburere ==
Yavukiye mu gace ka Castle Hill <ref>{{Cite web |last=Mason |first=Sheila Horne |date=1 March 2020 |title=The 2019 Sarah Vaughan International Jazz Vocal Competition – The SASSY Awards! |url=http://jazzpolice.com/archives/9981 |access-date=13 June 2022 |website=Jazz Police}}</ref> gaherereye mu gace ka Bronx, mu mujyi wa New York, <ref>{{Cite web |last=Alpers |first=Mira |date=12 July 2021 |title=Craving Connection: Samara Joy Speaks |url=https://www.jazzspeaks.org/jazz-speaks/craving-connection-samara-joy-speaks |access-date=27 April 2022 |website=Jazzspeaks}}</ref> Joy yavutse mu 1999 mu muryango w’umuziki. Sekuru na sekuru, Umusaza Goldwire na Ruth McLendon, bashinze itsinda rya gospel rya Philadelphia The Savettes. Sekuru, Umusaza Goldwire McLendon nawe yarangije igihembwe cya 3 cya BET 'Gospel Talent show ''Sunday Best'' . Se - umukinnyi w'amajwi akaba n'umucuranzi wa bass wazengurutse umucuranzi wa gospel Andraé Crouch <ref>{{Cite web |last=Walker |first=Gary |date=18 March 2022 |title=Watch a charming set by Samara Joy and Pasquale Grasso, hosted by Gary Walker, at Yamaha Studio |url=https://www.wbgo.org/music/2022-03-18/watch-a-charming-set-by-samara-joy-and-pasquale-grasso-hosted-by-gary-walker-at-yamaha-studio |access-date=27 April 2022 |publisher=WBGO}}</ref> <ref name="phillytrib">{{Cite news |last=Charleston |first=Rita |date=29 January 2021 |title=Vocalist Samara Joy seeks to spread understanding of jazz music |url=https://www.phillytrib.com/entertainment/music/vocalist-samara-joy-seeks-to-spread-understanding-of-jazz-music/article_c146781d-e493-5ed7-ba64-1b8b648a3b83.html |access-date=27 April 2022 |work=The Philadelphia Tribune}}</ref> - yamumenyesheje abakomeye ba gospel nka The Clark Sisters, n'ubugingo n'umuziki wa Motown . Yize mu ishuri ryisumbuye rya Fordham ryubuhanzi kandi akora ibitaramo mu itsinda ryayo rya jazz. Muri <ref name=":0" />, yatsindiye Vocalist Nziza mu iserukiramuco rya Ellington, amarushanwa yisumbuye yakiriwe na Jazz mu kigo cya Lincoln . <ref name=":0">{{Cite web |title=Meet Samara McLendon |url=https://www.purchase.edu/live/news/3636-meet-samara-mclendon |access-date=April 27, 2022 |publisher=Purchase College}}</ref> <ref name="phillytrib" />
Yabanje guhura na jazz muburyo bufite intego ubwo yiyandikishaga muri gahunda ya jazz muri SUNY 's Purchase College nkumu majwi wijwi, <ref name="npr">{{Cite web |last=Whitehead |first=Kevin |date=12 August 2021 |title=Newcomer Samara Joy Makes An Imposing Debut On Her Self-Titled Album |url=https://www.npr.org/2021/08/12/1027042961/newcomer-samara-joy-makes-an-imposing-debut-on-her-self-titled-album |access-date=27 April 2022 |website=NPR}}</ref> <ref name="wbgo">{{Cite web |last=Faircloth |first=Keanna |date=November 21, 2019 |title=Meet Samara McLendon on Afternoon Jazz, Before the Sarah Vaughan Vocal Competition |url=https://www.wbgo.org/show/afternoon-jazz/2019-11-21/meet-samara-mclendon-on-afternoon-jazz-before-the-sarah-vaughan-vocal-competition |access-date=13 June 2022 |publisher=WBGO}}</ref> maze yitwa Ella Fitzgerald Scholar. <ref>{{Cite web |title=INTRODUCING THE FOUNDATION'S ELLA FITZGERALD MEMORIAL SCHOLARS |url=https://www.ellafitzgerald.com/scholars/#/ |access-date=21 November 2022 |website=ellafitzgerald.com}}</ref> Inshuti zaho zamumenyesheje amajwi y’abahanzi bakomeye ba jazz barimo Sarah Vaughan na Fitzgerald, <ref>{{Cite news |last=Gelly |first=Dave |author-link=Dave Gelly |date=August 7, 2021 |title=Samara Joy: Samara Joy review – classic American song in safe young hands |url=https://www.theguardian.com/music/2021/aug/07/samara-joy-debut-album-review-pasquale-grasso-sarah-vaughan |access-date=27 April 2022 |work=The Guardian}}</ref> n’abacuranga ibikoresho nka Kenny Washington, Jon Faddis (twiganye), <ref>{{Cite news |last=Garelick |first=Jon |date=11 November 2022 |title=Holiday cheer from Samara Joy, with her own twist on tradition |url=https://www.bostonglobe.com/2022/11/11/arts/holiday-cheer-samara-joy-with-her-own-twist-tradition/ |access-date=17 November 2022 |work=Boston Globe}}</ref> na Ingrid Jensen . <ref name="wbgo" /> Ashingiye ku gishushanyo cya jazz Billie Holiday, Joy yaje gukora ikiruhuko cyitwa "Ibumoso wenyine" <ref>{{Cite web |last=JazzBuffalo |date=2024-12-18 |title=JazzBuffalo Review: Samara Joy’s Holiday Concert at UBCFA – A Triumphant Return and a New Chapter |url=https://jazzbuffalo.org/2024/12/18/jazzbuffalo-review-samara-joys-holiday-concert-at-ubcfa-a-triumphant-return-and-a-new-chapter/ |access-date=2025-11-23 |website=JazzBuffalo |language=en-US}}</ref> kandi yifashishije uburyo bwe bwose kuri stade igezweho.
== Umwuga ==
Muri 2019, nka Samara McLendon, yatsindiye amarushanwa mpuzamahanga ya Jazz Vocal Sarah Vaughan . <ref name="london">{{Cite web |last=Sieff |first=Adam |date=26 July 2021 |title=Samara Joy: 'Samara Joy' |url=https://londonjazznews.com/2021/07/26/samara-joy-samara-joy/ |access-date=27 April 2022 |website=London Jazz News}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Faircloth |first=Keanna |date=25 November 2019 |title=Samara McLendon Wins the 2019 Sarah Vaughan International Jazz Vocal Competition |url=https://www.wbgo.org/music/2019-11-25/samara-mclendon-wins-the-2019-sarah-vaughan-international-jazz-vocal-competition |access-date=6 June 2022 |publisher=WBGO}}</ref> Umwe mu bacamanza muri iryo rushanwa, Christian McBride uzwi cyane ku isi, yavuze ko Joy ari "impano iboneka rimwe mu gisekuru." <ref>{{Cite web |title=Samara Joy: The 60 Minutes Interview - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/video/samara-joy-60-minutes-video-2024-12-22/ |access-date=2025-11-23 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref> Yakoranye na producer ndetse n’umuyobozi wa nyuma, Matt Pierson, yanditse alubumu ye yise iyambere akiri muri kaminuza, <ref name="npr"/> arangiza ''magna cum laude'' mu 2021. <ref>{{Cite web |title=Purchase College: Commencement 2021 |url=https://www.purchase.edu/live/files/4471-2021-commencement-program |access-date=21 November 2022 |website=purchase.edu}}</ref> <ref>{{Cite web |last=DeLuke |first=R.J. |date=7 May 2021 |title=Samara Joy: Ascension Into Jazz |url=https://www.allaboutjazz.com/samara-joy-mclendon-ascension-into-jazz-samara-joy-mclendon |access-date=14 June 2022 |website=All About Jazz}}</ref> ''Samara Joy'' yasohotse ku ya 9 Nyakanga 2021, kuri Whirlwind Recordings . <ref name="bay">{{Cite web |last=Haas |first=Scott |date=June 16, 2021 |title=Samara Joy — voice of a new generation |url=https://www.baystatebanner.com/2021/06/16/samara-joy-voice-of-a-new-generation/ |access-date=27 April 2022 |website=Bay State Banner}}</ref> ''Jazz Times'' yise Umuhanzi <em>mushya</em> mwiza mu <ref name="jt">{{Cite web |date=April 27, 2022 |title=2021 JazzTimes Expanded Critics' Poll Results |url=https://jazztimes.com/features/lists/2021-jazztimes-expanded-critics-poll-results/ |access-date=13 June 2022 |website=Jazz Times}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Rabinowitz |first=Chloe |date=21 February 2022 |title=NJPAC Celebrates Jazz Appreciation Month With Great Shows |url=https://www.newjerseystage.com/articles2/2022/02/21/njpac-celebrates-jazz-appreciation-month-with-great-shows/ |access-date=13 June 2022 |website=New Jersey Stage}}</ref> Mu kiganiro, umuyobozi wa firime Regina King yamwise "umukobwa ukiri muto usa na Sarah Vaughan na Ella Fitzgerald bombi baba mu mubiri we." <ref>{{Cite web |last=Keegan |first=Rebecca |date=January 13, 2021 |title=Director Roundtable: Regina King, Spike Lee, George Clooney and More Reflect on State of "Cinematic Experience" Amid Pandemic |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/director-roundtable-regina-king-spike-lee-george-clooney-and-more-reflect-on-state-of-cinematic-experience-amid-pandemic-4114967/ |access-date=April 27, 2022 |website=Hollywood Reporter}}</ref>
Yasohoye amashusho menshi y'amashusho, harimo imwe yari imaze kurebwa inshuro zirenga miliyoni 1.5 guhera mu Kwakira 2020. <ref>{{Cite web |last=Bohrman |first=Gabrielle |date=6 October 2020 |title=The Art of Going Viral |url=https://www.purchasenews.org/post/the-art-of-going-viral |access-date=June 13, 2022 |website=Purchase News}}</ref> Aya mashusho yari afite guhera mu Gushyingo 2022 yungutse abayoboke be 200.000 kuri TikTok . <ref>{{Cite web |title=Samara Joy Sings |url=https://www.tiktok.com/@samarajoysings |access-date=21 November 2022 |publisher=TikTok}}</ref> Ahanini ku mbaraga zatsinze, yazengurutse u Burayi, <ref name="bay"/> harimo n'ibitaramo byagurishijwe mu Butaliyani na Otirishiya. Mu 2021 akomeza muri 2022, yazengurutse Amerika, <ref>{{Cite web |last=Rabinowitz |first=Chloe |date=3 June 2022 |title=Lincoln Center Summer For The City to Present Jazz Underground Featuring Samara Joy and More |url=https://www.broadwayworld.com/article/Lincoln-Center-Summer-For-The-City-to-Present-Jazz-Underground-Featuring-Samara-Joy-and-More-20220603 |access-date=13 June 2022 |website=Broadway World}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Harrington |first=Jim |date=22 March 2022 |title=Jazz Vocalist Samara Joy Performs At West Falmouth Library |url=https://www.capenews.net/arts_and_entertainment/jazz-vocalist-samara-joy-performs-at-west-falmouth-library/article_3a198556-bd91-5b2d-a92e-6342a4b6ecab.html |access-date=27 April 2022 |website=Daily Republic}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Harrington |first=Jim |title=Emmet Cohen w/ Samara Joy Duo @ Jazz Club Ferrara |url=https://www.americanpianists.org/calendar/event/801-samara-joy-emmet-cohen-jazz-club-ferrara |access-date=27 April 2022 |website=American Pianists}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Harrington |first=Jim |date=11 April 2022 |title=Monterey Jazz Festival releases 2022 lineup |url=https://www.dailyrepublic.com/all-dr-news/wires/entertainment/monterey-jazz-festival-releases-2022-lineup/ |access-date=27 April 2022 |website=Daily Republic}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Edgar |first=Hannah |date=13 June 2022 |title=Hyde Park Jazz Festival announces 2022 lineup featuring Charles McPherson Quintet, Qwanqwa and Hear in Now |url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/music/ct-ent-hyde-park-jazz-festival-lineup-2022-20220613-43fhzrxcofhnvhulaqqd7cq6pi-story.html |access-date=13 June 2022 |work=Chicago Tribune}}</ref> nandi maserukiramuco <ref>{{Cite web |date=9 March 2022 |title=Litchfield Jazz Fest July 29–31 lineup announced |url=https://www.registercitizen.com/entertainment/article/Litchfield-Jazz-Fest-July-29-31-lineup-announced-16987772.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520145900/https://www.registercitizen.com/entertainment/article/Litchfield-Jazz-Fest-July-29-31-lineup-announced-16987772.php |archive-date=May 20, 2022 |access-date=June 13, 2022 |website=Daily Republic}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Russonello |first=Giovanni |date=24 January 2022 |title=Watch 5 Standout Performances From Winter Jazzfest |url=https://www.nytimes.com/2022/01/24/arts/music/winter-jazzfest.html |access-date=13 June 2022 |work=The New York Times}}</ref> cyane cyane muburayi.
Ku ya 15 Gashyantare 2022, yaririmbye kuri ''uyu munsi'' ari kumwe n'umucuranzi wa gitari Pasquale Grasso <ref>{{Cite web |last=Rabinowitz |first=Chloe |date=23 February 2022 |title=Samara Joy Performs On TODAY WITH HODA & JENNA |url=https://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Samara-Joy-Performs-On-TODAY-WITH-HODA-JENNA-20220223 |access-date=27 April 2022 |website=Broadway World}}</ref> <ref>{{Cite web |date=27 September 2022 |title=Samara Joy talks world tour, sings 'Can't Get Out of This Mood' |url=https://www.today.com/video/samara-joy-performs-single-can-t-get-out-of-this-mood-149357637575 |access-date=21 November 2022 |website=Today |archive-date=21 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121161145/https://www.today.com/video/samara-joy-performs-single-can-t-get-out-of-this-mood-149357637575 |url-status=dead }}</ref> kuri ''uyu munsi'' muri Nzeri 2022. <ref>{{Cite web |last=Rabinowitz |first=Chloe |date=20 May 2022 |title=Samara Joy to be Featured in Carnegie Hall's 16th Annual Notable Occasion |url=https://www.broadwayworld.com/article/Samara-Joy-to-be-Featured-in-Carnegie-Halls-16th-Annual-Notable-Occasion-20220520 |access-date=13 June 2022 |website=Broadway World}}</ref> agaragara mu iserukiramuco rya Newport Jazz . <ref>{{Cite web |last=Ackert |first=David |date=31 August 2022 |title=Samara Joy shines at 2022 Newport Jazz Festival: Video, Photos |url=https://jazzbluesnews.com/2022/08/31/samara-joy-shines-at-2022-newport-jazz-festival-video-photos/ |access-date=November 21, 2022 |website=Jazz Blues News |archive-date=21 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121161142/https://jazzbluesnews.com/2022/08/31/samara-joy-shines-at-2022-newport-jazz-festival-video-photos/ |url-status=dead }}</ref> Yagaragaye kuri alubumu ya 2022 ya piyano piyano Julius Rodriguez ''Reka amajwi abwire bose'' . <ref>{{Cite news |last=Hobart |first=Mike |date=10 June 2022 |title=Julius Rodriguez: Let Sound Tell All — a wide-ranging debut |url=https://www.ft.com/content/ccf4125c-a16a-4f87-b05c-4a6928b5f221 |access-date=13 June 2022 |work=Financial Times}}</ref>
Ku ya 16 Nzeri 2022, yashyize ahagaragara alubumu ye ya kabiri, ''Linger Awhile'', kuri Verve Records . <ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Veronica |date=20 October 2022 |title=Samara Joy: Linger Awhile (Verve) |url=https://jazztimes.com/reviews/albums/samara-joy-linger-awhile-verve/ |access-date=17 November 2022 |website=JazzTimes}}</ref> igaragaramo uvuza ingoma Kenny Washington, umucuranzi wa gitari Pasquale Grasso, piyano Ben Paterson, na David Wong wa bassiste. <ref>{{Cite web |last=Quinn |first=Peter |title=Samara Joy: Linger Awhile |url=https://www.jazzwise.com/review/samara-joy-linger-awhile |access-date=17 November 2022 |website=Jazzwise}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Veronica |date=21 September 2022 |title=Samara Joy – 'Linger Awhile' |url=https://londonjazznews.com/2022/09/21/samara-joy-linger-awhile/ |access-date=17 November 2022 |website=London Jazz News}}</ref> Mu byo yanditse mu gihe cy'imbeho 2022 harimo kuririmbana na Jazz muri Orchestre Lincoln Centre mu ruzinduko rwayo rwa Big Band. <ref>{{Cite news |title=Jazz at Lincoln Center Orchestra ft. Dianne Reeves w/ Samara Joy |url=https://www.austinchronicle.com/events/music/jazz-at-lincoln-center-orchestra-ft-dianne-reeves-w-samara-joy-2981153/ |access-date=17 November 2022 |work=Austin Chronicle |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202144823/https://www.austinchronicle.com/events/music/jazz-at-lincoln-center-orchestra-ft-dianne-reeves-w-samara-joy-2981153/ |url-status=dead }}</ref> Mu rwego rwo kwiyamamaza kw’ibiruhuko, Joy yifatanyije na Theory maze atangira indirimbo ye nshya yise "Noneho na nyuma" gusa yamamaye mu mujyi wa New York . Yavuze ko ibiruhuko bya Billie <ref>{{Cite web |last=Anicia |date=1970-01-01 |title=Interview with Samara Joy, the 2023 Grammy Awards revelation |url=https://numero.com/en/culture-en/interview-with-samara-joy-the-2023-grammy-awards-revelation-the-stars-already-adore/ |access-date=2025-11-23 |website=Numéro |language=en-US}}</ref> ku buryo bwe bwiza. <ref>{{Cite web |last=Lifestyle |first=theGrio |date=2023-11-04 |title=Black in Style: Samara Joy sings in the holidays in style |url=https://thegrio.com/2023/11/04/black-in-style-samara-joy-sings-in-the-holidays-in-style/ |access-date=2025-11-23 |website=TheGrio |language=en-US}}</ref>
Yatowe kandi yatsindiye ibihembo bibiri muri Grammy Awards mu 2023 : <ref>{{Cite web |date=15 November 2022 |title=SAMARA JOY VERVE RECORDS DEBUT EARNS 2 GRAMMY NOMINATIONS |url=https://www.musicconnection.com/samara-joy-signs-to-verve-records/ |access-date=17 November 2022 |website=Music Connection}}</ref> Alubumu nziza ya Jazz Vocal Album ya ''Linger Awhile'' n'umuhanzi mushya mwiza . Muri Grammy Awards mu 2024, yatowe kandi yegukana igihembo cyiza cya Jazz Performance hamwe nindirimbo ye "Tight." <ref>{{Cite web |last=Laughlin |first=Éamon |date=2024-02-05 |title=Samara Joy Wins Best Jazz Performance at the 2024 Grammy Awards < Music Works International |url=https://www.musicworksinternational.com/samara-joy-wins-best-jazz-performance-at-the-2024-grammy-awards/ |access-date=2025-11-23 |website=Music Works International |language=en-US}}</ref> Yatowe kandi yegukana ibindi bihembo bibiri muri Grammy Awards mu 2025 : Igitaramo cyiza cya Jazz hamwe na "Twinkle Twinkle Little Me" <ref name=":1"> {{Cite web |last=Frazier |first=Nina |date=November 8, 2024 |title=2025 GRAMMYs: See The OFFICIAL Full Nominations List |url=https://www.grammy.com/news/2025-grammys-nominations-full-winners-nominees-list |access-date=November 10, 2024 |website=[[Grammy Awards|Grammy]]}}</ref> na Album nziza ya Jazz Vocal ya ''Noheri nziza'' . <ref>{{Cite web |title=Watch Samara Joy Win Best Jazz Vocal Album For A Joyful Holiday {{!}} 2025 GRAMMYs Acceptance Speech {{!}} GRAMMY.com |url=https://grammy.com/videos/samara-joy-wins-best-jazz-vocal-album-2025-grammys |access-date=2025-11-23 |website=grammy.com |archive-date=2026-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519015510/https://www.grammy.com/videos/samara-joy-wins-best-jazz-vocal-album-2025-grammys |url-status=dead }}</ref>
== Ubucukumbuzi ==
; Alubumu za sitidiyo
* ''Ibyishimo bya Samara'' (2021) <ref name="bay"/>
* ''Gutinda Igihe gito'' (2022)
* ''Igishushanyo'' (2024)
== Ibihembo n'icyubahiro ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Ishyirahamwe
! Icyiciro
! Akazi katoranijwe
! Igisubizo
! class="unsortable" scope="col" |
|-
| 2019
| colspan="2" | Sarah Vaughan Amarushanwa mpuzamahanga ya Jazz
| rowspan="4" | We wenyine| {{won}}
| <ref>{{Cite web |last=Faircloth |first=Keanna |date=2019-11-25 |title=Samara McLendon Wins the 2019 Sarah Vaughan International Jazz Vocal Competition |url=https://www.wbgo.org/music/2019-11-25/samara-mclendon-wins-the-2019-sarah-vaughan-international-jazz-vocal-competition |access-date=2023-02-06 |website=WBGO |language=en}}</ref>
|-
| 2021
| ''JazzTimes''
| Umuhanzi mushya mwiza| {{won}}
| <ref name="jt"/>
|-
| 2022
| Ibihembo bya Jazz Music Awards
| Umuhanzi mwiza wa Jazz| {{won}}
|
|-
| rowspan="3" | 2023
| rowspan="2" | Grammy Awards
| Umuhanzi mushya mwiza| {{won}}
| rowspan="2" | <ref>{{Cite web |title=Samara Joy |url=https://www.grammy.com/artists/samara-joy/51872 |access-date=2023-02-06 |website=Grammy Awards}}</ref>
|-
| Album nziza ya Jazz
| rowspan="2" | ''Gutinda Igihe gito''| {{won}}
|-
| Ibihembo bya NAACP
| Album idasanzwe ya Jazz - Ijwi| {{nom}}
| <ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Angelique |date=January 12, 2023 |title='Abbott Elementary,' 'Black Panther: Wakanda Forever' and 'The Woman King' Dominate NAACP Image Award Nominations |url=https://variety.com/2023/awards/awards/naacp-image-award-nominees-angela-bassett-quinta-brunson-1235486668/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230113030648/https://variety.com/2023/awards/awards/naacp-image-award-nominees-angela-bassett-quinta-brunson-1235486668/ |archive-date=January 13, 2023 |access-date=January 13, 2023 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |language=en-US}}</ref>
|-
| rowspan="1" | 2024
| Grammy Awards
| rowspan="2" | Imikorere myiza ya Jazz
| "Komera"|{{won}}
| <ref>{{Cite web |last=Enos |first=Morgan |date=November 10, 2023 |title=2024 GRAMMY Nominations: See The Full Nominees List |url=https://www.grammy.com/news/2024-grammys-nominations-full-winners-nominees-list |access-date=November 24, 2023 |website=[[Grammy Awards|Grammy]] |language=en-US}}</ref>
|-
| rowspan="2" | 2025
| rowspan="2" | Grammy Awards
| "Twinkle Twinkle Ntoya" <small>(hamwe na Sullivan Fortner )</small>| {{won}}
| rowspan="2" | <ref name=":1"/>
|-
| rowspan="2" | Album nziza ya Jazz
| Ikiruhuko cyiza| {{won}}
|-
| rowspan="2" | 2026
| rowspan="2" | Grammy Awards
| ''Igishushanyo''| {{pending}}
| rowspan="2" | <ref> {{Cite web |last=Faulkner |first=Clara |date=November 7, 2025 |title=2026 GRAMMYs: See The OFFICIAL Full Nominations List |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-nominations-full-winners-nominees-list |access-date=November 8, 2025 |website=[[Grammy Awards|Grammy]]}}</ref>
|-
| Imikorere myiza ya Jazz
| "Amahoro yo mu mutwe / Inzozi zabaye impamo"| {{pending}}
|}
== Reba ==
[[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]]
apl31bci7okvvonmuoadbh68yuan0me
Isaac Murwanashyaka
0
21368
134150
133728
2026-07-25T19:38:06Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134150
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Musical Artist
| background = person
| honorific_prefix =
| name = Isaac Murwanashyaka Nzabonimana
| honorific_suffix =
| image = Isaac murwanashyaka Nzabonimana 19.jpg
| image_upright =
| image_size =
| landscape = yes
| alt =
| caption =
| native_name =
| native_name_lang =
| birth_name = Isaac Murwanashyaka Nzabonimana
| alias = {{hlist|King of the Stage|Isacco}}
| birth_date = {{Birth date and age|1991|01|19}}
| origin = [[Rwanda]]
| genre = {{hlist|[[Afropop]]|[[Afrobeat]]|Afro dancehall|R&B}}
| occupation = {{hlist|Singer|Songwriter|Music Producer|Logistics Manager}}
| instrument =
| years_active = 2012–present
| label = Isacco Production
| website =
| module =
| module2 =
| module3 =
}}
'''Isaac Murwanashyaka Nzabonimana''' (yavutse ku ya 19 Mutarama 1991 mu [[Rwanda]] ), bakunze kwita izina rya stage '''Isacco''' ni umuririmbyi w’igifaransa n’ikinyarwanda, <ref>{{Cite web |title=Rwandese star Isacco to drop much-anticipated 2nd album ft top Kenyan artistes |url=https://www.mpasho.co.ke/entertainment/2025-04-11-rwandese-star-isacco-to-drop-much-anticipated-2nd-album |access-date=2025-07-06 |website=www.mpasho.co.ke |language=en}}</ref> akaba n'umwanditsi w'indirimbo.
== Ubuzima N'amashuri ==
'''Isaac Murwanashyaka Nzabonimana''' yavukiye mu [[Rwanda]] akurira cyane cyane muri [[Kenya]] . Ni bucura iwabo mu bavandimwe batatu babyawe na Béata na '''Callixte Nzabonimana''' . <ref>{{Cite web |last=Osoro |first=William |date=2025-04-11 |title=Isacco: France-Based Singer Admits to Missing Chapati, Sukuma Wiki – Tuko.co.ke |url=https://www.tuko.co.ke/entertainment/music/585428-isacco-france-based-singer-admits-missing-chapati-sukuma-wiki/ |access-date=2025-07-26 |website=www.tuko.co.ke |language=en}}</ref>
Mu bwana bwe muri Kenya, yatangiye gukunda umuziki hakiri kare. Nyuma yaje kwimukira mu Bufaransa gukurikirana amasomo ya Logistics anakomeza gutezimbere umwuga we wu muzika. <ref>{{Cite web |last=Kenya |first=TV47 |date=2025-06-22 |title=Rwandan-Kenyan artist Isacco set for grand return at Paris's Casino de Paris |url=https://www.tv47.digital/rwandan-kenyan-artist-isacco-set-for-grand-return-at-pariss-casino-de-paris-106211/ |access-date=2025-07-06 |website=TV47 Digital |language=en}}</ref>
Isaac Murwanashyaka Nzabonimana yatandukanye n'ababyeyi be akiri muto kubera ihungabana n'ibihe bigoye byagize ingaruka ku gihugu cye muricyo Gihe gihe. <ref>{{Cite web |last=B24 |first=Rédaction |date=2025-07-21 |title=Annonce {{!}} ISACCO : Le Roi de la Scène au parcours triplement inspirant |url=https://burkina24.com/2025/07/21/annonce-isacco-le-roi-de-la-scene-au-parcours-triplement-inspirant/ |access-date=2025-07-23 |website=Burkina24.com – Actualité du Burkina Faso 24h/24 |language=fr-FR}}</ref> Kuva afite imyaka itatu, yarezwe na bakuru be babiri adahari ababyeyi be badahari.
Nubwo yakuze adafite urukundo rw'ababyeyi, yahawe uburere bukomeye kandi bwita kuri benewabo, we abona ko ari ababyeyi be b'ukuri. Mu kiganiro kuri televiziyo, yagize ati: “Ndi uwo ndiwe uyu munsi kubera bo.” mucyongereza "“I am who I am today because of them.”
Yongeye guhura n'ababyeyi be bamubyaye afite imyaka 21, uburambe yavuze ko butazibagirana. <ref>{{Cite web |title=Paris-based artist with Kenyan roots nominated for African music honour {{!}} Pulselive Kenya |url=https://www.pulselive.co.ke/articles/entertainment/celebrities/paris-based-artist-with-kenyan-roots-nominated-for-african-music-honour-2025072613401340703 |access-date=2025-07-26 |website=www.pulselive.co.ke |language=en}}</ref>
Mu bwana bwe bwose, abantu benshi mu baturage - inshuti z'umuryango ndetse n'abo baziranye - bagize uruhare mu kumwitaho no kumererwa neza, nubwo ntaho bahuriye kandi nta kintu na kimwe bategereje. Iyi nkunga ititangiriye itama yatangajwe cyane na Isaac Murwanashyaka Nzabonimana kandi bituma agira impuhwe n’ubufatanye. <ref>{{Cite web |last=Osoro |first=William |date=2025-07-25 |title=Singer Isacco Speaks on Decade-Long Charity Mission: “It’s a Calling” – Tuko.co.ke |url=https://www.tuko.co.ke/entertainment/celebrities/597347-singer-isacco-speaks-decade-long-charity-mission-s-a-calling/ |access-date=2025-07-26 |website=www.tuko.co.ke |language=en}}</ref> Akenshi avuga ko kwiyemeza gufasha abandi bituruka kuri ubu bunararibonye bwawe: “Iyo ukoze ibyiza hafi yawe, umunsi umwe bikugarukira haba kuri wewe cyangwa ku muryango wawe.”
== Umwuga wa muzika ==
Azwiho ubuhanga nka '''Isacco''' akitwa Umwami wa Stage kubera ibikorwa bye byimbaraga n'ubushobozi bwo gukurura abantu no kubashishikariza
'''Isacco''' yatangiye urugendo rwe rwa muzika muri Kenya, aho yamenyekanye na sitidiyo zafashwe amajwi na mubyara we, Rukuz, utuganya imiziki. Yanditse indirimbo ye ya mbere, <nowiki>''</nowiki> ''Maisha Ni Mpango'' <nowiki>''</nowiki> ("Life is a Project"), yakiriye amashusho kuri radiyo yo muri Kenya kandi amuha amahirwe yo gukora nk'igitaramo cyo gutangiza ibitaramo byaho.
Nubwo mu ntangiriro atigeze atekereza ko umuziki ari umwuga wabigize umwuga, '''Isacco''' yagumye mu ruhando nyuma yo kwimukira mu Bufaransa. Agezeyo, yinjiye mu ruziga rw'inshuti z'umuziki maze ashinga itsinda <nowiki>'' '</nowiki> '''IC-KS''' <nowiki>' ''</nowiki> . Nyuma y'imyaka itari mike, mugihe abagize itsinda bakurikiranye izindi nzira z'umwuga, yahisemo gutangira umwuga wenyine.
Muri 2017, '''Isacco''' yasohoye indirimbo ye ya mbere ku giti cye, NONAHA ("Now '''"''' ), yahise atsindira ako kanya maze atangira urugendo rwe rwa muzika wenyine. Kuva icyo gihe, yamenyekanye kubera ijwi rye ry'ukuri, imbaraga zikomeye, hamwe na stage ikomeye. <ref>{{Cite web |last=Musumba |first=Jael |title=One on One with France-based Rwandese artist Murwanashyaka Nzabonimana aka Isacco |url=https://www.standardmedia.co.ke/counties/article/2001491337/one-on-one-with-france-based-rwandese-artist-murwanashyaka-nzabonimana-aka-isacco |access-date=2025-07-06 |website=The Standard |language=en}}</ref>
Yasohoye izindi ndirimbo nyinshi, zirimo:
''Cheza'' (2018)
''Uko Ubikora'' (2020)
''Urampagije'' (2020)
''Malayika'' (2021)
''Inchallah'' (2021). <ref>{{Cite web |last=Digital |first=Release /KBC |date=2025-06-20 |title=Musician Isacco set to perform in Paris next month |url=https://www.kbc.co.ke/musician-isacco-set-to-perform-in-paris-next-month/ |access-date=2025-07-06 |website=KBC Digital |language=en-US}}</ref>
Muri 2020, yashinze label ye bwite, '''ISACCO Production''', asohora zunguza afatanyije n'umuhanzi wo muri Gineya '''Lil Sako''' .
Album ye ya mbere, ''On s'amuse'', yasohotse muri Nzeri 2021 kandi ikubiyemo inzira umunani. Album ya kabiri iteganijwe mu mpera za 2025, hamwe nubufatanye butandukanye n'abahanzi bo muri Kenya. <ref>{{Cite web |last=Sauce |first=The |date=2025-06-22 |title=Rwandese Musician Isacco To Perform His New Single In Paris Next Month |url=https://www.capitalfm.co.ke/thesauce/rwandese-musician-isacco-to-perform-his-new-single-in-paris-next-month/ |access-date=2025-07-06 |website=The Sauce |language=en-US |archive-date=2025-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250706013357/https://www.capitalfm.co.ke/thesauce/rwandese-musician-isacco-to-perform-his-new-single-in-paris-next-month/ |url-status=dead }}</ref>
Ibikorwa bye bikomeje kwitabwaho n’itangazamakuru mu [[Rwanda]] no [[Kenya|muri Kenya]], yemeza umwanya afite mu muziki wa diaspora nyafurika. <ref>{{Cite web |last=Osoro |first=William |date=2025-06-21 |title=Isacco: Musician with Kenyan Roots Set for Major Paris Concert – Tuko.co.ke |url=https://www.tuko.co.ke/entertainment/celebrities/593618-isacco-musician-kenyan-roots-set-major-concert/ |access-date=2025-07-06 |website=www.tuko.co.ke |language=en}}</ref>
== Imikorere ==
Muri uwo mwaka, Isacco yakoze ibitaramo byinshi byubahwa, hamwe n'abahanzi bazwi:
Frankfurt - Yasangiye stage na Dadju
Élysée Montmartre (Paris) - yaririmbanye na Serge Beynaud
'''Dock Pullman''' - Yakinnye na DJ Arafat, Bramsito, Passi, na Djibril Cissé, uwahoze ari umukinnyi mpuzamahanga w'umupira w'amaguru mu Bufaransa aza kuba umu DJ
'''Dock Eiffel''' - Yitabiriye igitaramo cyo kwizihiza isabukuru yimyaka 25 '''ya Soum Bill'''
Foire de Paris - Yakozwe nabahanzi batandukanye ba Trace Afrika
Zénith de Paris - Yasangiye stage na '''Mariam Ba'''
'''Les Pyramide (Port-Marly)''' - Yakoranye na Ya Levis Dalwear na '''Samy Diko'''
Le Bataclan - Kuri stage hamwe na '''Djanii Alfa''' na '''Lil Saako''' <ref>{{Cite web |date=2025-04-10 |title=From humble beginnings to French citizenship: Isacco’s journey back to Kenya |url=https://www.citizen.digital/entertainment/from-humble-beginnings-to-french-citizenship-isaccos-journey-back-to-kenya-n360817 |access-date=2025-07-06 |website=Citizen Digital |language=en-KE}}</ref>
== Ibihembo ==
2016 - Umuhanzi mwiza w'umugabo muri Diaspora, Nshuti Awards
2017 - Umuhanzi mwiza nyafurika muri Diaspora
2022 - Umuhanzi mwiza wa Diaspora
2023 - Umuhanzi mwiza nyafurika muri Diaspora, Umusaruro wa Kara
== Ibikorwa by'ubutabazi ==
'''Isacco''' yiyemeje cyane gushyigikira abatishoboye, cyane cyane abasaza n'abafite ubumuga. Yagaragaje ko yumva ari ingirakamaro rwose iyo kumarana nabo umwanya Abatega amatwi, no gusangira ibihe byo guhuza abantu. <ref>{{Cite web |last=Ntoyai |first=Manuel |title=Paris-based musician Isacco nominated for prestigious award, rallies netizens for support |url=https://www.tnx.africa/diaspora/article/2001524930/paris-based-musician-isacco-nominated-for-prestigious-award-rallies-netizens-for-support |access-date=2025-07-23 |website=www.tnx.africa |language=en |archive-date=2025-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722141104/https://tnx.africa/diaspora/article/2001524930/paris-based-musician-isacco-nominated-for-prestigious-award-rallies-netizens-for-support |url-status=dead }}</ref>
Kuva mu 2013, '''Isaac Murwanashyaka Nzabonimana''' yitanze buri mwaka muri '''Diyosezi ya Pilgrimage of Oise i Lourdes,''' akora nk'umurezi w'ibitaro ku basaza n'abamugaye basura. Afata inararibonye nkisoko ifatika yo gukura kugiti cye no guhumeka mubuhanzi. <ref>{{Cite web |last=B24 |first=Webmaster |date=2025-07-01 |title=Communiqué {{!}} Isacco : l’artiste qui offre une semaine de lumière à ceux que la vie a fragilisés |url=https://burkina24.com/2025/07/01/communique-isacco-lartiste-qui-offre-une-semaine-de-lumiere-a-ceux-que-la-vie-a-fragilises/ |access-date=2025-07-23 |website=Burkina24.com – Actualité du Burkina Faso 24h/24 |language=fr-FR}}</ref>
Uburyo bwe bwashinze imizi muri altruisme: atanga ubufasha adategereje kugaruka, atanga igihe cye nta nyungu ateganya, kandi yizera ko gukora ibikorwa byiza nta mpamvu zidasanzwe ari isoko y'ibanze yo gusohoza umuntu ku giti cye. <ref>{{Cite web |last=Kambou |first=Sié Frédéric |date=2023-09-20 |title=Musique : Isacco, ce Rwandais qui écrit son histoire depuis la France |url=https://burkina24.com/2023/09/20/musique-isacco-cet-rwandais-qui-ecrit-son-histoire-depuis-la-france/ |access-date=2025-07-23 |website=Burkina24.com – Actualité du Burkina Faso 24h/24 |language=fr-FR}}</ref> Kuri we, ibikorwa by'ineza bikorwa muri iki gihe bishobora kugira ingaruka zirambye haba mu buzima bwe cyangwa mu buzima bw'abandi. <ref>{{Cite web |last=KAM |first=Mathias |date=2025-07-20 |title=Musique : Isacco, l’Équilibre Parfait entre Art, Foi et Leadership |url=https://www.minute.bf/musique-isacco-lequilibre-parfait-entre-art-foi-et-leadership/ |access-date=2025-07-23 |website=Minute.bf |language=fr-FR}}</ref>
Iyi filozofiya ya kimuntu iramenyesha cyane uko abona isi kandi ikomeza guhindura ibyo yiyemeje n'imibereho ye. <ref>{{Cite web |last=Kenya |first=TV47 |date=2025-07-22 |title=Singer Isacco on balancing his job with musical success |url=https://www.tv47.digital/singer-isacco-on-balancing-his-job-with-musical-success-111072/ |access-date=2025-07-23 |website=TV47 Digital |language=en}}</ref>
== Umwuga ==
'''Isaac Murwanashyaka Nzabonimana''' afite impamyabumenyi n'inzobere muri logistique. Yakoreye ibigo byinshi mpuzamahanga, <ref>{{Cite web |last=Steve |date=2025-07-17 |title=ISACCO: L’artiste au grand cœur entre musique, logistique et engagement humanitaire |url=https://senegaldirect.com/isacco-lartiste-au-grand-coeur-entre-musique-logistique-et-engagement-humanitaire/ |access-date=2025-07-23 |website=Senegal Direct |language=fr-BE}}</ref> harimo:
BMW nkibice byo kugurisha ububiko
Nestlé Purina nk'umukozi ushinzwe ibikoresho
'''Curieux E-fluid''' nk'umuyobozi wububiko
Sodexo nkumutekinisiye wibikoresho mugihe cya olempike ya Paris 2024
'''FM Logistic''' nk'umuyobozi w'itsinda
'''GreenTech''' nk'umuyobozi ushinzwe ibikoresho
== Ibihangano ==
=== Imizingo ===
''On s’amuse'' (2021)
Album ya kabiri (iteganijwe mu mpera za 2025)
=== Byatoranijwe ===
''Nonaha'' (2017)
''Cheza'' (2018)
''Uko Ubikora'' (2020)
''Urampagije'' (2020)
''Malayika'' (2021)
''Inchallah'' (2021)
''Zunguza'' feat. Lil Sako (2021)
== Reba ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]]
[[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]]
d61e0teqbp9ocw12wi5g5fcnel215o1
Septimius Awards
0
21438
134236
127372
2026-07-26T06:45:30Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134236
wikitext
text/x-wiki
'''Septimius Awards''' ni ibirori ngarukamwaka bitanga ibihembo mu byerekeye amafilime bibera mu mujyi wa Amsterdam mu [[Ubuholandi]]. Ibi bihembo byatangiye mu mwaka wa 2022, bishyira imbere gushyigikira impano nshya no guteza imbere imishinga y'indashyikirwa mu bihugu bitandukanye ku isi.<ref>{{Cite web |url=https://www.volkskrant.nl/columns-van-de-dag/misschien-kan-progressief-hollywood-een-voorbeeld-nemen-aan-moedige-filmmakers-uit-de-rest-van-de-wereld~bf8abdbb/|title=Misschien Kan Progressief Hollywood Een Voorbeeld Nemen Aan Moedige Filmmakers Uit De Rest van De Wereld |publisher=Volkskrant|language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/kevin-spacey-lifetime-achievement-award-friend-val-kilmer-1236369125/|title=Kevin Spacey Set for Lifetime Achievement Award at Amsterdam’s Septimius Awards |publisher=The Hollywood Reporter|language=en }}</ref>
Iki gikorwa cyashinzwe na [[Jan-Willem Breure]]<ref>{{Cite web |url=https://omroepzwart.nl/artikelen/septimius-awards-2024
|title=Septimius Awards|publisher=Omroep Zwart |language=nl}}</ref>, umuyobozi w'amafilime ufite inkomoko muri [[u Rwanda]], wifuje gushyiraho urubuga rugaragaza uburinganire hagati y'amafilime y'iburengerazuba n'ayandi bice by'isi.<ref>{{Cite web |url=https://forbes.ge/en/the-septimius-awards-the-oscars-of-europe-and-the-rise-of-jan-willem-breure/ |title=The Septimius Awards: The Oscars of Europe and the Rise of Jan-Willem Breure |publisher=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gq.co.za/culture/2025-01-29-septimius-awards-jan-willem-breure-is-challenging-the-rules-of-the-film-industry/
|title=Septimius Awards - Jan-Willem Breure is Challenging The Rules Of the Film Industry|publisher=GQ|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://elle.ua/stil-zhizni/blog_stil_zhizni/the-septimius-awards-jan-willem-breure-is-breaking-traditional-rules-of-cinema/
|title=The Septimius Awards - Jan-Willem Breure is Breaking Tradition Rules Of Cinema|publisher=Elle|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.salto.nl/programma/septimius-awards/
|title=Salto Septimius Awards|publisher=Salto|language=nl}}</ref>
== Imiterere n'Intego ==
Septimius Awards izwiho kuba igabanya ibyiciro by'abakinnyi n'amafilime hagati y'imigabane itanu y'isi: [[Afurika]], [[Aziya]], [[Amerika]], [[Uburayi]], n'[[Oseyaniya]]. Ibi bikorwa kugira ngo habeho guhagararirwa kw'impano zitandukanye zitagaragara mu bindi birori bikomeye nka Oscars.
Ibihembo bitangwa mu byiciro birenga 30, harimo amafilime maremare, amafilime mbarankuru, n'inyandiko z'amafilime (scripts).<ref>{{Cite web |title=Stedman Graham verbindt leiderschap en verhalen tijdens de Septimius Awards in Amsterdam |url=https://nieuws.nl/entertainment/stedman-graham-verbindt-leiderschap-en-verhalen-tijdens-de-septimius-awards-in-amsterdam |website=Nieuws.nl |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nomzamo Mbatha Celebrates Septimius Awards |url=https://dailynews.co.za/sunday-tribune/entertainment/2024-08-22-nomzamo-mbatha-celebrates-septimius-awards-win-gods-dream-for-my-life-is-cool-to-witness/ |website=DailyNews|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nomzamo Mbatha Wins At Prestigious Septimius Awards for Shaka iLembe|url=https://www.ewn.co.za/2024/08/22/nomzamo-mbatha-wins-big-at-prestigious-septimius-awards-for-shaka-ilembe |website=EWN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shaka iLembe Star Nomzamo Mbatha Wins Named Best African Actress At Septimius Awards |url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/shaka-ilembe-star-nomzamo-mbatha-named-best-african-actress-at-amsterdams-septimius-awards-20240822 |website=News24|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/maidaan-wins-best-asian-film-mohammed-zeeshan-ayub-best-actor-at-septimius-awards-2024/cid/2042750 |title=Maidaan wins best Asian film at Septimius Awards 2024 |publisher=Telegraph India|language=en}}</ref>
== Abatsinze n'abashyikirijwe ibihembo ==
Mu bamaze guhabwa ibi bihembo harimo abakinnyi bazwi cyane ku rwego mpuzamahanga:
* Kevin Spacey yahawe igihembo cy'ubuzima bwose (Lifetime Achievement Award) mu mwaka wa 2025.
<ref>{{Cite web |url=https://www.nrc.nl/nieuws/2025/09/05/met-zijn-bezoek-aan-een-amsterdams-filmgala-hoopt-hollywood-ster-kevin-spacey-zijn-carriere-vlot-te-trekken-a4905187 |title=Met Zijn Bezoek Aan Een Amsterdam Filmgala Hoop Hollywood Ster Kevin Spacey Zijn Carriere Vlot Te Trekken |publisher=NRC }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.telegraaf.nl/entertainment/cultuur/totale-chaos-bij-aankomst-kevin-spacey-in-amsterdam-ik-heb-dit-in-al-die-jaren-nog-nooit-meegemaakt/87985032.html
|title=Totale Chaos Aankomst Kevin Spacey |publisher=Telegraaf |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.telegraaf.nl/entertainment/cultuur/in-amsterdam-moet-het-eerherstel-van-metoo-acteur-kevin-spacey-vorm-krijgen-met-oeuvreprijs-verdienen-tweede-kans/87647685.html
|title=Kevin Spacey In Amsterdam - Telegraaf |publisher=Telegraaf|language=nl }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.telegraaf.nl/video/kevin-spacey-zo-goed-als-bankroet/88272547.html
|title=Kevin Spacey Zo Goed Als Bankroet - Telegraaf |publisher=Telegraaf |language=nl}}</ref>
* Umukinnyi w'icyitegererezo Shohreh Aghdashloo na we yahawe igihembo cy'indashyikirwa mu mwaka wa 2025.
* Jonathan Majors yatsindiye igihembo cy'umukinnyi mwiza w'umugabo ukomoka muri Amerika mu mwaka wa 2025.
== Inkomoko ==
{{Reflist}}
== Ihuza ryo hanze ==
* [https://web.archive.org/web/20260104094604/https://septimiusawards.com/ Urubuga rwemewe rwa Septimius Awards]
294yg7d8lv6rupfj9ejj8aekreau4sl
Nirere Xaverine
0
21559
134205
128205
2026-07-26T03:32:58Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134205
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Xaverine Nirere - 2023 UCI Road World Championships (Women's road race).jpg|thumb|Nirere Xaverine muri 2023]]
Nir'''ere''' '''Xaverine''' ni [[Rwanda|umunyarwandakazi]] unyonga igare yavutse 12 mata 2002, akaba ari mushiki wa Valens Ndayisenga wigeze gutwara irushanwa rya magare mu Rwanda . Yatangiye amarushanwa mu mwaka wa 2016, akaba akinira ikipe ya '''Team Amani''' y'amagare ahagarariye [[Akarere ka Rwamagana|Akarere ka '''Rwamagana''']].<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/28624/sports/cycling/cycling-nirere-turns-focus-on-2025-world-championship</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c8exx58ed63o</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/28575/sports/cycling/nirere-increases-chances-of-winning-windhoek-tour</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/29899/sports/cycling/nirere-says-starting-uci-race-in-kigali-a-proud-moment-for-africans</ref><ref>https://www.rfi.fr/en/sports/20250921-reusser-and-evenepoel-take-first-titles-at-world-cycling-championships-in-kigali</ref>
== Amarushanwa ==
Nirere yegukanye imidari ibiri mu mikino ya Afurika yabereye i Accra muri Ghana mu mwaka wa 2023. Nirere kandi yakoze amateka muri Namibiya ubwo ku wa 2 Kanama 2025 muri irushnwa rya Windhoek asize abandi iminota irenga icumi . kandi muri Shampiyona y’Isi muri 2025, ryabereye i Kigali ni we wabaye umukinnyi wa mbere watangije isiganwa ryo gusiganwa n’ibihe,yasoje ku mwanya wa 27 ku isi, aba uwa mbere muri [[Afurika]].<ref>{{Cite web |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-us-to-show-what-africa-can-do-the-trailblazers-heading-up-amani |title=Archive copy |access-date=2026-02-22 |archive-date=2025-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251207163019/https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-us-to-show-what-africa-can-do-the-trailblazers-heading-up-amani |url-status=dead }}</ref><ref>https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/emotional-and-unforgettable-rwanda-world-championships-ramps-up-momentum-of-african-cycling/</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/29823/sports/cycling/team-rwanda-upbeat-ahead-of-kigali-2025-uci-world-championships</ref><ref>https://globalpeloton.substack.com/p/nirere-wins-windhoek-women-tour-africas</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Amakipe]]
[[Ikiciro:Amagare]]
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Umukinnyi]]
q6yhrzkppouxpsmk6izu1c30c6a59oz
Rugby union in Rwanda
0
21587
134221
128937
2026-07-26T05:48:42Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134221
wikitext
text/x-wiki
'''Ishyirahamwe ry'abakina umupira wa Rugby mu [[Rwanda]]''' numukino muto ariko urimo gukura. Ikipe y'igihugu ubiri ku mwanya wa 95 n'isi yose ya Rugby <ref>{{Cite web |last=world.rugby |title=Men's Rankings {{!}} World Rugby |url=https://www.world.rugby/tournaments/rankings/mru |access-date=2021-07-26 |website=www.world.rugby}}</ref>
== Urwego rushinzwe imiyoborere ==
Siporo iyobowe na Fédération Rwandaise de Rugby.
== Amateka ==
U Rwanda rwahoze rukoronejwe n'Ububiligi, kandi umukino watangiye kugaragara aho ngaho.
Mugihe cy'ubukoloni, umupira wa Rugby womu Rwanda wari ufite umupira woroshye ariko uhoraho; icyakora, wagiye ugabanuka nyuma y'ubwigenge bw'u Rwanda, kandi amahano yomu ntambara yo mumyaka yowi 1990 yangije umukino cyane.
Ariko, imiryango y’ubutabazi yahageze nyuma y’iryo shyano yongeye gutangiza umukino, urimo kwitabwaho na benshi murubyiruko. Hari umuntu umwe wagize ati: "Mumyaka yanjye yose, ntarabona ishyaka n’icyifuzo cyo gukina rugby nkuko nabikoze mu Rwanda. Abahungu bafite ishyaka ryo kwiga byinshi mumukino uko bashoboye kose." <ref>{{Cite web |title=捕鱼棋牌-官网首页 |url=http://www.friendsofrwandanrugby.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615165730/http://www.friendsofrwandanrugby.org/ |archive-date=2020-06-15 |access-date=2009-06-22}}</ref>
Ubu u Rwanda rufite ikipe y'igihugu ya rugby y'abagabo [[Rwanda women's national rugby union team|n'abagore]] .
== Reba kandi ==
* Ikipe y'igihugu ya rugby y'u Rwanda
* [[Rwanda women's national rugby union team|Ikipe y'igihugu y'abagore ya rugby mu Rwanda]]
* Ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru muri Afurika
* Igikombe cya Afurika
== Amasano yo hanze ==
* [https://www.world.rugby/member-unions/42 Urupapuro rw'isi rwa Rugby Rwanda]
* [http://www.rwandarugby.com/ urupapuro rwemewe rw'ishyirahamwe ry'abakozi]
* [https://web.archive.org/web/20071026032351/http://carugby.com/ CAR]
* [https://web.archive.org/web/20200615165730/http://www.friendsofrwandanrugby.org/ Inshuti za Rugby zo mu Rwanda]
* [http://www.theeye.co.rw/rugby_in_rwanda.php Rugby mu Rwanda]
* [https://web.archive.org/web/20090515211555/http://carugby.com/news/8/ Uburundi bwatsinze intsinzi ya mbere mu igeragezwa]
== Amareferensi ==
<references />
[[Ikiciro:Imikino (Rwanda)]]
89b53wm6jzfseab1h3myobg52w0s5sg
Jinja North United FC
0
22109
134167
129252
2026-07-25T21:28:34Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134167
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football club|clubname=Jinja North United FC|fullname=Jinja North United Football Club|nickname=|founded=2010|ground=Wakitaka / Namulesa, Jinja City, Uganda|capacity=|chairman=|manager=|league=FUFA Big League|season=|position=}}'''Jinja North United FC''' nikipe [[Umupira w’amaguru|y'umupira w'amaguru]] ya Uganda ifite icyicaro i Wakitaka / Namulesa Jinja City . Iyi kipe irushanwa muri FUFA Big League, shampiyona y'umupira w'amaguru ya Uganda yomucyiciro cyakabiri. <ref>{{Cite web |title=Experienced heads save Jinja North United FC from relegation |url=https://www.newvision.co.ug/category/sports/experienced-heads-save-jinja-north-united-fc-NV_160156 |access-date=2024-08-28 |website=New Vision |language=en}}</ref>
== Amateka ==
Iyikipe yashinzwe mu 2010 kugira ngihagararire abaturage bomumajyaruguru y'Umujyi wa Jinja n'uturere tuyikikije. Iyikipe yitabira amarushanwa ya FUFA, harimo FUFA Big League n'igikombe cya Uganda Cup . <ref>{{Cite web |title=Uganda - Jinja North United FC - Results, fixtures, squad, statistics, photos, videos and news - Soccerway |url=https://int.soccerway.com/teams/uganda/jinja-north-united/61587/ |access-date=2024-08-28 |website=int.soccerway.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-12-16 |title=Kawowo Sports - East Africa's hub for sports content |url=https://kawowo.com/ |access-date=2025-12-16 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
[[Dosiye:JINJA_NORTH_UNITED_FC_PLAYERS.jpg|thumb|bamwe mu bakinnyi ba Jinja north united fc]]
Mugikombe cya Uganda cya 2021-22, Jinja North United yasezerewe na Maroons FC nyuma yo gutera penaliti nyumayokunganya 1-1 mu gihe cy’amategeko. <ref name=":3">{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2022-01-25 |title=Maroons eliminate Jinja North United in post-match penalties {{!}} Uganda Cup 2021-2022 |url=https://kawowo.com/2022/01/25/maroons-eliminate-jinja-north-united-in-post-match-penalties-uganda-cup-2021-2022/ |access-date=2025-12-16 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
Mugihe cy'umwaka wa shampiyona ya FUFA Big League 2023-2024, iyikipe yitabiriye imikino itandukanye harimo n'aho yanganyije na Booma FC igitego 1-1. <ref>{{Cite web |title=Booma FC Vs Jinja North Utd - Information |url=https://www.ugandafootball.com/fixture.php?f=5382 |access-date=2025-12-18 |website=www.ugandafootball.com}}</ref>
== Sitade ==
Jinja North United ikinirimikino yayo yanyuma kukibuga cya Kyabazinga, giherereye i Bugembe, mu Mujyi wa Jinja. Iyisitade iberamo imikino ya shampiyona n'igikombe, ikabihuriweho n'amakipe menshi y'umupira w'amaguru murakokarere. <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2022-10-21 |title=Sports: Jinja North United FC to construct own stadium |url=https://www.newvision.co.ug/category/sports/jinja-north-united-fc-to-construct-own-stadiu-NV_145722 |access-date=2025-12-19 |website=New Vision}}</ref>
== Itsinda rya tekiniki (2023- 2024) ==
Jinja North United FC iyoborwa n'ikipe ya tekiniki n'ubuyobozi ishinzwibikorwa by'umupira w'amaguru noguteza imbere abakinnyi. <ref name=":1">{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=2023-09-20 |title=Jinja North United revamps squad with addition of defensive duo |url=https://www.pulsesports.ug/football/story/jinja-north-united-revamps-squad-with-addition-of-defensive-duo-2023092013371191919 |access-date=2024-09-12 |website=Pulse Sports Uganda |language=en |archive-date=2024-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912060122/https://www.pulsesports.ug/football/story/jinja-north-united-revamps-squad-with-addition-of-defensive-duo-2023092013371191919 |url-status=dead }}</ref>
{| class="wikitable"
|+Itsinda rya tekiniki
! Oya
! IZINA
! URUHARE
! REF
|-
! 1
! Sadiq ssempigi
! Umutoza Mukuru (2023–2024)
! <ref name=":0">{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2023-06-26 |title=Sempigi officially unveiled at Jinja North United Football Club |url=https://kawowo.com/2023/06/26/sempigi-officially-unveiled-at-jinja-north-united-football-club/ |access-date=2024-08-28 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
|-
| 2
| Edward Ssali
| Umutoza wungirije
| <ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2023-07-05 |title=Edward Ssali, Kemba join Sempigi’s back-room staff at Jinja North United |url=https://kawowo.com/2023/07/06/edward-ssali-kemba-join-sempigis-back-room-staff-at-jinja-north-united/ |access-date=2024-08-28 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
|-
| 3
| Peter Mugabi
| Umutoza wungirije
| <ref name=":0" />
|-
| 4
| Aziz Kemba
| Umutoza
| <ref name=":0" />
|-
| 5
| Abdallah Lumweno
| Umutoza
| <ref name=":0" />
|-
| 6
| Fredrick Lumu
| Umutoza w'abazamu
| <ref name=":0" />
|-
| 7
| Kalimu Kagoda
| Umuyobozi w'amaduka
| <ref name=":0" />
|}
== Abakinnyi ==
Ikipe y'iyi kipigizwe ahanini n'abakinnyi b'umupira w'amaguru bomuri Uganda, bahuza abakinnyi b'inararibonye n'impano zikiri ntoya bakomoka mumakipe yomu gace batuyemo. <ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2023-09-22 |title=Forwards Mayanja, Kateregga add fire-power to Jinja North United Football Club |url=https://kawowo.com/2023/09/22/forwards-mayanja-kateregga-add-fire-power-to-jinja-north-united-football-club/ |access-date=2025-12-19 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
{| class="wikitable"
|+A LIST OF CLUB PLAYERS
!NO
!NAME
!DATE SINCE
!FROM
|-
|1
|Dickson Matama<ref>{{Cite web |title=Matama Dickson (Jinja North) Stats - Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/player/dickson-matama/dhTBqtth/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|12.12.2023
|
|-
|2
|Etoju Amos<ref>{{Cite web |title=Amos Etoju (Jinja North) Stats - Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/player/etoju-amos/CzUvayuN/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|16.11.2023
|Myda<ref>{{Cite web |title=Myda live scores, results, fixtures {{!}} Football, Uganda |url=https://www.flashscore.com/team/myda/KzlreqOj/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|-
|3
|Mwanje Samuel<ref>{{Cite web |title=Samuel Mwanje (Jinja North) Stats - Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/player/mwanje-samuel/GYpm33ce/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|11.10.2023
|Kampala City<ref>{{Cite web |title=Kampala City live scores, results, fixtures, Kampala City v Uganda Revenue live {{!}} Football, Uganda |url=https://www.flashscore.com/team/kampala-city/fwjo7kpb/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|-
|4
|Nsubuga Branson<ref>{{Cite web |title=Branson Nsubuga (Jinja North) Stats - Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/player/nsubuga-branson/CjJWspyt/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|21.09.2023
|Black Powers<ref>{{Cite web |title=Blacks Power live scores, results, fixtures {{!}} Football, Uganda |url=https://www.flashscore.com/team/blacks-power/zBE2YzXC/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|-
|5
|Luzige Nicholas<ref>{{Cite web |title=Nicholas Luzige (Jinja North) Stats - Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/player/luzige-nicholas/ATYNY4yB/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|20.09.2023
|
|-
|6
|Wasswa Shaban<ref>{{Cite web |title=Shaban Wasswa (Jinja North) Stats - Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/player/wasswa-shaban/04KPOhv0/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|20.09.2023
|UPDF<ref>{{Cite web |title=UPDF live scores, results, fixtures, Maroons v UPDF FC live {{!}} Football, Uganda |url=https://www.flashscore.com/team/updf-fc/CCz5vQDb/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|-
|7
|Nduga Lawrence<ref>{{Cite web |title=Lawrence Nduga (Jinja North) Stats - Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/player/nduga-lawrence/pWWnj5Ub/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|05.07.2023
|Orapa United<ref>{{Cite web |title=Orapa United live scores, results, fixtures, Orapa United v Dynamos live {{!}} Football, Botswana |url=https://www.flashscore.com/team/orapa-united/xzhtHejD/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|-
|8
|Basoga Derrick<ref>{{Cite web |title=Derrick Basoga (Jinja North) Stats - Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/player/basoga-derrick/pt4YfQ36/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|01.07.2023
|Busoga<ref>{{Cite web |title=Busoga live scores, results, fixtures {{!}} Football, Uganda |url=https://www.flashscore.com/team/busoga/tY30FHtI/ |access-date=2024-09-12 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref>
|-
|9
|Hakim Magombe
|09.2023
|Topflight club Mbarara City<ref name=":1"/>
|-
|10
|Mutwalibu Mugolofa
|09.2023<ref name=":1" />
|
|-
|11
|Johnson Ssenyonga
|09.2023<ref name=":1" />
|
|-
|12
|Isaac Mukiibi
|09.2023<ref name=":1" />
|
|-
|13
|Huud Salim
|09.2023<ref name=":1" />
|
|-
|14
|Isaac Kiiza
|09.2023<ref name=":1" />
|
|-
|15
|Micheal Kibi Kimera
|09.2023<ref name=":1" />
|
|-
|16
|Outa Dickson
|09.2023<ref name=":1" />
|
|-
|17
|Arop Desmond
|09.2023<ref name=":1" />
|
|-
|18
|Brian Muruli Mayanja
|2023
|Mbitibwa Sugars FC (Tanzania)<ref name=":2">{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2023-09-22 |title=Forwards Mayanja, Kateregga add fire-power to Jinja North United Football Club |url=https://kawowo.com/2023/09/22/forwards-mayanja-kateregga-add-fire-power-to-jinja-north-united-football-club/ |access-date=2024-09-12 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
|-
|19
|Bernaldo Kateregga
|2023
|Uganda Police FC<ref name=":2" />
|-
|20
|Deo Isejja<ref name=":2" />
|
|
|}
== Amareferensi ==
{{Reflist}}
0s7g4zfo4kf86j4jpdo1jpd4fx1bida
Isengesho
0
22333
134151
129795
2026-07-25T19:42:56Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134151
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Mandalay, Buddhist prayer, Praying women of Myanmar.jpg|thumb|Gusenga]]
'''Isengesho''' ni ukuganira n'[[Imana]]. Ni ikiganiro kiba hagati y'umuntu n'Imana yamuremye rero Isengesho ni yo nzira ya mbere Abizera bahawe yo kumenyesha Imana amarangamutima yabo no kubaho mu busabane bweruye hagati yabo n'[[Imana]].<ref>https://bazabibiriya.org/index.php?qa=478&qa_1=isengesho-ni-iki</ref><ref>https://www.jw.org/rw/inyigisho-bibiliya/ibibazo/ni-iki-nasaba-mu-isengesho/</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=https://yegob.rw/isengesho-ryumunyabyaha-ni-iki/ |title=Archive copy |access-date=2026-03-21 |archive-date=2026-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315020310/https://yegob.rw/isengesho-ryumunyabyaha-ni-iki/ |url-status=dead }}</ref>
== Uko basenga ==
Isengesho ushobora kurikora uvuga byumvikana cyangwa se kimwe rishobora gukorwa bucece, utavuga, isengesho rikorwa hagati y'umuntu umwe n'Imana, cyangwa hagati y'abantu benshi mbese itsinda icyarimwe n'Imana. Isengesho hari ibintu 3 by'ingenzi rigomba kuba ryujuje:
* Buri sengesho ryose ritegerezwa gukorwa mu kwizera
* Buri sengesho ryose rigomba gukorwa mu izina rya Yesu
* Ukubaho k'Umwuka Wera n'imbaraga ze<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Rite]]
rzn740b6i6eepl2d8daourl98sumzu1
NAMAHIRWE IMMACULEE
0
22474
134200
130145
2026-07-26T03:04:14Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134200
wikitext
text/x-wiki
Namahirwe Immaculee ni umunyarwandakazi ukora ibikorwa byindashyikirwa mu gihugu harimo gukora ubushakashatsi ku binyabuzima(biodiversity),kwigisha abaturage ibijyanye n'ihindagurika ry'ikirere no gukora ibijyanye no gutangaza amakuru(content creation),yamenyekanye kandi ubwo yitabiraga ibikorwa mpuzamahanga bitandukanye harimo Swiss-Africa Exchange Program 2025 yabereye muri Lucerne Univeristy of Applied Scienceas Arts,yibanda kuri hydrogen itangiza ibidukikije(green hydrogen)n'ingufu zirambye,niwe washinze ikigo cyitwa FROMGREEN Rwanda.<ref>{{Cite web |url=https://thenextafrica.com/fromgreen-rwanda-sets-new-standard-for-socio-environmental-impact/#:~:text=Immaculee%20joined%20The%20Restoration%20Factory,a%20simple%20act%20of%20hope. |title=Archive copy |access-date=2026-04-03 |archive-date=2026-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260429022303/https://thenextafrica.com/fromgreen-rwanda-sets-new-standard-for-socio-environmental-impact/#:~:text=Immaculee%20joined%20The%20Restoration%20Factory,a%20simple%20act%20of%20hope. |url-status=dead }}</ref>
== AMASHURI YIZE ==
Namahirwe Immaculee yize amashuri abanza nayisumbuye akomeza muri kaminuza ya African Leadership university(ALU) Barchelor in Entrepreneur Leadreship,Alx-Africa in Barchelor's degree in computer software engineering.<ref>https://rocketreach.co/immaculee-namahirwe-email_733819001</ref>
== IBIHEMBO YAHAWE ==
M'ugushyingo 2025,FROMGREEN Rwanda yatsindiye igihembo cya Best Social Environmental Impact Project muri gahunda ya Restoration Factory Program.Muri 2026 yatoranijwe mubahatanira igihembo cya Queen of Green mu birori bya Women in Leadership Summit&Awards.<ref>{{Cite web |url=https://thenextafrica.com/fromgreen-rwanda-sets-new-standard-for-socio-environmental-impact/ |title=Archive copy |access-date=2026-04-03 |archive-date=2026-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260429022303/https://thenextafrica.com/fromgreen-rwanda-sets-new-standard-for-socio-environmental-impact/ |url-status=dead }}</ref>
== IBYO AKORA ==
Namahirwe Immaculee yahinze ikigo cyitwa FROMGREEN Rwanda igamije gufasha abaturage batishoboye cyane cyane abagore barera abana bonyine bo mu byaro byumwihariko mu karere ka Musanze binyuze mu buhinzi burambye.Nanone kandi yazanye umushinga witwa igiti kimwe cya Avoka kuri buri muryango(One avocado per family) aho uyu mushinga ugamije gutanga ingemwe z'ibiti za Avoka byatewe mu buryo bugezweho ku miryango,hagamijwe gusubiranya ubutaka bwangiritse,kongera imirire myiza mungo no kubafasha kubona amafaranga.<ref>https://www.goodwall.io/immacule%C3%A9-namahirwe-773d#work_education</ref>
== AMASHAKIRO ==
i3fgvxt0cxh4kf5s7n25vnuhamolca4
Umurenge wa Musange
0
22568
134291
133938
2026-07-26T10:31:18Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134291
wikitext
text/x-wiki
'''Umurenge wa Musange''' ni umwe mu mirenge 17 igize [[Akarere ka Nyamagabe]], mu [[Intara y’Amajyepfo]] y’u Rwanda. Ni umurenge w’icyaro, aho ubuhinzi n’ubworozi biri mu bikorwa by’ingenzi by’abaturage.
== Imiterere y’ubuyobozi ==
Urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe rushyira Musange ku rutonde rw’imirenge 17 igize ako karere.<ref>[https://www.nyamagabe.gov.rw/ « Akarere ka Nyamagabe »], urubuga rwemewe rw’Akarere ka Nyamagabe.</ref>
Umurenge wa Musange ugizwe n’utugari dutandatu:
* Gasave;
* Jenda;
* Masagara;
* Masangano;
* Masizi;
* Nyagisozi.
Icyicaro cy’umurenge giherereye mu Kagari ka Jenda.
== Abaturage ==
Mu ibarura rusange ry’abaturage n’imiturire ryo mu 2012, Umurenge wa Musange wari utuwe n’abaturage 18.680. Mu 2022, abaturage bari bageze kuri 20.345, barimo abagore 10.460 n’abagabo 9.885.<ref name="abaturage">[https://citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/nyamagabe/2512__musange/ « Musange (Sector, Rwanda) »], ''City Population'', hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda.</ref>
Ibarura ryo mu 2022 ryagaragaje ko abaturage bose b’umurenge bari batuye mu bice by’icyaro.<ref name="abaturage" />
== Ibikorwa n’ubukungu ==
Abaturage bo mu Murenge wa Musange bakora cyane cyane ubuhinzi n’ubworozi. Mu matungo yororwa harimo inka, ihene, ingurube n’andi matungo magufi.
== Uburezi ==
Umurenge wa Musange urimo amashuri y’inshuke, abanza n’ayisumbuye. Mu bigo by’amashuri bivugwa muri uyu murenge harimo GS Mutakara, GS Gasave na GS Musange. GS Musange kandi ifite ishami ry’amashuri y’imyuga n’ubumenyingiro.
== Ibikorwa remezo ==
Umuhanda wa Gasaka–Musange uhuza umurenge n’umujyi wa Nyamagabe. Mu 2012, ubuyobozi bw’Akarere ka Nyamagabe bwatangaje gahunda yo gutunganya uwo muhanda wari ufite uburebure bwa kilometero 30, kugira ngo woroshye ingendo no kugeza umusaruro w’ubuhinzi ku masoko.<ref>Emmanuel Nshimiyimana, [https://kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/nyamagabe-umuhanda-uhuza-umurenge-wa-musange-n-umujyi-wa-nyamagabe-ugiye « Nyamagabe: Umuhanda uhuza Umurenge wa Musange n’umujyi wa Nyamagabe ugiye gukorwa »], ''Kigali Today'', 25 Ukwakira 2012.</ref>
== Imishinga y’iterambere ==
Umuryango GiveDirectly watangije umushinga wo gutanga amafaranga ku ngo zo mu Murenge wa Musange. Ubuyobozi bw’Akarere ka Nyamagabe bwatangaje ko ingo zari kuzuza ibisabwa zari guhabwa amafaranga arenga 800.000 mu byiciro bibiri.<ref name="GiveDirectly">[https://web.archive.org/web/20220628000429/https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/musange-hatangijwe-umushinga-ugiye-kunganira-iterambere-ryabaturage « Musange hatangijwe umushinga ugiye kunganira iterambere ry’abaturage »], Akarere ka Nyamagabe.</ref>
Abakozi ba GiveDirectly batangaje ko bari gusura ingo no gukusanya amakuru, kandi abaturage basabwa kwirinda abantu babaka ruswa kugira ngo babandike muri uwo mushinga. Inkunga yari igenewe gufasha imiryango gukora ibikorwa by’iterambere, birimo kugura amatungo no kuvugurura amazu.<ref name="GiveDirectly" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Akarere ka Nyamagabe|Musange]]
[[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda|Musange]]
qs8p230jk37040q8lnsm5939f50y4lu
UMURENGE WA KADUHA
0
22922
134271
132036
2026-07-26T08:46:31Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134271
wikitext
text/x-wiki
== '''AHO UHEREYE''' <ref>{{Cite web |url=https://www.nyamagabe.gov.rw/menya-akarere |title=Archive copy |access-date=2026-06-17 |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125201519/https://www.nyamagabe.gov.rw/menya-akarere |url-status=dead }}</ref> ==
KADUHA ni umwe mumirenge cuminirindwi igize akarere ka Nyamagabe muntara y'amajyepfo y'u [[Rwanda|Rwanda.]] Uhana imbibi nimirenge nka '''Musange, Mushubi na Gatare mukarere''' yo mu Karere ka Nyamagabe , ndetse '''Nyagisozi''' wo mu Karere ka [[Nyanza, Rwanda|Nyanza]] tutibagiwe Umurenge wa Twumba wo muri [[Akarere ka Karongi|karongi]] .Numurenge ugizwe nutugari dutanu aritwo ;
* '''Kavumu'''
* '''Murambi'''
* '''Musenyi'''
* '''Nyabisindu'''
* '''Nyamiyaga''' Nanone ugizwe n[[Imidugudu|'imidugudu]] igera kuri 27 ariyo; Mu kagari ka '''Kavumu''' habamo [[imidugudu]] nka Gasharu, Kabura, Kageyo, Kavumu, Muramba, n’Nyarurema; naho mu ka '''Murambi''' tugasangamo Gakaranka, Gasenyi, Kibaza, Murambi, Muyira, n’Nyarugazi. Akagari ka '''Musenyi''' kagizwe n'imidugudu ya Biguhu, Gashyamba, Karambo, Musenyi, n’Nyakabuye; mu gihe [[Akagari]] ka '''Nyabisindu''' kagizwe n'iyitwa Agatare, Gitinda, Kigarama, Nyabisindu, n’i Nyabitare. Naho [[Akagari]] ka '''Nyamiyaga''' na ko kaguwe n'imidugudu ya Cyarwa, Gahira, Gaseke, Nyamiyaga, hamwe n’I Rusozi, yose hamwe ikaba ari yo igize imiyoborere y'uyu murenge.
== [[Amateka y'u Rwanda|'''AMATEKA''']] ==
Uyu murenge '''Muri Repubulika ya Mbere n'Iya Kabiri''' , Mu rwego rw'imitegekere y'igihugu ya kera, wari '''Komini''' (Commune Kaduha) yabarizwaga muri '''Perefegitura ya Gikongoro'''<ref>https://prof-maurice.com/rw/2023/11/19/menya-za-perefegitura-na-za-komini-zo-mu-rwanda-rwo-ha-mbere-ya-2002/</ref> mucyahoze cyitwa gikongoro .'''Amateka mabi [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]''' naho kimwe n'ibindi bice byari bigize icyahoze ari Gikongoro (byaranzwe n'ubugome n'ugutonesha by'abayobozi b'icyo gihe nka Bucyibaruta na n'abandi), Kaduha yagize amateka ababaje cyane. Abatutsi benshi b’i Kaduha n’abari bahatungutse baturutse mu bice bihakikije barahahungiye (cyane cyane ku Kiliziya Gatolika n'Ibitaro bya Kaduha).
== '''IMIBEREHO MYIZA''' ==
=== 1.[[Ubuhinzi]] n’[[Ubworozi bw'Ingurube|Ubworozi]] (Inkingi y'[[Ubukungu bw'U Rwanda|Ubukungu)]] ===
* '''[[Ubuhinzi bw'urutoki|Ubuhinzi bwiyubashye]]:''' Imiterere y’ubutaka bwa Kaduha bifasha mubuhinzi bw[[Ikawa ya Maraba|’'''ikawa''']] nindi y’ubushabitsi ibinjiriza amafaranga. Ku biribwa, bahinga cyane ni ibirayi, ibishyimbo, ibigori, n’imyumbati.
* '''[[Inka|Ubworozi]]:''' Kubera imisozi n'amashyamba, abaturage borora inka (binyuze muri gahunda ya ''Girinka'') ndetse n'amatungo magufi n nk'ihene n'intama, bibafasha kubona amata n'ifumbire y'imborera yo gushyira mu mirima yabo.
=== 2.Ubuvuzi n’Ubuzima ===
* Kaduha ifite umwihariko wo kugira '''Ibitaro bya Kaduha (Kaduha Hospital)'''. Ibi bitaro ni inkingi ikomeye cyane mu mibereho y’abaturage kuko bitanga serivisi z’ubuvuzi ku murenge wa Kaduha n’imirenge iwukikije yose ya musange,gatare mbazi nahandi.
* Abaturage muri rusange bitabira gahunda y’ubwisungane mu kwivuza ('''Mutuelle de Santé''') kandi bafite amavuriro y'ibanze (Health Centers) abafasha mu tugari.
=== 3. [[Uburezi mu Rwanda|Uburezi]] [[Imiyoborere myiza|n’Imiyoborere]] ===
* Muri uyu murenge harangwa amashuri abanza n’ayisumbuye (yaba aya Leta n'ay'Imiryango ishingiye ku madini nka [[Kiliziya Gatolika]] n'Abangilikani) afasha abana n'urubyiruko kubona ubumenyi.Muriyo twavuga ;'''Groupe Scolaire Kaduha (G.S. Kaduha)''' '''rikaba rim'''we mu mashuri ashaje kandi azwi cyane muri uyu murenge, rikaba riri hafi y’ihuriro rya santari n’ibitaro. Rifite amashuri abanza n’ayisumbuye (cyane cyane icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye - O'Level na A'Level).'''Collège de la Paix Kaduha:''' Ishuri ryisumbuye ryagiye rimenyekana mu burezi n'uburezi bw'abana b'abakobwa n'abahungu muri ako gace.'''G.S. Murambi:''' Ishuri riherereye mu Kagari ka Murambi, na ryo rikaba rifasha abana b'icyo gice mu cyiciro cy'amashuri abanza n'ayisumbuye y'imyaka 9 na 12 (9 & 12 Years Basic Education) . hari namashuri abanza nka '''Ecole Primaire (E.P.) Kaduha:''' Ishuri ribanza rya kera cyane ryafashe abaturage benshi b'i Kaduha n'inkengero zaho kumenya gusoma n'bwandika.'''Amashuri abanza akorera ku ma-Groupes Scolaires'''Binyuze mu nzego z’imidugudu n’utugari twavuze haruguru, abaturage bagira uruhare mu muganda rusange, mu makoperative y'ubuhinzi, ndetse bajya no muri Ejo Heza n’ibimina byo kuguriza n’izigama.
== '''ISUKU''' ==
=== 1. [[Isuku]] yo mu Ngo n[[UBUKANGURAMBAGA MUKWIPIMISHA SIDA MURUBYIRUKO|’Ubukangurambaga]] ===
* '''[[Ingamba k'umusaruro w'ishyamba|Ingamba]] [[Isuku|z'Isuku]]''' [[Isuku|'''y'umusarane"''']]''':''' Abaturage b’i Kaduha, binyuze mu bukangurambaga bwa Leta n’ubw’abajyanama b’ubuzima, bashishikarizwa kugira ubwiherero bwujuje ibisabwa (amazi yo gukaraba intoki — ''Kandagira Ukarabe'').
* '''[[Amazi, Isuku n'isukura|Isuku y'amazi n'ibiribwa]]:''' Kubera ko ari agace k’icyaro gahinga cyane, hari uburyo bwo kwigisha abaturage guteka amazi banywa no gukaraba intoki mbere n'nyuma yo kurya cyangwa buvuye mu mirima, kugira ngo barwanye amavunja n'inzoka zo mu nda.
=== 2. [[Imidugudu|Isukura ry'Imyanda n’Imidugudu]] ===
* '''Umuganda Rusange:''' Buri wa gatandatu wa nyuma w’ukwezi, abaturage bo mu midugudu 27 igize Kaduha bahurira mu miganda yo gusiza imihanda, gutema ibihuru byihishemo imibu, nogukura imyanda mu tuyira tw'amazi.
* '''Imiyoborere y[[Imyanda ibora n’itabora ikavamo Ibintu by’Agaciro|'imyanda]]:''' Mu masanteri y’ubucuruzi nka santeri ya Kaduha, [[Abaturage Ubuzima n’Imiturire|abaturage]] n'abacuruzi bagerageza gukusanya imyanda itabora ngo ihabwe ahababujije, mu gihe imyanda ibora yo mu ngo ikoreshwa mu gukora ifumbire y'imborera ishyirwa mu mirima y'icyayi n'ibirayi.
=== 3[[Amavuriro yigenga|.Isuku mu Bikorwaremezo (Amashuri n'Amavuriro)]] ===
* '''Mu mashuri:''' Amashuri nka G.S. Kaduha n’andi, afite gahunda z’isuku zikomeye aho abana bafite amatsinda y’isuku (Health Clubs), kandi bakagira ubwiherero bwihariye bw’abahungu n’ubw’abakobwa (harimo n'icyumba cy'umwana w'umukobwa).
* '''Mu Bitaro n'Amavuriro:''' Ibitaro bya Kaduha n’amavuriro y’ibanze(Health Centers) bishyira imbere isuku nka rimwe mu mabwiriza yo kwinda indwara n’bwandu (Infection Prevention and Control - IPC).
== '''IBIIKORWA BYUBUMWE N'UBUDAHERANWA KUBAROKOTSE NABAKOZE JENOCIDE''' <ref>https://www.nyamagabe.gov.rw/default-title-9/mu-murenge-wa-kaduha-hasorejwe-ukwezi-k-ubumwe-n-ubudaheranwa-bw-abanyarwanda</ref> ==
== I Kaduha harangwa amatsinda n’imiryango itari iya [[Rwanda|Leta]] (ndetse n'iy'amadini) ihuza abarokotse n'abakoze [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] (nyuma yo gukora ibihano bahawe n'inkiko Gacaca abandi bagahabwa imbabazi) kujyirango bongere babane nta kwishishanya. Bitewe nuko Ubuzima bwa Kaduha bushingiye ku buhinzi bw' icyayi, [[Ikawa ya Maraba|ikawa,]] n[[Ubuhinzi|'ubuhinzi bw'ibiribwa]]. Abarokotse n'abakoze [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside]] cyangwa imiryango yabo bahurira mu makoperative y’[[Ubuhinzi bw'urutoki|ubuhinzi]] bw’icyayi n’amashyirahamwe y’ubworozi. Nanone hakomeza kubaho igikorwa cyo kwibuka inzirakarengane zazize uko zavutse buri mwaka kimwe nahandi mugihugu .<ref>https://video.search.yahoo.com/search/video;_ylt=AwrFcQRI6zJqSwIAGitXNyoA;_ylu=Y29sbwNiZjEEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3Nj?type=E210US714G0&p=gahunda+yubumwe+n%27ubudaheranwa+kaduha++nyamagabe&fr=mcafee&turl=https%3A%2F%2Ftse4.mm.bing.net%2Fth%2Fid%2FOVP.HadZ0Kzu0OXzBW4Qko2uwAHgFo%3Fpid%3DApi%26w%3D296%26h%3D156%26c%3D7%26p%3D0&rurl=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DO81cJREQdm8&tit=Live%F0%9F%94%B4%3A+KADUHA+-+NYAMAGABE%3A+KWIBUKA+KU+NSHURO+YA+32+JENOSIDE+YAKOREWE+ABATUTSI+MU+1994&pos=01&vid=c57b550b6784d25c959d1c652e16ae9d&sigr=tMZTJYwdahvQ&sigt=GhoH6ouebhyU&sigi=_9wk_5YOQgbo</ref> ==
== '''INKOMOKO''' ==
h961qlvctdqg0giee4dak945l8g22pj
Ikigo Nderabuzima cya Nyamiyaga
0
22981
134169
133037
2026-07-25T21:49:44Z
B.Scalling
15089
134169
wikitext
text/x-wiki
'''Ikigo Nderabuzima cya Nyamiyaga'''<ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubukungu/article/gicumbi-imyaka-itatu-irashize-abubatse-ikigo-nderabuzima-cya-nyamiyaga-bishyuza</ref> ni ikigo cy'ubuvuzi bw'ibanze cya Leta, giherereye mu mudugudu wa Rugali,akagali ka kabeza,[[Umurenge wa Nyamirama|umurenge wa Nyamiyaga]], mu [[Akarere ka Gicumbi|karere ka Gicumbi]], mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Ntara y'Amajyaruguru]] mu [[Rwanda]]. Iki kigo gishinzwe gutanga serivisi z'ubuzima no kwita ku baturage batuye uyu murenge n'inkengero zaho<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abakozi-bane-b-akarere-ka-gicumbi-batawe-muri-yombi</ref>.
'''Imikorere n'Inshingano'''
[[Ikigo nderabuzima|Ikigo Nderabuzima]] <ref>https://bwiza.com/gicumbi-abakozi-b-akarere-baherutse-gutabwa-muri-yombi-bagejejwe-imbere-y/</ref>cya Nyamiyaga gikora nk'urwego rw'ibanze runganira Ibitaro Bikuru bya [[Byumba]] (Byumba Level II Teaching Hospital), akaba ari na bwo buyobozi bukuru bwayo mu rwego rw'[[ubuvuzi]] mu Karere.
=== Serivise zihatingirwa : ===
Iki kigo gitanga serivisi zitandukanye zirimo:
* Gupima no kuvura [[Indwara y'Umusonga|indwara]] rusange zibasira abaturage.
* Kwita ku buzima bw'[[Umubyeyi n'umwana|umwana n'umubyeyi]] (gusuzuma abatwite ).
* Serivisi zo gukingira n'izo [[Kuboneza Urubyaro|kuboneza urubyaro]].
* Ubujyanama mu mirire myiza n'[[isuku]] rwagati mu baturage.
* Guhereza abaturage imiti y'ibanze no kubohereza ku bitaro bikuru mu gihe bacyeneye ubuvuzi bwisumbuye.
'''Ubuyobozi:'''Iki kigo gicungwa ku bufatanye bwa Ministeri y'Ubuzima mu Rwanda ([[Minisiteri y’Ubuzima|MINISANTE]]) n'ubuyobozi bw'[[Akarere ka Gicumbi]].
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Ubuvuzi mu Rwanda]]
13wj2yo0k9gwq2t519sefxxqc9y4nu6
Ikigo nderabuzima cya Mubuga
0
22993
134241
133251
2026-07-26T06:53:53Z
B.Scalling
15089
134241
wikitext
text/x-wiki
Ikigo Nderabuzima cya Mubuga <ref>[https://www.karongi.gov.rw/soma-ibikurikira/hatashywe-ibigo-nderabuzima HATASHYWE IBIGO NDERABUZIMA]</ref>ni ikigo nderabuzima cya Leta kikaba kimwe mu bigo bitanga serivisi z'ubuvuzi bw'ibanze hagamijwe guteza imbere [[ubuzima]] bw'abaturage no kubafasha kubona ubuvuzi hafi y'aho batuye. Iki kigo gikorana n'ibitaro bireberera ndetse n'abajyanama b'ubuzima kugira ngo serivisi z'ubuvuzi zigere ku baturage mu buryo bunoze<ref name=":0">[https://imvahonshya.co.rw/ikigo-nderabuzima-cya-mubuga-itangazo-ryisoko/ » IKIGO NDERABUZIMA CYA MUBUGA: ITANGAZO RY’ISOKO ImvahoNshya]</ref>.
=== Aho giherereye ===
Ikigo Nderabuzima cya Mubuga giherereye mu Murenge wa Mubuga, [[Akarere ka Karongi]], mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'Iburengerazuba]] y'u [[Rwanda]]. Gikorera abaturage bo muri uwo murenge n'abaturutse mu mirenge ituranye, kikaba kiri mu rwego rw'ibigo nderabuzima bitanga ubuvuzi bw'ibanze mbere yo kohereza abarwayi bakeneye ubuvuzi bwisumbuye ku bitaro.
=== Serivise<ref name=":0" /> ===
[[Ikigo nderabuzima|Ikigo Nderabuzima]] cya Mubuga gitanga serivisi zitandukanye z'ubuvuzi bw'ibanze zirimo:
* Ubufasha bwo gusuzuma no kuvura indwara zisanzwe.
* Serivisi z'ubuzima bw'[[umubyeyi n'umwana]], zirimo kwita ku batwite, kubyaza no gukurikirana abana nyuma yo kuvuka.
* Gahunda yo gukingira abana n'abakuru indwara zikingirwa.
* Serivisi zo kuboneza urubyaro n'ubujyanama ku buzima bw'imyororokere.
* Isuzumabumenyi rya laboratwari mu gufasha abaganga gusuzuma indwara.
* Gutanga imiti ku barwayi hakurikijwe amabwiriza y'abaganga.
* Gupima no gukurikirana [[Indwara y'Umusonga|indwara]] zidakira nk'umuvuduko ukabije w'amaraso na diyabete.
== Amashakiro ==
<references />
[[Ikiciro:Ubuvuzi mu Rwanda]]
036plgj07dtc8j48zowqhrmr3vduh98
Agasaro Sandrine
0
23036
134159
2026-07-25T20:43:12Z
B.Scalling
15089
B.Scalling moved page [[Agasaro Sandrine]] to [[Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine]]: Misspelled title
134159
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Kateshunga Agasaro Uwase Sandrine]]
078k6ro8hl7lesy7x4944i5sqq5b22d
Tom close
0
23037
134234
2026-07-26T06:35:24Z
B.Scalling
15089
B.Scalling moved page [[Tom close]] to [[Muyombo Thomas]]
134234
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Muyombo Thomas]]
ryq2nw2b7n2dema9aiv6eg5q8d7ww8p