Wikipedia
rwwiki
https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Itangazamakuru
Ibidasanzwe
Ibiganiro
Umukoresha
Ibiganiro by'umukoresha
Wikipedia
Ibiganiro kuri Wikipedia
Dosiye
Ibiganiro kuri dosiye
MediyaWiki
Ibiganiro kuri MediyaWiki
Inyandikorugero
Ibiganiro ku nyandikorugero
Ubufasha
Ibiganiro ku bufasha
Ikiciro
Ibiganiro ku byiciro
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994
0
2151
134725
131353
2026-09-11T10:18:19Z
Score Beethoven
11559
134725
wikitext
text/x-wiki
'''Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994''' ni Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 mu gihugu cy'u [[Rwanda]]. Yatangiye byeruye ku wa 7 Mata 1994, ariko mbere yaho yatangiye kugeragezwa no gushyirwa mu bikorwa guhera muri 1959 kuko yateguwe igihe kinini, habaho ikorerwa n'igerageza mu bice bitandukanye by'u Rwanda aho Abatutsi batwikirwaga ndetse bakameneshwa<ref name="minubumwe25">[https://www.minubumwe.gov.rw/news-detail/kwibuka28-tariki-ya-25-mata-1994-uko-jenoside-yakorewe-abatutsi-yakozwe-mu-rwanda « Kwibuka28: Tariki ya 25 Mata 1994, uko Jenoside yakorewe Abatutsi yakozwe mu Rwanda »], ''Minubumwe'', yarebwe ku wa 11 Nzeri 2026.</ref>.
== Itegurwa rya Jenoside ==
Bimwe mu byagaragaje itegurwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 twavuga harimo:
# Iyicwa ry'Abatutsi mu bice bitandukanye by'igihugu bavuga ko ari ibyitso by'Inkotanyi, harimo iyicwa ry'Abatutsi b'Abagogwe mu 1991 muri Komini Mukingo na Nkuli nyuma y'uko Inkotanyi zifashe umujyi wa Ruhengeri, byakurikiwe n'iyicwa ry'Abatutsi mu Bugesera na Kibirira mu 1992.
# Muri Mutarama 1992, nyuma y'uko uwari umukuru w'igihugu Juvénal Habyarimana ategetse ko hatoranywa abasore b'intarumikwa b'Abahutu bo mu ishyaka rya MRND bagahabwa imyitozo yo guhashya umwanzi, nibwo hashinzwe umutwe w'Interahamwe, wayoborwaga na Robert Kajuga ku rwego rw'igihugu. Icyo gihe uwo mutwe wahawe intwaro zirenga 300 na gerenade<ref name="igihe-habyarimana">[https://igihe.com/amakuru/mu-mateka/article/uruhare-rwa-perezida-habyarimana-mu-itegurwa-n-ishyirwa-mu-bikorwa-rya-jenoside « Uruhare rwa Perezida Habyarimana mu itegurwa n'ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside »], ''IGIHE''.</ref>.
# Ishyirwaho rya radiyo n'ibinyamakuru bihembera imvugo zibiba urwango ku Batutsi, ibinyamakuru nka ''Kangura'', ''Kamarampaka'', ''La Médaille Nyiramacibiri'', ''Umurwanashyaka'', ndetse na Radio RTLM (Radio Television Libre de Mille Collines) yatangiye gukora muri Nyakanga 1993. Iyi yakanguriraga Abahutu kwica Abatutsi ibabwira ko gutsemba Abatutsi ari ukwikiza umwanzi wateye igihugu, ushaka kubarimbura. Amazina nk'inyenzi, Abashyondori, Abatunnyetsi, Inzoka, n'andi mazina mabi yakoreshwaga n'ibi binyamakuru mu kwambura Abatutsi ubumuntu. Ibi byose biri mu byakwirakwije urwango n'ubukangurambaga bwa Jenoside.
# Muri Mutarama 1993, ubwo hari hamaze gusinywa igice cy'amasezerano y'Arusha muri Tanzaniya, kirebana n'igabana ry'ubutegetsi hagati ya Leta ya Juvénal Habyarimana n'Ishyaka rya FPR Inkotanyi, Théoneste Bagosora wari muri iyo nama, ariko atemera ibyayivuyemo, yasohotse arakaye avuga aya magambo « Ndatashye ariko ngiye gutegura imperuka », yakoresheje ijambo ry'[[igifaransa]] ''Apocalypse''.
# Imenyekanishwa ry'itegurwa rya Jenoside mu Muryango w'Abibumbye. Tariki 11 Mutarama 1994, umwe mu bayobozi bakomeye b'Interahamwe mu mujyi wa Kigali witwaga Turatsinze Abubakar alias Jean-Pierre, yabwiye mu ibanga Roméo Dallaire wayoboraga ingabo za Loni mu Rwanda ko Interahamwe zamaze kwitegura kwica Abatutsi bagera ku bihumbi makumyabiri (20.000), ko zifite intwaro zirunze i Gikondo kwa Kabuga, ko lisiti z'Abatutsi zamaze gukorwa, kandi ko kuva MINUAR yagera mu Rwanda, Interahamwe zatojwe zigera ku 1.700 ziyongera ku zindi nyinshi zari zisanzwe zarahawe imyitozo<ref name="dallaire">[https://casebook.icrc.org/case-study/case-study-armed-conflicts-great-lakes-region-1994-2005 « Case Study, Armed Conflicts in the Great Lakes Region (1994–2005) »], ''International Committee of the Red Cross'', igice kivuga kuri « The 11 January Cable ».</ref>.
# Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 yateguwe hagamijwe gutsemba ubwoko bw'Abatutsi. Tariki 7 Mata 1994 nyuma y'ihanurwa ry'indege y'uwari umukuru w'igihugu Juvénal Habyarimana, Abatutsi mu gihugu hose batangiye kwicwa, benshi bagerageza guhungira mu bice bari bizeye ko bazaboneramo ubwihisho nko mu nsengero, mu mashuri no mu mavuriro ariko biba iby'ubusa kuko Interahamwe zahabasangaga zikahabicira. Mu minsi ijana gusa (100) Abatutsi barenga miliyoni barishwe mu bice byose by'igihugu, kugeza aho Ingabo zahoze ari iza RPA Inkotanyi zifashe igihugu cyose zihagarika Jenoside ku mabwiriza y'umugaba mukuru w'ingabo Paul Kagame<ref name="kigalitoday">Emmanuel Gasana Sebasaza, [https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/ni-ibiki-byabaye-tariki-ya-04-nyakanga-1994-ubwo-u-rwanda-rwabohorwaga « Ni ibiki byabaye tariki ya 04 Nyakanga 1994 ubwo u Rwanda rwabohorwaga? »], ''Kigali Today'', 4 Nyakanga 2024, yarebwe ku wa 11 Nzeri 2026.</ref>.
<gallery mode="packed" heights="180">
Dosiye:Nyamata Memorial Site 13.jpg|Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata.
Dosiye:Secretary Kerry Pauses for a Moment of Silence at a Series of Mass Graves at Gisozi Memorial Center (30326384025).jpg|John Kerry yunamira abashyinguye mu mva rusange ku Rwibutso rwa Jenoside rwa Gisozi.
Dosiye:Genocide Memorial site of Gisozi Kigali Genocide Memorial 022.jpg|Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisozi.
</gallery>
== Ibice bimwe byabereyemo Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 ==
=== Iyicwa ry'Abatutsi muri College Saint-André i Nyamirambo ===
Mu Murenge wa [[Nyamirambo]] mu kigo cy'ishuri rya St André no muri Kiliziya yitiriwe Mutagatifu Karoli Lwanga hiciwe Abatutsi benshi bari bahahungiye baturuka mu bice bya Butamwa, Nyamirambo (Kivugiza, Mumena), Nyakabanda, Rwezamenyo, Kabusunzu, Nyarugenge (Biryogo). Aba Batutsi bari bahungiye mu Kiliziya abandi bajya mu kigo cy'amashuri cyitiriwe Mutagatifu Andereya (St André), abandi bajya mu kigo cy'abafurere cya St Joseph kiri i Nyamirambo.
Muri Kiliziya ya Karoli Lwanga hiciwe Abatutsi, muri St André nubwo na bo bari bake ugereranyije n'abiciwe mu kigo cya St Joseph kuko abari aho hose bavuzwe haruguru bumvaga amakuru y'uko St Joseph hari benshi kandi abihayimana babafashe neza nta wabakoraho bose bagahita bagerageza kuba ari ho bajya ariko biba iby'ubusa.
[[Dosiye:Wiki Indaba 2022 Viste des Wikimédiens au mémorial du génocide de Kigali au Rwanda 14.jpg|thumb|Abawikimediya basuye Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali.]]
=== Iyicwa ry'Abatutsi i Kanyinya, Komini Nyarugenge ===
Mu 1994 ku Murenge wa Kanyinya Abatutsi benshi baho bahahungiye baturukaga mu Murenge wa Jali. Uwari konseye Nzabamwita Joseph abasaba ko babwira n'abandi Batutsi bataricwa bakaza kugira ngo babarindire umutekano ariko mu byukuri byari ikinyoma.
Ku wa 13 Mata 1994, Konseye Nzabamwita Joseph amaze kubona ko nta bandi Batutsi basigaye bihishe, yabwiye Abatutsi bari bahungiye aho ko agiye kubazanira abajandarume bakabashakira aho babacungira umutekano hizewe. Abajandarume baraje bajyana abo Batutsi ahitwa i Kana mu gakombe kari hagati y'imisozi. Babagejejeyo barahabasiga bababeshya ko bagiye kubashakira ibyo kurya.
Bigeze ku mugoroba babazanira Interahamwe zirabatemagura ijoro ryose abasirikare bajya hejuru y'umusozi kureba ko hari abashaka gucika kugira ngo bahite babarasa. Bishe Abatutsi harokoka abana bagera muri bane (4) bari kumwe n'imirambo y'ababyeyi babo bahindutse amaraso bakagira ngo bapfuye.
=== Iyicwa ry'Abatutsi ku Kiliziya ya Gishaka, i Bumbogo na Kigali ===
Mu Murenge wa Bumbogo mu Kagari ka Nkuzuzu hari Abatutsi benshi bari bahatuye mbere ya Jenoside. Mu gitondo cyo ku wa 7 Mata 1994 Interahamwe zabyutse zivuza amafirimbi yo gutangira kubica bariyegeranya bishyira hamwe ku gasozi ka Nkuzuzu.
Bakoresheje amabuye, amacumu n'imiheto. Izo Nterahamwe zabicaga zarimo Nyundo, Vianney, Rubanguza, Karangwa, Gashumba, Rwiyamirira Michel, Habarurema, Emile, Ruhamanya na Rwabuhihi.
Barwanye na bo kuva ku wa 7 Mata 1994 nimugoroba, Interahamwe zibonye ko zigiye kuneshwa ku wa 12 Mata 1994 nimugoroba zihuruza abasirikare ba Juvénal Habyarimana, ku wa 13 Mata 1994 babarasira kubamara ari na yo tariki yabaye mbi cyane mu mateka yabo.
Ababashije kuharokokera uwo munsi bahungiye kuri Paruwasi ya Gishaka, bagezeyo bahasanze umupadiri w'umuzungu witwaga Michel abasangisha abandi bari bahungiye mu kiliziya bari baturutse Rutunga, Rubungo, Nduba na Jurwe muri Ndera.
Padiri Michel atangira kubashakira ibibatunga no kubasengera kuva mu ijoro ryo ku wa 13 Mata 1994. Bigeze ku wa 14 Mata 1994 Interahamwe zirabatera zarimo abapolisi ba Komine Gikomero bitwaga Nyarwaya Michel wari Burigadiye wa Komine Gikomero, Rubanguka Mathias wari umucungamutungo wa Komini Gikomero, Rusatsi wari umuganga ku Kigo Nderabuzima cya Gishaka n'Interahamwe yari ikomeye cyane yitwaga Sevara.
Aba bose bakaba barafatanyaga na Burugumesitiri Rutaganira Telesifori wa Komini Gikomero n'abapolisi ba Komini Gikomero.
[[Dosiye:Wiki Indaba 2022 Viste des Wikimédiens au mémorial du génocide de Kigali au Rwanda 27.jpg|thumb|Urwibutso rwa Gisozi.]]
=== Iyicwa ry'Abatutsi kuri Paruwasi Gatolika ya Musha, Kigali ===
Ku wa 12–13 Mata 1994 Paruwasi ya Kiliziya Gatolika ya Musha hiciweho Abatutsi basaga 8.000 ubwo uwari Burugumesitiri wa Komini Gikoro Bisengimana Paul, Mukemba wari Umushoferi wa Komini na Makombe wari umukangurambaga w'urubyiruko bari ku isonga mu bwicanyi bwahabereye. Komini Gikoro yari iyobowe na Burugumesitiri Bisengimana Paul kuva mu 1981.
Bisengimana Paul yayoboye Interahamwe zibanza gukorera abakobwa n'abagore ibikorwa by'urukozasoni imbere y'ababyeyi babo, hari n'abo bajyanye mu byobo byacukurwagamo amabuye nyuma y'ibyo bikorwa bakanabiciramo.
Bisengimana Paul ufite umugore n'abana icumi yaburaniye mu Rukiko Mpuzamahanga Mpanabyaha rwashyiriweho u Rwanda (TPIR) yemera ibyaha by'ubwicanyi yakoze, akatirwa igifungo cy'imyaka cumi n'itanu.
=== Iyicwa ry'Abatutsi ku Muhororo, Kibirira muri Ngororero ===
Mu cyari Komini Kibirira, Jenoside yabanje kugeragezwa mbere ya Mata 1994 cyane cyane mu 1992 nyuma y'imbwirwaruhame ya Mugesera Léon yavugiye ku Kabaya muri mitingi y'ishyaka rya MNRD aho abenshi bishwe harimo n'abo mu Makomini ya Ramba na Gaseke muri Ndaro.
Na mbere y'ijambo ryo ku Kabaya, muri Kibirira habaye ubwicanyi hagati ya tariki ya 11 na 13 Ukwakira 1990 hicwa Abatutsi benshi, barongera muri Mutarama 1993, muri Komini Giciye, Satinskyi, Ramba, Kanama, Kayove na Kibirira mu yahoze ari Perefegitura ya Gisenyi.
Hari n'abaroshywe mu mugezi wa Nyabarongo ahitwa ku Cyome i Gatumba, abiciwe i Kibirira ku bitaro bya Muhororo harimo abarwayi, abarwaza n'abaganga n'abandi bakozi bo mu bitaro, abiciwe ku kiliziya ya Muhororo no ku icumbi ry'abihayimana harimo ababikira n'abapadiri.
Abatutsi ba Kibirira kandi bamwe bafungiwe mu yari IGA (Ikigo gihugura abaturage) Gatumba iri hafi y'ahari icyicaro cy'Umurenge wa Gatumba, bashaka kubatwikiramo ariko Abatutsi bamena ikirahuri baca mu kadirishya gato barahunga.
Inama zitegura ubwicanyi zaberaga mu biro bya za Komini Ramba na Kibirira, ku biro by'amashyaka MRND, CDR na MDR no ku biro bya “Inspecteur d'arrondissement” n'ahandi mu ngo z'abari abategetsi icyo gihe. Hafi y'ahahoze Komini Kibirira, hari akabari “Bar Ituze” ka Abishuka Charles kari i Gatumba, akabari k'uwitwaga Rwanyagatare.
Ku Kiliziya ya Muhororo hiciwe ababikira n'abapadiri batandukanye nubwo abihayimana bo mu muryango w'Abenebikira yo ku Muhororo bo babanje kwirwanaho ariko nyuma baganzwa n'amasasu y'imbunda zazanywe n'uwari burigadiye wa Komini Kibirira witwaga Mutabaruka alias Libenge n'izatanzwe na Hondero, Rwanyagatare na Dusabemungu bari batuye muri centre ya Rusumo/Gatumba.
[[Dosiye:Kwibuka 28.jpg|thumb|Urumuri rw'ikizere, Kwibuka 28.]]
=== Iyicwa ry'Abatutsi kuri Kiliziya Gatolika ya Rukara, Kayonza ===
Ku kiliziya ya Paruwasi Gatolika ya Rukara, hafi y'i Gahini, hahungiye Abatutsi benshi baturutse ahantu hatandukanye. Ku ikubitiro hishwe Abatutsi 12 bari bagiye kurwana n'Interahamwe ngo zireke kubatwarira [[inka]] zabo kuko bari bazihunganye.
Hamaze kwicwa abo nibwo n'ibyo bahunganye byose byatwawe, abandi na bo bahita bicwa ku wa 13 Mata 1994. Ubwicanyi bwayobowe na Burugumesitiri Mpambara Jean wa Komini Rukara, ndetse n'Interahamwe zari ziturutse Murambi ziyobowe na Gatete Jean Baptiste.
Nubwo Mpambara Jean yagizwe umwere n'Urukiko Mpuzamahanga rwa Arusha, abacitse ku icumu bemeza ko yari ku isonga ry'ubwicanyi akaba yarakoranaga bya hafi na Minisitiri Mugenzi Justin na we ukomoka i Gahini. Mpambara Jean yanabonetse mu [[Ubufaransa|Bufaransa]] aho aba ashinjura Ngenzi Octavien na Barahira Tito bayoboye Jenoside i Kabarondo bakaba barakatiwe igifungo cya burundu n'Urukiko rw'i Paris mu Bufaransa.
=== Iyicwa ry'Abatutsi i Ruharambuga, Nyamasheke ===
Interahamwe za Rukoma ziyobowe na Gasarasi Wellars ku wa 13 Mata 1994 zagose Abatutsi baho barenga 60 zibahuriza kwa Nyirandimubenshi Asterie, zirahabicira.
Nyuma yo kwica aba Batutsi, Gasarasi Wellars yahuje Interahamwe zari zimaze kubica arazishimira ku bw'igikorwa bakoze ababwira ko ibyabo abibahaye kandi bakwiye gukomeza guhiga Umututsi aho ava akagera.
Na none mu cyahoze ari Segiteri Ruharambuga ya 1 muri Serire ya Kigabiro hafashwe abana 41 n'abagabo babiri bakuwe iwabo babeshya ababyeyi ko babahungishije, abandi babakuye mu ngo ku gahato, babajyana mu cyobo cyari cyaracukuwe n'[[Abahutu]] mu mwaka wa 1992 ku ishyamba rya Sarabuye bakabatamo ari bazima.
Nyuma yaho bazana ibishangara byinshi babatwikira muri cya cyobo bari babajugunyemo ari bazima, bagerekaho amabuye ngo n'utarashiramo umwuka yicwe n'amabuye.
=== Iyicwa ry'Abatutsi i Nyakanyinya, Mururu, Rusizi ===
Mu Murenge wa Mururu, ahitwa Nyakanyinya, ku wa 13 Mata 1994 hakozwe ibarura ry'Abatutsi bari bamaze guhungira i Nyakanyinya, rikaba ryarakozwe na Patrice mwene Gatukura. Icyo gihe hari hamaze kugera Abatutsi nka 800, inka zabo zatwawe na Konseye Harerimana Jean Bosco, Sendege n'izindi Nterahamwe.
Haje igitero cy'Interahamwe nyinshi zari zivuye i Mururu, Nyakanyinya, Miko n'Abajandarume bari baturutse i Gihundwe bahurira ahitwa Hangari baza kwica i Nyakanyinya. Barahageze batangira kwica n'ubugome bwinshi bakoresheje gerenade, imbunda n'intwaro gakondo kuko Interahamwe zari zamaze kugota Abatutsi bari bahahungiye kandi zari nyinshi, bamaze kubambura intwaro bari baje bitwaje.
Nyuma abagore n'abana bahungiye mu mashuri no mu rusengero rwari ruhari, Interahamwe zirurira zikuraho amategura zikata umuriro mu nzu kugira ngo Abatutsi bari bihishe mu nzu basohoke babone uko babica. Babonye badasohoka nk'uko babishakaga nibwo bazanye umuzinga w'[[Uruyuki|inzuki]] bawubaturamo noneho bakwira imishwaro barabica.
Abandi barimo abagore n'abana babatwikira mu rusengero. Aha hakoreshejwe iyicarubozo ribi cyane kuko Interahamwe zaricaga zigasubira inyuma zigasambanya imirambo y'abakobwa b'Abatutsikazi. Urugero: Umwarimukazi witwaga Thacienne bamwishe nabi barangije bamujyaho baramusambanya ngo akiri muzima yari yarabimye.
=== Iyicwa ry'Abatutsi i Kirinda, Karongi ===
Kirinda iherereye mu cyahoze ari Komine Bwakira muri Perefegitura ya Kibuye ubu ni mu Murenge wa Murambi mu [[Akarere ka Karongi|Karere ka Karongi]]. Hari hubatse ibitaro n'icyicaro cy'Itorero rya EPR. Mu gihe cya Jenoside Burugumesitiri wa Bwakira yitwaga Kabasha Tharcisse.
Muri Jenoside, Abatutsi benshi bahungiye mu ishuri ryisumbuye, abandi bahungiye mu bitaro. Bijejwe gucungirwa umutekano ariko nyuma yaho baje kwicwa ndetse imirambo yabo bakajya kuyijugunya mu mugezi wa Nyabarongo.
Umwe mu bari bayoboye Interahamwe zabishe yitwaga Nyiringabo Amani afatanyije by'umwihariko n'umucuruzi witwaga Semirindi Moïse wagize uruhare rukomeye mu kugura imihoro yo kwica Abatutsi ndetse n'imodoka ye yarifashishijwe cyane mu gutwara imirambo kuyijugunya mu mugezi wa Nyabarongo.
I Kirinda hazwiho by'umwihariko bariyeri yitwaga “intebe y'urupfu” naho hiciwe Abatutsi benshi.
Jenoside kandi i Kirinda yahuriranye n'inama y'Itorero rya EPR ku rwego rw'Igihugu yari ihateraniye, bamwe mu ba Pasitori bari bitabiriye inama barishwe hamwe n'imiryango yabo, uwari Umuyobozi wa EPR ku rwego rw'igihugu, Pasitori Twagirayesu Michel yagize uruhare rukomeye mu kubicisha.
[[Dosiye:Nyange secondary school Genocide Memorial 02.jpg|thumb|Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi mu kigo cya Nyange.]]
=== Iyicwa ry'Abatutsi muri Chapelle ya Gitwa, Rutsiro ===
Chapelle Gatulika ya Gitwa yahungiyemo ndetse yiciwemo Abatutsi benshi mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi. Mbere hitwaga mu Gitwa ariko nyuma haje kwitwa i Nyamagumba mu cyahoze ari Cellule Bugina, Segiteri Kibingo, Komine Mabanza muri Perefegitura ya Kibuye. Iyo Chapelle yari ishamikiye kuri Paruwasi Gatulika ya Congo Nil yari iyobowe n'umupadiri w'Umufaransa witwa Maindron Gabriel na we wagize uruhare muri Jenoside.
Mu Gitwa hari hatuye Abatutsi benshi b'Abagatulika ari na yo mpamvu nyamukuru bahungiye kuri Chapelle ya Gitwa bari bizeye kuzaharokokera ariko si ko byagenze. Ikindi ni uko hari mu mpinga y'umusozi ku buryo bumvaga byabafasha kureba neza ibitero no kwirwanaho bibaye ngombwa. Abatutsi bahungiye kuri Chapelle ya Gitwa bari baturutse mu bice bitandukanye birimo mu Gitwa nyirizina, Selire za Gitarama, Buhoro, Ruhingo, Kabiraho zo muri Komine Mabanza n'ahandi.
Kuva ku wa 11 Mata 1994 kugeza ku wa 13 Mata 1994 nibwo ibitero byagabwe kuri Chapelle ya Gitwa ndetse uwari Burugumesitiri wa Komine Mabanza Bagirishema Ignace yagiyeyo agezeyo abaza aho Abatutsi bahungiye bamubwira ko bagiye kuri Chapelle ya Gitwa “aravuga ngo bahungiye mu mpinga y'umusozi wa Nyamagumba“ kubera umusozi wari mu Ruhengeri naho biciraga Abatutsi benshi guhera 1959 na nyuma yaho.
Uko niko hahise hitwa i Nyamagumba ku buryo n'uyu munsi hari abakihita gutyo. Ubuhamya buvuga ko muri Jenoside hiciwe Abatutsi barenga 9.304 bakaba bose bashyinguye mu Rwibutso rwa Jenoside rwahubatswe.
Abatangabuhamya bakomeje guhamya ko Burugumesitiri Bagirishema Ignace yagize uruhare rukomeye mu kubicisha, nubwo yaje guhanagurwaho icyaha n'Urukiko rwa TPIR. Abandi bagize uruhare mu kwica Abatutsi i Gitwa harimo uwari Brigadier Rwamakuba Emmanuel, Hakizimana Deo wari Umunyamabanga wa Komine Mabanza, Benimana Raphaël wari Burugumesitiri wa Komine Rutsiro, Maburakindi Isidore wari Burugumesitiri wa Komine Kayove n'abandi.
=== Iyicwa ry'Abatutsi ku mashuri abanza ya Mbogo, Kinyamakara, Gikongoro ===
Kuri Komine Kinyamakara, ku mashuri ya Mbogo n'umusozi wose wa Mbogo muri rusange, ku wa 13 Mata 1994 hakusanyirijwe Abatutsi benshi b'iyari Komine Kinyamakara n'abari bavuye Gikongoro mu mugi n'ahandi barahicirwa. Komini Kinyamakara yayoborwaga na Burugumesitiri Munyaneza Charles.
Munyaneza Charles ni we wagiye guhuruza abasirikare n'abajandarume barimo Colonel Simba Aloys barabarasa bafatanyije n'Interahamwe zari zitwaje imihoro, ubuhiri n'ibyuma byo gutema ibyatsi, byose bishyashya n'udufuni.
Ku wa 13 Mata 1994 hishwe Abatutsi bagera ku 3.000. Abari ku isonga mu bwicanyi ni Mugemana wari Brigadier, Munyakanyinya wari OPJ, Gasasira Alphonse wari ashinzwe urubyiruko, Gasirabo Jonathan wari umwarimu mu mashuri abanza, n'abandi.
=== Iyicwa ry'Abatutsi ahiswe kuri “Escalier”, Muhima, Nyarugenge, n'i Nkomangwa ya Kayonza ===
Kuva tariki ya 13 kugeza tariki ya 14 Mata 1994 abantu b'igice kimwe cya Muhima munsi y'ahahoze gereza ya Nyarugenge, ahitwa mu Mudugudu w'Umwezi mu cyahoze ari Serire Ruhurura, hari Interahamwe n'abasirikare bakusanyaga Abatutsi muri icyo gice bakabamanura babajyana ahiswe kuri “Escalier” bakazibamanuraho babatemagura, babahonda imitwe mu muhanda wa kaburimbo, abandi bakabarasa.
Aho hantu hiciwe Abatutsi benshi kuko kuri uwo muhanda bari bahashyize na bariyeri itega abanyura muri kaburimbo na bo bakahicirwa bakabarunda mu muhanda. Kugeza ubu ikibabaza abafitanye isano n'abiciwe aha hantu ni uko iyo mirambo batazi aho yajyanywe ngo bayishyingure mu cyubahiro.
Zimwe mu Nterahamwe zagize uruhare mu kwica aba bantu zabashije kumenyekana: Ndemeye Nicodemu wari umukuru wazo, Gashayija Etienne, Charles, Rurangirwa Jean Paul wakatiwe igifungo cya burundu n'inkiko Gacaca, akaba afungiye muri gereza ya Mageragere n'abandi.
Mu Kagari ka Nkomangwa, mu Murenge wa Kayonza, ku wa 13–14 Mata 1994 hajugunywemo Abatutsi benshi cyane banabwira abana bari bakiri bato ngo nibaze babajyane ku mashuri kandi babajyanye muri Muhazi.
Bivugwa ko haguye abari hejuru ya 136 bo mu Murenge wa Munyiginya n'abandi batazwi umubare bari baturutse imihanda yose.
[[Dosiye:Mémorial Rwanda, Genève 8 avril 2019-17.jpg|thumb|Kwibuka i Genève ku wa 8 Mata 2019.]]
== Amafilimi ya sinema ==
* ''[[Sometimes in April]]''
* ''[[The 600: The Soldiers' Story]]''
== Ibitabo ==
* African Rights, ''Rwanda: Death, Despair and Defiance'', revised edition, London, African Rights, 1995. <small>(mu Cyongereza)</small>
* African Rights, ''Rwanda: Not So Innocent – When Women Become Killers'', London, African Rights, 1995. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Amnesty International, ''Rwanda: Government Supporters and Regular Troops Have Committed Massacres all over the Country'', London, Amnesty International, May 1994. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Anyidoho, Henry Kwami, ''Guns Over Kigali – The Rwandese Civil War – 1994: A Personal Account'', Kampala, Fountain Publishers, 1998. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Berry, John A. na Berry, Carol Pott (eds.), ''Genocide in Rwanda: A Collective Memory'', Washington, D.C., Howard University Press, 1999. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Destexhe, A., ''Rwanda and Genocide in the Twentieth Century'', London na New Haven, Connecticut, Pluto Press, 1995. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Gatwa, Tharcisse, ''The Churches and Ethnic Ideology in the Rwandan Crises 1900–1994'', Milton Keynes, Regnum Books International and Paternoster, 2005. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Gourevitch, Philip, ''We Wish to Inform You That Tomorrow We Will Be Killed With Our Families: Stories from Rwanda'', London, Picador, 1999. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Guillebaud, Meg, ''Rwanda: The Land God Forgot? – Revival, Genocide & Hope'', Mill Hills, London na Grand Rapids, Michigan, Monarch Books, 2002. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Human Rights Watch, ''Rwanda/Zaire: Rearming with Impunity – International Support for Perpetrators of Rwandese Genocide'', New York, Human Rights Watch, May 1995. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Human Rights Watch, ''The Aftermath of Genocide in Rwanda: Absence of Prosecution, Continued Killings'', New York, Human Rights Watch, September 1994. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Human Rights Watch/Africa, ''Genocide in Rwanda'', vol. 6, no. 4, New York, Human Rights Watch, April–May 1994. <small>(mu Cyongereza)</small>
* International Panel of Eminent Personalities na Organisation of African Unity, ''Rwanda: The Preventable Genocide'', Addis Ababa, Organisation of African Unity, 2000. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Jennings, Christian, ''Across the Red River: Rwanda, Burundi and the Heart of Darkness'', London, Phoenix, 2000. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Keene, F., ''Season of Blood: A Rwandan Journey'', London, Viking, 1995. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Mamdani, Mahmood, ''When Victims Become Killers: Colonialism, Nativism, and the Genocide in Rwanda'', Kampala na Dar es Salaam, Fountain Publishers Ltd. na E & D Limited, 2001. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Prunier, Gerard, ''The Rwanda Crisis: History of Genocide'', Kampala, Fountain Publishers Ltd., 2001. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Rudasingwa, Theogene, ''Rwanda: Background to Genocide'', Oxford na London, Rwandese Patriotic Front (RPF), 1994. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Sellstom, T. na Wohlgemuth, L., ''The International Response to Conflict and Genocide: Lessons from the Rwanda Experience'', Uppsala, Nordic Africa Institute, 1997. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Semujanga, Josias, ''Origins of Rwanda Genocide'', New York, Humanity Books, 2003. <small>(mu Cyongereza)</small>
== Notes ==
<references />
== Imiyoboro ==
{{Commonscat|Rwandan Genocide}}
* [https://web.archive.org/web/20160221023612/http://www.genocidearchiverwanda.org.rw/index.php/Welcome_to_Genocide_Archive_Rwanda Genocide Archive Rwanda]
* [https://web.archive.org/web/20101129131731/http://rwandinfo.com/kinya/category/jenoside/ Rwandinfo — Jenoside]
* [https://web.archive.org/web/20110203123219/http://www.yale.edu/gsp/kinyarwanda/index.html Umushinga ku itsembambatsemba ryo mu Rwanda]
{{DEFAULTSORT:Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994}}
[[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]
[[Ikiciro:Amateka yaranze u Rwanda]]
[[Ikiciro:Kwibuka twiyubaka]]
h0sv8a3lakmvnlov0vsr7c0m4zcxtfg
134726
134725
2026-09-11T10:20:01Z
Score Beethoven
11559
134726
wikitext
text/x-wiki
'''Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994''' ni Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 mu gihugu cy'u [[Rwanda]]. Yatangiye byeruye ku wa 7 Mata 1994, ariko mbere yaho yatangiye kugeragezwa no gushyirwa mu bikorwa guhera muri 1959 kuko yateguwe igihe kinini, habaho ikorerwa n'igerageza mu bice bitandukanye by'u Rwanda aho Abatutsi batwikirwaga ndetse bakameneshwa<ref name="minubumwe25">[https://www.minubumwe.gov.rw/news-detail/kwibuka28-tariki-ya-25-mata-1994-uko-jenoside-yakorewe-abatutsi-yakozwe-mu-rwanda « Kwibuka28: Tariki ya 25 Mata 1994, uko Jenoside yakorewe Abatutsi yakozwe mu Rwanda »], ''Minubumwe'', yarebwe ku wa 11 Nzeri 2026.</ref>.
== Itegurwa rya Jenoside ==
Bimwe mu byagaragaje itegurwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 twavuga harimo:
# Iyicwa ry'Abatutsi mu bice bitandukanye by'igihugu bavuga ko ari ibyitso by'Inkotanyi, harimo iyicwa ry'Abatutsi b'Abagogwe mu 1991 muri Komini Mukingo na Nkuli nyuma y'uko Inkotanyi zifashe umujyi wa Ruhengeri, byakurikiwe n'iyicwa ry'Abatutsi mu Bugesera na Kibirira mu 1992.
# Muri Mutarama 1992, nyuma y'uko uwari umukuru w'igihugu Juvénal Habyarimana ategetse ko hatoranywa abasore b'intarumikwa b'Abahutu bo mu ishyaka rya MRND bagahabwa imyitozo yo guhashya umwanzi, nibwo hashinzwe umutwe w'Interahamwe, wayoborwaga na Robert Kajuga ku rwego rw'igihugu. Icyo gihe uwo mutwe wahawe intwaro zirenga 300 na gerenade<ref name="igihe-habyarimana">[https://igihe.com/amakuru/mu-mateka/article/uruhare-rwa-perezida-habyarimana-mu-itegurwa-n-ishyirwa-mu-bikorwa-rya-jenoside « Uruhare rwa Perezida Habyarimana mu itegurwa n'ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside »], ''IGIHE''.</ref>.
# Ishyirwaho rya radiyo n'ibinyamakuru bihembera imvugo zibiba urwango ku Batutsi, ibinyamakuru nka ''Kangura'', ''Kamarampaka'', ''La Médaille Nyiramacibiri'', ''Umurwanashyaka'', ndetse na Radio RTLM (Radio Television Libre de Mille Collines) yatangiye gukora muri Nyakanga 1993. Iyi yakanguriraga Abahutu kwica Abatutsi ibabwira ko gutsemba Abatutsi ari ukwikiza umwanzi wateye igihugu, ushaka kubarimbura. Amazina nk'inyenzi, Abashyondori, Abatunnyetsi, Inzoka, n'andi mazina mabi yakoreshwaga n'ibi binyamakuru mu kwambura Abatutsi ubumuntu. Ibi byose biri mu byakwirakwije urwango n'ubukangurambaga bwa Jenoside.
# Muri Mutarama 1993, ubwo hari hamaze gusinywa igice cy'amasezerano y'Arusha muri Tanzaniya, kirebana n'igabana ry'ubutegetsi hagati ya Leta ya Juvénal Habyarimana n'Ishyaka rya FPR Inkotanyi, Théoneste Bagosora wari muri iyo nama, ariko atemera ibyayivuyemo, yasohotse arakaye avuga aya magambo « Ndatashye ariko ngiye gutegura imperuka », yakoresheje ijambo ry'[[igifaransa]] ''Apocalypse''.
# Imenyekanishwa ry'itegurwa rya Jenoside mu Muryango w'Abibumbye. Tariki 11 Mutarama 1994, umwe mu bayobozi bakomeye b'Interahamwe mu mujyi wa Kigali witwaga Turatsinze Abubakar alias Jean-Pierre, yabwiye mu ibanga Roméo Dallaire wayoboraga ingabo za Loni mu Rwanda ko Interahamwe zamaze kwitegura kwica Abatutsi bagera ku bihumbi makumyabiri (20.000), ko zifite intwaro zirunze i Gikondo kwa Kabuga, ko lisiti z'Abatutsi zamaze gukorwa, kandi ko kuva MINUAR yagera mu Rwanda, Interahamwe zatojwe zigera ku 1.700 ziyongera ku zindi nyinshi zari zisanzwe zarahawe imyitozo<ref name="dallaire">[https://casebook.icrc.org/case-study/case-study-armed-conflicts-great-lakes-region-1994-2005 « Case Study, Armed Conflicts in the Great Lakes Region (1994–2005) »], ''International Committee of the Red Cross'', igice kivuga kuri « The 11 January Cable ».</ref>.
# Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 yateguwe hagamijwe gutsemba ubwoko bw'Abatutsi. Tariki 7 Mata 1994 nyuma y'ihanurwa ry'indege y'uwari umukuru w'igihugu Juvénal Habyarimana, Abatutsi mu gihugu hose batangiye kwicwa, benshi bagerageza guhungira mu bice bari bizeye ko bazaboneramo ubwihisho nko mu nsengero, mu mashuri no mu mavuriro ariko biba iby'ubusa kuko Interahamwe zahabasangaga zikahabicira. Mu minsi ijana gusa (100) Abatutsi barenga miliyoni barishwe mu bice byose by'igihugu, kugeza aho Ingabo zahoze ari iza RPA Inkotanyi zifashe igihugu cyose zihagarika Jenoside ku mabwiriza y'umugaba mukuru w'ingabo Paul Kagame<ref name="kigalitoday">Emmanuel Gasana Sebasaza, [https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/ni-ibiki-byabaye-tariki-ya-04-nyakanga-1994-ubwo-u-rwanda-rwabohorwaga « Ni ibiki byabaye tariki ya 04 Nyakanga 1994 ubwo u Rwanda rwabohorwaga? »], ''Kigali Today'', 4 Nyakanga 2024, yarebwe ku wa 11 Nzeri 2026.</ref>.
<gallery mode="packed" heights="180">
Dosiye:Nyamata Memorial Site 13.jpg|Urwibutso rwa Jenoside rwa Nyamata.
Dosiye:Secretary Kerry Pauses for a Moment of Silence at a Series of Mass Graves at Gisozi Memorial Center (30326384025).jpg|John Kerry yunamira abashyinguye mu mva rusange ku Rwibutso rwa Jenoside rwa Gisozi.
Dosiye:Genocide Memorial site of Gisozi Kigali Genocide Memorial 022.jpg|Urwibutso rwa Jenoside rwa Gisozi.
</gallery>
== Ibice bimwe byabereyemo Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 ==
=== Iyicwa ry'Abatutsi muri College Saint-André i Nyamirambo ===
Mu Murenge wa [[Nyamirambo]] mu kigo cy'ishuri rya St André no muri Kiliziya yitiriwe Mutagatifu Karoli Lwanga hiciwe Abatutsi benshi bari bahahungiye baturuka mu bice bya Butamwa, Nyamirambo (Kivugiza, Mumena), Nyakabanda, Rwezamenyo, Kabusunzu, Nyarugenge (Biryogo). Aba Batutsi bari bahungiye mu Kiliziya abandi bajya mu kigo cy'amashuri cyitiriwe Mutagatifu Andereya (St André), abandi bajya mu kigo cy'abafurere cya St Joseph kiri i Nyamirambo.
Muri Kiliziya ya Karoli Lwanga hiciwe Abatutsi, muri St André nubwo na bo bari bake ugereranyije n'abiciwe mu kigo cya St Joseph kuko abari aho hose bavuzwe haruguru bumvaga amakuru y'uko St Joseph hari benshi kandi abihayimana babafashe neza nta wabakoraho bose bagahita bagerageza kuba ari ho bajya ariko biba iby'ubusa.
[[Dosiye:Wiki Indaba 2022 Viste des Wikimédiens au mémorial du génocide de Kigali au Rwanda 14.jpg|thumb|Abawikimediya basuye Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali.]]
=== Iyicwa ry'Abatutsi i Kanyinya, Komini Nyarugenge ===
Mu 1994 ku Murenge wa Kanyinya Abatutsi benshi baho bahahungiye baturukaga mu Murenge wa Jali. Uwari konseye Nzabamwita Joseph abasaba ko babwira n'abandi Batutsi bataricwa bakaza kugira ngo babarindire umutekano ariko mu byukuri byari ikinyoma.
Ku wa 13 Mata 1994, Konseye Nzabamwita Joseph amaze kubona ko nta bandi Batutsi basigaye bihishe, yabwiye Abatutsi bari bahungiye aho ko agiye kubazanira abajandarume bakabashakira aho babacungira umutekano hizewe. Abajandarume baraje bajyana abo Batutsi ahitwa i Kana mu gakombe kari hagati y'imisozi. Babagejejeyo barahabasiga bababeshya ko bagiye kubashakira ibyo kurya.
Bigeze ku mugoroba babazanira Interahamwe zirabatemagura ijoro ryose abasirikare bajya hejuru y'umusozi kureba ko hari abashaka gucika kugira ngo bahite babarasa. Bishe Abatutsi harokoka abana bagera muri bane (4) bari kumwe n'imirambo y'ababyeyi babo bahindutse amaraso bakagira ngo bapfuye.
=== Iyicwa ry'Abatutsi ku Kiliziya ya Gishaka, i Bumbogo na Kigali ===
Mu Murenge wa Bumbogo mu Kagari ka Nkuzuzu hari Abatutsi benshi bari bahatuye mbere ya Jenoside. Mu gitondo cyo ku wa 7 Mata 1994 Interahamwe zabyutse zivuza amafirimbi yo gutangira kubica bariyegeranya bishyira hamwe ku gasozi ka Nkuzuzu.
Bakoresheje amabuye, amacumu n'imiheto. Izo Nterahamwe zabicaga zarimo Nyundo, Vianney, Rubanguza, Karangwa, Gashumba, Rwiyamirira Michel, Habarurema, Emile, Ruhamanya na Rwabuhihi.
Barwanye na bo kuva ku wa 7 Mata 1994 nimugoroba, Interahamwe zibonye ko zigiye kuneshwa ku wa 12 Mata 1994 nimugoroba zihuruza abasirikare ba Juvénal Habyarimana, ku wa 13 Mata 1994 babarasira kubamara ari na yo tariki yabaye mbi cyane mu mateka yabo.
Ababashije kuharokokera uwo munsi bahungiye kuri Paruwasi ya Gishaka, bagezeyo bahasanze umupadiri w'umuzungu witwaga Michel abasangisha abandi bari bahungiye mu kiliziya bari baturutse Rutunga, Rubungo, Nduba na Jurwe muri Ndera.
Padiri Michel atangira kubashakira ibibatunga no kubasengera kuva mu ijoro ryo ku wa 13 Mata 1994. Bigeze ku wa 14 Mata 1994 Interahamwe zirabatera zarimo abapolisi ba Komine Gikomero bitwaga Nyarwaya Michel wari Burigadiye wa Komine Gikomero, Rubanguka Mathias wari umucungamutungo wa Komini Gikomero, Rusatsi wari umuganga ku Kigo Nderabuzima cya Gishaka n'Interahamwe yari ikomeye cyane yitwaga Sevara.
Aba bose bakaba barafatanyaga na Burugumesitiri Rutaganira Telesifori wa Komini Gikomero n'abapolisi ba Komini Gikomero.
[[Dosiye:Wiki Indaba 2022 Viste des Wikimédiens au mémorial du génocide de Kigali au Rwanda 27.jpg|thumb|Urwibutso rwa Gisozi.]]
=== Iyicwa ry'Abatutsi kuri Paruwasi Gatolika ya Musha, Kigali ===
Ku wa 12–13 Mata 1994 Paruwasi ya Kiliziya Gatolika ya Musha hiciweho Abatutsi basaga 8.000 ubwo uwari Burugumesitiri wa Komini Gikoro Bisengimana Paul, Mukemba wari Umushoferi wa Komini na Makombe wari umukangurambaga w'urubyiruko bari ku isonga mu bwicanyi bwahabereye. Komini Gikoro yari iyobowe na Burugumesitiri Bisengimana Paul kuva mu 1981.
Bisengimana Paul yayoboye Interahamwe zibanza gukorera abakobwa n'abagore ibikorwa by'urukozasoni imbere y'ababyeyi babo, hari n'abo bajyanye mu byobo byacukurwagamo amabuye nyuma y'ibyo bikorwa bakanabiciramo.
Bisengimana Paul ufite umugore n'abana icumi yaburaniye mu Rukiko Mpuzamahanga Mpanabyaha rwashyiriweho u Rwanda (TPIR) yemera ibyaha by'ubwicanyi yakoze, akatirwa igifungo cy'imyaka cumi n'itanu.
=== Iyicwa ry'Abatutsi ku Muhororo, Kibirira muri Ngororero ===
Mu cyari Komini Kibirira, Jenoside yabanje kugeragezwa mbere ya Mata 1994 cyane cyane mu 1992 nyuma y'imbwirwaruhame ya Mugesera Léon yavugiye ku Kabaya muri mitingi y'ishyaka rya MNRD aho abenshi bishwe harimo n'abo mu Makomini ya Ramba na Gaseke muri Ndaro.
Na mbere y'ijambo ryo ku Kabaya, muri Kibirira habaye ubwicanyi hagati ya tariki ya 11 na 13 Ukwakira 1990 hicwa Abatutsi benshi, barongera muri Mutarama 1993, muri Komini Giciye, Satinskyi, Ramba, Kanama, Kayove na Kibirira mu yahoze ari Perefegitura ya Gisenyi.
Hari n'abaroshywe mu mugezi wa Nyabarongo ahitwa ku Cyome i Gatumba, abiciwe i Kibirira ku bitaro bya Muhororo harimo abarwayi, abarwaza n'abaganga n'abandi bakozi bo mu bitaro, abiciwe ku kiliziya ya Muhororo no ku icumbi ry'abihayimana harimo ababikira n'abapadiri.
Abatutsi ba Kibirira kandi bamwe bafungiwe mu yari IGA (Ikigo gihugura abaturage) Gatumba iri hafi y'ahari icyicaro cy'Umurenge wa Gatumba, bashaka kubatwikiramo ariko Abatutsi bamena ikirahuri baca mu kadirishya gato barahunga.
Inama zitegura ubwicanyi zaberaga mu biro bya za Komini Ramba na Kibirira, ku biro by'amashyaka MRND, CDR na MDR no ku biro bya “Inspecteur d'arrondissement” n'ahandi mu ngo z'abari abategetsi icyo gihe. Hafi y'ahahoze Komini Kibirira, hari akabari “Bar Ituze” ka Abishuka Charles kari i Gatumba, akabari k'uwitwaga Rwanyagatare.
Ku Kiliziya ya Muhororo hiciwe ababikira n'abapadiri batandukanye nubwo abihayimana bo mu muryango w'Abenebikira yo ku Muhororo bo babanje kwirwanaho ariko nyuma baganzwa n'amasasu y'imbunda zazanywe n'uwari burigadiye wa Komini Kibirira witwaga Mutabaruka alias Libenge n'izatanzwe na Hondero, Rwanyagatare na Dusabemungu bari batuye muri centre ya Rusumo/Gatumba.
[[Dosiye:Kwibuka 28.jpg|thumb|Urumuri rw'ikizere, Kwibuka 28.]]
=== Iyicwa ry'Abatutsi kuri Kiliziya Gatolika ya Rukara, Kayonza ===
Ku kiliziya ya Paruwasi Gatolika ya Rukara, hafi y'i Gahini, hahungiye Abatutsi benshi baturutse ahantu hatandukanye. Ku ikubitiro hishwe Abatutsi 12 bari bagiye kurwana n'Interahamwe ngo zireke kubatwarira [[inka]] zabo kuko bari bazihunganye.
Hamaze kwicwa abo nibwo n'ibyo bahunganye byose byatwawe, abandi na bo bahita bicwa ku wa 13 Mata 1994. Ubwicanyi bwayobowe na Burugumesitiri Mpambara Jean wa Komini Rukara, ndetse n'Interahamwe zari ziturutse Murambi ziyobowe na Gatete Jean Baptiste.
Nubwo Mpambara Jean yagizwe umwere n'Urukiko Mpuzamahanga rwa Arusha, abacitse ku icumu bemeza ko yari ku isonga ry'ubwicanyi akaba yarakoranaga bya hafi na Minisitiri Mugenzi Justin na we ukomoka i Gahini. Mpambara Jean yanabonetse mu [[Ubufaransa|Bufaransa]] aho aba ashinjura Ngenzi Octavien na Barahira Tito bayoboye Jenoside i Kabarondo bakaba barakatiwe igifungo cya burundu n'Urukiko rw'i Paris mu Bufaransa.
=== Iyicwa ry'Abatutsi i Ruharambuga, Nyamasheke ===
Interahamwe za Rukoma ziyobowe na Gasarasi Wellars ku wa 13 Mata 1994 zagose Abatutsi baho barenga 60 zibahuriza kwa Nyirandimubenshi Asterie, zirahabicira.
Nyuma yo kwica aba Batutsi, Gasarasi Wellars yahuje Interahamwe zari zimaze kubica arazishimira ku bw'igikorwa bakoze ababwira ko ibyabo abibahaye kandi bakwiye gukomeza guhiga Umututsi aho ava akagera.
Na none mu cyahoze ari Segiteri Ruharambuga ya 1 muri Serire ya Kigabiro hafashwe abana 41 n'abagabo babiri bakuwe iwabo babeshya ababyeyi ko babahungishije, abandi babakuye mu ngo ku gahato, babajyana mu cyobo cyari cyaracukuwe n'[[Abahutu]] mu mwaka wa 1992 ku ishyamba rya Sarabuye bakabatamo ari bazima.
Nyuma yaho bazana ibishangara byinshi babatwikira muri cya cyobo bari babajugunyemo ari bazima, bagerekaho amabuye ngo n'utarashiramo umwuka yicwe n'amabuye.
=== Iyicwa ry'Abatutsi i Nyakanyinya, Mururu, Rusizi ===
Mu Murenge wa Mururu, ahitwa Nyakanyinya, ku wa 13 Mata 1994 hakozwe ibarura ry'Abatutsi bari bamaze guhungira i Nyakanyinya, rikaba ryarakozwe na Patrice mwene Gatukura. Icyo gihe hari hamaze kugera Abatutsi nka 800, inka zabo zatwawe na Konseye Harerimana Jean Bosco, Sendege n'izindi Nterahamwe.
Haje igitero cy'Interahamwe nyinshi zari zivuye i Mururu, Nyakanyinya, Miko n'Abajandarume bari baturutse i Gihundwe bahurira ahitwa Hangari baza kwica i Nyakanyinya. Barahageze batangira kwica n'ubugome bwinshi bakoresheje gerenade, imbunda n'intwaro gakondo kuko Interahamwe zari zamaze kugota Abatutsi bari bahahungiye kandi zari nyinshi, bamaze kubambura intwaro bari baje bitwaje.
Nyuma abagore n'abana bahungiye mu mashuri no mu rusengero rwari ruhari, Interahamwe zirurira zikuraho amategura zikata umuriro mu nzu kugira ngo Abatutsi bari bihishe mu nzu basohoke babone uko babica. Babonye badasohoka nk'uko babishakaga nibwo bazanye umuzinga w'[[Uruyuki|inzuki]] bawubaturamo noneho bakwira imishwaro barabica.
Abandi barimo abagore n'abana babatwikira mu rusengero. Aha hakoreshejwe iyicarubozo ribi cyane kuko Interahamwe zaricaga zigasubira inyuma zigasambanya imirambo y'abakobwa b'Abatutsikazi. Urugero: Umwarimukazi witwaga Thacienne bamwishe nabi barangije bamujyaho baramusambanya ngo akiri muzima yari yarabimye.
=== Iyicwa ry'Abatutsi i Kirinda, Karongi ===
Kirinda iherereye mu cyahoze ari Komine Bwakira muri Perefegitura ya Kibuye ubu ni mu Murenge wa Murambi mu [[Akarere ka Karongi|Karere ka Karongi]]. Hari hubatse ibitaro n'icyicaro cy'Itorero rya EPR. Mu gihe cya Jenoside Burugumesitiri wa Bwakira yitwaga Kabasha Tharcisse.
Muri Jenoside, Abatutsi benshi bahungiye mu ishuri ryisumbuye, abandi bahungiye mu bitaro. Bijejwe gucungirwa umutekano ariko nyuma yaho baje kwicwa ndetse imirambo yabo bakajya kuyijugunya mu mugezi wa Nyabarongo.
Umwe mu bari bayoboye Interahamwe zabishe yitwaga Nyiringabo Amani afatanyije by'umwihariko n'umucuruzi witwaga Semirindi Moïse wagize uruhare rukomeye mu kugura imihoro yo kwica Abatutsi ndetse n'imodoka ye yarifashishijwe cyane mu gutwara imirambo kuyijugunya mu mugezi wa Nyabarongo.
I Kirinda hazwiho by'umwihariko bariyeri yitwaga “intebe y'urupfu” naho hiciwe Abatutsi benshi.
Jenoside kandi i Kirinda yahuriranye n'inama y'Itorero rya EPR ku rwego rw'Igihugu yari ihateraniye, bamwe mu ba Pasitori bari bitabiriye inama barishwe hamwe n'imiryango yabo, uwari Umuyobozi wa EPR ku rwego rw'igihugu, Pasitori Twagirayesu Michel yagize uruhare rukomeye mu kubicisha.
[[Dosiye:Nyange secondary school Genocide Memorial 02.jpg|thumb|Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi mu kigo cya Nyange.]]
=== Iyicwa ry'Abatutsi muri Chapelle ya Gitwa, Rutsiro ===
Chapelle Gatulika ya Gitwa yahungiyemo ndetse yiciwemo Abatutsi benshi mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi. Mbere hitwaga mu Gitwa ariko nyuma haje kwitwa i Nyamagumba mu cyahoze ari Cellule Bugina, Segiteri Kibingo, Komine Mabanza muri Perefegitura ya Kibuye. Iyo Chapelle yari ishamikiye kuri Paruwasi Gatulika ya Congo Nil yari iyobowe n'umupadiri w'Umufaransa witwa Maindron Gabriel na we wagize uruhare muri Jenoside.
Mu Gitwa hari hatuye Abatutsi benshi b'Abagatulika ari na yo mpamvu nyamukuru bahungiye kuri Chapelle ya Gitwa bari bizeye kuzaharokokera ariko si ko byagenze. Ikindi ni uko hari mu mpinga y'umusozi ku buryo bumvaga byabafasha kureba neza ibitero no kwirwanaho bibaye ngombwa. Abatutsi bahungiye kuri Chapelle ya Gitwa bari baturutse mu bice bitandukanye birimo mu Gitwa nyirizina, Selire za Gitarama, Buhoro, Ruhingo, Kabiraho zo muri Komine Mabanza n'ahandi.
Kuva ku wa 11 Mata 1994 kugeza ku wa 13 Mata 1994 nibwo ibitero byagabwe kuri Chapelle ya Gitwa ndetse uwari Burugumesitiri wa Komine Mabanza Bagirishema Ignace yagiyeyo agezeyo abaza aho Abatutsi bahungiye bamubwira ko bagiye kuri Chapelle ya Gitwa “aravuga ngo bahungiye mu mpinga y'umusozi wa Nyamagumba“ kubera umusozi wari mu Ruhengeri naho biciraga Abatutsi benshi guhera 1959 na nyuma yaho.
Uko niko hahise hitwa i Nyamagumba ku buryo n'uyu munsi hari abakihita gutyo. Ubuhamya buvuga ko muri Jenoside hiciwe Abatutsi barenga 9.304 bakaba bose bashyinguye mu Rwibutso rwa Jenoside rwahubatswe.
Abatangabuhamya bakomeje guhamya ko Burugumesitiri Bagirishema Ignace yagize uruhare rukomeye mu kubicisha, nubwo yaje guhanagurwaho icyaha n'Urukiko rwa TPIR. Abandi bagize uruhare mu kwica Abatutsi i Gitwa harimo uwari Brigadier Rwamakuba Emmanuel, Hakizimana Deo wari Umunyamabanga wa Komine Mabanza, Benimana Raphaël wari Burugumesitiri wa Komine Rutsiro, Maburakindi Isidore wari Burugumesitiri wa Komine Kayove n'abandi.
=== Iyicwa ry'Abatutsi ku mashuri abanza ya Mbogo, Kinyamakara, Gikongoro ===
Kuri Komine Kinyamakara, ku mashuri ya Mbogo n'umusozi wose wa Mbogo muri rusange, ku wa 13 Mata 1994 hakusanyirijwe Abatutsi benshi b'iyari Komine Kinyamakara n'abari bavuye Gikongoro mu mugi n'ahandi barahicirwa. Komini Kinyamakara yayoborwaga na Burugumesitiri Munyaneza Charles.
Munyaneza Charles ni we wagiye guhuruza abasirikare n'abajandarume barimo Colonel Simba Aloys barabarasa bafatanyije n'Interahamwe zari zitwaje imihoro, ubuhiri n'ibyuma byo gutema ibyatsi, byose bishyashya n'udufuni.
Ku wa 13 Mata 1994 hishwe Abatutsi bagera ku 3.000. Abari ku isonga mu bwicanyi ni Mugemana wari Brigadier, Munyakanyinya wari OPJ, Gasasira Alphonse wari ashinzwe urubyiruko, Gasirabo Jonathan wari umwarimu mu mashuri abanza, n'abandi.
=== Iyicwa ry'Abatutsi ahiswe kuri “Escalier”, Muhima, Nyarugenge, n'i Nkomangwa ya Kayonza ===
Kuva tariki ya 13 kugeza tariki ya 14 Mata 1994 abantu b'igice kimwe cya Muhima munsi y'ahahoze gereza ya Nyarugenge, ahitwa mu Mudugudu w'Umwezi mu cyahoze ari Serire Ruhurura, hari Interahamwe n'abasirikare bakusanyaga Abatutsi muri icyo gice bakabamanura babajyana ahiswe kuri “Escalier” bakazibamanuraho babatemagura, babahonda imitwe mu muhanda wa kaburimbo, abandi bakabarasa.
Aho hantu hiciwe Abatutsi benshi kuko kuri uwo muhanda bari bahashyize na bariyeri itega abanyura muri kaburimbo na bo bakahicirwa bakabarunda mu muhanda. Kugeza ubu ikibabaza abafitanye isano n'abiciwe aha hantu ni uko iyo mirambo batazi aho yajyanywe ngo bayishyingure mu cyubahiro.
Zimwe mu Nterahamwe zagize uruhare mu kwica aba bantu zabashije kumenyekana: Ndemeye Nicodemu wari umukuru wazo, Gashayija Etienne, Charles, Rurangirwa Jean Paul wakatiwe igifungo cya burundu n'inkiko Gacaca, akaba afungiye muri gereza ya Mageragere n'abandi.
Mu Kagari ka Nkomangwa, mu Murenge wa Kayonza, ku wa 13–14 Mata 1994 hajugunywemo Abatutsi benshi cyane banabwira abana bari bakiri bato ngo nibaze babajyane ku mashuri kandi babajyanye muri Muhazi.
Bivugwa ko haguye abari hejuru ya 136 bo mu Murenge wa Munyiginya n'abandi batazwi umubare bari baturutse imihanda yose.
[[Dosiye:Mémorial Rwanda, Genève 8 avril 2019-17.jpg|thumb|Kwibuka i Genève ku wa 8 Mata 2019.]]
== Amafilimi ya sinema ==
* ''[[Sometimes in April]]''
* ''[[The 600: The Soldiers' Story]]''
== Ibitabo ==
* African Rights, ''Rwanda: Death, Despair and Defiance'', revised edition, London, African Rights, 1995. <small>(mu Cyongereza)</small>
* African Rights, ''Rwanda: Not So Innocent – When Women Become Killers'', London, African Rights, 1995. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Amnesty International, ''Rwanda: Government Supporters and Regular Troops Have Committed Massacres all over the Country'', London, Amnesty International, May 1994. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Anyidoho, Henry Kwami, ''Guns Over Kigali – The Rwandese Civil War – 1994: A Personal Account'', Kampala, Fountain Publishers, 1998. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Berry, John A. na Berry, Carol Pott (eds.), ''Genocide in Rwanda: A Collective Memory'', Washington, D.C., Howard University Press, 1999. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Destexhe, A., ''Rwanda and Genocide in the Twentieth Century'', London na New Haven, Connecticut, Pluto Press, 1995. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Gatwa, Tharcisse, ''The Churches and Ethnic Ideology in the Rwandan Crises 1900–1994'', Milton Keynes, Regnum Books International and Paternoster, 2005. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Gourevitch, Philip, ''We Wish to Inform You That Tomorrow We Will Be Killed With Our Families: Stories from Rwanda'', London, Picador, 1999. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Guillebaud, Meg, ''Rwanda: The Land God Forgot? – Revival, Genocide & Hope'', Mill Hills, London na Grand Rapids, Michigan, Monarch Books, 2002. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Human Rights Watch, ''Rwanda/Zaire: Rearming with Impunity – International Support for Perpetrators of Rwandese Genocide'', New York, Human Rights Watch, May 1995. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Human Rights Watch, ''The Aftermath of Genocide in Rwanda: Absence of Prosecution, Continued Killings'', New York, Human Rights Watch, September 1994. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Human Rights Watch/Africa, ''Genocide in Rwanda'', vol. 6, no. 4, New York, Human Rights Watch, April–May 1994. <small>(mu Cyongereza)</small>
* International Panel of Eminent Personalities na Organisation of African Unity, ''Rwanda: The Preventable Genocide'', Addis Ababa, Organisation of African Unity, 2000. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Jennings, Christian, ''Across the Red River: Rwanda, Burundi and the Heart of Darkness'', London, Phoenix, 2000. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Keene, F., ''Season of Blood: A Rwandan Journey'', London, Viking, 1995. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Mamdani, Mahmood, ''When Victims Become Killers: Colonialism, Nativism, and the Genocide in Rwanda'', Kampala na Dar es Salaam, Fountain Publishers Ltd. na E & D Limited, 2001. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Prunier, Gerard, ''The Rwanda Crisis: History of Genocide'', Kampala, Fountain Publishers Ltd., 2001. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Rudasingwa, Theogene, ''Rwanda: Background to Genocide'', Oxford na London, Rwandese Patriotic Front (RPF), 1994. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Sellstom, T. na Wohlgemuth, L., ''The International Response to Conflict and Genocide: Lessons from the Rwanda Experience'', Uppsala, Nordic Africa Institute, 1997. <small>(mu Cyongereza)</small>
* Semujanga, Josias, ''Origins of Rwanda Genocide'', New York, Humanity Books, 2003. <small>(mu Cyongereza)</small>
== Notes ==
<references />
== Imiyoboro ==
{{Commonscat|Rwandan Genocide}}
* [https://web.archive.org/web/20160221023612/http://www.genocidearchiverwanda.org.rw/index.php/Welcome_to_Genocide_Archive_Rwanda Genocide Archive Rwanda]
* [https://web.archive.org/web/20101129131731/http://rwandinfo.com/kinya/category/jenoside/ Rwandinfo — Jenoside]
* [https://web.archive.org/web/20110203123219/http://www.yale.edu/gsp/kinyarwanda/index.html Umushinga ku itsembambatsemba ryo mu Rwanda]
{{DEFAULTSORT:Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994}}
[[Ikiciro:Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]]
iv1yyyxjncdv1x9sfw07bsawuqn4e5e
Tajouj
0
9482
134724
88892
2026-09-11T02:03:03Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134724
wikitext
text/x-wiki
'''''Tajouj''''', ni filime y’urukundo rw’amateka ya Sudani yo mu 1977 iyobowe na Gadalla Gubara <ref>https://mubi.com/films/tajouj</ref>. niyo filime yambere yerekana ishusho ya filimi muri [[Sudani]]<ref>https://www.filmaffinity.com/ie/film244775.html</ref>. Ivuga ku nkuru itangaje ivuga ku rukundo rudashimishije rw’abakunzi babiri bagana intwari, yashyizwe mu cyaro cya [[Sudani]] y’iburasirazuba, ikanagaragaza umukinnyi uzwi cyane Salah bin Albadya<ref>https://www.imdb.com/title/tt3429942/</ref>. Ifatwa nka imwe muri firime nziza muri cinema nyafurika.<ref>https://ifcinema.institutfrancais.com/en/movie?id=1dbd852d-1720-476d-bf25-6da72d603270</ref>
Filime yakiriwe neza nabayinenga. Iyi filime yatsindiye Sitati ya Nefertiti, igihembo kinini cya Egiputa mu iserukiramuco mpuzamahanga rya firime rya Cairo mu 1982, inegukana ibihembo mu birori bya firime byabereye muri Alegizandiriya, [[Ouagadougou]], Tehran, Addis [[Ababa]], [[Berlin]], Moscou, Cannes na Carthage<ref>{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/201209160219.html |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2024-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719002437/https://allafrica.com/stories/201209160219.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.xyz.ng/en/people/gadalla-gubara-31780 |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115181434/https://www.xyz.ng/en/people/gadalla-gubara-31780 |url-status=dead }}</ref><ref>https://cs.listvote.com/lists/film/movies/tajouj-100503533/actors</ref>.
== references ==
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
gavml8swmq5oc2b6eu3e3msl8yee5vr
Module:Navbox/styles.css
828
10880
134733
83945
2026-09-11T11:56:35Z
Score Beethoven
11559
Add missing standard .hlist CSS block (site had no MediaWiki:Common.css) so navbox v·t·e links and other hlist-based lists display horizontally instead of stacking vertically
134733
sanitized-css
text/css
/* {{pp|small=y}} */
.navbox {
box-sizing: border-box;
border: 1px solid #a2a9b1;
width: 100%;
clear: both;
font-size: 88%;
text-align: center;
padding: 1px;
margin: 1em auto 0; /* Prevent preceding content from clinging to navboxes */
}
.navbox .navbox {
margin-top: 0; /* No top margin for nested navboxes */
}
.navbox + .navbox, /* TODO: remove first line after transclusions have updated */
.navbox + .navbox-styles + .navbox {
margin-top: -1px; /* Single pixel border between adjacent navboxes */
}
.navbox-inner,
.navbox-subgroup {
width: 100%;
}
.navbox-group,
.navbox-title,
.navbox-abovebelow {
padding: 0.25em 1em;
line-height: 1.5em;
text-align: center;
}
.navbox-group {
white-space: nowrap;
/* @noflip */
text-align: right;
}
.navbox,
.navbox-subgroup {
background-color: #fdfdfd;
}
.navbox-list {
line-height: 1.5em;
border-color: #fdfdfd; /* Must match background color */
}
.navbox-list-with-group {
text-align: left;
border-left-width: 2px;
border-left-style: solid;
}
/* cell spacing for navbox cells */
/* Borders above 2nd, 3rd, etc. rows */
/* TODO: figure out how to replace tr as structure;
* with div structure it should be just a matter of first-child */
tr + tr > .navbox-abovebelow,
tr + tr > .navbox-group,
tr + tr > .navbox-image,
tr + tr > .navbox-list {
border-top: 2px solid #fdfdfd; /* Must match background color */
}
.navbox-title {
background-color: #ccf; /* Level 1 color */
}
.navbox-abovebelow,
.navbox-group,
.navbox-subgroup .navbox-title {
background-color: #ddf; /* Level 2 color */
}
.navbox-subgroup .navbox-group,
.navbox-subgroup .navbox-abovebelow {
background-color: #e6e6ff; /* Level 3 color */
}
.navbox-even {
background-color: #f7f7f7;
}
.navbox-odd {
background-color: transparent;
}
/* TODO: figure out how to remove reliance on td as structure */
.navbox .hlist td dl,
.navbox .hlist td ol,
.navbox .hlist td ul,
.navbox td.hlist dl,
.navbox td.hlist ol,
.navbox td.hlist ul {
padding: 0.125em 0;
}
.navbox .navbar {
display: block;
font-size: 100%;
}
.navbox-title .navbar {
/* @noflip */
float: left;
/* @noflip */
text-align: left;
/* @noflip */
margin-right: 0.5em;
}
/* Hlist: makes an unordered/ordered list display horizontally with separators.
Standard block used across Wikimedia wikis; added here because it was
missing site-wide on rw.wikipedia (no MediaWiki:Common.css), which caused
navbox "v · t · e" corner links to stack vertically instead of inline. */
.hlist dl,
.hlist ol,
.hlist ul {
margin: 0;
padding: 0;
}
.hlist dd,
.hlist dt,
.hlist li {
margin: 0;
display: inline;
}
.hlist.inline,
.hlist.inline li,
.hlist dl dl,
.hlist dl ol,
.hlist dl ul,
.hlist ol dl,
.hlist ol ol,
.hlist ol ul,
.hlist ul dl,
.hlist ul ol,
.hlist ul ul {
margin: 0;
}
.hlist .mw-empty-li {
display: none;
}
.hlist dt::after {
content: ": ";
}
.hlist dd::after,
.hlist li::after {
content: " · ";
font-weight: bold;
}
.hlist dd:last-child::after,
.hlist dt:last-child::after,
.hlist li:last-child::after {
content: none;
}
.hlist dd dd:first-child::before,
.hlist dd dt:first-child::before,
.hlist dd li:first-child::before,
.hlist dt dd:first-child::before,
.hlist dt dt:first-child::before,
.hlist dt li:first-child::before,
.hlist li dd:first-child::before,
.hlist li dt:first-child::before,
.hlist li li:first-child::before {
content: " (";
font-weight: normal;
}
.hlist dd dd:last-child::after,
.hlist dd dt:last-child::after,
.hlist dd li:last-child::after,
.hlist dt dd:last-child::after,
.hlist dt dt:last-child::after,
.hlist dt li:last-child::after,
.hlist li dd:last-child::after,
.hlist li dt:last-child::after,
.hlist li li:last-child::after {
content: ")";
font-weight: normal;
}
.hlist ol {
counter-reset: listitem;
}
.hlist ol > li {
counter-increment: listitem;
}
.hlist ol > li::before {
content: " " counter(listitem) "\a0";
}
.hlist dd ol > li:first-child::before,
.hlist dt ol > li:first-child::before,
.hlist li ol > li:first-child::before {
content: " (" counter(listitem) "\a0";
}
qv3h78qc5a3mqolh57j5hbfvxtis9n1
Rwamagana
0
18527
134731
123806
2026-09-11T11:49:06Z
Score Beethoven
11559
134731
wikitext
text/x-wiki
'''Rwamagana''' n'umujyi mukuru w'akarere [[Akarere ka Rwamagana|ka Rwamagana]] n'Intara [[Intara y'Iburasirazuba|y'Iburasirazuba]] mu [[Rwanda]]
== Ibisobanuro ==
Rwamagana ireshya hafi {{Convert|50|km|mi|abbr=on}} kuva [[Kigali]], k'umuhanda mushya wavuguruwe ugana iburasirazuba werekeza [[Tanzaniya]] . Kera wasangaga imodoka nyinshi zinyura muri iki kigo, cyane imizigo igana no muri [[Tanzaniya]], ariko hamwe no gushiraho umuhanda uheruka, umujyi rwagati uratuje. Umujyi uherereye cyane k umihanda ibiri, inzira nyamukuru y'iburasirazuba n'iburengerazuba, hamwe na spur igana mu majyepfo. Isoko rikuru hamwe na [[Banki ya Kigali|Banque de Kigali]] biri kuriyi ntera, mu gihe sitasiyo ebyiri z'umujyi, parike ya bisi na posita biri ku muhanda w'iburasirazuba n'uburengerazuba. Hano hari itorero rinini k'uruhande rw'iburengerazuba bw'umujyi, ryegeranye n’ishuri ryisumbuye rikuru, hamwe n’ikigo gishya cy’inama ku mpera y’iburasirazuba bwa by pass. Akarere ka Rwamagana gafite imirenge igera kuri 14 harimo: [[Kigabiro]], Muyumbu, Nyakariro, Karenge, Nzige, Gahengeri, Mwurire, Rubona, Gishari, Munyiginya, Muhazi, Gishari, Mushutu na Munyaga. Ibigo bine bya mbere by'ubucuruzi bifite isoko rya kijyambere hamwe na serivise nkuru mu bikorwa by'ubucuruzi ni ikigo cya Rwamagana, ikigo cya Karenge, ikigo cya Nyagasambu, ikigo cya Rubona. Sitasiyo enye yo koza [[ikawa]] muri kano karere irimo: RWACOF i Karenge, KOPAKABI i Karenge, Muyumbu na Rubona yo gukaraba ni uruganda rukomeye rwo gutegura ikawa mu karere.<ref>https://www.rwamagana.gov.rw/</ref><ref>https://www.tripadvisor.com/Tourism-g8593225-Rwamagana_Eastern_Province-Vacations.html</ref>
* Abaturage 47,203 imibare yo muri 2002, ubuso bwa {{Convert|87|km2|sqmi|sp=us}} .
Umurenge wa Gishari ni umwe mu mirenge 14 igizwe na Rwamagana kandi uherereye mu ntara y'iburasirazuba bw'u [[Rwanda]] . <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Times |date=2008-09-11 |title=Gishari Sector unveils ‘Agasozi Ndatwa’ |url=https://www.newtimes.co.rw/article/11565/gishari-sector-unveils-aagasozi-ndatwaa |access-date=2023-12-18 |website=The New Times |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Times |date=2008-01-24 |title=RALGA awards Gishari Sector for leading in ICT |url=https://www.newtimes.co.rw/article/4494/ralga-awards-gishari-sector-for-leading-in-ict |access-date=2023-12-18 |website=The New Times |language=en}}</ref><ref>https://rwandaschoolproject.org/rwamagana-leaders-school/</ref>
== Amashakiro ==
<references />
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}}
juh6zzohjns5f6kxwbe1z22grve63jl
134732
134731
2026-09-11T11:53:36Z
Score Beethoven
11559
134732
wikitext
text/x-wiki
'''Rwamagana''' n'umujyi mukuru w'akarere [[Akarere ka Rwamagana|ka Rwamagana]] n'Intara [[Intara y'Iburasirazuba|y'Iburasirazuba]] mu [[Rwanda]]
== Ibisobanuro ==
Rwamagana ireshya hafi {{Convert|50|km|mi|abbr=on}} kuva [[Kigali]], k'umuhanda mushya wavuguruwe ugana iburasirazuba werekeza [[Tanzaniya]] . Kera wasangaga imodoka nyinshi zinyura muri iki kigo, cyane imizigo igana no muri [[Tanzaniya]], ariko hamwe no gushiraho umuhanda uheruka, umujyi rwagati uratuje. Umujyi uherereye cyane k umihanda ibiri, inzira nyamukuru y'iburasirazuba n'iburengerazuba, hamwe na spur igana mu majyepfo. Isoko rikuru hamwe na [[Banki ya Kigali|Banque de Kigali]] biri kuriyi ntera, mu gihe sitasiyo ebyiri z'umujyi, parike ya bisi na posita biri ku muhanda w'iburasirazuba n'uburengerazuba. Hano hari itorero rinini k'uruhande rw'iburengerazuba bw'umujyi, ryegeranye n’ishuri ryisumbuye rikuru, hamwe n’ikigo gishya cy’inama ku mpera y’iburasirazuba bwa by pass. Akarere ka Rwamagana gafite imirenge igera kuri 14 harimo: [[Kigabiro]], Muyumbu, Nyakariro, Karenge, Nzige, Gahengeri, Mwurire, Rubona, Gishari, Munyiginya, Muhazi, Gishari, Mushutu na Munyaga. Ibigo bine bya mbere by'ubucuruzi bifite isoko rya kijyambere hamwe na serivise nkuru mu bikorwa by'ubucuruzi ni ikigo cya Rwamagana, ikigo cya Karenge, ikigo cya Nyagasambu, ikigo cya Rubona. Sitasiyo enye yo koza [[ikawa]] muri kano karere irimo: RWACOF i Karenge, KOPAKABI i Karenge, Muyumbu na Rubona yo gukaraba ni uruganda rukomeye rwo gutegura ikawa mu karere.<ref>https://www.rwamagana.gov.rw/</ref><ref>https://www.tripadvisor.com/Tourism-g8593225-Rwamagana_Eastern_Province-Vacations.html</ref>
* Abaturage 47,203 imibare yo muri 2002, ubuso bwa {{Convert|87|km2|sqmi|sp=us}} .
Umurenge wa Gishari ni umwe mu mirenge 14 igizwe na Rwamagana kandi uherereye mu ntara y'iburasirazuba bw'u [[Rwanda]] . <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Times |date=2008-09-11 |title=Gishari Sector unveils ‘Agasozi Ndatwa’ |url=https://www.newtimes.co.rw/article/11565/gishari-sector-unveils-aagasozi-ndatwaa |access-date=2023-12-18 |website=The New Times |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Times |date=2008-01-24 |title=RALGA awards Gishari Sector for leading in ICT |url=https://www.newtimes.co.rw/article/4494/ralga-awards-gishari-sector-for-leading-in-ict |access-date=2023-12-18 |website=The New Times |language=en}}</ref><ref>https://rwandaschoolproject.org/rwamagana-leaders-school/</ref>
== Amashakiro ==
<references />
epn7tbu0k8plzyweusetub7fouqik58
Mereba
0
21340
134723
134547
2026-09-11T01:35:15Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
134723
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Musical Artist
| name = Mereba
| background = solo_singer
| birth_name = Marian Azeb Mereba<ref>{{cite web | url=https://www.grimygoods.com/2021/06/03/mereba-finds-exceptional-strength-and-love-on-azeb-ep/ | title=Mereba finds exceptional strength and love on AZEB EP|website=Grimygoods.com | date=June 3, 2021 }}</ref>
| birth_date =
| birth_place = [[Montgomery, Alabama|Montgomery]], Alabama, U.S.
| genre = {{hlist|[[R&B]]|[[Soul music|soul]]|[[Hip hop music|hip hop]]}}
| instrument = Vocals
| occupation = {{hlist|Singer|rapper|songwriter|record producer}}
| years_active = 2013–present
| label = {{hlist|Red Kotton|Jam Solutions|Remote Control Music|[[Interscope Records|Interscope]]<ref>{{Cite web|url=https://www.interscope.com/artists/mereba|title=Mereba|website=Interscope.com|date=June 22, 2020|access-date=February 14, 2025}}</ref>|[[Secretly Canadian]]}}
| website = {{URL|merebamusic.com}}
}}
'''Marian Azeb Mereba''', uzwi nka '''Mereba''', ni umuhanzi w’Umunyamerika uririmba, ucuranga hip-hop, ukandika indirimbo, akaba anakora umuziki nk’umutunganya bwite. <ref name=":0">{{Cite web |last=Martin |first=Syreeta |date=July 22, 2016 |title=[BLACK, FRESH & 20-SOMETHING]Singer/Songwriter Marian Mereba |url=https://www.ebony.com/entertainment/black-fresh-20-something-singersongwriter-marian-mereba-576/ |access-date=2019-02-24 |website=Ebony.com |language=en-US}}</ref>
== Ubuzima bwambere nuburere ==
Mereba yavukiye i Montgomery, muri Alabama, akurira muri Pennsylvania. Se akomoka muri [[Etiyopiya]]. <ref name=":1">{{Cite web |date=September 16, 2014 |title=INTERVIEW: Marian Mereba on her musical journey, her tree hugging ways & the Atlanta music scene |url=https://afropunk.com/2014/09/interview-marian-mereba-on-her-musical-journey-her-tree-hugging-ways-the-atlanta-music-scene/ |access-date=2019-02-24 |website=Afropunk.com |language=en-US |archive-date=2021-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422152903/https://afropunk.com/2014/09/interview-marian-mereba-on-her-musical-journey-her-tree-hugging-ways-the-atlanta-music-scene/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |title=Mereba Is a Musician Who Thrives on Discomfort |url=https://www.lofficielusa.com/music/mereba-september-issue-2018 |access-date=2019-02-24 |website=Lofficielusa.com |language=en-US}}</ref> Nyina ni Umunyamerika kandi yavukiye kandi akurira i Milwaukee, muri Wisconsin. <ref>{{Cite web |last=Wong Ken |first=Steph |date=February 14, 2020 |title=Mereba and the Never-Ending Story of the Jungle |url=https://sheshreds.com/mereba/ |access-date=2020-11-27 |website=She Shreds Media |archive-date=2021-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422152906/https://sheshreds.com/mereba/ |url-status=dead }}</ref> Umuryango we wimutse kenshi kubera akazi k'ababyeyi be nk'abarimu ba kaminuza. <ref name=":0"/>
Mereba yabanje gukunda umuziki afite imyaka ine. <ref name=":0"/> Yatangiye kwandika indirimbo mu mashuri abanza yiga gucuranga piyano na gitari. <ref name=":1"/> Yize amashuri yisumbuye i Greensboro, muri Karoline y'Amajyaruguru . <ref name=":2"/> <ref>{{Cite web |title=Mereba |url=https://open.spotify.com/artist/294lNTPZfdqyzt8qnxmFiL |access-date=2019-02-24 |website=Open.spotify.com |language=en}}</ref>
Mereba yize muri [[kaminuza ya Carnegie Mellon]] <ref name=":0"/> mbere yo kwimukira muri Spelman College . <ref name=":0" /> <ref name=":1"/> Yarangije muri Spelman mu 2011 afite impamyabumenyi y’[[icyongereza]] n’umwangavu muto. <ref name=":0" />
== Umwuga ==
=== 2013–2017: ''Icyumba cyo Kubamo'', ''Radio Flyer'', n'umudugudu wa Spillage ===
Nyuma yimyaka itari mike akora ibitaramo muri muzika yindie muri Atlanta, Mereba yishyize ahagaragara umushinga we wa mbere wumuzingo w'indirimbo ngufi ''Icyumba cyo Kubamo'', ku izina rye ryuzuye, ku ya 14 Gashyantare 2013. <ref>{{Cite web |title=Room For Living EP, by Marian Mereba |url=https://marianmereba.bandcamp.com/album/room-for-living-ep |access-date=2019-03-16 |website=Marianmereba.bandcamp.com |archive-date=2019-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807174232/https://marianmereba.bandcamp.com/album/room-for-living-ep |url-status=dead }}</ref>
=== 2018–2019, 2021: ''Ishyamba ninzira yonyine yo gusohoka'' & "Glock Peaceful" ===
Mu mwaka wa 2018, Mereba yasinyanye na Interscope Records, <ref>{{Cite web |last=Kermah |first=Jonathan |title=Mereba, Solange and black women leading the charge in music |url=https://amherstwire.com/27734/entertainment/mereba-solange-and-black-women-leading-the-charge-in-music/ |access-date=2019-03-16 |website=Amherstwire.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Lyle |first=Ashley |date=February 28, 2019 |title=Mereba Captivates Her Audience During "The Jungle Is The Only Way Out" Listening |url=https://hiphopdx.com/news/id.50453/title.mereba-captivates-her-audience-during-the-jungle-is-the-only-way-out-listening |access-date=2019-03-27 |website=[[HipHopDX]] |archive-date=2019-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327163031/https://hiphopdx.com/news/id.50453/title.mereba-captivates-her-audience-during-the-jungle-is-the-only-way-out-listening |url-status=dead }}</ref> " ahita asohora indirimbo ''Ikamyo'' ''Yirabura'' " na "Umubumbe <ref>{{Cite web |last=Kim |first=Michelle |date=October 1, 2018 |title="Planet U" by Mereba (review) |url=https://pitchfork.com/reviews/tracks/planet-u/ |website=Pitchfork.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=February 27, 2019 |title=Mereba Relays Emotionally-Layered Dynamism in 'The Jungle is the Only Way Out' |url=https://hypebeast.com/2019/2/mereba-the-jungle-is-the-only-way-out-album-stream |access-date=2019-03-27 |website=Hypebeast.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=10 songs you need in your life this week |url=https://www.thefader.com/2018/02/13/blocboy-jb-drake-look-alive-mount-kimbie-king-krule-sobrbe |access-date=2019-03-27 |website=Thefader.com |language=en}}</ref> .
Ku ya 13 Ukuboza 2021, Mereba yasohoye "Glock Peaceful", iteganya igihugu kitarangwamo ihohoterwa rikorerwa imbunda n'ubugome bwa polisi. <ref>{{Cite web |title=Mereba: AZEB EP |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/mereba-azeb-ep/ |access-date=2022-11-02 |website=Pitchfork.com |language=en-US}}</ref> Indirimbo yagaragaye kuri saison 5 yikiganiro ''Umutekano muke'' wakozwe na Issa Rae kuri HBO Max. <ref>{{Cite web |last=Inman |first=DeMicia |date=November 30, 2021 |title=Issa Rae Shares 'Insecure' Season 5 Soundtrack Tracklist Featuring Saweetie, Mereba, And More |url=https://www.vibe.com/news/movies-tv/issa-rae-insecure-season-5-soundtrack-tracklist-1234638037/ |access-date=2022-11-02 |website=Vibe.com |language=en-US}}</ref>
=== 2024-ubungubu: ''Umuyaga watwitse umuriro'' ===
Mu Kwakira 2024, byatangajwe ko Mereba yasinyanye amasezerano n’umunyakanada rwihishwa, asohora indirimbo "Impimbano", yabaye iyambere muri alubumu ye ya kabiri ''yitwa The Breeze Grew a Fire ,'' yasohotse ku ya 14 Gashyantare 2025. <ref>{{Cite web |last=Kearse |first=Stephen |date=February 14, 2025 |title=Mereba Announces First Album Since 2019, Shares Video for New Song "Counterfeit" |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/mereba-the-breeze-grew-a-fire/ |access-date=March 21, 2025 |website=Pitchfork.com}}</ref>
== Ingaruka ==
Mereba yavuze ko Stevie Wonder nk'umujyanama ndetse n'umuziki ukomeye. <ref>{{Cite web |date=2019-06-17 |title=interview {{!}} mereba |url=https://schonmagazine.com/interview-mereba/ |access-date=2024-01-09 |website=Schön! Magazine |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Schemmer |first=Cynthia |date=2020-02-14 |title=Mereba and the Never-Ending Story of the Jungle |url=https://sheshreds.com/mereba/ |access-date=2024-01-09 |website=Sheshreds.com |language=en |archive-date=2021-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422152906/https://sheshreds.com/mereba/ |url-status=dead }}</ref> Muri 2017, yakinnye hamwe na Wonder muri Malibu. <ref>{{Cite web |title=An Evening with Stevie Wonder & Mereba |url=https://marianmereba.bandcamp.com/album/room-for-living-ep |access-date=2019-03-16 |website=Marianmereba.bandcamp.com |archive-date=2019-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807174232/https://marianmereba.bandcamp.com/album/room-for-living-ep |url-status=dead }}</ref>
== Ubucukumbuzi ==
=== Album za studio ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|+Urutonde rwa alubumu ya studio, hamwe nibisobanuro byatoranijwe
! scope="col" style="width:17em;" | Umutwe
! scope="col" style="width:22em;" | Ibisobanuro bya Album
|-
! scope="row" | ''Ishyamba ninzira yonyine yo gusohoka''
|
* Yarekuwe: 27 Gashyantare 2019
* Akarango: Interscope
* Imiterere: CD, LP, gukuramo imibare, gutembera
|-
! scope="row" | ''Spilligion''<br /><br /><br /><br /> <small>(nk'igice cy'umudugudu wa Spillage )</small>
|
* Yarekuwe: 25 Nzeri 2020
* Akarango: Dreamville, Interscope, Sincethe80
* Imiterere: CD, LP, Gukuramo Digital, gutembera
|-
! scope="row" | ''Umuyaga watwitse umuriro''
|
* Yarekuwe: Ku ya 14 Gashyantare 2025
* Akarango: Umunyakanada rwihishwa
* Imiterere: LP, gukuramo imibare, gutambuka
|}
=== Imizingo migufi ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|+Urutonde rwimikino yagutse, hamwe nibisobanuro byatoranijwe
! scope="col" style="width:11em;" | Umutwe
! scope="col" style="width:22em;" | Ibisobanuro birambuye
|-
! scope="row" | ''Icyumba cyo Kubaho''
|
* Yarekuwe: Ku ya 14 Gashyantare 2013
* Akarango: Yirekuye
* Imiterere: Gukuramo Digital, gutembera
|-
! scope="row" | ''Radio Flyer''
|
* Ntabwo arekuwe; mbere giteganijwe muri Nyakanga 2014
* Akarango: Ipamba ritukura
* Imiterere: Gukuramo Digital, gutembera
|-
! scope="row" | ''Inzu y'ipamba, Vol. 1''
|
* Yarekuwe: Ku ya 10 Gashyantare 2017
* Akarango: Jam Ibisubizo, Umuziki wo kugenzura kure
* Imiterere: Gukuramo Digital, gutembera
|-
! scope="row" | ''Azeb''
|
* Yarekuwe: Ku ya 26 Gicurasi 2021
* Akarango: Interscope
* Imiterere: Gukuramo Digital, gutembera
|}
=== Indirimbo ze bwite ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|+Urutonde rwubuseribateri, hamwe no kwerekana umwaka wasohotse nizina rya alubumu
! scope="col" | Umutwe
! scope="col" | Umwaka
! scope="col" | Album
|-
! scope="row" | "Nzeri"
| rowspan="2" style="text-align:center;" | 2014| rowspan="7" {{N/a|Non-album singles}}
|-
! scope="row" | "Radio Flyer"
|-
! scope="row" | "Bet"
| style="text-align:center;" | 2016
|-
! scope="row" | "Ikamyo Yirabura"
| rowspan="3" style="text-align:center;" | 2018
|-
! scope="row" | "Umubumbe U"
|-
! scope="row" | "Late Bloomer"
|-
! scope="row" | "Inkubi y'umuyaga"
| style="text-align:center;" | 2019
|}
=== Indirimbo yatumiwemo ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
! scope="col" style="width:16em;" |Umutwe
! scope="col" | Umwaka
! scope="col" | Abandi bakora (s)
! scope="col" | Album
|-
! scope="row" | "UFOs"
| rowspan="3" | 2013
| rowspan="2" | EarthGang
| rowspan="2" | ''Shallow Imva Kubikinisho''
|-
! scope="row" | "Ultra Rare"
|-
! scope="row" | "Ubujura bukomeye"
| JID
| ''Para Tu''
|-
! scope="row" | "Itorero"
| rowspan="4" | 2014
| Miloh Smith
| ''Impimbano''
|-
! scope="row" | "Ijoro ryiza"
| Cyhi the Prynce
| ''Umushinga wa Hystori''
|-
! scope="row" | "Amahirwe Buda"
| JID, Amafaranga Makin 'Nique
| ''Amahirwe Buda''
|-
! scope="row" | "Calypso"
| Khary
| ''Ikipe yo koga''
|-
! scope="row" | "Fryin '"
| rowspan="5" | 2015
| rowspan="2" | Umudugudu
| rowspan="2" | ''Imyenda nkiyi''
|-
! scope="row" | "Kunda Umwana"
|-
! scope="row" | "Inzoga Sto '"
| rowspan="2" | EarthGang
| rowspan="2" | ''Kugumana Indwara''
|-
! scope="row" | "Umukecuru Nectarine"
|-
! scope="row" | "Amabaruwa"
| JID| {{N/A|Non-album single}}<ref>{{cite web |last1=Thomas |first1=Amara |title=J.I.D Premieres Reflective New Single, "Letter" |url=https://www.thefader.com/2015/10/29/jid-pell-6lack-marian-mereba-letter |website=Thefader.com|access-date=May 14, 2019}}</ref>
|-
! scope="row" | "Kureka Ubufindo"
| 2018
| EarthGang
| ''Royalty''
|-
! scope="row" | "PTSD"
| rowspan="3" | 2019
| Inzozi
| ''Kwihorera kurota III''
|-
! scope="row" | "Myrlie"
| Rapsody
| ''Eva''
|-
! scope="row" | "Yo Rukundo"
| Vince Staples, 6lack
| ''Umwamikazi &amp; Slim: Amajwi''
|-
! scope="row" | "Wenyine"
| rowspan="8" | 2020
| Brandon Banks
| ''Igihagararo''
|-
! scope="row" | "Ubwato bumwe"
| Kojey Radical| ''{{N/A|Non-album single}}''
|-
! scope="row" | "Nkanjye Ndumva"
| Xavier Omar
| ''Niba Wumva''
|-
! scope="row" | "Westside"
| Impamvu
| ''Intangiriro nshya''
|-
! scope="row" | "Iherezo rya Daze"
| rowspan="3" | Umudugudu
| rowspan="3" | ''Spilligion''
|-
! scope="row" | "Hapi"
|-
! scope="row" | "Pslamsing"
|-
! scope="row" | "Zahabu Pt. 2"
| Berhana| ''{{N/A|Non-album single}}''
|-
! scope="row" | "Aho Nkomoka."
| rowspan="2" | 2022
| Ravyn Lenae
| ''Hypnos''
|-
! scope="row" | "Pele"
| Luedji Luna
| ''Bom Mesmo É Estar Debaixo D'Água Deluxe''
|-
! scope="row" | "Mana we"
| 2024
| Arima Ederra|''{{N/A|Non-album single}}''
|-
! scope="row" | "Bya Ubururu"
| 2025
| JID
| ''Imana Irakunda Ibibi''
|}
== Reba ==
[[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]]
jnqiueo6fifmu8dsthsivoxpdz5a55p
Inyandikorugero:Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda
10
22669
134727
131525
2026-09-11T11:21:00Z
Score Beethoven
11559
134727
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda
| state = {{{state|uncollapsed}}}
| title = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]]
| listclass = hlist
| groupstyle = text-align:left; width:7em;
| below = [[Bibliografiya na firime]]
| group1 = Ingingo rusange
| list1 =
[[Amateka y'u Rwanda]] • [[Amoko mu Rwanda]] • [[Uruhare rw'Ubufaransa muri jenoside y'Abatutsi mu Rwanda]] • [[Bahutu Manifesto]] • [[Inshingano y'abinjira n'abasohoka muri Banyarwanda]] • [[Guverinoma y'agateganyo y'u Rwanda]] • [[Imbaraga z'Abahutu]] • [[Icyemezo cya Akayesu]] • [[Akazu]] • [[Kangura]] • [[Parmehutu]] • [[MINUAR]] • [[Komisiyo y’amateka y’Abafaransa ku ruhare rw’Ubufaransa mu Rwanda]] • [[Garuka i Kigali, ikibazo cyigifaransa]] • [[Igikorwa cya Noroît]] • [[Igikorwa Ifeza Inyuma]] • [[Igikorwa Amaryllis]] • [[Amategeko arwanya ingengabitekerezo ya jenoside]] • [[Gushyira mu byiciro abakekwaho itsembabwoko mu Rwanda]] • [[Biregwa na ICTR]] • [[Amabwiriza yo kwibuka]] • [[Fred Rwigema]] • [[Ubwicanyi bwa Kibilira]]
| group2 = Ibyabaye n'abagize uruhare
| list2 =
[[Ku ya 6 Mata 1994 igitero cyagabwe mu Rwanda]] • [[Ibyabaye]] • [[Ubwicanyi bw'Ishuri rya ETO]] • [[Ubwicanyi bwa Bagogwe]] • [[Ubwicanyi bwa Bugesera]] • [[Impamvu za jenoside]] • [[Abakinnyi b'u Rwanda]] • [[Umuryango mpuzamahanga]] • [[Inzego z’amadini]] • [[Ihohoterwa rishingiye ku gitsina nk'intwaro ya jenoside]] • [[Ingaruka za jenoside]] • [[Ubutabera mpuzamahanga (ICTR)]] • [[Uruhare rw'itangazamakuru]] • [[Guhakana jenoside yakorewe Abatutsi]] • [[Ikibazo cy'impunzi mu Karere k'Ibiyaga Bigari]] • [[Bisesero]] • [[Ubwicanyi bwa Ndera]] • [[Mutarama 1998 ubwicanyi bwabereye i Gisenyi]] • [[Ikigeragezo cya Butare Bane]] • [[Jean-Claude Lafourcade]] • [[Jean Varret]] • [[Jean-Christophe Klotz]]
| group3 = Ahantu n'amashyirahamwe
| list3 =
{{Navbox|child
| groupstyle = text-align:left; width:3em;
| group1 = Amashyirahamwe n'ahandi h'ingenzi
| list1 =
[[Ibuka]] • [[Komisiyo y'igihugu ishinzwe kurwanya Jenoside]] • [[Ihuriro ry'abarenganyijwe bo mu Rwanda]] • [[Hotel yimisozi igihumbi]] • [[Ingoro ndangamurage yo kurwanya Jenoside]] • [[Itorero ry'umuryango mutagatifu i Kigali]] • [[Aegis Kwizera]]
| group2 = Urutonde rw'ibibanza
| list2 =
{{Navbox|child
| groupstyle = text-align:left; width:3em;
| group1 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]]
| list1 =
[[Abasirikare b'Ababiligi]] • [[Gahanga]] • [[Jabana]] • [[Kabuye]] • [[Kibagabaga]] • [[Kigali (Gisozi)]] • [[Kigali (Nyanza-Kicukiro)]] • [[Kinyinya]] • [[Rebero]] • [[Rubirizi]] • [[Ruhanga]]
| group2 = [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y'Amajyaruguru]]
| list2 =
[[Bazize]] • [[Birogo]] • [[Musanze]] • [[Mutete]] • [[Mvuzo]] • [[Rusiga]]
| group3 = [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]]
| list3 =
[[Cyabakamyi]] • [[Cyahinda]] • [[Cyanika]] • [[Cyarwa]] • [[Giheke]] • [[Kabgayi]] • [[Kaduha]] • [[Kaduhe]] • [[Kamonyi]] • [[Karama]] • [[Kibeho]] • [[Kibilizi]] • [[Kibirizi]] • [[Kinazi]] • [[Mayunzwe]] • [[Mugombwa]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]] • [[Nyanza]] • [[Rubona]] • [[Ruhashya]] • [[UNR Butare]]
| group4 = [[Intara y'Iburasirazuba]]
| list4 =
[[Gashora]] • [[Kayonza-Mukarange]] • [[Kibungo-Ngoma]] • [[Kiziguro]] • [[Muyumbu]] • [[Ntarama]] • [[Nyamata]] • [[Nyamirama]] • [[Nyarubuye]] • [[Remera]] • [[Rukara]] • [[Rukira]] • [[Rukumberi]] • [[Rwamagana]] • [[Zaza]]
| group5 = [[Intara y'Iburengerazuba]]
| list5 =
[[Bigogwe]] • [[Bisesero]] • [[Gashirabwoba]] • [[Gisenyi]] • [[Gusomana]] • [[Kamembe]] • [[Kibuye]] • [[Murugo Mutagatifu Jean (Kibuye)]] • [[Mugonero]] • [[Ngororero]] • [[Nyamasheke]] • [[Nyamishaba (Kibuye)]] • [[Nyange]] • [[Nyarushishi]] • [[Nyundo]] • [[Itorero rya Mutagatifu Petero (Kibuye)]] • [[Rubengera]] • [[Shangi]] • [[Songa]]
| group6 = Hanze y'u Rwanda
| list6 =
[[Stele i Paris]] • [[Ggolo]] <small>(Uganda)</small> • [[Kasensero]] <small>(Uganda)</small> • [[Lambu]] <small>(Uganda)</small>
}}
}}
| group4 = Abatangabuhamya n'abanditsi
| list4 =
[[Élie Sagatwa]] • [[Patrick de Saint-Exupéry]] • [[Aminadabu Birara]] • [[Christian Quesnot]] • [[Charles Habonimana]] • [[Dafroza Gauthier]] • [[Milgitha Kösser]] • [[Thierry Prungnaud]] • [[Paul Barril]] • [[Vincent Duclert]] • [[Rosalie Gicanda]] • [[Radegonde Nyiramavugo Kankazi]] • [[Padiri Henri Blanchard]] • [[Jean Hatzfeld]] • [[Boniface Ngulinzira]] • [[Scholastica Mukasonga]] • [[Annick Kayitesi-Jozan]] • [[Yolande Mukagasana]] • [[Antoine Mugesera]] • [[Jean Varret]] • [[Tharcisse Sinzi]] • [[Roméo Dallaire]] • [[Luc Marchal]] • [[Bernard Ntuyahaga]] • [[Mbaye Diagne]] • [[Édouard Kayihura]]
| group5 = Abanyarwanda b'intwari
| list5 =
[[Damas Gisimba]] • [[Célestin Hakizimana]] • [[Zura Karuhimbi]] • [[Joseph Niyomugabo]] • [[Cyprien na Daphrose Rugamba]]
| group6 = Abashinjwa cyangwa abahamijwe ibyaha
| list6 =
[[Jean-Paul Akayesu]] • [[Valerie Bemeriki]] • [[Théoneste Bagosora]] • [[Simon Bikindi]] • [[Pierre Bizimana]] • [[Laurent Bucyibaruta]] • [[Jean-Baptiste Gatete]] • [[Kantano Habimana]] • [[Agathe Habyarimana]] • [[Philippe Hategekimana]] • [[Félicien Kabuga]] • [[Robert Kajuga]] • [[Jean Kambanda]] • [[Jean de Dieu Kamuhanda]] • [[Edouard Karemera]] • [[Clément Kayishema]] • [[Maria Kisito]] • [[Callixte Mbarushimana]] • [[Protais Mpiranya]] • [[Leon Mugesera]] • [[Claude Muhayimana]] • [[Angeline Mukandutiye]] • [[Bernard Munyagishari]] • [[Sosthène Munyemana]] • [[Beatrice Munyenyezi]] • [[Wenceslas Munyeshyaka]] • [[Alfred Musema]] • [[Ferdinand Nahimana]] • [[Augustin Ngirabatware]] • [[Mathieu Ngirumpatse]] • [[Hassan Ngeze]] • [[Eliezer Niyitegeka]] • [[Ildephonse Nizeyimana]] • [[Aloys Ntiwiragabo]] • [[Pauline Nyiramasuhuko]] • [[Tharcisse Renzaho]] • [[Emmanuel Rukundo]] • [[Georges Rutaganda]] • [[Venant Rutunga]] • [[Onesphore Rwabukombe]] • [[Eugene Rwamucyo]] • [[Athanase Seromba]] • [[Pascal Simbikangwa]] • [[Theodore Sindikubwabo]] • [[Charles Twagira]] • [[Protais Zigiranyirazo]] • [[Fulgence Niyonteze]] • [[Samuel Imanishimwe]] • [[Théodore Munyangabe]] • [[Augustin Bizimungu]] • [[Froduald Karamira]] • [[Tito Barahira]] • [[Octavien Ngenzi]] • [[Jean-Baptiste Gakwerere]]
}}
<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
{{Documentation subpage}}
<!-- Andika ibisobanuro munsi y'iyi mirongo, hejuru y'agasanduku "add categories". -->
== Icyerekezo ==
Iyi ni palette (icyitegererezo cy'urutonde rw'ihuza / navbox) igizwe n'ihuza ry'ingingo zijyanye na [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]].
== Ikoreshwa ==
Iyi palette ishyirwa mu ntangiriro cyangwa mu iherezo ry'ingingo zerekeye Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda, hakoreshejwe:
<pre>
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda}}
</pre>
Niba ushaka ko igaragara ifunguye (itagoyeka) ku ntangiriro:
<pre>
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}}
</pre>
Niba ushaka ko igoyeka (ihishe) mu buryo busanzwe:
<pre>
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=collapsed}}
</pre>
== Ingero ==
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda}}
<includeonly>
{{DEFAULTSORT:Jenoside Rwanda}}
[[Icyiciro:Palette y'Intambara muri Afurika]]
[[Icyiciro:Palette y'Amateka y'u Rwanda]]
</includeonly>
9c8766wd0q5quaz79vnbqlkfcb6db1y
134728
134727
2026-09-11T11:30:05Z
Score Beethoven
11559
Score Beethoven moved page [[Inyandikorugero:Gutangiza Inyandikorugero:Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]] to [[Inyandikorugero:Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]]: Correction du titre (créée par erreur avec préfixe dupliqué)
134727
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda
| state = {{{state|uncollapsed}}}
| title = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]]
| listclass = hlist
| groupstyle = text-align:left; width:7em;
| below = [[Bibliografiya na firime]]
| group1 = Ingingo rusange
| list1 =
[[Amateka y'u Rwanda]] • [[Amoko mu Rwanda]] • [[Uruhare rw'Ubufaransa muri jenoside y'Abatutsi mu Rwanda]] • [[Bahutu Manifesto]] • [[Inshingano y'abinjira n'abasohoka muri Banyarwanda]] • [[Guverinoma y'agateganyo y'u Rwanda]] • [[Imbaraga z'Abahutu]] • [[Icyemezo cya Akayesu]] • [[Akazu]] • [[Kangura]] • [[Parmehutu]] • [[MINUAR]] • [[Komisiyo y’amateka y’Abafaransa ku ruhare rw’Ubufaransa mu Rwanda]] • [[Garuka i Kigali, ikibazo cyigifaransa]] • [[Igikorwa cya Noroît]] • [[Igikorwa Ifeza Inyuma]] • [[Igikorwa Amaryllis]] • [[Amategeko arwanya ingengabitekerezo ya jenoside]] • [[Gushyira mu byiciro abakekwaho itsembabwoko mu Rwanda]] • [[Biregwa na ICTR]] • [[Amabwiriza yo kwibuka]] • [[Fred Rwigema]] • [[Ubwicanyi bwa Kibilira]]
| group2 = Ibyabaye n'abagize uruhare
| list2 =
[[Ku ya 6 Mata 1994 igitero cyagabwe mu Rwanda]] • [[Ibyabaye]] • [[Ubwicanyi bw'Ishuri rya ETO]] • [[Ubwicanyi bwa Bagogwe]] • [[Ubwicanyi bwa Bugesera]] • [[Impamvu za jenoside]] • [[Abakinnyi b'u Rwanda]] • [[Umuryango mpuzamahanga]] • [[Inzego z’amadini]] • [[Ihohoterwa rishingiye ku gitsina nk'intwaro ya jenoside]] • [[Ingaruka za jenoside]] • [[Ubutabera mpuzamahanga (ICTR)]] • [[Uruhare rw'itangazamakuru]] • [[Guhakana jenoside yakorewe Abatutsi]] • [[Ikibazo cy'impunzi mu Karere k'Ibiyaga Bigari]] • [[Bisesero]] • [[Ubwicanyi bwa Ndera]] • [[Mutarama 1998 ubwicanyi bwabereye i Gisenyi]] • [[Ikigeragezo cya Butare Bane]] • [[Jean-Claude Lafourcade]] • [[Jean Varret]] • [[Jean-Christophe Klotz]]
| group3 = Ahantu n'amashyirahamwe
| list3 =
{{Navbox|child
| groupstyle = text-align:left; width:3em;
| group1 = Amashyirahamwe n'ahandi h'ingenzi
| list1 =
[[Ibuka]] • [[Komisiyo y'igihugu ishinzwe kurwanya Jenoside]] • [[Ihuriro ry'abarenganyijwe bo mu Rwanda]] • [[Hotel yimisozi igihumbi]] • [[Ingoro ndangamurage yo kurwanya Jenoside]] • [[Itorero ry'umuryango mutagatifu i Kigali]] • [[Aegis Kwizera]]
| group2 = Urutonde rw'ibibanza
| list2 =
{{Navbox|child
| groupstyle = text-align:left; width:3em;
| group1 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]]
| list1 =
[[Abasirikare b'Ababiligi]] • [[Gahanga]] • [[Jabana]] • [[Kabuye]] • [[Kibagabaga]] • [[Kigali (Gisozi)]] • [[Kigali (Nyanza-Kicukiro)]] • [[Kinyinya]] • [[Rebero]] • [[Rubirizi]] • [[Ruhanga]]
| group2 = [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y'Amajyaruguru]]
| list2 =
[[Bazize]] • [[Birogo]] • [[Musanze]] • [[Mutete]] • [[Mvuzo]] • [[Rusiga]]
| group3 = [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]]
| list3 =
[[Cyabakamyi]] • [[Cyahinda]] • [[Cyanika]] • [[Cyarwa]] • [[Giheke]] • [[Kabgayi]] • [[Kaduha]] • [[Kaduhe]] • [[Kamonyi]] • [[Karama]] • [[Kibeho]] • [[Kibilizi]] • [[Kibirizi]] • [[Kinazi]] • [[Mayunzwe]] • [[Mugombwa]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]] • [[Nyanza]] • [[Rubona]] • [[Ruhashya]] • [[UNR Butare]]
| group4 = [[Intara y'Iburasirazuba]]
| list4 =
[[Gashora]] • [[Kayonza-Mukarange]] • [[Kibungo-Ngoma]] • [[Kiziguro]] • [[Muyumbu]] • [[Ntarama]] • [[Nyamata]] • [[Nyamirama]] • [[Nyarubuye]] • [[Remera]] • [[Rukara]] • [[Rukira]] • [[Rukumberi]] • [[Rwamagana]] • [[Zaza]]
| group5 = [[Intara y'Iburengerazuba]]
| list5 =
[[Bigogwe]] • [[Bisesero]] • [[Gashirabwoba]] • [[Gisenyi]] • [[Gusomana]] • [[Kamembe]] • [[Kibuye]] • [[Murugo Mutagatifu Jean (Kibuye)]] • [[Mugonero]] • [[Ngororero]] • [[Nyamasheke]] • [[Nyamishaba (Kibuye)]] • [[Nyange]] • [[Nyarushishi]] • [[Nyundo]] • [[Itorero rya Mutagatifu Petero (Kibuye)]] • [[Rubengera]] • [[Shangi]] • [[Songa]]
| group6 = Hanze y'u Rwanda
| list6 =
[[Stele i Paris]] • [[Ggolo]] <small>(Uganda)</small> • [[Kasensero]] <small>(Uganda)</small> • [[Lambu]] <small>(Uganda)</small>
}}
}}
| group4 = Abatangabuhamya n'abanditsi
| list4 =
[[Élie Sagatwa]] • [[Patrick de Saint-Exupéry]] • [[Aminadabu Birara]] • [[Christian Quesnot]] • [[Charles Habonimana]] • [[Dafroza Gauthier]] • [[Milgitha Kösser]] • [[Thierry Prungnaud]] • [[Paul Barril]] • [[Vincent Duclert]] • [[Rosalie Gicanda]] • [[Radegonde Nyiramavugo Kankazi]] • [[Padiri Henri Blanchard]] • [[Jean Hatzfeld]] • [[Boniface Ngulinzira]] • [[Scholastica Mukasonga]] • [[Annick Kayitesi-Jozan]] • [[Yolande Mukagasana]] • [[Antoine Mugesera]] • [[Jean Varret]] • [[Tharcisse Sinzi]] • [[Roméo Dallaire]] • [[Luc Marchal]] • [[Bernard Ntuyahaga]] • [[Mbaye Diagne]] • [[Édouard Kayihura]]
| group5 = Abanyarwanda b'intwari
| list5 =
[[Damas Gisimba]] • [[Célestin Hakizimana]] • [[Zura Karuhimbi]] • [[Joseph Niyomugabo]] • [[Cyprien na Daphrose Rugamba]]
| group6 = Abashinjwa cyangwa abahamijwe ibyaha
| list6 =
[[Jean-Paul Akayesu]] • [[Valerie Bemeriki]] • [[Théoneste Bagosora]] • [[Simon Bikindi]] • [[Pierre Bizimana]] • [[Laurent Bucyibaruta]] • [[Jean-Baptiste Gatete]] • [[Kantano Habimana]] • [[Agathe Habyarimana]] • [[Philippe Hategekimana]] • [[Félicien Kabuga]] • [[Robert Kajuga]] • [[Jean Kambanda]] • [[Jean de Dieu Kamuhanda]] • [[Edouard Karemera]] • [[Clément Kayishema]] • [[Maria Kisito]] • [[Callixte Mbarushimana]] • [[Protais Mpiranya]] • [[Leon Mugesera]] • [[Claude Muhayimana]] • [[Angeline Mukandutiye]] • [[Bernard Munyagishari]] • [[Sosthène Munyemana]] • [[Beatrice Munyenyezi]] • [[Wenceslas Munyeshyaka]] • [[Alfred Musema]] • [[Ferdinand Nahimana]] • [[Augustin Ngirabatware]] • [[Mathieu Ngirumpatse]] • [[Hassan Ngeze]] • [[Eliezer Niyitegeka]] • [[Ildephonse Nizeyimana]] • [[Aloys Ntiwiragabo]] • [[Pauline Nyiramasuhuko]] • [[Tharcisse Renzaho]] • [[Emmanuel Rukundo]] • [[Georges Rutaganda]] • [[Venant Rutunga]] • [[Onesphore Rwabukombe]] • [[Eugene Rwamucyo]] • [[Athanase Seromba]] • [[Pascal Simbikangwa]] • [[Theodore Sindikubwabo]] • [[Charles Twagira]] • [[Protais Zigiranyirazo]] • [[Fulgence Niyonteze]] • [[Samuel Imanishimwe]] • [[Théodore Munyangabe]] • [[Augustin Bizimungu]] • [[Froduald Karamira]] • [[Tito Barahira]] • [[Octavien Ngenzi]] • [[Jean-Baptiste Gakwerere]]
}}
<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
{{Documentation subpage}}
<!-- Andika ibisobanuro munsi y'iyi mirongo, hejuru y'agasanduku "add categories". -->
== Icyerekezo ==
Iyi ni palette (icyitegererezo cy'urutonde rw'ihuza / navbox) igizwe n'ihuza ry'ingingo zijyanye na [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]].
== Ikoreshwa ==
Iyi palette ishyirwa mu ntangiriro cyangwa mu iherezo ry'ingingo zerekeye Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda, hakoreshejwe:
<pre>
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda}}
</pre>
Niba ushaka ko igaragara ifunguye (itagoyeka) ku ntangiriro:
<pre>
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}}
</pre>
Niba ushaka ko igoyeka (ihishe) mu buryo busanzwe:
<pre>
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=collapsed}}
</pre>
== Ingero ==
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda}}
<includeonly>
{{DEFAULTSORT:Jenoside Rwanda}}
[[Icyiciro:Palette y'Intambara muri Afurika]]
[[Icyiciro:Palette y'Amateka y'u Rwanda]]
</includeonly>
9c8766wd0q5quaz79vnbqlkfcb6db1y
134730
134728
2026-09-11T11:43:47Z
Score Beethoven
11559
Fix: wrap all documentation/examples/categories in noinclude so they no longer transclude onto articles using this navbox (was leaking via unclosed includeonly)
134730
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda
| state = {{{state|uncollapsed}}}
| title = [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]]
| listclass = hlist
| groupstyle = text-align:left; width:7em;
| below = [[Bibliografiya na firime]]
| group1 = Ingingo rusange
| list1 =
[[Amateka y'u Rwanda]] • [[Amoko mu Rwanda]] • [[Uruhare rw'Ubufaransa muri jenoside y'Abatutsi mu Rwanda]] • [[Bahutu Manifesto]] • [[Inshingano y'abinjira n'abasohoka muri Banyarwanda]] • [[Guverinoma y'agateganyo y'u Rwanda]] • [[Imbaraga z'Abahutu]] • [[Icyemezo cya Akayesu]] • [[Akazu]] • [[Kangura]] • [[Parmehutu]] • [[MINUAR]] • [[Komisiyo y’amateka y’Abafaransa ku ruhare rw’Ubufaransa mu Rwanda]] • [[Garuka i Kigali, ikibazo cyigifaransa]] • [[Igikorwa cya Noroît]] • [[Igikorwa Ifeza Inyuma]] • [[Igikorwa Amaryllis]] • [[Amategeko arwanya ingengabitekerezo ya jenoside]] • [[Gushyira mu byiciro abakekwaho itsembabwoko mu Rwanda]] • [[Biregwa na ICTR]] • [[Amabwiriza yo kwibuka]] • [[Fred Rwigema]] • [[Ubwicanyi bwa Kibilira]]
| group2 = Ibyabaye n'abagize uruhare
| list2 =
[[Ku ya 6 Mata 1994 igitero cyagabwe mu Rwanda]] • [[Ibyabaye]] • [[Ubwicanyi bw'Ishuri rya ETO]] • [[Ubwicanyi bwa Bagogwe]] • [[Ubwicanyi bwa Bugesera]] • [[Impamvu za jenoside]] • [[Abakinnyi b'u Rwanda]] • [[Umuryango mpuzamahanga]] • [[Inzego z’amadini]] • [[Ihohoterwa rishingiye ku gitsina nk'intwaro ya jenoside]] • [[Ingaruka za jenoside]] • [[Ubutabera mpuzamahanga (ICTR)]] • [[Uruhare rw'itangazamakuru]] • [[Guhakana jenoside yakorewe Abatutsi]] • [[Ikibazo cy'impunzi mu Karere k'Ibiyaga Bigari]] • [[Bisesero]] • [[Ubwicanyi bwa Ndera]] • [[Mutarama 1998 ubwicanyi bwabereye i Gisenyi]] • [[Ikigeragezo cya Butare Bane]] • [[Jean-Claude Lafourcade]] • [[Jean Varret]] • [[Jean-Christophe Klotz]]
| group3 = Ahantu n'amashyirahamwe
| list3 =
{{Navbox|child
| groupstyle = text-align:left; width:3em;
| group1 = Amashyirahamwe n'ahandi h'ingenzi
| list1 =
[[Ibuka]] • [[Komisiyo y'igihugu ishinzwe kurwanya Jenoside]] • [[Ihuriro ry'abarenganyijwe bo mu Rwanda]] • [[Hotel yimisozi igihumbi]] • [[Ingoro ndangamurage yo kurwanya Jenoside]] • [[Itorero ry'umuryango mutagatifu i Kigali]] • [[Aegis Kwizera]]
| group2 = Urutonde rw'ibibanza
| list2 =
{{Navbox|child
| groupstyle = text-align:left; width:3em;
| group1 = [[Kigali|Umujyi wa Kigali]]
| list1 =
[[Abasirikare b'Ababiligi]] • [[Gahanga]] • [[Jabana]] • [[Kabuye]] • [[Kibagabaga]] • [[Kigali (Gisozi)]] • [[Kigali (Nyanza-Kicukiro)]] • [[Kinyinya]] • [[Rebero]] • [[Rubirizi]] • [[Ruhanga]]
| group2 = [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Intara y'Amajyaruguru]]
| list2 =
[[Bazize]] • [[Birogo]] • [[Musanze]] • [[Mutete]] • [[Mvuzo]] • [[Rusiga]]
| group3 = [[Intara y'amajyepfo|Intara y'Amajyepfo]]
| list3 =
[[Cyabakamyi]] • [[Cyahinda]] • [[Cyanika]] • [[Cyarwa]] • [[Giheke]] • [[Kabgayi]] • [[Kaduha]] • [[Kaduhe]] • [[Kamonyi]] • [[Karama]] • [[Kibeho]] • [[Kibilizi]] • [[Kibirizi]] • [[Kinazi]] • [[Mayunzwe]] • [[Mugombwa]] • [[Urwibutso rwa Jenoside rwa Murambi|Murambi]] • [[Nyanza]] • [[Rubona]] • [[Ruhashya]] • [[UNR Butare]]
| group4 = [[Intara y'Iburasirazuba]]
| list4 =
[[Gashora]] • [[Kayonza-Mukarange]] • [[Kibungo-Ngoma]] • [[Kiziguro]] • [[Muyumbu]] • [[Ntarama]] • [[Nyamata]] • [[Nyamirama]] • [[Nyarubuye]] • [[Remera]] • [[Rukara]] • [[Rukira]] • [[Rukumberi]] • [[Rwamagana]] • [[Zaza]]
| group5 = [[Intara y'Iburengerazuba]]
| list5 =
[[Bigogwe]] • [[Bisesero]] • [[Gashirabwoba]] • [[Gisenyi]] • [[Gusomana]] • [[Kamembe]] • [[Kibuye]] • [[Murugo Mutagatifu Jean (Kibuye)]] • [[Mugonero]] • [[Ngororero]] • [[Nyamasheke]] • [[Nyamishaba (Kibuye)]] • [[Nyange]] • [[Nyarushishi]] • [[Nyundo]] • [[Itorero rya Mutagatifu Petero (Kibuye)]] • [[Rubengera]] • [[Shangi]] • [[Songa]]
| group6 = Hanze y'u Rwanda
| list6 =
[[Stele i Paris]] • [[Ggolo]] <small>(Uganda)</small> • [[Kasensero]] <small>(Uganda)</small> • [[Lambu]] <small>(Uganda)</small>
}}
}}
| group4 = Abatangabuhamya n'abanditsi
| list4 =
[[Élie Sagatwa]] • [[Patrick de Saint-Exupéry]] • [[Aminadabu Birara]] • [[Christian Quesnot]] • [[Charles Habonimana]] • [[Dafroza Gauthier]] • [[Milgitha Kösser]] • [[Thierry Prungnaud]] • [[Paul Barril]] • [[Vincent Duclert]] • [[Rosalie Gicanda]] • [[Radegonde Nyiramavugo Kankazi]] • [[Padiri Henri Blanchard]] • [[Jean Hatzfeld]] • [[Boniface Ngulinzira]] • [[Scholastica Mukasonga]] • [[Annick Kayitesi-Jozan]] • [[Yolande Mukagasana]] • [[Antoine Mugesera]] • [[Jean Varret]] • [[Tharcisse Sinzi]] • [[Roméo Dallaire]] • [[Luc Marchal]] • [[Bernard Ntuyahaga]] • [[Mbaye Diagne]] • [[Édouard Kayihura]]
| group5 = Abanyarwanda b'intwari
| list5 =
[[Damas Gisimba]] • [[Célestin Hakizimana]] • [[Zura Karuhimbi]] • [[Joseph Niyomugabo]] • [[Cyprien na Daphrose Rugamba]]
| group6 = Abashinjwa cyangwa abahamijwe ibyaha
| list6 =
[[Jean-Paul Akayesu]] • [[Valerie Bemeriki]] • [[Théoneste Bagosora]] • [[Simon Bikindi]] • [[Pierre Bizimana]] • [[Laurent Bucyibaruta]] • [[Jean-Baptiste Gatete]] • [[Kantano Habimana]] • [[Agathe Habyarimana]] • [[Philippe Hategekimana]] • [[Félicien Kabuga]] • [[Robert Kajuga]] • [[Jean Kambanda]] • [[Jean de Dieu Kamuhanda]] • [[Edouard Karemera]] • [[Clément Kayishema]] • [[Maria Kisito]] • [[Callixte Mbarushimana]] • [[Protais Mpiranya]] • [[Leon Mugesera]] • [[Claude Muhayimana]] • [[Angeline Mukandutiye]] • [[Bernard Munyagishari]] • [[Sosthène Munyemana]] • [[Beatrice Munyenyezi]] • [[Wenceslas Munyeshyaka]] • [[Alfred Musema]] • [[Ferdinand Nahimana]] • [[Augustin Ngirabatware]] • [[Mathieu Ngirumpatse]] • [[Hassan Ngeze]] • [[Eliezer Niyitegeka]] • [[Ildephonse Nizeyimana]] • [[Aloys Ntiwiragabo]] • [[Pauline Nyiramasuhuko]] • [[Tharcisse Renzaho]] • [[Emmanuel Rukundo]] • [[Georges Rutaganda]] • [[Venant Rutunga]] • [[Onesphore Rwabukombe]] • [[Eugene Rwamucyo]] • [[Athanase Seromba]] • [[Pascal Simbikangwa]] • [[Theodore Sindikubwabo]] • [[Charles Twagira]] • [[Protais Zigiranyirazo]] • [[Fulgence Niyonteze]] • [[Samuel Imanishimwe]] • [[Théodore Munyangabe]] • [[Augustin Bizimungu]] • [[Froduald Karamira]] • [[Tito Barahira]] • [[Octavien Ngenzi]] • [[Jean-Baptiste Gakwerere]]
}}
<noinclude>
{{Documentation}}
{{Documentation subpage}}
<!-- Andika ibisobanuro munsi y'iyi mirongo, hejuru y'agasanduku "add categories". -->
== Icyerekezo ==
Iyi ni palette (icyitegererezo cy'urutonde rw'ihuza / navbox) igizwe n'ihuza ry'ingingo zijyanye na [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994]].
== Ikoreshwa ==
Iyi palette ishyirwa mu ntangiriro cyangwa mu iherezo ry'ingingo zerekeye Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda, hakoreshejwe:
<pre>
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda}}
</pre>
Niba ushaka ko igaragara ifunguye (itagoyeka) ku ntangiriro:
<pre>
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=uncollapsed}}
</pre>
Niba ushaka ko igoyeka (ihishe) mu buryo busanzwe:
<pre>
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda|state=collapsed}}
</pre>
== Ingero ==
{{Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda}}
{{DEFAULTSORT:Jenoside Rwanda}}
[[Icyiciro:Palette y'Intambara muri Afurika]]
[[Icyiciro:Palette y'Amateka y'u Rwanda]]
</noinclude>
471kyzxjvs7t0brf6k873u1xusucf4t
Inyandikorugero:Gutangiza Inyandikorugero:Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda
10
23056
134729
2026-09-11T11:30:05Z
Score Beethoven
11559
Score Beethoven moved page [[Inyandikorugero:Gutangiza Inyandikorugero:Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]] to [[Inyandikorugero:Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]]: Correction du titre (créée par erreur avec préfixe dupliqué)
134729
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Inyandikorugero:Palette Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda]]
4px7qqrlgn1rik9449il4dwph8dbh85