Wikipedia
rwwiki
https://rw.wikipedia.org/wiki/Intangiriro
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Itangazamakuru
Ibidasanzwe
Ibiganiro
Umukoresha
Ibiganiro by'umukoresha
Wikipedia
Ibiganiro kuri Wikipedia
Dosiye
Ibiganiro kuri dosiye
MediyaWiki
Ibiganiro kuri MediyaWiki
Inyandikorugero
Ibiganiro ku nyandikorugero
Ubufasha
Ibiganiro ku bufasha
Ikiciro
Ibiganiro ku byiciro
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Igisura
0
5881
138196
127508
2026-09-17T08:51:36Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138196
wikitext
text/x-wiki
[[File:Brennnessel 1.JPG|thumb|228x228px|<span style="color:grey;">Igisura</span>]]
[[Dosiye:2020_year._Herbarium._Urtica_dioica._img-009.jpg|thumb|Ikibabi cy'Igisura]]
[[Dosiye:Urtica dioica 137787256.jpg|thumb|Igisura]]
[[Dosiye:Urtica-dioica4.jpg|thumb|Ubuhinzi bw'igisura]]
[[Dosiye:Vegetable plants.jpg|thumb|igisura]]
[[Dosiye:Sapium sebiferum BG.jpg|thumb]]
'''Igisura''' (izina ry’ubumenyi mu [[kilatini]] ''Urtica dioica'') ni [[ikimera]].Igisura ni ikimera gifite inkomoko ku mugabane wa [[Aziya]], kizwi mu ndimi z’amahanga nka “Stinging nettle cyangwa urtica dioica”. Gikunda kumera ahantu hakonje, mu [[Rwanda]] kikaba kiboneka mu bice byegereye ibirunga.
== Tumenye Igisura ==
Igisura kiribwa nk’[[imboga]] zitetse, abandi bakoramo umutobe, mu gihe abandi ifu yacyo banywa mu mazi ; gusa byose bikize ku ntungamubiri nkuko bigaragazwa n’urubuga rwa Doctissimo.Mu [[Rwanda]] bamwe mubafite indwara nka Diabete, umuvudukoka w’amaraso, igifu n’indwara z’uruhu bakoresha igisura nk’umuti.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/article/wari-uzi-ko-igisura-kiribwa-kandi-ari-umuti</ref>Ubushakashatsi bwemejwe n’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye rishinzwe ubuzima OMS, bugaragaza ko kunywa amazi y’igisura bituma umuntu abasha kwihagarika neza, ndetse kigafasha gusohora imyanda.Mu bijyanye n’ibiribwa kigira intungamubiri zirimo vitamin C, A, imyunyungugu, nka Potassium, Magnesium, calcium zitera amagufa gukomera.<ref name=":1">{{Cite web |url=https://intambwenews.com/2021/02/11/akamaro-kigisura-grandeortienetllle/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301142244/https://intambwenews.com/2021/02/11/akamaro-kigisura-grandeortienetllle/ |url-status=dead }}</ref>Igisura ni ikimera kigira ibinyabutabire bitandukanye; Serotonin, Histamine na Acetylcholine, bikaboneka mu duhwa dutoya tuboneka ku bibabi n’uruti rw’igisura, iyo dukoze ku muntu bituma aribwa ndetse agafuruta.Abashakashatsi benshi bagaragaza ko igisura gifitiye akamaro umubiri wa muntu, haba urubuga rwa draxe, www.pfaf.org hamwe n’izindi zitandukanye zivuga ko gukoresha igisura bivura indwara nyinshi zihungabanya ubuzima bw’umuntu.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.ubuzimainfo.rw/2022/06/burya-igisura-cyuzuyemo-intungamubiri.html |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301142241/https://www.ubuzimainfo.rw/2022/06/burya-igisura-cyuzuyemo-intungamubiri.html |url-status=dead }}</ref>Igisura kirinda [[kanseri]] ya Prostate ku bagabo, kikaba umuti kubarwara diabete iterwa n’isukari, umuvuduko mwinshi w’amaraso, ndetse ni umuti kubantu bagira umunaniro w’[[ubwonko]] nka morphine n’inzoga, gusa sibyiza ko gikora ku mugore utwite.Igisura gifasha kugabanya ububabare ndetse no kubyimba mu ngingo (Arthritis), ku bantu barwaye za Rubagimpande.<ref name=":0" />Igisura gifasha umutima gukora neza, kirinda utubuye mu mpyiko (Kidney stones), kikagira imboga zifasha mu kongera amaraso.
== Uburyo Utunganya Igisura ==
Mu gutegura igisura ,barabanza bakagitunganya neza ,bakagisukura ubundi kikumishwa ,kigakorwamo agafu ari nako bakoresha gashyirwa mu biryo ,kubitekamo imboga ,cg kikaba cyakorwamo icyayi.Icyayi cyakozwe mu gafu k’igisura gishobora kongerwamo isukari cg [[indimu]] kugira ngo kirusheho kuryoha.Ku bantu bamwe gukoresha igisura hari igihe biba bisaba ko bitonda cyane cyane nko ku bantu gitera ikibazo cya allergies,abantu bafite ikibazo cy’indwara z’igifu ,[[Umugore|abagore]] batwite n’abonsa ndetse n’aabntu bafite indwara z’umutima.<ref name=":2" />
== Igisura gifite Vitamini ==
Kirakize cyane mu myunyu mwimerere, cyane cyane muri :-Fer : yo gutunganya amaraso. Abayibuze bagira amaraso akennye bakandura indwara vuba, n’agakorora kadakira,Magnésium : igira akamaro mu maraso no mu magufwa,Calcium = Silicium : bitera amagufwa gukomera, umutima ugatera neza, n’ubwonko bugatuza,Bituma umuntu yihagarika neza, ikirukana imyanda iri mu mubiri.<ref name=":1" />Igisura gifite na vitamini A, ishinzwe gukoresha neza ingingo zose no kongerera amaraso umucyo.Igisura gifite na vitamini C, K n’icyitwa Acide forique, ishinzwe kwica imyanda yo mu mubiri. Ni cyo gituma abaganga benshi bacyiyambaza.Gitera kwihagarika neza, gusohoka kw’imyanda mu ngingo, ni cyo gituma gikiza rubagimpande, kuribwa mu ngingo, imisenyi yo mu mpyiko itera kwipfundikanya kw’amaraso.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Category:Ibimera]]
[[Category:Imboga]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
95kyybgm06xuh4lkw261lqm2quolig8
Félicité Niyitegeka
0
8360
138286
114174
2026-09-17T09:24:55Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138286
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Felicite niyitegeka.jpg|thumb|362x362px|Niyitegeka Felicite]]
[[Dosiye:Flag of Rwanda.svg|thumb|Flag of Rwanda|335x335px]]
'''Félicité Niyitegeka''' (yavutse mu 1934) Ni Umubikira w'[[Rwanda|umunyarwandakazi]] ubarwa mu ntwari z'igihugu, yavukiye i Vumbi, mu cyahoze ari komini ya Runyinya, muri perefegitura ya [[Butare]]<ref>https://www.newtimes.co.rw/news/felicite-niyitegeka-was-always-heroine</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abazi-niyitegeka-felicite-bahamya-ko-ubutwari-bwe-ari-ubwa-kera</ref>
== Amavu n'amavuko ==
. Ni bucura y'umuryango w'abana 10, Félicité yize mumashuri abanza ya Astrida, hanyuma yiga ayisumbuye mu ishuri rya Save mumashuri acungwa n'ababikira<ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/ibaruwa-iteye-agahinda-intwari-felicite-yandikiye-musaza-we-col-nzungize</ref>. Arangije amasomo ye mu myaka ya za 1950, Félicité yahawe inshingano yo kuba umwarimu n'umugenzuzi mu majyaruguru y'u [[Rwanda]], mu ishuri rya Muramba<ref>{{Cite web |url=https://thebridge.rw/niyitegeka-felicite-intwari-yigihugu-mu-rwego-rwimena/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006062348/https://thebridge.rw/niyitegeka-felicite-intwari-yigihugu-mu-rwego-rwimena/ |url-status=dead }}</ref>. Icyo gihe yahawe na “Auxiliaires de l'Apostolat”, yitwa “Demoiselles”. Paruwasi ya Nyundo na seminari ya Nyundo yari imaze gushingwa ihabwa umwepiskopi w[[Rwanda|'umunyarwanda]], [[Aloys Bigirumwami|Nyiricyubahiro Aloys Bigirumwami.]]<ref>https://real-life-heroes.fandom.com/wiki/F%C3%A9licit%C3%A9_Niyitegeka</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/189549</ref><ref name=":0">https://www.ascleiden.nl/content/webdossiers/ascl-rwanda-collection</ref>
Félicité yavukiye mu muryango ufite kwizera Gukomeye muri Kristo, ise Simon Sekabwa yari umukiristu bikomeye.<ref>{{Cite web |url=https://fortuneofafrica.com/rwanda/felicite-niyitegeka/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2020-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719063857/https://fortuneofafrica.com/rwanda/felicite-niyitegeka/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://allafrica.com/stories/201402030649.html</ref> Félicité yabaye umugore wa mbere [[Afurika|w’umunyafurika]] wabaye Auxiliaires de l'Apostolat2<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abazi-niyitegeka-felicite-bahamya-ko-ubutwari-bwe-ari-ubwa-kera</ref>. Auxiliaires de l'Apostolat intego yabo ni ugukorana bya hafi na musenyeri, Auxiliaires de l'Apostolat bitwaga [[Ikinyarwanda|Kinyarwanda]] "Abakobwa ba Musenyeri", [[Aloys Bigirumwami|Nyiricyubahiro Bigirumwami]] yohereje Félicité i Lourdes kugira ngo ahugurwe, aho ikigo cy’amahugurwa ku Isi cy’abafasha ba Apostolate giherereye<ref>https://web.archive.org/web/20220419145518/https://www.cnlg.gov.rw/fileadmin/templates/documents/ENGLISH_final.pdf</ref>.<ref>https://www.sapiens.org/culture/rwandan-genocide-rescuers/</ref>
== Umwuga ==
Tugarutse mu [[Rwanda]], Félicité yabaye umwe mu bayobozi ba Auxiliaires de l'Apostolat<ref name=":0" />. Umuyobozi wa mbere w’ishuri rikuru “Notre-Dame d'Afrique” rya Nyundo<ref>https://dbpedia.org/page/F%C3%A9licit%C3%A9_Niyitegeka</ref>, umwepiskopi yamwohereje i Lourdes mu 1963, kugira ngo ajyane nabandi bagenzi be bo muri [[Afurika]] bahugurirwe hamwe<ref>https://www.ktpress.rw/2017/01/the-catholic-nun-who-rejected-armed-escorts/</ref>. Yagarutse nyuma y'imyaka itandatu ashingwa kuyobora ubuyobozi bwa Centre Saint Pierre, ikigo cya diyosezi cyari ishinzwe amahugurwa n’umwiherero wa Auxiliaires de l'Apostolat<ref>https://www.atlasobscura.com/articles/felicite-niyitegeka-genocide-rwanda</ref>. Icyubahiro cye cyambutse umupaka kugera i [[Goma]], muri [[Zayire]] [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|(Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]), aho yakoranye na bagenzi be<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/104911/amagambo-yavuzwe-na-niyitegeka-felicite-uri-mu-ntwari-zigihugu-yakozwemo-indirimbo-video-104911.html</ref>. .Félicité yahoraga yifuza kwitangira umurimo , cyane cyane ku babikeneye cyane. Yabigaragaje muri [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenoside yakorewe abatutsi]] mu [[Rwanda]] mu 1994<ref>https://www.atlasobscura.com/articles/felicite-niyitegeka-genocide-rwanda</ref><ref>https://bangambiki.wordpress.com/2012/02/05/intwari-zu-rwanda-felicite-niyitegeka/</ref>.
Mu gukora urutonde rw'intwari z'igihugu, abayobozi basanze ubutwari bwe mubuzima bwe bwose bumwemerera kuba kurutonde maze yegurwa kuba intwari y'igihugu cy'u [[Rwanda]]. Ibi byatewe n'icyemezo cy'inama y'abaminisitiri yabaye ku ya 12 Nzeri 2011<ref>https://real-life-heroes.fandom.com/wiki/F%C3%A9licit%C3%A9_Niyitegeka</ref><ref>https://www.dwci.edu/download_file/view/1128/357</ref>.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
<br />
[[Ikiciro:Intwari]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Abagore]]
mefr2psyfuhn4u262li6barf1zd3y2i
Samuel Ishimwe
0
9452
138287
134268
2026-09-17T09:25:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138287
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q100376280}}
'''Samuel Ishimwe Karemangingo''' (wavutse 1991), ni umukinnyi wa firime wo mu [[Rwanda]] <ref>https://www.swissfilms.ch/en/person/samuel-ishimwe/A76E473A8D06475DA0944D06EB9622AB</ref>. Azwi cyane nk'umuyobozi wa firime ngufi ''Imfura i'', aho abaye umukinnyi wa mbere w’amafirime u [[Rwanda]] uhagarariye Berlinale<ref>{{Cite web |url=https://africanfilmny.org/directors/samuel-ishimwe/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115141108/https://africanfilmny.org/directors/samuel-ishimwe/ |url-status=dead }}</ref>. Usibye kuba umuyobozi, ni n'umukinnyi wa sinema, umwanditsi, injeniyeri y'amajwi, umwanditsi wa sinema na producer<ref>{{Cite web |url=http://luxorafricanfilmfestival.com/en/PastEditions/2019/JuryMember/Samuel%20Ishimwe |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115141113/http://luxorafricanfilmfestival.com/en/PastEditions/2019/JuryMember/Samuel%20Ishimwe |url-status=dead }}</ref>.
== Ubuzima bwite ==
[[Dosiye:My city kigali.jpg|thumb|Kigali aho Samuel yavukiye]]
Yavutse mu 1991 i [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. Nyina yamusize akiri uruhinja abura ababyeyi be n'umuryango we mugihe cya jenoside yo mu [[Rwanda]]<ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-43156718</ref>.
== Umwuga ==
Nyuma yo kurangiza amashuri yisumbuye muri 2010, Ishimwe yatangiye gukora nkumunyamakuru nabafotora kuri 'igitekerezo.com'<ref>https://maishafilmlab.org/maisha-alumni/ishimwe-samuel/</ref>. Mu mwaka wa 2011, yakoze filime ngufi ya mbere ''Paying debts'' yerekanwe mu iserukiramuco rya sinema mu [[Rwanda]]<ref>https://mubi.com/cast/samuel-ishimwe</ref>. Muri uwo mwaka, yitabiriye amahugurwa ya documentaire muri [[Uganda]] yakozwe na Maisha Film Lab. Igihe yari muri [[Uganda]], yakoraga nka producer wungirije kuri documentaire ngufi ''Invisible soul'' <ref>https://maishafilmlab.org/maisha-alumni/ishimwe-samuel/</ref>. Nyuma mu 2011, yitabiriye amahugurwa yerekanwe kuri firime yitwa 'K-dox' yakozwe na James Longley. Muri kamena 2012, Ishimwe yarangije amezi 3 yibanda cyane kubijyanye no gukina film muri Kwetu Film Institute. Hanyuma muri Nzeri 2012, yitabiriye gahunda yo kwandika no kuyobora yitwa 'A Sample of Work'.<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/91983</ref>
Yanditse inyandiko ya ''Crossing Line'' kandi yatsindiye igihembo mumarushanwa yo kwandika inyandiko yateguwe na Goethe Institut [[Rwanda]]<ref>https://www.goethe.de/ins/rw/en/m/kul/mag/21785115.html</ref>. Nyuma yaje gukora nk'umunyamakuru n'umufotozi nyuma yo kurangiza muri kaminuza nkuru y'u [[Rwanda]]<ref>{{Cite web |url=https://www.ndangira.net/goethe-institut-kigali-independent-filmmaking-workshop/ |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115141120/https://www.ndangira.net/goethe-institut-kigali-independent-filmmaking-workshop/ |url-status=dead }}</ref>. Hanyuma yagiye mu [[Busuwisi]] kugira ngo akomeze kwiga. Muri kamena 2017, Ishimwe yabonye impamyabumenyi ya firime muri Haute école d'art et de design (Ishuri ry’ubukorikori n’ubushakashatsi rya Geneve - UMUTWE).<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/73802</ref>
Muri 2017, yakoze ''[[Imfura]]'' bisobanura ngo <nowiki>''First Born'</nowiki>. Iyi filime ivuga ku nkuru yashyizwe mu [[Rwanda]] nyuma ya jenoside. Nibikorwa byambere byu [[Rwanda]] byashyizwe mumarushanwa ya Berlinale Short. Muri make yatsindiye igiciro cya silver Bear Jury Igiciro cya Berlin International Festival Festival<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/227343</ref><ref>{{Cite web |url=http://luxorafricanfilmfestival.com/en/PastEditions/2019/JuryMember/Samuel%20Ishimwe |title=Archive copy |access-date=2021-11-15 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115141113/http://luxorafricanfilmfestival.com/en/PastEditions/2019/JuryMember/Samuel%20Ishimwe |url-status=dead }}</ref>. Filime ye iragenda kandi yatsindiye ibihembo byinshi mubirori bikomeye bya firime kwisi; Ishimwe yahise yigaragaza nk'inyenyeri igaragara ya sinema yo mu Rwanda.<ref>https://www.officialroms.com/samuel-ishimwe-karemangingo/</ref>
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|2011
|''Paying debts''
|director
|Short film
|-
|2011
|''Invisible souls''
|assistant producer
|Short film
|-
|2014
|''Crossing Lines''
|director
|Short film
|-
|2014
|''Uruzi''
|director
|Short film
|-
|2016
|''The Liberators''
|cinematographer
|Short film
|-
|2016
|''Versus''
|cinematographer
|Short film
|-
|2017
|''[[:en:Imfura|Imfura]]''
|director, screenplay, cinematographer, editor, sound designer
|Short film
|-
|2018
|''I got my Things and Left''
|cinematographer, producer
|Short film
|-
|2020
|''Fish Bowl''
|producer, cinematographer
|Short film
|}
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Filimi]]
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
41xm0nmffmizrlc13rq0ygrjymicijr
Jeanne d'Arc Mujawamariya
0
9486
137967
134684
2026-09-16T12:59:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137967
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Jeanne_d’Arc_Mujawamariya_2014.jpg|thumb| Jeanne d'Arc Mujawamariya muri 2014|330x330px]]
[[Dosiye:Jeanne d’Arc Mujawamariya and Vladimir Putin, presentation by foreign ambassadors of their letters of credence, Kremlin, January 16, 2014.jpg|thumb|Jeanne d’Arc Mujawamariya and Vladimir Putin 2014]]
[[Dosiye:The Minister of Education, Republic of Rwanda, Ms. Mujawamariya Jeanne d’ Arc, and the Union Minister for Human Resource Development, Shri Arjun Singh signing the Education Exchange Programme between the two countries.jpg|thumb|Mujawamariya Jeanne d’ Arc na Shri Arjun Singh]]
'''Jeanne d'Arc Mujawamariya''' yavukiye i [[Kigali]], Nyarugenge. Ni [[Rwanda|umunyapolitiki wo mu Rwanda]],<ref>https://www.weforum.org/people/jeanne-darc-mujawamariya</ref> kuri ubu akaba ari Minisitiri w’ibidukikije . Yahoze ari Minisitiri w’Uburezi (mu buryo busanzwe, Minisitiri w’Uburezi, Ubumenyi, Ikoranabuhanga n’ubushakashatsi) muri guverinoma y’u [[Rwanda]] ndetse na Ambasaderi w’u [[Rwanda]] mu [[Uburusiya|Burusiya]]<ref>{{Cite web |url=https://www.newtimes.co.rw/node/887318 |title=Archive copy |access-date=2021-11-18 |archive-date=2021-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211118140922/https://www.newtimes.co.rw/node/887318 |url-status=dead }}</ref> .
== Umwuga wa politiki ==
Kuva mu 2003 kugeza 2005, yabaye umunyamabanga wa Leta ushinzwe amashuri abanza n'ayisumbuye muri guverinoma y'u [[Rwanda]] maze mu 2005 aba umunyamabanga wa Leta ushinzwe amashuri makuru muri minisiteri imwe. Kuva mu 2006-Werurwe 2008, yabaye Minisitiri w’uburezi<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/87855</ref>. Muri Mutarama 2008, Mujawamariya yitabye komisiyo y'inteko ishinga amategeko y'u [[Rwanda]] ikora iperereza ku gukomeza "ingengabitekerezo ya jenoside" mu mashuri yo mu [[Rwanda]]<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/2110</ref>. Abadepite benshi bari muri iyo komisiyo banenze Mujawamariya na Joseph Murekeraho, umunyamabanga wa Leta ushinzwe amashuri abanza n'ayisumbuye, kubera ko bafashe ibihano bidahagije ku barimu ndetse n'abashinzwe gutegura integanyanyigisho bakwirakwiza [[Abatutsi|imyumvire yo kurwanya abatutsi]] mu mashuri. Muri Werurwe 2008, Mujawamariya yagiye kuba Minisitiri mu biro bya Minisitiri w’intebe ushinzwe uburinganire n’iterambere ry’umuryango, uyu mwanya yari afite kugeza muri Werurwe 2011 ubwo yabaga umuyobozi wungirije / umuyobozi w’ikigo cy’ubumenyi n’ikoranabuhanga cya Kigali kizwi cyane mu [[Rwanda]]<ref>https://reliefweb.int/report/rwanda/fourth-annual-childrens-summit-addresses-lingering-effects-genocide-rwanda</ref> nka KIST. . Mujawamariya yari ku buyobozi bw'ikigo kugeza ku ya 1 Werurwe 2013, ubwo yagenwaga na [[Perezida wa Repubulika y’u Rwanda|Perezida w'u Rwanda]] kuba Ambasaderi mu [[Uburusiya|Burusiya]] . Ugushyingo 2019, yabaye Minisitiri w’ibidukikije. <ref>[https://www.newtimes.co.rw/news/kagame-names-new-cabinet-ministers Kagame names new cabinet ministers]</ref>
== Amasomo ==
Mujawamariya yabonye impamyabumenyi y’icyiciro cya kabiri cya kaminuza yakuye muri [[:en:Peoples'_Friendship_University_of_Russia|Peoples' Friendship University of Russia]] maze mu 1997 ahabwa impamyabumenyi y’ubumenyi muri chimie yakuye muri kaminuza imwe. Yakomeje kubona impamyabumenyi y'ikirenga. muri chimie physique mu 2001. Arubatse, afite abana batatu n'umugabo we. Azi neza cyane Ikinyarwanda nk'ururimi kavukire, akamenya neza [[Icyongereza]], Ikirusiya, [[Igifaransa]]; Igiswahili akivuga neza biringaniye
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Politiki y'urwanda]]
[[Ikiciro:Abanyaporitiki]]
[[Ikiciro:Abanyarwandakazi babanyapolitiki]]
mo7htvo1soypv5r7l96d840qi3wuqt1
Mukakarangwa Clotilde
0
9568
137822
136551
2026-09-16T12:37:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137822
wikitext
text/x-wiki
'''Mukakarangwa Clotilde''' ( yavutse 1 Mutarama 1966) ni umugore akaba umunyarwandakazi, ubarizwa mu ishyaka rya '''Parti Democrate Centriste''' ('''PDC'''). Ku wa 24 Nzeri 2020 nibwo Ihuriro ry’Igihugu ry’Imitwe ya Politiki mu Rwanda ryatoreye Hon. Mukakarangwa Clotilde kwinjira mu Nteko Ishinga Amategeko, Umutwe wa Sena asimbuye umwe muri babiri bari basoje manda yabo.<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/mugisha-na-mukakarangwa-batorewe-kuba-abasenateri</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/politiki/amakuru/Perezida-Kagame-yakiriye-indahiro-z-Abasenateri-bashya-Amafoto</ref>
== Amashuri yize ==
Mukakarangwa Clotilde afite impamyabumenyi y'ikirenga y'ikiciro cya gatatu cya kaminuza muri siyansi .<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/iminsi-yose-ni-iyabagabo-ariko-bafatanyije-nabagore-babo-hon-mukakarangwa.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-08-02 |archive-date=2023-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230802143357/https://ar.umuseke.rw/iminsi-yose-ni-iyabagabo-ariko-bafatanyije-nabagore-babo-hon-mukakarangwa.hmtl |url-status=dead }}</ref>
== Akazi ==
MUKAKARANGWA Clotilde ubu ni umusenateri akaba na visi perezida w'akomisiyo w'ububanyi n'amahanga, ubufatanye n'umutekano muri sena yu rwanda.<ref>https://www.rba.co.rw/post/Mukakarangwa-wa-PCD-na-Mugisha-wa-Green-Party-batorewe-kuba-abasenateri</ref>
* kuva 22/11/2020. Yabaye umuyobozi ushinzwe kwegereza ubuyobozi abaturage mu ikigo cy'igihugu gishinzwe kwinjiza imisoro mu ishami ry'imisoro y'imbere mu igihugu n'imisoro y'ibanze ('''RRA''') kuva kuwa 04/06/2020 kugera 21 /11/2020,
* Kuva Ukwakira 2012 kugera Nzeri 2013 yabaye umwe mu bagize [[inteko ishinga amategeko]] y'u [[Rwanda]] umutwe w'abadepite nkumwe mu bagize komite ishinzwe ubukungu n'ubucuruzi,<ref>https://www.gov.rw/blog-detail/president-kagame-officiates-the-swearing-in-of-six-new-senators</ref>
* yabaye visi perezida wa komite ishinzwe ubukungu n'ubucuruzi/ inteko ishinga amategeko y'u Rwanda / urugerero rw'abadepite kuva mu Kwakira 2013 kugera Werurwe 2016,<ref>https://web.archive.org/web/20211120070244/https://forumfp.org.rw/old/?ABAVUGIZI-BASHYA-BIYEMEJE-331</ref>
* Kuva muri Mata 2016 kugera Nzeri 2018 yabaye umwe mu bagize komite ishinzwe ibaruramari/ urugerero rw'abadepite mu [[Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda|inteko ishinga amategeko]] y'u Rwanda.<ref>https://web.archive.org/web/20211120070243/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/urukiko-rw-ikirenga-rwemeje-mugisha-na-mukakarangwa-ku-mwanya-w-ubusenateri</ref>
* Tariki ya 30 Werurwe 2017, Inama Rusange y’Ihuriro yashyizeho abagize Biro y’Ihuriro aribo Hon. MUKAKARANGWA Clotilde uturuka mu Ishyaka '''PDC''' nk’Umuvugizi, asimbuye Madamu [[Phoebe Kanyange|KANYANGE Phoebe]] uturuka mu Ishyaka '''PSP'''.
* Yabaye umugenzuzi mu ikigo cy'igihugu gishinzwe kwegeranya imisoro n'amahoro mu ishami ryabasoreshwa benshi kuva Mutara kugera Nzeri 2012 (RRA),
* mu mwaka wa 2008 yakoze kandi akazi k'igihe gito mu ikigo cy'igihugu gishinzwe ibarurishamibare mu Rwanda (),
* Kuva Kanama 1994 kugera Nzeri 2000 yabaye ushinzwe abakozi muri minisiteri y'imbere n'iterambere ry'abaturage, ashinzwe kubara no kugenzura imishahara,<ref>{{Cite web |url=https://www.parliament.gov.rw/senate-2/senators-profiles/senators-profile-1 |title=Archive copy |access-date=2021-11-20 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111084408/https://www.parliament.gov.rw/senate-2/senators-profiles/senators-profile-1 |url-status=dead }}</ref>
* Kuva mu kwezi k' Ukuboza 1992 kugera Nyakanga 1994 yabaye umukozi ushinzwe ubukungu na tekiniki, akorera muri komine ya Nyamabuye ubu ni mu [[akarere ka Muhanga]],<ref>{{Cite web |url=https://www.rra.gov.rw/fileadmin/user_upload/translated_contacts_form.pdf |title=Archive copy |access-date=2021-11-20 |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120070244/https://www.rra.gov.rw/fileadmin/user_upload/translated_contacts_form.pdf |url-status=dead }}</ref>
* Kuva Gashyantare 1990 kugera Ugushyingo 1992 yabaye umukozi ushinzwe ubukungu na tekiniki, akorera muri komine ya Kayenzi ubu ni mu [[akarere ka Kamonyi]].<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/Musambira-Baramagana-abavuga-ko-bahatiwe-gusaba-ivugururwa-ry-ingingo-y-101-y</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/mugisha-na-mukakarangwa-batorewe-kuba-abasenateri</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umugore]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Umuyobozi]]
4qqupx9ibdsh38mxy7vzfgy4l2d0ghl
Nyiramilimo Odette
0
9609
138408
136457
2026-09-17T10:28:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138408
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Odette Nyiramilimo 2017-06-08 (34586400124) (cropped01).jpg|thumb|'''Odette Nyiramilimo'''|382x382px]]
[[Dosiye:Swanee Hunt signing books (35282264091).jpg|thumb|Swanee Hunt with Laura Heaton , Odette Nyiramilimo na Nadine Niyitegeka.|262x262px]]
'''Odette Nyiramilimo''' (yavutse 1956) ni umunyarwandakazi akaba umuganga ndetse n'umusenateri. Yabaye umunyamabanga wa Leta ushinzwe imibereho myiza muri guverinoma ya [[Paul Kagame]] kuva muri Werurwe 2000 kugeza Ukwakira 2003<ref>https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/survivors-rusesabagina-was-no-hero-hotel-rwanda-film--1934890</ref>.
== Amavu n'amavuko ==
Nyiramilimo, yavukiye i Kinunu, [[Umujyi wa Rubavu|perefegitura ya Gisenyi]] muri 1956. ni uwa cumi na karindwi mubana ba se cumi n'umunani, yabyawe n'umugore we wa kabiri.<ref>{{Cite web |url=https://www.bikeforafrica.be/rwanda-2020 |title=Archive copy |access-date=2021-11-22 |archive-date=2021-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122194005/https://www.bikeforafrica.be/rwanda-2020 |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/uko-byagenze-ngo-cnn-ihe-rugari-umutekamutwe-sundaram-itere-umugongo |title=Archive copy |access-date=2023-08-01 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801145243/https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/uko-byagenze-ngo-cnn-ihe-rugari-umutekamutwe-sundaram-itere-umugongo |url-status=dead }}</ref>
== Uburezi ==
Yarangije kaminuza muri 1981 ari umuganga w'ubuvuzi muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|kaminuza nkuru y rwanda]] [[Butare]] . <ref name=":0">https://newrepublic.com/article/61875/q-odette-nyiramilimo</ref>
== Ubuzima bwite ==
Ku myaka itatu, abantu benshi bo mu muryango we baguye mu ntambara yo gushaka ubutegetsi nyuma y'ubwigenge. Nyuma yo kwirukanwa kuko yari umututsi <ref>https://peoplepill.com/people/odette-nyiramilimo</ref> Nyuma yaje gushyingiranwa na Jean-Baptiste Gasasira, na we wari umuganga, maze nyuma baza gushinga ubuvuzi bwihariye bwo kubyara no kuvura abana i [[Kigali]] buzwi nka Le Bon Samaritain (" Umusamariya Mwiza ")<ref>https://vymaps.com/RW/Clinique-Leave-Bon-Samartain-Gasasira-Hospital-29690/</ref>Nyiramilimo yari umwe mu banyarwanda bagera ku 1.000 bahungiye muri Hotel des Mille Collines mu gihe cya jenoside yakorewe abatutsi muri 1994 <ref name=":0" /><ref>https://www.radiyoyacuvoa.com/podcast/?zoneId=3012</ref>
== Amateka ==
Amateka y'ubuzima bwe yanditswe mu burebure mu gitabo cya Philip Gourevitch Turashaka kukumenyesha ko ejo tuzicwa n'umuryango wacu . <ref>https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/africa/survivors-rusesabagina-was-no-hero-as-shown-in-hotel-rwanda-film-2716004</ref> Dr Odette Nyiramilimo ni umwe mu badepite bari bagize abadepite bo muri EALA bahagarariye u Rwanda, aho yaje no kuba umwe mubakuriye Komite y’abadepite ba EALA muri afurika y'iburengerazuba, aho bakiraga abantu benshi batandukanye.<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/abikorera-muri-eac-barasaba-ko-indangamuntu-iba-icyangombwa-cyinzira-hose.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-08-01 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801145242/https://ar.umuseke.rw/abikorera-muri-eac-barasaba-ko-indangamuntu-iba-icyangombwa-cyinzira-hose.hmtl |url-status=dead }}</ref><ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abanyarwandakazi babanyapolitiki]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
2lhkm0kneos3avu9m4sd5qz6ilym9qh
Ahmed Benaissa
0
9816
138288
134226
2026-09-17T09:25:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138288
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q95874828}}
'''Ahmed Benaissa''', (1944-2022) ni umukinnyi wa firime mu Bufaransa ukomoka muri [[Aligeriya|Alijeriya]] . <ref>http://www.filmstarts.de/personen/166549.html</ref> <ref>https://elcinema.com/en/person/2141291/</ref> Azwi cyane kubera uruhare muri firime zizwi cyane ''Étoile aux dents ou Poulou le magnifique'', ''Amarembo yizuba'' hamwe ''n’abanzi ba hafi'' . <ref>http://www.filmstarts.de/personen/166549/filmo/</ref> <ref>{{Cite web |url=https://en.unifrance.org/directories/person/335866/ahmed-benaissa |title=Archive copy |access-date=2021-11-30 |archive-date=2017-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821095050/http://en.unifrance.org/directories/person/335866/ahmed-benaissa |url-status=dead }}</ref>
== Ubuzima bwite ==
Yavukiye muri Alijeriya mu muryango w'abakobwa batanu n'abahungu bane. Se yari umurwanashyaka wafashwe agafungirwa muri Alijeriya. Icyakora yaje kurekurwa nyuma y'ubwigenge bwa Alijeriya. Nyuma yaje kwimukira i [[Paris|Paris mu]] Bufaransa. Yabayeho hafi imyaka 18 mu Bufaransa. Muri icyo gihe, yahawe amahugurwa mu Ishuri ry’Ikinamico. <ref name="lavoisineleblog">{{Template:Cite web}}</ref>
Arubatse, ni se w'abahungu babiri.
== Umwuga ==
Mu 1971, Benaïssa yatangiye umwuga we wa sinema akoresheje filime ''Étoile aux dents ou Poulou le magnifique'' iyobowe na Derri Berkani. Yakinnye nka 'Jibé' muri iyo film. Iyo filime igenda neza, yakiriye filime nyinshi mu myaka yakurikiyeho nka filime yo muri Alijeriya ''Leïla et les autres'' mu 1977 iyobowe na Sid Ali Mazif, ''Buamama'' mu 1985 iyobowe na Benamar Bakhti na comedi izwi cyane ''Le Clandestin'' mu 1989 iyobowe na Bakhti. <ref>https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=166549.html</ref>
Yakinnye cyane muri 'Haroun', muri film L'Etranger de Camus. Yakinnye kandi anayobora kuri Theatre yigihugu ya Algiers, ndetse no muri Theatre ya Regional ya Oran. Yayoboye kandi Ikinamico y'akarere ka Sidi-Bel-Abbès. Muri 2013, yatsindiye igihembo cyerekezo cyiza cya film ''Nedjma'' . Benaïssa yakinnye nka 'Rida' muri Ramzi Ben Sliman ya mbere yerekana filime ''My Revolution'' . Yasohotse mu Bufaransa muri Kanama 2015. Kuri Theatre, urugendo na ''Meursaults'' rurakomeje mu Bufaransa muri 2017. <ref name="lavoisineleblog"/>
[[Dosiye:The_regional_theater_Of_Oran.jpg|right|thumb| Ikinamico y'akarere ka Oran, aho Ahmed yari umuyobozi]]
== Amashusho ==
{| class="wikitable"
!Year
!Film
!Role
!Genre
|-
|1971
|''Étoile aux dents ou Poulou le magnifique''
|Jibé
|Film
|-
|1977
|''Leïla et les autres''
|
|Film
|-
|1980
|''Kahla Oua Beida''
|
|TV Movie
|-
|1985
|''Buamama''
|
|Film
|-
|1989
|''Le Clandestin''
|
|Film
|-
|1990
|''De Hollywood à Tamanrasset''
|Rai TV
|Film
|-
|1994
|''Bab El Oued City''
|The Imam
|Film
|-
|1994
|''Le démon au féminin''
|
|Film
|-
|2006
|''Mon colonel''
|Ben Miloud
|Film
|-
|2006
|''Barakat!''
|Homme accueil hôpital
|Film
|-
|2006
|''[[Rome Rather Than You]]''
|The policeman
|Film
|-
|2006
|''The Colonel''
|Ben Miloud
|Film
|-
|2006
|''Es reicht!''
|Receptionist in the hospital
|Film
|-
|2007
|''Morituri''
|Commissaire Dine
|Film
|-
|2007
|''Délice Paloma''
|Monsieur Bellil
|Film
|-
|2007
|''Nuits d'Arabie''
|The shepherd
|Film
|-
|2008
|''Gabbla''
|Lakhdar
|Film
|-
|2008
|''Mostefa Ben Boulaid''
|Si Lakhdar
|Film
|-
|2009
|''Harragas''
|Père de Nasser
|Film
|-
|2010
|''Hors la loi''
|Le père
|Film
|-
|2010
|''Outside The Law''
|Der Vater
|Film
|-
|2010
|''The Last Passenger''
|
|Short film
|-
|2011
|''Normal!''
|Ahmed
|Film
|-
|2013
|''Warda Al Jazayria: Eyyam''
|Ahmed Benaissa
|Video short
|-
|2013
|''Sotto voce''
|
|Film
|-
|2014
|''J'ai dégagé Ben Ali''
|
|Film
|-
|2014
|''The Man from Oran''
|Hassan
|Film
|-
|2014
|''Gates of the Sun''
|Mohamed
|Film
|-
|2014
|''Krim Belkacem''
|
|Film
|-
|2014
|''Ma révolution''
|Rida
|Film
|-
|2015
|''Mista''
|
|Film
|-
|2015
|''Lotfi''
|Si Abdellah
|Film
|-
|2017
|''Ismael's Ghosts''
|Farias
|Film
|-
|2018
|''Close Enemies''
|Raji
|Film
|-
|2019
|''Papicha''
|Hafid
|Film
|-
|2019
|''Le sang des loups''
|Le commissaire
|Film
|-
|2019
|''Wlad Lahlal''
|father of Marzaq, Zino and Yahya
|TV Series
|}
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Filimi]]
d3ibls47ogkds7vxlm4um2znzzhw7c3
Clarisse Iribagiza
0
9849
138034
130279
2026-09-17T08:14:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138034
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Clarisse Iribagiza 2014.jpg|thumb|'''Iribagiza Clarisse''' ]]
'''Iribagiza Clarisse''' (yavutse 28 Mutarama 1988) ni umunyarwanda w'umuhanga mu bya mudasobwa. Ni umuyobozi mukuru akaba ari nawe washinze isosiyete ikora ibijyanye n’ikoranabuhanga rya mobile HeHe Limited kandi ni umwe mubanyamuryango 7 ba UNCTAD "eTrade y’[[Umugore|abagore]] bunganira abagore baturuka mu bihugu biri mu nzira y'amajyambere". Yabanje kwegukana ibihembo bya ba rwiyemezamirimo bo muri [[Afurika]] y'Iburasirazuba kuri televiziyo ''Inspire Africa'' Season 1.<ref>{{Cite web |url=http://africawomenexperts.com/lng/en/2021/10/clarisse-iribagiza-the-computer-scientist-who-is-revolutionising-e-commerce-in-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-07 |archive-date=2021-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207092136/http://africawomenexperts.com/lng/en/2021/10/clarisse-iribagiza-the-computer-scientist-who-is-revolutionising-e-commerce-in-rwanda/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/28274</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/72063</ref>
[[Dosiye:UNCTAD Logo.jpg|center|thumb|129x129px|Ikirango cya UNCTAD]]
== Ubuzima ==
Iribagiza yize muri [[Kaminuza y'u Rwanda|kaminuza y’ubumenyi n’ikoranabuhanga ya kaminuza y’u Rwanda]] kandi yitabira gahunda ya incubation ya Massachusetts Institute of Technology (MIT). <ref name="New Vision">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1409381/27-clarisse-iribagiza-driving-rwandas-tech-industry/</ref>
[[Dosiye:African Bank 001.jpeg|thumb|Banki nyafurika aho Iribagiza yabaye mu itsinda ry'abajyanama]]
Yashinze isosiyete ye mugihe akiri muto. Isosiyete ye yakuze ifite abakiriya miliyoni ebyiri. Isosiyete ikorana nabatanga isoko kandi babona uburyo bwo kugurisha kuri Internet ibicuruzwa byabo, kubarura no kwakira ubwishyu bwa digitale kubakiriya babo ba nyuma. <ref name="bit">https://unctad.org/en/pages/newsdetails.aspx?OriginalVersionID=2203</ref> HeHe Labs yafatanije na GirlHub muri gahunda igamije gushishikarira abakobwa bo mu [[Rwanda]]. Ntabwo babigisha ibijyanye na ICT gusa, ahubwo ikoranabuhanga nigishushanyo muri rusange no mubitekerezo binegura. <ref>{{Cite web |url=https://glimug.com/clarisse-iribagiza-is-transforming-rwanda-into-one-of-africas-most-active-tech-hubs/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-04 |archive-date=2021-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204220558/https://glimug.com/clarisse-iribagiza-is-transforming-rwanda-into-one-of-africas-most-active-tech-hubs/ |url-status=dead }}</ref>
Iribagiza yari umwe muri "20 movers and shakers of Africa" bavuzwe mu nama nkuru <ref name="TechHerNG">{{Cite web |url=https://techherng.com/clarisse-iribagiza/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-04 |archive-date=2019-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021213414/https://techherng.com/clarisse-iribagiza/ |url-status=dead }}</ref> hanyuma umwaka ukurikira [[Jeannette Kagame]], Madamu wa [[Perezida wa Repubulika y’u Rwanda|perezida w'u Rwanda]] amuhemba muri gahunda y'imbuto foundation yiswe "Celebrating Young Rwandan Achievers". . <ref name="TechHerNG" />
Muri 2017 yatowe nk'umwe mu bagore 100 ba OkayAfrica. <ref>{{Cite web |url=https://100women.okayafrica.com/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-04 |archive-date=2021-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204220558/https://100women.okayafrica.com/ |url-status=dead }}</ref> Irabagiza yicaye mu itsinda ry’abajyanama ba Perezida wa [[Banki Nyafurika Itsura Amajyambere|Banki Nyafurika.]] <ref name="bit" />
[[Dosiye:L_to_R_Claudia_de_Heredia_Helianti_Hilman_Nina_Angelovska_Patricia_Zoundi_Yao_and_Xiaofei_Yao.jpg|thumb| L kugeza R: Abandi batsindiye igihembo Claudia de Heredia, Helianti Hilman, Nina Angelovska, Patricia Zoundi Yao na Xiaofei Yao]]
Ku ya 24 Nzeri 2019, Inama y’umuryango w’abibumbye ishinzwe ubucuruzi n’iterambere yatangaje "eTrade y’abagore bunganira" baturutse mu bihugu biri mu nzira y'amajyambere<ref>{{Cite web |url=https://africanews.space/in-conversation-with-clarisse-iribagiza-ceo-of-hehe/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-07 |archive-date=2021-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209195343/https://africanews.space/in-conversation-with-clarisse-iribagiza-ceo-of-hehe/ |url-status=dead }}</ref>. Irabagiza yarari kumwe nabandi nka Nina Angelovska, Nazanin Daneshvar, Xiaofei Yao, Patricia Zoundi Yao, Claudia de Heredia na Helianti Hilman <ref>https://unctad.org/news/unctad-unveils-7-top-advocates-women-tech-e-commerce</ref>. Byatangajwe kumusozo w’Inteko rusange y’umuryango w’abibumbye i New York ariko Irabagiza yari umwe muri babiri batitabiriye ibirori byo gutanga ibihembo<ref>{{Cite web |url=https://aptantech.com/2019/09/23/rwandas-clarisse-iribagiza-founder-of-dmm-hehe-among-7-etrade-advocates-to-be-feted-at-unga/ |title=Archive copy |access-date=2021-12-07 |archive-date=2021-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207092146/https://aptantech.com/2019/09/23/rwandas-clarisse-iribagiza-founder-of-dmm-hehe-among-7-etrade-advocates-to-be-feted-at-unga/ |url-status=dead }}</ref>.
== Ibindi bihembo<ref>https://web.archive.org/web/20211207092146/https://www.biztechafrica.com/article/rwandan-entrepreneur-wins-inspire-africa-award/2489/#:~:text=The%20co%2Dfounder%20and%20CEO,first%20Inspire%20Africa%20entrepreneurs'%20competition.&text=Iribagiza%20won%20the%20overall%20prize,the%20tune%20of%20USD50%2C000.</ref> ==
* Forbes 30 Yabatarengeje imyaka 30 muri 2015
* Igitekerezo cy’abataliyani, LSDP (Lo Spazio della Politica) yise Iribagiz mubantu 100 batekereza kwisi.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abanyarwandakazi bari muri business]]
[[Ikiciro:Abagore mu bucuruzi]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
az0oa5bznro8lw39b274pzbzsl8sbuj
Alice Umurerwa
0
9852
138027
136359
2026-09-17T08:13:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138027
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Logo ICDL.svg|thumb|Ikirango cya ICDL]]
Alice Umurerwa ni umunyarwandakazi akaba umuyobozi ushinzwe iterambere ry'isoko mu kigo cya ICDL Afrika.<ref>{{Cite web |url=https://en.igihe.com/spip.php?page=mv2_article&id_article=38387 |title=Archive copy |access-date=2021-12-06 |archive-date=2021-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206115858/https://en.igihe.com/spip.php?page=mv2_article&id_article=38387 |url-status=dead }}</ref> iki kigo gitanga amahugurwa ku bumenyi bwa mudasobwa <ref>https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/uruhare-rwa-icdl-mu-iterambere-ry-ikoranabuhanga-mu-rwanda</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abanyarwandakazi bari muri business]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
1odf0k5x6x2lyf3kdrslnqotlrv9rft
Kaminuza ya Gitwe
0
10035
137894
127664
2026-09-16T12:45:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137894
wikitext
text/x-wiki
"Kaminuza ya gitwe" n'imwe muri kamunuza zo mu [[Rwanda]] zigisha ibyijyanye nu ubuvuzi ,uburezi n' ikoranabuhanga .
== Amateka ya" kaminuza ya Gitwe ". ==
Kaminuza ya Gitwe iherereye mu ntara y' amajyepfo mu karere ka Ruhango mu murenge wa Bweramana ikaba yaratangiye yitwaga "Association des Parents Adventiste de Gitwe
"APAG mu magambo y'igifaransa yatangiye gukora mu mwaka w'iguhumbi na amaganacyenda mirongo icyenda ni itatu (1993) izagufunga mu jenoside yakorewe abatutsi mu mwaka w igihumbi na amaganacyenda mirongo icyenda ni ine (1994) . Nyuma ayaje gufungura imiryango nyuma ya jenoside ya korewe abatutsi mu [[Rwanda]] mu mwaka w'igihumbi magana cyenda na mirongo icyenda n'irindwi (1997) aho yarifite amashami abiri icyo gihe.<ref>At a glance (uog.ac.rw)</ref> Mu mwaka wa bibiri na cumi ni icyenda ministeri y<ref>Minisiteri y’Uburezi yahagaritse amashami abiri yigisha ibijyanye n’ubuvuzi muri Kaminuza ya Gitwe - IGIHE.com</ref>' ubureze yagaritse amwe mu<ref>{{Cite web |url=http://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ifungwa-ry-amashami-y-ubuvuzi-i-gitwe-mineduc-ntikeneye-kugwiza-abaganga-b |title=Archive copy |access-date=2022-02-16 |archive-date=2020-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218000912/http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ifungwa-ry-amashami-y-ubuvuzi-i-gitwe-mineduc-ntikeneye-kugwiza-abaganga-b |url-status=dead }}</ref> mashami ya kamunuza ya Gitwe <ref>Minisiteri y’Uburezi yahagaritse amashami abiri yigisha ibijyanye n’ubuvuzi muri Kaminuza ya Gitwe - IGIHE.com</ref>.Kaminuza yagitwe ubu itanga amasomo atandukanye ku banyeshuri baybyifuza abanyamahanga cyangwa abanyarwanda <ref>https://www.ktpress.rw/2021/05/university-of-gitwe-to-reopen-as-soon-as-it-pays-salary-arrears/</ref>.
== Amasomo . ==
Kaminuza ya gitwe itanga amasomo mu mashami atanu arimo iry’Uburezi, Ikoranabuhanga, Ubuforomo, ibijyanye na Laboratwari n’Ubuvuzi. ikaba itanga impamyabumyenyi zitandukanye harimo iyi cyiciriro cya mbere cya kaminuza <ref>{{Cite web |url=https://en.igihe.com/news/hec-allows-former-gitwe-students-to-join-other |title=Archive copy |access-date=2022-02-16 |archive-date=2022-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216160726/https://en.igihe.com/news/hec-allows-former-gitwe-students-to-join-other |url-status=dead }}</ref>.
== Ubuyobozi bwa" kaminuza ya Gitwe ". ==
Bwana Urayeneza Gérard ni we uhagaririye kaminuza ya Gitwe mu mategeko <ref>{{Cite web |url=https://imvahonshya.co.rw/abayobozi-ba-kaminuza-ya-gitwe-bahuguriwe-kunoza-imiyoborere/ |title=Archive copy |access-date=2022-02-16 |archive-date=2022-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216163408/https://imvahonshya.co.rw/abayobozi-ba-kaminuza-ya-gitwe-bahuguriwe-kunoza-imiyoborere/ |url-status=dead }}</ref> ni itsinda rigari rya abandi bayobozi ba laminuza hamwe n inzego z'ubuyobozi z abanyeshuri.
== Ibindi wa menya. ==
Kamunuza ya Gitwe ishingiye ku itorero ry ' abadivantisite b'umunsi wa karindwi<ref>https://uog.ac.rw/</ref>.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
rm1icon2m2gxpqp82t59ecf9n2k8xfw
ISURI
0
10113
137968
112374
2026-09-16T13:00:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137968
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Imvura ihise.jpg|thumb|isuri|244x244px]]
Isuri ni kimwe mu bibazo byangiza ibidukikije mu Rwanda iki kibazo giterwa ni imvura nyishi kikaba gikunze ku boneka muri tumwe mu turere tw' uRwanda cyane cyane udifite imisozi ihanamye urugero nka Rulindo ndetse n' utundi dutandukanye <ref>Rwanda: Isuri ivuye ku mvura nyinshi yashenye byinshi inica abantu - BBC News Gahuza</ref>
== Aho isuri ikunze kwibasira mu Rwanda ==
Mu Rwanda imiterere yarwo iratunganye hari igice cy' imisozi , utununga ,ibibaya , n'imisozi ihanamye n'ibindi bitandukanye .
[[Dosiye:Isuri.jpg|thumb|isuri mu misozi ihanamye |197x197px]]
Mu bice bitandukanye by' iguhu by 'umwihariko mu misozi ihanamye hagaragara isuri kurita ahandi harimo uturere twa nyamasheke , Rulindo , Rusizi hamwe nu utundi dufite imisozi ihanamye mu bice by 'iguhu bitandukanye <ref>{{Cite web |url=https://www.isangostar.rw/amakuru/mu-rwanda/article/itangazo-hateganyijwe-imvura |title=Archive copy |access-date=2022-03-30 |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203160342/http://isangostar.rw/amakuru/mu-rwanda/article/itangazo-hateganyijwe-imvura |url-status=dead }}</ref> .
== Ingaruka z' isuri ==
Zimwe mu ngaruka z'isuri:
* Iyangiraka ry'ibikorwa remezo nka imihanda ,amashuri ndetse n'ibindi
* Isuri yangiza imyaka ya abaturage n 'imirima y'abo.
* Kwangirika ku urusobe rw'ibimera
* Hari urusobe rw'ibinyabuzima bipfa byishwe n'isure .
* Isuri itera inkangu
* Isuri ishobora kutere impfu z' abantu <ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-60429328</ref>
* [[Dosiye:Ingaruka z'isuri.jpg|thumb|isuri yangiza ibikorwa bitandukanye by' abaturage|197x197px]]Ni ibindi.............<ref>https://www.minema.gov.rw/news-detail/ubutumwa-bugenewe-abaturarwanda-mu-gihe-cyimvura-yumuhindo-mu-rwego-rwo-kwirinda-ibiza</ref>
== Uburyo wakwirinda isuri . ==
[[Dosiye:Uburyo bwo kwirinda isuri.jpg|thumb|Ibiti , amatarasi , ni ibyatsi bifasha kurinda isuri|155x155px]]
Mu Rwanda hamaze kugaraga ko isuri ari ikabazo hakozwe bimwe mi bikorwa byo kuyirwanya no kurengera ibidukikije n'urosobe rw'ibinyabuzima muri rusange hacukurwa imiringoti , ibyobo bifata amazi , amaterasi yindinganire , hatewe ibiti n'ibyatsi bifata amazi , hakorwa imiyoboro ya amazi indi igenda isiburwa ndetse ni ibindi bkorwa bitandukanye bigamije kurwanya isuri no kubungabunga ibidukikije <ref>{{Cite web |url=http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/inkangu-ntizikirangwa-ahashyizwe |title=Archive copy |access-date=2022-03-30 |archive-date=2018-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111121957/http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/inkangu-ntizikirangwa-ahashyizwe |url-status=dead }}</ref>.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibyangiza ibidukikije]]
g6nyjgfuq2bogal420kextxpb3uzz5n
Kantengwa Anne-Marie
0
10226
138116
126599
2026-09-17T08:28:07Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138116
wikitext
text/x-wiki
{{merge|Anne Marie Kantengwa}}
'''Anne-Marie Kantengwa''' yavutse 1953 i Jabana mu mugi wa [[Kigali]], mu [[Rwanda]] . ni umucuruzi kandi yahoze ahagarariye [[Ishyaka FPR-Inkotanyi|Rwanda Patriotic Front]] (FPR) mu [[Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda|Nteko ishinga amategeko y'u Rwanda]] . Anne Marie nmuyobozi mukuru wa [[Hoteli chez Lando|Hoteli Chez Lando]] ifite icyicaro i Remera.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/politiki/article/mushikiwabo-yatangiye-urugendo-rumuganisha-ku-buyobozi-bwa-oif |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514052356/https://igihe.com/politiki/article/mushikiwabo-yatangiye-urugendo-rumuganisha-ku-buyobozi-bwa-oif |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/louise-mushikiwabo-ni-muntu-ki</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/ubukungu/ishoramari/article/kantengwa-yahawe-igihembo-mpuzamahanga-ku-bwo-guteza-imbere-hotel-chez-lando |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2021-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206210107/https://igihe.com/ubukungu/ishoramari/article/kantengwa-yahawe-igihembo-mpuzamahanga-ku-bwo-guteza-imbere-hotel-chez-lando |url-status=dead }}</ref><ref>http://allafrica.com/stories/200807100160.html</ref>
== Ibihembo ==
yegukanye igihembo cya 2021 cyo guteza imbere ubukungu bw’umugore bitewe n’uruhare runini yagize nk'umuyobozi wa hoteli mu myaka makumyabiri n'itanu ishize. Yahebwe n'Ikigo cy'Abanyamerika gishinzwe guteza imbere ubukungu ku bagore (IEEW), igihembo gishimangira abagore babaye igipimo cy'impinduka muri sosiyete zabo.Yatoranijwe ku isi yose kubera ubuyobozi bwe muri hoteri no kuvugurura no kunoza ibintu nyuma yuko hoteri yari imaze gusenywa burundu na jenoside yakorewe abatutsi mu 1994.<ref>https://www.newtimes.co.rw/news/chez-lando-kantengwa-scoops-global-economic-prize</ref><ref name=":0" />
== Ubuzima bwo hambere ==
Anne Marie Kantengwa ni umwe mu barokotse [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Jenoside yakorewe abatutsi mu Rwanda mu 1994]], <ref name="auto">https://www.newtimes.co.rw/section/read/101970</ref> Muri Jenoside yabuze ababyeyi, umugabo, abavandimwe ndetse n'abana. <ref name="auto" />
== Amakuru ya Chez Lando ==
Iyi hoteli ifite inyenyeri enye, yubatswe na murumuna we Landouard Ndasingwa, bakunze kwita Lando, wishwe mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. kuya 2 Nyakanga 2016 nibwo hotel ya chez lando yahiye igakongoka, aho hahiye ibyumba binini byose bikorerwamo inama, aho byatewe no kwitegura inama zari ziri kwitegurwa. <ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/101970</ref>
== Inama ==
Umuntu wese warokotse agomba kumenya ko hari impamvu yatumye asigara inyuma. Niba dukunda kandi twubaha abo dukunda twabuze, noneho ni inshingano zacu kubatwarira ibendera ku isi <ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/101970</ref>arongera ati :Mubushake bw'Imana abakoze icyaha bose hamwe nabafatanyabikorwa mubyaha, iki nicyo gihe cyo kumenya ko guhakana itsembabwoko ryakorewe abatutsi bitazaba igisubizo kuko nibindi bihugu nka [[Kanada]] bitagishobora kureka abantu nkabo babaho kubutaka bwabo.<ref>https://www.newtimes.co.rw/news/chez-lando-kantengwa-scoops-global-economic-prize</ref><ref>https://www.wikiwand.com/rw/Louise_Mushikiwabo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]]
[[Ikiciro:Abagore mu bucuruzi]]
[[Ikiciro:Politiki y'urwanda]]
l3itykz4gl6c4f4v0lt0acbsmaanxol
Claudette Mukasakindi
0
10235
138566
95483
2026-09-17T11:36:19Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138566
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Claudette Mukasakindi - 2012 Olympics marathon.jpg|thumb|Claudette Mukasakindi muri Olympics marathon 2012]]
[[Dosiye:Claudette Mukasakindi 2.jpg|thumb|Olympic Games 2012]]
'''Claudette Mukasakindi''' (yavutse 25 Ukuboza 1982 i Nyarugenge ) ni [[Rwanda|umunyarwandakazi]] ni umukinnyi ukora amasiganwa wiruka intera ndende . <ref>https://web.archive.org/web/20120723000720/http://www.london2012.com/athlete/mukasakindi-claudette-1091094/</ref> Yarushanwe muri marato mu mikino Olempike ya 2012, aza ku mwanya wa 101 akoresha amasaha 2:51:07. <ref>https://archive.today/20121205100448/www.london2012.com/athletics/event/women-marathon/index.html?v=20120806-055117400</ref> Mu mikino ya Commonwealth 2014, yarangije ku mwanya wa 11 muri metero 10000 mu bagore. <ref>{{Cite web |url=http://g2014results.thecgf.com/athlete/athletics/1035212/claudette_mukasakindi.html |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2023-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310155010/http://g2014results.thecgf.com/athlete/athletics/1035212/claudette_mukasakindi.html |url-status=dead }}</ref> Yahataniraga u [[Rwanda]] mu mikino Olempike ya 2016 muri marato y'abagore. Yabaye uwa 126 hamwe nigihe cya 3: 05.57. <ref>https://web.archive.org/web/20160826085412/https://www.rio2016.com/en/athletics-standings-at-womens-marathon</ref> Yabaye uwatwaye ibendera ry'u [[Rwanda]] mu birori byo gusoza. <ref>https://www.olympic.org/news/the-flagbearers-for-the-rio-2016-closing-ceremony</ref>
== Umwuga ==
Mukasakindi yagize umwaka mwiza muri 2012, atwara Cagliari Marathon muri Gicurasi, hamwe nigihe cyiza cya 2:40:18. <ref>{{Cite web |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2012-05-08/52571/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2017-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111141958/http://www.newtimes.co.rw/section/article/2012-05-08/52571/ |url-status=dead }}</ref> Iyi mikorere yari mu gihe cyasabwaga na IAAF kugira ngo ijye mu majonjora y'imikino Olempike ya 2012, ariko icyifuzo cya Mukasakindi cyo kwitabira iyo mikino cyabanje kwangwa kubera ko ibirori bya Cagliari bitari irushanwa ryujuje ibyangombwa. <ref>{{Cite web |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2012-05-17/52915/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2016-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020173532/http://www.newtimes.co.rw/section/article/2012-05-17/52915/ |url-status=dead }}</ref> Mu kurangiza ariko, yemerewe kwiruka, arangiza ku mwanya wa 101 mubirori, hamwe nigihe cya 2:51:07. <ref>https://www.bbc.co.uk/sport/olympics/2012/athletes/f4cbd665-1449-4db8-b941-d90a68871237</ref>
Mu mikino Olempike ya 2016 yabereye i [[Rio de Janeiro]], Mukasakindi yongeye kwitabira marato y'abagore, umwe mu Banyarwanda barindwi bahatanira iyo mikino. <ref>https://web.archive.org/web/20160927213022/https://www.rio2016.com/en/rwanda</ref> Yizeraga ko azanoza imikorere ye i Londres, kandi yamaze igihe kinini yitegura muri [[Kenya]] no mu [[Ubutaliyani|Butaliyani]], ndetse no mu [[Rwanda]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2016-08-14/202583/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2017-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111142006/http://www.newtimes.co.rw/section/article/2016-08-14/202583/ |url-status=dead }}</ref> Nubwo aya mahugurwa, imikorere ye muri ibyo birori yari mibi. Mukasakindi yarangije ku mwanya wa 126 muri iryo siganwa, avuye kuri133, anashyiraho igihe cya 3:05:57. <ref name="AnkleInjury">{{Cite web |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2016-08-16/202639/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-02 |archive-date=2017-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518060122/http://www.newtimes.co.rw/section/article/2016-08-16/202639/ |url-status=dead }}</ref> Yavuze ko ibisubizo byatewe n’imvune yo mu kaguru yagize mu myitozo, hasigaye iminsi itatu ngo ibyo birori bitangire; ntabwo yari yarigeze atekereza ko ari ikibazo mbere yo gusiganwa, ariko akaguru katangiye kumutera ibibazo kuri 21 kilometres (13 mi) mu isiganwa, bikomera nyuma ya 25 kilometres (16 mi) . <ref name="AnkleInjury" /> Yakomeje kugeza isiganwa rirangiye, ariko yavuze ko imvune ari yo mpamvu nyamukuru yamuteye kwitwara nabi. <ref name="AnkleInjury" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore]]
[[Ikiciro:Siporo]]
e2bkj3h6uc4s6b38gufuoh3qct316ed
Mukanyirigira Judith
0
10241
138180
136601
2026-09-17T08:46:55Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138180
wikitext
text/x-wiki
== Mukanyirigira Judith ==
'''Mukanyirigira Judith''' Ni umwana muto (bucura) iwabo mu bana icyenda, yarashatse abyara umwana umwe w'umukobwa, aho yavukiye mu murenge wa Burega mu Karere ka Rurindo ubu ni mu intara y'amajyaruguru ahahoze ari Perefegitura ya Kigali, avuka mu 1973.
=== Ibyo yize. ===
Aho avuka n'inaho yize amashuri abanza mu bihe bitari byoroshye aza kuyasoreza mu murenge wa Buyoga. nubwo byakomeje kumugora muri icyo gihe kujya ku mashuri yisumbuye, akirangiza umwaka wa munani yakoze ikizamini cya Leta mu 1988 kiramutsinda ntiyacika intege ajya gusibira, ari nabwo yahise atsinda ajya mu ishuri yisumbuye mu ishuri Mbonezamubano ku Karubanda ari ryo Ecole Notre Dame de la Providence y'ubu.<ref>http://hanga.rw/read_article.php?article=3071&art=Meya%20wa%20Rulindo%20Mukanyirigira%20Judit.html</ref>
MURI genocide yakorewe Abatutsi 1994 yigaga mu mwaka wa gatanu w'ayisumbuye, biba ngombwa ko amashuri asubikwa, muri 1995 ajya kuyasubukura muri iryo shuri ayarangiza 1996. muri 2003 abona ko ubwo bumenyi budahagije ajya gukomereza amashuri ya Kaminuza muri cyahoze ari KIST. Nyuma leta yaje gutanga Buruse ku basoje manda, nuko akomereza amasomo muri management icya hoze ari SFB, aho yahinduye ava muri sisiteme y'igifaransa ajya mu cyongereza.Muri 2008 yaje kubona buruse muri Oklahoma Christian University yiga ibijyanye na Project Management
=== Amashakiro ==
{{Reflist}}=
a2z87qfs6c926469f4jtnxsnonkb3u0
Ariane Uwamahoro
0
10258
138480
131736
2026-09-17T10:46:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138480
wikitext
text/x-wiki
Ariane Uwamahoro umunyamakurukazi ukunzwe na benshi mu biganiro akora bya siporo kuri radiyo na televiziyo zitandukanye.
== Amavuka ==
Ariane Uwamahoro w'imyaka 29 wavukiye ku Mumena,i [[Nyamirambo]] mu [[Akarere ka Nyarugenge|karere ka Nyarugenge]] mu mujyi wa Kigali <ref><nowiki>http://ninyampinga.com/en/sections/english-translation-of-amakuru-yabo/english-translation-of-umwuga-nkunda/</nowiki></ref>
== Umwuga ==
Ariane Uwamahoro yatangiye itangazamakuru mu mwaka wa 2009 atangira uwo mwuga kuri radiyo Mariya [[Rwanda]] mu 2010 Ariane Uwamahoro nibwo yatangiye kwibanda ku makuru y'imikino. Aho yaje kuva kuri radiyo Mariya [[Rwanda]] akajya kuri radiyo Huguka, ahava ajya gukora mu kigo k'igihugu cy'itangazamakuru mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]] [https://www.rba.co.rw/ RBA]<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/umunyamakuru-ariane-uwamahoro-yasezeranye-n-umukunzi-we-imbere-y-amategeko</ref>.
Ariane Uwamahoro umunyamakurukazi ukora itangazamakuru kandi wanaryize muri ishuri rikuru gaturika rya Kabgayi riherereye mu [[akarere ka Muhanga]] ([https://uck.ac.rw/ ICK]) aho yakuye impamyabumenyi y'icyiciro cya kabiri cya kaminuza mu itangazamakuru.<ref><nowiki>https://www.newtimes.co.rw/sports/who-are-top-female-sports-journalists-rwanda-meet-women-runningthe-show</nowiki></ref> <ref name=":0">https://www.linkedin.com/in/ariane-uwamahoro-911625171/?originalSubdomain=ca</ref> Ariane kandi yakomereje kwiga ibijyanye n'itangazamakuru mu gihugu cya [[kanada]] ( [https://web.archive.org/web/20220506173124/https://www.acfas.ca/media/3191?gclid=CjwKCAjwjtOTBhAvEiwASG4bCIHv9n0FyGx0NV5QtdlyDE_wG6zVhBdBh26SNRkDJwsjMuirJP5FPBoCIU0QAvD_BwE Univerisité Laval] ) aho yakuye impamyabumenyi y'icyiciro cya gatatu cya kaminuza mu itangazamakuru ryambukiranya imipaka ( international journalism ).<ref name=":0" />
== Ubuzima bwite ==
Ariane Uwamahoro yasezeranye n'umukunzi Bananeza Raymond kuwa 2 Mata 2022 basezerana kubana nk'umugabo n'umugore akaramata. <ref>https://mobile.igihe.com/abantu/kubaho/urukundo/article/ariane-uwamahoro-wa-rba-yasezeranye-mu-mategeko</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
lq3yxyh3ifnwie7dyvfbzqj1h7zrmum
Odile Gakire Katese
0
10272
138249
100333
2026-09-17T09:19:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138249
wikitext
text/x-wiki
'''Odile Gakire''' Katese uzwi nka KIKI, Umunyarwandakazi, ni umwanditsi akaba n'umuyobozi w'amakinamico, Rwiyemezamirimo akaba yarananditse igitabo cyitwa Igitabo cy'Ubuzima (Book of Life).<ref>https://www.intermissionmagazine.ca/in-conversation/in-conversation-odile-gakire-katese-and-ross-manson/</ref><ref>{{Cite web |url=https://nowtoronto.com/culture/theatre/the-book-of-life-odile-gakire-katese-2 |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2021-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227222223/https://nowtoronto.com/culture/theatre/the-book-of-life-odile-gakire-katese-2 |url-status=dead }}</ref>
== Ibyo yagezeho ==
Mubyo yagezeho mu [[Rwanda]] harimo gutangiza kampani ya mbere y'ingoma yabagore yise Ingoma Nshya Women Initiatives, kampani yambere y'ababyinnyi yabigize umwuga yise Amizero Dance Kompagnie, Iserukiramico mpuzamahanga ryambere ry'ibihugu mu [[Rwanda]] yise Festival Arts Azimuts, iserukiramico nyarwanda ry'ingoma [[Rwanda]] Drum Festival
Ububiko bwa mbere bwa Icecream yise Inzozi Nziza-Sweet dreams<ref>https://www.volcano.ca/odile-gakire-katese</ref>
== Ibihembo yahawe ==
yahawe igihembo cyambere cya League of Professional Theatre women's Rosamond Gilder/Martha Coigney International Award. <ref>https://web.archive.org/web/20221130162927/https://frenchculture.org/performing-arts/4471-odile-gakire-katese-receives-first-gildercoigney-international-theatre-award</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore ba bahanzi]]
dzis65fr2ozpyl5y90pu1vbjteeebao
Niyomubyeyi noella
0
10281
137824
134208
2026-09-16T12:37:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137824
wikitext
text/x-wiki
'''Niyomubyeyi Noella''' ni umunyarwandakazi wamenyekanye mu gukina filimi yuruhererekane [[SEBURIKOKO|Seburikoko]], akaba azwi ku izina rya Fofo muri iyo filimi. yigeze no kwitabira irushunwa rya Nyambinga w'u Rwanda 2022.
== Umwuga akora ==
Noella yatangiye gukina filimi mu 2016 iyo filime yitwaga virunga high school yacaga kuri televiziyo ya Lemigo , nyuma yaho yakomeje gukina mu mafilime atandukanye harimo Seburikoko,Papa sava bituma ajyenda amenyekana.Fofo kandi yitbiriye irushunwa rya Nyambinga w'u Rwanda 2022.<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/missrwanda2022-ese-umushinga-niyomubyeyi-noella-izwi-nka-fofo-yatanze-uraza-kumufasha-gutambuka/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-21 |archive-date=2022-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220727134642/https://yegob.rw/missrwanda2022-ese-umushinga-niyomubyeyi-noella-izwi-nka-fofo-yatanze-uraza-kumufasha-gutambuka/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.teradignews.rw/rw/tag/niyomubyeyi-noella/</ref><ref>https://en.everybodywiki.com/Niyomubyeyi_Noella#google_vignette</ref>
== Amateka yihariye ==
Noella ni umugore,yarashatse afite umugabo witwa Niyigena Daniel barushinze ku wa 2 Ukwakira 2022, nyuma yaho baje kubyarana umwna w'umukobwa.<ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/sinema/article/niyomubyeyi-uzwi-nka-fofo-muri-papa-sava-yibarutse-imfura</ref><ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/fofo-wo-muri-papa-sava-agiye-kurushinga-n-umuhanzi-wamuterese-yitwaje-kumutiza</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
26ed3znj3fu5teget8oa1cdxb97pks7
Mahoro Gerardine
0
10310
138035
95381
2026-09-17T08:14:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138035
wikitext
text/x-wiki
MAHORO GERARDINE umuyobozi wa Act05
Mahoro Gerardine ni [[Itabi|Umunyarwandakazi]] utuye mu bufaransa, n' umujyamama akaba n' umuyobozi mukuru wa Act05 , afite uburambe bukomeye ku mishinga yo murwego rwo hejuru haba mu bikorera ndetse no munzego za leta.
Mahoro kandi avuga ko aringomwa gushimangira amahirwe k'uruhande rw'[[afurika]] y'uburengerazuba, akaba yarashyizeho igikorwa cya ACT05 gihereza guverinoma, ubucuruzi ndetse n'abayobozi n'abinzego.
Mahoro Gerardine akaba yatowe muri 30 ,abayobozi bato bari munsi y'imyaka 40 bingenzi mukazoza k'afurika na fondasiyo y'ubufaransa hamwe na Perezida Emmanuel Macron hamwe na Nana Akufo-oddo endosementi , yatorewe kandi kuba Umuyobozi w'ihuriro rya Montana muri Afurika 2019_2022 kubera ibikorwa bye byo kunoza ingamba z'ubufatanye bw'[[afurika]] n'uburayi, akaba ari umufatanye bikorwa n'ibihugu 19 bya afurika ndetse n'ibihugu 3 by'iburayi.[https://10000codeurs.com/parole-a-la-jeunesse-rwandaise-avec-gerardine-mahoro-et-arsene-ngenzi/]
== Ubumenyi ==
. Gutunganya ibikorwa by'ubukungu no kubikurikirana
. ingamba n'ubufasha mu bikorwa byo gukora
. ubushakashatsi<ref>https://www.linkedin.com/in/g%C3%A9rardinemahoro</ref><ref>https://www.financialafrik.com/2021/10/26/gerardine-mahoro-au-sommet-afrique-france-de-montpellier-le-socio-culturel-la-emporte-sur-leconomie/</ref><ref>{{Cite web |url=https://act05.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-06 |archive-date=2022-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518021401/https://act05.com/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
idatsq9ugj4m0u481ly8r2r72e2b3ko
Godeliève Mukasarasi
0
10322
138548
96915
2026-09-17T11:32:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138548
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Godelieve Mukasarasi.jpg|thumb|'''Godeliève Mukasarasi''']]
'''Godeliève Mukasarasi''' (wavutse 1959) ni [[Rwanda|umunyarwandakazi]] uharanira imibereho myiza n'iterambere ry'icyaro . <ref name="RD">https://en.wikipedia.org/wiki/International_Centre_for_Human_Rights_and_Democratic_Development</ref> Yashinze umuryango Sevota kugirango abapfakazi abahuze n'abana babo nyuma ya [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenoside]]. <ref>https://web.archive.org/web/20200217165703/http://sevota.org/</ref> Muri 2018 yahawe igihembo mpuzamahanga cy'abagore bakoze ibikorwa by'ubutwari.
== Amavu n'amavuko ==
Mukasarasi yavukiye i Gitarama, mu [[Akarere ka Muhanga|Karere ka Muhanga]], ari naho yagiye gukora nk'umukozi ushinzwe imibereho myiza. Nyuma ya jenoside yakorewe [[abatutsi]] mu [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Rwanda]] muri 1994, yashinze itsinda ryitwa SEVOTA, itsinda rishinzwe gufasha abapfakazi n'imfubyi kugira ngo bateze imbere uburenganzira bwabo mu mibereho n'ubukungu. <ref name="RD" /> Uyu muryango ushimangira ko hashyirwaho "ahantu hizewe" ibiganiro byabacitse ku icumu no kwidagadura ku bana, bibanze cyane kuri komini ya Taba . <ref name="RD" /> <ref>https://www.un.org/preventgenocide/rwanda/photogal/godelieve/dest/pages/n_.shtml</ref>
Muri 1996, umugabo we, Emmanuel Rudasingwa n'umukobwa we bishwe n'umutwe witwaje intwaro. Mu buhamya yatanze kubashinzwe iperereza ku burenganzira bwa muntu, Mukasarasi yavuze ko icyo gitero cyatewe nabari barahunze igihugu, mu rwego rwo kwihorera ku biganiro umugabo we yagiranye n'abahagarariye urukiko mpuzamahanga mpanabyaha mu [[Rwanda]] . <ref name="Walsh">https://web.archive.org/web/20111004023803/http://www.womensrightscoalition.org/site/advocacyDossiers/rwanda/witnessProtection/report_en.php</ref> . Yahawe igihembo mpuzamahanga cy'abagore bakoze ibikorwa by'ubutwari. <ref>{{Cite web |url=https://td.usembassy.gov/2018-international-women-courage-award-recipients/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-04 |archive-date=2018-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180624022022/https://td.usembassy.gov/2018-international-women-courage-award-recipients/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Godelieve Mukasarasi with Melania Trump at the 2018 International Women of Courage Award.jpg|thumb|Godelieve Mukasarasi with Melania Trump at the 2018 International Women of Courage Award]]
== Kumenyekana ==
[[Dosiye:Godelieve Mukasarasi speaks at IWOC 2018.jpg|thumb|Godelieve Mukasarasi avuga ijambo muri IWOC 2018]]
Ibikorwa bya Mukasarasi byatsindiye ibindi bihembo mu gihugu ndetse n’amahanga. Mu Kwakira 1996, yahawe igihembo cyo guhanga ihuriro ry'abagore mu buzima bwo mu cyaro na Fondation y'abagore ku isi, <ref>{{Cite web |url=http://www.woman.ch/june09/women/laureates00-94/1996-MukasarasiGodelieve.pdf |title=Archive copy |access-date=2022-05-04 |archive-date=2012-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322232014/http://www.woman.ch/june09/women/laureates00-94/1996-MukasarasiGodelieve.pdf |url-status=dead }}</ref> kandi yahawe igihembo cya Nzambazamariya Vénéranda, igihembo cyo mu [[Rwanda]] ku muntu ku giti cye uteza imbere isura nziza ku bagore. Mu 2004, yahawe igihembo cy’ubwisanzure cya John Humphrey cy’ikigo mpuzamahanga gishinzwe uburenganzira bwa muntu n’iterambere rya demokarasi, yaje kugihabwa n’amafaranga $ 30 000 kandi yemerera Mukasarasi kujya gutembera mu mijyi yo muri [[Kanada]] kugira ngo ateze imbere umurimo we. <ref name=":0">https://web.archive.org/web/20110426003333/http://www.ichrdd.ca/site/humphrey_award/index.php?subsection=&lang=en</ref> Umuyobozi w'inama y'ubutegetsi ya Centre, Kathleen Mahoney, mu itangazo rigenewe abanyamakuru yavuze ko “kubera ubutwari bwe, ishyaka rye ndetse n'ubwitange bwe butajegajega, [Mukasarasi] yashoboye kugirirwa icyizere n'abahohotewe ku ngufu n'ihohoterwa rishingiye ku gitsina, cyane cyane abagore banduye virusi itera SIDA. -AIDS, maze abafasha byinshi harimo no gufasha abo bagore kubona ubutabera<ref name=":0" />. "
Odina Desrochers yashimye Mukasarasi mu nteko ishinga amategeko ya [[Kanada]] mu izina rya Bloc Québécois kubera uruhare yagize mu gucecekesha no kwandika ibyaha by’ihohoterwa rishingiye ku gitsina akabishyikiriza urukiko mpuzamahanga mpanabyaha rw’u [[Rwanda]]. " <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Odina_Desrochers</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umugore]]
[[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
hsri5ckrud17opbukujsau0gtvkwwoj
BWIZA JOLIE
0
10334
138549
136692
2026-09-17T11:32:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138549
wikitext
text/x-wiki
=== Ubuzima bwite ===
'''Bwiza Jolie''' ni umwe mu bakobwa n'abagore b'abanyarwandakazi bari bari guhatanira ikamba rya [[Nyampinga w'u Rwanda|nyampinga]] wa Washington America rya bereye Olympia ho muri [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|USA]] wari usanzwe ari umunyamideli. Uyu mukobwa wavukiye muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika Iharanira Demukarasi ya Congo]] ([[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|RDC]]) ariko akaza gukurira mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]], yahavuye muri 2016 yerekeza muri [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|Leta zunze Ubumwe za Amerika]].Uyu wiyita Jolie Africa ni umunyeshuri muri kaminuza aho ageze mu mwaka wa gatatu yiga "Political sciences"<ref>{{Cite web |url=https://inkanga.com/mu-mafoto-reba-ubwiza-uburanga-nikimero-bya-bwiza-jolie-umunyarwandakazi-uri-mu-bari-guhatana-muri-mrs-washington-america/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-05 |archive-date=2022-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220505094832/https://inkanga.com/mu-mafoto-reba-ubwiza-uburanga-nikimero-bya-bwiza-jolie-umunyarwandakazi-uri-mu-bari-guhatana-muri-mrs-washington-america/ |url-status=dead }}</ref>
=== Amashakiro ==
{{Reflist}}=
01cnablbelcbvawvof0z5l7w3xwk73r
138552
138549
2026-09-17T11:34:19Z
Score Beethoven
11559
138552
wikitext
text/x-wiki
=== Ubuzima bwite ===
'''Bwiza Jolie''' ni umwe mu bakobwa n'abagore b'abanyarwandakazi bari bari guhatanira ikamba rya [[Nyampinga w'u Rwanda|nyampinga]] wa Washington America rya bereye Olympia ho muri [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|USA]] wari usanzwe ari umunyamideli. Uyu mukobwa wavukiye muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika Iharanira Demukarasi ya Congo]] ([[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|RDC]]) ariko akaza gukurira mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]], yahavuye muri 2016 yerekeza muri [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|Leta zunze Ubumwe za Amerika]].Uyu wiyita Jolie Africa ni umunyeshuri muri kaminuza aho ageze mu mwaka wa gatatu yiga "Political sciences"<ref>{{Cite web |url=https://inkanga.com/mu-mafoto-reba-ubwiza-uburanga-nikimero-bya-bwiza-jolie-umunyarwandakazi-uri-mu-bari-guhatana-muri-mrs-washington-america/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-05 |archive-date=2022-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220505094832/https://inkanga.com/mu-mafoto-reba-ubwiza-uburanga-nikimero-bya-bwiza-jolie-umunyarwandakazi-uri-mu-bari-guhatana-muri-mrs-washington-america/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
fc2ve2n6eezyx7w4wtlk40hpnpomz5t
138553
138552
2026-09-17T11:34:54Z
Score Beethoven
11559
138553
wikitext
text/x-wiki
'''Bwiza Jolie''' ni umwe mu bakobwa n'abagore b'abanyarwandakazi bari bari guhatanira ikamba rya [[Nyampinga w'u Rwanda|nyampinga]] wa Washington America rya bereye Olympia ho muri [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|USA]] wari usanzwe ari umunyamideli. Uyu mukobwa wavukiye muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika Iharanira Demukarasi ya Congo]] ([[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|RDC]]) ariko akaza gukurira mu [[Rwanda Nziza|Rwanda]], yahavuye muri 2016 yerekeza muri [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|Leta zunze Ubumwe za Amerika]].Uyu wiyita Jolie Africa ni umunyeshuri muri kaminuza aho ageze mu mwaka wa gatatu yiga "Political sciences"<ref>{{Cite web |url=https://inkanga.com/mu-mafoto-reba-ubwiza-uburanga-nikimero-bya-bwiza-jolie-umunyarwandakazi-uri-mu-bari-guhatana-muri-mrs-washington-america/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-05 |archive-date=2022-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220505094832/https://inkanga.com/mu-mafoto-reba-ubwiza-uburanga-nikimero-bya-bwiza-jolie-umunyarwandakazi-uri-mu-bari-guhatana-muri-mrs-washington-america/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
gjryilhaqsnmfk60klvft0shxwo891k
Ingabire Egidie Bibio
0
10337
138211
134144
2026-09-17T08:53:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138211
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|excludeProperties=Q124308898}}
'''Ingabire Egidie Bibio''' ni umunyarwandakazi ukora umwuga w'itangazamakuru ku ikigo cy'igihugu cy'itangazamakuru mu [[Rwanda]] RBA. Yabaye perezida w'ihuriro ry'abanyamakuru b'igitsina gore mu Rwanda.
== Amateka ajyanye n'umwuga ==
Bibio ni umugore ukora mu itangaza makuru mu rurimi rw'[[ikinyarwanda]], akayobora ibiganiro bitandukanye ndetse akaba umuyobozi w'ibiganiro bimwe na bimwe kuri Televiziyo y'u Rwanda(RTV), yabaye kandi umushyushyarugamba ndetse yabaye mu kanama gatora Miss Rwanda 2022, mo mubindi bihe bitandukanye .<ref>https://www.teradignews.rw/rw/ishimwe-rya-dj-briane-kuri-hon-eduard-bamporiki-na-ingabire-bibio/</ref><ref>{{Cite web |url=https://ibendera.com/icyo-abanyamakuru-uwimana-basile-na-ingabire-egidie-bavuga-kuri-prince-kid/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-04 |archive-date=2023-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804101721/https://ibendera.com/icyo-abanyamakuru-uwimana-basile-na-ingabire-egidie-bavuga-kuri-prince-kid/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Rwanda television 23.png|center|thumb|Bibio n'umunyamakuru kuri Televiziyo y'u Rwanda]]
== Ubuzima Bwite. ==
Ingabire Egidie Bibio Yavukiye mu [[Rwanda]] ,yize amashuri yisumbuye mu kigo cy'ababikira kitiriwe mutagaifu Berenadeta i Save mu karere ka [[Akarere ka Gisagara|Gisagara]], aho yize indimi nyuma aza gukomeza muri [[Kaminuza y'u Rwanda]] muri Huye niho yakuye Impamyabumenyi y'itangazamakuru, igihe yigaga muri kaminuza yakoraga kuri radiyo Salus ikorera muri uwo mugi wa [[Akarere ka Huye|Huye]]
Bibio kandi yaje gutorwa nk'umunyamakuru w'umugore ukuriye ihuriro ry'abanyamakuru b'igitsina gore mu Rwanda ku mwanya wa perezida, ari naho yagize umugambi mwiza wo gutoza umugore kuba umunyamakuru no gutinyuka mu buvugizi bwa bagenzi babo nk'abagore mu itangazamakuru.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/114856/Lifestyle/women-can-make-it-in-journalism---ingabire</ref>
Kuwa 5 Kanama 2012 Egidiya yasezeranye na Sam Mandela kuba umugore we ndetse no kuzabana akaramata, akaba ari [[umugore]] yabyaye abana ndeetse n'abandi arera .<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/ni-umugore-akaba-mutima-wurugo-ni-mushiki-wanjye-nkunda-kandi-nishimira-munyakazi-sadate-wigeze-kuyobora-rayon-sports-yikojeje-mu-bitabo-byinganzo-ni-uko-maze-atakagiza-umunyamakuru-wa-televi/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-04 |archive-date=2023-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804101723/https://yegob.rw/ni-umugore-akaba-mutima-wurugo-ni-mushiki-wanjye-nkunda-kandi-nishimira-munyakazi-sadate-wigeze-kuyobora-rayon-sports-yikojeje-mu-bitabo-byinganzo-ni-uko-maze-atakagiza-umunyamakuru-wa-televi/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/40707/nababajwe-no-gusohoka-iwacu-mu-rugo-ku-munsi-w-ubukwe-bwanjye-egidie-bibio-40707.html</ref>
=== Ubutumwa . ===
Abagore barashoboye kandi byose babigeraho iyo bafatanije, icyambere ni ugutinyuka kandi ukagaragaza ibyo ushoboye gukora .
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umugore]]
[[Ikiciro:Umunyamakurukazi]]
[[Ikiciro:Umuyobozi]]
l5w8mn4wypmyb69n8inudhtlauaon0z
Johanna Umurungi
0
10340
138069
86542
2026-09-17T08:18:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138069
wikitext
text/x-wiki
'''Johanna Umurungi''' (yavutse ku ya 7 Mata 1996 i Turin, mu [[Butaliyani]]) ni umukinnyi ukina umukino wo koga mu [[Rwanda]] kabuhariwe mu kiciro cya metero 50 n'ikiciro cya metero 100. <ref name="Rio Bio">https://web.archive.org/web/20160806083643/https://www.rio2016.com/en/athlete/johanna-umurungi</ref> Umurungi niwe mukobwa woga wahagarariye u [[Rwanda]] mu mikino Olempike ya 2016 yabereye i [[Rio de Janeiro]], aho yitabiriye ikiciro cya metero 100. Yagiye kandi mu marushanwa atatu y’isi ndetse na Shampiyona yisi magufi bizwi nka World Championships and a World Short Course Championship.
== Amarushanwa ==
Umurungi yatangiriye mu marushanwa mpuzamahanga yo koga mu marushanwa mpuzamahanga yo mu mazi yo muri 2011, aho yitabiriye ikiciro cya metero 50 . <ref name="2011 sl">http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010B0D0048000000FFFFFFFFFFFF00</ref> Yarangije ku umwanya wa kane kumasegonda 32.68. <ref name="2011 r">http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010B0D0048000000FFFFFFFFFFFF01</ref> Igihe cye cyari icya 45 cyihuta mu bakinnyi 51. <ref name="2011 r" /> Yatinze amasegonda 5.85 nyuma y'umukinnyi watsindiye kugera muri kimwe cya kabiri kirangiza bityo akurwa mu marushanwa. <ref name="2011 r" /> Mu marushanwa mpuzamahanga yo mu mazi yo mu 2013, Umurungi yarushanwe muri metero 50 na metero 100 . <ref name="2013 50 s">http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020101032000FFFFFFFFFFFF01</ref> <ref name="2013 100 s">http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020101032100FFFFFFFFFFFF01</ref> Mu birori bya metero 50 yoga umwanya wamasegonda 32.35 yabaye uwa 56 yihuta muboga 60. <ref name="2013 50 r">http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020101032000FFFFFFFFFFFF02</ref> Ntabwo yateye imbere muri kimwe cya kabiri kirangiza. <ref name="2013 50 r" /> Mu ikiciro cya metero 100, igihe cye cy'umunota umwe n'amasegonda 10.41 nicyo cya 50 cyihuta muri 53 nabwo ntiyigeze agera muri kimwe cya kabiri kirangiza. <ref name="2013 100 r">http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020101032100FFFFFFFFFFFF02</ref> Amarushanwa ya World Short Course ya 2014 niyo Umurungi yarushanwe muri metero 50 na metero 100 . <ref name="2014 50 s">http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010E010D01032000FFFFFFFFFFFF01</ref> <ref name="2014 100 s">http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010E010D01032100FFFFFFFFFFFF01</ref> Yarangije ku mwanya wa 75 muri rusange mu kwiruka metero 50; hamwe n'amasegonda 32.54; aba uwa 61 muri rusange mu kwiruka metero 100; hamwe n'umunota umwe namasegonda 9.20. <ref name="2014 50 r">http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010E010D01032000FFFFFFFFFFFF02</ref> <ref name="2014 100 r">http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010E010D01032100FFFFFFFFFFFF02</ref> Mu marushanwa mpuzamahanga y’amazi yo mu 2015 Umurungi yitabiriye gusa ikiciro cya metero 100 . <ref name="2015 100 s">http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010F020001032100FFFFFFFFFFFF01</ref> Yoga umwanya w'umunota umwe n'amasegonda 13.14 nabwo ntiyakomeza muri kimwe cya kabiri. <ref name="2015 100 r">http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010F020001032100FFFFFFFFFFFF02</ref>
=== Imikino Olempike ya 2016 ===
Umurungi niwe mukobwa woga wahagarariye u [[Rwanda]] mu mikino Olempike ya 2016 . We hamwe n’umugabo woga Eloi Imaniraguha batoranijwe kugirango bahagararire u [[Rwanda]] nyuma yuko komite mpuzamahanga olempike itumiye igihugu kohereza aboga babiri; kuko abakinnyi bo mu [[Rwanda]] muri iki cyiciro ntabwo bari basanzwe bujuje ibyangombwa bisanzwe. Umurungi yarushanwe muri metero 100 . <ref name="sl 2016">https://web.archive.org/web/20160922155940/https://www.rio2016.com/en/swimming-womens-100m-butterfly-heat-6</ref> Mbere yo gusiganwa yabwiye ''[[The New Times (Rwanda)|The New Times]]'' ati: "Nitoje umwaka wose hamwe n'umutoza wanjye, nubwo bitoroshye kuko ntibyoroshye kwiga no gukora siporo icyarimwe, ndashaka gukora uko nshoboye". <ref>{{Cite web |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2016-08-03/202292/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-05 |archive-date=2017-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510131840/http://www.newtimes.co.rw/section/article/2016-08-03/202292/ |url-status=dead }}</ref> Mu isiganwa ryo ku ya 6 Kanama 2016, Umurungi yoze igihe cy'umunota umwe n'amasegonda 11.92. <ref name="rio resul">https://web.archive.org/web/20160922155940/https://www.rio2016.com/en/swimming-womens-100m-butterfly-heat-6</ref> Igihe cya Umurungi nicyo cya kabiri cyatinze mu bakinnyi 44 barangije, Umurungi yarushije uwa [[Qatari]] Nada Arkaji,amasegonda arindwi . <ref>https://web.archive.org/web/20160807200722/https://smsprio2016-a.akamaihd.net/_odf-documents/S/W/SWW021900_ResultsSummary_2016_08_06.pdf</ref> <ref name="stand">https://web.archive.org/web/20160922155940/https://www.rio2016.com/en/swimming-womens-100m-butterfly-heat-6</ref> Igihe cya Umurungi cyatinzeho amasegonda 13.17 kurenza umukinnyi wageze mu cyiciro gikurikiraho. <ref name="stand" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abakinnyi ba siporo]]
[[Ikiciro:Abagore]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
l1hxcfqvr8cg5ot08nhnnyd822r5qsq
Sandra Nadege Uwayezu
0
10344
138425
128944
2026-09-17T10:34:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138425
wikitext
text/x-wiki
'''Sandra Nadege Uwayezu''' ni umwanditsi n'umusizi w[[Rwanda|'umunyarwandakazi]] ufite icyicaro i [[Kigali]]'''''. <ref group="placide">https://www.ktpress.rw/2021/11/two-rwandan-women-using-their-stories-to-address-depression/</ref>''''' Nadege ni umwanditsi w'ibitabo bitandukanye byakusanyirijwemo imivugo nka '''''<nowiki/>'<nowiki/>''''' ''The First creation'''''<nowiki/>',''' ''Sense and Sensation'' na ''Light in the Dark'' <ref>https://www.ktpress.rw/2021/11/18-year-old-rwandan-launches-book-to-tackle-depression/</ref> <ref name="Nzabonimpa">https://www.newtimes.co.rw/entertainment/young-author-embracing-self-care-and-acceptance</ref> .Yasohotse mubinyamakuru byinshi nk'ikinyamakuru WSA na The Swala Tribe bivuga kubanditsi bakomeye<ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/ubuzima-yakuriyemo-bwatumye-abwandikaho-igitabo/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514044145/https://kiny.taarifa.rw/ubuzima-yakuriyemo-bwatumye-abwandikaho-igitabo/ |url-status=dead }}</ref>.
== Ubuzima bwo hambere ==
Yavukiye kandi akurira i [[Kigali]], [[umurwa]] mukuru w'u [[Rwanda]], ubwana bwa Nadege bwarimo uburambe bwo kwigunga no kwiheba, ibyo bikaba byaramuteye imbaraga zo gutangira kwandika ibisigo kugira ngo agaragaze ibitekerezo bye n'urugendo rwo gukira<ref>{{Cite web |url=https://www.sandra-nadege.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507064457/https://www.sandra-nadege.com/ |url-status=dead }}</ref>. Amashuri yisumbuye yayarangije muri Saint Andre, kuri ubu akaba akurikirana impamyabumenyi ihanitse ya Business Communication muri kaminuza ya New Hampshire binyuze muri kaminuza ya Kepler ikorera i [[Kigali]]. <ref name="Nzabonimpa" /> <ref>https://allafrica.com/stories/202106290340.html</ref>
== Umwuga ==
Mu rwego rwo guhangana n’ihungabana no kwiheba biturutse ku ivangura yahuye na ryo mu mashuri yisumbuye, muri 2020 Nadege warangiye asohoye [[igitabo]] cye cya mbere yise ''First Creation'', ushobora gufata nk'icyegeranyo cy’imivugo. <ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/umuco/ibitabo/article/uko-ubwanditsi-bwafashije-uwayezu-nadege-gukira-agahinda-k-uburyo-sosiyete |title=Archive copy |access-date=2022-05-05 |archive-date=2021-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125010932/https://igihe.com/umuco/ibitabo/article/uko-ubwanditsi-bwafashije-uwayezu-nadege-gukira-agahinda-k-uburyo-sosiyete |url-status=dead }}</ref> Nadege yasohoye igitabo cye cya kabiri mu Gushyingo 2021, ''Light In The Dark'', urwibutso rugufi rw'inkuru ye kuva ku myaka 9 kugeza ku myaka 16. <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/sandra-nadege-yanditse-igitabo-ku-buzima-bugoye-yanyuzemo</ref> <ref>https://www.newtimes.co.rw/news/dropped-pins-how-make-google-maps-more-efficient</ref>
*
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umwanditsi]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
rw4gsz2h0d3z1zuf3ru09rvdtgguwy5
Niwemwiza Marie Anne
0
10366
138231
136509
2026-09-17T09:17:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138231
wikitext
text/x-wiki
'''Niwemwiza Marie Anne''' ni umunyarwandakazi uri mu itangazamakuru kuva muri Mutarama 2008 atangirira kuri [https://www.radiomaria.rw/ radio maria Rwanda], akomereza umwuga w' itangazamakuru ahandi akaba amaze Imyaka 14.<ref>{{Cite web |url=https://www.ktradio.rw/2018/08/24/anne-marie-niwemwiza/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-06 |archive-date=2022-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526142349/http://www.ktradio.rw/2018/08/24/anne-marie-niwemwiza/ |url-status=dead }}</ref>
== Ubuzima bwite ==
Niwemwiza Marie Anne ni umugore ufite abana 2, aho umugabo we nawe ari umunyamakurukuri wa RBA ([https://www.rba.co.rw/radio Rwanda Broadcasting Agency]). <ref>https://www.bwiza.com/?Abanyamakuru-Niwemwiza-na-Isheja-bibarutse-ubuheta</ref> Anne Ukora itangazamakuru nk'umwuga aho atanga ibitekerezo bivugira rubanda. "Iki ni ikimenyetso cy'uko niyemeje gukomera ku bunyarwanda nk'igihango mfitanye n'igihugu n'urungano" iryo ni rimwe mu ijambo yavuze.<ref>{{Cite web |url=https://nitter.net/Annemwiza |title=Archive copy |access-date=2022-05-06 |archive-date=2023-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722180858/https://nitter.net/Annemwiza |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/ingabire-immaculee-a-marie-niwemwiza-miss-jolly-hari-icyo-bavuga-kuri-bridal-shower/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-06 |archive-date=2022-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301230304/https://kiny.taarifa.rw/ingabire-immaculee-a-marie-niwemwiza-miss-jolly-hari-icyo-bavuga-kuri-bridal-shower/ |url-status=dead }}</ref>
=== Ibihembo yabonye ===
'''Niwemwiza Marie Anne''' umaze imyaka mwinshi ari umunyamakuru kuri [https://onlineradiobox.com/rw/kt/ KT Radio] akora ikiganiro "Ubyumva ute", aho yegukanye igihembo ku kiganiro gikorwa neza cya Radio, cyatanzwe n'ishyirahamwe ry'abanyamkuru hizihizwa umunsi w'itangazamakuru. Anne akunze kubarizwa mu icyiciro cy'amakuru. Anne kandi azwi ku mbuga nkoranyambaga nka twitter ku izina rya @annemwiza, aho akurikirwa n'abantu barenga 40,000.<ref>{{Cite web |url=http://www.agasaro.com/spip.php?article4382 |title=Archive copy |access-date=2022-05-06 |archive-date=2021-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210920191630/http://agasaro.com/spip.php?article4382 |url-status=dead }}</ref>
{| class="wikitable"
|+Niwemwiza Marie Anne
!Igihe ibiganiro bibera
!Ikiganiro
!AMASAHA
|-
|kuwa mbere - kuwa kane
|Ubyumva ute
|7;30pm-8:30pm
|-
|kuwa gatandatu
|Urukumbuzi
|8:10am-12;00pm
|}
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
nv1w8emd1fbk4r5pu91hfgditnuxph4
Marthe Yankurije
0
10386
137875
106116
2026-09-16T12:43:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137875
wikitext
text/x-wiki
--> [[Yankurije Marthe]]
'''Yankurije Marthe''' (yavutse 5 Nyakanga 1994) ni [[Rwanda|umunyarwanda]] w'umukinnyi wabigize umwuga mukwiiruka intera ndende . Muri 2018, yatsindinze isiganwa ryaberaga u [[Rwanda]] muri metero 10,000 na Shampiyona izenguruka igihugu . Yatsinze kandi isiganwa rya kimwe cya kabiri cya marato muri 2021 ya [[Kigali]] International Peace Marathon, kandi yitabira mu mikino Olempike mu kiciro cya metero 5000 <ref>https://allafrica.com/stories/202107300567.html</ref>. Yankurije marthe akaba aherutse kwirukanka mu intera ya metero zigera kubihumbi 10000, maze abona umwanya ushimishije ndetse akaba afite umwanya 171 mu bantu birukanka ku isi yose , akaba ari umwanya amaze igihe kubera hari marushwa ryo kwirukanya yitabiriye ku isi .
== Amarushanwa yitabiriye ==
{| class="wikitable"
|+
!AMARUSHANWA
!IGIHUGU YABEREYEMO
!IGIHE YAKORRSHEJE
!UBUREBURE
!ITARIKI
!UMWANYA
!AGAHIGO
|-
|African Games, Complexe Sportif Prince Moulay Abdellah, Rabat
|MAROKE
|33:17.87
|10000 METERO
|29 Kanama 2019
|8
|1071
|-
|Kigai International Peace Half Marathon, Kigali
|Rwanda
|1:15:42
|Half Marathon
|11 JUN 2023
|7
|1016
|-
|CISM Military World Games, Five Rings Sports Center, Wuhan
|ubushinwa
|15:50.07
|5000 Metero
|24 OCT 2019
|9
|1068
|}
== Umwuga ==
Yankurije<ref>https://worldathletics.org/athletes/rwanda/marthe-yankurije-14818217</ref> ahatanira mu ikipe ya APR Athletics Club; mbere ya 2016, yarushanwe muri Nyamasheke Athletics Club. Yatangiye imikino ngororamubiri afite imyaka 17 Yatangiye muri marathon ya [[Kigali]] 2014, arangiza ari uwa gatanu, hanyuma nyuma y'umwaka, yitabira amarushanwa ya Afurika Cross Country 2014, arangiza ari 35. Yaje ku mwanya wa kane mu gice cya kabiri cya marathon muri [[Kigali]] International Peace Marathon 2017 maze atsinda 20 kilometres (12 mi) muri [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]] marathon . <ref name="NTBugesera">https://www.newtimes.co.rw/sports/athletics-apr-runners-dominate-bugesera-20km-race</ref> Yankurije yatsindiye metero 10,000 muri Shampiyona yo gusiganwa y'igihugu y'u [[Rwanda]] 2018. <ref>{{Cite web |url=http://www.africathle.com/2018/07/01/rwanda-championship-kigali-1072018/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-07 |archive-date=2022-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629192843/http://www.africathle.com/2018/07/01/rwanda-championship-kigali-1072018/ |url-status=dead }}</ref> Muri uwo mwaka, yatsindiye irushanwa ry’igihugu cy’u [[Rwanda]] mu kuzenguruka igihugu <ref>https://www.newtimes.co.rw/sports/hitimana-yankurije-are-national-cross-country-champions</ref> maze aza ku mwanya wa gatatu mu gice cya kabiri cya marathon muri Kigali International Peace Marathon 2018, <ref>https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=510371</ref> na Dar Marathon muri [[Tanzaniya]]. <ref>https://www.newtimes.co.rw/sports/raf-hails-duo-after-dar-marathon-heroics</ref>
Muri 2019, yaje ku mwanya wa kabiri muri Kigali International Peace Marathon , <ref>[https://eng.inyarwanda.com/inkuru/90396/rwandan-marthe-yankurije-wins-second-medal-in-kigali-international-peace-marathon-90396.html#! https://eng.inyarwanda.com/inkuru/90396/rwandan-marthe-yankurije-wins-second-medal-in-kigali-international-peace-marathon-90396.html#!]</ref> maze atsinda 20 kilometres (12 mi) ibyabaye muri [[Akarere ka Bugesera|Bugesera]] na none abisubiramo. <ref name="NTBugesera" /> Muri uwo mwaka, yitabiriye isiganwa rya metero 10,000 mu mikino nyafurika ya 2019 ; yari umwe mu bakinnyi babiri gusa bo mu [[Rwanda]] mu irushanwa. Muri 2020, yatsinze [[Butare|Huye]] Half Marathon mugihe cya 1:15:15. <ref>{{Cite web |url=http://imvahonshya.co.rw/muhitira-na-yankurije-ni-bo-begukanye-huye-half-marathon-2020/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-07 |archive-date=2021-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210724120258/http://imvahonshya.co.rw/muhitira-na-yankurije-ni-bo-begukanye-huye-half-marathon-2020/ |url-status=dead }}</ref> Yarangije kandi umwanya wa gatatu mu isiganwa rya Trier rya 5 kilometres (3.1 mi) . <ref>{{Cite web |url=https://www.runnersworld.de/news-fotos/silvesterlauf-trier-2020/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-07 |archive-date=2022-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523171912/https://www.runnersworld.de/news-fotos/silvesterlauf-trier-2020/ |url-status=dead }}</ref>
Muri Gicurasi 2021, yitabiriye irushanwa ryo gusiganwa ku maguru muri [[Zambiya]] ryabereye i Lusaka, imikino yo gushaka itike yo kuzitabira imikino Olempike ya 2020 . <ref>{{Cite web |url=https://africafootunited.com/jo-tokyo-2020-tqo-les-rwandaises-marthe-yankurije-et-honorine-iribagiza-en-zambie-pour-une-ultime-chance-de-qualification/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-07 |archive-date=2021-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210724175917/https://africafootunited.com/jo-tokyo-2020-tqo-les-rwandaises-marthe-yankurije-et-honorine-iribagiza-en-zambie-pour-une-ultime-chance-de-qualification/ |url-status=dead }}</ref> Muri kamena, yatsindinze igice cya marathon muri Kigali International Peace Marathon. Kubera iyo mpamvu, yahawe ikarita yo mu [[Rwanda]] yo kwitabira imikino Olempike ya 2020. <ref>https://www.newtimes.co.rw/sports/martha-yankurije-turns-focus-olympic-games</ref> Yarushanwe muri metero 5000 ; <ref>https://newtimes.co.rw/sports/tokyo-2020-games-are-rwandan-athletes-ready</ref> yarangije umwanya wa 17 <ref name=":0">{{Cite web |url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/athletics/result-women-s-5000m-rnd1-000200-.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-07 |archive-date=2021-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210807005735/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/athletics/result-women-s-5000m-rnd1-000200-.htm |url-status=dead }}</ref>
== Ubuzima bwite ==
Yankurije yavutse muri Nyakanga 1994. Akomoka mu [[Akarere ka Nyamasheke|Karere ka Nyamasheke]], mu [[Rwanda]]. Kw'ishure, yakinaga [[Umupira w’amaguru|umupira w'amaguru]] hamwe na [[Umupira w’intoke|handball]] . Yavuye mu ishuri kare, mu mwaka wa kane w'amashuri yisumbuye muri 2012.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abakinnyi ba siporo]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
n7lp02xjtokjfumvqwnnt5b6gkay4nj
Malaika Uwamahoro
0
10395
138389
136085
2026-09-17T10:12:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138389
wikitext
text/x-wiki
'''Malaika Uwamahoro''' (wahoze ari '''Angel Uwamahoro''', yavutse 1990) ni umukinnyi wa filime wavukiye mu [[Rwanda]], kandi ni umusizi, umuririmbyi, ni umuntu ukunda guharanira ubutabera .<ref name="AN">http://amsterdamnews.com/news/2019/apr/18/miracle-rwanda-shows-power-faith-love-forgiveness/</ref> <ref name="For">https://www.forbesafrica.com/arts/2020/05/03/our-home-became-the-film-set-blankets-became-props-windows-became-locations/</ref> <ref name="MIR">https://www.newtimes.co.rw/entertainment/malaika-uwamahoro-starring-miracle-rwanda</ref> Aba i Portland, Maine, muri [[Amerika]].
== Ubuzima bwo hambere ==
'''Uwamahoro''' yavukiye mu [[Rwanda]] mu 1990, avukira mu muryango wahuye n’ingaruka zikomeye z’amateka y’igihugu. Mu 1994, ubwo habaga Jenoside yakorewe Abatutsi, nyina yahisemo guhungana na we kugira ngo barokoke, berekeza mu Uganda.
Muri Uganda, babayeho nk’impunzi mu gihe cy’imyaka irindwi. Ubuzima bwo mu buhungiro bwari bugoye, ariko bwamwigishije kwihangana, gukomera ku muco we, no guharanira ejo heza. Uko gukurira mu mahanga byatumye amenya imico itandukanye kandi agira ubumenyi bwagutse ku buzima mpuzamahanga.
Mu 2001, umuryango waje kwimukira muri United States, aho yakomeje amashuri ye. Gukura mu gihugu gishya byamusabye kwiga ururimi n’umuco mushya, ariko byanamufashije kugaragaza impano ye mu bijyanye n’ubuhanzi n’ikinamico.
Nyuma y’amashuri yisumbuye, yinjiye muri Fordham University i New York City, aho yize amasomo y’ikinamico (Theatre Arts) akabona impamyabumenyi ihanitse y’ubuhanzi (Bachelor of Fine Arts). Icyo gihe ni bwo yatangiye kugaragaza neza ko azakoresha ubuhanzi nk’inzira yo kuvuga amateka, gusigasira ukuri no gufasha abandi gusobanukirwa ubuzima bwahuye n’ibikomere by’amateka.
== Umwuga ==
=== Filime ===
Yagaragaye muri filime ya Tomas Petkovski yo muri 2018, ''LoveLess Generation'' . <ref name="Lov">https://m.imdb.com/title/tt9098680/?ref_=m_nm_knf_t2</ref> Mubiganiro bya tereviziyo byakozwe muri uwo mwaka na Tola Olatunji bise, ''Yankee Hustle'', binagaragaramo Jide Kosoko, Uche Jombo, Kara Rainer n'abandi, akina nka "Princess". <ref name="Yan">https://m.imdb.com/title/tt8883238/?ref_=m_nm_knf_i3</ref> Muri 2019, yagaragaye muri filime iyobowe n'umukinnyi wa firime ukomoka muri Afuganisitani Atiq Rahimi, ''Our Lady of the Nile'' ( [[Igifaransa|Igifaransa:]] ''Notre-Dame du Nil'' ). <ref name="Our">https://m.imdb.com/title/tt8690948/?ref_=m_nm_knf_i1</ref> <ref>https://www.planocritico.com/critica-nossa-senhora-do-nilo/</ref> <ref>https://variety.com/2019/film/reviews/film-review-our-lady-of-the-nile-1203325073/</ref> <ref>https://cineuropa.org/en/newsdetail/377814/</ref> <ref>https://www.broadwayworld.com/los-angeles/article/Drive-In-to-theOpening-Night-Films-from-Method-Fest-20200818</ref> yongeye kugaragara mu ikinamico yo hanze ya Broadway na Leslie Lewis Sword na Edward Vilga bise,''Miracle in Rwanda'' . <ref>https://www.playbillplanocritico.com/article/miraclecritica-innossa-rwandasenhora-willdo-arrive-off-broadway-this-springnilo/</ref> Kuri iyikiinamico, yatowe mu cyiciro cyiza cya ''Solo Performance'' muri VIV Award 2019. <ref>https://www.playbill.com/article/the-secret-life-of-bees-much-ado-about-nothing-lead-2019-audelcos-viv-award-nominations</ref>
<u>'''Umuziki'''</u>
Mu rwego rw’umuziki, '''Uwamahoro''' yagaragaye mu mashusho y’indirimbo ''“Stickin’ 2 You”'' y’umuririmbyi w’Umunyarwanda '''Mucyo'''. Iyo ndirimbo yakozwe na '''Eloi El'''.
Kugaragara kwe muri ayo mashusho byagaragaje ubufatanye hagati y’abahanzi bo mu nzego zitandukanye, aho yahuje ubunararibonye bwe mu gukina n’ubuhanzi bw’umuziki. Nubwo atazwi cyane nk’umuririmbyi, uruhare rwe muri iyo ndirimbo rwerekanye ko ashobora no kwitabira ibikorwa by’umuziki binyuze mu gukina amashusho (music video appearance) no gufatanya n’abandi bahanzi mu mishinga y’ubuhanzi.
Ibi byagize uruhare mu kumwubakira isura nk’umuhanzi ufite impano nyinshi kandi ushobora gukorana n’abahanzi batandukanye mu guteza imbere ubuhanzi nyarwanda.
=== <u>'''Ibisigo'''</u> ===
Yakinnye ku munsi mpuzamahanga wo kwibuka Jenoside yakorewe abatutsi mu [[Rwanda]] mu 2017. <ref name="UN">{{Cite web |url=https://news.un.org/en/story/2017/04/554942-learn-lessons-rwanda-says-un-chief-calling-future-tolerance-human-rights-all |title=Archive copy |access-date=2022-05-07 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112024441/https://news.un.org/en/story/2017/04/554942-learn-lessons-rwanda-says-un-chief-calling-future-tolerance-human-rights-all |url-status=dead }}</ref> Yamenyekanye nk'umwe mu bahanzi bitabiriye ibirori bya DanceAfrica 2019. <ref>https://bklyner.com/weekend-art-events-may-24-26/</ref> Muri 2020, mugihe cya guma mu rugo, bavugaga ko yanditse igisigo, ''I Don't Mind!'' .Yari umwe mu batanze ibiganiro batoranijwe kugira ngo bavugire mu nama y'abagore bayoboye Forbes Woman Africa 2020, yabereye i Durban, muri [[Afurika y'Epfo]]. <ref>https://mediaupdate.co.za/media/148105/2020-fwa-leading-women-summit-announces-its-speaker-line-up</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abagore]]
[[Ikiciro:Abagore ba bahanzi]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
64dma1jq2az1ih3z73xmaccjjiuy1te
Alice Rwema
0
10397
138518
133242
2026-09-17T11:08:44Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138518
wikitext
text/x-wiki
'''Alice Rwema''' ni umunyamategeko akaba n'umukozi wa Leta mu [[Rwanda]], kuva muri Kanama 2014, yabaye umuyobozi wungirije w'inama y'ubutegetsi muri Rwanda Energy Group (REG), sosiyete ikora ibijyanye no kubyaza ingufu, gutanga amasoko, gukwirakwiza no kohereza mu mahanga ibijyanye n'amashanyarazi. <ref>https://web.archive.org/web/20190714050210/http://reg.rw/index.php/about-us/board-of-directors</ref> Kuva muri Gicurasi 2017, yabaye n'umunyamabanga mukuru w'ikigo cya REG. <ref name="Link">https://www.linkedin.com/in/alice-rwema-3240697a/?trk=public-profile-join-page</ref>
== Amavu n'amavuko ==
Yize muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|Kaminuza Nkuru y'u Rwanda]] ari naho yakuye impamyabumenyi y'Amategeko(Bachelor of Laws) mu 2009. Muri 2014, yahawe impamyabumenyi ihanitse mu by'amategeko, inzobere mu bucuruzi mpuzamahanga, imisoro n'ubucuruzi, yakuye muri [[kaminuza y'u Rwanda]] . Mu mwaka wa 2013, yoherejwe mu kigo cy’amategeko mpuzamahanga cya Ashurst LLP mu gihe cy’amezi atatu, yatewe inkunga n’abavoka mpuzamahanga bo muri [[Afurika]] ndetse na gahunda mpuzamahanga yo mu [[Bwongereza]] ikorera mu [[Bwongereza]] ireberera abunganizi mu mategeko muri [[Afurika]]. <ref>https://web.archive.org/web/20171013120606/http://www.ilfa.org.uk/ilfa-lawyers</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/110295</ref>
== Umwuga ==
Rwema yabaye umujyanama mu by'amategeko muri [[Ministry of Infrastructure (Rwanda) - MININFRA|Minisiteri y'Ibikorwa Remezo]] mu [[Rwanda]] (Mininfra) kuva muri Gicurasi 2009 kugeza 2013. Kuva mu 2013 kugeza muri Mata 2017, yari umujyanama w’ubucuruzi muri minisitiri w’igihugu ishinzwe ingufu n’amazi muri minisiteri y'ishinzwe ibikorwaremezo, .Muri Kanama 2014, yagizwe umuyobozi wungirije wa Rwanda Energy Group Limited, isosiyete ikora ibijyanye na Energy Utility Corporation Limited na Limited Development Company Limited. Kuva muri Gicurasi 2017, yabaye umunyamabanga w'ikigo cya Rwanda Energy Group. Mbere, yari umwe mu bagize inama y’ikigo gishinzwe ingufu n’isuku EWSA<ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ibyemezo-by-inama-y-abaminisitiri-54329 |title=Archive copy |access-date=2022-05-07 |archive-date=2022-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507130003/https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ibyemezo-by-inama-y-abaminisitiri-54329 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/article/ibyemezo-by-inama-y-abaminisitiri-yo-ku-wa-gatanu-tariki-ya-19-01-2018 |title=Archive copy |access-date=2022-05-07 |archive-date=2022-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507130003/https://igihe.com/amakuru/article/ibyemezo-by-inama-y-abaminisitiri-yo-ku-wa-gatanu-tariki-ya-19-01-2018 |url-status=dead }}</ref>.
== Ibindi bitekerezo ==
Bitewe n'ubuhanga afite mu bijyanye n'amasezerano n'ubucuruzi, yari umujyanama mu by'amategeko muri guverinoma y'u Rwanda mu gihe cyo gutanga isoko ryo kubaka [[Ikibuga muzamahanga cy'indege cya Bugesera|ikibuga cy'indege mpuzamahanga cya Bugesera]] ubu kirimo kubakwa.<ref>http://script.igihe.com/ubukungu/article/brd-yatangaje-intiti-umunani-zigize-inama-yayo-y-ubutegetsi</ref> <ref>https://www.theeastafrican.co.ke/rwanda/Business/Construction-work-on-Bugesera-Airport-starts-/1433224-4056862-gys2md/index.html</ref> Ni n'umuterankunga mu bipimo ngenderwaho bigenga ingufu zirambye, Banki y'isi ifatanya na banki ishinzwe iterambere ry’ingufu zirambye ku rwego mpuzamahanga. <ref>{{Cite web |url=http://rise.esmap.org/contributors/204 |title=Archive copy |access-date=2022-05-07 |archive-date=2022-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529020339/https://rise.esmap.org/contributors/204 |url-status=dead }}</ref> Rwema azi neza [[ikinyarwanda]], [[Igiswahili|Igiswahiri]], [[Icyongereza]] [[Igifaransa|n'Igifaransa]] . <ref name="Link" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Umugore]]
[[Ikiciro:Umunyamategeko]]
tehr8s8jjp8zxz37xawe73n0us3y6pa
Anne-Marie Goumba
0
10420
138390
100715
2026-09-17T10:13:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138390
wikitext
text/x-wiki
'''Anne-Marie Goumba''' (wavutse ku ya 9 Ukwakira 1954), ni umwe mu bagize Inteko ishinga amategeko ya [[Repubulika ya Santara Afurika|Repubulika ya Centrafrique]] kandi ni umwe mu bagize Inteko ishinga amategeko ya Pan-Afurika kuva [[Repubulika ya Santara Afurika|muri Repubulika ya Centrafrique]] . Ni umupfakazi wuwahoze ari umunyapolitiki muri [[Repubulika ya Santara Afurika|Repubulika ya Centrafrique]] Abel Goumba <ref>https://peoplepill.com/people/anne-marie-goumba/lists</ref><ref>https://m.famousfix.com/list/women-members-of-the-pan-african-parliament</ref>.
== Ubuzima bwo hambere ==
Anne-Marie Mbakondo yavutse ku ya 9 Ukwakira 1954 i [[Akarere ka Nyanza|Nyanza]], mu [[Rwanda]] . Yabanje kwiga amashuri makuru muri École Normale Supérieure i Save, mu [[Rwanda]], mbere yo gukomeza kwiga muri Université Catholique d'Afrique Centrale . Nyuma yaje gukora umurimo wo kwigisha nka mwarimu mu ishami ry’ubuvuzi rya [[Butare]] hagati ya 1973 na 1977. Agezeyo, yahuye na Abel Goumba, na we wari umwarimu ku bibazo by'ubuzima rusange, nyuma amugira umugore. <ref name="dictionary">https://books.google.com/books?id=aSxIDAAAQBAJ&pg=PA313</ref><ref>{{Cite web |url=https://mediafugees.com/anne-marie-goumba-dune-guerre-a-lautre |title=Archive copy |access-date=2022-05-09 |archive-date=2021-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210328191123/https://mediafugees.com/anne-marie-goumba-dune-guerre-a-lautre |url-status=dead }}</ref>
== Umwuga wa politiki ==
Umugabo we yari amaze igihe kinini avugurura ibya politiki muri [[Repubulika ya Santara Afurika|Repubulika ya Centrafriqu]]<nowiki/>e, yashinze icyaje guhinduka ishyaka rya Patriotic Front for Progress. Na we yashyigikiye imirimo ya FPP, kandi ahagarara mu matora rusange yo muri [[Repubulika ya Santara Afurika|Repubulika ya Centrafrique]] ya 2005 maze atorerwa kuba umudepite mu karere ka gatanu ka Bangui namajwi 37.32% mu matora yo ku ya 8 Gicurasi. Muri ayo matora , umugabo we ntiyabashije gutsinda. Amaze kujya munteko ishinga amategeko ya [[Repubulika ya Santara Afurika|Repubulika ya Centrafrique]], yatowe nk'uhagarariye [[Repubulika ya Santara Afurika|Repubulika ya Centrafrique]] mu Nteko ishinga amategeko ya Pan-Afrika<ref name="dictionary" /><ref>https://academicinfluence.com/people/anne-marie-goumba</ref>. Muri Mutarama 2015, yashimye ibikorwa byo kubungabunga amahoro bikorwa n'u [[Rwanda]], avuga ko mu gihe amaze imyaka 30 muri [[Repubulika ya Santara Afurika|Repubulika ya Centrafrique]], atigera yibagirwa ko yavuye mu [[Rwanda]]<ref>{{Cite web |url=http://rwandaises.com/2015/01/rwandais-de-centrafrique-rapatries-au-vu-du-comportement-des-rdf/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-09 |archive-date=2022-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630094354/https://rwandaises.com/2015/01/rwandais-de-centrafrique-rapatries-au-vu-du-comportement-des-rdf/ |url-status=dead }}</ref>. Ni umuhuzabikorwa w’umuryango utegamiye kuri Leta witwa Les Flamboyants, ushaka gukumira ihohoterwa rikorerwa abagore n’abana<ref>http://www.journaldebangui.com/article.php?aid=9559</ref>.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]]
6ysbhx13zk9hj82e2d4wn5mtl5x399e
Clementine Wamariya
0
10436
138481
127476
2026-09-17T10:57:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138481
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Everyone a Humanitarian Launch Night.jpg|thumb|Clementine Wamariya 2016]]
'''Clementine Wamariya''' (wavutse mu mwaka 1988) <ref>http://www.rfi.fr/emission/20190119-wamariya-clemantine-rwandaise-fille-sourire-perles-weil-elizabeth</ref> ni umwanditsi [[Rwanda|w’umunyarwandakazi]] ariko utuye muri [[Amerika]], akaba n’umuntu uharanira uburenganzira bwa muntu cyane. <ref name="NPR">https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2019/04/19/714652428/she-fled-rwanda-to-survive-but-does-not-like-the-words-refugee-or-genocide?t=1562329786243</ref>Yavukiye mu muryango usanzwe i [[Kigali]] n'ababyeyi be afite imyaka itandatu kubera [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Jenoside]] yakorewe abatutsi mu [[Rwanda]], Yahungiye kwa nyirakuru mu majyepfo y’igihugu ariko ahatirwa kongera guhunga igihe jenoside yibasiraga umuryango wabo ikica nyirakuru. Yahunze igihugu amara imyaka itari mike azenguruka [[Afurika]] mbere yo guhabwa viza y'impunzi [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|muri Amerika]]<ref>{{Cite web |url=https://yaledailynews.com/blog/2010/09/09/rwandan-refugee-reaches-out/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-09 |archive-date=2023-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526171844/https://yaledailynews.com/blog/2010/09/09/rwandan-refugee-reaches-out/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://re-publica.com/en/member/9588 |title=Archive copy |access-date=2022-05-09 |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414210908/https://re-publica.com/en/member/9588 |url-status=dead }}</ref> .
Yatuye hamwe n'umuryango we mu gace ka Chicago maze atangira amashuri afite imyaka cumi n'itatu. Yamenyekanye ku rwego mpuzamahanga mu 2006 binyuze kuri ''Oprah Winfrey Show ubwo yahuraga'' bitunguranye n'ababyeyi be. Amaze kurangiza muri kaminuza ya Yale, yakomeje umwuga wo kuvuga mu ruhame harimo ibiganiro bya TED . Muri 2018, yasohoye [[igitabo]] kivuga ibyamubayeho, yise ''The Girl Who Smiled Beads''. Niwe wahawe igihembo cya Alex Awards 2019<ref>https://newtriernews.org/features/2019/05/23/interview-with-08-grad-clemantine-wamariya/</ref>.
== Ubuzima bwe muri make ==
[[Dosiye:-rp17 - Tag 3 (34570805655).jpg|thumb|Clemantine Wamariya 2017]]
Wamariya yavukiye kandi akurira i [[Kigali]], [[umurwa]] mukuru w'u [[Rwanda]]. Se yari [[Ubucuruzi Mpuzamahanga bw’Ibinyabuzima Bwenda Gucika|umucuruzi]] mu bucuruzi bwa tagisi naho nyina yari umuhinzi ahinga imbuto n'indabyo murugo. <ref name="Guardian">https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2018/apr/28/i-was-reunited-with-my-long-lost-family-on-oprah</ref>
[[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Itsembabwoko ryakorewe abatutsi mu Rwanda]] ryatangiye muri Mata 1994, igihe Wamariya yari afite imyaka itandatu. Umuryango watangiye kumva urusaku rwinshi rwatewe n’amasasu, murumuna we Pudi avuga ko ari inkuba, basanga abaturanyi babo badahari. Nyina wa Wamariya amaze kumenya akaga kari kuba, yamwohereje hamwe na mushiki we, Claire, mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo y’igihugu]] kugira ngo babane mu isambu ya nyirakuru. Ariko ibyo nabyo ntibyari bifite umutekano, kandi umuryango wibasiwe bikomeye. Igihe abajenosideri bakomanga ku rugi, we na Claire babwiwe na nyirakuru guhunga. Mu guhunga nijoro no kwihisha ku manywa, barokotse bigoranye, bashoboye guhunga igihugu bahinduka impunzi. Benshi mubavandimwe be, harimo na nyirakuru, barishwe<ref>https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/a-moment-on-oprah-made-her-a-human-rights-symbol-she-wants-to-be-more-than-that/2018/04/18/f394dd0c-3d98-11e8-a7d1-e4efec6389f0_story.html</ref>.<ref>https://www.hotchkiss.org/post-page/~board/alumni-news/post/after-writing-a-memoir-about-her-past-clemantine-wamariya-09-is-living-for-the-present</ref>
Ahantu hambere umutekano bawusanze ni mu nkambi yimpunzi mu [[Uburundi|Burundi]], ariko ntibashoboye gutura ahantu hamwe igihe kirekire. ihohoterwa rikorerwa mu nkambi no gushaka ahantu hari itera imbere byatumye bakomeza kwimuka bivuze ko bamaze imyaka myinshi bakora ingendo hagati y'inkambi. <ref>https://www.nytimes.com/2018/05/07/books/review/clemantine-wamariya-girl-who-smiled-beads.html</ref> Mu myaka itandatu yakurikiyeho bavuye mu [[Burundi]] bimukira muri Zayire, [[Tanzaniya]], [[Malawi]], [[Mozambike]], amaherezo baza kugera [[Afurika y’Epfo|muri Afurika y'Epfo]] . Kuva aho, mu 2000, we numuvandimwe we basabye Umuryango mpuzamahanga ushinzwe abimukira kubaha ubufasha, <ref name="WomenForWomen">{{Cite web |url=https://www.womenforwomen.org/about/our-team/clemantine-wamariya |title=Archive copy |access-date=2022-05-09 |archive-date=2023-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230526171843/https://www.womenforwomen.org/about/our-team/clemantine-wamariya |url-status=dead }}</ref> bahabwa viza y'impunzi muri [[Amerika]]. Batuye hamwe n'umuryango mu nkengero za Chicago muri Kenilworth . <ref>https://modernluxury.com/san-francisco/story/story-the-broken</ref>
== Umwuga ==
=== Kugaragara kuri ''Oprah Winfrey Show'' ===
[[Dosiye:Everyone a Humanitarian Launch Night - 31234537090.jpg|thumb|Clemantine Wamariya 2016]]
Wamariya yamenyekanye bwa mbere kurwego mpuzamahanaga ubwo yagaragaraga kuri ''Oprah Winfrey Show'' mu 2006, akiri umunyeshuri muri New Trier. Hamwe na mushiki we Claire, bamusabye kuzagaragara kuri iki kiganiro kugira ngo baganire ku byamubayeho mu gihe cya [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenoside yakorewe abatutsi]] mu [[Rwanda]]. Ariko we numuvandimwe we batabizi, Winfrey yari yateguye guhura bitunguranye n'ababyeyi babo<ref>https://www.vogue.com/article/the-girl-who-smiled-beads-clemantine-wamiriya-interview</ref>. Se na nyina bombi barokotse [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenoside]],Wamariya yari yaravuganye na bo kuri telefoni, ariko yari amaze imyaka cumi n'ibiri atabonana nabo imbonankubone. Abatunganya iki kiganiro bateguye ingendo z'ababyeyi bava muri [[Afurika]] no guhura kwabo kuri tereviziyo. Wamariya yatumiwe nk'umushyitsi mu gitaramo cya ''Oprah'' inshuro eshatu mu myaka yakurikiyeho, kandi uko yagaragaye muri iki kiganiro byatumye yamamaye ku rwego mpuzamahanga. <ref>https://inside.tru.ca/2014/03/11/q-a-with-clemantine-wamariya/</ref><ref>https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2019/04/19/714652428/she-fled-rwanda-to-survive-but-does-not-like-the-words-refugee-or-genocide</ref>
[[Dosiye:Clemantine Wamariya.jpg|thumb|Clemantine Wamariya 2017]]
Wamariya yashishikajwe no kuvugira mu ruhame mu gihe cy'ishuri, kuko yabwiraga abanyeshuri ibyamubayeho. <ref>https://medium.com/@clemantine1/ten-years-ago-i-unintentionally-set-myself-on-the-path-to-a-career-in-public-speaking-i-began-in-7241a666d740</ref> Amaze kugaragara kuri ''Oprah'', abategura ibirori, cyane cyane mu nzego z’ubutabazi, baramutumiraga ngo avuge uko byagenze. <ref name="WP">https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/a-moment-on-oprah-made-her-a-human-rights-symbol-she-wants-to-be-more-than-that/2018/04/18/f394dd0c-3d98-11e8-a7d1-e4efec6389f0_story.html</ref> Mubikorwa bye harimo ikiganiro cya TED, cyiswe ''War and What Comes After'', <ref>https://www.ted.com/talks/clemantine_wamariya_war_and_what_comes_after?language=en</ref>
Amaze kugaragara kuri ''Oprah'', kandi mu gihe yari umunyeshuri i Yale, Wamariya yakoraga ibiganiro byo kuvuga muri [[Amerika]] mu nzu ndangamurage y’Urwibutso rwa Holocaust muri Amerika (USHMM). Mu rwego rwo kubimenya, ndetse n’akazi yakoranye n’imiryango y’impunzi i Yale no muri New Haven, muri leta ya Connecticut, yagizwe umuyobozi wa USHMM na Perezida [[Barack Obama]] . <ref>https://www.ushmm.org/information/press/press-releases/president-obama-appoints-five-members-to-united-states-holocaust-memorial-c</ref> Yongeye gushyirwaho manda ya kabiri yimyaka itanu muri 2016. <ref>{{Cite web |url=https://www.clemantine.org/bio |title=Archive copy |access-date=2022-05-09 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507015511/https://www.clemantine.org/bio/ |url-status=dead }}</ref>
=== Ubwanditsi ===
Amaze kurangiza icyiciro cye muri Yale Wamariya yimukiye i San Francisco, yahuye n'umunyamakuru ''wa New York Times'' Elizabeth Weil, wari utuye mu gace kamwe. Yabwiye Weil ibyamubayeho, maze bombi batangira gutegura icyegeranyo kirekire bamaranye imyaka ibiri bagikoraho, cyasohotse muri 2018<ref>https://www.kirkusreviews.com/features/clemantine-wamariya/</ref>. Umutwe w'igitabo ni ''The Girl Who Smiled Beads''; ibi bivuga inkuru yabwiwe na nyirasenge akiri umwana. <ref>https://www.penguinrandomhouse.com/books/539103/the-girl-who-smiled-beads-by-clemantine-wamariya-and-elizabeth-weil/9780451495334/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umwanditsi]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
21maw9h8pne1cnmk1h44y8zgcip82qy
Umutesi Marie Béatrice
0
10515
137969
120492
2026-09-16T13:00:07Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137969
wikitext
text/x-wiki
'''UMUTESI Marie Béatrice''' (yavutse 1959) ni umwanditsi w'[[Rwanda|umunyarwanda]] wandika mu [[Igifaransa|gifaransa]] .<ref>https://www.publishersweekly.com/pw/authorpage/marie-beatrice-umutesi.html</ref> <ref name="uwa">http://aflit.arts.uwa.edu.au/UmutesiMBeng.html</ref>Yavukiye i Byumba mu ntara ya amajyaruguru ubu ni mukarere ka Rulindo yize ibijyanye sociology, akora mu iterambere ry'icyaro. Mbere ya [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|Genocide yakorewe abatuts]]<nowiki/>i mu [[Rwanda]] yafatwaga nk'umuntu ushyira mu gaciro, yaje guhungira muri Kivu y'amajyaruguru muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]], yahavuye muri 1996 ajya i [[Burayi]], Umutesi yageze mu [[Ububiligi|Bubiligi]] muri 1998. '''<ref name="uwa" />'''<ref>https://books.google.com/books?id=X9pCh_N2atgC&pg=PA261</ref> Yanditse inkuru yibyamubayeho muri ''Fuir ou mourir au Zaire.'' ''Le vécu d'une réfugiée Rwandaise'' (umutwe [[Icyongereza|w'icyongereza]]: ''Surviving the Slaughter:The Ordeal of a Rwandan Refugee in Zaire'' ). <ref>https://www.questia.com/library/journal/1G1-163049401/is-reconciliation-between-hutus-and-tutsis-possible</ref> <ref>{{Cite web |url=https://uwpress.wisc.edu/books/3918.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810111822/https://uwpress.wisc.edu/books/3918.htm |url-status=dead }}</ref>
== Amashuri yize ==
Yize amashuri y'ibijyanye na ni imyitwari n'imibanire ya muntu (sociology)
== Imirimo yakoze ==
* Yakoze mu iterambere ry'icyaro mbere ya genocide, Kuva muri 1998, yabaga muri Bubiligi .
== Umwiga we w'ubwanditsi ==
Umwugaga w' ubwanditsi yatangiye nyuma ya jenoside yakorewe abatsutsi 1994 mu Rwanda aho inkuru ze zibanda ku nkuru z'ubuzima bwe n'ibijyanye n'ubuhungiro bwe mu karere ki ibiyaga bigari.
=== Ibitabo yanditse nizindi nyandiko ===
* Surviving the Slaughter: The Ordeal of a Rwandan Refugee in Zaire [https://www.amazon.com.be/-/en/Marie-Beatrice-Umutesi/dp/0299204901]
* Journal refugees' study [https://academic.oup.com/jrs/article-abstract/19/1/135/1516170]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Umwanditsi]]
bt423x2xuoy9o92huqyy7arwi4bq851
Marie Chantal Rwakazina
0
10517
138053
103555
2026-09-17T08:16:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138053
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda's Marie Chantal Rwakazina (sq cropped).jpg|thumb|Rwakazinda Marie Chantal]]
'''Rwakazina Marie Chantal''' ni umudipolomate [[Rwanda|w’umunyarwanda]] akaba n'umunyapolitiki ukora nka ambasaderi wa [[Rwanda|Repubulika y'u Rwanda]] mu [[Ubusuwisi|Busuwisi]] <ref>https://www.newtimes.co.rw/news/envoy-appeals-countries-act-over-1100-indictments-genocide-fugitives</ref> <ref>https://www.rwandainswitzerland.gov.rw/cooperation/rwanda-in-liechtenstein</ref> akaba n'uhagarariye u [[Rwanda]] burundu mu [[Umuryango w’Abibumye|Muryango w'Abibumbye]] . <ref>https://unis.unvienna.org/unis/en/pressrels/2019/unisbio1260.html</ref> <ref>https://untoday.org/rwanda-a-leading-force-in-africa/</ref> Rwakazina Marie Chantal yavutse 1973, arubatse afite [[umugabo]],aho afite [[abana]] babiri. yize muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda]]. Aho yari umukandida mu kuyobora [[umujyi wa Kigali]] .<ref name=":0">{{Cite web |url=https://menyanibi.rw/rwakazina-marie-chantal-ni-muntu-ki/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-01 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801133729/https://menyanibi.rw/rwakazina-marie-chantal-ni-muntu-ki/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/rwakazina-marie-chantal-atorewe-kuyobora-umujyi-wa-kigali</ref><ref name=":2">https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kurikira-ibikorwa-byo-gutora-umuyobozi-w-umujyi-wa-kigali-amafoto?url_reload=25&debut_forum=30</ref>
== Amavu n'amavuko ==
[[Dosiye:Marie Chantal Rwakazina (01410961) (52050492377).jpg|thumb|Rwakazinda Marie Chantal muri ONI]]
Rwakazina afite impamyabumenyi ihanitse mu by'ubukungu yakuye muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|kaminuza nkuru y'u Rwanda]] (1995–2000) n'impamyabumenyi ihanitse mu bijyanye n'iterambere yakuye muri Fondation Universitaire Luxembourgeoise, Arlon, [[Ububiligi|mu Bubiligi]] (2001–2003). <ref>https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2019/10/new-permanent-representative-rwanda-presents</ref>
== Umwuga ==
Mbere yuko ahabwa inshingano, Rwakazina yagizwe kandi ambasaderi w’u [[Rwanda]] muri Holy See, [[Ositiriya|Repubulika ya Otirishe]] n’indi miryango mpuzamahanga i Vienne . <ref>https://easydiplomacy.com/en/ambasciate-straniere/embassy-of-rwanda-to-the-holy-see/</ref> Ku ya 4 Ukuboza 2020, Amb. Rwakazina yashyikirije Papa Francis amabaruwa y'icyizere yo guhagararira u [[Rwanda]] i [[Vatikani|Vatican]] kandi ibirori byabereye mu ngoro y'intumwa mu [[Vatikani|mujyi wa Vatikani]] . <ref>https://www.newtimes.co.rw/news/rwandan-envoy-presents-credentials-pope-francis</ref> <ref>{{Cite web |url=https://en.igihe.com/news/article/amb-rwakazina-presents-letters-of-credence-to-pope-francis |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2021-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112100848/https://en.igihe.com/news/article/amb-rwakazina-presents-letters-of-credence-to-pope-francis |url-status=dead }}</ref> <ref>https://easydiplomacy.com/en/ambasciate-straniere/embassy-of-rwanda-to-the-holy-see/</ref> Mbere yuko ashyirwa i Geneve, yari umuyobozi w'umujyi wa [[Kigali]] kuva 2018 kugeza 2019. <ref>https://www.newtimes.co.rw/news/marie-chantal-rwakazina-new-city-mayor</ref> <ref>https://www.africanews.com/2018/05/25/marie-chantal-rwakazina-elected-mayyor-of-rwanda-s-capital-kigali/</ref> <ref>https://face2faceafrica.com/article/meet-marie-chantal-rwakazina-the-new-mayor-of-rwandas-capital</ref> Rwakazina ni impuguke mu iterambere yakoranye na gahunda y’umuryango w’abibumbye ishinzwe iterambere(United Nations Development Programme/One), aho yari impuguke y’umuryango w’abibumbye i [[Kigali|Kigali-Rwanda]] kuva 2013 kugeza 2018, aho yari umuhuzabikorwa w’inkunga zose z’Umuryango w’Abibumbye mu bikorwa bya leta . <ref>https://www.ungeneva.org/en/news-media/presentation-of-credentials/2019/10/new-permanent-representative-rwanda-presents</ref><ref name=":0" />
== Akazi muri Kigali ==
Rwakazina Marie Chantal Arangije muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda]] yarahigishije mu 2000-2008, nyuma ngo asanga akeneye gukora mu nzego z’ibanze. Nibwo nyuma y’imyaka itatu yagizwe umuyobozi wungirije wa Ralga guhera mu 2010-2013.<ref name=":0" /> Rwakazina Marie Chantal yatorewe kuyobora Umujyi wa Kigali ku majwi 146, Uyu muyobozi akaba kandi yaratorewe Manda y’imyaka itanu, ishobora kuvugururwa rimwe igihe yongeye kugirirwa icyizere. Rwakazina yanagize uruhare mu gutegura gahunda ya Guverinoma y’imyaka irindwi, mu cyiciro cy’ubukungu .<ref name=":1" /><ref name=":2" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
ao2h4z4mwxut7yfttcfx1h95k6ept5d
Kariza Belise
0
10527
138519
133425
2026-09-17T11:08:50Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138519
wikitext
text/x-wiki
'''Kariza Belise''' ni umunyarwandakazi akaba yari umuyobozi w'ishami ry'ubukerarugendo muri RDB ( ikigo cy'igihugu cyu [[Rwanda]] gishinzwe iterambere).<ref>https://www.kigalitoday.com/ubukerarugendo/pariki/article/the-ben-agiye-gukora-igitaramo-kizavamo-amafaranga-yo-kwagura-icyanya-cy-ingagi</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/204019</ref> Belise Kariza ubu ni umuyobozi w’Ikigo Nyafurika gishinzwe kwita ku binyabuzima biba mu mashyamba, AWF .<ref>https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/belise-kariza-yifashishije-indirimbo-nywe-mu-kwerekana-umusaruro-w-icyuya-u</ref>
== Ibiganiro yatanze ==
Belise Kariza yavuzeko nubwo u [[Rwanda]] rukomeje gutera imbere mu bukerarugendo, hakenewe gutekerezwa izindi nzego bwakorerwamo kugirango bukomeze guteza imbere [[igihugu]]. Yavibuze taliki 03 [[ukuboza]] 2020 ubwo yatahaga inzu mberabyombi iri mumudugudu ndangamuco wa [[Kigali]] ([[Kigali]] Cultural Village) wubatswe i Rebero mumujyi wa [[Kigali]][https://web.archive.org/web/20220522113020/https://kiny.taarifa.rw/dukeneye-gukomeza-kwagura-inzego-zubukerarugendo-belize-kariza/ .]<ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/dukeneye-gukomeza-kwagura-inzego-zubukerarugendo-belize-kariza/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522113020/https://kiny.taarifa.rw/dukeneye-gukomeza-kwagura-inzego-zubukerarugendo-belize-kariza/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibindi ==
Belise Kariza avugako urwego rw’ubukerarugendo kandi rushobora rwose gutera imbere cyane mu gihe Abanyarwanda ubwabo bafite ubushake bwo kumenya, kwiga no gusangira ubwiza igihugu cyu Rwanda giha isi, nkuko umuyobozi mukuru ushinzwe ubukerarugendo mu kigo gishinzwe iterambere ry’u Rwanda (RDB) yabivuze.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/134037/News/rwandans-urged-to-visit-tourist-attractions</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]]
nsx6lyn2s71fhwlh9l8nk93yvpt4k33
Urwibutso Nicole
0
10534
137970
128660
2026-09-16T13:00:13Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137970
wikitext
text/x-wiki
== Ubuzima bwa mbere ==
Nicole ni umukobwa wavukiye mu Karere ka Gasabo mu 1994, avuka ari umuhererezi mu muryango w'abantu batatu. Yabyaranye n'umukobwa n'umugabo we wakuriye mu nzozi za siporo na siyansi. <ref name="auto">{{Cite web |last=Ba |first=ISHIMWE Olivier |title=Urwibutso Nicole ukinira ikipe y'igihugu ya Basketball yibarutse imfura - Inyarwanda.com |url=https://inyarwanda.com/inkuru/116551/urwibutso-nicole-ukinira-ikipe-yigihugu-ya-basketball-yibarutse-imfura-116551.html |website=inyarwanda.com}}</ref> Nicole yeguye ku butegetsi ahita yegukana igikombe cya shampiyona avuye i Kigali, atsinda APR WBBC. Mu 2019 yasubiye mu ikipe ya [[Kaminuza y'u Rwanda]] i [[Akarere ka Huye|Huye]] aho yigaga, akaba yari anashinzwe iterambere rya siporo muri kaminuza. Nicole akimara kurangiza kaminuza mu 2020 yasubiye mu ikipe yakiniraga ya IPRC HUYE. <ref name="auto" />
== Umwuga ==
Yatangiye gukina imikino itandukanye ku ishuri rye, ariko yibanda ku mukino wa Basketball cyane. Yitabiriye amarushanwa yo ku ishuri nka Ecole Notre Dame de la Providence Karubanda. <ref name="auto">{{Cite web |last=Ba |first=ISHIMWE Olivier |title=Urwibutso Nicole ukinira ikipe y'igihugu ya Basketball yibarutse imfura - Inyarwanda.com |url=https://inyarwanda.com/inkuru/116551/urwibutso-nicole-ukinira-ikipe-yigihugu-ya-basketball-yibarutse-imfura-116551.html |website=inyarwanda.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBa">Ba, ISHIMWE Olivier. [https://inyarwanda.com/inkuru/116551/urwibutso-nicole-ukinira-ikipe-yigihugu-ya-basketball-yibarutse-imfura-116551.html "Urwibutso Nicole ukinira ikipe y'igihugu ya Basketball yibarutse imfura - Inyarwanda.com"]. ''inyarwanda.com''.</cite></ref> Nicole yabaye kapiteni w'ikipe ye mu 2018. Ikipe yahise yegukana igikombe cya shampiyona i Kigali, itsinze APR WBBC. Mu mwaka we 2019 yasubiye mu ikipe ya Kaminuza y'u Rwanda i Huye aho yigaga ndetse akaba yari anashinzwe iterambere rya siporo muri kaminuza (Minisitiri wa Siporo). Nicole akimara kurangiza kaminuza mu 2020 yasubiye mu ikipe ya IPRC HUYE. <ref>{{Cite web |title=Imikino si iy'abagabo gusa, abakobwa n'abagore na bo barashoboye (ingero) |url=https://www.kigalitoday.com/imikino-11/indi-mikino/article/imikino-si-iy-abagabo-gusa-abakobwa-n-abagore-na-bo-barashoboye-ingero |website=Kigali Today}}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
l5tfygjyt03vd9d3u3qwkwc3uj5hgfz
Karen Bugingo
0
10541
137895
108631
2026-09-16T12:45:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137895
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Karen Bugingo.jpg|thumb|Karen Bugingo wanditse My name is life]]
'''Karen Bugingo''' (wavutse 1992) ni Umwanditsi w'ibitabo akaba akaba yarakize kanseri akanayandikaho igitabo cyitwa My name is Life.<ref>{{Cite web |url=https://www.eachamps.rw/article/5256/Karen-Bugingo-wakize-kanseri-akabyandiho-igitabo-yakimurikitse-i-Kampala |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2019-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527143831/http://www.eachamps.rw/article/5256/Karen-Bugingo-wakize-kanseri-akabyandiho-igitabo-yakimurikitse-i-Kampala |url-status=dead }}</ref>
== Ubuzima Bwite ==
Karen bugingo yavukiye i kigali ababyeyi be bapfuye muri Genocide yakorewe abatutsi, amashuri abanza yayize muri La Colombiere ayisumbuye ayarangiriza muri Lycee de [[kigali]], kaminuza ayiga Mount [[kenya]] aho yize ibyerekeye itangazamakuru.<ref>https://umutihealth.com/karen-bugingo-wakize-kanseri/</ref>
== Ibyerekeye igitabo cye ==
Igitabo cye kivuga kurugendo rwe nurugamba yarwanye rwa kanseri yarwanye kugeza ayikize avugako mubusanzwe akunda kwandika My name is Life akaba aricyo gitabo cya mbere yanditse akaba yararwaye kanseri yo mubwoko bwa Lymphoma izwi nka kanseri yo mumaraso.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/80636/umunyeshuri-wo-muri-mount-kenya-university-warwaye-cancer-ak-80636.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore ba bahanzi]]
rn5zc58m81dqyqb644xr9vbvoq4a517
Alexia Mupende
0
10546
138016
128259
2026-09-16T13:06:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138016
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Alexia Uwera Mupende''' (17 Ugushyingo 1984 - 8 Mutarama 2019) yari umunyamideli [[Rwanda|w’umunyarwandakazi]], umukinnyi w’amafirime n’inzobere mu bijyanye n’isiporo rusange z'ifasha umubiri, igihe yapfaga, yari umuyobozi mukuru muri ''Waka Fitness'', i [[Kigali]], umurwa mukuru w’u [[Rwanda]]. <ref name="1R">http://www.pmldaily.com/news/2019/01/mystery-as-rwandan-model-actress-alexia-mupende-is-stabbed-to-death-by-maid.html</ref>
== Amavu n'amavuko ==
Alexia Uwera yavukiye muri [[Kenya]] . Yize amashuri muri [[Ubugande|Uganda]], ahabwa impamyabumenyi y'amashuri makuru muri Namasagali College mu Karere ka Kamuli . Yakomeje kubona impamyabumenyi y'amashuri yisumbuye muri St. Lawrence College, muri [[Uganda]]. Nyuma yibyo yimukiye mu [[Rwanda]] aho yarangirije impamyabumenyi ya Bachelor of Information Technology yakuye muri [[kaminuza y'u Rwanda]] . <ref name="1R" /><ref>https://www.isimbi.rw/imideli/article/urupfu-rwa-alexia-mupende-rwashegeshe-benshi-mu-byamamare</ref>
== Umwuga ==
Alexia Mupende yari umunyamideli mpuzamahanga, wari uhagarariye u [[Rwanda]], mu birori by'imyambarire yabereye i Kampala muri [[Uganda]], Geneve mu [[Ubusuwisi|busuwisi]], Dubai, United Arab Emirates, Colombo, Sri Lanka na Mumbai, mu [[Buhinde]]. Kugira ngo yongere amafaranga yinjiza, yabaye umuyobozi mukuru wa ''Waka Fitness'', club ya fitness mu mujyi wa [[Kigali]]. <ref name="2R">https://www.newtimes.co.rw/section/read/200694</ref> <ref name="3R">https://www.softpower.ug/rwandas-celebrated-model-and-actress-alexia-mupende-killed-by-housemaid/</ref>
== Urupfu ==
Ku mugoroba wo ku wa kabiri, 8 Mutarama 2019, umurambo wa Alexia Uwera Mupende wabonetse muri kimwe mu byumba byo kuraramo kwa se mu Murenge wa Nyarugunga, [[Akarere ka Kicukiro|mu Karere ka Kicukiro]], mu nkengero z'umujyi wa [[Kigali]]. Yari yatewe icyuma inshuro nyinshi. <ref name="4R">https://www.newtimes.co.rw/news/top-rwandan-model-alexia-mupende-murdered</ref> Abashinzwe umutekano mu [[Rwanda]] batangaje ko barimo gushakisha Antoine Niyireba, ufite imyaka 23, wari umukozi wo mu rugo kwa nyina wa nyakwigendera. Niwe wakekwagaho ubwicanyi. <ref name="5R">https://www.newtimes.co.rw/news/tributes-pour-model-alexia-mupende</ref>
== Ibindi bitekerezo ==
Igihe yapfaga, yateganyaga gushyingirwa muri Gashyantare 2019, kandi ubutumire bw'ubukwe bwari bwashyizwe ahagaragara. <ref name="6R">{{Cite web |url=https://www.the-star.co.ke/news/2019/01/09/top-kenyan-born-rwandan-model-alexia-mupende-murdered_c1875377 |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2019-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203092732/https://www.the-star.co.ke/news/2019/01/09/top-kenyan-born-rwandan-model-alexia-mupende-murdered_c1875377 |url-status=dead }}</ref> <ref name="7R">https://www.monitor.co.ug/News/World/Shock-top-Rwandan-model-Alexia-Mupende-murdered-house-maid/688340-4927094-lc8h36z/index.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa filime]]
[[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]]
0oskpm7muz24ko81q5sq1brdf8y4qdh
Gisele Ishimwe
0
10560
138212
83538
2026-09-17T08:53:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138212
wikitext
text/x-wiki
Gisele Ishimwe ni umunyarwandakazi [https://www.kigalitoday.com/imikino-11/indi-mikino/article/ikipe-y-igihugu-y-abagore-ya-cricket-yasesekaye-i-kigali-yakirwa-gitwari ukina umukino wa Cricket]<ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/indi-mikino/article/ikipe-y-igihugu-y-abagore-ya-cricket-yasesekaye-i-kigali-yakirwa-gitwari</ref> mu ikipe y'igihugu cy'u Rwanda. [https://crickettimes.com/player/110352/gisele-ishimwe/ Yavutse kuwa]<ref>https://crickettimes.com/player/110352/gisele-ishimwe/</ref> 11/09/2004 avukira mu Rwanda.<ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/indi-mikino/article/ikipe-y-igihugu-y-abagore-ya-cricket-yasesekaye-i-kigali-yakirwa-gitwari</ref><ref>https://crickettimes.com/player/110352/gisele-ishimwe/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
b18ufbl2fx72ub01pkemwbfi5rul71j
Nkuranga Lynder
0
10565
138409
136647
2026-09-17T10:28:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138409
wikitext
text/x-wiki
'''Nkuranga Lynder''' ni [[umugore]] w'umunyarwandakazi wari ukuriye ubutasi mu mahanga mu rwego rw'u [[Rwanda]] rishinzwe Umutekano ubu ni umukuru w'urwego rushinzwe abinjira n'abasohoka.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-58477515</ref>
== Ubuzima bwite ==
Assistant Commissioner of Police (ACP)<ref>https://www.police.gov.rw/home/</ref> '''Nkuranga Lynder''' [wavutse muri 1982], niwe [[Umugore|mugore]] wa mbere uyobora uru rwego rushinzwe imipaka, abinjira n'abasohoka, uburenganzira bwo gukorera mu [[Rwanda]],<ref>https://www.afrik.com/rwanda-qui-est-lynder-nkuranga-premiere-femme-a-diriger-les-services-secrets</ref> inyandiko z'inzira, ubwenegihugu n'ibindi.[https://www.migration.gov.rw/]<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/acp-linda-nkuranga-yagizwe-umuyobozi-muri-niss |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2020-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921070325/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/acp-linda-nkuranga-yagizwe-umuyobozi-muri-niss |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://en.igihe.com/news/article/acp-lynder-nkuranga-named-director-general-of-immigration-and-emigration |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514071231/https://en.igihe.com/news/article/acp-lynder-nkuranga-named-director-general-of-immigration-and-emigration |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/acp-lynder-nkuranga-yahawe-kuyobora-urwego-rw-abinjira-n-abasohoka</ref>
'''Nkuranga Lynder''', ufite [[imyaka]] 40, afite impamyabumenyi ihanitse mu bijyanye n'[[Amahoro (Akagari)|amahoro]] n'amakimbirane ndetse anitabira amasomo mu [[ishuri]] rya polisi rya [[Akarere ka Musanze|Musanze]].<ref>https://www.police.gov.rw/home/</ref> Amaze [[imyaka]] irenga icumi akora muri Polisi y'[[igihugu]] y'u [[Rwanda]]<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/acp-linda-nkuranga-yagizwe-umuyobozi-muri-niss |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2020-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921070325/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/acp-linda-nkuranga-yagizwe-umuyobozi-muri-niss |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/acp-lynder-nkuranga-yahawe-kuyobora-urwego-rw-abinjira-n-abasohoka</ref> Umwuga we wabaye mwiza kandi byihuse kugeza ubu.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/acp-linda-nkuranga-yagizwe-umuyobozi-muri-niss |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2020-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921070325/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/acp-linda-nkuranga-yagizwe-umuyobozi-muri-niss |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://en.igihe.com/news/article/acp-lynder-nkuranga-named-director-general-of-immigration-and-emigration |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514071231/https://en.igihe.com/news/article/acp-lynder-nkuranga-named-director-general-of-immigration-and-emigration |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/byinshi-kuri-acp-lynder-nkuranga-wabaye-umugore-wa-mbere-uyoboye-urwego</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-58477515</ref>
== Imiromo yakoze ==
'''Nkuranga Lynder''' yazamutse vuba mu mapeti mu gipolisi mu [[Imyaka|myaka]] igera ku 10,<ref>https://www.afrik.com/rwanda-qui-est-lynder-nkuranga-premiere-femme-a-diriger-les-services-secrets</ref> mu 2018 we n'abandi [[Umugore|bagore]] babiri Rose Muhisoni na Teddy Ruyenzi bahawe ipeti rya ACP (Assistant Commissioner of Police)<ref>https://www.police.gov.rw/home/</ref>. '''Lynder Nkuranga''' yari amaze [[umwaka]] [[Rimwe|umwe]] akuriye ishami ry'ubutasi mu mahanga mu rwego rw'u [[Rwanda]] rushinzwe umutekano National Intelligence and Security Services (NISS)<ref>{{Cite web |url=https://sobanukirwa.rw/body/niss |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701101227/https://sobanukirwa.rw/body/niss |url-status=dead }}</ref> <ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/byinshi-kuri-acp-lynder-nkuranga-wabaye-umugore-wa-mbere-uyoboye-urwego</ref>. Icyo gihe nibo [[Umugore|bagore]] ba mbere bari bageze hejuru cyane mu mapeti y'igipolisi mu [[Rwanda]],<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/acp-lynder-nkuranga-yahawe-kuyobora-urwego-rw-abinjira-n-abasohoka</ref> nyuma ya '''Mary Gahonzire''' wageze ku rwego rwa komiseri. '''Nkuranga''' yakoze imirimo itandukanye muri polisi irimo :<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/acp-linda-nkuranga-yagizwe-umuyobozi-muri-niss |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2020-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921070325/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/acp-linda-nkuranga-yagizwe-umuyobozi-muri-niss |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://en.igihe.com/news/article/acp-lynder-nkuranga-named-director-general-of-immigration-and-emigration |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514071231/https://en.igihe.com/news/article/acp-lynder-nkuranga-named-director-general-of-immigration-and-emigration |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.afrik.com/rwanda-qui-est-lynder-nkuranga-premiere-femme-a-diriger-les-services-secrets</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-58477515</ref>
* kuba umukuru w'ibiro bya komiseri mukuru wa polisi y'u [[Rwanda]].
* Yanabaye umuvugizi wungirije wa polisi.<ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/byinshi-kuri-acp-lynder-nkuranga-wabaye-umugore-wa-mbere-uyoboye-urwego</ref>
* Yabaye kandi umukuru w'urwego rwa [[Kigali]] International Conference Declaration (KICD) ruhuriwemo n'abagore mu nzego z'umutekano z'ibihugu 42 bya Africa, rugamije kurwanya ihohoterwa rishingiye ku gitsinda n'ihohoterwa rikorerwa abana.<ref>https://www.icglr-rtf.org/6th-kigali-international-conference-declaration-kicd-annual-general-meeting-on-the-role-of-security-organs-to-end-violence-against-women-and-girls/</ref> <ref>https://police.gov.rw/fileadmin/templates/images/News-2016/RNP_-_KICD_Supplement.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-58477515</ref>
* Umwaka ushize, mbere yo kugirwa ukuriye ubutasi mu mahanga yari komiseri ushinzwe ubutwererane na protocol muri polisi.<ref>https://www.police.gov.rw/home/</ref><ref>https://www.afrik.com/rwanda-qui-est-lynder-nkuranga-premiere-femme-a-diriger-les-services-secrets</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/acp-lynder-nkuranga-yahawe-kuyobora-urwego-rw-abinjira-n-abasohoka</ref>
* '''Nkuranga Lynder''' umwe mu bagore bacye bari mu rwego rwo hejuru mu mapeti ya polisi y'u Rwanda usigaye ari umukuru w'urwego rushinzwe abinjira n'abasohoka.<ref>https://www.migration.gov.rw/</ref><ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/byinshi-kuri-acp-lynder-nkuranga-wabaye-umugore-wa-mbere-uyoboye-urwego</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-58477515</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umupolisi]]
[[Ikiciro:Ushinzwe umutekano]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Umunyamwuga]]
modqzqaijgeg7upbzd59zid6vmba2by
Mukantabana Mathilde
0
10572
138163
117914
2026-09-17T08:43:11Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138163
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mukantabana, Matilde.jpg|thumb|Mukantabana, Matilde]]
'''Mukantabana Mathilde''' ( wavutse 1958 ) ni umunyapolitiki n'umudipolomate [[Rwanda|w'umunyarwandakazi]] wavukiye i [[Butare]]<ref>{{Cite web |url=https://rwandaembassy.org/the-embassy/ambassadors-message |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520181456/https://rwandaembassy.org/the-embassy/ambassadors-message |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.rwanda-podium.org/index.php/actualites/education/1839-uindy-usa-rwandan-ambassador-mathilde-mukantabana-lecture</ref>, kuri ubu akora nka ambasaderi w'u [[Rwanda]] muri [[Amerika]] akaba na Ambasaderi uhagarariye [[Megizike|Mexico]], [[Burezile|Burezili]], na [[Arijantine]] . Ni Perezida akaba ari nawe washinze umuryango udaharanira inyungu Friends of [[Rwanda]] Association (F.O.R.A ). <ref>{{Cite web |url=https://genesisbizz.com/Abategura-Miss-Rwanda-bahuye-na-Ambasaderi-w-u-Rwanda-muri-Amerika |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516152920/https://genesisbizz.com/Abategura-Miss-Rwanda-bahuye-na-Ambasaderi-w-u-Rwanda-muri-Amerika |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/news/envoy-draws-parallels-between-martin-luthers-vision-and-rwanda-recovery</ref>
[[Dosiye:Mathilde_Mukantabana_&_Mauricio_Macri.jpg|thumb|306x306px| Mathilde Mukantabana & Mauricio Macri perezida wa Argentine]]
== Ibyo Yize ==
Mukantabana Mathilde yize amateka n'ubumenyi bw'isi aho yabonye impamyabushobozi mu cyiciro cya kabili cya kaminuza muri kaminuza nkuru yu Burundi, yakomeje yiga amateka abona icyiciro cya gatatu cya kaminuza hamwe na social work muri kaminuza ya Carifornia State univerisity iri sacramento muri Carifornia muri Amerika, akaba afite imypamyabushobozi y'ikirenga mu ndimi yakuye muri Carifornia State univerisity sacramento .<ref name=":0">{{Cite web |url=https://rwandaembassy.org/the-embassy/ambassadors-message |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520181456/https://rwandaembassy.org/the-embassy/ambassadors-message |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:California State University, Sacramento - University Library.jpg|center|thumb|Kaminuza ya California State, Mathilde yizemo]]
== IByo YAKOZE ==
Mukantabana Mathilde afatanyije na UNDP Batangije umuryango social work, umuryango utigenga muri kaminuza nkuru y'u Rwanda mu myaka 1999, aho yari n'umwarimu muri kaminuza, akomeza no kuba muri mu nama y'ubutegetsi ya Sonoma State university, aho yigishaga amasomo ajyanye na genocide .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]]
[[Ikiciro:Abagore babanyapolitike]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
8bckc0li0gze3gys5gt7xzdegeoco4b
Makeda
0
10600
137984
108640
2026-09-16T13:02:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137984
wikitext
text/x-wiki
'''Makeda Mahadeo''' yavukiye muri Leta Zunze Ubumwe Z'[[Amerika]] mu 1987.<ref>https://www.eachamps.rw/article/4264/Umunyarwandakazi-ufite-inkomoko-muri-Jamaica-Dj-Makeda-yakoreye-ubukwe-ku-Kivu-Amafoto</ref>
== Ubuzima bwe bwite ==
Makeda yakuriye muri Jamaica ari naho yigiye kugeza muri Kaminuza avanayo impamyabumenyi y'icyiciro cya kabiri cya Kaminuza mu Buvanganzo bw'[[Icyongereza]], Umugabo we akaba yitwa Haguma Sacha.<ref>https://eafeed.com/makeda-mahadeo-biography-age-husband-education-net-worth/</ref>
NI umukobwa wabyawe na se w'umunyarwanda Aloys Karamuheto( wamamaye nka Bongoman) naho Nyina w'umunya -Jamaica Ann Marie Witter, Bongoman umubyeyi wa Makeda wari umuhanzi akaba n'umu DJ wamamaye mu [[Rwanda]] mu njyana ya Reggae, yacurangiye mutubyiniro twakunzwe cyane mu Mujyi wa [[Nairobi]] ndetse n'i [[Kigali]].
Makeda avukana n'abavandimwe be barimo uwitwa Gicari na Jeffrey, uyu mukobwa yaje kuba mu [[Rwanda]] amaze kuba mukuru kuburyo mu myaka mike ahamaze atarabasha kumenya kuvuga [[ikinyarwanda]] gusa mubyo akora yihata cyane kwiga kukivuga.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/dj-makeda-yakowe-amafoto |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514170301/https://igihe.com/imyidagaduro/article/dj-makeda-yakowe-amafoto |url-status=dead }}</ref>
== Umwuga ==
[[Dosiye:Rwanda television 23.png|thumb|Makeda yakoreye televiziyo y'u Rwanda]]
Makeda yanyuze kuri contact FM aho yakoraga ikiganiro THe Switch yakoreye Televisiyo y'u [[Rwanda]] yisanzura mu kiganiro "Rise and Shine [[Rwanda]] ". yaanakore Journal.rw ubu akorera CNNB [[Afurika]].<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/91036/umunyarwandakazi-makeda-vanessa-mdee-mu-bagize-akanama-nkemurampaka-kirushanwa-east-africa-91036.html</ref>Muri 2019 Makeda yabaye umukemurampaka muri East African Got Talent.<ref>https://eafeed.com/makeda-mahadeo-biography-age-husband-education-net-worth</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abagore]]
p1eh1sb4elphfjai5glhk2xhx1a59sl
Therese Bishagara Kagoyire
0
10603
138250
133554
2026-09-17T09:19:50Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138250
wikitext
text/x-wiki
'''Therese Bishagara Kagoyire''' (25 Ukuboza 1952 - 8 Nyakanga 2019) <ref name="auto2">{{Cite web |url=https://en.igihe.com/news/senator-kagoyire-passes-on |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523133301/https://en.igihe.com/news/senator-kagoyire-passes-on |url-status=dead }}</ref> yari [[Rwanda|umunyarwandakazi]] w'umunyapolitiki . Kuva mu 2011 kugeza 2019, yabaye umwe mu bagize Sena y'u [[Rwanda]] . Yari umunyamuryango wa [[Ishyaka FPR-Inkotanyi|Rwanda Patriotic Front]] (FPR)<ref>{{Cite web |url=https://www.parliament.gov.rw/news-detail?tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=7651&cHash=c504271a3b575dba522d48be46eb9e18 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514174828/https://www.parliament.gov.rw/news-detail?tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=7651&cHash=c504271a3b575dba522d48be46eb9e18 |url-status=dead }}</ref>.
== Ubuzima bwo hambere ==
Bishagara yakuriye muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] aho yakuye impamyabumenyi ihanitse. <ref name="auto1">https://rwandatoday.africa/rwanda/news/bishagara-legacy-on-rights-2471380</ref> Yari afite impamyabumenyi ihanitse mu bumenyi bw’ibinyabuzima<ref>{{Cite web |url=https://menyanibi.rw/senateri-bishagara-kagoyire-therese-yitabye-imana/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929024409/https://menyanibi.rw/senateri-bishagara-kagoyire-therese-yitabye-imana/ |url-status=dead }}</ref>.
== Umwuga ==
Bishagara yakoze ubushakashatsi muri Programme de la Lutte Contre le [[SIDA]] et les Infection Indwara zandurira mu mibonano mpuzabitsina,kandi yabaye n’ubunyamabanga buhoraho bwa komisiyo y’igihugu ishinzwe kurwanya SIDA, Yabaye Umuyobozi w'Ikigo cy'ubuvuzi cya [[Kigali]] (1996–2004). Yabaye umwarimu w'igihe gito muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda|kaminuza nkuru y'u Rwanda]] (1999–2003)<ref>{{Cite web |url=https://rwandainspirer.com/2019/07/19/deceased-senator-bishagara-kagoyire-laid-to-rest-friends-family-pay-their-last-tribute-to-her/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2019-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101022437/http://rwandainspirer.com/2019/07/19/deceased-senator-bishagara-kagoyire-laid-to-rest-friends-family-pay-their-last-tribute-to-her/ |url-status=dead }}</ref>.
Yakoze nka Resident Advisor Feature International / Easure Evaluation / USAID kuva 2006 kugeza 2007. Yabaye umujyanama wa tekinike muri Save the Children UK mu 2006, ndetse no muri PSI - Ibiranga gukumira VIH (2005–2006). Kuva mu 2008 kugeza 2011, Bishagara yari umuyobozi wa gahunda y'igihugu ya Jhpiego / MCHIP International, umuryango utegamiye kuri Leta ukorana na kaminuza ya Johns Hopkins (USAID)<ref>https://allafrica.com/stories/201907100080.html</ref>.
Yakoze mu myanya y'abagize inama y'ubutegetsi muri White Ribbon Alliance for Motherhood Safe (2007–2011), Université Libre de Kigali (2008–2011) hamwe n'ikigega cyo gutera inkunga iterambere ry’u [[Rwanda]], Rwanda Local Development Support Funds (2007–2011). Yari umunyamuryango wa Association d'Exécution des Travaux d'Intérêt Public (ASSETIF). Yabaye perezida wa Profemmes Twese -Hamwe na COCAFEM / Ibiyaga Bigari (2007–2011).<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/senateri-bishagara-kagoyire-therese-yitabye-imana</ref> Bishagara yinjiye mu [[Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda|nteko ishinga amategeko]] mu mutwe wa Sena y'u [[Rwanda]] muri 2011, nk'uhagarariye [[Intara y'Uburengerazuba|Intara y'Iburengerazuba]]<ref name="ktpress2021">https://www.ktpress.rw/2019/07/funerals-of-senator-bishagara-kagoyire-therese/</ref><ref>https://rwandatoday.africa/rwanda/news/bishagara-legacy-on-rights-2471380</ref> .
== Urupfu ==
Bishagara yararwaye muri Mata 2019. Yapfuye ku ya 8 Nyakanga 2019 mu bitaro bya Johns Hopkins, Baltimore, Maryland, muri [[Amerika]] <ref>https://www.newtimes.co.rw/news/kagoyire-be-laid-rest-friday</ref> Yashyinguwe mu irimbi rya Rusororo i [[Kigali]]. <ref name="auto1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Abagore]]
[[Ikiciro:Abagore ba abayobozi]]
gq8pnv3ahtd6ustvvfwqp754i3qpqjw
Umugezi koko yi Rusizi
0
10637
138144
115116
2026-09-17T08:36:05Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138144
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|Umugezi wa rusizi|301x301px]]
'''Umugezi wa Koko''' ni uruzi mu [[Akarere ka Rusizi|Karere ka Rusiz]]<nowiki/>i gaherereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]] y'[[Intara y'Uburengerazuba|uburengerazuba]] bw'u [[Rwanda]] akaba ari uruzi rw'iburyo rw'[[umugezi wa Ruhwa]], rukaba rugabanya umupaka uhuza uturere two mu burengerazuba bw'u [[Rwanda]] n'[[Uburundi]]. Kuburebure bwayo bwose inyura muri [[Pariki ya Nyungwe|parike ya Nyungwe]] .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Koko_River_(Rusizi_District)</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umugezi]]
[[Ikiciro:Imigezi]]
[[Ikiciro:Uruzi]]
1rw002cr38c3yaefjiqw3473p1dxnia
Ikimoteri cya Nduba
0
12590
138017
123983
2026-09-16T13:06:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138017
wikitext
text/x-wiki
Mu rwego rwo kunoza imicungire y’imyanda mu Mujyi wa [[Kigali]] mu buryo butabangamiye [[ibidukikije]] n’[[ubuzima]] bw’abaturage, Hashyizweho ikimoteri cy’imyanda i Nduba muri [[Akarere ka Gasabo|Gasabo]] mu mwaka wa 2012.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://igihe.com/ibidukikije/ibungabunga/article/ikimpoteri-cya-nduba-kimaze-gushorwamo-hafi-miliyari-6-frw-cyateje-impagarara |title=Archive copy |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522221029/https://igihe.com/ibidukikije/ibungabunga/article/ikimpoteri-cya-nduba-kimaze-gushorwamo-hafi-miliyari-6-frw-cyateje-impagarara |url-status=dead }}</ref>
== Imiterere y'Iikimoteri cya Nduba ==
Ikimoteri cya Nduba kiri hejuru ku mpinga y’[[umusozi]] mugari kandi muremure mu murenge wa Nduba Akagari ka Muremure, kigakora ku midugudu ibiri ya Taba na Musezero. Hari amatoni menshi y’imyanda iri ku gasi, ikusanywa iva mu ngo n’ibigo mu mugi wa [[Kigali]]. <ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/article/abadepite-bagiye-gusura-ikimoteri-cya-nduba-amasazi-abasanganira-batarakigeraho</ref>Ikimoteri cya Nduba gifite hegitari 52,6 harimo 28,6 ziri gukoreshwa na 24 zo kucyaguriraho. Cyakira toni zirenga 500 z’imyanda ikomeye na metero kibe 150 kugeza kuri 200 z’imyanda yoroshye yo mu bwiherero.<ref name=":0" />
== Imicungire n'imikoresherezwe y'ikimoteri ==
Imicungire y’ikimoteri cya Nduba iri mu maboko y’Umujyi wa [[Kigali]] na WASAC itanga ubufasha mu bya tekiniki.<ref name=":0" /> iki kimoteri gishyirwaho hari hateganyijwe ko hazabaho uburyo bwo kubyaza umusaruro cyangwa gukora ifumbire n'ingufu mu myanda ijyanwa muri icyo kimoteri kandi hakubakwa ahantu hatunganyirizwa ibyo bishingwe habugenewe ariko ntibirakorwa bikaba bibangamira uburenganzira n' imibereho myiza y'abaturage batuye mu nkengero yi'icyo kimoteri kuko usanga hari umwuka mubi bahumeka n'amasazi ahaturuka ashobora kubanduza indwara nyinshi ziterwa n'umwanda .<ref>https://www.bwiza.com/?Kigali-Abaturiye-ikimoteri-cya-Nduba-batarimurwa-barasaba-gutabarwa-vuba</ref><ref>https://www.webrwanda.com/2021/04/umujyi-wa-kigali-wahawe-ukwezi-ngo_29.html</ref>
== Ingaruka z'ikimoteri cya Nduba ==
Haba ku bantu baturiye ikimoteri cya Nduba cyangwa ibindi binyabuzima muri rusange bigerwaho n'ingaruka mbi mu gihe icyo kimoteri kititaweho nkuko bigomba gukorwa; harimo indwara ziturutse k'umwanda no ku mwuka mubi bahumeka. Gusa icyo kimoteri kikaba gifite ningaruka nziza kuko iyo urebye mumujyi wa [[Kigali]] ubonako urangwamo nisuku nyinshi haba mu ngo ndetse no mu mihanda yo mumugi wa kigali ubonako haba hakeye cyane ugeraranyije no mumyaka yashize kuko imyanda yose ihakusanirizwa ifite aho yoherezwa ndetse ikanahatunganirizwa muburyo bwo kubyaza umusaruro iyo myanda yose ihakusanyirizwa.<ref>{{Cite web |url=http://www.ipar-rwanda.org/news-events/ipar-in-the-news/article/43-6-by-abanyakigali-batuye-akajagari-bibasiwe-n-umwanda |title=Archive copy |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419200817/http://www.ipar-rwanda.org/news-events/ipar-in-the-news/article/43-6-by-abanyakigali-batuye-akajagari-bibasiwe-n-umwanda |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
8p5ftpivmmddtz5h0jd1cc6kl8l1wkd
DJ Marnaud
0
12686
138018
136417
2026-09-16T13:06:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138018
wikitext
text/x-wiki
Dj Marnaud ni umwe mubasore baamenyekanye cyane cyane mukuvangavanga imiziki hano mu [[Rwanda Mountain Tea|Rwanda]]. Magingo aya uy[[Umugano|umugabo]] ni umwe mubantu bazwiho [[Ubuvanganzo|ubuhanga]] buhanitse mukuvaganga imiziki mutubyiniriro mub
bir ndetse n'ii,ibitaramo bigiye bitandukanye hano [[Mugwaneza Pacifique|mu Rwa]]. nda<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/87446/bwa-mbere-dj-marnaud-agiye-gucuranga-mu-bubiligi-87446.html</ref>
== Amateka ==
Mugisha arnaud uzwi cyane kwizina ry'[[Ubuhinzi bw'ibigoli|ubuhanzi]] nka Dj marnaud , yavutse tariki 26 [[Ugushyingo]] 1995.
Kumyaka ye [[Itamu|Itanu]] [[Mugisha Emmanuel|Mugisha]] Arnaud yarafite ubumenyi kuri piyano kandi anakora ibyino na ma korigarafiya. Dj Marnaud mubwangavu bwe yabyinaga ibyino gakondo hamwe n'inganzo ngari culture troupe.<ref>https://profileability.com/dj-marnaud/#.YyRiAVPRY0N</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
.
ewcm55aicoyfcag6nqhwqrylzik5x9u
Imfurayacu jean Luc
0
12701
138373
136464
2026-09-17T10:03:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138373
wikitext
text/x-wiki
Imfurayacu Jean Luc ni umunyamakuru wa siporo mu [[Rwanda]] aho yamenyekanye mubiganiro bitandukanye ku marandiyo atandukanye nka Inyarwanda.com, Radio/Tv 10 ubu akaba akora ikiganiro cya siporo kuri B&B UMWEZI.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/108344/umunyamakuru-imfurayacu-jean-luc-yagizwe-umuyobozi-kuri-bb-fm-umwezi-108344.html</ref><ref>http://www.isimbi.rw/imyidagaduro/article/umunyamakuru-imfurayacu-jean-luc-yagizwe-umuyobozi-muri-b-b-fm</ref><ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/imfurayacu-jean-luc-yagizwe-umuyobozi-muri-b-b-fm-umwezi |title=Archive copy |access-date=2022-09-16 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920180713/https://igihe.com/imyidagaduro/article/imfurayacu-jean-luc-yagizwe-umuyobozi-muri-b-b-fm-umwezi |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
8uyez2xeuon2hishl47q9d2ved9v3zz
Hirwa Jean de Dieu
0
12703
138355
136556
2026-09-17T10:01:18Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138355
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rayon Sport Uniform.JPG|thumb|Rayon sports Uniform]]
Hirwa Jean de Dieu ni Umukinnyi wa Rayon Sports yayijemo avuye muri Marines FC, mbere yaho akaba yarakina mu ikipe yi intare FC yakuriyemo. Akaba ari umukinnyi ukina mu mutima wa ba myugariro. Ni umwe mu bitwaye neza ku mwanya we mu mwaka w’imikino wa 2021/2022 mu Ikipe ya Marines FC yakiniraga.<ref>{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/hirwa-jean-de-dieu-mu-gihirahiro-ibyo-gukinira-rayon-sports-biracyasobanye |title=Archive copy |access-date=2022-09-16 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171042/https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/hirwa-jean-de-dieu-mu-gihirahiro-ibyo-gukinira-rayon-sports-biracyasobanye |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
3jrbat58a7zqo2d2e7cc98wsjn3v0bt
Kayiranga Jean Baptiste
0
12704
137857
136557
2026-09-16T12:41:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137857
wikitext
text/x-wiki
Kayiranga Jean Baptiste yavukiye i Murambi muri Rwamagana, yakiniye ikipe y’abana y’i Gikondo na APE Rugunga, aho nyuma y’imyaka ibiri gusa yahise abengukwa na [[Rayon sports fc|Rayon Sports]], Mu 1996 yakiniye Avenue Sportif de la Marsa imyaka ibiri yo muri Tunisia, yahagaritse gukina mu 2000, yakoze amahugurwa y’ubutoza mu Budage, atangira ari umwungiriza , agaruka muri Rayon Sports yahesheje igikombe cya shampiyona nk’umutoza mukuru mu 2005. Yatoje AS Kigali, Kiyovu Sports, Gicumbi FC, Mukura VS, Pépinière FC, [[Amavubi]] makuru, U-20, Amavubi y’abagore na Alliance Sports Club yo muri [[Tanzaniya|Tanzania]].<ref>http://isimbi.rw/kwibuka/article/umukinnyi-ntiyatinyaga-kwita-mugenzi-we-bakinana-inyenzi-kayiranga-jean-baptiste</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/72458/kuba-yarahoze-mu-makipe-akomeye-n-amavubi-kayiranga-hari-ubu-72458.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abatoza ba Ruhago]]
0srktyr958wohi5seyse0ry9wdihr4g
Shema Maboko Didier
0
12712
137985
136513
2026-09-16T13:02:41Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137985
wikitext
text/x-wiki
Shema Maboko Didier ni umusifuzi wa basiketi balo akaba gusifura mu mikino y’amajonjora ya BAL 2020 muri [[Madagasikari]], yanabaye umuyobozi wa Tekinike igihe kirekire mu ishyirahamwe ry’umukino wa Basketball mu [[Rwanda]], akaba aherutse gusoza icyiciro cya 3 cya kaminuza mu Buyapani mu masomo ya Siporo, muri kaminuza ya Tsukuba (Univeristy of Tsukuba), yagizwe umunyamabanga uhoraho muri Minisiteri ya Siporo.<ref>http://isimbi.rw/siporo/article/shema-maboko-didier-wari-umunyamabanga-wa-minisports-yahagaritswe</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]]
[[Ikiciro:Umusifuzi muri Siporo]]
i2x35wfuwlrrtt7zjqopby7to5vlmcm
Ndayishimiye Eric
0
12736
138500
136605
2026-09-17T11:01:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138500
wikitext
text/x-wiki
Ndayishimiye Eric izwi nka Bakame w’imyaka 30 y’amavuko, ni umuzamu mu makipe yu mukipira wa maguru, umaze imyaka irenga 13 agaragaza ubushobozi bukomeye mi izamu, aho yamenyekanye mu mwaka w’imikino wa 2008-2009 ubwo yafashaga ATRACO FC kwegukana igikombe cya shampiyona y’Icyiciro cya Mbere mu [[Rwanda]], kuva 2009 kugeza 2013 uyu muzamu yakiniraga APR FC ayivamo yerekeza muri [[Rayon sports fc|Rayon Sports]] atandukana nayo muri 2018 yerekeza muri AFC Leopards yo muri [[Kenya]].<ref>https://www.teradignews.rw/tag/ndayishimiye-eric-bakame/</ref> Mu mpeshyi ya 2019 ni bwo yasinyiye AS Kigali amasezerano y’imyaka ibiri yarangiye muri Nyakanga 2021, uyu muzamu ni umwe mu bakinnyi ngenderwaho mu Ikipe y’Igihugu y’u Rwanda [[Amavubi]] kuva muri 2008.<ref>{{Cite web |url=https://inkanga.com/ndayishimiye-eric-bakame-watandukanye-na-as-kigali-ageze-kure-ibiganiro-nikipe-nshya/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-17 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171724/https://inkanga.com/ndayishimiye-eric-bakame-watandukanye-na-as-kigali-ageze-kure-ibiganiro-nikipe-nshya/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/76961/ndayishimiye-eric-bakame-utazakina-ari-mu-bakinnyi-18-bazahu-76961.html</ref>Ndayishimiye Eric Ubu ni Umukinnyi wa [[Bugesera Fc|Bugesera]] football Club 2022/2023.[[Bugesera Fc]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abakinnyi ba siporo]]
n3k2q0tg5969fpl3ol3wwiahy3407de
Nshimiyimana Eric
0
12746
138197
136466
2026-09-17T08:51:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138197
wikitext
text/x-wiki
Nshimiyimana Eric wavutse 08/05/1972 avukira i [[Bujumbura]].<ref>https://www.national-football-teams.com/coach/5491/Eric_Nshimiyimana.html</ref> wabaye umukinnyi wu mupira wa maguru muri [[APR FC]], wahoze ari umutoza mukuru wa [[AS Kigali]] muri 2008 , 2009-2010 atoza Amavubi, 2013-2014 na bwo yari umutoza w’[[Amavubi]], 2014 yagizwe umutoza wa Kiyovu Sports, muri uwo mwaka yahise yerekeza muri AS Kigali ayitoza kugeza 2018. Kuva 2019 kugeza 2021 yahesheje AS Kigali igikombe cya Super Cup cya 2019 atsinze [[Rayon sports fc|Rayon Sports]], Shampiyona ya 2021 yayitwawe na [[APR FC]] inganya na [[AS Kigali]] amanota ariko babura igikombe kubera ibitego.<ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/eric-nshimiyimana-yaruciye-ararumira-abajijwe-ku-kirego-yatanze-muri-ferwafa</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/eric-nshimiyimana-yerekanye-itandukaniro-rya-karekezi-olivier-jimmy-gatete-n</ref>
== Ama ekipe yatoje. ==
APR FC.
ISONGA FC.
AS KIGALI.
KIYOVU SPORT.
NATIONAL TEAM AMAVUBI.
== ho atoza ubu. ==
Ubu Eric Nshimiyimana Ni umutoza mukura Wa [[Bugesera Fc|Bugesera]] football Club.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abatoza ba Ruhago]]
ms7m3coke89pf6ixmpoculh68x89skx
Dominique Nshuti Savio
0
12755
137858
136560
2026-09-16T12:41:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137858
wikitext
text/x-wiki
Nshuti Dominique Savio ni umukinnyi w'[[Umupira w’amaguru|umupira w'amaguru]], ubu ukina mu ikipe ya Police FC.<ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/amaherena-yatumye-nshuti-dominique-savio-atabanza-mu-kibuga</ref> aho yabanje gukina mu ikipe ya [[AS Kigali]] ahawe akayabo ka miliyoni 16 z’amafaranga y’u Rwanda, ubwo yari avuye muri [[APR FC]], nabwo yari avuye muri ikipe ya [[Rayon sports fc|Rayon Sports Fc]], akaba afite umukobwa w'inshuti ye bakundana witwa Umutesi Tricia Tracy.<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/umukunzi-wa-nshuti-savio-yakoresheje-ikidage-mu-kugaragaza-ko-yamwihebeye</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abakinnyi ba siporo]]
724idjw9lchorq19bv7q42fsnb576ka
Mazimpaka Andre
0
12756
138520
136418
2026-09-17T11:08:56Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138520
wikitext
text/x-wiki
Mazimpaka Andre ni Umunyezamu wahoze akinira [[Rayon sports fc|Rayon Sports]] ubu akaba ari muri [[Rwamagana]] City.<ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/mazimpaka-andre-wakiniye-rayon-sports-yayihaye-ubutumwa-bukomeye</ref> Kandi kuwa Kabiri tariki ya 28 Nyakanga 2020 nibwo ikipe ya [[Gasogi United]] yasinyishije amasezerano y’umwaka umwe, akaba yarakiniye kandi [[Musanze Fc|Musanze FC]].<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/mazimpaka-andre-wavanye-agahinda-muri-rayon-sports-yasinyiye-gasogi-united</ref><ref>https://rushyashya.net/rayon-sports-yigobotoye-musanze-fc-bigoranye-ica-kuri-apr-fc/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abakinnyi ba siporo]]
c27e7n7wi90e6dzldgyfj867y2s7rw7
Kimenyi Yves
0
12758
138100
136419
2026-09-17T08:24:33Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138100
wikitext
text/x-wiki
Kimenyi Yves ni umukinnyi w'umupira w'amaguru wa [[S.C. Kiyovu Sports|Kiyovu Sports]] akaba ari umuzamu, yakiniye amakipe nka [[Rayon sports fc|Rayon Sports]] na [[APR FC]] zose zo mu cyiciro cya mbere muri shampiyona y’u [[Rwanda Nziza|Rwanda]] akaba kandi ari umuzamu w'ikipe yigihugu [[amavubi]], Ni mu gihe [[Nyampinga w'u Rwanda|nyampinga]] '''Muyango Uwase''' ariwe [[Umugore|mugore]] we yamenyekanye ubwo yitabiraga irushanwa ry’ubwiza rya Miss Rwanda mu 2019. Icyo gihe yegukanye ikamba rya Nyampinga uberwa n’amafoto..<ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/article/umunyezamu-kimenyi-yves-yatawe-muri-yombi</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/kimenyi-yves-ku-kongera-guhamagarwa-mu-mavubi-icyo-azibukira-kuri-mashami-vincent</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/urukundo/article/kimenyi-yves-yakiranye-ubwuzu-bwinshi-umukunzi-we-muyango-bari-bamaze-amezi-2</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abakinnyi ba siporo]]
0omz3fm7vsf9kp1a42bkxbiyfcidw4c
Pepiniere FC
0
12772
138232
136606
2026-09-17T09:18:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138232
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:KamonyiDist.png|thumb|Kamonyi]]
[[Dosiye:Equipe du Burkina Faso.jpg|thumb|ikipe]]
Pepiniere FC Pépinière FC isanzwe ikina mu cyiciro cya Kabiri cy'ashampiyona y'[[Umupira w’amaguru|umupira w'amaguru]] mu [[Rwanda]] mu marushanwa ategurwa na [[FERWAFA|Ferwafa]], ikinira ku Kamonyi, iri mu biganiro byo kuba ikipe y[[Akarere ka Kamonyi|’Akarere ka Kamonyi]] igakina ifashwa n’akarere ndetse ikaba yanahindurirwa izina ikitwa '''Kamonyi FC'''.<ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/imikino/football/article/pepiniere-fc-igiye-kwegurirwa-akarere-ka-kamonyi-ihindurirwe-n-izina |title=Archive copy |access-date=2022-09-18 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170452/https://www.igihe.com/imikino/football/article/pepiniere-fc-igiye-kwegurirwa-akarere-ka-kamonyi-ihindurirwe-n-izina |url-status=dead }}</ref> Ni [[ishuri]] rizigwamo n’[[abana]] bafite kuva ku myaka 5 y’Ubukure kugera kuri 17, aho icyiciro cya mbere gihera ku myaka 5-9, icya Kabiri kikava ku myaka 9-12, Icyiciro cya Gatatu kikava kuri 12-15, Icyiciro cya Kane kikava ku myaka 15-17, hamwe n’icyiciro cyakwitwa icya Gatanu kizaba kirimo abo kuva ku myaka 17-21, aba banyuma ari nabo bakinnyi bazaba babarizwa nyirizina muri iyi ikipe.<ref>{{Cite web |url=https://www.intyoza.com/2022/08/14/kamonyi-ishuri-ryumupira-wamaguru-rigiye-guhindura-byinshi-pepiniere-fc-nabandi-babyungukiremo/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-18 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170359/https://www.intyoza.com/2022/08/14/kamonyi-ishuri-ryumupira-wamaguru-rigiye-guhindura-byinshi-pepiniere-fc-nabandi-babyungukiremo/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Ibiro by'akarere ka Kamonyi.jpg|thumb|Ibiro by'akarere ka Kamonyi]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amakipe]]
2faii2wsbu82z368w9evss4eh60jl6l
Mukunzi Yannick
0
12783
138019
136695
2026-09-16T13:06:44Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138019
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Sandvikens IF 1960.jpg|thumb|Ikipe Yannick akinamo Sandvikens IF 1960]]
Mukunzi Yannick ni w'umunyarwanda ukinnyi umupira waaguru ukinira ikipe ya '''Sandvikens IF''' ibarizwa muri shampiyona y’ikiciro cya gatatu mu gihugu cya [[Suwede]],yavutse taliki 2 mutarama 1995,<ref>[https://theupdate.co.rw/yannick-mukunzi-ends-six-year-spell-with-sandvikens-if Yannick Mukunzi ends Six-Year spell with Sandvikens IF - THEUPDATE]</ref> yageze muri iyi kipe muri Mutarama uyu mwaka avuye muri [[Rayon sports fc|Rayon Sports]], nabwo akaba yari avuye muri [[APR FC]], yari yarakuriyemo. Nyuma y’igihe kinini akundana na '''Iribagiza Joy''' bahisemo kubana mu buryo bwemewe n’amategeko ndetse babihamya mu ndahiro bakoreye imbere y’amategeko Cyumweru tariki ya 20 Mutarama 2019 ubera mu '''murenge wa Remera'''.<ref>https://www.teradignews.rw/yannick-mukunzi-yasezeranye-numukunzi-we-imbere-yamategeko-mbere-yo-kwerekeza-muri-sweden-amafoto/</ref> Ku itariki ya 13 Nzeri 2016,nibwo aba bombi bibarutse umwana wabo w’imfura bise '''Ethan Mukunzi'''.<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/yannick-mukunzi-yajyanye-n-umuryango-we-muri-sweden-amafoto</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abakinnyi ba siporo]]
49ac9g1gx4fnivxn3hr0qvng7b0kecz
Mbonyicyambu Isirael
0
12788
138251
136372
2026-09-17T09:19:56Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138251
wikitext
text/x-wiki
Mbonyicyambu Isirael cyangwa se Israel Mbonyi yavutse 20/05/1995 muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika Iharanira demukarasi ya congo]] ni umuhanzi w’indirimbo ziririmbirwa Imana.<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/nta-mukobwa-afite-bakundana-byinshi-wibaza-ku-muhanzi-israel-mbonyi</ref> akaba yaragez mu [[Rwanda|RWANDA]] muri1997, yaririmbye muri Chorale zitandukanye harimo Intumwa za Yesu,Amani, akaba asengera muri muri resitoresheni chashi kwa Apotre Masasu, yize Pharmacy mu gihugu cy'[[ubuhinde]], akaba yarakuze acuranga gitari, akaba yararirimbye indirimbo nyinshi zitandukanye nka "Uri number One", "Yankuyeho urubanza","Kumigezi","Ndanyuzwe","Nzibyo nibwira","Kumusabara","Agasambi" ndetse na Harimpamvu, akaba amaze gukora ibiterane, mu [[Bwongereza]], muri [[Canada]], mu [[Ububiligi|Bubirigi]], mu [[Buholandi]], muri [[Finilande]], mu [[Buhindi]], muri [[Kenya]], [[Uganda]], [[Mozambike]], [[Afurika y’Epfo|Afrika y'epfo]].<ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-49534170</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/63119/menya-byinshi-utigeze-umenya-ku-muhanzi-israel-mbonyi-ufite-indirimbo-ziri-gukora-ku-mitima-ya-bensh-63119.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuririmbyi w'indirimbo z'Imana]]
9td53nz5ot7huos4ekexpd7jxh19ncc
Uwiringiyimana Theogene
0
12790
138289
136515
2026-09-17T09:25:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138289
wikitext
text/x-wiki
Uwiringiyimana Théogène uzwi nka Bosebabireba cyangwa Babireba ni umuhanzi wamenyekanye mu ndirimbo zihimbaza Imana mu [[itorero ADEPR]] ku mudugudu wa Kicukiro Shell, Mu 2018 yahagaritswe muri [[Itorero ADEPR|ADEPR]] azizwa ubusambanyi akaba amaze imyaka icumi n’imisago aririmba.<ref>{{Cite web |url=https://inkanga.com/umuhanzi-theo-bosebabireba-yasutse-amarira-asaba-imbabazi-zubusinzi-nubusambanyi-yaguyemo/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-19 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172322/https://inkanga.com/umuhanzi-theo-bosebabireba-yasutse-amarira-asaba-imbabazi-zubusinzi-nubusambanyi-yaguyemo/ |url-status=dead }}</ref> yakoze indirimbo zakanyujijeho zirimo "'''Ikiza urubwa'''","'''Ibigeragezo si karande'''", "'''Bosebabireba'''","'''Ingoma'''".<ref>http://isimbi.rw/iyobokamana/article/amabanga-ya-satani-theo-bosebabireba-mutamenye-n-abagore-bamwiziritseho</ref> Yarwariye mu gihugu cya [[Ubugande|Uganda]] nyuma yo gukubitwa n’abagizi ba nabi.<ref>{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/theo-bosebabireba/amakuru/article/theo-bosebabireba-arasabwa |title=Archive copy |access-date=2022-09-19 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172540/https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/muzika/abahanzi/theo-bosebabireba/amakuru/article/theo-bosebabireba-arasabwa |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuririmbyi w'indirimbo z'Imana]]
ggrsfh7agfmv0pvml5n8qlyeo57fed9
Chorale Hoziana
0
12791
138521
136648
2026-09-17T11:09:02Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138521
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Chorale 2.jpg|thumb|charale]]
Chorale Hoziana yitwaga Korali Gasave mbere ikaba yaravutse mu 1978 ubu ifite abaririmbyi 133, ni imwe mu makorari akomeye hano mu [[Rwanda]], ikaba imaze imyaka myinshi ikora umurimo w’ivugabutumwa bwiza mu ndirimbo zihimbaza Imana n’ibikorwa by’urukundo birimo gufasha ababaye, ibarizwa muri Paruwasi ya Nyarugenge, umudugudu wa Nyarugenge, yosohoye umuzingo w'alubumu wa 12 uriho indirimbo 11 ukaba witwa “'''Twatsindishirijwe n’amaraso ya Yesu'''”, irakunzwe kubera indirimbo zabo, zagiye ziba umusemburo wo kwakira agakiza kuri benshi mu gihugu ndetse no hanze yarwo. Korali Hoziana yatangiranye n’itorero rya Pentekote mu Rwanda, ubwo ryatangiraga ivugabutumwa mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa Kigali]], ikaba yaratumye [[itorero ADEPR]] irushaho kwaguka.<ref>https://web.archive.org/web/20220920173053/http://agakiza.rw/Korari-Hoziana-ikomeje-kwesa-imihigo-Yashyize-hanze-umuzingo-wa-12.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuririmbyi w'indirimbo z'Imana]]
[[Ikiciro:Chorale iririmbira Imana]]
ji8tebeub07leb9bryiegic81jmcnn8
Kabera Simon
0
12806
137859
136374
2026-09-16T12:41:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137859
wikitext
text/x-wiki
Kabera Simon ni Umuhanzi w’umunyarwanda akaba n'umuvugizi wi ingabo, ni umugabo w’umugore umwe n’abana babiri, ni umwe mu bahanzi bakuru, ni umwe mubahanzi bakomeye kandi bubashywe usanzwe aririmba indirimbo zihimbaza Imana mu [[Itorero ADEPR|itorero rya ADEPR]] mu njyana ikunzwe na benshi ya Country, wigaruriye imitima y’abatari bake bitewe n’uburyo yicisha bugufi ugereranyije n’abandi bahanzi, Ni umwe mu bahanzi basoje amashuri makuru kandi unafite icyubahiro mu ngabo z’u [[Rwanda]] dore ko kuri ubu afite ipeti rya lieutenant colonel.<ref>{{Cite web |url=https://agakiza.org/Captain-Simon-Kabera-nk-umuhanzi-akomeje-kwigarurira-imitima-ya-benshi.html |title=Archive copy |access-date=2022-09-19 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920173022/https://agakiza.org/Captain-Simon-Kabera-nk-umuhanzi-akomeje-kwigarurira-imitima-ya-benshi.html |url-status=dead }}</ref> Afite indirimbo zitandukanye hari na alubumu “'''Munsi yawo'''” agiye kumurikira amashusho, yo yayimuritse mu mwaka wa 2010 ikaba ari alubumu yagaragayeho zimwe mu ndirimbo z’uyu muhanzi zakunzwe cyane nka “'''Mfashe inanga'''”, “'''Munsi yawo'''”, “'''Ukwiye amashimwe'''”, “'''Hejuru y’ubwenge'''”, “'''Turi abana b’Imana'''” n’izindi.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyemerere/article/simon-kabera-yifashishije-imfura-ye-mu-gitaramo-uzi-gukunda-live-concert |title=Archive copy |access-date=2022-09-19 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920174001/https://igihe.com/imyemerere/article/simon-kabera-yifashishije-imfura-ye-mu-gitaramo-uzi-gukunda-live-concert |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/simon-kabera-agiye-kumurika-amashusho-ya-alubumu-ye-ya-mbere-yise-munsi-yawo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuririmbyi w'indirimbo z'Imana]]
nchu1hy970cwqhlsonwv7kb63a3awtq
Tuyizere Papi Clever
0
12808
138268
136468
2026-09-17T09:22:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138268
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:À-la.jpg|thumb|Imwe mu zo mugitabo yaririmbe na Papi Clever]]
Tuyizere Papi Clever yavukiye i Rusizi ku wa 18 Nzeri 1992 avuka kuri Nzeyimana Elie na Mushonganono Jeanne, Se yaje gupfa muri Jenoside yakorewe Abatutsi ubwo yari afite imyaka ibiri gusa, Yasigaranye na nyina, amurerana n’abandi bavandimwe babiri; mukuru we na murumuna we, Yatangiye kuririmba yiga mu wa Gatanu w’amashuri abanza muri korali y’abakuze baramurera akuriramo atyo, yasoje amashuri yisumbuye muri Aparude Ruhango aho yakurikiye Ishami rya Computer & Electronics, Kaminuza yayize mu Ishuri rikuru ry’Imyuga n’Ubumenyingiro rya Kigali (IPRC). Yarangije amashuri yisumbuye ajya kwiga umuziki muri Kigali Music School mu 2012 ariho yanatangiriye umuziki nk’umwuga mu 2014, Yagiye yandika indirimbo nyinshi zirimo n’iza Hyssop Choir yo muri [[Itorero ADEPR|ADEPR]] Kiruhura aho yazamukiye, nyuma aza no gutangira kwandika ize bwite.<ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/imyemerere/article/papi-clever-yatangije-umushinga-wo-gushyingirwa-amafoto |title=Archive copy |access-date=2022-09-19 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171354/https://www.igihe.com/imyemerere/article/papi-clever-yatangije-umushinga-wo-gushyingirwa-amafoto |url-status=dead }}</ref>Akaba yarahamije isezerano ryo kubana akaramata na Ingabire Dorcas bamaze igihe bakundana nku mugabo n'umugore, yakoze indirimbo nyinshi zirimo “'''Ugendane Nanjye'''”, ‘‘'''Narakwiboneye'''’’, ‘‘'''Uburyohe'''’’, ‘‘'''Ahari Kurira'''’’, “'''Utwumvire'''”, "'''Uvuze Yego'''", "'''Uri uwo Kwizerwa'''" na “'''Impamvu z’Ibifatika'''’’ aheruka gushyira hanze aho amaze no kuririmba indirimbo nyinshi zo mugitabo. <ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/imyidagaduro/article/umuramyi-papi-clever-yarushinze-na-ingabire-dorcas-amafoto |title=Archive copy |access-date=2022-09-19 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920175720/https://igihe.com/imyidagaduro/article/umuramyi-papi-clever-yarushinze-na-ingabire-dorcas-amafoto |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuririmbyi w'indirimbo z'Imana]]
iw24porgydo88x499omwx5lzymi90yc
Niyondora Vedaste Christian
0
12812
138501
136469
2026-09-17T11:01:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138501
wikitext
text/x-wiki
Niyondora Vedaste Christian ni umuramyi usengera mu [[Itorero ADEPR|itorero rya ADEPR]] Gatenga Murambi, mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa Kigali]] akaba ari umugabo w'umugore 1 w’abana 2, yavukiye i [[Akarere ka Nyamasheke|Nyamasheke]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y’Iburengerazuba]],<ref>{{Cite web |url=https://ibendera.com/umuramyi-christian-agiye-gutaramira-abanyakigaki-muri-ni-wowe-uzi-gukunda-live-concert/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-19 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920173932/https://ibendera.com/umuramyi-christian-agiye-gutaramira-abanyakigaki-muri-ni-wowe-uzi-gukunda-live-concert/ |url-status=dead }}</ref> akaba ategura igiterane cyitwa "Uzi gukunda Live Concert 2" ni Igitaramo cyabereye muri Dove Hotel ku mugoroba wo ku Cyumweru tariki 7 Kanama 2022,<ref>{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ibaze-umuntu-ushobora-gufungwa-imyaka-25-yabeshyewe-dr-karangwa-yavuze-uko-rfl |title=Archive copy |access-date=2022-09-19 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172636/https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ibaze-umuntu-ushobora-gufungwa-imyaka-25-yabeshyewe-dr-karangwa-yavuze-uko-rfl |url-status=dead }}</ref> Akaba azwi mu ndirimbo zitandukanye nka Uzi gukunda, Merci Papa, Umfate, Muri Gakondo akaba afite izindi ndirimbo zirenga 15, dore ko amaze imyaka irenga 24 yandika indirimbo z'iramya Imana akaba yaratangiye kuririmba no kwandika muri 1998 .<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/113277/vedaste-nchristian-ufite-indirimbo-zirenga-15-yasohoye-iyo-yise-muri-gakondo-izamura-imbam-113277.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.agakiza.org/N-ubwo-kubabarira-ari-ukubabara-kabiri-ariko-bikore-nk-ubutwari-ntuzicuza-ku.html |title=Archive copy |access-date=2022-09-19 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920174118/https://www.agakiza.org/N-ubwo-kubabarira-ari-ukubabara-kabiri-ariko-bikore-nk-ubutwari-ntuzicuza-ku.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/119499/vedaste-n-christian-yatumiye-dr-masengo-alex-dusabe-papi-cleverdorcas-na-aime-fank-mu-gita-119499.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuririmbyi w'indirimbo z'Imana]]
6v9g1ppyh182slwme0fzd3tloxh1f34
Korali JEHOVAH JIREH
0
12832
138410
136375
2026-09-17T10:28:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138410
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:ULK-Masters-Administration-building.jpg|thumb|ULK - Aho Korali Jehovah jireh ibarizwa|284x284px]]
[[Dosiye:ULK Digital Library.jpg|thumb|ULK Digital Library|284x284px]]
[[Dosiye:Chorale Camerounaise 2.jpg|thumb|chorale]]
Korali Jehovah jireh yavutse mu 1998 ari abaririmbyi 15 itangiranye na [[Kaminuza yigenga ya kigali|CEP ULK]] (umuryango w’apantekote biga muri za kaminuza n’amashuri makuru b’[[itorero ADEPR]]), ikora umurimo w’Imana kandi ikawukora mu gihe ubona bigoranye cyane ku buryo usanga bafite iminota 20 (mu kiruhuho cya saa moya n’igice z’ijoro) bakoraga repetition kabiri mu cyumweru ariko nyuma yo gusohora alubumu tariki 25/07/2010 bagiye gusohora album ya mbere ya mashusho yitwa ''“Ingoma ya Kristo ntizahanguka”'' tariki 22/05/2011.<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/chorale-jehovah-jireh-cep-ulk-ni-bantu-ki.hmtl |title=Archive copy |access-date=2022-09-20 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172537/https://ar.umuseke.rw/chorale-jehovah-jireh-cep-ulk-ni-bantu-ki.hmtl |url-status=dead }}</ref><ref>https://umwezi.rw/?p=4724</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuririmbyi w'indirimbo z'Imana]]
[[Ikiciro:Amadini n'amatorero]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
nwvx01inh2vs1ph2n64freuswofuo3o
Bahari Alphonse
0
12842
138411
136650
2026-09-17T10:28:29Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138411
wikitext
text/x-wiki
Bahari Alphonse wavuste mu mwaka 1974 ariko uwo mwaka ukaba awushidikanywaho kubera ko atigeze abona ababyeyi be kugira ngo bamubwire igihe nyacyo yavukiye, akaba yaravukiye ahitwa Kalehe muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo]], ni umunyarwanda utuye i Gisenyi, yashakanye na SALAMA Diane, bafitanye abana 3 Abakobwa 2 n’umuhungu 1, aririmba indirimbo zihimbaza Imana, ni umwe mu bahanzi bamaze kubaka amateka akomeye mu mitima y’abanyarwanda mu buryo budasubirwaho.<ref>{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2012/04/umuhanzi-alphonse-bahati-abenshi-bita.html |title=Archive copy |access-date=2022-09-20 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172546/https://www.urwego.com/2012/04/umuhanzi-alphonse-bahati-abenshi-bita.html |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuririmbyi w'indirimbo z'Imana]]
[[Ikiciro:Amadini n'amatorero]]
etkq1nt9vv7dojo2luuv9a3yf1iplth
Nshuti Bosco
0
12847
138482
136562
2026-09-17T10:57:36Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138482
wikitext
text/x-wiki
Nshuti Bosco ni umuririmbyi wamenyekanye cyane mu bahanzi bo kuramya no guhimbaza Imana ubarizwa mu Itorero rya ADEPR, akaba ari mu baririmbye mu gitaramo cyo kumurika album nshya ya Gisubizo Ministries cyiswe ‘Worship Legacy Season 3’.<ref>{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/gospel/article/bosco-nshuti-mu-bazaririmba-mu-gitaramo-cya-gisubizo-ministries |title=Archive copy |access-date=2022-09-20 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920194614/https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/gospel/article/bosco-nshuti-mu-bazaririmba-mu-gitaramo-cya-gisubizo-ministries |url-status=dead }}</ref> Nshuti nawe afite ikindi gitaramo yiteguriye cyitwa ''“IBYO NTUNZE Live CONCERT”.''<ref>{{Cite web |url=https://agakiza.org/Dore-ibintu-Umuhanzi-Alex-Dusase-yabonye-kuri-Bosco-Nshuti-buri-muhanzi-wese.html |title=Archive copy |access-date=2022-09-20 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920194613/https://agakiza.org/Dore-ibintu-Umuhanzi-Alex-Dusase-yabonye-kuri-Bosco-Nshuti-buri-muhanzi-wese.html |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Gisubizo Ministry in Bujumbura.jpg|center|thumb|Gisubizo Ministry yari yateguye igitaramo Nshuti Bosco yaririmbyemo]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuririmbyi w'indirimbo z'Imana]]
[[Ikiciro:Amadini n'amatorero]]
iqkuyb1nl6tmuxi3iania5ekvszff46
Misigaro Gentil
0
12861
138198
136379
2026-09-17T08:51:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138198
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Studio microphone with pop shield.jpg|thumb]]
Misigaro Gentil ni Umucuranzi hamwe nabakorerabushake, akomoka muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] akorera mu [[Rwanda]] agatura muri [[Canada]].<ref>https://canadianimmigrant.ca/canadas-top-25-immigrants/canadas-top-25-immigrants-2014/gentil-misigaro</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuririmbyi w'indirimbo z'Imana]]
co77p62yf17nzy0hayq0ysjqfqo26c6
Etoile de L'Est
0
12881
138131
136383
2026-09-17T08:34:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138131
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Equipe du Burkina Faso.jpg|thumb|ikipe]]
Etoile de L'Est ni ikipe y[[Intara y’Iburasirazuba|'intara yuburasirazuba]] yazamutse mu cyiciro cya mbere nyuma y'imyaka myinshi yo kugerageza kwinjira muri shampiyona y'ambere ikomeye mu [[Rwanda]].<ref>https://www.newtimes.co.rw/sports/etoile-de-lest-sign-12-players-ahead-202122-season</ref>
[[Dosiye:Est in Rwanda.svg|center|thumb|Intara y'Uburasirazuba]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
13v0lrxx6z4glrbny86qk1382hgffap
Alpha Fc Rwanda
0
12889
138088
136609
2026-09-17T08:23:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138088
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Team éperviers.jpg|thumb|Ikipe]]
Alpha FC Rwanda ni ikipe y'umupira w'amaguru ibarizwa mu cyiciro cy'akabiri cy'amarushanwa ya [[FERWAFA|Ferwafa]], ijya ikini imikino yagicuti n'ikipe zo mucyiciro cy'ambere nka [[Rayon sports fc|Rayon Sports fc]].<ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/rayon-sports-yatsinze-apha-fc-mu-mukino-wamaze-iminota-70-amafoto</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imikino (Rwanda)]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
nk3s9kksy4pwwsha3i1bfp5hlj3x8jy
Impeesa Fc
0
12890
138020
136384
2026-09-16T13:06:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138020
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Female Football 10.jpg|thumb|Ikipe|355x355px]]
Impeesa FC ni ikipe yo mu cyiciro cya kabiri, ikaba ibarizwa mu ikompanyi ya Ishet Limited.<ref>{{Cite web |url=https://rwanda-football.com/impeesa-fc-yabonye-abaterankunga-bo-mu-bubiligi/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-21 |archive-date=2022-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220722192159/https://rwanda-football.com/impeesa-fc-yabonye-abaterankunga-bo-mu-bubiligi/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/119158/imishinga-ikomeye-ya-siporo-no-kugurisha-abakinnyi-hanze-yafrica-mu-byitezwe-ku-masezerano-119158.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imikino (Rwanda)]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
sahns6pbck7lv84ou18og7ubmuqsoj4
Hope Fc
0
12914
138356
136563
2026-09-17T10:01:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138356
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Footballers training on Southsea Common - geograph.org.uk - 3387965.jpg|thumb|Ikipe]]
Hope Fc ni ikipe y'umupira w'amaguru rifite icyicaro i [[Kigali]], Umurenge wa Gasabo i Kinyinya, intego yacu nukumenya impano z'abana no kubaha ubumenyi bukenewe kugirango babe abanyamwuga.<ref>{{Cite web |url=http://www.ferwafa.rw/spip.php?article224 |title=Archive copy |access-date=2022-09-21 |archive-date=2022-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921191533/http://www.ferwafa.rw/spip.php?article224 |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:GasaboDist.png|center|thumb|Aho icyicaro cya Hope FC giherereye]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imikino (Rwanda)]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
9lj3o14e6t18isl2qtcr6fnn3atcnhg
Gitikinyoni Fc
0
12915
138199
136385
2026-09-17T08:51:53Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138199
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Footballers training on Southsea Common - geograph.org.uk - 3387965.jpg|thumb|ikipe]]
Gitikinyoni Fc ni ikipe ibarizwa mu cyiciro cya kabiri cya shampiyona, ikaba ari ikipe yanyuzemo abakinnyi bazwi nka [[Bizimana Yannick]] ubu uri muri [[APR FC]].<ref>{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/uburyo-rayon-sports-ishaka-kwambura-police-fc-bizimana-yannick-wamaze |title=Archive copy |access-date=2022-09-21 |archive-date=2022-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921194208/https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/uburyo-rayon-sports-ishaka-kwambura-police-fc-bizimana-yannick-wamaze |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imikino (Rwanda)]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
hxorioc0p5qu67o6g8ouon59zatgufo
Fire Base Fc
0
12917
138502
136651
2026-09-17T11:01:35Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138502
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Team éperviers.jpg|thumb|Ikipe]]
Fire Base Fc ni ikpe ifite abafana badasazwe mu makipe ataragira izina rikomeye mu mu pira w'amaguru, ikaba iherutse no gutwara igikombe cyari cyateguwe na Giticyinyoni Fc cyitwaga Giticyinyoni Liberation Cup 2016.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/71047/fire-base-fc-niyo-yegukanye-igikombe-cy-irushanwa-ryateguwe-71047.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imikino (Rwanda)]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
fvfuro5zpf1b238usfj3be8w4aftb8u
Akagera Fc
0
12919
138461
136610
2026-09-17T10:44:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138461
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Football game.jpg|thumb|ikipe]]
Akagera Fc ni ikipe isanzwe ikina mu cyiciro cya kabiri ikitabira n'igikombe cy'amahoro gitegurwa na [[FERWAFA|Ferwafa]].<ref>{{Cite web |url=http://www.en.umuseke.rw/rwamagana-apr-fc-wins-over-akagera-2-0.html |title=Archive copy |access-date=2022-09-21 |archive-date=2022-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921203543/http://www.en.umuseke.rw/rwamagana-apr-fc-wins-over-akagera-2-0.html |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imikino (Rwanda)]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
3wveoj6s6h2i0s1cfw4e7fzoyqu50cp
Ciza Hussein Mugabo
0
12921
137914
136516
2026-09-16T12:50:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137914
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Burundi 2020 General Election Results Map.png|thumb]]
Mugabo Ciza Hussein ni umukinnyi w'umupira w'amaguru ufite inkomoko mu [[Uburundi|Burundi]] ariko ufite ubwenegihugu bw’u [[Rwanda]], amaze imyaka 6 akinira ikipe ya [[Mukura Victory Sports|Mukura VS]] ndetse yabaye na kapiteni wayo none ubu yasinyiye ikipe ya [[Rayon sports fc|Rayon Sports]], Ciza yatangiriye umupira mu ikipe y’abana ya Etoile de Bwiza afite imyaka 10, ahamara imyaka ibiri ajya mu ikipe yo mu cyiciro cya gatatu ya se wa Ndikumana Hamadi Katauti, Ciza yakiniye Dynamic umwaka umwe mbere yo kubengukwa na Atlético Olympique ayikinira imyaka itanu, Umutoza Kaze Cédric wamutozaga ni we wamuzanye muri Mukura muri 2013.<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/rayon-sports-yasinyishije-abakinnyi-2-barimo-ciza-hussein-yakuye-muri-mukura-vs</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/90522/rayon-sports-yasinyishije-ciza-hussein-mugabo-90522.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abakinnyi ba siporo]]
ejj5wftq4qpk0grcg197ngbi6z39gzh
Jay Polly
0
12925
137841
136652
2026-09-16T12:39:02Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137841
wikitext
text/x-wiki
Tuyishime Joshua yari [[Umugabekazi|umugabo]] w'umunya[[Rwanda Nziza|rwanda]] wari waramamaye cyane mujyana ya [[hiphop]] aho yari yarigaruriye imitima yabatari bake mu [[Rwanda]] kubera [[Ubuvanganzo|ubuhanga]] bwe mubihangano yakoraga.uyu [[Umugano|mugabo]] yatangiye kwamamara muri 2008 aho yasukaga hanze ibihangano bye byuzuye [[Ubuhandanzovu|ubuhanga]] bwishi aho yasohoye [[Indirimbo y’igihugu|indirimbo]] zatumye amenyekana cyane nka "Ndacyariho, Umupfumu uzwi, Rusumbanzika ndetse nizindi nyishi.
== Amateka yaranze nyakwigendera jay polly ==
Jay Polly yavutse ku wa 5 [[Nyakanga]] 1988 akaba yaritabye Imana mu [[Makadamiya|mwaka]] wa 2021 [[Nzeri]] aguye mu [[Ibitaro bya Muhima|bitaro bya Muhima]].
Jay Polly yavukiye I Gikondo mumujyi wa [[Kigali Independent University|Kigali]] ( ahazwi nka kicukiro centre )nubwo haraba vugako yavukiye mu Kinigi ho mu [[Akarere ka Musanze|karere ka Musanze]] mu ntara y'Amajyaruguru. Uyu mugabo yavukaga mumuryango w'[[Abagalatiya|abana]] batatu aho we yavukaga ari uwa kabiri kubabyeyi bombi aribo Nsabimana Pierre na Mukarubayiza Marienne.
Tuyishime Joshua yize [[Amashuri Makuru|amashuri]] y'incuke mukigo cy'a Kinunga, ayisumbuye ayiga mu kigo cya E. S. K giherereye mu [[Akarere ka Kicukiro|karere ka Kicukiro]] mu mujyi wa [[Kigali]] mu ishami ry'ubukorikori.<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/umuziki/article/urugendo-rw-ubuzima-rwa-jay-polly-uko-yazamutse-bikarangira-ayoboye-hip-hop-mu</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
cy8u1t8fa1ntbapwg3x1cceqqkdgyov
Uwimana Jean d‘Amour
0
12955
138550
136611
2026-09-17T11:33:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138550
wikitext
text/x-wiki
Uwimana Jean d‘Amour yavutse 26 ukwakira 1988, yavukiye mu mujyi wa [[Kigali]], ni umwe mu bakinnyi bazwi mu [[Rwanda]] bakiniye iyi kipe nka [[La Jeunesse Fc]], aho yakinnye mu ikipe y'igihugu yu [[Rwanda]] [[Amavubi|"Amavubi]]", akabaya yarakiniye amakipe atandukanya nka [[Police Fc]], [[S.C. Kiyovu Sports|Kiyovu Sports]], [[Rayon sports fc|Rayon Sports fc]], [[AS Kigali|A.S Kigali]], ATRACO FC. akaba yarakinnye imikino ya CECAFA ndetse nindi y'agicuti y'ikipe y'igihugu.<ref>https://www.national-football-teams.com/player/49050/Jean_D_Amour_Uwimana.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Ruhago]]
fsxzxgc1foiynnis3dnhr74mtmn7dlu
Nduwimana Pablo
0
12986
138200
136699
2026-09-17T08:51:58Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138200
wikitext
text/x-wiki
Nduwimana Pablo wabaye umukinnyi ukomeye akareka gukina umupira w'amaguru 2014 agahita aba umutoza w'[[Amagaju Fc]], ubu ni umutoza wonjyerera ingufu mu ikipe ya [[Rayon sports fc|Rayon Sports]],<ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/201941</ref><ref>{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/abakinnyi-ba-rayon-sport-fc-bapimwe-mbere-y-imyiteguro-y-umwaka-w-imikino |title=Archive copy |access-date=2022-09-23 |archive-date=2022-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923133619/https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/abakinnyi-ba-rayon-sport-fc-bapimwe-mbere-y-imyiteguro-y-umwaka-w-imikino |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abatoza ba Ruhago]]
fw8yyus16n5d2uycs7t6ax5ipjmr4n7
Nshimiyimana Maurice
0
12989
138483
136564
2026-09-17T10:57:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138483
wikitext
text/x-wiki
Nshimiyimana Maurice bakunda kwita Maso akaba yarabaye umutoza wungirije w’ikipe ya [[Gasogi United]], na [[Rayon sports fc|Rayon Sports Fc]], [[Musanze Fc]] na [[Police Fc]].<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/89525/police-fc-ya-nshimiyimana-maurice-niya-albert-mphande-zitandukanira-he-89525.html</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/umutoza-w-ikipe-ya-gasogi-we-yavuze-uburyo-rayon-sports-yagize-imana</ref><ref>https://rushyashya.net/ibyanditswe-kumutoza-nshimiyimana-maurice-maso-ko-ari-muri-gicumbi-byari-ibinyoma/</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/ubuyobozi-bwa-musanze-fc-bwasinyishije-abatoza-babiri-bubasaba-igikombe</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abatoza ba Ruhago]]
m5mpdlz2pfvnml9pckj650lh1bsslke
Mateso Jean de Dieu
0
12990
138036
136472
2026-09-17T08:14:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138036
wikitext
text/x-wiki
Mateso Jean de Dieu wamenyekanye cyane mu kazi ko gutoza ubwo yegukanaga [[igikombe cy’Amahoro]] mu [[Rwanda]] ari kumwe [[AS Kigali|A.S Kigali]] muri 2019 atsinze [[S.C. Kiyovu Sports|S.C Kiyovu Sports]], ubu akaba ari mu ikipe ya [[Mukura Victory Sports|Mukura Victory Sport]] ibarizwa mu [[Akarere ka Huye|karere ka Huye]].<ref>https://www.isimbi.rw/siporo/mutarabwirwa-djabil-umutoza-mushya-wa-as-kigali-mateso-jean-de-dieu-yerekwa-umuryango-usohoka</ref><ref>https://rushyashya.net/mateso-jean-de-dieu-watoje-ikipe-ya-as-kigali-ari-ku-rutonde-rwabatoza-bifuzwa-na-mukura-vs-irimo-gutozwa-na-nshimiyimana-canisius/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abatoza ba Ruhago]]
toapd7nyvecevcr1u3ur0xge2nbpcjg
Bizimana Abdu
0
12992
137947
136518
2026-09-16T12:55:50Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137947
wikitext
text/x-wiki
Bizimana Abdu uzwi nka Bekeni wari umutoza wa [[Etincelles Fc|Etincelles FC]], akayibera umuyobozi mubya tekinike.<ref>http://isimbi.rw/siporo/article/ibisubizo-5-bisekeje-umutoza-bekeni-wahagritswe-yasubije-abanyamakuru</ref><ref>{{Cite web |url=https://inkanga.com/umutoza-bekeni-akomeje-kurebana-nabi-nubuyobozi-bwa-etincelles/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=umutoza-bekeni-akomeje-kurebana-nabi-nubuyobozi-bwa-etincelles |title=Archive copy |access-date=2022-09-23 |archive-date=2022-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923152456/https://inkanga.com/umutoza-bekeni-akomeje-kurebana-nabi-nubuyobozi-bwa-etincelles/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=umutoza-bekeni-akomeje-kurebana-nabi-nubuyobozi-bwa-etincelles |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.isimbi.rw/siporo/article/barashaka-kunyikoreza-rubavu-umutoza-bekeni-wasezeye-etincelles-n-akababaro-kenshi |title=Archive copy |access-date=2022-09-23 |archive-date=2022-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923152455/http://www.isimbi.rw/siporo/article/barashaka-kunyikoreza-rubavu-umutoza-bekeni-wasezeye-etincelles-n-akababaro-kenshi |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/inkoni-zirandembeje-uwantabara-yanyirukana-nkaruhuka-umutoza-bekeni</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/etincelles-fc-yahagaritse-umutoza-bizimana-abdou-bekeni</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Abatoza ba Ruhago]]
cvr076h8vgq0g86w163hvjcx25sfsrc
Lewis Vocal Band
0
12998
138522
136423
2026-09-17T11:09:07Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138522
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Spooky Mens Chorale Rudolstadt 13.jpg|thumb|chorale]]
[[Dosiye:BerryWhiteBoutteLoyola.JPG|thumb|Band]]
Lewis Vocal Band Yatangiye mu 2014 itangiwe n’abasore batatu bishyize hamwe bashaka gukora umuziki wa acappella, nyuma itsinda rigenda ryaguka hiyongeramo n’abandi ndetse n’imikorere irahinduka, kugeza mu 2018 ubwo bavuga ko ari bwo basa n’aho ari bwo binjiye mu ruhando byeruye, Intego y’iri tsinda, nk’uko umuyobozi waryo yabitangaje, ni ukwamamaza ubutumwa bwiza hafi na kure, ndetse no kurushaho kuba ikitegererezo bigatuma n’abagiye bava ku Mana bahindukira bakayigarukira,rikaba ribarizwa mu [[Itorero ADEPR|itorero rya ADEPR]], bafite indirimbo nka ''Ndakwiringiye.''<ref>{{Cite web |url=https://www.umucyoradio.com/iyobokamana/article/itsinda-lewis-vocal-band-mu-majwi-ahebuje-bashyize-hanze-indirimbo-video |title=Archive copy |access-date=2022-09-23 |archive-date=2022-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923215039/https://www.umucyoradio.com/iyobokamana/article/itsinda-lewis-vocal-band-mu-majwi-ahebuje-bashyize-hanze-indirimbo-video |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.agakiza.org/Itsinda-Lewis-Vocal-Band-ryasohoye-amashusho-y-indirimbo-nshya-ibwira-abantu.html |title=Archive copy |access-date=2022-09-23 |archive-date=2022-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923215039/https://www.agakiza.org/Itsinda-Lewis-Vocal-Band-ryasohoye-amashusho-y-indirimbo-nshya-ibwira-abantu.html |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
[[Ikiciro:Amadini n'amatorero]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
31jimczbiyq1bb45x07yaky2c3sfsvb
Etoile de l’Est FC
0
12999
138484
136473
2026-09-17T10:57:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138484
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Equipe du Burkina Faso.jpg|thumb|ikipe]]
Etoile de l’Est FC ni ikipe yo mu Cyiciro cya Kabiri yifuza kuzamuka mu cyiciro cya mbere 2020/2021 mu marushanwa ategurwa n[[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|'ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru mu Rwanda]] [[FERWAFA|Ferwafa]], ikaba ibarizwa mu [[Intara y’Iburasirazuba|Ntara y’Iburasirazuba]], mu [[Akarere ka Ngoma|Karere ka Ngoma]].<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/etoile-de-l-est-yahaye-akazi-banamwana-camarade-asabwa-kuyizamura |title=Archive copy |access-date=2022-09-23 |archive-date=2022-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923222308/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/etoile-de-l-est-yahaye-akazi-banamwana-camarade-asabwa-kuyizamura |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
[[Ikiciro:Ibikombe]]
ls6io63eoeg0kewypngbgo9gygv57gk
Rucyahana John
0
13001
138462
136700
2026-09-17T10:44:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138462
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:BishopJohnRucyahana.jpg|thumb|Bishop Rucyahana John ]]
Rucyahana John yavutse Ugushyingo 1945 ni umuyobozi mu idini wihaye Imana, yavukiye mu [[Akarere ka Burera|Karere ka Burera]] amashuri abanza ayigira ahitwa Kinoni, Ni umwe mu mfura z’ishuri ryisumbuye Inyemeramihigo mu [[Akarere ka Rubavu|Karere ka Rubavu]], Nyuma y'amashuri yisumbuye yahungiye muri [[Ubugande|Uganda]], yigayo ibijyanye na Tewolojiya, akomereza muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika aho yakuye Impamyabumenyi y’Icyiciro cya Gatatu cya Kaminuza muri Tewolojiya, Arangije kwiga yabaye pasiteri akora no muri Komisiyo y’Ivugabutumwa mu Itorero Angilicani aza no kuba Bishop muri Diyoseze ya Shyira, Yabaye umwarimu mu mashuri abanza ndetse n’ayisumbuye, Ni we washinze ‘Sunrise School’ mu [[Akarere ka Musanze|Karere ka Musanze]], akaba yaranaribereye umwarimu, Ubu ari mu kiruhuko cy’izabukuru mu Itorero Angilicani.<ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/bishop-rucyahana-yasobanuye-imvugo-ye-yafashwe-nko-gukomeretsa-abarokotse |title=Archive copy |access-date=2022-09-23 |archive-date=2022-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923224354/https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/bishop-rucyahana-yasobanuye-imvugo-ye-yafashwe-nko-gukomeretsa-abarokotse |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amadini n'amatorero]]
[[Ikiciro:Abayobozi b'amadini n'amatorero]]
2eardo0uhjbh8kecxam7xg8jduv8rfz
Cassanova
0
13035
137948
136702
2026-09-16T12:55:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137948
wikitext
text/x-wiki
Manzi Cassa wa menyekanye nka Daddy Cassanova <ref>{{Cite web |url=https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/abahanzi-20-bazahora-bibukwa-mu-mateka-y-igisekuru-cya-nyuma-jenoside-mu-muziki |title=Archive copy |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924144235/https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/abahanzi-20-bazahora-bibukwa-mu-mateka-y-igisekuru-cya-nyuma-jenoside-mu-muziki |url-status=dead }}</ref>ni umwe mu bahanzi nya[[Rwanda Tribune|rwanda]] bashyize itafari rikomeye kumuziki w'u [[Rwanda]] mu bihe bya nyuma ya [[Itsembabwoko ry’u Rwanda ry’1994|jenoside]] yakorewe [[Abatutsi]] mu 1994. Uyu muhanzi ubu nago akibarizwa mu [[Rwanda-Urundi|Rwanda]] aho ubu aherereye mu gihugu cya [[Kanada|Canada]]<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/byinshi-kuri-daddy-cassanova-utifuza-ko-abahanzi-baririmba-ku-rukundo-gusa</ref>.
== Amateka ==
uyu [[Umuhanzi Kamariza|muhanzi]] yatangiye [[umuziki]] mu mwaka 1998 ari umubyinnyi mu itsinda rya Cool Family. Ubwo ryatandukanaga muri 2006 yahise atangira kiririmba kugitike nku [[Umuhanzi Kamariza|muhanzi]] wigenga.<ref>{{Cite web |url=https://bwiza.com/?umuhanzi-daddy-cassanova-ubarizwa-muri-canada-yatunguranye-mu-ndirimbo-ye-nshya |title=Archive copy |access-date=2022-09-24 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924174318/https://bwiza.com/?umuhanzi-daddy-cassanova-ubarizwa-muri-canada-yatunguranye-mu-ndirimbo-ye-nshya |url-status=dead }}</ref>
Uyu muhanzi yamenyekanye ku[[Indirimbo y’igihugu|ndirimbo]] nka "My Dance Floor" ,"Ihorere" , "[[Umwaka|Imyaka]] itatu" yatumye izina rye ritumbagira.
"Ishiraniro" [[Indirimbo y’igihugu|indirimbo]] ya Phocas Fashaho yasubiyemo yatumye agira igitekerezo cyo kuririmba indirimbo ye bwite.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/72484/-akanyoni-indirimbo-nshya-ya-daddy-cassanova-ikubiyemo-ubuz-72484.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
[[Ikiciro:Umunyarwanda]]
[[Ikiciro:Umuhanzi]]
i40q0yp0v5nvgaxv0meo292ruylr8q6
Inkeragutabara
0
13090
138101
112273
2026-09-17T08:24:38Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138101
wikitext
text/x-wiki
Inkeragutabara( cyangwa se ambilanse ) ni imodoka ifite ibikoresho byose bikenewe mu buvuzi itwara abarwayi ku bigo nderabuzima ndetse n'ibitaro bitandukanye. Ni ubuvuzi hanze y'[[Ibitaro bya Kaminuza by’i Kigali|ibitaro]] buhabwa umurwayi mugihe ajyanywe ku bitaro cyangwa ku kigo nderabuzima.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ambulance</ref>
[[Dosiye:Health_Facilities_like_Ambulance_cars_that_Aid_Health_Standards.jpg|thumb|Inkeragutabara ]]
== Amateka y'inkeragutabara ==
Amateka y'inkeragutabara yatangiye mu gihe cya kera,aho hifashishwaga [[Amagare mu mujyi wa Kigali|amagare]] yo gutwara abarwayi badakira ku ngufu. Ambilanse cyangwa inkeragutabara yakoreshejwe bwa mbere mu buvuzi bwihutirwa mu mwaka wa 1487 n’Abesipanyoli , abandi bantu batandukanye batangiye kuyikoresha mu myaka ya za 1830. [[IKORANABUHANGA (ubusobanuro)|Ikoranabuhanga]] ryo mu kinyejana cya 19 na 20 ryatumye ambilansi igezweho ikoreshwa.<ref>https://indianahealth.care/history-of-ems</ref>
[[Dosiye:Ambulance_readyfor_emargency_response_02.png|thumb|Inkeragutabara ]]
== Ibikoresho biba mu nkeragutabara ==
Mu nkeragutabara( ambilanse ) habamo ibikoresho bitandukanye byifashishwa mu gutanga ubutabazi bwihuse mu gihe umurwayi ajyanywe kwa muganga, harimo ibi bikurikira:
=== 1. Igikoresho gitanga umwuka ===
Ni kimwe mu bikoresho by'ibanze mu biba muri ambilanse kuko gutanga umwuka bikenerwa cyane mu butabazi bwihutirwa nko kubantu barokotse inkongi y'umuriro, abarwayi bafite ibibazo mu
[[Dosiye:Ambulance_readyfor_emargency_response_03.png|thumb|Ambilanse]]
buhumekero nk'abarwayi ba asima.<ref>https://www.emergency-live.com/ambulance/top-10-ambulance-equipment/</ref>
[[Dosiye:Ambulance_Vehicle,_in_Gaborone.jpg|thumb|Ambulance ]]
[[Dosiye:Mercedes-Benz_519_CDI_Ambulance_in_Zürich_canton,_Switzerland_(Ank_Kumar,_Infosys_Limited)_02.jpg|thumb|Inkeragutabara ]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
5e2vu9vckqput0r94ts7z70mapdgs3b
Isiganwa Kigali-Gicumbi
0
13153
138102
136653
2026-09-17T08:26:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138102
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Tour du Rwanda 2020.png|thumb|igare|247x247px]]
Isiganwa Kigali-Gicumbi ni urushanwa twa tangiriye i Kigali risorezwa i Gicumbi ryegukanwa na :<ref>{{Cite web |url=http://www.ferwacy.rw/?manizabayo-ingabire-diane-na-niringiyimana-begukanye-isiganwa-rya-kigali-gicumbi |title=Archive copy |access-date=2022-09-28 |archive-date=2022-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112164004/http://ferwacy.rw/?manizabayo-ingabire-diane-na-niringiyimana-begukanye-isiganwa-rya-kigali-gicumbi |url-status=dead }}</ref>
'''INGIMBI'''
1. Niringiyimana Rachid
2. Iradukunda Valens
3. Uwimana Emnanuel
'''ABAGORE'''
1. [[Ingabire Diane]]
2. [[Tuyishime Jacqueline]]
3. [[Mukashema Josiane]]
'''ABAGABO'''
1. [[Manizabayo Eric]]
2. [[Mugisha Moise]] wo muri ProTouch
3. [[Muhoza Eric]]<ref>https://www.newtimes.co.rw/sports/cycling-ingabire-manizabayo-dominate-kgl-gicumbi-race</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amarushanwa ku igare]]
[[Ikiciro:Amakipe y'amagare]]
[[Ikiciro:Igare]]
e8npzaecrj6gy1w7nfcar26e0qhkt3k
Ishimwe Patrick
0
13176
138164
136397
2026-09-17T08:43:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138164
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Imusanze.jpg|thumb|Igare]]
[[Dosiye:Tour DU rwanda 2024 supporter in front of bk Arena (cropped).jpg|thumb|Ikipe ya Cine Elmay Ishimwe patrick akinira]]
Ishimwe Patrick umukinnyi mu mukino wo gusiganwa ku magare wakiniraga ikipe ya [[Cine ElMay|Cine Elmay]] yahitanwe n’impanuka ubwo yari mu myitozo mu [[Akarere ka Kamonyi|Karere ka Kamonyi]], nkuko byavuzwe n' [[Ishyirahamwe nyarwanda rya magare|Ishyirahamwe ry’Umukino w’Amagare]] mu Rwanda, [[FERWACY|Ferwacy]].<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/umukinnyi-wakiniraga-cine-elmay-mu-gusiganwa-ku-magare-yahitanwe-n-impanuka</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Igare]]
[[Ikiciro:Abakinnyi ba siporo]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa magare]]
hoo8wd87i2wggrlawqnvvtihhvpox2e
Uwera Aline
0
13188
138037
136613
2026-09-17T08:14:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138037
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Aline Uwera - 2023 UCI Road World Championships (Women's junior road race) (cropped).jpg|thumb|mini|Aline Uwera - 2023 UCI Road World Championships (Women's junior road race)]]
[[Dosiye:Tour DU rwanda (cropped).jpg|thumb|262x262px|Ikipe yamagare]]
Uwera Aline umukinnyi mu mukino w'igare, ubarizwa mu ikipe ya [[Bugesera Cycling Team|Bugesera cycling club]] akaba yarabaye uwa mbere mu bangavu mu [[Kibugabuga Race|irushanwa rya Kibugabuga race]].<ref>Habimana, Sadi: [https://web.archive.org/web/20220928065220/https://umuseke.rw/2022/08/manizabayo-eric-na-tuyishime-jacqueline-begukanye-kibugabuga-race/ ''Manizabayo Eric na Tuyishime Jacqueline begukanye Kibugabuga Race''], umuseke.rw, 20/08/2022</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Igare]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa magare]]
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Amarushanwa ku igare]]
dw33qq5l7nqrcinx7gqsivascid23mf
Umwamikazi Djazila
0
13189
137949
136704
2026-09-16T12:56:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137949
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Tour DU rwanda 2024 supporter in front of bk Arena (cropped).jpg|thumb|Ikipe ya Les amis sportif Umwamikazi Djazila akinira]]
[[Dosiye:The Winner in tours du Rwanda.jpg|thumb|Umukinyi wamagare]]
Umwamikazi Djazila umukinnyi mu mukino w'igare, ubarizwa mu ikipe ya [[Les Amis Sportif|Les Amis Sportif yi Rwamagana]] akaba yarabaye uwa kabili mu bangavu mu [[Kibugabuga Race|irushanwa rya Kibugabuga race]] aho yahembwe ibihumbi 80 Frw.<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/08/manizabayo-eric-na-tuyishime-jacqueline-begukanye-kibugabuga-race/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-29 |archive-date=2022-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928065220/https://umuseke.rw/2022/08/manizabayo-eric-na-tuyishime-jacqueline-begukanye-kibugabuga-race/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Igare]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa magare]]
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Amarushanwa ku igare]]
8wuv6o9vlfe186uskmypuspno2p3zjb
Nzafashwanayo Jean Claude
0
13190
138201
136474
2026-09-17T08:52:05Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138201
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:The Winner in tours du Rwanda.jpg|thumb|Igare]]
[[Dosiye:Tour DU rwanda 2024 supporter in front of bk Arena (cropped).jpg|thumb|Ikipe yamagare ya Benediction Excel Energy Nzafashwanayo akinira]]
[[Dosiye:Tour du Rwanda.jpg|thumb|tour du rwanda]]
Nzafashwanayo Jean Claude yavutse 04 kanama 2000 umukinnyi w'igare yegukanye agace ka gatandatu k’irushanwa Tour internationale de Cameroon, ukinira kandi [[Benediction Excel Energy Club]] yegukanye isiganwa rizenguruka [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika iharanira Demukarasi ya Congo]] ryabaga ku nshuro ya karindwi.<ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/imikino/amagare/article/nzafashwanayo-jean-claude-yegukanye-tour-de-la-rdc |title=Archive copy |access-date=2022-09-29 |archive-date=2022-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929151113/https://www.igihe.com/imikino/amagare/article/nzafashwanayo-jean-claude-yegukanye-tour-de-la-rdc |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.teradignews.rw/umunyarwanda-yegukanye-agace-ka-6-muri-tour-internationale-de-cameroon/</ref><ref>https://www.eurosport.fr/cyclisme/jean-claude-nzafashwanayo_prs546820/person.shtml</ref><ref>https://www.worldcyclingstats.com/fr/coureur/jean-claude-nzafashwanayo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Igare]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa magare]]
[[Ikiciro:Amarushanwa ku igare]]
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
8mxvbdub6ld09gfgj0bj3x5bg65fmts
Uwizeye Jean Claude
0
13193
137971
136565
2026-09-16T13:01:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137971
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:The Winner in tours du Rwanda.jpg|thumb|Igare]]
[[Dosiye:Imusanze Tours.jpg|thumb|Igare]]
[[Dosiye:Tour DU rwanda 2024 supporter in front of bk Arena (cropped).jpg|thumb|161x161px|Team Rwanda Uwizeyimana jean Claude yakiniye]]
Uwizeye Jean Claude ni umwe mu bakinnyi batanu bazahagararira u [[Rwanda]] bari muri ikipe ya [[Team Rwanda cycling|Team Rwanda]] muri [[Tour du Rwanda]], [[Mugisha Samuel]], [[Areruya Joseph]] na [[Nsengimana Jean Bosco|Nsegimana Jean Bosco]], hakaza ndetse kandi na [[Gahemba Bernabe]] (murumuna wa Areruya Joseph). <ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/amagare/Tour-du-Rwanda-2020-Dore-abakinnyi-batanu-bazahagararira-u-Rwanda-Amafoto</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Igare]]
[[Ikiciro:Amarushanwa ku igare]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa magare]]
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
794uopf47whic0lvf1x6dzz6ed1rsz7
Uruganda rw` icyayi
0
13320
138306
107537
2026-09-17T09:27:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138306
wikitext
text/x-wiki
== uruganda rw`icyayi ==
[[Dosiye:Camellia_sinensis_in_Georgia.jpg|thumb|icyayi]]
Inganda z`icyayi zo mu [[Rwanda]] zegukanye ibihembo bitanu, mu nama ihuje abahinzi b`icyayi bo mukarere iteraniye i kampala muri [[Ubugande|Uganda]],
[[Dosiye:Nyabihu_Tea_Factory_Rwanda_Mountain_Tea_Ltd.jpg|thumb|Uruganda rw'icyayi ]]
yatangiye ku wa Gatatu. u [[Rwanda]] ni narwo rwavuyemo uwegukanye igihembo kiruta ibindi mu bahinzi b`icyayi muri [[afurika]], cyahawe Rwanda Mountain Tea.<ref>{{Cite web |url=http://mobile.igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/icyayi-cyo-mu-rwanda-cyegukanye-ibihembo-bitanu-mu-imurika-i-kampala |title=Archive copy |access-date=2022-11-10 |archive-date=2022-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110090449/http://mobile.igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/icyayi-cyo-mu-rwanda-cyegukanye-ibihembo-bitanu-mu-imurika-i-kampala |url-status=dead }}</ref>iyi nama izwi nka`4th [[African Jim|African]] tea Convention` yateguwe n` umuryango w`bacuruzi b`icyayi muri [[afurika]] y` iburasirasuba, yitabirwa n`abasaga 500 baturutse mu bihugu bisaga 25. yafunguwe kumugaragaro na Minisiteri w`Intebe wa Uganda, Dr Ruhakana Rugunda.<ref>{{Cite web |url=http://mobile.igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/icyayi-cyo-mu-rwanda-cyegukanye-ibihembo-bitanu-mu-imurika-i-kampala |title=Archive copy |access-date=2022-11-10 |archive-date=2022-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110090449/http://mobile.igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/icyayi-cyo-mu-rwanda-cyegukanye-ibihembo-bitanu-mu-imurika-i-kampala |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Workers_in_the_Tea_Garden_of_North_Bengal.jpg|thumb|abakozi bakora m cyayi ]]
[[Dosiye:Tea_in_different_grade_of_fermentation.jpg|thumb|ICyayii gitetse ]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
doefn5pyo0uyujs1s43v9zr0ytm1ve4
Gahunda yo Guteza Imbere Urubyiruko muri Afurika (AYEDI)
0
13343
138426
89151
2026-09-17T10:34:44Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138426
wikitext
text/x-wiki
Uyu mushinga uteza imbere uburezi n’amahugurwa y’imyuga ndetse n’akazi keza ku rubyiruko rutishoboye rufite imyaka iri hagati ya 15 na 17. Uyu mushinga urashaka kandi kuzamura imibereho y’urubyiruko n’imiryango yabo, gushyigikira uruhare rw’abaturage mu rubyiruko, no gushishikariza urubyiruko kugira uruhare mu buyobozi aho batuye.
'''''Ikibazo gihari'''''
Uganda ifite abaturage bato ku isi, bafite hagati yimyaka 15. 21% by'Abagande bari hagati yimyaka 15-24. Muri 2009-2010, 60 ku ijana by'urubyiruko rwo muri Uganda bafite imyaka 15-24 bari mu bakozi. Bahura n’ibibazo byinshi, birimo ubukene, imirimo mibi ikoreshwa abana, akazi gake, ubushomeri, no kutagira ubumenyi n’ubumenyi bijyanye n’akazi. Bigereranijwe ko urubyiruko 3 kuri 10 muri Afrika rubaho munsi y $ 1 kumunsi.
Urubyiruko rwinshi rwa Uganda ntabwo rwiteguye kubona akazi keza kandi rushobora kwibasirwa nakazi kabi kubera umubare muto w'abanyeshuri barangije amashuri; amahirwe adahagije yo guhugura cyangwa imyuga; ubuhanga budahagije na / cyangwa ubuhanga bworoshye; no kubura ubumenyi bwo kwihangira imirimo bukenewe kugirango tumenye amahirwe yisoko ryaho; imyumvire mibi ku rubyiruko; n'ubukene bukabije.
Nubwo ubuhinzi aricyo gice kinini cy’imirimo muri Uganda, urubyiruko rukunze kubona ko guhinga ari “inzira ya nyuma.” Byongeye kandi, urubyiruko ntirusanzwe rufite amahirwe yo gukoresha amahirwe yo guhinga murwego rwagaciro. Urwego rudasanzwe hagati aho rukoresha 58% by'abakozi badafite ubuhinzi, ariko rwibasiwe n'umusaruro muke.<ref>https://www.dol.gov/agencies/ilab/african-youth-empowerment-and-development-initiative-ayedi-0</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
18ek0lyvwwp45bzdmle98msu31jxn27
Moonlight stars
0
13347
138054
112557
2026-09-17T08:16:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138054
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:With_Stars_&_Moon_(14742533547).jpg|thumb|Moonlight stars ]]
Moonlight stars ni ivuriro niherereye mu gihugu cya [[Ubugande|Uganda]], mugace kitwa Kawempe. <ref name=":0">https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000193794</ref> Ni ivuriro ryatangijwe numusore warukiri muto witwa Tumusiime James warumukorera bushake mwivuriro rya kawempe, nyuma yo kubona ubuzima abantu babayemo bw'ubukene cyane cyane urubyiruko ruri hagati y'imyaka 13-25, aho ururubyiruko rwishoye mumwuga wo kwicuruza bashaka imibereho, ibi bakabaviramo kubyara abana benshi batazi base, guhohoterwa, kwandagazwa, kurushaho gukena, ndetse no kuvanamo indwara nyinshi zitandukanye, ark ziganjemo AIDS/HIV.<ref>https://www.cdc.gov/hiv/basics/whatishiv.html</ref> ndetse nizindi ndwara nyinshi zituruka ku Imibonano mpuzabitsina idakingiye, Tumusiime James nyuma
[[Dosiye:Moonlight_and_Stars_(39259754924).jpg|thumb|Moonlight and Stars ]]
yo kubona ibi bibazo urubyiruko ruhuna narwo muri Uganda, nibwo yaje kugira igitekerezo cyo gushinga iri vuriro yize moonlight star. <ref name=":0" /> murwego rwo gufasha bano baba babakobwa, akabafasha guhabwa ubuvuzi ndetse n'inama zabafasha kwirinda guhura n'indwara bahura nazo, iri vuriro ndetse ryanakusanyaga inkunga yahabwaga ababakobwa bahuye nibibazo bagafashwa gushinga imishinga itandukanye yabafasha kwiteza imbere.
[[Dosiye:Mt._Fryatt_and_the_Athabasca_River_in_low_moonlight_with_Stars.jpg|thumb|Moonlight and Stars]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
t1jhtblj3nbmaxmks9ljczt2jfx1nhp
Koperative COOTHENYA
0
13351
138551
136425
2026-09-17T11:33:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138551
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:032 Tea Estate, Brinchang Mountain (9132139217).jpg|thumb|Koperative COOTHENYA]]
Koperative COOTHENYA ni Koperative y’abahinzi b’icyayi yitwa COOTHENYA ifite imigabane mu ruganda rwa [[Mata Tea Factory]] ingana na 10%; ikaba na bamwe mu baturage bo mu Mirenge ya Mata, Ruramba na Kibeho mu [[Akarere ka Nyaruguru|Karere ka Nyaruguru]], igizwe kandi n’abanyamurango 1810,iyi koperative y’abahinzi izana umusaruro ku ruganda rwa Mata Factory aho ifite hegitari zisaga 469.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/ubukungu/article/nyaruguru-uko-uruganda-rw-icyayi-rwa-mata-rwateje-imbere-abaturage-baruturiye |title=Archive copy |access-date=2022-11-10 |archive-date=2022-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110113854/https://igihe.com/ubukungu/article/nyaruguru-uko-uruganda-rw-icyayi-rwa-mata-rwateje-imbere-abaturage-baruturiye |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mclloydbis.com/profile/712052/mata-tea-co-ltd.html |title=Archive copy |access-date=2022-11-10 |archive-date=2022-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221110121149/https://mclloydbis.com/profile/712052/mata-tea-co-ltd.html |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda Mountain Tea]]
nryfbn43dld33xtwjkckfg96cq52soa
MCR Rwanda
0
13375
138290
136705
2026-09-17T09:25:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138290
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:ASC Leiden - Rwanda 2021 - 003 - A road with trees and a beer advert - Kigali.jpg|thumb|MCR Rwanda]]
[[Dosiye:Young Leaders Conference Rwanda 2024.jpg|thumb|344x344px|young leaders confrence rwanda]]
'''MCR''' Rwanda mu magambo arambuye ni Miracle Corners [[Rwanda]] (MCR) watangiye muri 2008 ni umuryango washinzwe na Miracle Corners of the World (MCW); umuryango udaharanira inyungu w'Abanyamerika ufite icyerekezo cya “Umuryango ku isi hose ugera ku rwego rwo hejuru rw'uburezi, kuzamura ubuzima no kongera umutekano mu bukungu; n'inshingano “Gukemura ibibazo byihutirwa byabaturage mu guha imbaraga abayobozi bariho no gutegura abayobozi b'ejo, ikaba ikorera mu Rwanda mu kagari ka Kayenzi, umurenge wa Nyamata mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka]]
[[Akarere ka Bugesera|Bugesera]].<ref>https://www.jobinrwanda.com/employer/miracle-corners-rwanda-mcr</ref><ref>https://mcwglobal.org/rwanda/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imiryango idaharanira inyungu]]
[[Ikiciro:Uburezi]]
[[Ikiciro:Uburezi mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ikoranabuhanga]]
55soohd7batbd8wm0iafhskgrywf2nt
Gasore Serge Foundation
0
13379
138291
136520
2026-09-17T09:25:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138291
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Gasore.jpg|thumb|Gasore Serge washinze Gasore serge Foundation]]
Gasore Serge Foundation cyahinduriye ubuzima abaturage b’i Ntarama.<ref name=":0">https://rwandamagazine.com/amakuru/mu-rwanda/article/ngutembereze-mu-kigo-gasore-serge-foundation-cyahinduriye-ubuzima-abaturage-b-i</ref>
== Foundation ==
Gasore Serge Foundation ni ikigo cyashinnzwe na [[Gasore Serge]] giherereye mu Murenge wa Ntarama mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]], Ni ikigo gifasha mu bikorwa bitandukanye byo gufasha abatishoboye birimo uburezi, ubuvuzi, kurwanya imirire mibi, guteza imbere Siporo, kurwanya ingeso mbi mu rubyiruko no kurufasha gutegura imishinga y’ejo hazaza banabashishikariza gushyira imbere Imana.<ref name=":0" />
== Uko yatangiye ==
Gasore Serge Foundation yashinzwe muri 2016, Gasore avuga ko hari hagamijwe cyane kwita ku mikurire y’abana baturuka mu miryango itifashije ndetse no kwita ku burezi bwabo, bagakura neza ariko baniga.<ref name=":0" />
== Mu mikino ==
Gasore Serge wahoze ari umukinnyi wabigize umwuga mu gusiganwa ku maguru, yanashyize mu kigo cye gahunda y’amarushanwa anyuranye afasha abana n'urubyiruko kuzamura impano. cyane gusiganwa ku maguru ndetse no ku magare.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemeza mirimo]]
5g9pe158zmmp8r5d8znyqgp0wxh5tli
Rwanda Mountain Tea Packaging and Blending Unit
0
13385
138412
124176
2026-09-17T10:28:35Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138412
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda Mountain Tea Products.jpg|thumb|Rwanda mountain tea products]]
Packaging and Blending Unit ya [[Rwanda Mountain Tea]] (RMT) ni rumwe mu [[Inganda z'icyayi mu Rwanda|inganda z' icyayi]] nini zivanga, zigafunika kandi zigapakira neza [[icyayi]] mu [[Rwanda]], ruherereye i Masoro mu cyanya cyahariwe inganda hazwi nka Kigali Special Economic Zone phase 1 (KSEZ).<ref>{{Cite web |url=https://rwandamountaintea.com/responsive/english/group-companies/article/rwanda-tea-parkers?lang=en |title=Archive copy |access-date=2022-11-14 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623001833/http://www.rwandamountaintea.com/responsive/english/group-companies/article/rwanda-tea-parkers?lang=en |url-status=dead }}</ref>havangirwa amoko y' icyayi atandukanye akurikira:
# Gold Blend Tea Bags
# Gold Blend Loose tea
# Green Blend Tea Bags
# Green Blend Loose Tea
# Mild Blend Tea Bags
# Tangawize Tea Bags
# strong Blend Tea Bags
# Organic Black Tea Bags
# Organic Green Tea Bags
# Black Loose Tea
[[Dosiye:Rwanda mountain tea ltd Products.jpg|thumb|Rwanda mountain tea products]]
aya moko yose avangirwa muri uru ruganda kandi niho afunukirwa neza kugirango ajyanwe ku isoko, uru ruganda kandi rwihariye 15% y' icyayi gitunganirizwa mu Rwanda kuko rutunganya kandi rukongerera agaciro toni milliyoni 5 z' icyayi buri mwaka.<ref>{{Cite web |url=https://rwandamountaintea.com/responsive/english/group-companies/article/rwanda-tea-parkers?lang=en |title=Archive copy |access-date=2022-11-14 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623001833/http://www.rwandamountaintea.com/responsive/english/group-companies/article/rwanda-tea-parkers?lang=en |url-status=dead }}</ref>
Rwanda Tea Packer (Rwanda Mountain Tea) ifite kandi impamyabushobozi zivugururwa kandi zigenzurwa n' inzego mpuzamahanga zemeza mu gutunganya ibiribwa, yagiye itsindira n'ibihembo bitandukanye kubera gutunganya icyayi cy' ujuje ubuziranenge mpuzamahanga.<ref>{{Cite web |url=https://naeb.gov.rw/index.php?id=45&L=1%27%22 |title=Archive copy |access-date=2022-11-14 |archive-date=2022-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114142859/https://naeb.gov.rw/index.php?id=45&L=1%27%22 |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
# ''https://rwandamountaintea.com/responsive/english/group-companies/article/rwanda-tea-parkers?lang=en''
# ''https://rdb.rw/wp-content/uploads/2020/09/SEZAR-Catalogue.pdf''
# ''https://naeb.gov.rw/index.php?id=45&L=1%27%22''
qnqd8f6cvbtlw8eocop2scmcr3k9vr3
Ibitaro bya Muhororo
0
13429
137825
127282
2026-09-16T12:37:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137825
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Hospital room ubt.jpeg|thumb|Imbere mu bitaro bya Muhororo]]
[[Dosiye:Hospital.png|thumb|Ibitaro]]
Ibitaro bya Muhororo bivugwa ko byubatswe ahagana mu mwaka 1932 byubakwa n’abazungu bacukuzaga amabuye muri iki gice binavugwa ko cyaba gicumbikiye amabuye ya Gasegereti biherereye mu [[Akarere ka Ngororero|karere Ka Ngororero]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|ntara y'uburengerazuba]], ubu hari gushaka ahandi hantu hangana na Hegitari 2,5 (2,5 ha) ho kubaka ibibitaro ku buryo byazarangirana n’icyerekezo cya NST1 nkuko byemerewe n'umukuru w'igihugu perezida [[Paul Kagame]].<ref>{{Cite web |url=https://www.intyoza.com/2022/07/28/ngororero-hashyizweho-itsinda-ryo-gushaka-ahazubakwa-ibitaro-perezida-kagame-yemereye-abaturage/ |title=Archive copy |access-date=2022-11-21 |archive-date=2022-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121122907/https://www.intyoza.com/2022/07/28/ngororero-hashyizweho-itsinda-ryo-gushaka-ahazubakwa-ibitaro-perezida-kagame-yemereye-abaturage/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/kwibuka/article/ku-nshuro-ya-3-ibitaro-bya-muhororo-byibutse-abari-abakozi-babyo-bishwe-muri</ref>
[[Dosiye:NgororeroDist.png|center|thumb|Ngororero aho ibitaro bya Muhororo biherereye]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ibitaro mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubuvuzi mu Rwanda]]
63ra4wo2ba2mf3q2nqtwepmhfvzdy6y
Ibitaro bya Gisenyi
0
13430
137896
109314
2026-09-16T12:45:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137896
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Hospital room ubt.jpeg|thumb|Ibitaro bya Gisenyi]]
[[Dosiye:Hospital.png|thumb|Ibitaro]]
Ibitaro bya Gisenyi byubatswe mu mwaka wa 1930 biherereye mu [[Akarere ka Rubavu|karere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|ntara y'uburengerazuba]] azwi nki [[Gasenyi|Gisenyi]], uretse kuba bifite inyubako zangijwe n’imitingito, ziranashaje ndetse bikaba byugarijwe n’impanuka z’imodoka nini zibura feri zikabigonga kenshi, ndetse rimwe na rimwe zikagwa mu bitaro, ibitaro by’Akarere ka Rubavu bikeneye kwimurirwa mu birometero bitanu uvuye aho biri ubu, nk’igisubizo kirambye, Hazakenerwa miliyari 1.9 mu ku byubaka byimurirwe mu Murenge wa Rugerero.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/ibitaro-bya-gisenyi-bigiye-kwimurwa</ref> byakira abarwayi benshi barimo abo mu Karere ka Rubavu, Rutsiro na Nyabihu.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/rubavu-ibitaro-bya-gisenyi-byongeye-gutanga-serivisi</ref><ref>https://www.teradignews.rw/mu-marembo-yibitaro-bya-rubavu-habereye-impanuka-ikomeye-cyane/</ref><ref>{{Cite web |url=https://rwandanews24.rw/2022/03/18/ibitaro-bya-gisenyi-bigiye-gukemura-zimwe-mu-mbogamizi-zabarwayi/ |title=Archive copy |access-date=2022-11-21 |archive-date=2022-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121133315/https://rwandanews24.rw/2022/03/18/ibitaro-bya-gisenyi-bigiye-gukemura-zimwe-mu-mbogamizi-zabarwayi/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:RubavuDist.png|center|thumb|Aho ibitaro bya Gisenyi biherereye]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubuvuzi mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ibitaro mu Rwanda]]
fnqx250xlpgp4zk74z1mpobf8ecbydz
Indwara y'umugongo
0
13510
138339
90091
2026-09-17T09:49:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138339
wikitext
text/x-wiki
Indwara y’umugongo ni imwe mu ndwara zikunze mu bantu b’ingeri zose ariko cyane mu bantu bari hagati y’imyaka 30 na 60, babitewe n’impamvu zitandukanye nyamara harimo n'io bishoboka ko zakwirindwa <ref name=":0">https://igihe.com/ubuzima/inama/article/dore-ibitera-indwara-y-umugongo-n</ref>
[[Dosiye:Discogenic_Pain.png|thumb|amagufwa y'umugongo yangiritse]]
[[Dosiye:Lower_back_pain.jpg|thumb|kubabara igice cyo hasi cy'umugongo]]
[[Dosiye:Dolor_espalda.png|thumb|kubabara mu mugongo]]
== Ibitera indwara y'umugongo ==
* Kwicara cyangwa guhagarara ahantu hamwe igihe kinini kandi uri mu buryo bumwe<ref name=":0" />
* Impanuka zitandukanye zangiza umugongo<ref name=":0" />
* Kwicara nabi mu gihe uri mu kazi, cyangwa ahantu hatuma utisanzura <ref name=":0" />
* Uburwayi bwibasira uruti rw'umugongo<ref name=":0" />
* Kugira ibiro byinshi bitajyanye n’uburebure bwawe (ahanini bituruka ku mirire mibi)<ref name=":0" />
* Ubumuga umuntu ashobora kuba yaravukanye nk’inyonjo n’ibindi<ref name=":0" />
* Kwambara inkweto ndende igihe kinini
* Kwikorera cyangwa se guterura ibintu utabasha cyangwa biremereye cyane umuntu yunamye ahantu hatameze neza
* Kuryama ahantu hatameze neza urugero twavuga nko kuri matela inepa cyane<ref name=":0" />
== Uko wakwirinda indwara y’umugongo<ref name=":0" /> ==
izi ni zimwe mu nama zitangwa n'abaganga z'uko wakwirinda indwara y'umugongo:
a) Kwirinda guterura cyangwa kwikorera ibintu biremereye cyane cyagwa utabasha<ref name=":0" />
b) Kwirinda kwicara cyangwa guhagarara igihe kirekire mu buryo bumwe n'ubwo akazi kawe kaba kabigusaba, ugomba kugerageza kujya mu bundi buryo ( nk’abamotari, abashoferi n’abakozi bo mu biro bagafata akaruhuko byibura iminota itatu mu isaha, noneho bakabona gukomeza)<ref name=":0" />
c) kwirinda kunama no kunamuka kenshi cyane cyane uri mu bwogero<ref name=":0" />
d) kwirinda gutereka mudasobwa ku bibero ngo uyikoreshe wunamye
e) ni byiza kwicara kwicara ku ntebe kandi amaguru akora hasi, utitendetse<ref name=":0" />
f) Kunywa amazi menshi bifasha, kugirango ubwonko bukore neza<ref name=":0" />
g) gukora siporo nibura gatatu mu cyumweru<ref name=":0" />
h) kwirinda impanuka zakwibasira umugongo( mu kubaka , mu gutwara ibinyabiziga n’ibindi)<ref name=":0" />
i) kurya ibiryo bigabanya ibiro<ref name=":0" />
j) kujya kwa muganga mu gihe ugize uburwayi bw'uburwayi<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
amyijorepk1j8r0zck9zb0hs2zuljvw
Igihango
0
13512
137823
132988
2026-09-16T12:37:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137823
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Janis Joplin Big Brother and the Holding Company.jpg|thumb|Igihango]]
Igihango risobanura amahame ngengamitekerereze cyangwa ngengamigenzereze y'abantu, abakurambere babo baba barashyizemo imitsindo yo kubanisha Abantu mu mibereho izira icyasha.<ref>https://www.igihe.com/umuco/article/guterekera-kubandwa-kugabirana-ibihango-byatumye-u-rwanda-rumara-imyaka</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amateka y’u Rwanda]]
[[Ikiciro:Imyemerere]]
[[Ikiciro:Ubwiru]]
[[Ikiciro:Abanyarwanda]]
lb1ow0xj82i9pva96lhehuqvllmbrka
Guhangana n'ihindagurika ry'ikirere
0
13553
138038
120013
2026-09-17T08:14:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138038
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Gutera_Amashyamba.jpg|thumb|Gutera Amashyamba]]
Guhangana n'ihindagurika ry'ikirere ni ibikorwa bikorwa kugirango hirindwe ingaruka mbi z'ihindagurika ry'ikirere ibi bikorwa byibanda ahanini mu gushyiraho ingamba nshya no kuvugurura izisanzwe kugirango abantu bitegure ibibazo bishobora kuzaterwa n'ihindagurika ry'ikirere bagendeye ku byo bari kubona ako kanya.<ref>{{Cite web |url=https://www.nrcan.gc.ca/changements-climatiques/impacts-adaptation/chapter-1-introduction-climate-change-adaptation/10081 |title=Archive copy |access-date=2023-02-12 |archive-date=2023-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212103920/https://www.nrcan.gc.ca/changements-climatiques/impacts-adaptation/chapter-1-introduction-climate-change-adaptation/10081 |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.googleadservices.com/pagead/aclk?sa=L&ai=DChcSEwi8vs3m14_9AhUVYeYKHdFpAPQYABABGgJkZw&ohost=www.google.com&cid=CAESauD2m1vBJE4tLx8Q5mjVDfJDKxOVSGw9TJSyhC3_il8DyYrO313dc9_RZcNm0GrUfyof0LUmBmFOSNsjogRH001AQxrFSHxdWBUjKdXjl66q7rY6ihEiuobP0_2s8WDiGNIx0ti37-nT6gs&sig=AOD64_1m1a2K_dd2NKaWhpHS2ZW3F3hUEg&q&adurl&ved=2ahUKEwiBscfm14_9AhXGQkEAHUDwDvQQ0Qx6BAgHEAE</ref><ref>https://unfccc.int/topics/adaptation-and-resilience/the-big-picture/introduction</ref> <ref name=":0">https://climate.nasa.gov/solutions/adaptation-mitigation/</ref>
[[Dosiye:Gutera_ibiti.jpg|thumb|Gutera ibiti]]
[[Dosiye:Parks_Tree_planting_in_Nicosia_Cyprus_01.jpg|thumb|amashyamba afasha mu guhangana n'ihindagurika ry'ikirere]]
[[Dosiye:Kahlschlag_Windbruch_Forstenrieder_Park_Warnberger_Ecke_Neuhauser_Weg_01.jpg|thumb|gutema ibiti ni kimwe mu bitera ihindagurika ry'ikirere]]
== ibikorwa bikorwa ==
Ihindadurika ry'ikirere ni kimwe mu makuba yugarije isi n'ibinyabuzima biyituye.<ref>https://climate.nasa.gov/solutions/adaptation-mitigation/</ref>
Mu guhangana n'ihindagurika ry'ikirere hakorwamo ibikorwa byinshi byibanda ahanini ku kubungabunga ibidukikije no kurengera ibinyabuzima.<ref name=":0" />
Uko imyuka ihumanya ikirere igenda yiyongera niko hagenda hafatwa ingamba zo guhangana n'ibyo biganisha ku kuba hateganywa ko mu mwaka w'2050 ikigero cy'imyuka ihumanya ikirere izaganuka kugera ishize mu kirere. ibi byose bikaba bikorwa bifatanywa no n'izindi ngamba zirimo:<ref>https://www.thegef.org/what-we-do/topics/climate-change-mitigation#:~:text=Mitigation%20strategies%20include%20retrofitting%20buildings,sustainable%20uses%20of%20land%20and</ref>
[[Dosiye:Climate_change_mitigation_and_adaptation.png|thumb|Guhangana n'imihindagurikire y'ikirere ]]
[[Dosiye:Endangered_arctic_-_starving_polar_bear.jpg|thumb|ihindagurika ry'ikirere ku nyamaswa ]]
* Gukoresha imbaraga zitutuka kuzuba
* kubungabunga amashyamba
* kugabanya imyuka mibi yoherezwa mu kirere
* kongerera abantu ubumenyi
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
me1qyjwwoei7v82e4rbwo2azboorgvk
Ubumenyi ku bidukikije
0
13568
137950
135996
2026-09-16T12:56:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137950
wikitext
text/x-wiki
[[Ibidukikije]] bigizwe n'ibinyabuzima ndetse n'ibitafite [[ubuzima]] ariko karemano bisobanuyeko atari ibintu byakozwe n'abantu. Iri jambo akenshi rikoreshwa havugwa ibintu bigize isi cyangwa isi ubwayo<ref>[https://byjus.com/biology/our-environment/#:~:text=Environment%20plays%20an%20important%20role%20in%20healthy%20living%20and%20the,save%20and%20protect%20our%20environment. https://byjus.com/biology/our-environment/#:~:text=Environment%20plays%20an%20important%20role%20in%20healthy%20living%20and%20the,save%20and%20protect%20our%20environment.]</ref>. Ibindukikije rero ni uruhurirane rw'ibifite ubuzima ikirere, umutungo kamere bishobora kugira ingaruka ku mibereho y'abantu ndetse n'ibikorwa byunguka. Ibidukikije bishobora gutandukanwamo ibice bikurikira<ref>[https://byjus.com/biology/our-environment/#:~:text=Environment%20plays%20an%20important%20role%20in%20healthy%20living%20and%20the,save%20and%20protect%20our%20environment. https://byjus.com/biology/our-environment/#:~:text=Environment%20plays%20an%20important%20role%20in%20healthy%20living%20and%20the,save%20and%20protect%20our%20environment.]</ref>:
[[Dosiye:Environment_banner.png|thumb|Environment banner]]
[[Dosiye:Imigano ku mazi.jpg|thumb|Gutera ibiti]]
== Ubwoko bw'ibidukikije ==
Hari ubwoko bubiri(2) bw'ibidukikije
# ibidukikije karemano
# ibidukikije byakozwe n'abantu
=== Ibidukikije karemano ===
Ibidukikije karemano bigizwe ibintu kamere bityo rero n 'ibintu karemano bitarimo ubushake bw'abantu .Rimwe na rimwe, abantu ntibashobora kugenzura imiterere yabyo aha turavugamo amashyamba, imigezi, imisozi , ibishyanga ndetse n'ibindi.Ikoreshwa kandi mukwerekana ibinyabuzima nk'inyamaswa,ibimera, n'umutungo kamere ugire uruhare m'ubukungu bw'igihugu.
[[Dosiye:Frauenstein_Schloss_Frauenstein_Schlossteich_SW-Ansicht_15082019_6949.jpg|thumb|Ibidukikije ]]
[[Dosiye:Hellyer Gorge, Tasmania.jpg|thumb|ishyamba cyimeza]]
=== Ibidukikije byakozwe n'abantu ===
Ibidukikije byakozwe kandi bigakorwa n'abantu. Harimo aho borera amafi (aquarium), imirima y'ibihingwa, ubusitani, parike z'inyamaswa , pariki z'ubukerarugendo(zoo) , ni'bindi.
Ibigize ibidukikije bigabanijwemo ibyiciro bibiri<ref>[https://byjus.com/biology/our-environment/#:~:text=Environment%20plays%20an%20important%20role%20in%20healthy%20living%20and%20the,save%20and%20protect%20our%20environment. https://byjus.com/biology/our-environment/#:~:text=Environment%20plays%20an%20important%20role%20in%20healthy%20living%20and%20the,save%20and%20protect%20our%20environment.]</ref>:
* Ibinyabuzima byose birimo [[inyamaswa]], inyoni, amashyamba, udukoko, ibikururuka hasi na mikorobe nka algae, [[bagiteri]], fungus, virusi, n'ibindi
* Ibintu byose bitabaho nk'umwuka, igicu, umukungugu, ubutaka, imisozi, inzuzi, ubushuhe, amazi, imyuka y'amazi, umucanga, n'ibindi.
== Akamaro k'ibidukikije ==
Ibidukikije bigira uruhare runini m'ubuzima bwiza no kubaho ku isi .Isi ni inzu y'ibinyabuzima bitandukanye kandi twese dushingiye kubidukikije ku ibiribwa, umwuka, amazi, n'ibindi bikenerwa.<ref name=":0">[https://byjus.com/biology/our-environment/#:~:text=Environment%20plays%20an%20important%20role%20in%20healthy%20living%20and%20the,save%20and%20protect%20our%20environment. https://byjus.com/biology/our-environment/#:~:text=Environment%20plays%20an%20important%20role%20in%20healthy%20living%20and%20the,save%20and%20protect%20our%20environment.]</ref> Ku bwibyo, ni ngombwa kuri buri muntu akwiriye kubungabunga no kurengera ibidukikije.
[[Dosiye:Shchyokino_Pond_IMG_3525_1280.jpg|thumb|Ibidukikije]]
[[Dosiye:Hopetoun_falls.jpg|thumb|Ibidukikije]]
== Ingaruka z'ibikorwa bya muntu ku bidukikije ==
Hariho ubwoko butandukanye bw'ibikorwa by'abantu bitera ingaruka mbi ku ibidukikije, birimo- imvura ya aside, aside yo mu nyanja, ihinduka ry’ikirere, gutema amashyamba, kugabanuka kwa ozone, guta imyanda iteje akaga, ubushyuhe bw’isi, abaturage benshi, umwanda , n'ibindi.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Libya_4709_Idehan_Ubari_Luca_Galuzzi_2007.jpg|thumb|ibidukikije]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
qy27g23ktuj4dcsft8y2jl062fz06eh
Imvura
0
13623
138181
136476
2026-09-17T08:47:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138181
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Purple rain on roof.jpg|thumb|IMVURA|151x151px]]
[[Dosiye:Vihmavarjuga jalakäija Sossi mäel Tallinnas. 2016. aasta aprill..jpg|thumb|149x149px|Imvura]]
[[Dosiye:22 Regen ubt.jpeg|thumb|149x149px|Imvura ]]
[[Dosiye:Rain 2.gif|thumb]]
[[Dosiye:Monsoon rain in Yangon, Myanmar, 20160812 082637.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Gustaf Fjaestad Spring Rain 1929.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Heavy Rain.jpg|thumb|Heavy Rain]]
Imvura ni ibitonyanga by'amazi byegeranye biva mu kirere hejuru hanyuma bikagwa hasi ku isi.<ref>https://www.metoffice.gov.uk/weather/learn-about/weather/types-of-weather/rain/types-of-rain</ref>
== Amoko y'imvura ==
ubundi hariho amako atatu y'imvura
* Relief rainfall
* Frontal rainfall
* Convectional rainfall <ref>https://projectgcse.co.uk/geography/weather_climate/types_of_rainfall</ref>
== Meteo Rwanda ==
[[Dosiye:Imvura kumabati.jpg|thumb|Imvura|175x175px]]
Meteo Rwanda ivugako ibihe by'imvura byahindutse ndetse n'ibipimo birahinduka, ivugako Imvura iruta izindi izaba iri hagati ya milimetero 40 na 60 mu intara y'uburengerazuba ndetse n'imvura iri hagati ya milimetero 20 na 40 mu intara y'amajyauguru. Imvura iri munsi ya milimetero 10 ni yo mvura nke izajya.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/imvura-y-umuhindo-yacitse-meteo-rwanda</ref> igipimo cy’impuzandengo y’imvura isanzwe igwa mu kwezi kwa Mutarama, kiba kiri hagati ya milimetero 0 na 70.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/imvura-y-umuhindo-yacitse-meteo-rwanda</ref><ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubukungu/article/meteo-rwanda-yateguje-imvura-nke-mu-bice-byinshi-by-igihugu-mu-mezi-2-ari-mbere</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/meteo-rwanda-yateguje-imvura-nyinshi-mu-kwezi-k-ugushyingo</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/article/mu-rwanda-abantu-40-bamaze-guhitanwa-n-ibiza-guhera-muri-mutarama</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
7f3f6y41ahlbnoqfonbas7fq2cgkezm
Umuyaga
0
13635
138227
136617
2026-09-17T09:17:35Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138227
wikitext
text/x-wiki
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Coup de vent du 16 juin 1830 à Sidi-Ferruch.jpg|thumb|Umuyaga ukomeye|171x171px]]
Umuyaga ni ihindagurika cyangwa kugenda ku mwuka bitewe n'ubutumburuke uriho.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mahanga/article/amerika-abagera-kuri-21-bahitanywe-n-inkubi-y-umuyaga-idasanzwe</ref><ref>https://byjus.com/physics/types-of-wind/</ref>
== Amoko y'Umuyaga ==
[[Dosiye:La nevada, Francisco de Goya.jpg|thumb|182x182px|Umuyaga ]]
Umuyaga ugira amoko menshi bitewe n'ubutumburuke, mu bibaya, mu kirere ndetse no mugishanga. Aha tubona amako atatu y'umuyaga: Umuyaga woroshye, Umuyaga ukomeye gacye n'umuyaga ukomeye cyane ( uzwi nki nkubi y'umuyaga) uyu utwara ibintu byose uhuye nabyo haba inzu, ibiti, ubutaka indenge.<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/amakuru/mu-mahanga/article/inkubi-y-umuyaga-yiswe-nicole-yatumye-ingendo-z-indege-1200-zisubikwa-muri</ref><ref name=":1">https://www.bbc.com/gahuza/topics/c06gq6n487xt</ref>
== Amazina y'Imiyaga ==
[[Dosiye:Wind turbines on Nurdağı 02.jpg|thumb|Icyuma gipima umuyaga mu bugesera|196x196px]]
Hari amazina menshi yumuyaga bitewe n'igihugu,ingufu ufite naho uturutse. Umuyaga witwa Nicole, umuyaga witwa Typhoon Hagibis, umuyaga witwa Ian.<ref name=":0" /><ref>https://www.bbc.com/gahuza/48981051</ref><ref name=":1" /><ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-50032784</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
t58rfdpzdtl8o26k3msio8efiyjue5t
Izuba
0
13671
138252
130152
2026-09-17T09:20:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138252
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:The sun and the moon in South New Brighton's beach, New Zealand.jpg|thumb|Izuba riri kurenga|upright=4]]
[[File:Izuba rirenga.pjp.jpg|thumb|Izuba rirenga]]
[[File:Izuba riserutse.jpg|thumb|Izuba riserutse]]
Izuba (ikimenyetso: [[file:Sun symbol (fixed width).svg|20px|☉]]) ni Inyenyeri nini cyane iri mu isanzure. Iyi nyenyeri imurikira isi kimwe n'indi mibumbe iri mu kirere.<ref name=":0">https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-58825598</ref>
== Ubusobanuro ==
Izuba ni [[inyenyeri]], ni inyenyeri iri hagati y'imibumbe yose iri mu isanzure ry'ikirere igaragara mu ishusho y'uruziga. Izuba rigizwe n'imyuka yiganjemo cyane cyane Idorojene (hydrogène) na Heliyumu (hélium).<ref name=":0" />
'''Ingano y'izuba'''
Izuba ni yo nynyeri nini iri mu isanzure ry'ikirere. Ifite umurambararo ungana n'ibirometero Miliyoni 14km, rikaba rikubye incuro 110 umurambararo w'isi. Izuba ubwaryo rifite 99.9% by'uburemere bw'ibirigaragiye (systeme planetaire).<ref>https://cnes.fr/dossiers/soleil</ref>
[[Dosiye:Christmas Eve Sun (31460091150).png|thumb|Izuba mukirere]]
== Urumuri ==
Urumuri ni urukurikirane rw’udushashi duto cyane, twagereranywa nanone n’utumanyu dutanga ingufu z'urumuri.<ref>https://wol.jw.org/rw/wol/d/r127/lp-yw/102012047#h=5</ref>
== Ibara ry'Izuba ==
izuba rigira imirasire, iyo mirasire igenda itandukana bitewe nuburebure ikora ngo itigereho, Imiremire kurusha indi ni iy'ibara ry'umutuku. Iyo mirasire igenda yegerana yivanga, kuva ku miremire ya orange ijya mu muhondo, mu cyatsi kibisi, mu bururu, muri indigo kugeza mu mwura ari wo murasire mugufi. Uduce tw'amabara agize imirasire migufi nitwo dukwirakwira cyane kurusha utw'imirasire miremire.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
9jozkle4yki1qm6awfoclos86e163b4
Imvura ya mahindu
0
13712
138503
136477
2026-09-17T11:01:41Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138503
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Falling rain in mexico.jpg|thumb|Imvura ya mahindu|152x152px]]
[[Dosiye:Imvura yatebye mumashu.jpg|thumb|Imvura|120x120px]]
[[Dosiye:Heavy Rain showers 06.jpg|thumb|178x178px|Imvura y'amahindu]]
== Imvura ya mahindu ==
[[Dosiye:Imvura yamahindu musanze.jpg|thumb|Imvura y'amahindu|237x237px]]
'''[[Imvura]]''' ni ibitonyanga by'amazi byegeranye biva mu kirere hejuru hanyuma bikagwa hasi ku isi, '''Imvura ya mahindu''' yo iba iremereye ifite ibitonyanga bikomeye bikuguyeho ugirango ni ubuye cyangwa se urubura, iyi mvura irasenya .<ref>https://www.metoffice.gov.uk/weather/learn-about/weather/types-of-weather/rain/types-of-rain</ref>
== Amoko y'imvura ==
ubundi hariho amako atatu y'imvura
* Relief rainfall
* Frontal rainfall (imvura igwa ihereye imbere)
* Convectional rainfall (imvura igwa birambuye)
== Imvura ya mahindu ==
Convectional rainfall cyangwa Imvura ya mahindu, iyi mvura iyo iguye irangiza cyane pe, ntibura kwica abantu , imigezi ikuzura, inzu zigasenyuka, imirima ya baturage ihinzemo imyaka ikagenda, iyi mvura isenya amashuri, kuko irangiza cyane, ahanini iyi mvura ya mahindu ntabyo ikunze kugwa igihe kinini.<ref>https://projectgcse.co.uk/geography/weather_climate/types_of_rainfall</ref> Imvura ya mahindu ikunze kuba iherecyejwe n'umuyaga myinshi ndetse n'urubura ntirubura.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/banyagiwe-n-imvura-y-amahindu-bayifata-nk-umugisha-w-imana-amafoto</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/banyagiwe-n-imvura-y-amahindu-bayifata-nk-umugisha-w-imana-amafoto</ref><ref>https://www.radiyoyacuvoa.com/a/3961881.html</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/meteo-rwanda-yateguje-imvura-nyinshi-mu-kwezi-k-ugushyingo</ref><ref>https://bwiza.com/?Imvura-y-amahindu-yahitanye-abantu-7-mu-majyepfo-y-u-Bushinwa</ref><ref>https://egretnews.com/index.php/2023/02/08/muri-kenya-imvura-yamahindu-yigihe-gitoya/</ref>
[[Dosiye:Raining session.jpg|thumb|Imvura Ikabije|248x248px]]
== Meteo Rwanda ==
Meteo Rwanda ivugako ibihe by'imvura byahindutse ndetse n'ibipimo birahinduka, ivugako Imvura iruta izindi izaba iri hagati ya milimetero 40 na 60 mu intara y'uburengerazuba ndetse n'imvura iri hagati ya milimetero 20 na 40 mu intara y'amajyauguru. Imvura iri munsi ya milimetero 10 ni yo mvura nke izajya. igipimo cy’impuzandengo y’imvura isanzwe igwa mu kwezi kwa Mutarama, kiba kiri hagati ya milimetero 0 na 70.<ref>https://igihe.com/videos/article/kigali-imvura-y-amahindu-yasakambuye-inyubako</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/imvura-y-umuhindo-yacitse-meteo-rwanda</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/meteo-rwanda-yateguje-imvura-nyinshi-mu-kwezi-k-ugushyingo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Imvura]]
2q4il2pr0satf8yvzg6zpf7ybpu7ydf
Ishyamba rya Makera
0
13732
138103
136407
2026-09-17T08:26:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138103
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Drevesa in pot.jpg|thumb|Ishyamba rya Makera|157x157px]]
[[Dosiye:Fishlake National Forest, Fish Lake Basin, Red Aspen (29038103583).jpg|thumb|Ishyamba|153x153px]]
[[Dosiye:Ibanda-Makera,a natural forest connected to River Akagera.jpg|thumb|ishyamba rya makera|140x140px]]
== Ishyamba rya Makera ==
[[ishyamba rya Makera]] riri mu [[Akarere ka Kirehe|karere ka Kirehe]] mu Murenge wa Mpanga, hari ishyamba, ibihuru birimo [[Igisimba|ibisimba]], [[inyamaswa]] n’[[Igiti|ibiti]] bitakigaragara ahandi mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y’Iburasirazuba]], usibye muri [[Pariki y'Akagera|Pariki y’Akagera]], iri ku ntera y’ibilometero 30 uvuye aho iryo shyamba ryitwa Makera riherereye.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/abashakashatsi-bifuza-ko-ishyamba-rya-makera-ryakongera-komekwa-kuri-pariki-y-akagera</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kirehe-ishyamba-rya-ibanda-makera-rigiye-kugirwa-icyanya-cy-ubukerarugendo</ref>
== Ibiri muri iri shyamba ==
[[Dosiye:Spruce forest at Holma.jpg|thumb|Ishyamba |155x155px]]
[[Dosiye:Swiss National Park 131.JPG|thumb|ishyamba ritoshye|162x162px]]
ishyamba rya Makera ni rito riri ku buso bwa hegitare 170, hakaba nundi mwanya bigizwe n’umukenke, hagaragaramo [[inyamaswa]] nk’ingwe, isha, ingurube z’ishyamba (isatura), inkima, inkwavu, inzoka n’amoko agera ku 124 y’inyoni.<ref name=":0" /><ref>http://ingenzinyayo.com/2020/11/29/ishyamba-rya-ibanda-makera-rigiye-kuvugururwa-nyuma-yuko-ryendaga-gucika-burundu/</ref>
== Mbere ==
[[Ishyamba rya Makera]] ryari ku buso bwa hegitare 400 mu myaka nka 20 ishize (ubu risigaye kuri hegitare 170), ariko bitari kera cyane ngo rikaba ryari rifatanye na [[Pariki y'Akagera|Pariki y’Akagera]], mbere y’uko abaturage b’Umurenge wa Mpanga bahigabiza.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukerarugendo/menya-ishyamba-rya-kimeza-rya-ibanda-makera-benshi-bemeza-ko-ribereye-ubukerarugendo/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-16 |archive-date=2023-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216210400/https://muhaziyacu.rw/ubukerarugendo/menya-ishyamba-rya-kimeza-rya-ibanda-makera-benshi-bemeza-ko-ribereye-ubukerarugendo/ |url-status=dead }}</ref>
== Nyaburanga ==
Ishyamba rya Makera ngo ni ahantu nyaburanga usura ukabonamo ibiti binini bya cyimeza bidashobora kuboneka henshi mu [[Rwanda]] usibye mu bindi byanya bikomye, hamwe n’inyamaswa zavuzwe ndetse n’imvubu n’ingona, bitewe n’uko iryo shyamba rifatanye n’igishanga cy’[[Pariki y'Akagera|Akagera]].<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ishyamba]]
3segh2p1p70vsex631ak2slqiu0nvnc
Ingarani
0
13748
138213
136567
2026-09-17T08:53:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138213
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Compost bin and recycled edging - geograph.org.uk - 3648573.jpg|thumb|INGARANI|128x128px]]
[[Dosiye:Public trash can.jpg|thumb|165x165px|ahajugunywa imywanda]]
== Ingarani ==
[[Dosiye:Recycle bin for glass Petersburg 2020.jpg|thumb|Ingarani|169x169px]]
Ingarani ni igikoresho cyangwa ahantu hagenewe kwakira imyanda itandukanye, Ingarani ikaba izwi mu muco nyarwanda nkahantu bashyira ifumbire y'imborera.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/urusobe-rw-ubuzima/article/balton-rwanda-mu-rugamba-rwo-gukwirakwiza-ingarani-zagenewe-kurinda-umwanda-wa</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/uko-africa-iba-ingarani-yimyenda-yambawe-i-burayi-ikongera-kugurishwa-nka-caguwa.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-02-17 |archive-date=2023-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217100840/https://ar.umuseke.rw/uko-africa-iba-ingarani-yimyenda-yambawe-i-burayi-ikongera-kugurishwa-nka-caguwa.hmtl |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=http://www.rebero.co.rw/2022/08/08/guverinoma-yu-rwanda-irasaba-inzego-zibanze-kugarura-gahunda-yingarani-kuri-buri-rugo/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-17 |archive-date=2023-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217101709/http://www.rebero.co.rw/2022/08/08/guverinoma-yu-rwanda-irasaba-inzego-zibanze-kugarura-gahunda-yingarani-kuri-buri-rugo/ |url-status=dead }}</ref>
== Africa nki ngarani ==
Caguwa ni imyenda Abanyaburayi batagishaka imbere y’inzu zabo, itangwa n’abayiharurutswe kugira ngo ihabwe abuntu bayikeneye, ikazanwa muri Afurika, igacuruzwa yiswe ko ari indi myenda mishya, uko niko Afurika yahindutse ingarani y’ibyashaje bitagikenewe i Burayi.<ref name=":0" />[[Dosiye:Trash can, Huntley Meadows Park.jpg|thumb|Ingarani mu kubungabunga Ibidukikije|180x180px]]
== Ubyoko bw'ingarani ==
Hariho ingarani nyinshi zitandukanye reka turebe zimwe murizo
* Ingarani z'imiti yo kwamuganga.
* Ingarani ijyamo ibikoresho bya television na ordinateur.
* Ingarani Ijyamo ibyatsi n'ibishingwe.
* Umuntu unnya itabi nawe n'ingarani ababicuruza babijugunyamo, nkuko minisitiri yabivuze.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/minisitiri-mbabazi-yagereranyije-abanywa-ibiyobyabwenge-n-ingarani</ref><ref>https://www.happyloop.fr/poubelles-de-tri-selectif-codes-couleurs/</ref>
== Gutunganya ingarani ==
Mu gutegura ingarani y'ifumbire hifashishwa hakenerwa ibyatsi by’ubwoko bunyuranye, ibisigazwa by’ibihingwa nk’ibishogori by’ibishimbo, ibigorigori, amashara y’insina, ibikenyeri, amababi y’ibimera binyuranye nk’ibitovu n’ibindi. Hakenerwa kandi amase mabisi, amatotoro y’inkoko, ivu, amaganga n’amazi.<ref>https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ruhango-abakuru-b-inzego-z-ibanze</ref>
== Mu bidukikije ==
[[Dosiye:Garbage Life.jpg|thumb|175x175px|Aho bamena imyanda]]
Ingarani ni igikoresho kimwe gifasha mu kubungabunga ibidukikije kuko zifata imyanda igiye itandukanye, ndetse hari na masosiete atunganya ingarani haba ingarani nkorano cyangwa Ingarani karemano, ndetse ingarani zirafasha mu kwegeranya ibishingwe no kubitwara kugirango babungabunge [[ibidukikije]].<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
94r6vul469qwieqk4urdmjgcu5dm9w7
Imbaho
0
13761
137951
136523
2026-09-16T12:56:18Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137951
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Mdf-plaat-zijaanzicht.jpg|thumb|Urubaho rwo muri MDF|176x176px]]
[[Dosiye:Pine wood Table Top 2.jpg|thumb|urubaho|152x152px]]
Imbaho zikozwe mu birere by’ insina.
== Itangiriro ==
Izi mbaho ziboneka mu Karere ka Kayonza, Umurenge wa Mukarange, mu Kagari ka Kayonza, Mu mudugudu wa Munazi havumbuye uburyo bwihariye bwo gukora imbaho ziri mu bwoko bwa MDF (Medium-density fibreboard), zikozwe mu birere n’imitumba y’insina.<ref name=":0">https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/article/umunyarwanda-yavumbuye-ubuhanga-bwo-gukora-imbaho-mu-birere-by-insina</ref>
[[Dosiye:Wood County, Ohio Pest House.jpg|thumb|Inzu ikoze mu Mbaho|190x190px]]
== Amoko y'imbaho ==
* [[Dosiye:Kubaza imbaho.jpg|thumb|187x187px|Kubaza imbaho]]Imbaho z'idasanzwe.
* Imbaho z'imiterere itandukanye.
* Imbaho za MDF<ref>https://www.cmesmat.fr/actualites-conseils/dossier-les-essences-de-bois-et-leurs-specificites#:~:text=Les%20bois%20r%C3%A9sineux%20(pin%2C%20%C3%A9pic%C3%A9a,ch%C3%AAne%2C%20ch%C3%A2taignier%2C%20etc.)</ref>
== Imbaho za MDF ==
Izi mbaho za MDF zikoze mu rwego rwo kurengera ibidukikije, kandi ko yasanze ari bwo buryo buhendutse cyane, bugereranyije n’ubusanzwe bukoreshwa ngo izo mbaho ziboneke. Izi mbaho kuzikora bitwara igihe gito cyane, agereranyije n’igisanzwe. Mu Rwanda ubusanzwe nta mbaho zo mu bwoko bwa MDF zihakorerwa, zavanwaga hanze. Ubusanzwe zikorwa mu ifu y’ibiti.<ref name=":0" /><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nyamasheke-bubakisha-imbaho-kubera-kubura-ibyondo-ariko-ngo-binahangana-n-ibiza</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/crgz2rmdz71o</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
06fbdaz5e9551ppmm37gjfx96z15vse
Ubutaka
0
13787
138253
136620
2026-09-17T09:20:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138253
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Amazu y'ikitegererezo.jpg|thumb|Umudugudu wicyitegererezo|271x271px]]
[[Dosiye:Kubura k'ubwatsi.jpg|thumb|ubutaka bwiza|141x141px]]
[[Dosiye:Ubutaka - umurima.jpg|left|thumb|165x165px|Ubutaka barimo guhinga]]
[[Dosiye:Soil erosion on a tree.jpg|thumb|Soil erosion on a tree.|149x149px]]
[[Dosiye:Texture of a fertile soil.jpg|thumb|Texture of a fertile soil|146x146px]]
== Itegeko ry'ubutaka mu Rwanda ==
[[Dosiye:Gufata ubutaka.jpg|thumb|Kubungabunga Ubutaka|138x138px]]
[[Dosiye:Isuka.jpg|thumb|Ubutaka|137x137px]]
[[Dosiye:Ubutaka_-_Land.jpg|thumb|Ubutaka - Land|158x158px]]
itegeko risimbura iryariho muri 2013, leta ikavuga ko kurivugurura byatewe n'ibibazo byagiye bigaragara kandi bigomba gukemurwa n'itegeko rigenga ubutaka rivuguruye. Bimwe mu bikubiye mu itegeko rishya rigenga ubutaka ni ingingo yongera igihe cy'ubukode bw'ubutaka. Itegeko riherutse kwemezwa n'abadepite ryemerera umuturage uburenganzira ku butaka mu gihe cy'imyaka igera kuri 99, ni mu gihe itegeko ryariho ryatangaga uburenganzira ku butaka kugera ku myaka 20.<ref name=":0">https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-58212620</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/04/hemejwe-ishyirwa-mu-bikorwa-ryitegeko-rishya-ryubutaka-mu-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-18 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218140458/https://umuseke.rw/2022/04/hemejwe-ishyirwa-mu-bikorwa-ryitegeko-rishya-ryubutaka-mu-rwanda/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Ubutaka_-_umurima.jpg|thumb|Ubutaka - umurima|162x162px]]
[[Dosiye:Imiringoti.jpg|thumb|Ubutaka, umuringoti|150x150px]]
== Ubutaka ==
Itegeko rishya rigenga ubutaka mu [[Rwanda]] rivuga kandi ko ubutaka bushobora kugabanywamo imigabane myinshi ku mpamvu zitandukanye, buri mugabane ukabona icyangombwa cyawo cy'ubutaka. Hagati aho ariko, abarinenga bavuga ko riha uburenganzira bwinshi abanyamahanga, cyane cyane abashoramari, mu buryo ngo bishobora gutuma Abanyarwanda baciriritse babura ubutaka.<ref name=":0" /><ref>https://bwiza.com/?U-Rwanda-ruracyashaka-icyo-ruzakoresha-ubutaka-rwahawe-mu-mahanga</ref>
== Ikigo cy'igihugu cy'ubutaka ==
Ikigo cy'igihugu cy'ubutaka, kiratangaza ko icyangombwa cy'ubutaka cyamaze gukurwa mu buryo bw'impapuro kigashyirwa mu buryo bw'ikoranabuhanga, mu rwego rwo gukemura byinshi mu bibazo byagaragaraga mu butaka.Hagamijwe gufasha Leta y'u [[Rwanda]] gukuraho ikiguzi cyo gusohora ibyangombwa byo mu buryo bw'impapuro, kwihutisha serivise z'ubutaka, guca burundu guhererekanya ubutaka mu buryo butemewe, gukumira inyandiko mpimbano z'ibyangombwa by'ubutaka n'ibindi bibazo, hafashwe umwanzuro wo kuvana icyangombwa cy'ubutaka mu buryo bw'impapuro, kigahindurwa icyemezo koranabuhanga cy'iyandikisha ry'ubutaka. Umuyobozi mukuru w'ikigo cy'igihugu cy'ubutaka, avuga ko iki cyangombwa kije gukemura byinshi mu bibazo byagaragaraga muri serivise z'ubutaka.<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.isangostar.rw/icyangombwa-cyubutaka-cyahinduwe-icyikoranabuhanga |title=Archive copy |access-date=2023-02-18 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218133431/https://www.isangostar.rw/icyangombwa-cyubutaka-cyahinduwe-icyikoranabuhanga |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/imikoreshereze-yubutaka-idafututse-igiye-gutuma-minisitiri-mujamawamariya-yitaba-inteko/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-18 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218140503/https://kiny.taarifa.rw/imikoreshereze-yubutaka-idafututse-igiye-gutuma-minisitiri-mujamawamariya-yitaba-inteko/ |url-status=dead }}</ref>
== Mu ikoranabuhanga ==
Ku baturage, ngo itangwa ry'icyangombwa koranabuhanga cy'iyandikisha ry'ubutaka, rizabafasha muri ubu buryo. Umwe yagize ati hari ukuntu usanga ufite nk'icyangombwa cy'ubutaka ariko ari igipapuro hakaba habaho nk'ibibazo by'umuriro inzu ikaba yafatwa, ibyangombwa byinshi bigahiramo ugasanga urakibuze muri ubwo buryo kandi kongera kukibona ari ibintu birebire, gusa ni ibintu bizaba ari byiza cyane, bijyana naho isi igeze mu ikoranabuhanga, ibintu byose byagiye mu ikoranabuhanga''.'' Undi yagize ati "ni byiza kuko iyi gahunda y'ibipapuro umuntu yabigendanaga agashobora kuba yabita mu nzira kugirango wongere kubibona bikakugora ariko bigiye muri sisiteme wenda wanabitaye wajya kureba ibyangombwa byawe ukabisanga muri sisiteme". Ni nazo mpamvu, Minisitiri w'ubutegetsi bw'igihugu, avuga ko mu nyungu z'umuturage biteguye gukomeza ubufatanye n'ikigo cy'ubutaka, Icyemezo koranabuhanga cy'iyandikisha ry'ubutaka kizajya gihabwa umuntu wese wasabye serivisi z'ubutaka ,yaba uwandikishije uburenganzira ku butaka ku nshuro ya mbere cyangwa uwandikishije impinduka iyo ariyo yose mu gitabo cy'ubutaka.<ref name=":1" /><ref>https://www.radiyoyacuvoa.com/a/rwanda-mu-bugarama-abarurage-bahawe-ibyangombwa-by-ubutaka-bari-bategereje/6359143.html</ref>
[[Dosiye:Savannah zebras.jpg|thumb|ubutaka bwumye|156x156px]]
== Irembo ==
Inzego zishinzwe imicungire y'ubutaka zavuze ko mu kwezi kwa 12 uyu mwaka hazatangira gutangwa ibyangombwa by’ubutaka mu buryo bw’ikoranabuhanga binyuze ku rubuga Irembo nk’uko na serivisi z’irangamimerere zihatangirwa.
Ni kenshi humvikana abaturage binubira serivisi mu mitangire y'ibyangombwa by'ubutaka. Mu rwego rwo gukemura iki kibazo, ikigo gishinzwe ubutaka cyatangaje ko mu kwezi kwa 12 uyu mwaka hazatangira gutangwa ibyangombwa by’ubutaka binyuze mu buryo bw’ikoranabuhanga, umuturage anyuze ku Irembo.<ref>https://www.rba.co.rw/post/Ibyangombwa-byubutaka-bigiye-kuzajya-bitangirwa-ku-rubuga-Irembo</ref><ref>https://support.irembo.gov.rw/is/support/solutions/47000523309</ref>
[[Dosiye:Saami Family 1900.jpg|thumb|Abaturage babahinzi|182x182px]]
== Umuturage ==
Umuturage ashobora kwibonera (download) icyangombwa cye akoresheje telefone igezweho (Smart phone) cyangwa mudasobwa, byaba na ngombwa akajya kugicapisha(printing), udafite ubwo buryo akaba yajya ku bakozi b’Irembo bakabimukorera. Umuyobozi w'ikigo cy'ubutaka agira ati Kuriya umuturage yamaraga gukora ihererekanya, akazategereza ko icyangombwa kiboneka ngo azajye kugifata, byari birimo urugendo runini, no kubimenya ko byasohotse (byageze ku Murenge) hari aho atabimenyaga, ugasanga ya serivisi iratinda cyane. Ikigo NLA cyishimira kandi ko kitazongera gukoresha impapuro mu gucapa ibyangombwa by’ubutaka, ndetse ko amafaranga 5,000Frw yo kubicapisha umuturage atazongera kuyatanga. Gahunda yo gutangiza itangwa ry’ibyangombwa-koranabuhanga yabereye i Kigali kuri uyu wa Gtanu tariki 6 Mutarama 2023, yitabirwa n’Abayobozi b’inzego zinyuranye barimo ba Guverineri na Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/hatangiye-gutangwa-icyangombwa-koranabuhanga-cy-ubutaka</ref><ref>https://mucuruzi.com/ubutaka-bwiza-bugurishwa-bufite-ubuso-bungana-na-25-30m-kigurishwa-price-1-5m/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ubutaka]]
pqhfqsqvxzptochkif1fujcfeq203kx
Ibiziba
0
13795
138214
120634
2026-09-17T08:53:33Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138214
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Effects_of_soil_erosion.jpg|thumb|ingaruka z'isuri|156x156px]]
[[Dosiye:Kudaha amazi.jpg|thumb|175x175px|Amazi y'ibiziba]]
[[Dosiye:Ibiziba bitega ahantu bironona ikirere.jpg|thumb|ibiziba|152x152px]]
[[Dosiye:Amazi abantu batuye Rulindo bankwaga.jpg|left|thumb|198x198px|Ivomo cyangwa isoko]]
Mu mwaka ushize Abaturage bo mu tugari dutandukanye tw’Umurenge wa Rweru mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]] bavuze ko bahangayikishijwe n’ikibazo cy’uko abatuye uyu murenge batagira amazi yo kwifashisha mu buzima bwabo bwa buri munsi.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/bugesera-abatuye-rweru-bahangayikishijwe-no-kubaho-batagira-amazi |title=Archive copy |access-date=2023-02-18 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218175302/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/bugesera-abatuye-rweru-bahangayikishijwe-no-kubaho-batagira-amazi |url-status=dead }}</ref>
== Ingaruka ziva mumazi y'Ibiziba ==
Bamwe mu baganiriye bavuze ko amazi bavoma ari mabi cyane ku buryo ngo kuyatekesha umuceri usanga uhinduka umuhondo, abandi bagaragaza ko ijerekani bavomeramo, amasafuriya batekeramo n’imyenda yabo ngo usanga byarahinduye amabara bitewe n’amazi mabi bakoresha.<ref>{{Cite web |url=https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rwamagana-babangamiwe-no-kutagira-amazi-meza-yo-gutekesha-no-kunywa |title=Archive copy |access-date=2023-02-18 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218173759/https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rwamagana-babangamiwe-no-kutagira-amazi-meza-yo-gutekesha-no-kunywa |url-status=dead }}</ref>Dukunda kurwara inzoka cyane kubera ibizi tuvoma hariya hepfo biba birimo imyanda myinshi, ubwo iyo tubivomye tukabinywa abana bacu bakabinywa turwara inzoka.Ubuyobozi bw’Ikigo Nderabuzima cya Nzangwa giherereye muri uyu Murenge wa Rweru, buvuga ko mu barwayi bwakira abarwaye indwara ziterwa n’amazi mabi bihariye ikigero kiri hejuru cyane.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/bugesera-abatuye-rweru-bahangayikishijwe-no-kubaho-batagira-amazi |title=Archive copy |access-date=2023-02-18 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218175302/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/bugesera-abatuye-rweru-bahangayikishijwe-no-kubaho-batagira-amazi |url-status=dead }}</ref>Umuyobozi wacyo yagize ati “Ugereranije hagati ya 50% na 60% by’indwara twakira zose uziteranyije usanga zikomoka ku mazi mabi, ni ukuvuga impiswi cyane cyane ku bana n’inzoka no ku bakuru yaba no kubasaza no ku bakecuru.
== Ibindi Wamenya ==
[[Dosiye:Érosion_à_l'est.jpg|thumb|isuru ica imihanda |141x141px]]
Mu ngendo abadepite baherutse gukorera hirya no hino mu gihugu bagaragaje ko hari imirenge iri ku rwego rwo hasi mu kugeza amazi meza ku abaturage, ku kubitiro haza uyu murenge wa Rweru kuko basanze uri ku ijanisha rya 0%, mu gihe u [[Rwanda]] rwiyemeje ko mu mwaka wa 2024 abaturage bose bazaba baragezweho n’amazi meza ku kigero cya 100%.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/bugesera-abatuye-rweru-bahangayikishijwe-no-kubaho-batagira-amazi |title=Archive copy |access-date=2023-02-18 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218175302/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/bugesera-abatuye-rweru-bahangayikishijwe-no-kubaho-batagira-amazi |url-status=dead }}</ref>Abaturage bo mu Karere ka Rwamagana mu Mirenge ya Gahengeri na Musha barasaba ubuyobozi kubafasha kubona amazi meza ngo kuko ayo bavoma aturuka mu miserege, bakayanywa, bakayakaraba, bakayafurisha ndetse bakayatekesha bikarangira abateye indwara zirimo inzoka n’izindi.<ref>{{Cite web |url=https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rwamagana-babangamiwe-no-kutagira-amazi-meza-yo-gutekesha-no-kunywa |title=Archive copy |access-date=2023-02-18 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218173759/https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rwamagana-babangamiwe-no-kutagira-amazi-meza-yo-gutekesha-no-kunywa |url-status=dead }}</ref>Ibi byatangajwe n’abaturage batuye mu Murenge wa Gahengeri mu Kagari ka Rugarama mu Midugudu ya Byimana na Nyarucyamo ndetse no mu Murenge wa Musha mu Kagari ka Nyakabanda mu Midugudu ya Ruhita na Rugarama.<ref>{{Cite web |url=https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rwamagana-babangamiwe-no-kutagira-amazi-meza-yo-gutekesha-no-kunywa |title=Archive copy |access-date=2023-02-18 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218173759/https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rwamagana-babangamiwe-no-kutagira-amazi-meza-yo-gutekesha-no-kunywa |url-status=dead }}</ref>Aba baturage baturiye umuhanda wa kaburimbo bababazwa no kutagerwaho n’amazi meza ngo ubuyobozi bubabwira ko bigoranye kuyakurura akabageraho. Ibi bibagiraho ingaruka zo kurwara indwara zirimo inzoka n’izindi.
== Icyubuyobozi bubivugaho ==
[[Dosiye:. Ibiziba bitega ahantu bironona ikirere.jpg|thumb|199x199px|ibiziba]]
Buri muturage yashakaga gutanga 5000 Frw ariko abayobozi batubwiye ko bitarigukunda ko amazi meza abegera, ubu iyo imvura yaguye imyanda yose imanukiramo, hari nubwo ibisimba birimo imbwa bigongerwa mu muhanda bakabijugunya muri wa muferege w’amazi bikatugiraho ingaruka kuko niyo tunywa nta yandi tugira.<ref>{{Cite web |url=https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/bugesera-abatuye-rweru-bahangayikishijwe-no-kubaho-batagira-amazi |title=Archive copy |access-date=2023-02-18 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218175302/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/bugesera-abatuye-rweru-bahangayikishijwe-no-kubaho-batagira-amazi |url-status=dead }}</ref>Umuyobozi w’Umudugudu yavuze ko amazi abaturage bose bakoresha ari ay’ingarani atemba mu gishanga, ko abagiraho ingaruka z’uburwayi bw’inzoka.Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’[[Akarere ka Rwamagana]],yavuze ko hari umuyoboro w’amazi wagejejwe mu Murenge wa Gahengeri kuri ubu ngo ikigiye gukorwa ni ukuwuvugurura akagezwa mu bindi bice.<ref>{{Cite web |url=https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rwamagana-babangamiwe-no-kutagira-amazi-meza-yo-gutekesha-no-kunywa |title=Archive copy |access-date=2023-02-18 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218173759/https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rwamagana-babangamiwe-no-kutagira-amazi-meza-yo-gutekesha-no-kunywa |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Amazi]]
fxj168q20qcurbdn8yo63ivxi13f4bi
Gutura mumanegeka
0
13796
138443
115394
2026-09-17T10:40:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138443
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Inzu ziri kumusozi.jpg|thumb|Leta ikomeje kwimura abatuye muu manegeka |164x164px]]
[[Dosiye:RW Rubavu (Gisenyi) (campo) (22) (16640286113).jpg|thumb|aManegeka|168x168px]]
=== Gutura Mumanegeka bita Mukajagari ===
Tariki 15 Nzeri mu mwaka 2022,Ubuyobozi bw’Umujyi wa [[Kigali]] bwatangiye igikorwa cyo kwimura imiryango yari imaze igihe yarinangiye kwimuka mu midugudu ya Kangondo na Kibiraro mu murenge wa Remera, berekeza mu Busanza mu karere ka Kicukiro aho bubakiwe umudugudu w’icyitegererezo.<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abari-batuye-ahatemewe-muri-bannyahe-batangiye-kwimurwa-aho-bari-batuye</ref>
== Abari batuye Mumanegeka ==
Hakozwe igikorwa cyo kwimura mu buryo rusange bitandukanye n’uko byari bisanzwe bikorwa aho uwashakaga kwimuka yegeraga ubuyobozi bukamufasha akaba yakwimuka wenyine.Aba baturage bari baratsimbaraye ku cyemezo cyo kwimukira mu Mudugudu w’Icyitererezo wa Busanza kuri ubu bamaze kwimukirayo basangayo bagenzi babo bahamaze igihe. Bahamya ko kutagira amakuru ari bimwe mu byatumaga binangira kuri iyi gahunda ya leta yo kubatuza heza.<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abari-batuye-ahatemewe-muri-bannyahe-batangiye-kwimurwa-aho-bari-batuye</ref>Ni igikorwa cyagizwemo uruhare n’inzego zitandukanye zirimo iz’ibanze n’iz’umutekano kugira ngo hatagira ikibazo na kimwe kivuka.
[[Dosiye:Kimisagara.jpg|thumb|Relocation of people from Risk to Safe Place|165x165px]]
== Uko byari byfashe mukwimura Abaturage ==
Ni urugendo rumaze imyaka itanu aho ikibazo cyanagejejwe mu nkiko abaturage bamwe bagaragaza ko batishimiye ingurane bahawe, ariko Leta ikomeza kwerekana ko aribwo buryo bwiza kandi buhamye.<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abari-batuye-ahatemewe-muri-bannyahe-batangiye-kwimurwa-aho-bari-batuye</ref>Umuvugizi Wungirije wa Guverinoma y’u [[Rwanda]],yavuze ko kwimura abo baturage bikomeza gukorwa nta muvundo.yagize ati Gutura heza kandi neza ni uburenganzira bwa buri munyarwanda kandi ni inshingano za leta kubishyira mu bikorwa,Kwimura abaturage bava Kibiraro na Kangondo bajya mu Busanza byarateguwe nta n’uzahutazwa.Ubuyobozi bw’Akarere ka Kicukiro bwahaye ikaze aba baturage buvuga ko bagiye kwakira aba baturage nk’uko bagenzi babo bahatuye mbere bakiriwe ndetse abazakenera gufashwa mu buryo bw’umwihariko nk’ababyeyi bafite abana biga n’abandi bafite ibibazo bitandukanye, bazafashwa.<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abari-batuye-ahatemewe-muri-bannyahe-batangiye-kwimurwa-aho-bari-batuye</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
kpcu1t0uvb4q7m6w11ju1tms9joltzt
Ibiti byimeza
0
13800
138215
136569
2026-09-17T08:53:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138215
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:-Salem steel plant -Intership project -learning -Exposure -Happiness Friends.jpg|thumb|Ahantu nyaburanga|266x266px]]
[[Dosiye:Nature trees and sky.jpg|thumb|ibiti cyimeza]]
[[Dosiye:DSC 0374 (5670035388).jpg|thumb|ibiti byimeza]]
[[Dosiye:Spruce forest at Holma.jpg|left|thumb]]
== ibimera ==
U [[Rwanda]] rucumbikiye [[Ikimera|ibimera]] by’amoko menshi anyuranye kubera urusobe rw’imiterere y’[[igihugu]] n’urw’ikirere ruhanitse kuva mu burengerazuba kugera mu burasirazuba. Ibimera bito bizamura amazi mu miheha yabyo (plantes vasculaires) bibarirwa hafi mu moko 3000 aturuka mu turere dutandukanye bitewe n’imiterere nyabuzima y’ahantu.<ref name=":0">https://ubuzimabwiza.wixsite.com/ubuzimabwiza/blog/categories/ibimera-bivura-herbes-m%C3%A9decinal</ref>
[[Dosiye:Eiche bei Graditz.jpg|thumb|Ibiti kimeza|207x207px]]
== Amoko y'ibiti byimeza ==
Amoko hafi 280 y’ibimera bigira uburabyo bituruka mu [[Rwanda]] abonwa nk’akomoka muri Albertine Rift. Muri ayo moko cyimeza, hafi 20 yihariwe n’u Rwanda, amoko 50 aboneka gusa mu Rwanda no muri Kongo y’Uburasirazuba ,naho amoko 20 yabonetse gusa mu Rwanda no mu [[Uburundi|Burundi.]] Ingero z’ayo moko ni Impatiens bequaertii (Balsaminacea), Impatiens mildbraedii (Balsaminacea), Monathotaxis orophila (Annonaceaa) ou Liparis harketii (Orchidaceae) (Fischer na Killmann 2008).<ref name=":1">{{Cite web |url=http://www.rebero.co.rw/2021/01/07/tumenye-kwivura-indwara-dukoresheje-ibimera/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-18 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218211702/http://www.rebero.co.rw/2021/01/07/tumenye-kwivura-indwara-dukoresheje-ibimera/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/umuco/umurage/article/kurinda-ibiti-bifite-amateka-byafasha-mu-guhangana-n-ikibazo-cy</ref><ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/ubuzima/ubuvuzi/Bimwe-mu-bimera-bifatwa-nk-umutako-gusa-nyamara-ari-n-umuti-ukomeye</ref><ref name=":3">https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-50499863</ref>
[[Dosiye:Red Poinsettia Plant- Shola Gardens - Kotagiri.jpg|thumb|Indabo|208x208px]]
== Indabyo ==
U [[Rwanda]] rufite ibimera bigira uburabyo 56 byo mu gihugu, harimo 47 biboneka gusa muri [[Pariki ya Nyungwe|Pariki y’Igihugu ya Nyungwe]] (no mu ishyamba rya Cyamudongo). Ingero z’ibyo bimera ni amoko aherutse kuvumburwa nka Impatiens nyungwensis Eb.Fisch Umubare w’aya moko amenyekanye vuba werekana ko umubare w’amoko y’ibimera uboneka mu Rwanda utaramenyekana wose uko wakabaye. Kuba hafite amoko y’uburabyo arenga 104, ahantu hahehereye n’ah’urusobe rw’ibihumeka n’ibidahumeka bikoze ireme n’umwimerere by’ahantu h’amazi na ho hakize ku rusobe rw’ibinyabuzima. Ibiyaga bimwe na bimwe nk’[[Ikiyaga cya Kivu]], Bulera na Ruhondo bifite ibimera mu mazi cyangwa mu nkengero zayo (macrophytes) bikeya.<ref name=":4">https://mobile.igihe.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/indabyo-zabonye-isoko-uko-umunsi-w-abakundana-wiriwe-i-kigali</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/117206/indabyo-zitandukanye-nubusobanuro-bwazo-amafoto-117206.html</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/indabo-z-u-rwanda-zizwi-nka-bella-flowers-ni-imari-ishyushye-i-burayi-video</ref><ref>https://umuryango.rw/urukundo/article/aya-ni-amwe-mu-mabara-y-indabo-z-amaroza-akunzwe-gutangwa-ku-munsi-w-abakundana</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230218211652/https://genesisbizz.com/Impano-y-ururabyo-wagenera-uwo-wihebeye-ku-munsi-w-abakundana</ref>
== Ibindi ==
[[Dosiye:Ibiti vy'impande y'umwonga wa Muramvya.jpg|thumb|Ibiti]]
[[Dosiye:Spruce forest at Holma.jpg|thumb|Ibiti kimeza]]
Urusobe rw’ibihingwa rufite amoko y’ibihingwa bitanga ibiribwa nk’Amasaka (Sorghum), Phaseolus vulgaris, Eulisine corocan, Colocasia antigonum, Zea mays, Oryza sativa, Triticum sp., Hordeum vulgare, Pisum sativum, Soja hispada, Arachis hypogea, Ipomea durcis, ibirayi, Manihot esculenta n’insina (Musa). Hari n’ibihingwa bigenewe ubucuruzi nk’[[ikawa]], [[icyayi]] n’ibireti. Uburyo bw’imikorere bugamije kongera ibikomoka ku bihingwa na bwo bwazanye amoko menshi yo mu [[ishyamba]], akunze kuboneka akaba ari Eragrostis sp., Bidens pilosa, Digitaria sp., Conyza sumatrensis, na Cyperus sp. - Amoko y’ibiti yabonetse mu Rwanda agizwe na Ficus thoningii, Euphorbia tirucalli, Erythrina abyssinica, Verminia amygdalena, Dracaena afromontana, mu bindi. Gutera [[Ibiti bivangwa n'Imyaka|ibiti]] byashyizwemo imbaraga bwa mbere hagati ya 1920 na 1948. Ni muri icyo gihe bazanye Inturusu. Andi moko yaje nyuma cyane, harimo Pinus sp, Callistris sp, Grevillea robusta, Cedrella sp, n’amasipure (Cupressus).<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
[[Dosiye:The_Dragon_trees_of_La_Tosca.JPG|thumb|Ibiti byimeza ]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ishyamba]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
9y9qy0tt5lkojag9rkkwo5lc0gj0x0u
Abaturage Ubuzima n’Imiturire
0
13818
137915
136478
2026-09-16T12:50:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137915
wikitext
text/x-wiki
== Abatuye u Rwanda ==
[[Dosiye:Umuhanda wo kwamakuza.jpg|left|thumb|imiturire|149x149px]]
Hakurikijwe ijanisha ry’ubwiyongere bwa 2,9 ku ijana buri mwaka, abaturage b’u [[Rwanda]] ubu babarirwa muri miliyoni 9,2 (2006) harimo abatuye mu mijyi bagera kuri 17 ku ijana. Biteganyijwe ko abaturage baziyongera kugeza hafi kuri miliyoni 16 mu mwaka wa 2020 keretse nihashyirwa ingufu mu iringanizwa ry’imbyaro, mu burezi no mu ngamba z’ubukangurambaga (ROR 2000). U [[Rwanda]] ni [[igihugu]] gituwe n’[[Abaturage Rusange|abaturage]] benshi [https://rw.wikipedia.org/w/index.php?title=Abaturage_Ubuzima_n%E2%80%99Imiturire&veaction=edit Edit]ku buso kurusha ibindi muri [[Afurika]], kikaba gifite hafi abaturage 397 ku kilometero kare. Guverinoma irifuza ko ibi byazagabanukaho 2,2 ku ijana ahagana mu mwaka wa 2012.<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/dore-uko-abatuye-u-rwanda-bazaba-bangana-muri-2022</ref><ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/hejuru-ya-70-by-abanyarwanda-bazaba-batuye-mu-mijyi-muri-2050</ref>[[Dosiye:Gukubura.jpg|thumb|Abaturage|151x151px]]
== Imicungire y'abaturage ==
* Ubwiyongere bw’imicucike y’abaturage mu ngaruka yabwo bwasabye imbaraga nyinshi cyane [[ibidukikije]] by’umwimerere bityo butuma abashobora gukora bimukira hirya no hino mu byaro, ndetse hakaba n’abavuye mu cyaro baza mu mujyi.
* Kubera y’uko ibitunze hafi 90% by’abaturage bishingiye ku butaka byanze bikunze, ubwiyongere bw’abaturage ni imwe mu nkomoko y’izamuka mu gukenera umutungo kamere.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
[[Dosiye:Umudugudu.jpg|thumb|Ibikorwa remezo mu Rwanda|184x184px]]
== Ibikorwa remezo ==
Indengo rusange y’imiryango ni abantu 4,6 naho icyaro n’umujyi bitandukanye mu kigero cya 4,5:4,8. Hakurikijwe icyerekezo 2020, iterambere ry’imiturire mu mujyi rizatunganywa, bityo iterambere rizagendera ku bwisuganye bw’ibikorwa remezo n’ubwa za serivisi ziboneka mu mijyi (ROR 2000). Ubushakashatsi ku miturire bwerekana ko ubucucike bw’abaturage buri hejuru kurushaho mu mijyi cyangwa mu masanteri (centre) y’ubucuruzi n’ay’ibikorwa remezo by’abaturage.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibikorwaremezo/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-19 |archive-date=2023-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219091456/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibikorwaremezo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/politiki/amakuru/article/amb-gatete-asize-he-minisiteri-y-ibikorwaremezo</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/perezida-kagame-yasabye-ingufu-mu-iyubakwa-ry-ibikorwaremezo-muri-afurika</ref><ref name=":2">https://www.rba.co.rw/post/Kugira-ibikorwaremezo-biteye-imbere-byagabanya-ikiguzi-kigenda-mu-bikorwa-byubucuruzi-muri-Afurika-Perezida-Kagame</ref>
== Vision 2020 ==
[[Dosiye:Amahoro Stadium 2003 c.png|thumb|195x195px|Amahoro stadium ataravugururwa]]
Mu mwaka wa 2003, hashyizwe ahagaragara inyandiko ya Viziyo 2020, abaturage bo mu mujyi bakekwaga kuba ari 10 ku ijana ; ibarurisha mibare riherutse ryakozwe n’Ishuri Rikuru ry’Igihugu ry’Ibarurishamibare rirasanga bari hafi 17 ku ijana mu mwaka wa 2007 (NISR 2007). Ntibigaragara niba ubwiyongere mu mijyi bushingiye ku ngamba z’iterambere mu bukungu cyangwa ku baturage bava mu cyaro bagana mu mijyi. Byombi bifite ingaruka yihariye ku bidukikije. Izamuka ry’imiturire mu mijyi bitewe no gushakisha iterambere mu bukungu ritanga inyungu z’inyongera ziyongera ku bihasanzwe kandi rigabanya imbaraga nyinshi cyane zisabwa ibidukikije.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
[[Dosiye:Amategura1.jpg|thumb|ICYARO|156x156px]]
== Icyaro mu mujyi ==
Kwimuka kw’abaturage bava mu cyaro bajya mu mijyi bishobora gutanga uburyo wasanga ibyiza bike cyane bisangirwa n’abaturage benshi. Abaturiye umujyi ku bwinshi batuma ubusanzwe habaho kwiyongera kw’imikoreshereze y’ibintu, kwiyongera kugaragara kw’imyanda n’imyuka ihumanya. Impamvu nkuru zo kwimuka bava mu cyaro bajya mu mujyi ni ugushaka uburyo bwo kubona ku buryo byoroshye serivisi, ibikorwa remezo, imyidagaduro n’akazi. Kugira ngo hakumirwe iyimuka ry’abava mu byaro bajya mu mijyi, Guverinoma yitabaje ishyirwa mu bikorwa ry’ingamba zigamije kwegereza abaturage serivisi, ibikorwaremezo n’imyidagaduro. Hari amasanteri agizwe n’imijyi agera kuri 18 mu Rwanda.<ref>https://igihe.com/amafoto-1922/article/imiterere-ya-kimironko-kamwe-mu-duce-twihagazeho-mu-mujyi-wa-kigali-amafoto</ref><ref>https://igihe.com/amafoto-1922/article/imiterere-ya-kimironko-kamwe-mu-duce-twihagazeho-mu-mujyi-wa-kigali-amafoto</ref>
== Politike y'ibidukikije ==
* Mu 1996, Guverinoma yashyizeho politike y’igihugu y’[[IMITURIRE|imiturire]]. Iyo politike yaje kumenyekana ku izina ry’Imidugudu.[[Dosiye:Environment_Poster.jpg|thumb|Ishusho y'ibidukikije |209x209px]]
* Impamvu yo gushyiraho Imidugudu ni ukugirango imiturire ishyirwe mu matsinda, bityo hakemurwa ikibazo cyo kubura ubutaka kimwe n’icyo gucunga neza [[ibidukikije]].
* Imitunganyirize y’ibidukikije ni ikintu cy’ibanze gifasha ubuzima, uburumbuke n’imibereho myiza y’abantu, cyane cyane abaturiye imijyi. Iboneka mu Cyerekezo 2020 nk’ikintu cy’ibanze kigize ishingiro ry’ubuzima n’iry’iterambere ry’abaturage.
* Gahunda na none ibona kurinda ibidukikijeale no gucunga neza imiturire nk’igikorwa cy’ibanze kigamije gushyigikira iterambere ry’icyaro n’iry’umujyi.<ref>https://igihe.com/ibidukikije/</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/01/akademiya-izajya-ifasha-u-rwanda-mu-bikorwa-bya-politiki-yo-kurengera-ibidukikije/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-19 |archive-date=2023-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219091454/https://umuseke.rw/2023/01/akademiya-izajya-ifasha-u-rwanda-mu-bikorwa-bya-politiki-yo-kurengera-ibidukikije/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/minisitiri-w-ibidukikije-dr-mujawamaliya-yihanangirije-minisitiri-w-uburezi</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Abaturage]]
[[Ikiciro:Umujyi wa Kigali]]
54jrt02v1umtmggxh0esoukorwni85w
Ibikorwa Remezo
0
13823
137876
136571
2026-09-16T12:43:35Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137876
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umuyoboro w'amazi.jpg|thumb|ibikorwa remezo|178x178px]]
== ibikorwa remezo ==
[[Dosiye:Ile Verte du NE.jpg|thumb|Ubuzima bwiza bw'ibidukikije|166x166px]]
[[Dosiye:Inzu akera.jpg|left|thumb|134x134px|inzu ya Habyarimana Wari prezida w'urwanda mbere ya Jenocide]]
== Ubuzima bwiza bw’ibidukikije ==
* Ubuzima bw’ibidukikije bugamije guteza imbere no kugira ibidukikije bisukuye, byizewe kandi biboneye mu miturire, hagamijwe guteza imbere ubuzima bwiza bw’abaturage, n’ubukungu mu nzego zose z’abaturage.
* Bugizwe n’umubare runaka w’ibikorwa byuzuzanya, harimo kubaka no kwita ku bikorwaremezo bijyanye n’ubizima, itangwa rya za serivisi, uburezi bushingiye kuri Leta, ibikorwa rusange n’iby’umuntu ku giti cye, amabwiriza n’amategeko.
* Intego y’Icyitegererezo 2020 ni ukugira ubuzima bwiza mu mujyi no mu cyaro – nta bintu byanduza, no gukorera isuku ibishanga byose hagamijwe kugabanya cyane cyane ibintu bibamo bitera malariya. Kuri buri mujyi cyangwa buri hantu h’iterambere kugira agashami gashinzwe gutunganya no gushyingura imyanda ikomeye, no mu ngo, guteza imbere ubukangurambaga no gushyira mu bikorwa, ingamba z’ibanze z’izuku n’iz’imitunganyirize y’ahantu n’iy’ibintu.
* Ubushakashatsi mu 2006 bwerekanye ko 19 ku ijana by’ingo zo mu mujyi zakoreshaga amazi y’amariba naho ko 12 ku ijana zavomaga amazi mu mavomero ya Leta adatwikiriye.<ref>https://bwiza.com/?Ibidukikije-bya-mbere-na-mbere-tuzabungabunga-ni-umuntu-Dr-Habineza</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/umuntu-ntiyabasha-kubaho-nta-bidukikije-biri-ku-isi-rema</ref><ref>{{Cite web |url=https://docs.igihe.com/IMG/pdf/politiki_y_igihugu_y_ibidukikije.pdf |title=Archive copy |access-date=2023-02-19 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317142804/https://docs.igihe.com/IMG/pdf/politiki_y_igihugu_y_ibidukikije.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/miss-igisabo-na-bagenzi-be-bishimiye-bidasanzwe-icyumba-bari-kuraramo-video</ref>
[[Dosiye:Umuhanda wo kwamakuza.jpg|thumb|Ibikorwaremezo|154x154px]]
[[Dosiye:Gukuraho Imyanda.jpg|thumb|Gukuraho Imyanda|203x203px]]
== Gucunga neza imyanda ==
* Gucunga neza amazi mabi n’imyanda ikomeye mu Rwanda bifite isura zitandukanye: kuva ku misarane ya Leta kugeza ahantu hateganyirijjwe za ruhurura.
* Kuboneka kw’imyanda ikomeye, iy’amazi n’iy’imyuka ihumanya byiyongera ku muvuduko ujyanye n’uw’iterambere ry’inganda.
* Mu byaro, igenamigambi ry’iterambere ry’Uturere ririmo gushimangira ko buri rugo (100 ku ijana) rugomba kuba rufite ikimpoteri gikozwe neza mu mwaka w’i 2012..<ref>https://m.youtube.com/watch?v=TUmV04-cDcI</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hafi-70-y-imyanda-itwarwa-mu-kimoteri-i-nduba-ni-ibiryo-intabaza-ku-biribwa</ref><ref>https://igihe.com/ibidukikije/article/byinshi-ku-mushinga-w-ikimoteri-kigezweho-i-kigali-uzatwara-asaga-miliyari-26</ref>
[[Dosiye:Kigali Golf Club.jpg|thumb|AMAZI MEZA MURI KIGALI|161x161px]]
== Ibangamirwa ry’ibidukikije i Kigali ==
* Umujyi wa Kigali nta genamigambi ngenderwaho y’iterambere ifite bityo hakaba hari akajagari mu iterambere ry’imiterere y’umujyi. Ahantu hakorerwa ubucuruzi, ahantu h’imiturire ho mu rwego rwo hasi, uruciriritse cyangwa urwo hejuru, hose hahindutse insisiro zitari mu igenamigambi.
* Kuri izo mpamvu, ibibazo by’ibidukikije n’iby’ubuzima nk’imyanda ikomeye, gutwara imisarani, amazi mabi n’imyanda yoroshye byo mu nganda byahindutse ikibazo.
* Abayobozi b’umujyi wa Kigali, mu bufatanye by’inzego zikorera ku giti cyazo, bakoze uko bashoboye kugira ngo batoragure imyanda ikomeye (solid waste) bahereye aho ituruka bashaka gukiza Kigali imyanda ikomeye.
* Ariko, haracyari ibangamirwa ry’ahantu imyanda yo mumusarani n’iyindi myanda ikomeye ijyanwa amaherezo. Aho ijyanwa hameze nabi kuri ubu, hakaba hanafite imbogamizi zikomeye ku buzima bw’abantu n’ubw’ibidukikije.
* Kuri ubu, Umujyi ufite ikimpoteri cyuzuye i Nyanza mu Karere ka Kicukiro, hakaba harimo kwikorwa ubushakashatsi bwo guhitamo ahantu ho gutaba imyanda hajyanye n’ibisabwa n’inzego za tekiniki.<ref>https://igihe.com/ibidukikije/ibungabunga/article/bralirwa-mu-rugamba-rwo-kurwanya-ihungabana-ry-ibidukikije-riterwa-n-amazi</ref><ref>http://igihe.com/ibidukikije/</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/</ref>
[[Dosiye:AMAZI INGABO ZA RUGANZU ZANYOYEHO 2.jpg|thumb|AMAZI MEZA|146x146px]]
== Amazi ==
* Umujyi wa Kigali ntigira inyubako nkuru yo gutunganya amazi, cyangwa uburyo bwa za ruhurura. Ntihigeze habaho politike yerekeranye n’imitunganyirize y’ahantu n’iy’ibintu nyayo mu bihe byashize – abantu ku giti cyabo ni bo biyemeza gushyiraho uburyo bakoresha hakurikijwe amikoro.
* Ibigega boherezamo imyanda n’amazi mabi yo akamanukira mu byobo biyanyunyuza ni bwo buryo bwa tekinoloji abakire bo mu mujyi bakoresha kurushaho, mu gihe abatabishoboye biyambaza bya byobo birebire gakondo bikoreshwa mu kubaka imisarane n’ubwo bigira ingaruka ku mutungo w’amazi yo mu butaka cyane cyane ahantu h’umujyi.
* Amazi mabi y’ibigo bihambaye nk’amashuri, amahoteri, za gereza n’ibitaro ajugunywa iminsi yose muri za ruhurura mu byobo, hanze mu bisambu byo mu mujyi nta kuyatunganya no kuyavangura, ndetse no mu gishanga cya Nyabugogo.
* Imikorere ikunze kuboneka ni ugushishikariza abubatsi gushyiraho uburyo bw’imitunganyirize y’ahantu n’iy’ibintu hagati y’amacumbi bubaka. Urugero rw’iyo mikorere rushobora kuboneka ahantu habiri mu mujyi wa Kigali: Viziyo 2020 i Gaculiro mu Karere ka Gasabo ifite uruganda rutuganya imyanda na Nyarutarama (Estate), muri ako Karere na none, ifite ibizenga byo gucubya imyanda.
* Nyamara, inyinshi muri iyi mikorere mishyashya y’ibigo ni ijyanye n’ikoreshwa rya za mashini, bityo ikaba ishobora guzahinduka inkomoko y’ibibazo mu gihe kizaza niba nta gisubizo kirambye kibonetse.<ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/article/rura-yatangaje-ibiciro-bishya-by-amazi-yemeza-ko-bibereye-buri-munyarwanda</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-48264138</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kugeza-amashanyarazi-n-amazi-meza-ku-banyarwanda-bose-bitarenze-2024</ref><ref>https://www.radiyoyacuvoa.com/a/6658658.html</ref>
== Igenamigambi ==
* Kuri ubu, umujyi urabishyiramo ingufu ufatanije n’abaterankunga b’iterambere bashoboye gukora igenamikorere ngenderwaho, harimo ibintu byose birebana n’igenamigambi rijyanye n’iterambere ry’ahantu ariko rigomba gukomeza kunonosorwa.
* Nanone, umushinga w’igenamigambi ngenderwaho werekeranye n’imitunganyirize y’ahantu wagejejwe ku mpuguke muri za tekinoloji zo gucunga neza itunganywa ry’ahantu n’ibintu. Uwo mushinga uzi neza ko imiterere nyaburanga ya Kigali itazatuma hashyirwaho uburyo bumwe bwihariye bukusanya amashami ya za ruhurua z’umujyi.
* Ku rwego rw’igihugu, igenamigambi ngenderwaho ryo gukoresha ubutaka no kububyaza umusaruro ririmo gukorwa riyobowe na MINIRENA. Ariko n’izindi minisiteri na zo zatangiye gukora amagenamigambi ngenderwaho azireba muri urwo rwego mbere y’uko igenamigambi ngenderwaho ry’imikoreshereze y’ubutaka no kububyaza umusaruro rirangira. Igenamigambi ngenderwaho ryo kuhira kimwe n’igenamigambi ngenderwaho ry’imikoreshereze y’ubutaka n’igenamigambi ry’ubuhinzi ni zimwe mu ngero.
* Hari ubushyamirane mu nzego z’ubuyobozi ku birebana n’inshingano zijyanye n’ubuzima bw'ibidukikije n'imitunganyirize y’ahantu n’iy’ibintu. Ubuzima bw’ ibidukikije ni inshingano ya Minisiteri y’ubuzima (MINISANTE) n’ubwo uburyo bwo kuyishyira mu bikorwa bushyirwaho hakurikijwe amabwiriza ya REMA.
* Amazi mabi no gucunga neza imyanda ikomeye bitunganywa na za Guverinoma zaguye, kandi uruhare rwa Minisiteri y’ibidukikije (MINIRENA) mu kubaka ibigo by’ubuzima hanze y’Umujyi wa Kigali ruragaragara.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubukungu/ishoramari/article/minisiteri-y-imari-n-igenamigambi-yanenzwe-kubera-imicungire-mibi-y-imishinga-y-iterambere</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/Igenamigambi-ridahamye-ni-kimwe-mu-bidindiza-iterambere-ry-ibitangazamakuru</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230219101043/https://www.agakiza.org/Umuryango-mwiza-ni-igenamigambi-ry-Imana-Igice-cya-2.html</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=5LQV0zhSzug</ref><ref>https://igihe.com/ubukungu/ishoramari/article/u-rwanda-rwagaragaje-icyuho-mu-kugera-ku-mafaranga-akenewe-mu-kurwanya</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Amazi]]
[[Ikiciro:Imyanda]]
gh9it2ccfagzkkkgut51zsj79x84jp9
Imihanda yangiritse
0
13825
138182
115282
2026-09-17T08:47:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138182
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Road from bugesera to kicukiro under construction.jpg|thumb|Umuhanda|183x183px]]
[[Dosiye:BorgoNuovoVrOld3.jpg|thumb|umuhand wangiritse|175x175px]]
[[Dosiye:BorgoNuovoVrOld9.jpg|thumb|umuhand wangiritse|159x159px]]
[[Dosiye:Destroyed Iraqi T-55A.JPEG|thumb|umuhand wangiritse|200x200px]]
Abaturage bakoresha imihanda yangiritse, yo mu bice bitandukanye, bagaragaza ingaruka zirimo imihahiranire n’imigenderanire batanoza uko bikwiye, bakadindira muri serivisi harimo no kugeza umusaruro ku masoko.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/burera-umuganda-wibanze-ku-gusana-imihanda-no-kubakira-abatishoboye</ref>
== Ingaruka byateje ==
Aborozi bo mu nzuri za Gishwati baravuga ko ubu bari mu gihombo gikabije cy’umukamo utakibasha kugezwa ku makusanyirizo, kubera kwangirika kw’imihanda yo muri ibyo bice yatumye amata atakibasha kugezwa ku makusanyirizo no ku ruganda rwa Mukamira.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubworozi/article/ngororero-imihanda-yangiritse-ituma-aborozi-batabasha-kugeza-amata-ku-isoko</ref>Aborozi bagaragaza ko ubusanzwe litiro y’amata bayishyurwa ku 150frw iyo igeze ku ruganda rwa Mukamira, ariko ubu bigoye no kubona uwaguha 50frw kuri litiro ibyo bikaba bibateza ibihombo bikabije ku buryo bahitamo kuyatangira ubuntu andi bakayabogora (bakayamena).<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubworozi/article/ngororero-imihanda-yangiritse-ituma-aborozi-batabasha-kugeza-amata-ku-isoko</ref>Aborozi bavuga ko batakambiye ubuyobozi igihe kirekire ngo bakorerwe imihanda ariko nta gisubizo barabona ku buryo umukamo wabo hafi ya wose upfa ubusa. Urugero ni nko ku bakoresha ikusanyirizo rya Bweru ryakira amata nibura litiro 3000 ku munsi aya yose akaba atakigezwayo kuko nta nzira zo kuyahageza hakoreshejwe imodoka zihari.
== Ibyo Wamenya ==
Mu Tugari tumwe na tumwe two mu Mirenge ya Rugengabari, Rusarabuye na Kinyababa, na ho imihanda yari yarangiritse, yasanwe hasibwa ibinogo, guharura ibyatsi byari byarayirengeye hanasiburwa imiyoboro y’amazi iyikikije.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/burera-umuganda-wibanze-ku-gusana-imihanda-no-kubakira-abatishoboye</ref>Mu muganda wabaye ku wa Gatandatu tariki 28 Mutarama 2023, abahaturiye bifatanyije mu gikorwa cyo kuwusana, bakoresheje tekinoloji y’abayapani izwi nka Do-Nou, yo gufata imifuka bapakiramo itaka, bakagenda bayitsindagira mu muhanda bakorosaho laterite.Imvura yagwaga, isayo y’ibyondo ikuzura muri ibi binogo, abantu ntibabashe kuhanyura. Uwabaga afite ahihutirwa agiye, mu kwirinda guhinguka mu bandi asa n’uwo batabuye muri jagijagi, yitwazaga mu gikapu imyenda, akayambara ageze mu muhanda muzima.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/burera-umuganda-wibanze-ku-gusana-imihanda-no-kubakira-abatishoboye</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
750756b2qfp4kzugtms0i62l8uvyl26
Ibumba
0
13828
138254
116974
2026-09-17T09:20:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138254
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Pottery making pots.jpg|thumb|Ibumba]]
[[Dosiye:Clay-ss-2005.jpg|thumb|Ibumba |165x165px]]
[[Dosiye:Ceramist_At_Work_03.jpg|thumb|umububyi |166x166px]]
[[Dosiye:Pots making.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Fabrication de pot.jpg|thumb]]
[[Dosiye:A depiction of clay for pot making.JPG|thumb]]
= Sobanukirwa Ibumba ry'Icyatsi =
[[Dosiye:20220916120259_IMG_9559.jpg|thumb|Ibibumbano |166x166px]]
Kunywa amazi avanzemo ibumba ritagira umusenyi gatatu ku munsi bigirira umubiri akamaro gakomeye, ibumba ry'icyatsi uretse kurinda indwara zimwe na zimwe ribasha no kuvura indwara zitandukanye.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/102296/sobanukirwa-akamaro-kibumba-ryicyatsi-102296.html</ref>
== Akamaro k'Ibumba ry'Icyatsi ==
* Ibumba rirakenewe cyane mu myanya inoza ibyo kurya rikavura indwara zirimo,izo mu gifu no mu mara,ukarinywa ubyitondeye kandi ukurikije gahunda idahinduka.Ibumba rivura kanseri kuko rifite imbaraga yo kunyunyuza, gutwika,koza,kugaburira no kongera amaraso.Rishobora kunyobwa cyangwa rikarambikwa aharwaye ari ryinshi.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/102296/sobanukirwa-akamaro-kibumba-ryicyatsi-102296.html</ref>Ikirahuri 1 cy’amazi kivanzemo akayiko gato k’ifu y’ibumba ry’icyatsi kibisi n’uduheke 2 twa tungurusumu bikararana hamwe bikanyobwa mu gitondo na nimugoroba iminsi 7,kabiri mu kwezi bivura kanseri. Iyo urwaye inzoka uriraza mu mazi washyizemo uduheke 2 twa Tungurusumu ukarinywa mu gitondo ukibyuka, ku ndwara z’uruhu no mu kiziba cy’inda n’umugongo, ibibyimba <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/102296/sobanukirwa-akamaro-kibumba-ryicyatsi-102296.html</ref>Uritoba mu mazi ukomekaho umubumbe waryo aharwaye rikahamara isaha imwe gusa. Umwana wabuze igikuriro uritobamo ukaryomeka mu ruti rw'umugongo rikahamara isaha imwe. Umugore utwite arinywa kugeza ku mezi arindwi ubundi akajya arisiga mu kiziba cy'inda.Ibumba rivura kanseri kuko rifite imbaraga yo kunyunyuza, gutwika,koza,kugaburira no kongera amaraso.Rishobora kunyobwa cyangwa rikarambikwa aharwaye ari ryinshi.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/102296/sobanukirwa-akamaro-kibumba-ryicyatsi-102296.html</ref>Ikirahuri 1 cy’amazi kivanzemo akayiko gato k’ifu y’ibumba ry’icyatsi kibisi n’uduheke 2 twa tungurusumu bikararana hamwe bikanyobwa mu gitondo na nimugoroba iminsi 7,kabiri mu kwezi bivura kanseri.
== Ibumba mukuvura byinshi bitandukanye ==
[[Dosiye:Patterned clay plaster - Clay - Preview (Amal Kumar via Poly Haven).webp|thumb|231x231px|Ibumba]]
[[Dosiye:Clay 2.jpg|thumb|373x373px|Ibumba]]
Ibumba ry’icyatsi mu gihe ribitswe neza, ahantu hatari ubukonje bukabije cyangwa urumuri rwinshi, ntirisaza.Kuko ibumba ari ikintu gifite imbaraga nyinshi, ni ikintu cyo kwitonderwa cyane cyane kurikoresha mu mubiri imbere. Ibumba ry’icyatsi rishobora kubuza indi miti gukora akazi kayo mu mubiri. Ikindi kandi ntiriribwa cyangwa ngo rinyobwe n’abana bato, ndetse n’abagore batwite ntibabyemerewe.Ku rubuga www.santemagazine.fr bavuga ko ibumba ry’icyatsi rifasha mu kugabanya ububabare.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/urusobe-rw-ubuzima/article/menya-ibyiza-byo-gukoresha-ibumba-ry-icyatsi</ref>Ibumba ry’icyatsi rikoreshwa cyane cyane mu kwita ku ruhu rwo mu maso, rigafasha cyane abagira uruhu rwo mu maso ruyaga, aho bavanga ibumba n’amazi bikamera nk’igikoma gifashe, nyuma bakagisiga mu maso kugira ngo bifashe uruhu kumera neza.Mu byiza by’ibumba ry’icyatsi, harimo kuba ryomora aho umuntu yakomeretse, rigasohora imyanda mu mubiri ndetse rikica tumwe mu dukoko twitwa “bacteria”; rivura kandi impiswi n’ibindi.Ibumba ry’icyatsi kandi ryifashishwa mu kwita ku musatsi ndetse no mu gukesha amenyo.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/urusobe-rw-ubuzima/article/menya-ibyiza-byo-gukoresha-ibumba-ry-icyatsi</ref> Silice iboneka mu ibumba ry’icyatsi kandi, ifasha ubudahangarwa bw’umubiri gukora neza.Kuko ibumba ari ikintu gifite imbaraga nyinshi, ni ikintu cyo kwitonderwa cyane cyane kurikoresha mu mubiri imbere. Ibumba ry’icyatsi rishobora kubuza indi miti gukora akazi kayo mu mubiri. Ikindi kandi ntiriribwa cyangwa ngo rinyobwe n’abana bato, ndetse n’abagore batwite ntibabyemerewe.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/urusobe-rw-ubuzima/article/menya-ibyiza-byo-gukoresha-ibumba-ry-icyatsi</ref>
== Ibindi bintu wamenya ku Ibumba ==
[[Dosiye:20220916120442 IMG 9564.jpg|thumb|Ibikoresho biva mwibumba|192x192px]]
[[Dosiye:Omarama Clay Cliffs.jpg|thumb|192x192px|Ikinombe cy'ibumba]]
Twahisemo ibumba ry’icyatsi kuko ariryo ahanini rikunda gukoreshwa mu kuvura, nubwo andi moko atandukanye nk’umweru,umutuku,umukara n’iroza nayo ajya akoreshwa mu kwita ku ruhu, n’ahandi.Ubundi ibumba ni ubutare bucukurwa mu butaka. Rishobora gucukurwa ahantu henshi hatandukanye ho mu bishanga no ku gasozi.Ibumba ryo kunywa no kwisiga riba ritunganije ku buryo riba rimeze nk’ifu inoze neza.<ref>{{Cite web |url=http://agasaro.com/spip.php?article2088 |title=Archive copy |access-date=2023-02-19 |archive-date=2023-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219160445/http://agasaro.com/spip.php?article2088 |url-status=dead }}</ref>Impumuro mbi mu kanwa, igihe umuntu yarozwe , grippe, ibumba rukura imyanda mu mubiri umubiri wacu uba udafitiye ubushobozi bwo gusohora, umuriro, kuvura guhitwa, kurinda kanseri, rikiza constipation, ububabare bwo mu menyo, ibumba ryorohereza abarwayi ba asthma, ku ndwara z’igifu kigira aside nyinshi, umwijima uterwa na virus, ku mainfections atandukanye( iz’amaraso, amahumane mu nda bita mycose intestinale), kuvura amashamba ( kubyimba ku matama), abagira ibibazo byo muri pancreas, ku badamu batwite rifasha kubyara abana bameze neza kandi rikabafasha no kubyara neza.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/102296/sobanukirwa-akamaro-kibumba-ryicyatsi-102296.html</ref>Ibumba kandi rifasha abantu barwaye za amibe, abantu bagira imyuka mu mara( abantu bagira umwanya mu mara irimo ubusa kandi nta mwanya urimo ubusa uba ugomba kuboneka mu mara), kubura amaraso, ku mallergies atandukanye, uburwayi bw’impyiko, gutunganya imihango ibabaza, abafite udusebe mu gifu urarinywa ukanaryisiga ku gice igifu giherereyemo,kutabona ibitotsi, no gushaka kwihagarika buri mwanya aha naho urarinywa ukanarisiga kuri cy’iziba cy’inda.<ref>{{Cite web |url=http://agasaro.com/spip.php?article2088 |title=Archive copy |access-date=2023-02-19 |archive-date=2023-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219160445/http://agasaro.com/spip.php?article2088 |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubuvuzi mu Rwanda]]
rhp0n4w428nfqlkmavj9xb3qp9y4wyi
Ubuhinzi bw’Imboga
0
13846
138202
136479
2026-09-17T08:52:11Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138202
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Vegetables in the middle of the field.jpg|thumb|Ubuhinzi bw’Imboga|165x165px]]
[[Dosiye:Inzuzi z' ibihaza.jpg|left|thumb|Inzuzi|172x172px]]
Mu [[Rwanda]], urwego rw’[[ubuhinzi]] rukorwamo n’[[Abaturage Rusange|abaturage]] bangana na 70% mu gihe [[Urubyiruko Mu Ubuhinzi|urubyiruko]] rurimo rugera kuri 61.7%. Imibare y’ikigo cy’igihugu cy’ibarurishamibare yerekana ko nibura mu [[Rwanda]] habarurwa abahinzi miliyoni 9,7.<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/urubyiruko-ruri-gutyarizwa-ubumenyi-mu-gukora-ubuhinzi-bw-imboga-n-imbuto-n</ref>azabaturage bahinga imboga.
[[Dosiye:Workers in the Tea Garden of North Bengal.jpg|thumb|Urubyiruko mu buhinzi|173x173px]]
== Urubyiruko mu buhinzi ==
[[Dosiye:Woman at work, Gujarat.jpg|thumb|Abahinzi|181x181px]]
Urubyiruko 60 rwo mu Turere twa Musanze na Burera rwatangiye guhugurwa ku gukora ubuhinzi bw’[[imboga]] n’[[imbuto]] n’[[UBWOROZI|ubworozi]] bw’[[amafi]] mu buryo bugezweho hagamijwe kwihaza mu biribwa no kwiteza imbere.Mu [[Rwanda]], urwego rw’[[ubuhinzi]] rukorwamo n’abaturage bangana na 70% mu gihe urubyiruko rurimo rugera kuri 61.7 %. Imibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare yerekana ko nibura mu [[Rwanda]] habarurwa abahinzi miliyoni 9,7. Muri Gahunda ya Guverinoma y’Imyaka Irindwi, u Rwanda rwiyemeje kuvugurura [[ubuhinzi]] n’[[UBWOROZI|ubworozi]] bigakorwa mu buryo bugezweho hifashishijwe ikoranabuhanga. Ni muri urwo rwego urubyiruko rwo mu Majyaruguru rwatangiye guhugurwa ku buryo rwakunguka ubumenyi burushijeho mu gukora ubuhinzi n’ubworozi. Aya mahugurwa y’amezi atandatu yateguwe n’Umuryango utari uwa Leta wita ku Iterambere ry’Icyaro (Rural Development Initiative, RDI) ku bufatanye na Kaminuza y’u Rwanda Ishami ry’Ubuhinzi, [[UBWOROZI|Ubworozi]] n’[[Ubuvuzi]] bw’amatungo (UR/CAVM Busogo Campus) na Rwanda TVET Board ku nkunga ya SDF.<ref name=":0" />
== Ibikorwa ==
[[Dosiye:Green leafy vegetable purple flower.jpg|thumb|Ubuhinzi bwimboga|165x165px]]
Hagamijwe gukurikirana ishyirwamubikorwa ry’igihembwe cy’ihinga, C2021, Ihuriro ry’ abafatanyabikorwa bagira aho bahurira n’[[Ubuhinzi]] bw’[[imboga]] n’[[imbuto]], basuye abahinzi bahinga [[imboga]] n’[[imbuto]]. iki gikorwa, cyatangiye hasurwa abahinzi Koperatie y’abahinzi b’[[inanasi]], mu Murenge wa Gashari. Uretse ubunini bw’uyu murima w’inanasi ufite ubuso ba 2 ha, umusaruro ukomokamo ufite uburyohe kamere kuko aba bahinzi bigishijwe uburyo kamere kandi buteye imbere bwo kwita kuri ibi bihingwa ku buryo bagira inanasi nini iiryoshye cyane kandi isa neza.
Mu kagari ka Gisiza, Umurenge wa Rugabano naho, abaturage bahinga imboga, bakoze amatsinda atuma banoza ubu buhinzi. Ku buryo n’ubwi iki ari igihe cy’izuba, bafite umusaruro ushimishije uri mu mirima. Hasuwe kandi Umufatanyabikorwa SAIP ufasha mu guteza imbere ubuhinzi bw’imbo n’imbuto mu Murenge wa Rubengera. Bajabakristo bakorera ibikorwa by’Ubuhinzi mu Murenge wa Rubengera Hasuwe kandi Esperance, mu Murenge wa Gishyita, GHH mu Murenge wa Bwisyura na Hortinvest ifasha abahinzi mu mirenge ya Murundi, Rubengera, Gishyita na Gitesi. Ubu hinzi bw’imboga n’imbuto ni inkingi y’iterambere ku bayobotse ubu buhinzi. Uretse kuba ari n’uburyo butaziguye mu kugeza umuturage ku mirire ikungahaye ku byo umubiri ukeneye byose, ni isooko y’amfaranga, kuko ibituruka muri ubu buhinzi bikenerwa n’isoko rigari, rigizwe n’amasoka ari mu karere, amahoteli ahiganje ndetse no hanze y’Akarere.<ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/ubuhinzi-bw-imboga-nimbuto-bugamije-isoko-mpuzamahanga-bugiye-kongererwa-agaciro/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-19 |archive-date=2023-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219185715/https://kiny.taarifa.rw/ubuhinzi-bw-imboga-nimbuto-bugamije-isoko-mpuzamahanga-bugiye-kongererwa-agaciro/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/ubuhinzi-bw-imbuto-u-rwanda-rufatanyije-na-isiraheli-buzagabanya-izatumizwaga-hanze</ref>
[[Dosiye:Municipal Market of São Paulo city.jpg|thumb|Imbuto|172x172px]]
== Umushinga w'imbuto ==
Umushinga uteza imbere ubuhinzi bw’imboga, imbuto n’indabo w’ikigo cy’abaholandi gishinzwe iterambere (SNV-HORTINVEST), uvuga ko abahinga bakanacuruza ibyo bihingwa babuze inkunga kubera kutamenya imicungire y’imishinga yabo. Uyu mushinga w’Abaholandi uvuga ko uteganya gufasha abahinzi bihumbi 45 b’imboga, imbuto n’indabo mu gihugu, kugira ngo babashe gutanga umusaruro uhagije ku amasoko y’u [[Rwanda]] ukanoherezwa mu mahanga. Mu mwaka ushize wa 2019, u Rwanda rwohereje mu mahanga imboga, imbuto n’indabo bifite agaciro ka miliyoni 27 z’Amadolari ya Amerika (ararenga amanyarwanda miliyari 26).SNV ikavuga ko izafasha kongera uwo musaruro ukagera kuri miliyoni 130 z’Amadolari (hafi miliyari 130 Frw) muri 2024, azaba avuye ku mboga, imbuto n’indabo byoherezwa mu mahanga buri mwaka.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/ikigo-cy-abaholandi-kirimo-kwigisha-abahinzi-b-imboga-n-imbuto-uburyo-bakwishimirwa-n-abaterankunga</ref>
== Ubushakashatsi ==
Meya w’Umujyi wa Kigali nka hamwe mu hakorewe ubushakashatsi, Rubingisa Pudence, yavuze ko hakenewe ubushake bw’inzego za Leta, abo bacuruzi bagafashwa mu kubona amasoko bakava ku mihanda. Ikindi bakoroherezwa mu bucuruzi ariko abasaba ko na bo bagira umuco wo kwishakamo ibisubizo no kwizigamira mu rwego rwo kurushaho gutungwa n’ibyo bakora.Ubu bushakashatsi bwakozwe hagati y’ukwezi kwa Kamena na Kanama uyu mwaka bugamije kugaragaza ibibazo ubuhinzi n’ubucuruzi by’imbuto n’imboga buhura na byo mu bice by’Umujyi. Bwakorewe mu Mujyi wa Kigali, mu [[Akarere ka Rubavu|Karere ka Rubavu]] na [[Akarere ka Rwamagana|Rwamagana]] ariko ishyirwa mu bikorwa rizaba mu [[Rwanda]] hose. muyobozi mu Kigo gishinzwe ibikorwa by’iterambere mu nzego z’ibanze LODA, Pascal Ngendahimana yagaragaje ko kuri ubu abacuruzi b’imboga batari bakwiye kwicara gusa. Yabagaragarije ko hari gahunda ya Leta yo gufasha abagore n’urubyiruko kwiteza imbere aho bahabwa inguzanyo ku nyungu iri hasi cyane ingana na 2%.<ref>https://igihe.com/ubukungu/article/hakenewe-asaga-miliyoni-720-frw-kuzamura-ubuhinzi-bw-imbuto-n-imboga</ref>
[[Dosiye:Calabash (Lau) Vegetable.jpg|thumb|ubuhinzi bwimboga|162x162px]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Imboga]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
qsfrtu2gwd1pd43kspz9sbqzjutdwps
Amazi muri kirehe
0
13885
137897
136022
2026-09-16T12:46:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137897
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyabarongo River Scene with Bugesera Marshes - Outside Kigali - Rwanda - 01 (7679548058).jpg|thumb|Amazi muri Kirehe|163x163px]]
[[Dosiye:Icyuzi.jpg|thumb|icyuzi|178x178px]]
[[Dosiye:ICYUZI.jpg|thumb|icyuzi muri kirehe|177x177px]]
[[Dosiye:Water drop impact on a water-surface - (2).jpg|left|thumb|amazi meza|174x174px]]
Mu gihe ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe by’umwihariko ku bikorwa by’ubuhinzi mu Karere ka Kirehe zirushaho kugira ubukana, imishinga mito ibyara inyungu yatangijwe ku bufatanye bwa [[Minisiteri y’ibidukikije, Amashyamba n’imihindagurikire y’ibihe ( MoEFCC )|Minisiteri y’Ibidukikije]] n’izindi nzego iratanga icyizere cyo kugoboka abagenerwabikorwa.<ref name=":0">https://www.igihe.com/amakuru/article/kirehe-imishinga-igamije-guhangana-n-ingaruka-z-imihindagurikire-y-ibihe</ref><ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/Kirehe</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ihere-amaso-uko-umujyi-wa-nyakarambi-uri-kurimbishwaamafoto/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220073334/https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ihere-amaso-uko-umujyi-wa-nyakarambi-uri-kurimbishwaamafoto/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-gahunda-yo-kugira-ibiti-bitatu-byimbuto-kuri-buri-rugo-igeze-kuri-75/</ref>
== Ikibazo gihari ==
[[Dosiye:Department of Children Head Office Ghana.jpg|thumb|Akarere ka Kirehe|155x155px]]
Imiterere y’[[Akarere ka Kirehe]] ituma katagusha [[imvura]] nyinshi ariko iyo iguye iteza isuri mu duce tumwe na tumwe twako ikangiza byinshi birimo n’ibihingwa.Magingo aya mu mirenge itandukanye bagushije imvura nke mu ntangiriro za Nzeri gusa, ku buryo imbuto bahinze zanze kumera izindi zibaburwa n’izuba. Si umwihariko waha gusa ahubwo ingaruka z’izuba ryinshi ziboneka hirya no hino muri Kirehe mu Karere katagira amashyamba ashobora gukurura ubuhehere. Aho bagerageje gutera ibiti ngo ntibimera n’ibihonotse ubushyuhe bwinshi biribwa n’umuswa nk’uko Ntakirutimana yakomeje abisobanura.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Ibikorwa n'ingaruka z’imihindagurikire ==
Umushinga wo kugabanya ingaruka ziterwa n’imihindagurikire y’ibihe mu kibaya cy’Ikiyaga cya Victoria (Adaptating to Climate Change in Lake Victoria Basin: ACC) ushyirwa mu bikorwa na Komisiyo y’Ikibaya cy’Ikiyaga cya Victoria (Lake Victoria Basin Commission: LVBC), ku ruhande rw’u Rwanda, ibikorwa byawo biri mu Karere ka Kirehe mu mirenge ya Gatore, Musaza na Gahara. Washowemo ibihumbi 520 by’amadolari ya Amerika ni ukuvuga agera kuri miliyoni 520 z’amafaranga y’u Rwanda nk’uko Umuhuzabikorwa wawo, Muhawenimana Seth yabisobanuye. Mu Murenge wa Gatore ingo 160 zasaniwe inzu zinahabwa ibigega bifata amazi y’ibisenge mu rwego rwo gukemura ikibazo cy’isuri yatwaraga ubutaka akanangiza igishanga cya Kijumbura gihingwamo umuceri.<ref name=":0" /><ref name=":3" />
[[Dosiye:Stock water (4677305871).jpg|thumb|Ibigega bya mazi|232x232px]]
== Ibigega ==
Kuba abaturage barahawe ibigega bifata amazi byanakemuye ikibazo cy’ibura ryayo kuko yavaga kure bikagora imiryango kubona ayo ikoresha imirimo yo mu rugo n’igihe bakeneye kuhira amatungo.<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kirehe-ishyamba-rya-ibanda-makera-rigiye-kugirwa-icyanya-cy-ubukerarugendo</ref>
== Ubuhinzi ==
Mu Murenge wa Musaza hatewe inkunga imishinga iciriritse ibyara inyungu irimo iy’ubuhinzi bw’urusenda, ubworozi bw’ingurube n’ihene, ubukorikori burimo ububoshyi n’ubudozi bw’imyenda no gutunganya umusatsi by’umwihariko ku bakoreraga ubuhinzi mu nkengero z’Umugezi w’Akagera bwangizaga amazi yawo.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
bmfxzcmyotjqg9qbifhs52eesf9k1bx
Umushinga w’Ikimoteri
0
13901
138357
120266
2026-09-17T10:01:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138357
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Garbage 1.jpg|thumb|Umyanda|159x159px]]
[[Dosiye:Garbage Life.jpg|thumb|177x177px|ikimoteri]]
[[Dosiye:Waste collection point.jpg|thumb|180x180px|Ikioteri cyimyanda itabora]]
[[Dosiye:Piles of waste in Thilafushi, 2012 (4).jpg|thumb|i nduba ahamenwa imyanda]]
Nko mu mwaka 2018, umuntu akigera mu gace k’ubucuruzi i Gasanze yasanganirwaga n’umunuko ukabije, ku buryo bitari korohera umuntu utuye mu birometero bibiri uvuye ahari ikimoteri nyirizina guhumeka umwuka mwiza.<ref>https://igihe.com/ibidukikije/article/byinshi-ku-mushinga-w-ikimoteri-kigezweho-i-kigali-uzatwara-asaga-miliyari-26</ref>
== Ikimoteri Ahantu Hajugunywa Imyanda ==
Muri gahunda y’Umujyi wa Kigali harimo na gahunda yo kubyaza umusaruro imyanda itandukanye ariko mu rwego rwo kubigeraho bisaba ko imyanda iba itandukanyijwe ku buryo ibora ishyirwa ahayo n’itabora bikaba uko.Umuyobozi Wungirije Ushinzwe ushinzwe imiturire mu Mujyi wa [[Kigali]] yavuze ko kurobanura imyanda bizafasha Umujyi wa [[Kigali]] mu kuyibyaza umusaruro cyane ko 70% by’imyanda iri muri [[Kigali]] ibora.<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/umujyi-wa-kigali-watangije-gahunda-yo-kurobanura-imyanda</ref>Iyo myanda irobanuwe neza yabwazwa ifumbire igakoreshwa mu buhinzi ndetse ikaba yanakoreshwa kugira ngo dukomeze tugire umujyi utoshye mu buryo bwo gufumbira ubusitani.Ni umushinga ugamije kwigisha abaturage kurobanura imyanda ibora n’itabora mu ngo zabo bagamije korohereza abatwara imyanda n’abayibyaza umusaruro.Umuyobozi wa Sosiyete ishinzwe gutwara ibishingwe uri mu bahuguye abandi ku birebana n’uyu mushinga, yagaragaje ko kurobanura imyanda biri mu nyungu zo kwirinda indwara, kubungabunga ibidukikije n’uburyo bwo kuzamura ubukungu.<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/umujyi-wa-kigali-watangije-gahunda-yo-kurobanura-imyanda</ref>
== Ikimoteri cy'Induba ==
Iyo uvuze Umurenge wa Nduba, benshi bahita bumva ikimoteri cyari cyarabaye iciro ry’imigani bitewe n’umunuko waharangwaga watumaga abahaturiye birirwa binuba ndetse ubuzima bwabo bukajya mu kaga.Nubwo hari bamwe mu bari bagituriye bimuwe, ariko ako gace kose kari kuzuye umunuko waturukaga ku gufatwa nabi kw’imyanda yagejejweyo kuko ikimoteri ubwacyo cyari kimaze kuzura.<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/cooped-yatangije-uburyo-bushya-bwo-gukusanya-imyanda.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220093307/https://ar.umuseke.rw/cooped-yatangije-uburyo-bushya-bwo-gukusanya-imyanda.hmtl |url-status=dead }}</ref>Uretse umunuko, hari n’amazi ava mu myanda agira uburozi bubi cyane bushobora no guhitana ubuzima bw’umuntu yashokaga agana mu baturage, aho bakorera ubuhinzi n’ibindi.Mu mwaka 2019 iki kimoteri cyacungwaga n’Umujyi wa [[Kigali]] cyaje gushyirwa mu nshingano z’Ikigo gishinzwe Amazi, Isuku n’Isukura WASAC.<ref>https://igihe.com/ibidukikije/article/byinshi-ku-mushinga-w-ikimoteri-kigezweho-i-kigali-uzatwara-asaga-miliyari-26</ref>Ibi byatumye hatangira gutekerezwa uburyo bwo kurengera abaturage batuye muri ako gace hanashakwa uburyo bwo gukusanya imyanda iva hirya no hino mu Mujyi wa [[Kigali]].Ikigo cyitwa Depot Kalisimbi gisanzwe gikora ibijyanye no gukusanya imyanda yiganjemo imiti yo mu bitaro, yahawe akazi ko kureba niba hari icyakorwa umunuko, gutuma isazi n’amazi mabi yageraga mu baturage byakurwaho.Mu gihe cy’imyaka itatu gusa iki kigo gitangiye imirimo yo gucunga ikimoteri cya Nduba, kuri ubu ahari umunuko ntukiharangwa, isazi zabaye umugani ndetse yewe hari n’uburyo bwo gufata amazi ava mu myanda.Bavugako bakiza mu by’ukuri ntabwo byari bimeze neza, amasazi yageraga i Gasanze kandi n’umunuko niho wagusanganiraga ku buryo byari bigoye. Niyo mpamvu babanje gukora inyigo biga uburyo bashobora gukemura ikibazo.bareba uko barinda umunuko n’amasazi, kubungabunga ibidukikije ndetse no gucunga neza iki kimoteri mu buryo bwa gihanga.<ref>https://igihe.com/ibidukikije/article/byinshi-ku-mushinga-w-ikimoteri-kigezweho-i-kigali-uzatwara-asaga-miliyari-26</ref>
== Kubijyanye n'Umushinga w'Ikimoteri ==
[[Dosiye:Street Garbage.jpg|thumb|Imyanda]]
Nubwo bimeze bityo, ikimoteri cya Nduba gifite ubuso bungana na hegitare 70 ariko uyu munsi aho gikorera ni kuri hegitare 15 gusa.WASAC iteganya ko igomba kubaka ikindi kimoteri kigezweho kigamije gukoreshwa mu kubyaza umusaruro imyanda aho kuyitaba mu butaka gusa nk’uko bikorwa uyu munsi.<ref>https://igihe.com/ibidukikije/article/byinshi-ku-mushinga-w-ikimoteri-kigezweho-i-kigali-uzatwara-asaga-miliyari-26</ref>Kugeza ubu hamaze gufatwa icyemezo ko imirimo yo kubaka yakegurirwa abikorera, kugira ngo n’imicungire yacyo izorohe.Yavuze ko byari biteganyijwe ko uyu mwaka imirimo yo kubaka yatangira nubwo Umujyi wa [[Kigali]] ari wo uri ku ruhembe mu gushaka abashoramari bashobora kubaka nubwo nta kanunu ko yaba yarabonetse.Ni ikimoteri kizubakwa muri bwa buso busigaye kuri ubu budakoreshwa, kikazakoresha ikoranabuhanga rihambaye.Mu buryo bw’imyubakire hazaba hari inzu yakirirwamo imyanda, n’iyo kuyirobanuriramo.Kizaba gifite inzu yo kubikwamo imyanda ishobora kubyazwa umusaruro ku buryo imaze kugwira ijyanwa gutunganywa bijyanye n’ubwoko bwabyo.<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/cooped-yatangije-uburyo-bushya-bwo-gukusanya-imyanda.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220093307/https://ar.umuseke.rw/cooped-yatangije-uburyo-bushya-bwo-gukusanya-imyanda.hmtl |url-status=dead }}</ref>Hari gaz iva mu bishingwe tuzaba twarayubakiye amatiyo ayikurura, akayizana ahantu hamwe bitewe n’ingano yayo, dutekereza ko hashobora kuvamo gaz methane ariko bisaba ko itunganywa.”Yavuze ko bazagira ahantu ihurizwa ikaba yatwikwa ku buryo ibyazwa umuriro w’amashanyarazi cyangwa igakoreshwa mu buryo bw’izindi ngufu zakenerwa mu kimoteri.<ref>https://igihe.com/ibidukikije/article/byinshi-ku-mushinga-w-ikimoteri-kigezweho-i-kigali-uzatwara-asaga-miliyari-26</ref>Biteganyijwe kandi ko mu gihe iki kimoteri cyaba cyafunzwe hazakorwa inyigo yo guhindura aho ahakorerwa ibikorwa by’imyidagaduro.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Imyanda]]
apkktffdkk1ihop0hajr9yuwyhd7z3w
Cana rumwe
0
13921
138463
133333
2026-09-17T10:44:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138463
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Department of Children Head Office Ghana.jpg|thumb|Akarere ka Gatsibo|146x146px]]
[[Dosiye:Malagasy biogaz production.png|thumb|148x148px|ishyiga]]
Umushinga ‘Rwanda for Peace and Progress’-RPP ugiye guha abaturage ibihumbi 70 bo mu [[Akarere ka Gatsibo|Karere ka Gatsibo]] amashyiga yitwa ‘Cana rumwe’ arondereza ibicanwa mu rwego rwo gusigasira no kurengera ibidukikije.<ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/amakuru/abaturage-ibihumbi-70-bi-gatsibo-bagiye-guhabwa-cana-rumwe/</ref>
== Akarere ka Gatsibo ==
[[Dosiye:Amashyiga ya kinyarwanda.jpg|thumb|149x149px|Amashyiga ya Kinyarwanda]]
[[Akarere ka Gatsibo]] kagizwe n’ibice birimo iby’imisozi miremire n’iby’imirambi, harimo ahakunze kurangwa n’izuba ryinshi, ibi bice byose bikaba bidafite amashyamba menshi ku buryo abaturage babona ibicanwa uko babishaka.<ref name=":0" /><ref>https://bwiza.com/?Iburasirazuba-Imvura-nke-igiye-gutuma-haterwa-amashyamba-by-umwihariko</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/gatsibo-bahagurukiye-abatwika-amashyamba</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gatsibo-babiri-bafashwe-batema-ibiti-mu-ishyamba-rya-leta</ref>
[[Dosiye:Guteka Kinyarwanda.jpg|thumb|Amashyiga yubakiye|137x137px]]
[[Dosiye:Amashyiga.jpg|thumb|Amashyiga|156x156px]]
== Cana rumwe ==
RPP yemeza ko uyu mushinga ugamije kubungabunga no kurengera ibidukikije ugiye gushyirwa mu bikorwa muri uyu mwaka wa 2022-2023, akomeza agira ati: “Ishyiga tugiye gutanga ni Cana rumwe ku buryo bivuguruye rigabanya ibicanwa ku kigero gifatika, iri shyiga rikoresha ibicanwa bicye, risohora umwotsi mucye utazangiza ikirere n’ubuzima bw’umuntu, rizafasha abaturage kuzigama amafaranga bakoreshaga bagura inkwi bakaba bayakoresha ikindi.Aya mashyiga azatangirwa ubuntu kuri buri muntu, abazayahabwa uruhare rwabo ngo ni ukuba bafite amatafari y’inkarakara 12, amazi, icyondo n’amase yo gukurungira aho rizubakirwa. Naho kubaka aya mashyiga bizakorwa n’urubyiruko ruzahabwa akazi rukishyurwa n’umushinga.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/u-rwanda-ni-urwa-mbere-muri-afurika-mu-kwagura-amashyamba-raporo/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220102611/https://kiny.taarifa.rw/u-rwanda-ni-urwa-mbere-muri-afurika-mu-kwagura-amashyamba-raporo/ |url-status=dead }}</ref>
== Imbabura ==
Abaturage 320 babarizwa mu cyiciro cya mbere n’icya kabiri cy’ubudehe bo mu Murenge wa Kabarore mu Karere ka Gatsibo, bahawe imbabura zizwiho kurondereza inkwi, abandi bagenerwa ibigega by’amazi mu rwego rwo kubafasha guhangana n’ikibazo cy’inkwi n’icy’[[amazi]].Izi mbabura n’ibigega babihawe ku wa Gatanu, tariki ya 3 Kamena 2022, babihabwa na Banki ya Kigali ifatanyije na Green Solution and Supply Ltd.Imbabura buri muturage yahawe ifite agaciro k’ibihumbi 40 Frw ikaba irondereza inkwi ku kigero cya 60%, ikigega buri muturage yahawe kimwe cyakira litiro 1500 z’amazi. Nyuma yo guhabwa izi mbabura n’ibigega by’amazi abaturage bashimiye abafatanyabikorwa babibazaniye bavuga ko bizabafasha cyane.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/gatsibo-abaturage-barenga-300-bahawe-imbabura-zirondereza-inkwi-abandi</ref><ref>https://www.rba.co.rw/post/U-Rwanda-rwesheje-umuhigo-wo-guterama-amashyamba-ku-buso-bungana-na-30</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Amashyiga]]
9y73e0ak6fay2669k73eatsseagthhe
Imihindagurikire y’ikirere
0
13934
137898
121867
2026-09-16T12:46:07Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137898
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Linden trees and the sky in Planina, Postojna, Slovenia.jpg|thumb|Ikirere cyiganjemo ibicu|143x143px]]
[[Dosiye:Ikirere n'indimo.jpg|thumb|ikirere gikeye|178x178px]]
U [[Rwanda]] rubangamiwe n‘impanuka karemano zikomoka ku mihindagurikire y’ikirere cyangwa y’ibintu byo mu nda y’[[isi]]. - Zimwe muri izo mpanuka ni : izuba rikabije, imvura y’amahindu, imyuzure, inkangu, imitingito, kuruka kw’ibirunga n’ibyorezo. Mu myaka 10 ishize, izi mpanuka zabaye mu by’ukuri mu gihugu cyose. Izi mpanuka zirushaho kugira ubukana bitewe n’imihingire mibi, itemwa ry’amashyamba no kwangiza ibidukikije ari byo bimwe muri ibyo. Ibihe by’izuba nibyo akenshi bitera amapfa, ibura ry’ibiribwa, igabanuka ry’aamoko y’[[inyamaswa]] n’ay’ibimera, iyimuka ry’abaturage bashaakisha ibyo kurya n’inzuri.
[[Dosiye:Christchurch quake 3.jpg|thumb|Ingaruka z'umutingito|147x147px]]
== Imitingito y’isi ==
U Rwanda ruherereye mu karere kaberamo imitingito y’isi ifite inkomoko yayo mu [[Ikiyaga cya Kivu|kiyaga cya Kivu]]. Agace k’amajyaruguru ashyira uburengerazuba bw’igihugu kagizwe n’uruhererekane rw’ibirunga gakunze kuberamo imitingito. Ibi bituma u Rwanda rukunze kuberamo imitingito y’isi, by’umwihariko Akarere k’uburengerazuba. Mu minsi ya vuba aha koko, imitingito 2 iifite ubukana bwa 6,1 na 5,0 mu mibare ya Richter kimwe n’intandaro zayo yabaye ku itariki ya 3 n’iya 14 Gashyantare 2008, umwe ku wundi. Inkomoko y’iyo mitingito y’isi yari iherereye hafi y’umujyi wa Bukavu mu nkengero z’ikiyaga cya Kivu, muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika iharanira Demokarasi ya Kongo]].<ref name=":0">https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-36050066</ref><ref name=":1">https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-48892567</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/imitingito-5-ikomeye-yabayeho-kw-isi/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220120712/https://yegob.rw/imitingito-5-ikomeye-yabayeho-kw-isi/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/105965/imitingito-10-yabayeho-mu-mateka-yisi-yangije-byinshi-igasiga-impfu-zabantu-barenga-miliyo-105965.html</ref>
[[Dosiye:Mahameru-volcano.jpeg|thumb|Ikirunga|171x171px]]
== Kuruka kw’ibirunga ==
Uruhererekane rw’ibirunga mu majyaruguru ashyira uburengerazuba, harimo na Nyiragongo iri muri Repubulika iharanira Demokarasi ya Kongo, gihora k’itezwe guteza ibibazo kubera y’uko gikunze kuruka. Uko kuruka kw’ibirunga kubangamiye abatuye mu turere twa [[Goma]] na Gisenyi, aha mbere ari ho muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo ahandi ari mu Rwanda. Iruka rya vuba ryabaye muri Kanama 2005 ryateje iyangirika ry’ibikorwa remezo mu mujyi wa Goma muri Repubulika iharanira Demokarasi ya Kongo ku mupaka w’umujyi wa Gisenyi mu [[Akarere ka Rubavu|Karere ka Rubavu]].<ref>{{Cite web |url=https://menya.co.rw/sobanukirwa-igitera-ikirunga-kuruka/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2022-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522113414/https://menya.co.rw/sobanukirwa-igitera-ikirunga-kuruka/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/ubuvuzi/article/kuruka-kw-ibirunga-n-imitingito-bizagira-uruhare-mu-gutandukanya-congo-n-u-rwanda-impuguke</ref><ref>https://www.radiyoyacuvoa.com/a/abahanga-iruka-ry-ikirunga-cya-nyiragongo-rishobora-guhumanya-ikirere/5906799.html</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=19y_5xboLgM</ref>
== Umuti ==
Guhangana n’ihindagurika ry’ikirere: U [[Rwanda]] rwasanze hari ibintu 6 byihutirwa mu guhangana n’Imihindagurikire y’ikirere:
* Gucunga neza Umutungo kandi ; uburyo Bukomatanyije (IWRM);
* Gushyiraho uburyo bwo gutanga amakuru kugira ngo inzego zishinzwe amazi n’izishinzwe ubumenyi bw’ikirere n’ubuhinzi zigire icyo zimenya hakiri kare no gushyiraho inamba zo gutabara bidatinze;
* Guteza imbere ibikorwa byo mu rwego rw’ubuhinzi n’ubworozi bisuganyije;
* Guteza imber ibikorwa bitari iby’ubuhinzi bibyara inyungu;
* Kuzana amoko ahangana n’ibihe bikabije;<ref name=":1" />
* Gutunganya amasoko y’ingufu asimbura inkwi zo gucana.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ikirere]]
b7hcwr0eqebk8ne7kyky2z55zrw13v4
Umushinga w’amashanyarazi akomoka kuri Nyiramugengeri
0
13940
138427
115623
2026-09-17T10:34:50Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138427
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Power station, Sunrise Dam Gold Mine 01.jpg|thumb|Urugomero rwamashanyarazi|142x142px]][[Dosiye:Electri motor starter.jpg|thumb|Amashanyarazi|141x141px]]
Ugeze ku ruganda rwa nyiramugengeri kuri ubu ahasanga indundo z’igitaka cy’umukara, ari cyo nyiramugengeri, bateguye gutangira kwifashisha bakora amashanyarazi.Bituma umuntu yibaza ngo ese iki gitaka numvise ko gishobora gucanwa, gitanga amashanyarazi gute?<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gisagara-uruganda-rubyaza-amashanyarazi-nyiramugengeri-ntiruzageraho-rukayibura</ref>
== Gahunda yokubaka uruganda ==
Rwatangiye kubakwa muri Gicurasi mu mwaka 2017 Urwo ruganda rwubatwe na Sosiyete yigenga ya Quantum Power mu gishanga cy’Akanyaru giherereye mu Murenge wa Mamba.Umuyobozi mukuru wari ushinzwe imirimo yo kubaka urwo ruganda, GUBBINI Dominique, yavuze ko muri Werurwe 2021 rwagombaga gutanga megawati 40 noneho nyuma muri Kamena uwo mwaka rwongere gutanga izindi megawati 40.<ref>https://igihe.com/ubukungu/iterambere/article/gisagara-uruganda-rwa-nyiramugengeri-ruzatangira-gutanga-amashanyarazi-muri</ref>Uwaruyoboye umushinga yanasobanuye ko mbere yo gutangira uyu mushinga bapimye bagasanga ubuso bw’igishanga bazakuraho nyiramugengeri bugera kuri hegitari ibihumbi bine na 200 (4200ha) kandi nyiramugengeri ishobora kuba igera ku bujyakuzimu bwa metero 100 (100m), n’ubwo bo ubu bari kuyicukura kugarukira kuri metero 20 (20m) z’ubujyakuzimu.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gisagara-uruganda-rubyaza-amashanyarazi-nyiramugengeri-ntiruzageraho-rukayibura</ref>Uruganda rwararangiye, hari hasigaye kurugerageza kugira ngo barebe ko ibintu byose bikora neza. Ntabwo birenga igihembwe cya mbere cyumwaka washize kurugerageza bitarangiye, kugira ngo bamenye ahakiri ikibazo ngo kibe cyakosorwa.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/uruganda-rw-amashanyarazi-ya-nyiramugengeri-ruzaba-rukora-neza-muri-mata-minisitiri-gatete</ref>
== Tumenye iby'uruganda rw'amashanyarazi ya Nyiramugengeri ==
Sosiyete y’abanyaturukiya niyo yubakaga uruganda ari yo Power Yumn Ltd, yarumvikanye na Leta y’u [[Rwanda]] ko izarwubaka ikanarubyaza amashanyarazi, hanyuma nyuma y’imyaka 26 ikarwegurira Leta.Bamwe bati “Ese nyuma y’iyo myaka 26 iyo nyiramugengeri izaba ishize burundu?” Abandi na bo bati “Ese ko kubaka ruriya ruganda bizatwara amamiriyari menshi, nyiramugengeri ishizemo mu myaka 26 buriya ntihaba hari igihombo.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gisagara-uruganda-rubyaza-amashanyarazi-nyiramugengeri-ntiruzageraho-rukayibura</ref>Umuyobozi mukuru w’uru ruganda asubiza iki kibazo agira ati “Inyigo yagaragaje ko mu gishanga cy’Akanyaru tuzacukuramo nyiramugengeri, hari ishobora kwifashishwa mu gihe cy’imyaka irenze 50. Ni ukuvuga ko ibyo kwibaza ngo bizagenda gute nishira, bizatangira kwibazwa nyuma y’imyaka 50.Umukozi wari ushinzwe guhuza umushinga wo kubaka urwo ruganda n’inzego bwite za Leta ndetse n’abaturage, Gatera yavuze ko kuva rwatangira kubakwa imibereho y’abaturage yahindutse myiza kuko abenshi bahahawe akazi ndetse begerezwa n’ibindi bikorwa remezo.Yavuze ko muri ako gace kahoze mu cyaro hari ubwigunge, kuri ubu hasigaye hasusurutse kubera umuhanda werekezayo wakozwe, ndetse n’amashanyarazi hamwe n’amazi meza byahagejejwe.<ref>https://igihe.com/ubukungu/iterambere/article/gisagara-uruganda-rwa-nyiramugengeri-ruzatangira-gutanga-amashanyarazi-muri</ref>
== Uko uruganda rw'Ashanyarazi ya Nyiramugengeri rumeze ==
Rwatangiye ruri kuri megawati eshanu, birazamuka bigera ku 10, ubu rugeze kuri 30. Kugeza mu mugihe kirimbere bizaba bimaze gufata ku buryo ibyo gukosora byose bizaba byarangiye.Amashanyarazi iyo avuye ku ruganda rw’i Mamba ngo anyura kuri sitasiyo ntoya ya Mamba, hanyuma akajya Rwabusoro, agakomereza i Bugesera ku kibuga cy’indege kiri kubakwa, ndetse akagera no kuri sitasiyo ntoya ya Shango, i Nduba mu Karere ka Gasabo.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/uruganda-rw-amashanyarazi-ya-nyiramugengeri-ruzaba-rukora-neza-muri-mata-minisitiri-gatete</ref>Amashanyarazi yoherezwa i [[Burundi]] ngo azajya aturuka kuri iyi sitasiyo ntoya ya Mamba aturutse i Kigoma, kandi biteganyijwe ko imirimo yo kuyubaka yagombaga kuba yarangiye muri Mata mu mwaka 2022.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/uruganda-rw-amashanyarazi-ya-nyiramugengeri-ruzaba-rukora-neza-muri-mata-minisitiri-gatete</ref> Uko rugenda rugeragezwa kandi, ni na ko rugenda rurekura amashanyarazi, ku buryo ubungubu ruri gutanga megawati 30 zifashishwa mu gihugu, kuri 80 rwiteze kuzajya rutanga, hanyuma rukohereza 70, rwo rugasigarana 10.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Inganda zo mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Inganda]]
m71j67hv6zi73g9uj9pwgamfduhy78m
Ibirunga byo ku isi
0
13942
138444
121857
2026-09-17T10:40:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138444
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Volcanoes National Park Banner Image.gif|thumb|Ibirunga ku isi|155x155px]]
[[Pariki y’Igihugu y’Ibirunga]], ibarizwa mu [[Intara y’Amajyaruguru y’u Rwanda|Majyaruguru]] y’u [[Rwanda]]. Iyo Pariki ifatiye benshi runini kuko uretse kuba Abanyarwanda bayivomamo ubukungu buturuka ku byiza nyaburanga biyibamo, ni n’isoko y’ibyishimo ku banyamahanga batari bacye bayisura ngo birebere bimwe mu bigize urusobe rw’ibinyabuzima rwaho.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://bwiza.com/?urutonde-rw-ibirunga-10-binogeye-ijisho-kurusha-ibindi-byo-ku-isi-amafoto |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220135105/https://bwiza.com/?urutonde-rw-ibirunga-10-binogeye-ijisho-kurusha-ibindi-byo-ku-isi-amafoto |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubukerarugendo/pariki/article/menya-byinshi-kuri-pariki-y-ibirunga-icumbikiye-ingagi-utasanga-ahandi</ref><ref>https://igihe.com/ubukerarugendo/pariki-n-amashyamba/article/ibyihariye-ku-birunga-icumbi-ry-ingagi-zisigaye-hake-ku-isi-n-ibyiza-bikurura</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-47281803</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/44339279</ref>
== Ibirunga ku Isi: ==
[[Dosiye:Le Vésuve, depuis Naples.jpg|thumb|Ikirunga '''Le Vésuve cyo mubutaliyani'''|162x162px]]
[[Dosiye:Lava at Hawai'i Volcanoes National Park.jpg|thumb|ikirunga|159x159px]]
Ikirunga '''Le Vésuve''' ni [[Ibirunga byu Rwanda|ikirunga]] cyo mubutaliya ni gifite metero zubutumburuke 1281.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Mahameru-volcano.jpeg|thumb|Ikirunga '''Le Brumo'''|161x161px]]
Ikirunga '''Le Brumo''' : ni ikirungo kiri muburunga byiza ku isi, kiri kuri metero z'ubutumburuke 800 kikaba kiri kumugabane w'aziya muri indonesiya.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Kodaki fuji frm shojinko.jpg|thumb|Ikirunga cya '''Fugi'''|178x178px]]
Ikirunga '''Fugi :''' ni ikirunga cyo mu [[Ubuyapani|buyapani]] gifite metero 3776 z'ubutumburuke kikaba kiri mu birunga binini ku isi, giheruka kuruka mu 1707.<ref name=":0" />
Ikirunga '''Nyirangongo''' : ni ikirunga cyo muri Congo kiri kuri metero 3470 kiri muri parike y'ibirunga giheruka kuruka muri 2002.<ref name=":0" />
== Ibihugu bwiza kubera ibirunga ==
Raporo nshya y’ibihugu bifite ubwiza nyaburanga ku isi yashyize [[Tanzaniya]] ku mwanya wa 4 mu bihugu byiza ku isi n’amanota 6.90 ku icumi mu gihe na [[Kenya]] yaje mu bihugu 10 bya mbere byiza ku isi. Raporo y’ibihugu bya mbere ku isi bifite ubwiza nyaburanga buhebuje yakozwe n’Ikinyamakuru Money.co.uk yashyize Kenya ku mwanya wa gatandatu n’amanota 6.7 ku manota 10. Binyuze kuri raporo, Kenya ifite ibirunga umunani, imisozi itanu ihambaye cyane, ahantu 411 harinzwe, kilometero kare 170.887 z’amashyamba akurura imvura n’ibindi. Ku rundi ruhande, Tanzaniya iri imbere ya Kenya,iyirusha ibirunga 3, imisozi cumi minini, ahantu 836 harinzwe, kilometero kare 387.944 z’amashyamba n’ibindi.
== Ibihugu uko bikurikirana ==
* Indoneziya nicyo gihugu cyiza cyane ku isi mu byiza nyaburanga,
* gikurikiwe na Nouvelle-Zélande (7.27),
* Colombia (7.16)
* Tanzaniya (6.98)
* Mexico (6.96)
* Kenya,
* India 6.54
* France 6.51
* Papua New Guinea (6.39)
* Comoros (6.22).
Guhera ku mwanya wa 11 hari:
Ecuador (6.09)
United States (6.03)
Vanuatu (6.02)
Japan(6.00)
Solomon Islands (5.97)
Italy (5.87)
Philippines (5.80)
Peru (5.66)
Australia (5.65)
[[Kosita Rika|Costa Rica]] (5.65)
U [[Rwanda]] kimwe na Brazil ntibyaje muri 50 bya mbere mu gihe [[Uganda]] yaje ku mwanya wa 42 n’amanota asaga 4.<ref>https://umuryango.rw/ubuzima-115/imibereho/article/ibihugu-20-bihiga-ibindi-mu-kugira-ibyiza-nyaburanga-ku-isi-urutonde</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibirunga]]
[[Ikiciro:Ibirunga bya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]]
[[Ikiciro:Ibirunga bya Rwanda]]
rcufx9ifrlvsadc0b2ps4sj3fxvii4h
Amashyamba i huye
0
13967
138445
120177
2026-09-17T10:40:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138445
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Spruce forest at Holma.jpg|thumb|Amashyamba|158x158px]]
[[Dosiye:Butare - Flickr - Dave Proffer (1).jpg|thumb|ishyamba i butare|158x158px]]
== Intangiriro ==
Mu nama yabereye muri [[Huye (Akarere)|Huye]] yateguwe n’umushinga w’ikigo cy’igihugu cy’umutungo kamere (MRV) igamije kurebera hamwe ishyirwa mu bikorwa ry’ibyemezo byo guteza imbere [[Amashyamba yabaturage|amashyamba]], u [[Rwanda]] washimiwe uruhare mu kungabunga amashyamba.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/huye-u-rwanda-rwashimiwe-uruhare-mu-kurengera-amashyamba.hmtl?nocache=1 |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220201300/https://ar.umuseke.rw/huye-u-rwanda-rwashimiwe-uruhare-mu-kurengera-amashyamba.hmtl?nocache=1 |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">https://www.rba.co.rw/post/U-Rwanda-rwesheje-umuhigo-wo-guterama-amashyamba-ku-buso-bungana-na-30</ref><ref name=":4">https://www.isangostar.rw/ibikorwa-byubwubatsi-bukoresha-ibiti-biteze-bibangamiye-amashyamba</ref>
== Intego ==
[[Dosiye:Ibisi bya Huye.jpg|thumb|Ibisi bya Huye ( Akarere ka Huye )|174x174px]]
[[Dosiye:Ishyamba rya Green Gicumbi.jpg|left|thumb|144x144px|urubyiruko rwiga kubungabunga amashyamba]]
Iyi nama yabaye kuva taliki ya 06-07, Gashyantare, 2014 mu [[Akarere ka Huye|Karere ka Huye]] igamije kugaragaza ingamba u [[Rwanda]] rwafashe mu kurengera [[ibidukikije]] ndetse n’inyungu rwavana mu kubungabunga amashyamba yarwo. Bashingiye ku masezerano Umuryango w’abibumbye washyizeho yo kubungabunga amashyamba, ibihugu icumi by’[[Afurika|Afrika]] n’u [[Rwanda]] rurimo bikayashyiraho umukono, ngo aya masezerano agamije kureba uruhare rwa buri gihugu mu gushyira mu bikorwa izi ngamba.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/uko-imbaraga-zatumye-amashyamba-yangijwe-imyaka-amagana-asubiranywa-mu-myaka-10</ref>
[[Dosiye:Air pollution amid blue skies, the day after reopening from lockdown near Mumbai.jpg|thumb|Kubungabunga ikirere|165x165px]]
== Ikirere ==
umukozi w’umushinga wita ku kubungabunga amashyamba MRV mu kigo cy’igihugu cy’umutungo kamere , uvuga ko mu bihugu 10 by’[[Afurika|Afrika]] biri muri COMIFAC(Commission for the Forests of Central Africa) bitanu muri byo ari byo bitaratangiza iyi gahunda yo kugabanya imyuka byohereza mu kirere. Ibikorwa bikorwa muri uru rwego nibyo umuryango w’abibumbye uheraho ugenera amafaranga ibi bihugu. uvuga ko, U Rwanda wagize ati “Ntabwo u Rwanda ruri inyuma mu kubungabunga amashyamba. Umuryango w’abibumbye (Nations Unies) urashima intambwe tugezeho yo kubungabunga no gufata neza amashyamba yacu gusa hari ibyo tutari twanoza kugira ngo tugabanye imyuka twohereza mu kirere akandi ibi nibyo dushaka gushyira mo ingufu.”<ref name=":0" /><ref name=":3">https://umuseke.rw/huye-abiga-ibyamashyamba-muri-kaminuza-barangiza-bafite-ubumenyi-buke.html?fbclid=IwAR1IfvUJcCcjft2bQChs4EukeWYvWHJr3fkEFlseI72ZDa38lew-Ql8Kv24</ref><ref name=":4" />
== ubuhumbikiro bw’ibiti ==
[[Dosiye:Rwandan Amazing forest.jpg|thumb|152x152px|Ishyamba rya huye]]
impuguke muri uyu muryango w'abibubye uhuriweho n’ibihugu 10 by’[[Afurika|Afrika]] yavuze ko kubungabunga amashyamba bifuza ku bihagurukirwa n’inzego zitandukanye z’igihugu kugira ngo hatagira usigara inyuma muri iyi gahunda. Ibi bigamije kwerekana inyungu u [[Rwanda]] n’abaturage barwo bazakura muri iyi gahunda baramutse babungabunze amashyamba. Niyibeshaho Ananie umukozi w’Akarere ka Nyamasheke ushinzwe iterambere, yavuze ko batangiye kwigisha abaturage mu birebana n’iyi gahunda ku buryo buri kagari kose gafite ubuhumbikiro bw’ibiti (Pépinirere) kandi ko bari gukora ibishoboka byose ngo bongere ubuso buterwamo amashyamba.<ref name=":0" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
[[Dosiye:Arboretum of Ruhande in Rwanda.jpg|thumb|Ishyamba|160x160px]]
== Amashyamba ==
Aya masezerano y’Umuryango w’abibumbye yerekeranye no kubungabunga amashyamba avuga ko ishyamba rifite ubuso bungana na hegitari 0,5 cyangwa se rifite ubuso bungana na hegitari 1,0 ari ryo baheraho bahemba abariteye kubera ko riba ryagabanyije ubukana by’ ibyuka byoherezwa mu kirere.Muri iyi nama izi nzobere n’abakozi bafite aho bahurira no kubungabunga amashyamba bakazarebera hamwe ingamba zafatwa kugira ngo amashyamba arusheho kubungabungwa no kwirinda ko yangizwa akanasarurwa mu buryo bwa kajagari. Ibihugu 10 by’[[Afurika|Afrika]] biri muri COMIFAC ni '''Republika Iharanira Demokrasi ya Kongo, Kongo-Brazzaville, Burundi, Republika ya Central afrika, Guinée Equatoriale, Caméroun, Sao Tome na Principe, Tchad, n’u Rwanda'''.<ref name=":0" /><ref name=":2" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
ttyyb3mychzsl6qqevl1ojcblcrch9o
Bonn Challenge
0
13974
138413
115656
2026-09-17T10:28:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138413
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ibiti birebire bya Nyungwe.jpg|thumb|Ibiti mu nkambi|134x134px]]
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Rwanda Provinces 2006.png|thumb|138x138px|ikarita y Urwanda]]
'''Bonn Challenge''', U [[Rwanda]] ni kimwe mu bihugu bya mbere byashyize muriyi gahunda yari igamije gusubiranya hegitari miliyoni 150 zahozeho [[Amashyamba yabaturage|amashyamba]] akaza kwangizwa ku Isi, zigasubiranywa bitarenze 2020. Iyo gahunda kandi itanga umukoro wo gusubiranya hegitari miliyoni 350 z’amashyamba aho yahoze bitarenze 2030. Mu mwaka wa 2011 ni bwo u Rwanda rwiyemeje kuba rwasubiranyije hegitari miliyoni ebyiri zahozeho amashyamba kandi 2020 byari byaragezweho. Ibi bice biteweho [[Amashyamba yabaturage|amashyamba]] mu [[Rwanda]] bigira uruhare rukomeye mu gufasha igihugu guhangana n’imihindagurikire y’ikirere, kurwanya imirire mibi n’ibindi.<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/ibidukikije/article/uko-imbaraga-zatumye-amashyamba-yangijwe-imyaka-amagana-asubiranywa-mu-myaka-10</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/menya-byinshi-ku-nkambi-y-impunzi-ya-mahama</ref>
== Niyonzima Euphrasie ==
[[Dosiye:Elite Center of Maison Shalom at Mahama refugee camp in Rwanda.jpg|thumb|142x142px|Inkambi ya Mahama]]
Niyonzima Euphrasie Mu mwaka wa 2015 nibyo yinjiye mu Nkambi ya Mahama mu [[Akarere ka Kirehe|Karere ka Kirehe]] nk’impunzi yari iturutse mu [[Uburundi|Burundi]], ako gace kari kameze nk’ubutayu, izuba ryirirwa ribica, buri munsi ibisenge by’inzu biguruka. Niyonzima utuye mu Nkambi ya Mahama, ni umwe mu itsinda ry’abakorerabushake ba World Vision bashinzwe gutubura ingemwe z’[[Ibiti byimeza|ibiti]] biterwa muri iyo nkambi no mu nkengero zayo, kuko yamaze kubona akamaro k’ibiti mu buzima bwabo. Ubu ibiti byabaye byinshi bitwikiriye inkambi, nta muyaga ugitwara amabati, abantu babona akayaga. Mu nkambi hari amavoka ariko ni make gusa aho byageze mbere ubu bamwe batangiye kuzirya. Twiteze ko imirire mibi izagabanuka, nta bana bazongera kurwara bwaki kuko ibiti ni byinshi.<ref name=":0" /><ref>https://www.bbc.com/gahuza/54068711</ref>
== Igihugu gikize kitangiza ibidukikije ==
[[Dosiye:RwandaRoads.jpg|thumb|Ikarita y' u Rwanda|137x137px]]
U Rwanda rwatangiye icyerecyezo cy’imyaka 30 kizageza mu 2050. Muri iki gihe u Rwanda rushaka kuzaba ruri mu bihugu bikize ku Isi ariko kikagumana umwimerere wacyo wo kubungabunga ibidukikije, mu kwirinda ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe. Kimwe mu bizafasha muri iyo gahunda, harimo gukomeza gutera amashyamba no gusazura ashaje, ari nako kurengera ibidukikije bishyira mu igenamigambi ry’imijyi n’ahandi hantu hahurira abantu benshi mu Rwanda.<ref>https://www.igihe.com/ibidukikije/article/inkwi-n-amakara-byabaye-umugani-mu-nkambi-ya-mahama</ref>
Mu gishushanyombonera gishya cy’imikoreshereze y’ubutaka, gitegeka imijyi yose y’u Rwanda n’udusantere guteganya ahantu hahariwe guterwa ibiti n’ibikorwa bitangiza ibidukikije. Mu kwirinda ko haterwa ibiti bibonetse byose, hashyizweho ibigo bibiri bituburirwamo imbuto z’ibiti (Tree Seed Centres) muri Gatsibo na Huye. Ibi bigo bifasha mu kubungabunga amashyamba, gushyiraho uburyo bwo guteka butangiza ibidukikije no kongera ingemwe zifite umwimerere. Ibi bigo byitezweho gufasha u Rwanda kongera ubuso buteweho amashyamba, gusazura ashaje n’ibindi.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://www.isangostar.rw/ibikorwa-byubwubatsi-bukoresha-ibiti-biteze-bibangamiye-amashyamba</ref>
== Ubuso buteyeho ibiti ==
[[Dosiye:Rwandan Amazing forest.jpg|thumb|192x192px|Ishyamba]]
Uyu ni umusaruro w’imbaraga Leta y’u Rwanda yashyize mu gutera amashyamba no gusubiranya aho yahoze, gahunda yatangiwe mu mwaka wa 2009. Kugeza ubu 30.4 % by’ubutaka bw’igihugu buteweho amashyamba, ni ukuvuga hegitari 724.695, nkuko bigaragazwa na Forest Cover Mapping Report yo mu 2019. Ibi byagezweho cyane cyane mu gihe cy’imyaka icumi [2009-2019], aho ubuso buteweho amashyamba mu Rwanda bwiyongereyeho 20.7 %, hatabariwemo ayasazuwe. Kongera ubuso buteweho amashyamba ni imwe mu ngamba u Rwanda rufite mu kwiyongerera ubudahangarwa ku ngaruka z’imihindagurikire y’ikirere, kongera ubukerarugendo, umusaruro n’imibereho myiza y’Abanyarwanda. Buri mwaka Abanyarwanda batera miliyoni umunani z’ibiti mu rwego rwo kubungabunga ibidukikije. Ni umushinga watangijwe mu 2011 ugamije gufasha u Rwanda kuba igihugu gifite ubukungu bwihagazweho ariko butangiza ibidukikije mu 2050.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
dxs0hf66u5ta44b0sconob77mqngiap
Ibiti muri gisagara
0
13977
138554
133367
2026-09-17T11:35:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138554
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Fruit bowl.jpg|thumb|Imbuto zizera|234x234px]]
[[Dosiye:ガマズミ1006 Viburnum dilatatum.JPG|left|thumb|355x355px|Imbuto]]
Ibiti By’imbuto Ziribwa Byitezweho Umusaruro W’inyabutatu mu [[Akarere ka Gisagara|karere ka Gisagara]].<ref name=":0">{{Cite web |url=https://panorama.rw/gisagara-ibiti-byimbuto-ziribwa-byitezweho-umusaruro-winyabutatu/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220220734/https://panorama.rw/gisagara-ibiti-byimbuto-ziribwa-byitezweho-umusaruro-winyabutatu/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/gisagara-waruvumu-na-rumana-ibiti-ndangamateka-ntakorwaho.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220212230/https://ar.umuseke.rw/gisagara-waruvumu-na-rumana-ibiti-ndangamateka-ntakorwaho.hmtl |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gisagara-abasaga-80-bangirijwe-n-umuhanda-muri-2016-ntibarishyurwa</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/gisagara-igendwa-gahunda-yitezweho-iterambere-rirambye</ref><ref>https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/gisagara-ibiza-byishe-abantu-babiri-bisenya-n-inzu-299-mu-mezi-arindwi</ref>
== Uko byatangiye ==
Ababyeyi bamwe, abarezi n’abana bo muri Groupe Scolaire Ndora iherereye mu murenge wa Ndora, mu karere ka Gisagara, bavuga ko ibiti by’imbuto ziribwa baterewe bigiye gutangira gutanga umusaruro. Ku wa 7 Ugushyingo 2022, ubwo iki kigo cy’[[Amashuri Makuru|amashuri]] cyasurwaga n’itsinda ry’abayobozi baturutse mu ntara Rhineland Palatinate yo mu [[Ubudage|Budage]] mu karere ka Hatchenburg. Aba bayobozi na bo ndetse n’abandi bagize uruhare mu gutera muri iri shuri ibiti by’imbuto ziribwa.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Persea_americana_fruit_2.JPG|thumb|avoka |302x302px]]
[[Dosiye:SPIDER WEB IN AVOCADO TREE.jpg|thumb|Ibiti by'atewe harimo avoka|137x137px]]
== ibiti by’imbuto ziribwa ==
Ibi biti byatwe ku ishuri ndetse ibindi bikorezwa guterwa mu ngo, byitezweho umusaruro ukomeye cyane urimo kurwanya imirire mibi, kwinjiza amafaranga ndetse no guhangana n’imihindagurikire y’ikirere. Bavuga ko izi mbuto zizaba ingirakamaro ku bana babo, zikunganirira ifunguro bafatira ku ishuri no mu ngo, bagakomeza kurya neza indyo yuzuye.<ref name=":0" />
== Umumaro ==
Bavuga ko ibi biti byera imbuto ziribwa bizabafasha kubaho neza, bakarushaho kwiga neza bagatsinda bishimishije. Imbuto ni nziza mu buzima, ntiwaba wafashe [[urubuto]] ngo ugire ubuzima bubi. Nagiri inama bagenzi banjye kwihatira kuzitaho, bazivomera uko bikwiye, bakanazisasira.Ibi biti byitezweho kunganira ishuri mu kugaburira abana indyo yuzuye ifite intungamubiri zihagije. Ikigo cyongere gushishikariza abana kwita kuri biriya biti, birinda kubinyukanyuka, nibyera bizatuma abana bazishima kuko bazabisarura baranagize uruhare mu kubibungabunga.<ref name=":0" />
== Umubare w'ibiti by'atewe ==
Muri iki kigo hatewe ibiti 2000 harimo 1200 biribwa na 800 byo kurengera ibidukikije hiyongereyeho ibyahawe abana bo mu myaka 1,2 n’uwa 3 y’amashuri abanza bagiye gutera mu ngo iwabo. Mu mirima yacyo iri hanze hatewe ibiti by’[[avoka]], imyembe n’amacunga bikaba bimaze imyaka ibiri ibiri bitewe. Ibyiganjemo imyembe byatagangiye kuzana uruyange, bikaba bigiye gutangira gutanga
[[Dosiye:Ikinyomoro-Treetomato.jpg|thumb|Ikinyomoro-Treetomato|136x136px]]
umusaruro.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Apple_Guava.jpg|thumb|amapera |147x147px]]
[[Dosiye:Psidium_guajava_L._(51008429408).jpg|thumb|amapera |147x147px]]
[[Dosiye:Mango_tree_with_fruit_in_Rincón,_Puerto_Rico.jpg|thumb|umwembe|146x146px]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
bhv310rqqduoxya1q8o1zz28o2h9qh8
Gisagara Igendwa
0
13979
138292
133349
2026-09-17T09:25:33Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138292
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Department of Children Head Office Ghana.jpg|thumb|Akarere ka Gisagara|146x146px]]
[[Dosiye:Image culture.jpg|thumb|ifoto yikibumbano muri gisagara|172x172px]]
[[Dosiye:Girl of the Welayta people.jpg|left|thumb|205x205px|Umunyagisagara kazi]]
== Intangiriro ==
Gisagara Igendwa, ni gahunda y'umuryango ugamije gufasha abantu guhinduka no guhindura aho bari (Moucecore), bavuga ko gahunda y’ubukerarugendo busigasira umuco n’'''[[ibidukikije]]''' hagamijwe iterambere rirambye ari nk’ikirombe cya zahabu, ikaba yitezweho kuzamura iterambere ry’abatuye [[Akarere ka Gisagara]].<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/gisagara-igendwa-gahunda-yitezweho-iterambere-rirambye</ref><ref name=":1">https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/gisagara-ibiza-byishe-abantu-babiri-bisenya-n-inzu-299-mu-mezi-arindwi</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gisagara-abasaga-80-bangirijwe-n-umuhanda-muri-2016-ntibarishyurwa</ref><ref>{{Cite web |url=https://panorama.rw/gisagara-ibiti-byimbuto-ziribwa-byitezweho-umusaruro-winyabutatu/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220220734/https://panorama.rw/gisagara-ibiti-byimbuto-ziribwa-byitezweho-umusaruro-winyabutatu/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Inyubako mu Kinindo mu gisagara ca Bujumbura.jpg|thumb|i Gisagara|135x135px]]
[[Dosiye:Road from bugesera to kicukiro under construction.jpg|thumb|I mihanda mu karere ka Gisagara|137x137px]]
== Gisagara Igendwa ==
Iyo gahunda Akarere ka Gisagara gahuriyeho n’abafatanyabikorwa batandukanye igamije kumenyekanisha uduce tw’amateka n’ahantu nyaburanga hashobora gukurura ba mukerarugendo nko mu Twicarabami twa Nyaruteja, Mu Mukindo wa Makwaza, ku Byuzi bya Rwabisemanyi n’ahandi. Mu gutangiza iyo gahunda ku wa 25 Werurwe 2022, haherewe ku marushanwa yo gusiganwa ku maguru yahuje urubyiruko yitiriwe ‘Umuhigo wa Ruganzu’. Hatewe n’ibiti harimbishwa ibice by’Akarere ka Gisagara, hagaragazwa n’ahantu hazitabwaho mu bukerarugendo.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
[[Dosiye:Gold nugget (placer gold) 1 (17001285916).jpg|thumb|Zahabu igisagara|141x141px]]
== Zahabu i Gisagara ==
umuntu uvuka mu [[Akarere ka Gisagara|Karere ka Gisagara]] ayibonamo ubukungu bwinshi. Hari igihe ushobora kuba wicaye ku kirombe cya zahabu ukaba utaratangira gucukura, ubu rero tugiye gucukura kuko dufite ibirombe bikomeye cyane. Hari ibyo dufite byacu cyane cyane nk’umukino wa Volleyball twifuza ko wabyazwa umusaruro mu buryo bufatika, Utwicarabami twa Nyaruteja ni ikirombe gikomeye kuko ni ahantu hagaragaza ubudasa bw’amasezerano y’amahoro yabaye mu kinyejana cya 16. Icyo gihe [[Umwami]] w’u [[Rwanda]] n’uw’u [[Uburundi|Burundi]] basinyanye amasezerano akomeye cyane kuko n’uyu munsi aracyavugwa.” Yavuze ko ibyo bisobanura ko dipolomasi y’u Rwanda yatangiye mu kinyejana cya 16 mbere y’uko abakoloni baza kandi ko abakurambere b’u Rwanda bari bazi kwishakamo ibisubizo. Ati “Ni byiza rero ko tubwira Isi yose y’uko mu Rwanda amasezerano y’amahoro ari umuco wacu.”<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/gisagara-waruvumu-na-rumana-ibiti-ndangamateka-ntakorwaho.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-02-20 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220212230/https://ar.umuseke.rw/gisagara-waruvumu-na-rumana-ibiti-ndangamateka-ntakorwaho.hmtl |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Imikino]]
hjr9ti78d1nfsw8zyevna5cpuy0jyka
Ahantu hakumiwe
0
13998
138216
122055
2026-09-17T08:53:46Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138216
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Dülmen, Kirchspiel, Wiese in der Bauerschaft Börnste -- 2016 -- 1523-9.jpg|thumb|Ahantu hakumiwe|148x148px]]
[[Dosiye:Gishwati Natural Forest 01.jpg|thumb|Ahantu hakumiwe|155x155px]]
[[Dosiye:Landslide in Utuado, Puerto Rico caused by Hurricane Maria (2017).jpg|thumb|172x172px|Ubutaka buhanamye n' ubutenguka ]][[Dosiye:Gishwati Natural Forest 02.jpg|thumb|161x161px|mumisozi ihanamye]]
[[Dosiye:Landslide in Cusco, Peru - 2018.jpg|thumb|168x168px|Ubutaka butenguka]]
== Intangiriro ==
Hakurikijwe Ubwumvikane ku Rwunge rw’[[Ibinyabuzima]] (Convention sur la Diversité Biologique), ahantu hakumiwe hasobanurwa nk’agace k’ubutaka, [[ibidukikije]] byerekeranye n’[[amazi]] cyangwa ingezi hafite imipaka ngenderwaho ishingiye ku miterere yaho, hashyiriweho ku buryo bw’umwihariko kurinda no kubungabunga urwunge rw’ibinyabuzima n’umutungo waho kamere n’uwerekeranye n’umuco; bityo aho hantu uko hateye hagomba kwerekanwa mu buryo bw’amategeko, gutunganywa no gucungwa neza hakoreshejwe uburyo bukwiriye, ubushingiye ku mategeko n’ubundi.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubukerarugendo/ahantu/</ref><ref name=":1">https://www.igihe.com/ubukerarugendo/article/ahantu-wasohokana-n-umukunzi-wawe-ku-munsi-w-abakundana</ref><ref name=":2">https://www.youtube.com/watch?v=F5-OZtWNwpo</ref>
== Ahantu hakumiwe ==
U [[Rwanda]] rufite amoko ane y’ahantu harinzwe harimo za :
* pariki z’igihugu (Akagera, Nyungwe na Pariki y’Igihugu y’Ibirunga);
* amashyamba akumiwe (Gishwati, Ikirwa cya Iwawa n’amashyamba arinzwe ya Mukura);
* Amashyamba afite agaciro ndangamuco (ishyamba rya Buhanga);
* n’ibishanga bifite agaciro ku isi (agatsiko k’ibishanga bya Rugezi-Bulera-Ruhondo). Kuri ayo mashyamba afite ubuzima gatozi bushingiye ku mategeko agennga uturere turinzwe, hiyongeraho andi mashyamba afite agaciro gashingiye ku muco (ishyamba rya Busaga mu [[Akarere ka Muhanga|Karere ka Muhanga]]) n’ahandi hantu h’amashyamba cyimeza asa n’aho arinzwe n’itegeko.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>https://www.youtube.com/watch?v=XI6ko45iLZk</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
seto0665cvw99qx4wowb4pwmpovmcgi
Ku Biti Bitanu
0
14002
137860
120614
2026-09-16T12:41:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137860
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bois Saint-Lys, Carquefou - 05.jpg|thumb|ku biti bitanu|140x140px]]
[[Dosiye:Eiche bei Graditz.jpg|left|thumb|151x151px|Igiti cyambere]]
== Amateka ==
[[Dosiye:Rwandan Amazing forest.jpg|thumb|185x185px|ishyamba ]]
Amateka y’abakuze agaragaza ko ’Ku Biti Bitanu’ mu Mudugudu wa Tunza, Akagali ka Buguri, Umurenge wa Rukoma mu Karere ka Kamonyi, ibiti bitanu bihaherereye byahatewe kuko Abakoloni babonaga ko hari izingiro ry’u [[Rwanda]] kugira ngo bizahabe nk’urwibutso, kugeza na n’ubu bikaba byarabaye inganzamarumbo bikibonwa gutyo. Bivugwa ko byasigaye mu byatewe n’[[Ububiligi|Ababiligi]] aho basabaga abaturage kubirinda amajeri, icyo ijeri ririye bagakubitwa ibiboko umunani inshuro ebyiri; abakuze ndetse n’abakora ubucukumbuzi amateka y’ibi biti bemeza ko byatewe ahari izingiro ry’u Rwanda.<ref name=":0">https://www.igihe.com/umuco/umurage/article/kamonyi-ku-biti-5-byakubitishije</ref><ref>https://bwiza.com/?Kamonyi-Batandatu-bakekwaho-gutema-ibiti-bya-Leta-byo-ku-mihanda-bafashwe</ref><ref>https://umuryango.rw/amakuru/article/ubuyobozi-bw-akarere-ka-kamonyi-bwagaragaje-intambwe-ishimishije-bumaze</ref>
[[Dosiye:Le Robert 2.png|thumb|Ishyamba|155x155px]]
== Biti Bitanu ==
Biti Bitanu Ni muri metero nke uvuye ku Biro by’[[Akarere ka Kamonyi]], hateganye neza n’ikigo cy’amashuri College APPEC. Ibicu byari bibuditse imvura ikubye igiye kwisuka, Ibiti by’inganzamarumbo bitanu biri byonyine munsi y’umuhanda. Iyo ubihagaze hagati ntibigukundira kureba mu bushorishori bwabyo kuko n’amashami yakuze cyane. Abantu bamuhaye ikaze ni bo babanje kumuhamiriza ko kuri ibi biti ari ho hari izingiro ry’u Rwanda.<ref name=":0" /><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/kamonyi-polisi-yafashe-abakekwaho-gutema-ibiti-bya-leta-batabyemerewe</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
iuews4ow9n88gwg902u2tlgoc515p9f
Amahumbezi i nyanza
0
14011
138464
127885
2026-09-17T10:44:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138464
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Breath of fresh air, native woodland amongst a sea of conifers in Naver Forest - geograph.org.uk - 4009040.jpg|thumb|Amahumbeze i Nyanza|122x122px]]
[[Dosiye:Ishyamba rya Green Gicumbi.jpg|thumb|120x120px|urubyiruko rwiga kubungabunga ibidukikije]]
== Intangiriro ==
Abantu banyuze mu [[ishuri]] bazi neza ko kwigira ahantu hari amahumbezi bitanga umutuzo, bigatuma umunyeshuri arushaho kwiga neza ndetse agafata byoroshye, Bitewe n’imiterere y’igihugu hari abatagira amahirwe yo kwigira ahari amahumbezi cyangwa hatuje, cyane abiga mu bice by’imijyi. Bamwe mu bagize amahirwe yo kwigira ahantu heza nk’aha ni abiga muri Kaminuza y’Abalayiki b’Abadivantisiti b’Umunsi wa Karindwi, UNILAK, Ishami rya [[Akarere ka Nyanza|Nyanza]].<ref>https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/tujyane-i-nyanza-muri-unilak-aho-abanyeshuri-biga-bumva-amahumbezi-azira</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/10/nyanza-ishyamba-kimeza-rya-kibilizi-ryasubiranye-ubwiza-ryahoranye/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221084852/https://umuseke.rw/2021/10/nyanza-ishyamba-kimeza-rya-kibilizi-ryasubiranye-ubwiza-ryahoranye/ |url-status=dead }}</ref>
== UNILAK I Nyanza ==
[[Dosiye:Gedung Universitas Lancang Kuning.jpg|thumb|UNILAK mu mahumbezi|124x124px]]Iyo winjiye muri [[Kaminuza y'u Rwanda|Kaminuza]] ya UNILAK Ishami rya Nyanza wumva ubuzima buhindutse kuko uba utangiye guhumeka umwuka mwiza uturuka mu biti n’ubusitani buhari. Iyi kaminuza iherereye mu Murenge wa [[Busasamana]] mu Kagari ka Kibinja ifite umwihariko udasanzwe wo kuba icumbikira abanyeshuri kandi ikabagaburira ku giciro cyiza. Hari ibyumba by’amacumbi 58 biri mu bwoko butandukanye haba ibyo abanyeshuri babana ari bane cyangwa ku bifuza kwibana nabo hari ayo bagenewe. Aba banyeshuri bacumbikirwa kandi bagenerwa amafunguro haba irya mu gitondo, saa Sita na nimugoroba, ategurwa n’abatetsi babigize umwuga. Nyuma yo gufata amafunguro kandi abanyeshuri bagira ibikorwa bitandukanye by’imidagaduro bahuriramo, birimo imikino itandukanye dore ko bafite ibibuga bigezweho byayo.
[[Dosiye:Insina mu rwanda.jpg|alt=Ibidukikije muri Nyanza|thumb|183x183px|ibimera]]
== Ibidukikije ==
Nyanza ni umujyi mwiza kandi w’amateka, benshi bahageze ntibifuza gutaha, ababihamwa ni abahaba buri munsi. Kaminuza ya UNILAK Ishami rya Nyanza rifite ishami ry'ibidukikije bituma hasa neza hari umwuka mwiza n'ikirere kiza gitoshye, bafite Gahunda ya Bio-gas ibafasha, Hari imirima ihingwamo ibyo kurya bigaburirwa abanyeshuri, bafite [[Inka]] zitanga umukamo abanyeshuri bakanywa amata,
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
<center></center>
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
hdc09hahxxjg5qmmhxr62qhim6ecg3i
IGIHEMBWE CYO GUTERA IBITI
0
14019
138340
127829
2026-09-17T09:49:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138340
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igiti 5099.jpg|left|thumb|160x160px]]
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Gufata ubutaka.jpg|thumb|Gutera ibiti|137x137px]]
[[Dosiye:Nyarurama_kicukiro_nyarurama.jpg|thumb|Gutera ibiti|139x139px]]
Tariki ya 23 Ukwakira 2020, mu [[Akarere ka Nyanza|Karere ka Nyanza]], Umurenge wa Muyira, utuari twa Nyundo na Nyamure hatangirijwe ku rwego rw’[[Igihugu]] igihembwe cyo gutera amashyamba 2020/2021 ndetse no kwizihiza ku nshuro ya 45 umunsi mpuzamahanga wo gutera amashyamba ku nsanganyamatsiko igira iti: “''[[Amashyamba yabaturage|Amashyamba]] ni Umusingi w’imibereho myiza y’abaturage n’iterambere rirambye''”. Hatangijwe kandi umushinga ugamije gutera amashyamba no gusubiranya urudobe rw’ibinyabuzima mu Mayaga.<ref name=":5">https://umwezi.rw/?p=8346</ref><ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/nyanza-ishyamba-kimeza-rya-kibilizi-muyira-rimaze-igihe-ryangizwa-ryatangiye</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/10/nyanza-ishyamba-kimeza-rya-kibilizi-ryasubiranye-ubwiza-ryahoranye/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221084852/https://umuseke.rw/2021/10/nyanza-ishyamba-kimeza-rya-kibilizi-ryasubiranye-ubwiza-ryahoranye/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/harashakwa-uko-abahinga-mu-ishyamba-kimeza-rya-kibirizi-barikurwamo</ref><ref name=":3">https://www.rba.co.rw/post/Uko-icyayi-cyahinduye-ubuzima-bwabatuye-i-Nyamagabe</ref><ref name=":4">http://ukwezi.rw/Mu-rwanda/Amakuru-anyuranye/Rubengera-Hari-abaziriye-undi-atabwa-muri-yombi-Baguwe-gitumo-batetse-inyama-z-inka-yatabwe-n-ubuyobozi</ref>
[[Dosiye:Gutera_Amashyamba.jpg|thumb|Gutera Amashyamba|135x135px]]
[[Dosiye:Tree_planting_kaduna.jpg|thumb|gutera ibiti|166x166px]]
== Minisiteri y’Ibidukikije ==
Uyu munsi hakaba hatewe ibiti 81,000 kuri buso bungana na ha 81. Muri uyu mushinga mu Karere ka Nyanza hakazaterwa amashyamba kuri ha 77, ibiti ku nkengero z'umuhanda kuri km 64 ndetse n'ibiti bivangwa n'imyaka kuri ha 1,256 n'ibiti by'imbuto 15,671. Abaturage barenge ibihumbi 150 bakazabona akazi muri uyu mushinga mu gihe cy’imyaka 5.ijambo ry’umushyitsi mukuru, Minisitiri w’Ibidukikije yashishikarije abanyarwanda kongera imbaraga mu gutera, gukorera no kurinda amashyamba. Nibura uyu mwaka buri rugo rukazatera ibiti bitatu mu mbuga yarwo n'aharukikije.<ref name=":5" />
[[Dosiye:Imigano_ku_mazi.jpg|thumb|gutera ibiti by'Imigano ku mazi|133x133px]]
<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
r9am6sf9day4etx7n4gmrp6i87tfdo2
Ikigo k’Igihugu gishinzwe Amashyamba
0
14020
138465
127831
2026-09-17T10:44:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138465
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Department of Children Head Office Ghana.jpg|thumb|Ikigo gishyinzwe amashyamba|131x131px]]
[[Dosiye:Rwanda Environmental Protection.png|thumb|kubungabunga ibidukikije|146x146px]]
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Felling in Hochhausen (Tauberbischofsheim).jpg|left|thumb|138x138px]]
Ikigo cy’amashyamba mu [[Rwanda]] cyashyizweho na guverinoma y’u Rwanda n’itegeko No72 / 2019 ryo ku wa 29/01/2020 rifite intego yo guharanira iterambere ry’umutungo w’amashyamba, imicungire yaryo no kurengera hagamijwe iterambere rirambye.<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/jean-pierre-mugabo-yirukanywe-ku-buyobozi-bw-ikigo-cy-igihugu-gishinzwe</ref><ref>https://umwezi.rw/?p=8346</ref>
== Minisiteri y’ibidukikije ==
[[Dosiye:Rwandan Amazing forest.jpg|thumb|Amashyamba mu Rwanda (Nyngwe)|116x116px]]
Minisiteri y’ibidukikije yashyizweho kugira ngo irengere kandi ibungabunge ibidukikije kandi ikoreshe neza kandi mu buryo bunoze umutungo w’amazi, ubutaka n’amashyamba hagamijwe iterambere rirambye ry’igihugu.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/04/hagaragajwe-impungenge-zumuvuduko-witemwa-ryamashyamba-mu-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219091047/https://umuseke.rw/2022/04/hagaragajwe-impungenge-zumuvuduko-witemwa-ryamashyamba-mu-rwanda/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":2">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/leta-yashyikirije-abaturage-amashyamba-yabo-angana-na-hegitari-873-nyuma-yo</ref>
== Inshingano ==
Nkuko biteganijwe mu Iteka rya Minisitiri w’intebe Nº 108/03 ryo ku wa 15/10/2020 Kugena ubutumwa, inshingano imiterere y’inzego, imishahara n’inyungu zituruka ku bakozi ba Minisiteri y’ibidukikije, MoE ifite inshingano zikurikira:<ref>https://www.environment.gov.rw/about</ref><ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
j5qguudncti3blgl8svmrg6madl0rnr
Bamwe Mubagaragayeho kwangiza Ibiti muri Gatsibo
0
14021
137999
111803
2026-09-16T13:04:19Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137999
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Sapium macrocarpum.jpg|thumb]]
=== Inzego z'Umutekano mugufata Abatema ibiti muri Gatsibo ===
[[Dosiye:Gusenya.jpg|thumb|Gutema ishyamba]]
[[Dosiye:Blühender Kirschbaum im Frühling.jpg|thumb]]
Hari hashize iminsi abaturage batanga amakuru ko hari abantu batema ibiti mu ishyamba rya Leta riherereye mu mudugudu wa [[Bujumo]]. tariki ya 30 Ukuboza 2022,inzego zumutekano zafashe abagabo babiri bakurikiranyweho gutema ibiti mu ishyamba rya Leta bakabitwikamo amakara yo kugurisha.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gatsibo-babiri-bafashwe-batema-ibiti-mu-ishyamba-rya-leta</ref>Umuyobozi yashimiye abatanze amakuru yatumye abangizaga ishyamba rya Leta bafatwa, asaba abaturage gukomeza gutanga amakuru ku bangiza amashyamba n’ibindi bikorwaremezo.Yihanangirije abigabiza amashyamba ya Leta bayatemamo ibiti, anabibutsa ko bihanwa n’amategeko.<ref>{{Cite web |url=http://www.ukwezi.rw/Mu-rwanda/Amakuru-anyuranye/article/Gatsibo-Abagabo-batanzweho-amakuru-baguwe-gitumo-batema-ishyamba-rya-Leta |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220102610/http://www.ukwezi.rw/Mu-rwanda/Amakuru-anyuranye/article/Gatsibo-Abagabo-batanzweho-amakuru-baguwe-gitumo-batema-ishyamba-rya-Leta |url-status=dead }}</ref>
== Amategeko Ibihano Agena kubangiza Amashyamba ==
[[Dosiye:Baumfällarbeiten an der Tauber in Tauberbischofsheim im Januar 2023 9.jpg|thumb|Gutema ishyamba]]
Itegeko N°48/2018 ryo ku ya 13/08/2018, mu ngingo yaryo ya 44 ivuga ko hagamijwe kurengera ibinyabuzima, ibikorwa bikurikira birabujijwe: gutwika amashyamba, pariki z’Igihugu n’ibyanya; gutwika ibishanga, inzuri, ibihuru, ibyatsi hagamijwe ubuhinzi cyangwa gutunganya inzuri z’amatungo ndetse n’ibindi bikorwa ibyo aribyo byose byangiza ibidukikije birabujijwe.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gatsibo-babiri-bafashwe-batema-ibiti-mu-ishyamba-rya-leta</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ukwezi.rw/Mu-rwanda/Amakuru-anyuranye/article/Gatsibo-Abagabo-batanzweho-amakuru-baguwe-gitumo-batema-ishyamba-rya-Leta |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220102610/http://www.ukwezi.rw/Mu-rwanda/Amakuru-anyuranye/article/Gatsibo-Abagabo-batanzweho-amakuru-baguwe-gitumo-batema-ishyamba-rya-Leta |url-status=dead }}</ref>Ingingo ya 59 y’iri tegeko ivuga ko umuntu wese utuma ibimera bikomye bipfa, ubisenya, ubisarura cyangwa ubyangiza, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu y’amafaranga y’u [[Rwanda]] atari munsi ya miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni eshatu (3.000.000FRW).<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gatsibo-babiri-bafashwe-batema-ibiti-mu-ishyamba-rya-leta</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Amashyamba]]
fvk80ywxltedwwcgwhwv7ek0utclsnb
Ikirere
0
14033
138567
136013
2026-09-17T11:36:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138567
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda rucyeye.jpg|thumb|Ikirere|135x135px]]
[[Dosiye:Ikirere cyaburera.jpg|thumb|Ikirere cyaburera |139x139px]]
== ikirere ==
== Ubusobanuro ==
Ijambo '''Ikirere''' mu kinyarwanda rihuza impuzanyito ni jambo "'''Ijuru'''" aribyo bizwi mu rurimi rw'icyongereza nka "'''[https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/atmosphere Atmosphere]'''" . Ikirere kandi ni ijambo rivugwa kimwe ni jambo ikirere risobanura urukoma rwumye ruva ku nsina zera ibitoki.
Abanyarwanda kandi bakoresha ijambo Ikirere bashaka kuvuga imihindagurikire y'ibih, harimo imiterere yacyo igenda ihindagurika bitewe nuko ibihe by'umwaka bigenda bihinduka. '''urugero''': ibihe by'ubushyuhe, ubukonje, ibihe by'imvura nibihe by'imiyaga.
== Ubushobozi ==
Imbaraga n’amikoro [[Abaturage Rusange|abaturage]] aba n’aba bafite cyangwa sosiyete iyi n’iyi ifite cyangwa umuryango uyu n’uyu ufite bishobora gukoreshwa mu kugabanya ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere. Mu bushobozi hashobora kuba harimo uburyo bufatika, urwego uru n’uru, uburyo bw’imibereho y’abaturage cyangwa uburyo bw’ubukungu ndetse n’abantu bafite ubumenyi cyangwa se bafite ibintu ibi n’ibi byihariye muri byo tukaba twavuga uburyo bw’ubuyobozi n’imicungire. Ubushobozi bushobora no kuba imbaraga.<ref name=":0">https://www.bbc.com/gahuza/topics/cqywjygvpy6t</ref><ref name=":1">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ab-i-kayonza-batangiye-gutererwa-ibiti-by-imbuto-mu-mirima-mu-guhangana-n</ref>
[[Dosiye:Air pollution3.jpg|thumb|Imyuka yoherezwa mu kirere igira uruhare mukwangira ikirere dutuyemo|161x161px]]
[[File:Blue sky 7.jpg|thumb|Blue sky 7|121x121px]]
== Imihindagurikire y’ikirere ==
[[Dosiye:Air Pollution 120.jpg|thumb|Ikirere cyahumanye|141x141px]]
Uburyo ubushyuhe bwo ku isi bigenda bwiyongera bitewe n’imyuka yoherezwa mu kirere ikacyangiza. Muri iyo myuka twavuga diyogiside ya karuboni na metani. Iri jambo rikunda gukoreshwa bashaka kugaragaza impinduka ziza nyuma y’igihe kirekire muri izo mpinduka kakaba harimo ubwiyongere bw’imiyaga n’ubw’ubushyuhe bw’inyanja ndetse no kuzamuka kw’amazi y’[[inyanja]].<ref name=":0" /><ref name=":1" />
[[Dosiye:Ikirere kirahindutse.jpg|thumb|Imihindagurikire y'ikirere mu Rwanda|144x144px]]
== Ihinduka ry’ibihe ==
Ibihe bidasanzwe byigaragaza muri byo tukaba twavuga imiyaga ya El Niño na La Nina iva mu majyepfo (itera amapfa mu [[Rwanda]]). Nubwo hari ibigaragazako ihinduka ry’ibihe rizarushaho kwiyongera bitewe n’imihindagurikire y’ikirere, haracyariko gushindikanya cyane. Gukora ikintu gishya cyangwa gitandukanye n’icyo wowe ubwawe cyangwa abo mu gace utuyemo mwakoze mu bihe byashize kugira ngo muhangane n’imihindagurikire y’ikirere.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://panorama.rw/dusobanukirwe-nimihindagurikire-yikirere/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221114220/https://panorama.rw/dusobanukirwe-nimihindagurikire-yikirere/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ikirere]]
qshzmyf4jwdt9ue1yrcturnvy1xon60
Umutungo ugizwe n’Ibinyabuzima
0
14039
138568
128051
2026-09-17T11:36:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138568
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ile aux Chevres et ile aux Herons.jpg|thumb|Urusobe rw’ibinyabuzima|145x145px]]
[[Dosiye:Ikibumbano kwita kubinyabuzima.jpg|thumb|Ikibumbano kwita kubinyabuzima|143x143px]]
[[Dosiye:Oriental Darter with fish, Nepal.jpg|thumb|141x141px]]
== Urusobe rw’ibinyabuzima ==
Urusobe rw’ibinyabuzima ni uruvange rw’amoko y’[[ubuzima]] n’imikoranire yayo n’iy’ibindi [[Ibidukikije|bidukikije]] byatumye [[isi]] iba ahantu honyine ho gutura ku bantu. [[Urusobe rw'ibinyabuzima|Urusobe rw’ibinyabuzima]] tubona none rukomoka ku mamiliyaridi y’imyaka y’ihindagurika ryakozwe n’imitere y’ibikorwa by’umwimerere, hanyuma umuntu abigira mo uruhare rwagiye rurushaho gukomera.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/urusobe-rw-ibinyabuzima-rutabungabunzwe-uko-bikwiye-abantu-bashiraho-burundu-impuguke</ref><ref>https://www.environment.gov.rw/news-detail/abanyarwanda-barakangurirwa-kubungabunga-urusobe-rw-ibinyabuzima</ref><ref>https://www.cifor.org/publications/pdf_files/posters/5567-poster.pdf</ref><ref>https://igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-rwashyizwe-mu-bihugu-bine-mu-isi-byita-ku-rusobe-rw-ibinyabuzima</ref>
[[Dosiye:Gorilla gorilla gorilla4.ogv|thumb|Gorilla|152x152px]]
== Akarere ==
Aka karere ni kamwe mu bihugu byo muri [[Afurika]] bifite ibinyabuzima binyuranye kurusha ibindi bihugu. Gacumbikiye hafi 40 ku ijana by’amoko y’[[inyamaswa]] zonsa z’umugabane (amoko 402), urusobe rwaguye rw’inyoni (amoko 1.061), [[inyamaswa]] zikururuka n’iziba mu mazi zikaza no hanze (amoko 293), n’ibimera bitumburuka (amoko 5,793).<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/05/rubavu-barakataje-mu-bukerarugendo-barengera-urusobe-rwibinyabuzima/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221124534/https://umuseke.rw/2022/05/rubavu-barakataje-mu-bukerarugendo-barengera-urusobe-rwibinyabuzima/ |url-status=dead }}</ref>
== Rwanda ==
N’ubwo u [[Rwanda]] ari agahugu gatoya, rufite urusobe rw’ibintu bihumeka n’ibidahumeka bikoze ireme n’umwimerere by’ahantu mu rwego rw’ibidukikije (écosystèmes), [[Ikimera|ibimera]] n’[[inyamaswa]]. Kuba ruri hagati mu rwunge rw’ibibaya bya Rift Albertine mu ishami ry’amajyaruguru rya Rift Valley yo muri Afurika ni ikintu gifite icyo kimaze.<ref>https://web.archive.org/web/20230221124530/http://www.rebero.co.rw/2022/08/24/urusobe-rwibinyabuzima-muri-pariki-yakagera-rwariyongereye/</ref>
== Rift Albertine ==
[[Dosiye:Animal diversity.jpg|thumb|146x146px|Ibinyabuzima]]
’Rift Albertine’’ ifashwe nk’aho ari yo ifite umutungo w'amoko y’ibinyabuzima kurusha ahandi muri Afurika. Ibonwa nk’aho ari indiri y’urusobe rw’ibinyabuzima ifite inyamaswa zonsa zihakomoka kurusha ahandi hose muri Afurika : [[Inyoni|inyoni,]] ibinyugunyugu, amafi n’inyamaswa zo mu mazi ziza no ku butaka. Imiturire yo mu Rwanda iboneka rwagati muri ‘’Rift Albertine’’ na yo iranyuranye, uhereye ku rusobe rw’ibihumeka n’ibidahumeka bikoze ireme n’umwimerere by’ahantu byo mu misozi ya Afurika mu turere tw’amajyaruguru n’utw’uburenerazuba ukagera mu mashyamba yo mu mibande, ahantu h’ibiti bitatanye n’ahantu h’ubwatsi butoshye n’umukenke mu turere tw’amajyepfo n’utw’uburasirazuba.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://genesisbizz.com/u-Rwanda-rwashyizeho-ingamba-nshya-zo-kubungabunga-ibidukikije-n-urusobe-rw |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221124530/https://genesisbizz.com/u-Rwanda-rwashyizeho-ingamba-nshya-zo-kubungabunga-ibidukikije-n-urusobe-rw |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
[[Ikiciro:Ikirere]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
cun6j2tj2hxrrzps6kjho2f4vwb6m5c
Ibangamirwa umusaruro atangwa n’amashyamba
0
14042
138089
127830
2026-09-17T08:23:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138089
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Beskid Mały Mountains (PL).jpg|thumb|Kubungabunga amashyamba|117x117px]]
[[Dosiye:Bamboo Forest, Arashiyama, Kyoto, Japan.jpg|left|thumb|138x138px|imigano]]
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Gusenya.jpg|thumb|175x175px|gutema Amashyamba]]
N’ubwo urwego rw’amashyamba rutanga amahirwe menshi mu birebana n’imizamukire y’ubukungu bw’igihugu, rufite zimwe mu ngorane zikwiriye gukemurwa kugira ngo u Rwanda rushobore kwifashisha ayo mahirwe. Ibangamirwa ry’ibanze ry’amashyamba ni cyane cyane ibibazo bijyanye n’imitegekere, urwego rw’amategeko rudahwitse n’ingufu nyinshi cyane zisabwa n’ubwiyongere bw’abaturage bigatuma gusatira no gutema amashyamba kubera imiturire, ubuhinzi n’inzuri.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibimera/Nyamagabe-Akarere-gafite-ingamba-zo-gufata-neza-amashyamba-no-kuyabyaza</ref><ref name=":1">https://www.igihe.com/ibidukikije/ibimera/article/u-rwanda-ntirurabasha-kubona-umuti-w-inda-zibasiye-amashyamba</ref><ref name=":2">https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-uko-kubungabunga-amashyamba-byabaye-igisubizo-cyabahinzi/</ref><ref name=":3">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibidukikije/amashyamba/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221134131/https://muhaziyacu.rw/amakuru/ibidukikije/amashyamba/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/ibidukikije/article/abashoramari-bashishikarijwe-kuyishora-mu-gusazura-amashyamba</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/04/hagaragajwe-impungenge-zumuvuduko-witemwa-ryamashyamba-mu-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219091047/https://umuseke.rw/2022/04/hagaragajwe-impungenge-zumuvuduko-witemwa-ryamashyamba-mu-rwanda/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/abaturage-barasabwa-guhindura-imyumvire-ku-kubungabunga-ibidukikije</ref><ref name=":4">{{Cite web |url=https://rwandanews24.rw/2022/06/17/imiryango-500-itishoboye-yafashijwe-na-areeca-kubungabunga-amashyamba-i-burasirazuba/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221132635/https://rwandanews24.rw/2022/06/17/imiryango-500-itishoboye-yafashijwe-na-areeca-kubungabunga-amashyamba-i-burasirazuba/ |url-status=dead }}</ref>
== Ingamba ==
Irindi bangamirwa ry’amashyamba ryamenyekanye mu ishyamba rya Nyungwe: hagati ya 1996 na 2003, inkongi z’umuriro mu mashyamba zangije ahantu hahwanye na 12.800 ha, cyangwa hafi 13 ku ijana by’ubuso rusange bw’iryo shyamba (ORTPN 2005). Inkongi z’umuriro zivugwa nanone kenshi muri Pariki y’Igihugu y’Akagera mu mpeshyi.<ref name=":0" />
* '''Gushimangira ububasha bw’inzego :''' Isuzuma ryo mu rwego rwo gutera amashyamba rirekana inenge mu ku birebana n’ubushobozi bw’inzego z’ubuyobozi. Hakwiriye gukomezwa inzego z’ubuyobozi bukuru - Minisiteri n’ikigo cy’igihugu gishinzwe Amashyamba (ANFA) n’iz’ubuyobozi bwaguye – Uturere na za segiteri. Muri urwo rwego, Ishuri rikuru ry’u Rwanda ryatangiye maîtrise mu gutera ibiti n’amashyamba.<ref name=":1" />
* [[Dosiye:Felling in Hochhausen (Tauberbischofsheim) 3.jpg|thumb|153x153px|Gutema Ishyamba]]'''Guteza imbere iterwa ry’ibiti n’amashyamba:''' Za tekiniki zo gutera amashyamba ziri mu bisubizo bishobora gusana vuba isura y’igihugu kuri unu gisa n’ikigiye kuba ubutayu. Mu rwego rw’ibura ry’ubutaka, harashyirwa imbaraga mu guteza imbere amoko akomeye cyane ajyana neza n’imyaka kurusha ayandi<ref name=":2" />
* '''Guhindura amashyamba y’amaterano ashaje:''' Isura y’igihugu cy’u Rwanda ku birebana n’amashamba cyiganjwemo inturusu, izo nturusu zikaba mu gihe kirekire zaragize uruhare mu igabanuka ry’inkwi zo gucana n’iryi ibiti bya za serivisi. Ahenshi mu hatewe ubwo bwoko bw’ibiti hashyizweho mbere y’ubwigenge, none ubu hakaba hameze nabi kubera iyangirika ry’ubutaka no gucungwa nabi. Ni ngombwa kuvugurura ayo mashyamba bayasimbuza amoko yatoranyijwe ajyanye n’uturere tuberanye na yo n’imiterere y’ubuka buberanye na yo. Amoko amwe n’amwe twakwitaho ni: Acacia mearnsii, Acacia melanoxylon et n’amoko amwe n’amwe y’Inturusu nka Eucalyptus saligna, E. maideni, E. microcorys na E. grandis.<ref name=":3" />
* [[Dosiye:Baumfällarbeiten an der Tauber in Tauberbischofsheim im Januar 2023 7.jpg|thumb|Gutema ishyamba|134x134px]]'''Kurinda no kubungabunga amashyamba mato ya cyimeza:''' Kugira ngo umutugo usigaye utazimira, minisiteri ifite amashyamba mu shingano zayo ifatanije n’abakorana na yo mu birebana n’ibidukikije (REMA, ORTPN, Uturere n’abaterankunga) yagombye gukora ibarura rigamije kumenya aho ayo mashyamba yose aherereye no gushyiraho gahunda yerekeranye n’imicungire myiza kugira ngo hamenyekane ibikorwa byihutirwa byo kuyarinda.<ref name=":3" />
== Ibindi ==
[[Dosiye:Ryssebergen 2012b.jpg|thumb|172x172px|Amashyamba]]
N’ubwo urwego rw’amashyamba rutanga amahirwe menshi mu birebana n’imizamukire y’ubukungu bw’igihugu, rufite zimwe mu ngorane zikwiriye gukemurwa kugira ngo u Rwanda rushobore kwifashisha ayo mahirwe. Ibangamirwa ry’ibanze ry’amashyamba ni cyane cyane ibibazo bijyanye n’imitegekere, urwego rw’amategeko rudahwitse n’ingufu nyinshi cyane zisabwa n’ubwiyongere bw’abaturage bigatuma gusatira no gutema amashyamba kubera imiturire, ubuhinzi n’inzuri.<ref name=":4" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Amashyamba]]
fz1o23gtpoc2in87o7rm7jwbmfxx90e
Umutungo w’Amazi n’Ahantu Hahehereye
0
14047
138145
115809
2026-09-17T08:36:11Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138145
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Terek Valley, Khevi, Georgia.jpg|thumb|Ibibaya mu Rwanda|138x138px]]
[[Dosiye:Water drop impact on a water-surface - (2).jpg|left|thumb|amazi|152x152px]]
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Air pollution, bord du Canal de l'Esplanade, fumée noire, inversion atmosphérique Lille Bois Citadelle 25 février 2019a 03.jpg|thumb|gutunganya Ikirere gihehereye |143x143px]]
[[Amazi]] afite akamaro gahambaye bitari gusa ku buzima bw’abantu, ahubwo na none ku [[Inyamaswa|nyamaswa]], [[Ubuhinzi bw'imyumbati|ubuhinzi,]] iterambere mu byerekeranye n’[[Inganda mu Rwanda|inganda]], amashanyarazi akomoka ku ngufu z’[[amazi]], ubwikorezi, iterambere ry’imibereho myiza y’[[Abaturage Rusange|abaturage]] n’iry’ubukungu n’ivanwaho ry’ubukene.<ref>https://gazettes.africa/archive/rw/2020/rw-government-gazette-dated-2020-02-03-no-4.pdf</ref><ref>https://www.threemountains.academy/portfolio_category/kubungabunga-umutungo-kamere-wamazi/</ref><ref>https://rba.co.rw/uburyo-bw-imikoreshereje-y-amazi</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/izindi-nzira-z-amazi-ava-mu-birunga-zigiye-gutunganywa</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kigali-harateranira-inama-yiga-imicungire-y-umutungo-kamere-w-amazi-mu-rwanda</ref><ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/harasabwa-ko-imikoreshereze-y-amazi-yahuzwa-no-kongera-uburyo-abungabungwa</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://rwandanews24.rw/2022/03/22/u-rwanda-rwifatanyije-nisi-kwizihiza-umunsi-mpuzamahanga-wamazi/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221155358/https://rwandanews24.rw/2022/03/22/u-rwanda-rwifatanyije-nisi-kwizihiza-umunsi-mpuzamahanga-wamazi/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibibaya ==
'''U [[Rwanda]] rugabyemo ibibaya bibiri bitanga amazi by’ibanze :''' [[Nili]] mu burasirazuba igize 67 ku ijana kandi itanga 90 ku ijana by’amazi y’[[igihugu]] na Kongo mu burengerazuba igize 33 ku ijana ikanatunganya amazi yose y’igihugu. - Urwunge rw’imigezi n’ibiyaga by’igihugu ugizwe n’umubare mwinshi w’ibiyaga n’imigezi n’ahantu hahehereye habangikanye na byo. Ibarura rya vuba aha ry’ibishanga mu Rwanda ryakozwe mu 2008 ryabonye ibishanga 860, bitwikiriye ubuso rusange bwa 278 536 ha, ari byo10, 6 ku ijana by’ubuso bw’igihugu, ibiyaga 101 bitwikiriye 149487 ha, n’imigezi 861 ifite ibirometero 6462 by’uburebure (REMA 2008).<ref>https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ahantu-hatanu-hihariye-ushobora-gusohokera-mu-rwanda-ukagubwa-neza#.X3lz_AEn84Y.whatsapp</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/topics/c340q4vk4j1t</ref>
== Uko ahantu hahehereye hameze mu Rwanda ==
[[Ibishanga mu Rwanda|Ibishanga]] ni byo binyuranye mu buryo bw’imiterere no n’ubw’ubutabire kurusha ibindi bintu byose byerekeranye n’ibihumeka n’ibidahumeka bikoze ireme n’umwimerere by’ahantu mu rwego rw’ibidukikije biboneka mu mazi mu [[Rwanda]]. Muri ubwo buryo ni ahantu hahehereye hakurikijwe ibihe.Ibarura rya vuba aha ry’ahantu hahehereye ryakozwe mu 2008 ryerekanye ko u Rwanda rufite ibishanga 860 n’ibiyaga 101 bitwikiriye ubuso bwa 278.536 ha muri rusange (10,6 ku ijana by’ubuso bw’igihugu), n’i 149.487 ha, kuri buri kimwe. Iri barura nanone ryabonye imigezi 861, ifite igiteranyo cy’ibirometero 6.462 z’uburebure. 41 ku ijana by’ibishanga byabaruwe bitwikiriwe n’ibimera by’umwimerere, 53 ku ijana birimo ibihingwa, (ibi bikaba bigize hafi 148 344 ha) kandi hafi 6 ku ijana n’imirima yarajwe.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=F5-OZtWNwpo</ref>
== Ibangamirwa ry’amazi n’iry’umutungo w’ahantu haheherereye ==
* Ingufu zihambaye, mu myaka ya vuba aha, zasabwe umutungo w’amazi n’uw’ahantu hahehereye kubera imikoreshereze inyuranye yadutse kandi yiyongeraga bitewe n’izamuka ry’ubwiyongere bw’abaturage. Zimwe muri izi mbogamizi zigizwe n’ikwirakwizwa ry’ubuhinzi, imyanda, kwinjizwa kw’amoko, ikoreshwa rikabije n’inzego z’ubuyobozi zidatunganye mu gucunga neza ahantu hahehereye.
* [[Dosiye:Wellington Dam Hydro Power Station 02.jpg|thumb|Wellington Dam Hydro Power Station 02|138x138px]][[Dosiye:Virunga National Park-108017.jpg|thumb|umutungo wa mazi|147x147px]]Zimwe muri izi mbogamizi, mu birebana n’amazi, zagize ingaruka ku bwinshi n’ubwiza by’amazi aboneka. Imihindagurikire y’ikirere na yo ni impamvu y’iyangirika ry’ibishanga. Kubera igabanuka ry’imvura, imiterere y’amazi y’ahantu hahehereye irabangamiwe.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Amazi]]
9r9f9a5vkxi6fl0d206aa042afixy04
Nyiramugengeri
0
14053
138132
127743
2026-09-17T08:34:55Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138132
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Mulindi13.jpg|thumb|Nyiramugengeri mu Rwanda]]
== Ubusobanuro ==
[[Dosiye:Imiringoti.jpg|thumb|Ubtaka busa umukara]]
'''Nyiramugengeri''' ni ubwoko bw'amashanyarazi aho ingufu z'ubushyuhe zihinduka ingufu z'amashanyarazi, zikoresha ingufu ziterwa n'imashini ikora ku mwuka w'ubushyuhe ikoreshwa n'amabuye y'agaciro, gas kamere, amavuta ashyushye, ndetse n'ibikomoka ku bimera.<ref>{{Cite web |url=https://www.engie.com/en/activities/thermal-energy/thermal-power-stations |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221172857/https://www.engie.com/en/activities/thermal-energy/thermal-power-stations |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">https://www.radiyoyacuvoa.com/a/austrariya-uruganda-runini-rw-amashanyarazi-ya-nyiramugengeri-rwafunzwe-/4596459.html</ref>
== Aho tuyisanga mu [[Rwanda]] ==
=== Gishoma Peat Plant ===
Uruganda rubyaza amashanyarazi nyiramugengeri rwa Gishoma ruherereye mu karere ka Rusizi rwatangiye gutanga amashanyarazi ku murongo mugari w’igihugu, bivuze ko rwamaze kuzura, binyuze murunganda Gishoma Peat Plant.<ref name=":1">https://rba.co.rw/post/Rusizi-Uruganda-rwa-nyiramugengeri-rwakemuye-ikibazo-cyamashanyarazi</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubukungu/ishoramari/article/rusizi-uruganda-rwa-nyiramugengeri-rutegerejweho-umusaruro-uzafasha-igihugu</ref><ref>http://rwandamagazine.com/amakuru/mu-rwanda/article/nyiramugengeri-igiye-gutanga-ingufu-z-amashanyarazi-ya-megawate-80-uruganda</ref>
=== Power Yumn Ltd ===
Mu gihe mu [[Akarere ka Gisagara|Karere ka Gisagara]] hari kubakwa uruganda runini ruzabyaza amashanyarazi nyiramugengeri, hari abibaza niba iyo nyiramugengeri itazashira, amashanyarazi yifashishwaga akagabanuka mu gihugu, binyuze muri Power Yumn Ltd.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/uruganda-rw-amashanyarazi-ya-nyiramugengeri-ruzaba-rukora-neza-muri-mata-minisitiri-gatete</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gisagara-uruganda-rubyaza-amashanyarazi-nyiramugengeri-ntiruzageraho-rukayibura</ref><ref>https://igihe.com/ubukungu/iterambere/article/gisagara-uruganda-rwa-nyiramugengeri-ruzatangira-gutanga-amashanyarazi-muri</ref>
=== Punj Lloyd Ltd ===
Punj Lloyd Ltd; company iturutse mu [[Ubuhinde|buhindi]] basinye amasezerano y’umushinga wo kubyaza nyiramugengeri zo mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y’amajyepfo]] i Busoro ingufu z’amashanyarazi zingana na megawati 100.<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/nyiramugengeri-zi-busoro-zigiye-kubyazwa-megawatt-100-zamashanyarazi.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221172857/https://ar.umuseke.rw/nyiramugengeri-zi-busoro-zigiye-kubyazwa-megawatt-100-zamashanyarazi.hmtl |url-status=dead }}</ref>
== Ibindi ==
Uru ruganda ngo ruzaba rufite amashanyarazi angana na MW 15 azakoreshwa mu bice binyuranye. harimo amwe azafasha uruganda rwa CIMERWA ruri kubwaka mu murenge wa Muganza mu [[Akarere ka Rusizi|karere ka Rusizi]], kandi [[Akarere ka Gisagara]] kari gasanzwe gafite ingo 16.000 zifite amashanyarazi, ni ukuvuga 20.2% by’abaturage b’aka Karere ikindi yu mushinga uzakorerwa mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y’Amajyepfo]] ahitwa i Busoro, ukaba uzatwara miliyoni 371 z’amadorari ukazabyazwa megawat 100 z’amashanyarazi.<ref name=":1" /><ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ingufu]]
[[Ikiciro:Ikirere]]
q5sfzxk9ic08irdvapa7ekzqupkwkrj
I Buhanga kwa Gihanga
0
14063
138358
135995
2026-09-17T10:01:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138358
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Icyari.jpg|thumb|ishyamba rya Buhanga]]
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Eiche bei Graditz.jpg|left|thumb]]
I Buhanga kwa Gihanga ni agace nyaburanga kandi gakorerwamo ubukerarugendo gaherereye mu Kagari ka Bukora, Umurenge wa Nkotsi ho mu [[Akarere ka Musanze|karere ka Musanze]] aka gace kakaba kabumbatiye ibintu byinshi byarangaga umuhango wo kwimika Abami mu [[Rwanda]] rwo hambere.<ref name=":0">https://www.rwandamagazine.com/umuco/article/ibyihariye-biranga-i-buhanga-kwa-gihanga-agace-kabumbatiye-amateka-y-iyimikwa</ref><ref>https://igihe.com/ibidukikije/inyamaswa/article/ubwoko-icumi-bw-inyamaswa-ziri-gukendera-mu-rwanda</ref>
== Ishyamba ==
[[Dosiye:Gishwati Natural Forest 01.jpg|thumb|Ishyamba]]
Ukimara kwinjira muri aka gace kagizwe ahanini n’[[ishyamba]], utungurwa n’umutuzo udasanzwe uhagaragara ndetse n’[[Ibiti byimeza|ibiti]] byo mubwoko butandukanye budakunze kugaragara hirya no hino mu [[Rwanda]]. Hirya y’amoko atandukanye y’ibiti hamwe n’umutuzo urangwa muri kariya gace, unahabona ibimenyetso byifashishwaga mu kwimika abami mu myaka yatambutse ukabasha kubisobanukirwa ubifashijwemo n’umukozi w’ikigo cy’igihugu cy’iterambere ([[RDC|RDB]]) uhakorera buri munsi.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/menya-buhanga-eco-park-niriba-ryamateka-rya-nkotsi-na-bikara.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221194036/https://ar.umuseke.rw/menya-buhanga-eco-park-niriba-ryamateka-rya-nkotsi-na-bikara.hmtl |url-status=dead }}</ref>
== Igiti cy’inyabutatu y’Abanyarwanda ==
Ishyamba rya Buhanga rigaragaragaramo amoko menshi atandukanye y’ibiti gusa igifite amateka akomeye ni icyitwa ‘Igiti cy’inyabutatu y’abanyarwanda’. Iki giti iyo utacyitegereje neza ubona ari kimwe mu gihe nyamara cyigizwe n’amoko atatu atandukanye y’ibiti ariko bifatanye byose mu buryo witegereza bukakuyobera. agira ati “Nk’uko ubibona ushobora gutekereza ko iki ari [[igiti]] kimwe, ariko ni ibiti bitatu bigizwe n’umuvumu, icya kabiri ni Umusando naho icya gatatu ni Igihondohondo.” Iki giti haba hari igisobanuro cyihariye gifite mu mateka y’Abanyarwanda? Mu gusubiza icyo kibazo muzehe Hategekimana agira ati “Iki giti kivuze byinshi ku mateka y’Abanyarwanda kuko iyi nyabutatu ni amako atatu yuzuzanyaga y’Abanyarwanda abazungu bataraza ngo bayatanye.<ref name=":0" /><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/sobanukirwa-nkotsi-na-bikara-aho-abami-b-u-rwanda-bimikirwaga-uwahavogereye-yaburiwe-irengero</ref>
[[Dosiye:Iribas-eko iturburua 03.jpg|thumb|Iriba rya nkotsi]]
== Iriba rya Nkotsi na Bikara ==
Iriba rya Nkotsi na Bikara ryafatwaga nk’Icyuhagiro cy’umwahi; aha ngo [[umwami]] yashyirwaga muri iryo riba maze akogeshwa amazi ‘azira inenge’ arigize hagamijwe kumurinda abanzi bashoboraga kumutera. ''mwami nyuma yo kozwa, yagombaga guhita ayobora inama yamuhuzaga n’abagaragu be bakuru, iyo nama yabaga irimo n’Abiru maze akababwira imigabo n’imigambi afite mu gihe cy’ubutetsi bwe''.” Ku rundi ruhande amakuru atangwa n’abaturage baturiye ririya riba ahuriza ku kuritangarira ibintu bahuza no kuba amazi yaryo ngo adashobora gukama bakaba kandi ngo batangazwa no kuba amazi yaryo aba menshi mu gihe cy’izuba ryinshi noneho mu gihe cy’imvura nyinshi bwo akagabanuka.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Inzu ya Kinyarwanda4.jpg|thumb|311x311px|Inzu y'umwami]]
== Inzu y’umwami ==
Inzu y’umwami ni kimwe mu byari bigize agace ka Buhanga gusa magingo aya ntabwo yo igihari, mu gusobanura iby’iyo nzu Hategekimana avuga ko “Yari inzu imanitse hagati y’ibiti bibiri binini.” Akomeza agira ati “ ''Yari inzu ya Kinyarwanda isakaje ibyatsi, ntiyigeze isenywa ahubwo yageze aho irahanuka. Buri wese wajyaga kuba umwami yagombaga kwinjira muri iyo nzu agahabwa imigisha n’Abiru(Abagaragu b’umwami), akaba ari imihango yakorwaga mbere y’uko umwami yima ingoma''.” Yongeraho ati “ ''Iyo nzu yari ifite ibyumba bitatu; kimwe cyicarwagamo n’umwami, icyo yabikagamo ibye n’icyo abamusuraga bamutegererezagamo; iki cyumba kandi ni nacyo Abiru bicaragamo bari mu migenzo yabo''.” Hategekimana asobanura ko imihango yo kwimika umwami yamaraga igihe, ngo muri iyo mihango umwami yahabwaga imitsindo ikozwe mu ruvangitirane rw’ibyatsi maze akayinywa kugira ngo ‘imurinde’ abanzi mu gihe ari ku ngoma.<ref name=":0" /><ref>https://bwiza.com/?Buhanga-bwa-Gihanga-Uko-Burugumesitiri-yaburiwe-irengero-nyuma-yo-gushaka</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
phkmvuw9g89uz4dqn24maenqp8o5ge1
Ishyamba rya Buhanga
0
14064
138555
120220
2026-09-17T11:35:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138555
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bamboo Forest, Arashiyama, Kyoto, Japan.jpg|thumb|ishyamba rya Buhanga]]
[[Dosiye:Ishyamba rya Green Gicumbi.jpg|left|thumb]]
== Ishyamba ==
Ukimara kwinjira muri aka gace kagizwe ahanini n’[[ishyamba]], utungurwa n’umutuzo udasanzwe uhagaragara ndetse n’[[Ibiti byimeza|ibiti]] byo mubwoko butandukanye budakunze kugaragara hirya no hino mu [[Rwanda]]. Hirya y’amoko atandukanye y’ibiti hamwe n’umutuzo urangwa muri kariya gace, unahabona ibimenyetso byifashishwaga mu kwimika abami mu myaka yatambutse ukabasha kubisobanukirwa ubifashijwemo n’umukozi w’ikigo cy’igihugu cy’iterambere ([[RDC|RDB]]) uhakorera buri munsi.<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/menya-buhanga-eco-park-niriba-ryamateka-rya-nkotsi-na-bikara.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221194036/https://ar.umuseke.rw/menya-buhanga-eco-park-niriba-ryamateka-rya-nkotsi-na-bikara.hmtl |url-status=dead }}</ref><ref>https://bwiza.com/?Buhanga-bwa-Gihanga-Uko-Burugumesitiri-yaburiwe-irengero-nyuma-yo-gushaka</ref>
== Aho Riherereye ==
I Buhanga kwa Gihanga ni agace nyaburanga kandi gakorerwamo ubukerarugendo gaherereye mu Kagari ka Bukora, Umurenge wa Nkotsi ho mu [[Akarere ka Musanze|karere ka Musanze]] aka gace kakaba kabumbatiye ibintu byinshi byarangaga umuhango wo kwimika Abami mu [[Rwanda]] rwo hambere.<ref>https://www.rwandamagazine.com/umuco/article/ibyihariye-biranga-i-buhanga-kwa-gihanga-agace-kabumbatiye-amateka-y-iyimikwa</ref><ref>https://igihe.com/ibidukikije/inyamaswa/article/ubwoko-icumi-bw-inyamaswa-ziri-gukendera-mu-rwanda</ref>
[[Dosiye:Iribas-eko iturburua 03.jpg|thumb|Amazi y'iriba]]
== Iriba ==
Iriba rya Nkotsi na Bikara ryafatwaga nk’Icyuhagiro cy’umwahi; aha ngo umwami yashyirwaga muri iryo riba maze akogeshwa amazi ‘azira inenge’ arigize hagamijwe kumurinda abanzi bashoboraga kumutera. mwami nyuma yo kozwa, yagombaga guhita ayobora inama yamuhuzaga n’abagaragu be bakuru, iyo nama yabaga irimo n’Abiru maze akababwira imigabo n’imigambi afite mu gihe cy’ubutetsi bwe.” Ku rundi ruhande amakuru atangwa n’abaturage baturiye ririya riba ahuriza ku kuritangarira ibintu bahuza no kuba amazi yaryo ngo adashobora gukama bakaba kandi ngo batangazwa no kuba amazi yaryo aba menshi mu gihe cy’izuba ryinshi noneho mu gihe cy’imvura nyinshi bwo akagabanuka.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/sobanukirwa-nkotsi-na-bikara-aho-abami-b-u-rwanda-bimikirwaga-uwahavogereye-yaburiwe-irengero</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
h2esyp9r38dxyi34mxsrakcgi3ni9zh
Ishyamba rya Nkotsi
0
14067
138374
120221
2026-09-17T10:03:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138374
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Forest (200).jpg|thumb|Ishyamba rya Nkusi]]
[[Dosiye:Ishyamba rya Green Gicumbi.jpg|left|thumb]]
== Ishyamba ==
Ukimara kwinjira muri aka gace kagizwe ahanini n’[[ishyamba]], utungurwa n’umutuzo udasanzwe uhagaragara ndetse n’[[Ibiti byimeza|ibiti]] byo mubwoko butandukanye budakunze kugaragara hirya no hino mu [[Rwanda]]. Hirya y’amoko atandukanye y’ibiti hamwe n’umutuzo urangwa muri kariya gace, unahabona ibimenyetso byifashishwaga mu kwimika abami mu myaka yatambutse ukabasha kubisobanukirwa ubifashijwemo n’umukozi w’ikigo cy’igihugu cy’iterambere ([[RDC|RDB]]) uhakorera buri munsi.<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/menya-buhanga-eco-park-niriba-ryamateka-rya-nkotsi-na-bikara.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-02-21 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221194036/https://ar.umuseke.rw/menya-buhanga-eco-park-niriba-ryamateka-rya-nkotsi-na-bikara.hmtl |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/ibidukikije/inyamaswa/article/ubwoko-icumi-bw-inyamaswa-ziri-gukendera-mu-rwanda</ref>
== Aho Izina ryavuye ==
umusesenguzi Yavuze ko Nkotsi yitiriwe iryo shyamba ry’umwami riri ku buso bwa hegitari 11, iryo riba ryitirirwa Bikara, ari ho havuye inyito Nkotsi na Bikara.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/sobanukirwa-nkotsi-na-bikara-aho-abami-b-u-rwanda-bimikirwaga-uwahavogereye-yaburiwe-irengero</ref>
== Aho riri ==
I Buhanga kwa Gihanga ni agace nyaburanga kandi gakorerwamo ubukerarugendo gaherereye mu Kagari ka Bukora, Umurenge wa Nkotsi ho mu [[Akarere ka Musanze|karere ka Musanze]] aka gace kakaba kabumbatiye ibintu byinshi byarangaga umuhango wo kwimika Abami mu [[Rwanda]] rwo hambere.<ref>https://www.rwandamagazine.com/umuco/article/ibyihariye-biranga-i-buhanga-kwa-gihanga-agace-kabumbatiye-amateka-y-iyimikwa</ref>
[[Dosiye:Fishlake National Forest, Fish Lake Basin, Red Aspen (29038103583).jpg|thumb|Ishyamba]]
== Nkotsi na Bikara ==
Iriba rya Nkotsi na Bikara ryafatwaga nk’Icyuhagiro cy’umwahi; aha ngo umwami yashyirwaga muri iryo riba maze akogeshwa amazi ‘azira inenge’ arigize hagamijwe kumurinda abanzi bashoboraga kumutera. mwami nyuma yo kozwa, yagombaga guhita ayobora inama yamuhuzaga n’abagaragu be bakuru, iyo nama yabaga irimo n’Abiru maze akababwira imigabo n’imigambi afite mu gihe cy’ubutetsi bwe.” Ku rundi ruhande amakuru atangwa n’abaturage baturiye ririya riba ahuriza ku kuritangarira ibintu bahuza no kuba amazi yaryo ngo adashobora gukama bakaba kandi ngo batangazwa no kuba amazi yaryo aba menshi mu gihe cy’izuba ryinshi noneho mu gihe cy’imvura nyinshi bwo akagabanuka.<ref>https://bwiza.com/?Buhanga-bwa-Gihanga-Uko-Burugumesitiri-yaburiwe-irengero-nyuma-yo-gushaka</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
0iss61w1fbbq13oh34zhfndct072r4v
Gicumbi Ibiti ibihumbi 12 byatewe mu gukumira isuri n’inkangu
0
14106
138233
120486
2026-09-17T09:18:11Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138233
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nefyn marine landslide - coastal erosion as a result of Climate Change - Wales 19 April 2021 16.jpg|thumb|304x304px|Inkangu n' isuri]]
[[Dosiye:Ibiti vyo kumucamo.jpg|thumb|Gutera amashyamba imwe mungamba zo kurwanya inkangu n isuri]]
[[Dosiye:Gabon_Lambaréné_Brousse_03_20191202.jpg|thumb|Inkangu ]]
[[Dosiye:Sapium insigne.jpg|thumb]]
Abakozi ba Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa muntu bafatanyije n’abaturage bateye ibiti ibihumbi 12 ku musozi wo mu murenge wa Cyumba mu karere ka Gicumbi
[[Dosiye:Isuri.jpg|thumb|Isuri]]
.
== Tumenye Gahunda yo [[Gutera ibiti mu rwego rwo kurwanya Imigindagurikire yikirere|gutera]] ibyo Biti ==
[[Dosiye:Igiti 5123.jpg|thumb|Gutera igiti]]
Igikorwa cyo gutera ibiti cyahuriranye n’Umuganda Rusange usoza Ugushyingo, wabaye ku tariki ya 26 Ugushyingo mu mwaka 2022. Wateguwe ku bufatanye n’Umushinga Green Gicumbi ugamije kubungabunga ibidukikije.Uyu muganda wanahuriranye n’igikorwa cyo gutangiza Icyumweru cy’Uburenganzira bwa Muntu kizarangira tariki 10 Ukuboza 2022.Meya w’Akarere ka Gicumbi yavuze ko bishimiye ibiti byatewe kuko bizabarinda guhura n’inkangu zangiza imirima n’inzu z’abaturage.<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/i-gicumbi-hatewe-ibiti-ibihumbi-12-mu-gukumira-isuri-n-inkangu</ref>Nyuma y’uyu muganda rusange abayobozi batandukanye banasuye Umupaka wa Gatuna uhuza u Rwanda na Uganda bareba uko abaturage bawuturiye bahabwa serivisi.
[[Dosiye:Gutera_Amashyamba.jpg|thumb|Gutera Amashyamba]]
[[Dosiye:On_a_tree_planting_campaign.jpg|thumb|Gutera ibiti ]]
== Ibyo Abayobozi bakarere ka Gicumbi babivugaho ==
[[Dosiye:Landslide_in_Burundi_Bujumbura,_Burundi.jpg|thumb|inkangu ]]
Ni ibikorwa dushima biza byiyongera ku bindi Leta yaduhaye.Twabikoze ku bufatanye n’Umushinga Green Gicumbi uterwa inkunga na FONERWA aho umaze gusazura amashyamba kuri hegitari zirenga 600 no guca amaterasi y’indinganire na yo agera kuri hegitari zirenga 600; ibi byanahaye akazi abaturage.<ref name=":0" />Guverineri w’Intara y’Amajyaruguru yasabye abaturage kwirinda ibiyobyabwenge no kujyana abana mu mashuri.Yanashishikarije ubuyobozi gukemura ibibazo bitandukanye by’abaturage birimo gukumira no kurwanya igwingira n’imirire mibi y’abana cyane ko byagaragaye ko igwingira ry’abana mu Karere ka Gicumbi riri hejuru.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Nyarurama_kicukiro_nyarurama.jpg|thumb|Gutera ibiti ]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
<center></center>
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Amashyamba]]
4os96k5wv1e07x4imqof3px4u4vs3n0
Akarima k'Igikoni
0
14108
137929
121513
2026-09-16T12:52:50Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137929
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umurima w'amashu.jpg|thumb|Akarima k'igikoni]]
[[Dosiye:Umurima w' ibishyimbo n' urutoki.jpg|thumb|Umurima]]
== Akamaro k'akarima k'igikoni ==
Akarima k’igikoni kazanwe na Guverinoma y’u [[Rwanda]] mu gufasha ingo nyinshi kurwanya imirire mibi n’igwingira byagaragaraga mu bana ndetse no mu bantu bakuru nka bumwe mu buryo bwo kwishakamo ibisubizo u[[Rwanda]] rugenda rugira.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://igihe.com/ubuzima/article/ntibihenze-uko-akarima-k-igikoni-kabaye-isoko-y-imirire-myiza-n-imibereho-muri |title=Archive copy |access-date=2023-02-22 |archive-date=2021-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614000147/http://igihe.com/ubuzima/article/ntibihenze-uko-akarima-k-igikoni-kabaye-isoko-y-imirire-myiza-n-imibereho-muri |url-status=live }}</ref>
Abantu benshi bakekako umuntu akora akarima k'igikoni iyo afite ubutaka bwo guhingamo gusa, ariko siko biri ushobora gukora akarima k'igikoni ukoresheje uburyo bwinshi harimo nko gushyira igitaka mu mufuka, mu ndobo ndetse nikindi gikoresho gishobora kubika ubutaka bwabutaka washyize muri ibyo bikoresho byavuzwe haruguguru ukabusukura neza ugashyiramo ifumbire ukabutunganya neza ugahingamo ibihingwa nk'imboga,imbuto n'ibindi.
Akarima k'igikoni gafite akamaro ko kurwanya imirire mibi haba kubantu bakuru ndetse n'abana. <ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/urusobe-rw-ubuzima/Akarima-k-imboga-kitezweho-guca-imirire-mibi</ref>
== Tumenye gahunda y'Akarima k'Igikoni ==
[[Dosiye:Wetlands in Rwanda.jpg|thumb|akarima ko munsi y'urugo]]
Minisitiri w’Uburinganire n’Iterambere ry’Umuryango yatangije ku mugaragaro ubukangurambaga bw’ukwezi bwo kubaka mu gihugu hose uturima tw’igikoni nka bumwe mu buryo bwo kurwanya imirire mibi itera abana kugwingira.Yabutangirije mu [[Akarere ka Nyaruguru|Karere ka Nyaruguru]] kuri tariki ya 6 Gicurasi mu mwaka 2022 aho yifatanyije n’abayobozi ndetse n’abaturage gutera [[imboga]] mu turima tw’igikoni twubatswe.<ref name=":1">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/migeprof-yaciye-umuvuno-wo-guhangana-n-igwingira-ry-abana</ref>Yavuze ko iyo gahunda yatangirijwe mu Karere ka Nyaruguru kuko kari mu dufite abana benshi bagwingiye kuko imibare yo mu mu mwaka 2020 yerekana ko bari kuri 39,1% kakaba ku mwanya wa cyenda mu gihugu mu kugira abana benshi bafite icyo kibazo.Ati “Kugwingira ku mwana ni ikintu gikomeye cyane kuko kimubuza kuzaba umwe mu Banyarwanda bashoboye bazageza igihugu cyacu aho twifuza.Iyo ufite umurima w’igikoni urya imboga zikungahaye ku ntungamubiri kuko uzisoroma ako kanya ugahita uziteka, biruta kwa kundi ushobora kujya kuzigura ku isoko n’uwagiye kuzigurisha yarazisoromye nk’ejo cyangwa ejobundi zanambye zimwe muri za ntungamubiri zatakaye.<ref name=":1" />
[[Dosiye:Akarima kigikoni.jpg|thumb|imiterere y'akarima k'igikoni]]
== Umumaro w'Akarima k'Igikoni ==
Kubona imboga zo kurya si uguhora utanga amafaranga buri munsi ku bacuruzi, nawe ushobora guhinga akarima k’igikoni ugashyiramo za mboga zose ugura ya mafaranga uhora utanga akagabanuka cyane akaba yakoreshwa n’ibindi.Akarima k’igikoni ni kimwe mu bifasha mu kurwanya imirire mibi n’igwingira, gafasha kandi mu kuba umuntu yakwirinda gusesagura amafaranga biciye mu kugura zimwe mu mboga, ibitunguru n’ibindi umuntu yakwihingiye ariko ajya gushaka ku isoko.<ref name=":0" />Ubushakashatsi ku buzima n’imibereho by’abaturage, RDHS (Rwanda Demographic and Health Survey) bwakoze mu 2020 n’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare [NISR], bwerekana ko 33% by’abana bari munsi y’imyaka itanu mu Rwanda bafite ikibazo cyo kugwingira. Ni mu gihe gahunda ya guverinoma y’u Rwanda ari uko mu 2024 bazaba ari 19%.Mu gihe gahunda ya Guverinoma y’imyaka irindwi yo kwihutisha iterambere iteganya ko mu 2024 abana bazaba bafite ikibazo cy’igwingira bazaba bageze kuri 19%, gahunda yo guhinga imboga mu turima tw’igikoni iri mu bifasha uturere muri gahunda yo kwihutisha gahunda yo kurwanya imirire mibi n’igwingira.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/kwita-ku-karima-kigikoni-kimwe-mu-bisubizo-bishatsemo-mu-kurwanya-imirire-mibi-nigwingira/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-22 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226093431/https://muhaziyacu.rw/amakuru/kwita-ku-karima-kigikoni-kimwe-mu-bisubizo-bishatsemo-mu-kurwanya-imirire-mibi-nigwingira/ |url-status=live }}</ref>
[[Dosiye:An agricultural field captured at afternoon.jpg|thumb|Akarima k'igikoni ni akarima gato bahinga munsi yurugo,bahingamo imboga nibindi bigoboka urugo umuntu atajya guhaha]]
== Ibindi Twamenya ==
Ku bijyanye na gahunda ya SPRP ibafasha mu kurwanya imirire mibi, bavuze ko yabafashije cyane kuko hari ababyeyi benshi bafashijwe, abajyanama b’ubuzima mu gukurikirana abana ndetse no gufasha mu guhugura abakozi n’abandi bantu batandukanye mu bijyanye no kurwanya igwingira ry’abana bato.<ref name=":0" />Iyo ufite imbuga nto ushatse watekereza kuhashyira akarima k’igikoni , uretse ibyo ushobora no gufata imifuka ugashyiramo itaka ubundi ugashyiramo dodo, ibitunguru, karoti n’ibindi icya mbere ni ukugira ubushake ukumva ko amafaranga uhora utanga ku mboga wayasigasira.Kugira akarima k’igikoni rero si umuteguro no kugira ngo bigaragare ko gahari gusa nko kubahiriza umurongo w’igihugu, ahubwo akarima k’igikoni ni ako gukoresha gahingwamo imboga z’ubwoko butandukanye kugira ngo kunganire gahunda yo kurwanya imirire mibi abana bahura na yo bikaba byabatera no kugwingira.G<ref name=":1" />ahunda yo kurandura burundu igwingira binyuze mu kwita ku karima k’igikoni ni gahunda yagezweho binyuze mu bukangurambaga mu baturage no gufatanya n’abafatanyabikorwa mu kurwanya imirire mibi n’igwingira.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
d4x0dis9v2if9yrvp1em67f5litpguc
Amasoko Y’imigezi
0
14118
138217
123502
2026-09-17T08:53:52Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138217
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:River RP.jpg|thumb|245x245px|umugezi]]
== Kwangirika kw'Amasoko y'Imigezi ==
[[Dosiye:Source of Ibo Stream in Western Equatoria State Tumbura County.jpg|thumb|Umugezi |242x242px]]
[[Dosiye:An_aerial_of_Nyabarongo_River_from_Nyungwe_National_Park_to_River_Nile._Emmanuel_Kwizera.jpg|thumb|Umugezi Nyabarongo ]]
Tuvuga ko amazi ari ubuzima, ntacyo twakora atabonetse kandi ncyeka ko kuyabona na bwo yanduye, byashyira ubuzima mu kaga kurushaho. Rero njyewe nasaba, nk’uko hari ingamba nyinshi zigamije kurengera ubuzima bwa muntu, hakabayeho n’ubukangurambaga mu batuye Umujyi wa [[Kigali]], kubungabunga imyobo buri wese akabigira ibye, twirinda ingaruka zirimo n’uko kwanduza amasoko y’amazi dukoresha.Bamwe mu batuye mu Mujyi wa [[Kigali]], bavuga ko bagihanganye n’ikibazo cyo kubona amazi meza, mu gihe hirya no hino hakigaragara za ruhurura, imisarani icukurwa ku bwinshi ndetse n’imyobo yagenewe gufata amazi, ariko bititabwaho ku buryo byaba indandaro yo kwanduza amasoko y’amazi bakoreshwa mu buzima bwa buri munsi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://panorama.rw/kigali-bifuza-uburyo-bwimicungire-yimyobo-ifata-amazi-hakumirwa-ibyanduza-amasoko-yimigezi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210093509/https://panorama.rw/kigali-bifuza-uburyo-bwimicungire-yimyobo-ifata-amazi-hakumirwa-ibyanduza-amasoko-yimigezi/ |archive-date=2022-12-10 |access-date=2023-02-22}}</ref>
[[Dosiye:Crocodile_River_(Limpopo),_South_Africa.jpg|thumb|Umugezi]]
[[Dosiye:River_at_Graaff-Reinet_-_South_Africa_(2417727921).jpg|thumb|Umugezi ]]
== Impuguke icyo zibivugaho ==
Bamwe mu mpuguke mu by’ibidukikije, bavuga ko mu gihe imisarane n’ibyobo bishyirwamo [[amazi]] yanduye byaba bikomeje gucungwa nabi, bishobora gukururira imijyi imwe n’imwe kurigita, kubw’ubucucike bw’abayituye.<ref name=":0" />Ku ruhande rw’Umujyi wa [[Kigali]], ngo bishobora gutera inkangu zikomeye bitewe n’ubuhaname bwawo, ndetse bikanagira ingaruka ku mazi abantu
[[Dosiye:Sunrise_over_the_Breede_river_(Western-Cape_South-Africa).jpg|thumb|Umugezi ]]
[[Dosiye:Lone_Fall,_Blyde_River_Canyon,_South_Africa_1.JPG|thumb|Umugezi ]]
bavoma.
[[Dosiye:Blyde_River_Canyon_Nature_Reserve_(ZA),_Lowveld_View,_Blyde_River_--_2024_--_9964.jpg|thumb|Umugezi ]]
[[Dosiye:Tugela_river_mouth.jpg|thumb|Umugezi ]]
[[Dosiye:Blyde_River_Canyon,_Mpumalanga,_South_Africa_(19895527493).jpg|thumb|Umugezi ]]
[[Dosiye:Blyde_River_Canyon,_Mpumalanga,_South_Africa_(20327449150).jpg|thumb|Umugezi ]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
62v1lhvkvvq9zbr361pt2701233mnbm
Uburobyi muri Ruhondo
0
14175
138039
124192
2026-09-17T08:14:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138039
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Fishing community.jpg|thumb|Uburobyi muri Ruhondo]]
[[Dosiye:Lake Ruhondo exotic view 01.jpg|thumb|ikiyaga cya Ruhondo]]
[[Dosiye:Sunset in the Baltic Sea 08.jpg|thumb]]
== Umusaruro ==
[[Dosiye:Kochi fishermen.jpg|thumb|Uburobyi]]
[[Dosiye:BD-fishermen.jpg|thumb|Kuroba amafi]]
Umusaruro w'uburobyi mu [[Ikiyaga Cya Ruhonda|kiyaga cya Ruhondo]] ni iyanga, Abarobyi batunga urutoki ibikoresho bidahagije ariko hari abandi bemeza ko ubuke bw’umusaruro, imvano ari imicungire idahwitse y’uburobyi buhakorerwa hamwe n'ibidukikije byangirika.<ref>https://igihe.com/ubukerarugendo/article/tujyane-gusura-ibiyaga-bya-burera-na-ruhondo-ubeho-nk-umwami-ku-kirwa-amafoto</ref><ref>https://radiotv10.rw/burera-abahinzi-bibishyimbo-barasaba-koroherezwa-kubona-ibiti-byo-gushingiriza/</ref><ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/ikiyaga-cya-ruhondo-cyafunguriwe-kuroba-umunsi-mwiza-ku-barobyi.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-02-23 |archive-date=2023-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223071314/https://ar.umuseke.rw/ikiyaga-cya-ruhondo-cyafunguriwe-kuroba-umunsi-mwiza-ku-barobyi.hmtl |url-status=dead }}</ref>
== Ruhondo ==
Ruhondo ni ikiyaga gihuriweho n’Uturere twa [[Akarere ka Musanze|Musanze]] na [[Akarere ka Burera|Burera]] kikaba ari impanga n[[Ikiyaga cya Burera|’ikiyaga cya Burera]] mu Majyaruguru y’u [[Rwanda]].<ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/Burera-Barasabwa-gutera-ibiti-bakanabibungabunga-kuko-bazi-akamaro-kabyo</ref>
== Uburobyi ==
Ni ikiyaga kibonekamo amafi yo mu bwoko butandukanye burimo indugu, inshonzi nini n'intoya indagara,isambaza zitewemo vuba, na Tilapia ariko ku kigero gito. Abaturiye Ruhondo bavuga ko kugira ikiyaga iwabo ari inyongeragaciro kandi binejeje. Benshi baturiye iki kiyaga ni barobyi batunzwe na bwo nk'akazi kabo ka buri munsi. Gusa aba barobyi batewe impungenge n’igabanuka ry' umusaruro bagereranije n’uwo bajyaga babona.<ref>https://www.rba.co.rw/post/Basanga-imicungire-mibi-yuburobyi-muri-Ruhondo-ari-yo-mu-ntadaro-zumusaruro-mubi</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/musanze-imirambo-y-abagore-babiri-barohamye-muri-ruhondo-yabonetse</ref><ref>{{Cite web |url=https://mail.igihe.com/ubukungu/article/uburobyi-mu-kiyaga-cya-kivu-bwahagaritswe-mu-gihe-cy-amezi-abiri |title=Archive copy |access-date=2023-02-23 |archive-date=2023-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223071308/https://mail.igihe.com/ubukungu/article/uburobyi-mu-kiyaga-cya-kivu-bwahagaritswe-mu-gihe-cy-amezi-abiri |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Corner of Ruhondo lake.jpg|thumb|ruhondo]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
rjs3iiusmh26mxmkwpy04tuhcld237w
Ibiti by'imbuto musanze
0
14178
137861
120638
2026-09-16T12:41:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137861
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Culinary fruits front view.jpg|thumb|Imbuto i Musanze]]
[[Dosiye:Pyrus pyrifolia fruit on tree PS 2z LR.jpg|thumb|ibiti byimbuto imusanze]]
[[Dosiye:13-09-01-kochtreffen-wien-RalfR-02.jpg|left|thumb]]
== Intangiriro ==
Umuyobozi w’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Biribwa (WFP) mu Rwanda, avuga ko kuba u [[Rwanda]] rugaragaza umwihariko n’ubudasa muri gahunda zizamura imibereho y’abaturage, ari urugero rwiza n’ibindi bihugu bikwiye kwigiraho.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/musanze-bateye-ibiti-by-imbuto-2-000-hagamijwe-kurandura-imirire-mibi</ref><ref>https://bwiza.com/?Musanze-Yasenyewe-inzu-n-uvuga-ko-ari-umuyobozi-ibiti-byayo-abikoresha-mu</ref>
== Umuganda ==
[[Dosiye:Annona squamosa fruit from Myanmar.jpg|thumb|Igiti cy'imbuto.]]
Yabigarutseho mu gikorwa cy’umuganda wabaye ku wa Gatandatu tariki 29 Ukwakira 2022, yifatanyijemo n’abaturage bo mu [[Akarere ka Musanze|Karere ka Musanze]], aho bateye ibiti bisaga 2000 by’imbuto.<ref name=":0" />
== Imbuto ==
Ibi biti by’imbuto tubibonye twari tubikeneye, kuko muri iki gihe [[avoka]] zanahenze ku masoko, dukeka ko byaba birimo guterwa n’uko abantu bahagurukiye kuzirya ari benshi, n’izigera ku masoko zikaba zidahagije. Ubu ibi biti duteye, natwe nk’abaturage bidatinze bitwunganira kwihaza mu ndyo iboneye tunasagurire amasoko, Abaturage bagaragaza ko babyitezeho kubunganira mu gihe kiri imbere, muri gahunda yo kurwanya imirire mibi.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
jpardl3lygvxgkzzc3l3k0dn897fl0v
Imvura ivanze n'amafi muri Australia
0
14180
137916
116038
2026-09-16T12:50:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137916
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:FMIB 43716 Reputed Shower of Fish and Nikolaisberg, Transylvania.jpeg|thumb|134x134px|Imvura yamafi muri Australia]]
[[Dosiye:Imvura yatebye mumashu.jpg|thumb|Imvura|130x130px]]
[[Dosiye:Monsoon rain in Yangon, Myanmar, 20160812 082637.jpg|thumb|129x129px|Imvura]]
[[Dosiye:Pond fish and pomfret fish.jpg|thumb|130x130px|Amafi]]
[[Dosiye:World Flag Map "Australia".png|thumb|132x132px|Flag map of Australia]]
Mu majyepfo ya Australia mu mpera z'icyumweru gishije habaye igitangaza hagwa imvura ivanze n'amafi, aho benshi babifashe nk'igitangaza ndetse bamwe bakavuga ko ayo mafi ari umugisha Imana yabahaye.
== Tumenye kuba biriteza urujijo ==
Umuyobozi Andrew Johnson Japanangka yavuze ko batunguwe n’uko imvura yaguye ikagwana n'amafi menshi.Yavuze ati Twabonye umuyaga mwinshi, werekeza mu gace dutuyemo ndetse twatekerezaga ko imvura igiye kugwa yonyine, ariko igihe imvura yatangiraga kugwa twabonye amafi agwana nayo.<ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/126324/australia-haguye-imvura-ivanze-namafi-biteza-urujijo-126324.html</ref> Japanangka yakomeje avuga ko ibyabaye ari umugisha waturutse ku Mana. Ati Yari amafi mazima angana n'ibiganza bibiri ubyegeranyije. Abana barafataga bakayashyira mu macupa ndetse n'ibibindi ariko hari bamwe mu baturage barayashyize mu bidendezi by'amazi uriya mbona ari umugisha waturutse kuri Nyagasani.<ref name=":0" />
== Ibindi Wamenya ==
Ayo mafi mato yamanutse mu kirere ubwo imvura yagwaga. Abatuye mu Majyaruguru ya Australia mu gace ka Lajamanu bavuze aya mafi menshi yamanukanaga n'imvura nyinshi yagwaga muri ako gace.Uwitwa Penny McDonald, yavuze ko mu mwaka 1980 nabwo babyutse bagasanga amafi yuzuye imihanda.Agira ati Nabyutse mu gitondo, icyo gihe nakoraga mu kigo cy' ishuri, kandi umuhanda wa kaburimbo uri inyuma y'urugo rwanjye wari wuzuye amafi. Yari amafi mato kandi yari menshi. Byari bitangaje gusa.<ref name=":0" />namakuru yatangajwe na ABC News avuga atari ubwa mbere amafi aguye aho byabereye muri Lajamanu kuko no mu mwaka 1974 byahayeho.Umuyobobozi ushinzwe amafi mu kigo ndangamurage n'ubuhanzi yo mu ntara y'amajyaruguru, Michael Hammer yatangaje ko ibyabaye ari ibidasanzwe.Umuyobobozi ushinzwe amafi mu kigo ndangamurage n'ubuhanzi yo mu ntara y'amajyaruguru, Michael Hammer yatangaje ko ibyabaye ari ibidasanzwe.Nubwo umuyaga ushobora guhuha mu nyanja ibinyabuzima bikagwa ahandi bitewe n'imiterere y'ikirere. Abaturage bavuze ko batunguwe no kubona imvura igwa ikamanukana n'amafi.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
5ht0aj9zuauu9r08l7es7vvccfs2vbt
Amashyiga muri Muhanga
0
14187
138569
117362
2026-09-17T11:36:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138569
wikitext
text/x-wiki
== Intangiriro ==
Abaturage bo mu midugudu itatu y’akagari ka Ruli mu murenge wa Shyogwe mu [[Akarere ka Muhanga|karere ka Muhanga]] bahawe amashyiga ya kijyambere ya cana rumwe arondereza ibicanwa, bakemeza ko azabakemurira ikibazo cy’inkwi cyari kibabangamiye.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/shyogwe-abaturage-1-009-bahawe-amashyiga-ya-cana-rumwe-azabakemurira-ikibazo-cy-inkwi</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/kamonyi-ishyiga-rya-cana-rumwe-ryongereye-umusaruro-w-ababumbyi</ref>
[[Dosiye:Indonesian brick stove.jpg|thumb|112x112px|Amashyiga ya rondereza]]
[[Dosiye:Hobo stove convection 2.jpg|thumb|Amashyiga ya kijyambere|120x120px]]
== DelAgua ==
[[Dosiye:Iron stove calan.jpg|thumb|225x225px]]
Igikorwa cyabaye kuri uyu wa Gatandatu tariki 26 Ukuboza 2020, ayo mashyiga akaba yatanzwe ku bufatanye bwa kompanyi ya DelAgua ndetse n’ubuyobozi bw’uwo murenge, bikaba bibujijwe ko uhawe iryo shyiga yarigurisha.<ref name=":0" />
== Ishyiga ==
[[Dosiye:Amashyiga ya kinyarwanda.jpg|thumb|Amashyiga Ya Kinyarwanda|134x134px]]
[[Dosiye:Muhang.jpg|left|thumb|132x132px]]
Abaturage bahawe ayo mashyiga bayishimiye cyane, kuko ngo kubona inkwi byabagoraga ndetse n’amakara akaba ahenze cyane, nk’uko Minani Vincent wo mu mudugudu wa Karama wari umaze kuyifata abisobanura. Ishyiga bampaye riranshimishije cyane kuko nakoreshaga inkwi nyinshi mu ziko bikangora kuzibona none ndasubijwe. Ubu tuzajya ducana umwase umwe utageze no kuri metero uhishe inkono bityo turengere amashyamba kuko agenda ashira kandi n’amakara ahenze kuko ugura nk’akadobo ka 400 ntikagire icyo kamara, tukaba dushimira Leta yadufashije.<ref name=":0" />
== Ibindi ==
Leta ishishikariza Abanyarwanda gukoresha ibindi bicanwa nka gaze, briquette n’ibindi mu rwego rwo kurengera ibidukikije ndetse no kugabanya ihumana ry’ikirere.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Amashyiga]]
j41h679ab36ya29fsyhnaj7nmvxevtv
Ubuzima muri Kenya
0
14192
138055
116015
2026-09-17T08:16:19Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138055
wikitext
text/x-wiki
Bavuga ko imwe mu miryango muri Kenya, irya rimwe gusa ku musi, cangwa ntirye na rimwe kubera ibiciro by'ibiribwa byazamutse kurwego ruhambaye.<ref name=":0">https://www.bbc.com/gahuza/articles/c160k3ln50jo</ref>
[[Dosiye:Kenya_location_map_SVG.svg|thumb|Map ya Kenya|143x143px]]
== Ubuzima Buhenze muri Kenya. ==
Ukwiyongera kw'ubuzima buhenze bishitse mu gihe Kenya yajyaga kujya mu matora rusange ku tariki 9 z'ukwezi kw'umunani mu mwaka 2022. Icyo kibazo kiza mu biri imbere mu kwiyamamaza kw'abakandida babiri baza imbere bashaka gusimbura Uwarumuyobizi wicyogihugu.<ref name=":0" />bavugako basaba gufungurira amasoko hanyuma bagatanga akazi.Hatekerezwa kugabanya ibiciro by'ibintu bya kenerwa cyane nkibyo bazamuriye ibiciro byabyo, kugira ngo mu gihe ushoboye kubona amafaranga make, ushobore kubona ico ufungura.
[[Dosiye:Daily_life_in_kilifi_mombasa_kenya.jpg|thumb|ibyo kurya birahenze muri kenya|117x117px]]
== Ingaruka Bitera ==
Umuhanga wo mw'ishirahamwe International Crisis Group,Meron Elias, agaragaza ko ubuzima buhenze bushobora gutera umutekano muke.n'aho ibizava mu matora kikaba ari ikintu ciza kuri demokrasi ya Kenya turatinya ko hashobora kuba agahinda gafatiye ku biciro by'ibifungurwa bihanitse hanyuma izamuka ry'ibiciro muri rusange rishobora gutuma abanye politike biborohera gushora abanyagihugu bashavuye mu mumihanda.<ref name=":0" />Hari kandi n'ubwoba ko urubyiruko rutagira akazi rushobora guhabwa akazi n'abantu b'inkozi z'ibibi.
[[Dosiye:Getting_life-saving_support_to_children_with_malnutrition_in_Kenya_(6219642149).jpg|thumb|Bwake mu bana bo muri Kenya |116x116px]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
qh7qg3g7jq1gicpozut4e911ixym309
Imyotsi
0
14193
137826
127964
2026-09-16T12:37:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137826
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Candle smoke structure 1.jpg|thumb|Imyotsi]]
[[Dosiye:Navajo generating station Page 2.jpg|thumb|imyotsi]]
[[Dosiye:U.S. Air Force at Pittsburgh air show.jpg|left|thumb]]
Imyotsi y’imodoka n’iyo gutekesha inkwi ku isonga mu bihumanya ibidukikije n'ikirere cy’u [[Rwanda]].<ref name=":0">https://igihe.com/ibidukikije/article/imyotsi-y-imodoka-n-iyo-gutekesha-inkwi-ku-isonga-mu-bihumanya-ikirere-cy-u</ref>
== Ubushakashatsi ==
Nyuma y’uko ubushakashatsi bugaragaje ko imyuka isohorwa n’imodoka ndetse n’imyotsi ikomoka ku gutekesha [[inkwi]] n’amakara bigize 80% by’imyanda yanduza umwuka mu kirere cy’u Rwanda, Abanyarwanda basabwe kubahiriza amabwiriza yashyizweho agamije kubungabunga [[ikirere]] no kwita ku [[Ibidukikije|bidukikije]] muri rusange ariko na Leta igafasha mu gukuraho imbogamizi zihari.<ref name=":0" /><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abasaga-80-mu-rwanda-baracyakoresha-inkwi-mu-guteka-ubushakashatsi</ref>
[[Dosiye:Imvyotsi.jpg|thumb|Imyotsi nayo iri mubihumanya ikirere dutuye kuko yangiza umwuka duhumeka]]
== Ibidukikije ==
[[Dosiye:Imodoka zikoreaha amashanyarazi.jpg|thumb|mu Rwanda hafashwe ingamba zo gukoresha iodoka zidasohora ibyotsi bihumanya ikirere cyane cyane nk'izi zikoresha amashanyarazi]]
Raporo y’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe kurengera Ibidukikije (REMA) yo mu 2021, igaragaza ko mu bihumanya ikirere, imyuka isohorwa n’imodoka ifata 40% ibicanwa birimo inkwi n’amakara bigafata 40% naho 20% isigaye igaterwa n’ibindi bitandukanye birimo ibikoresho by’ikoranabihanga bishaje n’indi myanda. REMA imaze iminsi mu Cyumweru cy’ibidukikije hakorwa ubukangurambaga bwo kubungabunga ibidukikije hanategurwa kwizihiza Umunsi Mpuzamahanga w’Ibidukikije ku wa 5 Kamena.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/09/imyotsi-yavaga-mu-ruganda-rwa-steelrwa-yashakiwe-igisubizo-abaturage-barabyishimiye/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-23 |archive-date=2025-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216115021/https://umuseke.rw/2021/09/imyotsi-yavaga-mu-ruganda-rwa-steelrwa-yashakiwe-igisubizo-abaturage-barabyishimiye/ |url-status=dead }}</ref>
== ikirere ==
Ubushakatsi bwakozwe bugaragaza ko imyuka yanduza ikirere cy’u Rwanda ikunze kuboneka ku bwinshi mu gihe cy’impeshyi hava izuba ryinshi, ikagabanuka mu gihe cy’itumba hagwa imvura kuko iyo iguye isukura ikirere.<ref>https://theforefrontmagazine.com/rwandaibinyabiziga-bisohora-imyotsi-myishi-ihumanya-ikirere-byahagurukiwe/</ref>
== Ibisubizo ==
* [[Dosiye:Ikirere c'ikabonobono.jpg|thumb|Ikirere cyo mu Rwanda kirahehereye]]Mu bisubizo byashakwa harimo gushyirwa ingufu mu gutoza abaturage gutekesha gaz ariko bakagabanyirizwa n’igiciro cyayo kugira ngo boroherwe no kuyigondera. Ikindi ni ugukoresha imbabura zirondereza ibicanwa.<ref name=":0" />
* Hatanzwe ibitekerezo ko mu kugabanya imyuka ituruka mu modoka, u Rwanda rukwiye gushyiraho amategeko akumira imodoka zishaje zinjizwa mu gihugu ndetse n’ufite imodoka ishaje akajya ayisorera kugira ngo bamuce intege ayireke ntikomeza kwanduza ikirere.
* Ikindi ni ugushishikariza abaturage gukoresha imodoka zitwara abantu muri rusange aho kugira ngo buri wese yumve yatunga imodoka ye bwite, kuko zaba nyinshi mu gihugu.
* Hagaragajwe kandi ko abantu bashobora gukoresha amagare mu ngendo bakora kuko u Rwanda atari igihugu kinini ndetse hakongerwa n’ingufu mu kuzana mu Rwanda moto zikoresha amashanyarazi.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ikirere]]
[[Ikiciro:Amashyamba]]
j0socg01wlg3xawgdu72n9eerib2ts2
Gahunda yoguca Pulasitike
0
14196
138391
110820
2026-09-17T10:20:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138391
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Pollution plastique Kaélé.jpg|thumb|pulasitike|162x162px]]
[[Dosiye:Plastics in strata.jpg|thumb|151x151px|Pulasitike]]
[[Dosiye:Plastics for recycling - geograph.org.uk - 5172800.jpg|thumb|149x149px|Pulasitike ]]
Ikigo cy’Igihugu gishinzwe kubungabunga Ibidukikije (REMA) kivuga ko hashyizweho itegeko ryo gukumira pulasitike mu Rwanda kuko byangiza ubutaka bigateza n’ibibazo birimo imyuzure n’ibindi.
[[Dosiye:Plastic straws do not decay in the soil for years. here in 2019 it was dug up and many plastic wastes could be seen in the soil.jpg|thumb|167x167px|pulasitic mubutaka ]]
== Uko gahunda yarihagaze yoguca Pulasitike ==
Ni umwanzuro wafashwe mu 2008 hagamijwe gukumira ingaruka pulasitike n’amasashi biteza mu [[Rwanda]] ariko kugeza ubu haracyari ikibazo cy’ibikoresho byo gupfunyikamo ku buryo byatumye intego itagerwaho.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/guca-amasashi-byagize-akamaro-ku-gihugu-no-ku-bidukikije-rema</ref>REMA ivuga ko Isi yugarijwe n’ikibazo cy’ingutu cy’ibikoresho bikoze muri pulasitike kuko bituma amazi adatemba uko bikwiye, bikabangamira amazi y’inyanja n’imigezi n’ibiyaga ndetse bikica ibinyabuzima byo mu mazi.Mu [[Rwanda]] ibikoresho bikoze muri pulasitike bikoreshwa inshuro imwe nk’amasashi byagiye bigira ingaruka mu guteza imyuzure no gutuma umusaruro w’ubuhinzi uba muke bitewe n’uko ayo masashi abuza amazi kwinjira mu butaka. Ibyo bikoresho bya pulasitike kandi byagiye bihumanya ikirere igihe byabaga bitwitswe.<ref name=":0" />
== Amategeko n'Icyo yaragamije ==
Mu mwaka 2008 mu [[Rwanda]] hatowe itegeko ryerekeye kubuza ikorwa, itumizwa, ikoreshwa n’icuruzwa ry’amasashi akoze muri pulasitike mu gihugu. Kubera ko andi moko ya pulasitike (atari amasashi akozwe muri pulasitike) na yo abangamira ibidukikije, byabaye ngombwa ko itegeko ryagurwa kugira ngo rirengere n’ayo moko yandi ya pulasitike.<ref name=":0" />By’umwihariko ibikoresho bikoreshwa mu buvuzi, ubuhinzi n’amashyamba, itwarwa ry’imyanda n’isukura, ubwubatsi, ibikoresho by’inganda n’ibikorwa by’amacapiro ni byo byemerewe gusaba urushushya rwo gukoresha amasashi cyangwa pulasitike zikoreshwa inshuro imwe.<ref name=":0" />REMA isobanura ko iryo tegeko rigamije kubuza ikoreshwa ritari ngombwa n’ijugunywa ry’ibikoresho bikozwe muri pulasitike bikoreshwa inshuro imwe kuko byari bimaze kuba umutwaro ku bidukikije.Usibye amatafari, mu bikoresho bya pulasitike hashobora gukorwamo ama-Pavé. Hari ibindi bihugu bikora amapoto y’amashanyarazi byifashishije amacupa n’intebe za pulasitike ku buryo adakomeza kuba ikibazo mu kwangiza ibidukikije.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
8zk8k4vxl1yao4yxvf0h3tl4ltcpdra
Ubuhumbikiro bw’ibiti
0
14213
138146
133480
2026-09-17T08:38:41Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138146
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Orchid collection.jpg|thumb|ubuhumbikiro bw’ibiti]]
[[Dosiye:Igiti 5123.jpg|left|thumb]]
2021-2022 buri kagari kazaba kifitiye ubuhumbikiro bw’ibiti.
[[Dosiye:Avocado_newly_grafted_seedlings.jpg|thumb|ubuhumbikiro bw avoka ]]
== Intangiriro ==
Umukozi w’[[Akarere ka Rwamagana]] uyobora ishami ry’ubuhinzi n’umutungo kamere, avuga ko umwaka w’ingengo y’imari 2021/2022 buri kagari kazaba gafite ubuhumbikiro bw’ibiti, kugira ngo byorohereze abaturage kubibona hafi kandi ku giciro gito ndetse binafashe bamwe kubona akazi.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/rwamagana-2021-2022-buri-kagari-kazaba-kifitiye-ubuhumbikiro-bw-ibiti</ref><ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/yashinze-ubuhumbikiro-bwa-macadamia-mu-myaka-5-azaba-afite-uruganda-ruzitunganya/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-23 |archive-date=2023-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223095847/https://kiny.taarifa.rw/yashinze-ubuhumbikiro-bwa-macadamia-mu-myaka-5-azaba-afite-uruganda-ruzitunganya/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Million_Trees_Nursery_and_Eco_Learning_Center_Eddie's_Barn_19.jpg|thumb|Ubuhumbikiro bw’ibiti by imbuto]]
== Ubuhumbikiro ==
Abayobozi bavuga ko bazi akamaro k’[[Ibiti byimeza|ibiti]] ariko nanone ngo kubibona ari ingume cyane ko bisaba kujya kubishaka mu buhumbikiro. bAvuga ko amafaranga 50 agurwa urugemwe rumwe rw’igiti ari menshi ugereranyije n’ubushobozi bw’abaturage, Kubona ibiti ni ukujya kubishaka mu buhumbikiro, igiti kimwe ni amafaranga 50 kandi si buri wese wayigondera bitewe n’umubare ashaka. Bishoboka babiduha ku buntu ariko bakibanda ku by’imbuto kandi na byo byera vuba kuko ibyo tubona ni ibikurira igihe kirekire”.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Sungai-Mangis_Sabah_Tamaco-Oil-Palm-Nursery-02.jpg|thumb|ubuhumbikiro]]
[[Dosiye:Mango_newly_grafted_seedlings.jpg|thumb|ubuhumbikiro bw'imyembe]]
== Akagari ==
[[Dosiye:Domaine Rigot-pépinière-03.jpg|thumb|225x225px|Ibuhumbukiro]]
ku bufatanye na Minisiteri y’Ibidukikije ndetse na Tubura, hazashyirwa ubuhumbikiro bw’ibiti kuri buri kagari. buri kagari kazaba gafite ubuhumbikiro, abaturage bazabona akazi batunge imiryango yabo mu buryo bwa Himo, babone ibiti hafi yabo kandi hazibandwa ku biti by’imbuto bifuza cyane, Avuga ko kugira ngo ibiti biterwa bikure neza kandi n’abaturage babishishikarire ndetse binaboneke ku giciro kibereye buri wese bagiye kubegereza ubuhumbikiro bwabyo.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ubuhumbikiro]]
[[Ikiciro:Ishyamba]]
guozr27x32ch94wtlqwuxxvu22ktxcb
Ishyamba muri Nyaruguru
0
14224
138523
111653
2026-09-17T11:09:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138523
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ibiti birebire bya Nyungwe.jpg|thumb|Ishyamba muri Nyaruguru]]
[[Dosiye:A Forest located at Nyaruguru district, with a path where passangers used to pass through.jpg|thumb|ishyamba riherereye muri nyaruguru]]
[[Dosiye:Bamboo Forest, Arashiyama, Kyoto, Japan.jpg|left|thumb]]
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Rwandan Amazing forest.jpg|thumb|ishyamba]]
Abatuye mu [[Akarere ka Nyaruguru|Karere ka Nyaruguru]] bagiye basazurirwa amashyamba yatewe mu myaka ya 1970, barishimira inkunga batewe, by’akarusho bakanabihabwa akazi muri ibyo bikorwa kabahesheje amafaranga yo kwikenuza.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nyaruguru-bishimira-ko-basazuriwe-amashyamba-bakanahabwamo-akazi</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/nyaruguru-barifuza-ingemwe-zihagije-z-ibiti-by-imbuto</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nyaruguru-yafashwe-azira-kwica-inyamaswa-y-ishyamba-no-gukwirakwiza-urumogi</ref><ref>https://www.rba.co.rw/post/Nyaruguru-Abatujwe-mu-mudugudu-wa-Kivugiza-bariruhutsa</ref>
== Amashyamba ya kera ==
[[Dosiye:Eiche bei Graditz.jpg|thumb|Igiti ]]
ni umwe mu bagize amahirwe yo gutererwa ishyamba ry’inturusu bundi bushya, mu gikorwa cy’Akarere ka Nyaruguru cyo kuvugurura amashyamba ya Leta, n’ay’abaturage byegeranye, Ishyamba bansazuriye ryari rimaze igihe kirekire kuko ryatewe muri za 73, Ryari rishaje ku buryo ritari ricyera neza. Nagombye kuba nararisazuye ku giti cyanjye, ariko byansabaga amafaranga menshi kandi n’abana baba bakeneye amafaranga y’ishuri.<ref name=":0" />
== Ibindi ==
Amashyamba asigaye akaba ayo gushaka ibikoresho byifashihwa, urugero nk’ingemwe mu gusazura amashyamba, Muri rusange kandi amashyamba asigaye gusarurwa ari kuri hegitari zibarirwa mu bihumbi bibiri.<ref name=":0" /><ref>http://ingenzinyayo.com/2017/05/18/akarere-ka-nyaruguruishyamba-siryeru/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Amashyamba]]
pw9vwn0qzgo43spzq5yao81lgj1vs0r
Igishanga cy’Akanyaru
0
14240
138293
120210
2026-09-17T09:25:39Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138293
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Болото Селигер.JPG|thumb|Igishanga cy'akanyaru|160x160px]]
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Igishanga.jpg|left|thumb]]
Igishanga cy’Akanyaru kizwi nk'igishanga cy’Akagera ni igishanga kiri kumugezi w'akanyaru mu [[Akarere ka Gisagara]] aho abaturage bacyishimiye, Iki kibaya cy’Akanyaru gifite ubuso bwa 4 200Ha hakaba hakorereamo imirimo itandukanye <ref name=":0">https://kubahonet.com/2017/07/06/akarere-ka-gisagara-utura-umuba-wibijumba-ukabara-inoti/#more-39188</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/bizeye-ubukire-ku-buhinzi-bw-ibijumba-bikungahaye-kuri-vitamine-a</ref>
[[Dosiye:Akanyaru river.jpg|thumb|umugezi w'akanyaru|153x153px]]
== Ibikorwa bibera muKanyaru ==
Iki kibaya haberamo imirimo itandukanye :
* [[Dosiye:Igishanga mubihe byimvura.jpg|thumb|Igishanga|217x217px]]harimo imirimo y'ingufu z'amashanyarazi, harimo uruganda ruzabyaza amashanyarazi ya 80MW akomoka kuri nyiramugengeri .<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/ikibaya-cyakanyaru-kigiye-gutanga-80mw-zamashanyarazi.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224120032/https://ar.umuseke.rw/ikibaya-cyakanyaru-kigiye-gutanga-80mw-zamashanyarazi.hmtl |url-status=dead }}</ref>
* Harimo ikindi gice gikorerwamo ubuhinzi aho bahinganga ibijumba ariko mbere hakaba harahingwaga [[Umuceli|umuceri]] n’[[Ikigori|ibigori]] nk’ibihingwa byatoranyijwe, aho igihingwa cy’[[ibijumba]] cyari kimaze kuba ingume mu Karere kose ndetse n’ahandi henshi mu [[Intara y'amajyepfo|Ntara y’Amajyepfo]].<ref name=":0" /><ref>https://www.rba.co.rw/post/Gisagara-Kwishakamo-ibisubizo-bakitunganyiriza-igishanga-byabarinze-inzara</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Amazi]]
djtflku7h7dyvfrvleju69j3o8d7wzu
Nyiramunukanabi
0
14262
138000
133446
2026-09-16T13:04:26Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138000
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:201211 197 San Diego Botanic Gdn - Herb Garden, Tagetes lemmonii Mountain Marigold or Mexican Marigold.jpg|thumb|Nyiramunukanabi|165x165px]]
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Cottage- and herb garden on the Kirchberg plateau, Reinhausen 02.jpg|left|thumb]]
Ibi byatsi ubusanzwe byitwa nyiramunukanabi cyangwa kinuka bitewe n’agace, Nyiramunukanabi ni kimwe mu byatsi byahindutse ibikoreshwa mu [[Akarere ka Ngoma|Karere ka Ngoma]] na [[Akarere ka Kirehe|Kirehe]] kuko hari uruganda rubyaza amavuta ibi byatsi. Ni [[Amavuta ya Elayo|amavuta]] y’ibanze cyangwa huile essentiel kuko yifashishwa mu nganda zikora imibavu.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.isangostar.rw/abahinzi-barasaba-ko-hakorwa-ubushakashatsi-bwimbitse-ku-miti-ikoreshwa-mu-guhungira-imyaka |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224132802/https://www.isangostar.rw/abahinzi-barasaba-ko-hakorwa-ubushakashatsi-bwimbitse-ku-miti-ikoreshwa-mu-guhungira-imyaka |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.rba.co.rw/post/Nyiramunukanabi-ninturusu-imari-ishyushye-ku-batuye-i-Kirehe-na-Rutsiro</ref>
[[Dosiye:201009 126 San Diego Botanic Garden - New World Desert Garden, Parkinsonia aculeata Mexican Palo Verde Tree.jpg|thumb|181x181px|Nyiramunukanabi yakuze]]
== Mu buhinzi ==
Abahinzi bakoresha ibyatsi bigiye bitandukanye iyo barimo barinda imyaka yabo mu buryo buri gakondo basanzwe bifashisha barinda umusaruro wabo ibyomyi mu gihe cyo guhunika. Ubuyobozi bw’ikigo gishinzwe guteza imbere ubuhinzi n’ubworozi ndetse n'ubushakatsi naho bahera bafata nyiramunuka nabi nk'ingirakamaro yashakirwaho umuti.<ref name=":0" /><ref>https://www.youtube.com/watch?fbclid=IwAR2Y_H1QD3D-m27y_XY1HEzWcuYEi3k8gyzIr9b_uZjAwj8PmLcD0dfcv9c&v=vLjHLIIjO6s&feature=youtu.be</ref>
[[Dosiye:Seethawaka botanical garden 01.jpg|thumb|Nyiramunukanabi|163x163px]]
== Aho Ikoreshwa ==
Hari abakoresha nyiramunukanabi: ni ibyatsi bimera bikanuka nabi ndetse niyo ubishyize ku ntozi ziriruka.<ref name=":0" /> nyiramunukanabi ivamo amavuta. Nyiramunukanabi havamo umuti uterwa ku myaka ngo itazamo imungu.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/IPRC-South-Bikorera-umuti-wica-udukoko-twangiza-imyaka</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
ix75n4f981em2t855324pks1qo428is
Indimu
0
14266
138001
126084
2026-09-16T13:04:38Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138001
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Lemon Tree 1.jpg|thumb|Igiti cy'indimu|165x165px]]
[[Dosiye:Unripe lemon.jpg|thumb|indimu|157x157px]]
[[Dosiye:Lemon tree 2.jpg|left|thumb]]
[[Dosiye:Lemon.jpg|thumb|indimu(orange)]]
[[Dosiye:Lemon.JPG|thumb|indimu]]
[[Dosiye:Lemon - whole and split.jpg|thumb|indimu]]
[[Dosiye:Green Lemon.jpg|thumb|igiti k'indimu]]
== Ubusobanuro ==
Indimu ni [[urubuto]] rwiza kandi rufite akamaro gakomeye ku buzima bw’umuntu, Nk’uko tubibona indimu zishobora kunyobwa mu mazi cyangwa zikaribwa nk’imbuto bisanzwe, indimu ikungahaye cyane ku [[butare]] bwa “potassium”, “calcium”,”copper”, ndetse ikagira na vitamine A, B na C ndetse na Fer. Ikindi kandi indium ni urubuto rutagira ibinure bibi.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/dore-impamvu-ukwiye-kurya-indimu-buri-munsi</ref><ref>https://igihe.com/ubuzima/coronavirus/article/rbc-yaburiye-abakoresha-indimu-tangawizi-n-inturusu-bivura-covid-19</ref>
== Amazi arimo indimu ==
[[Dosiye:Lemon Tree 1 2017-04-21.jpg|thumb|igiti cy'indimu|157x157px]]
Aya [[Amazi|mazi]] aha umubiri wawe ubudahangarwa buhagije, kubera vitamin C irimo ihagije inagufasha kurwanya stress cyane. Afasha mu igogorwa ry’ibiryo no gusukura urwungano ngogozi. Ku bantu bagira ikibazo cyo gutinda kw’ibiryo mu nda bakumva batumbye, ikirungurira, cyangwa gutura imibiri cyane, uyu ni umuti mwiza cyane. Indimu isukura umubiri wawe muri rusange. Niba ushaka gusohora imyanda n’ubundi burozi bwangiza ingingo zawe uyu ni umuti w’ibanze, kuko utera uturemangingo twawe gukora cyane ndetse n’umwijima ugakora neza.<ref>{{Cite web |url=https://umutihealth.com/amazi-arimo-indimu/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224134642/https://umutihealth.com/amazi-arimo-indimu/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/reba-akamaro-gakomeye-utari-uzi-amazi-arimo-indimu-afitiye-umubiri-w-umuntu-n</ref>
[[Dosiye:Lemon - whole and split.jpg|thumb|Indimu.|146x146px]]
== Ku bagore ==
Kunywa amazi arimo indimu bihuzwa n’ibyiza byinshi ku magara, birimo kugira uruhu rwiza n’igogora ryiza. Ariko se ibigaragazwa na siyanse ni ibyo kwizera kuko ku [[Umugore|bagore]] bituma babobera byoroshye.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c25eeennk0ko</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.agasaro.com/spip.php?article4125 |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2024-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228025546/http://www.agasaro.com/spip.php?article4125 |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Citrus limon (Rutaceae).jpg|thumb|indimu nyinshi|144x144px]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
26aq2bgih2gm19w4h4m7icve517scgr
Urukangaga
0
14278
138203
111799
2026-09-17T08:52:18Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138203
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Cyperus papyrus5.jpg|thumb|Urukangaga|144x144px]]
== Ubusobanuro ==
[[Dosiye:Cyperus papyrus kz09.jpg|thumb|Urukangaga|177x177px]]
[[Dosiye:Cyperus papyrus 30zz.jpg|thumb|Urukangaga|160x160px]]
Urukangaga ni bumwe mu ikoresho abakurambere b’Abanyarwanda bari bafite ubwo bacyeneraga kubaka, ubumenyi bari bafite buhambaye mu bikorwa bitandukanye, Bimwe muri byo bigaragarira mu bwubatsi; Guhera mu kurambagiza ikibanza, ibikoresho byifashishwaga, ibipimo mu gusiza, ibice bitandukanye bahaga inzu, [[isuku]] n’imitako byose byitabwagaho mu buryo bwihariye n'urukangaga mu gusakara.<ref name=":0">https://igihe.com/umuco/article/ubwubatsi-bwa-kinyarwanda-ibyerekana-ubumenyi-buhambaye-bw-abakurambere</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/byaba-byiza-ibishanga-bidahinzwe-uko-byakabaye-byose-prof-bizuru</ref>
== urukangaga ==
[[Dosiye:Cyperus papyrus kz10.jpg|thumb]]
urukangaga ubundi turusanga mugishanga, urukangaga rukora ibintu byinshi nko kuboha imisambi cyangwa imice, Urukangaga rwifashishaga kandi mu bwubatsi bwa gakondo basakazaga ubwatsi ndetse Bifashishaga umukenke, uruguhu, ishinge cyangwa urukangaga. Imigozi yabaga ari imihotore, imivumu, imika cyangwa ibirere.<ref name=":0" /><ref>https://www.rba.co.rw/post/Bugesera-Urufunzo-rutembera-mu-mazi-rwafunze-imiyoboro-yamazi</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ubwatsi]]
rcxgn19qhns6bt4bguzi0bjpmndu268
Inkuka
0
14285
138294
127969
2026-09-17T09:25:46Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138294
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kingston, riverbank - geograph.org.uk - 2397995.jpg|thumb|Inkengero z'ikiyaga cyangwa uruzi|150x150px]]
[[Dosiye:Kubura k'ubwatsi.jpg|thumb|ubutaka|159x159px]]
[[Dosiye:Ubutaka - Land.jpg|left|thumb]]
== Ubusobanuro ==
Inkuka ni ubutaka buhehereye bubonekaho ibyatsi kurusha ibiti cyangwa [[Igiti|ibiti]] bikunze kugaragara ku nkengero z’ibiyaga n’imigezi ku buryo biziba icyuho hagati y’indiri y’urusobe rw’ibinyabuzima byo mu mazi no ku butaka.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-44397962</ref><ref>https://www.radiyoyacuvoa.com/a/6507620.html</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/umuti-w-ubukene-no-gukemura-ibibazo-by-abaturage-akari-ku-mutima-wa-minisitiri</ref><ref>https://leprophete2.rssing.com/chan-63237759/all_p2.html</ref>
[[Dosiye:Parish Boundary, River Ouse - geograph.org.uk - 3091696.jpg|thumb|164x164px|Inkombe zumugezi]]
== Inkombe ==
[[Dosiye:Shores of a sea loch - geograph.org.uk - 3968981.jpg|thumb|inkuka|158x158px]]
Ubutaka buri muri metero 50 uvuye ku nkombe z’ibiyaga na metero 10 uvuye ku nkombe z’imigezi buri mu mutungo rusange wa Leta, Itegeko rigenga Ibidukikije mu [[Rwanda]] , rivuga ko bitemewe gushyira ibikorwa by’[[ubuhinzi]] cyangwa inyubako mu butaka buri muri izo metero.<ref>{{Cite web |url=https://www.rema.gov.rw/info/details?tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=341&cHash=9f418890779dcd5c55140d7558d8d113 |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211101847/https://www.rema.gov.rw/info/details?tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Bnews%5D=341&cHash=9f418890779dcd5c55140d7558d8d113 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/04/amazi-arenga-inkombe-za-tanganyika-yafunze-ibikorwa-numuhanda-i-bujumbura/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224210917/https://umuseke.rw/2021/04/amazi-arenga-inkombe-za-tanganyika-yafunze-ibikorwa-numuhanda-i-bujumbura/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://magazine.bnp-medium.com/bujumbura-ibomoka-ryinkombe-zinzuzi-ryoba-rigiye-gutorerwa-umuti/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=bujumbura-ibomoka-ryinkombe-zinzuzi-ryoba-rigiye-gutorerwa-umuti |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224205415/https://magazine.bnp-medium.com/bujumbura-ibomoka-ryinkombe-zinzuzi-ryoba-rigiye-gutorerwa-umuti/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=bujumbura-ibomoka-ryinkombe-zinzuzi-ryoba-rigiye-gutorerwa-umuti |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ubutaka]]
bz2ikywd2pzakyomj71rcbynhsu9eze
Inyubako
0
14286
138104
134148
2026-09-17T08:26:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138104
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Green Kigali.jpg|thumb|inyubako muri Kigali|160x160px]]
[[Dosiye:Inzu ya kinyarwanda 2.jpg|thumb|Inyubako|159x159px]]
[[Dosiye:Spain.Catalonia.Barcelona.Vista.Torre.Agbar.jpg|thumb|inyubako|158x158px]]
[[Dosiye:2016 Grevillia (31122624310).jpg|thumb|133x133px|Inzu yo guturamo]]
[[Dosiye:Inzu akera.jpg|left|thumb]]
[[Dosiye:Kigali (6817417085).jpg|thumb|inyubako]]
== Ubusobanuro ==
Inyubako cyangwa icyubakwa ni ikintu cyose aho kiva kikagera cyubatse cyangwa se giteretse ahantu hamwe cyangwa kimukanwa gifite inkuta cyagwa ibisenge gishobora guhungabanya [[ibidukikije]].<ref>https://books.google.com/books?id=kH8gcJvVWfIC&pg=PA110</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=search&recherche=inyubako |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224211838/https://umuryango.rw/index.php?page=search&recherche=inyubako |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubukungu/article/inyubako-utc-ya-rujugiro-si-ukugurishwa-gusa-ahubwo-ishobora-no-gusenywa</ref>
[[Dosiye:Inzu akera.jpg|left|thumb]]
== Amoko y'inyubako ahari ==
* Inyubako z'umuco
* Inyubako z'ubucuruzi
* Inyubako zo guturamo
* Inyubako zikorerwamo ubuhinzi
* Inyubako zivanze, nko kwa muganga, izuburezi, amahoteli.<ref>https://web.archive.org/web/20230224211842/https://agakiza.org/Itorero-rya-ADEPR-ryatangije-inyubako-y-akataraboneka.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/inyubako-nshya-yibiro-byakagali-ka-gituza-byubatswe-ku-bufatanye-nabaturage-byatashwe-ku-mugaragaro |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224211841/https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/inyubako-nshya-yibiro-byakagali-ka-gituza-byubatswe-ku-bufatanye-nabaturage-byatashwe-ku-mugaragaro |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/inyubako-10-za-mbere-zihenze-i-kigali-nagaciro-kazo/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224211847/https://yegob.rw/inyubako-10-za-mbere-zihenze-i-kigali-nagaciro-kazo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/Inyubako-Polisi-ikoreramo-ku-Muhima-yibasiwe-n-inkongi</ref><ref>https://www.rba.co.rw/post/Perezida-Kagame-yafunguye-inyubako-zubuzuruzi-za-CHIC-ltd-na-Kigali-Heights</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/inyubako-ziteye-ubwuzu-muri-kigali-nshya-amafoto?fbclid=IwAR0In_cxWS_XhkPr1m18MJECQELy0AA-Gzgn8HcfAzzX9do6qPCviJ28kjI |title=Archive copy |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224211841/https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/inyubako-ziteye-ubwuzu-muri-kigali-nshya-amafoto?fbclid=IwAR0In_cxWS_XhkPr1m18MJECQELy0AA-Gzgn8HcfAzzX9do6qPCviJ28kjI |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Inyubako]]
o9vbz6cvav5zihhv3d93hs9osd9bpcl
Ubuhumane
0
14306
138295
111694
2026-09-17T09:25:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138295
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Contamination Studies 1, Keffi, Nigeria.jpg|thumb|Guhumana|152x152px]]
[[Dosiye:Litter.JPG|thumb|imyanda|159x159px]]
== ubuhumane ==
[[Dosiye:Gukuraho Imyanda.jpg|left|thumb]]
Ubuhumane ni ubwandu buterwa n’imyanda, ibikomoka ku butabire byangiza biva ku bikorwa bya muntu bishobora guhindura aho umuntu aba bikagira ingaruka mbi ku [[Ibidukikije|bidukikije]] harimo imibereho y’umuntu, inyamaswa, ibimera n’isi atuyeho.<ref>{{Cite web |url=https://menyanibi.rw/menya-itegeko-rigenga-ibidukikije-mu-rwanda-3/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-25 |archive-date=2023-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225165458/https://menyanibi.rw/menya-itegeko-rigenga-ibidukikije-mu-rwanda-3/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">https://www.rba.co.rw/post/Mu-Rwanda-hatangijwe-ikigo-gipima-ibijyanye-nimihindagurikire-yikirere</ref><ref>{{Cite web |url=https://menyanibi.rw/menya-itegeko-rigenga-ibidukikije-mu-rwanda-2/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-25 |archive-date=2023-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221122639/https://menyanibi.rw/menya-itegeko-rigenga-ibidukikije-mu-rwanda-2/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://heza.rw/kwanduza-amazi-bituma-igiciro-cyayo-gikomeza-kuzamuka |title=Archive copy |access-date=2023-02-25 |archive-date=2023-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225165500/https://www.heza.rw/kwanduza-amazi-bituma-igiciro-cyayo-gikomeza-kuzamuka |url-status=dead }}</ref>
=== Imyuka ===
[[Dosiye:Contamination Studies 2, Keffi, Nigeria.jpg|thumb|Imyanda|153x153px]]
[[Dosiye:Ibishingwe.jpg|thumb|Imyanda|144x144px]]
gupima ubuhumana binyura muri laboratwari yita ku bibazo bitatu byingenzi, byose bishingiye ku kirere, hari ikibazo kijyanye n'imihindagurikire y'ibihe iterwa n'imyuka ku buryo ituma ubushyuhe bwiyongera. Iyo myuka rero irapimwa hagatangwa ibipimo, bifasha abafata ibyemezo n'abakora iteganyagihe, Icya kabiri ifasha ni ya myuka yangiza agakingirizo ka ozone, iturinda imirasire y'izuba yangiza ubuzima n'ibimera. Igice cya gatatu ni ubuhumane bw'umwuka ni ukuvuga imyotsi yo mu modoka, imyotsi yo mu nganda niva mu guteka,y angiza umwuka duhumeka tukagira ingaruka z'amakanseri n'izindi ndwara izo nazo turazipima.<ref name=":0" /><ref>https://www.igihe.com/ibidukikije/article/rema-yahagaritse-ibikorwa-bitemewe-mu-nkengero-z-ikiyaga-cya-kivu-birimo-iby</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ikirere]]
5ilba38ajjozsnxgu7shxndvtq8cz8a
Kongo Nili
0
14321
138002
121880
2026-09-16T13:04:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138002
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Karachay-Cherkessia, Western Caucasus, Mountain Lake, Clouds.jpg|thumb|Imisozi ya congo nil|179x179px]]
[[Dosiye:Native Boat, Kongo River. (4904373893) (cropped).jpg|thumb|kongo nili]]
=== Kongo Nili ===
Kongo Nili cyangwa congo nili ni uruhererekane rw’[[imisozi]] ifite ubutumburuke buri hagati ya m 2500 na 3000, Iryo sunzu ricuramiye [[ikiyaga cya Kivu]], rigabanya amazi y’u Rwanda mu bice bibiri amazi yisuka mu kibaya cy’uruzi rwa Kongo mu burengerazuba n’amazi yisuka mu [[Nili|kibaya cya Nili]] mu burasirazuba, Isunzu rya Kongo Nili, mu majyaruguru hashyira i burengerazuba, higanje uruhererekane rw’imisozi y’ibirunga bitanu harimo [[Ibirunga byu Rwanda|ikirunga]] kibisumba byose aricyo Karisimbi gifite ubutumburuke bungana na m 4507.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2012/02/ubukerarugendo-pariki-nasiyonali-ya.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226070041/https://www.urwego.com/2012/02/ubukerarugendo-pariki-nasiyonali-ya.html |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">https://igihe.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/inkomoko-y-izina-karongi-yahindutse-igicumbi-cy-ubukerarugendo</ref><ref name=":2">https://bwiza.com/?Tour-du-Rwanda-Chris-Froome-yahuye-n-umwaku-umunya-Afurika-y-Epfo-atwara-etape</ref><ref>https://bangambiki.wordpress.com/2012/02/05/ubukerarugendo-pariki-nasiyonali-ya-nyungwe-isoko-yuruzi-rwa-nili-na-kongo/</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-47877754</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.fonerwa.org/kin/umushinga-kubungabunga-uruhererekane-rwimisozi-ya-kongo-nili-ihuriweho-nibidukikije |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2022-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703211116/http://www.fonerwa.org/kin/umushinga-kubungabunga-uruhererekane-rwimisozi-ya-kongo-nili-ihuriweho-nibidukikije |url-status=dead }}</ref>
=== Imiterere y’imisozi ===
[[Dosiye:ColumbiarivergorgeJRH.jpg|thumb|Umugezi wa Nil|166x166px]]
[[Dosiye:Mbamboutus chain mountain.jpg|thumb|176x176px|Uruherereekane rwimisozi ya Congo-nile]]
Imiterere y’imisozi yo mu [[Rwanda]] iranyuraranye. Uvuye i burasirazuba ugana iburengerazuba ubutumburuke buri hagati ya m 1000 na 4500. Iburasirazuba burangwa n’imisozi migufi, mu gihugu hagati n’imisozi iringaniye n’aho mu burengerazuba n’imisozi miremire. Ibitwa byo mu gihugu hagati bifite ubutumburuke buri hagati ya m 2000 na 1500 kandi bigizwe ahanini n’imisozi ifite udusongero dusongoye cyangwa twibumbye. Iyo misozi itandukanywa 4 n’imibande ifite ubujyakuzima buri hagati ya metero 50 na 15 kandi irimo kenshi ubutaka bwaturutse ku misozi kubera isuri.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
* Ibitwa byo mu gihugu hagati
* Imisozi migufi y’iburasirazuba
* Imisozi migufi y’amajyepfo y’uburengerazuba mu kibaya cya Bugarama
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Imisozi y’u Rwanda]]
[[Ikiciro:Imisozi]]
iz04k092w0y1wo5jv5ja77l3kajlagg
Sukuma wiki
0
14348
137877
136159
2026-09-16T12:43:41Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137877
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ugali & Sukuma Wiki.jpg|thumb|Imboga zo mubwoko bwa sukuma |335x335px]]
[[Dosiye:Sukuma wiki kwa wali.jpg|thumb|sukuma wiki]]
== Iriburiro ==
[[Dosiye:African ugali sukuma and potatoes.jpg|left|thumb]]
Sukuma wiki ni imboga zizwi zo mu muryango w’amashu (Brassica oleracea).
Sukuma wiki ni izina ryahawe izo mboga risobanura ko “ zisunika iminsi”, zigatuma abantu baramuka kuko ziboneka kandi zidahenze ku badafite amafaranga menshi. Ni imboga ziboneka cyane cyane mu guhugu cya Kenya na Tanzaniya. Sukumawiki zikize ku ntungamubirikandi zikungahaye kuri Vitamini ( A, B6, C na K), imyunyungugu nka Kalisiyumu, Manganeze, Umuringa, Potasiyumu na Manyeziyumu. Sukumawiki zifitemo ibinure bike cyane ariko igice kinini cyabyo ni icyitwa Omega-3 bifitiye umubiri akamaro kanini.<ref>https://www.africanbites.com/sukuma-wiki/</ref><ref>https://keeshaskitchen.com/kenyan-sukuma-wiki/</ref>
=== Amoko ya sukumawuki ===
[[Dosiye:Rau - Vegetables.jpg|thumb|sukuma wiki nizindi mboga]]
Habaho amoko menshi ya Sukumawiki. Amababi yazo ashobora kugira ibara ry’icyatsi kibisi cyangwa idoma, akaba arambuye cyangwa yihinahinnye ku mpande. Ubwoko bumenyerewe cyane ni ni ubufite amababi yihinahinnye ku mpande bwitwa Scots Kale ( Soma “Sikotsi Kale”) zifite amababi y’icyatsi kibisi yihinahinnye ku mpande. n’igihimba gikomeye, ''Sukumawiki yo mu bwoko bwa Sikotsi.''<ref>https://healthiersteps.com/recipe/sukuma-wiki/</ref>
[[Dosiye:Young-maize-push-pull-farm-at-ICIPE, Mbita Point, Kenya.jpg|thumb|umurima wa sukuma]]
=== Guhumbika ===
Umurima ugomba guhingwa bwa mbere bageza hasi kugira ngo imizi izabashe gukura neza igere hasi. Ibyatsi bibi byimeza mu murima bigomba kuvanwamo. Gutegura umurima mbere ni byiza kugira ngo ibyonnyi byaba birimo byanikwe ku zuba cyangwa inyoni zibirye. Umurima ugomba kuba wumutse kugira ngo ubutaka budahinduka icyondo. Gutaba ibisigazwa by’ibihingwa byongera uburumbuke. Bongeramo ifumbire y’imborera ingana na Toni 10-30/ha mu gihe cyo gusanza ( guhinga bwa kabiri).<ref>https://lowcarbafrica.com/sukuma-wiki-kenyan-collard-greens/</ref><ref>https://murukali.com/products/sukuma-wiki-bunch</ref>
=== Guhumbika umurama ===
* Humbika mu butaka bukamuye neza kandi bufite ubusharire bwa 6.5.
* Koresha Garama 45 – 50 kuri ari cyangwa ibiro 4.5 – 5 kuri hegitari
* Tera umwayi kuri cm 1.2 z’ubujyakuzimu
* Iyo umaze gutera umurama uwutwikiriza ibyatsi byumye hanyuma ukavomerera.
* Iyo ingemwe zimaze kumera barazitwikurura ariko bagakomeza kuzivomerera.<ref>https://eatwellabi.com/sukuma-wiki-east-african-braised-collard-greens/</ref>
=== Gutera ingemwe mu murima ===
==== Gutera imbuto ====
* Gemura ingemwe zifite ambabi 3 cyangwa 4
* Ingemwe ziterwa mu murima urambuye cyangwa imitabo ya m 1-1.2 z. ubugari.
* Intera isigara hagati y’ingemwe ni cm 45-60 naho hagati y’imirongo ni cm 60- 80.<ref>https://www.worldathletics.org/personal-best/lifestyle/sukuma-wiki-recipe-kenya-greens-healthy</ref>
=== Kwita ku gihingwa cya Sukuma wiki ===
[[Dosiye:Sorted Food.jpg|thumb|Sukuma wiki ziteguye]]
==== Ifumbire n’inyongeramusaruro ====
Mu buhinzi bwa Sukumawiki, hakoreshwa ifumbire y’imborera (Toni 10-30/Ha), ishyirwamo mu gihe cyo guhinga bwa kabiri, na 130 /ha za Ire izifasha gukura neza. Ire yagombye gushyirwamo nyuma y’iminsi 30 hashyizwemo inyongeramusaruro ku nshuro ya mbere.<ref>{{Cite web |url=https://shebafoods.com/sukuma-wiki-kenyan-kale |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226163225/https://shebafoods.com/sukuma-wiki-kenyan-kale |url-status=dead }}</ref>
==== Kubagara no gusasira ====
Kubagara Sukumawiki bigomba gukorwa mu buryo buhoraho kugira ngo umurima utazamo ibyatsi bibi bityo igihingwa ntigicuranwe n’ibyo byatsi bibi ibigitunga, urumuri n’amazi.
Gusasira Sukumawiki ni ngombwa mu rwego rwo kurwanya isuri, gufasha ubutaka kugira igipimo kidahinduka cy’ubushyuhe no kugumana ubuhehere mu butaka. Gusukira byagombye gukorwa nyuma y’ibyumweru 2-3 nyuma yo kugemura. Gusukira binafasha mu gukuramo ibyatsi bibi.<ref>{{Cite web |url=https://shebafoods.com/sukuma-wiki-kenyan-kale |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226163225/https://shebafoods.com/sukuma-wiki-kenyan-kale |url-status=dead }}</ref>
=== Kuhira ===
Ni ngombwa cyane kuhira Sukumawiki. Kuhira ukarenza urugero cyangwa kuhiriza utuzi duke cyane byombi bishobora kwangiza Sukumawiki. Ni yo mpamvu ari ngombwa cyane ko kuvomerera bikorwa mu bihe byabugenewe. Kuvomerera kenshi n’amazi atari menshi bikenewe mu butaka bw’urusenyi. Naho kuvomerera n’amazi menshi mu bihe bitandukanyijwe n’intera nini bikenerwa mu butaka burimo ibumba.<ref>https://afrifoodnetwork.com/recipes/sukuma-wiki/</ref>
Mu gihe hategurwa gahunda yo kuvomerera ni ngombwa kumenya uko imizi ingana bikagenderwaho. Muri rusange ingano y’imizi igereranywa n’imikurire y’igihingwa kigaragara hejuru. Imizi yinjira mu butaka ku rugero rumwe igihingwa gikura kijya ejuru.<ref>{{Cite web |url=https://zucchini.co.ke/products/sukuma-wiki-collard-greens |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226163225/https://zucchini.co.ke/products/sukuma-wiki-collard-greens |url-status=dead }}</ref>
=== Ruyongobezamimero (Rhizoctonia solani) ===
[[Dosiye:Rhizoctonia hyphae 160X.png|thumb|Mikorobe ya Rhizoctonia Solani itera uburwayi imboga nyinshi harimo na sukumawiki]]
Ni indwara iterwa n’agahumyo ko mu butaka. Iyi ndwara ifata imbuto n’ingemwe. Imbuto zishobora kurwara mbere yo kuterwa cyangwa zageze mu butaka. Akenshi ingemwe ziba ikigina hanyuma zikuma. Uduhumyo dushobora kugaragara ku butaka hujeru dusa n’ikigina. Ibigundu byanduye bishobora kwanduza ibindi.<ref>{{Cite web |url=https://zucchini.co.ke/products/sukuma-wiki-collard-greens |title=Archive copy |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226163225/https://zucchini.co.ke/products/sukuma-wiki-collard-greens |url-status=dead }}</ref>
=== ''Ibimenyetso by’indwara ya Ruyongobezamimero ku rugemwe rwa Sukumawiki'' ===
==== Kuyirwanya ====
Randura ibigundu byamaze kwandura. Irinde ko ibisigazwa bya Sukumawiki cyangwa imboga zo mu bwoko bumwe bisigara mu murima. Simburanya ibihingwa buri myaka 4. Ubutaka bugomba guhora bukamuwemo amazi kandi bukanyuramo akayag'''''a.'''''<ref>https://web.archive.org/web/20230226163224/https://www.farmtofeedkenya.com/product-page/sukuma-wiki</ref>
=== '' Ububore bw'umukara Xanthomonas campestris pv. Campestris)'' ===
[[Dosiye:Fried Tilapia, Ugali, Sukuma Wiki and Kachumbari (From Kisumu).JPG|thumb|Skumawiki]]
Ububore bw’umukara ni indwara ikomeye ifata amashu mu gihe cy’imvura nyinshi n’ikime. Udukoko twa bagiteri dutera ububore bw’umukara dushobora kurenza igihembwe cy’ihinga twihishe mu mbuto, mu byatsi bibi bigira indabo byimeza mu mirima y’amashu n’ibindi bihingwa byo mu muryango umwe cyangwa se mu bihingwa byafashwe bitabye mu butaka. Iyi ndwara ikunda gukara mu gihe hatose n’ubushyihe bwinshi.<ref>https://www.kenyandiasporamarket.com/product/sukuma-wiki/</ref>
==== Ibimenyetso: ====
* Amabara y’umuhondo, ikigina n’umukara afite ishusho ry’inyuguti ya V agaragara ku mababi.
* Ibimenyetso bya Bagiteri bigaragara ku mpande z’amababi yafashwe
==== Kuyirwanya: ====
* Gutera ingemwe zitarwaye;
* Kurandura ingemwe zose zafashwe n’ibisigazwa by’ibihingwa mu murima no kubitwika;
* Gutera umuti urwanya udukoko urimo umuringa ku ngemwe nzima zasigaye (urugero: Copper-oxychloride: g 250/ muri litiro 250 kuri Ha) kugira ngo urwanye ko ubwandu bwakomeza gukwira.<ref>https://www.internationalcuisine.com/kenyan-sukuma-wiki/</ref>
=== Gusarura suKuma wiki ===
* Sarura igihe ubona ibibabi bingana n’ikiganza cyawe.
* Hitamo ibibabi byo hagati uvuye hejuru.
* Hitamo ibibabi byoroshye.
* Umusaruro ungana na Kg 120-140 /Ari, cyangwa Toni 12-14 / Ha.
Sarura Sukumawiki mu gitondo kare hakiriho amafu. Iyo ubushyuhe buzamutse biba bisaba ko imboga
Sukumawiki zishyirwa mu mifuka ya pulasitiki hanyuma zikabikwa mu byuma bikonjesha mu gihe cy’ icyumweru cyose.
=== Gupakira ===
Iyo umusaruro wa Sukumawiki upakiwe neza bifasha kuwufata neza, kuwurinda no kongera igihe umara utangiritse kandi bikawufasha kugumana ubwiza bwawo. Sukumawiki zigomba gupakirwa neza zitsindagiye mu kintu gishashemo isashi ya pulasitiki kugira ngo zigumane ubuhehere, ntizitakaze amazi menshi ngo zirabe, bityo bikazifasha kugumana ubwiza bwazo.<ref>https://web.archive.org/web/20230226163225/http://www.ehinga.org/kin/crops/kales</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imboga]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
ba4562wc0w5h7cx6cs5u9tii9tvpljv
Imihindagurikire y’ibihe
0
14351
138024
137593
2026-09-17T03:35:41Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
138024
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Change_in_Average_Temperature_With_Fahrenheit.svg|alt=The global map shows sea temperature rises of 0.5 to 1 degree Celsius; land temperature rises of 1 to 2 degree Celsius; and Arctic temperature rises of up to 4 degrees Celsius.|thumb| Ikigereranyo cy'ubushyuhe bwo mu kirere kuva mu mwaka wa 2011 kugeza mu wa 2021 ugereranije na 1956–1976]]
[[Dosiye:Global_Temperature_And_Forces_With_Fahrenheit.svg|alt=The graph from 1880 to 2020 shows natural drivers exhibiting fluctuations of about 0.3 degrees Celsius. Human drivers steadily increase by 0.3 degrees over 100 years to 1980, then steeply by 0.8 degrees more over the past 40 years.|thumb| Guhindura mubushyuhe bwo hejuru bwikirere kuva Revolution Revolution yinganda, wongeyeho abashoferi kuri izo mpinduka. Ibikorwa byabantu byatumye ubushyuhe bwiyongera, hamwe nimbaraga karemano zongeramo ibintu bitandukanye. ]]
Mu mikoreshereze rusange, '''imihindagurikire y’ikirere''' isobanura '''ubushyuhe bw’isi''' cyangwa kwiyongera kubushyuhe ku isi,- kwiyongera kw’ubushyuhe buringaniye ku isi - n'ingaruka zabyo ku miterere y’ikirere ku isi. Imihindagurikire y’ibihe mu buryo bwagutse ikubiyemo n’imihindagurikire yigihe kirekire y’ikirere k'isi.Ubwiyongere bw'ubushyuhe bwo ku isi burihuta kurusha impinduka zabanjirije iyi, kandi biterwa ahanini n'abantu batwika ibicanwa . Gukoresha lisansi y’ibinyabuzima, gutema amashyamba, hamwe n’ibikorwa bimwe na bimwe by’ubuhinzi n’inganda byongera imyuka ihumanya ikirere, cyane cyane karuboni ya dioxide na metani . Imyuka ya parike ikurura ubushyuhe isi imurika nyuma yo gushyuha izuba. Umubare munini wiyi myuka ifata ubushyuhe bwinshi mukirere cyo hasi k'isi, bigatuma ubushyuhe bu isi
Kubera imihindagurikire y’ikirere, ubutayu buragenda bwiyongera, mu gihe ubushyuhe bw’umuriro n’umuriro bigenda bigaragara. Ubushyuhe bwiyongera muri Arctique bwagize uruhare mu gushonga permafrost, umwiherero w’ibarafu no gutakaza urubura rwo mu nyanja. Ubushyuhe bwo hejuru nabwo butera umuyaga mwinshi, amapfa, n'ibindi bihe bikabije . Imihindagurikire y’ibidukikije mu misozi, amabuye ya korali, na Arctique ihatira amoko menshi kwimuka cyangwa kuzimangana . <ref>{{Cite web |last=EPA |date=19 January 2017 |title=Climate Impacts on Ecosystems |url=https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-ecosystems_.html#Extinction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127185656/https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-ecosystems_.html#Extinction |archive-date=27 January 2018 |access-date=5 February 2019 |quote=Mountain and arctic ecosystems and species are particularly sensitive to climate change... As ocean temperatures warm and the acidity of the ocean increases, bleaching and coral die-offs are likely to become more frequent.}}</ref> Nubwo imbaraga zo kugabanya ubushyuhe buzaza zigenda neza, ingaruka zimwe zizakomeza ibinyejana byinshi. Harimo gushyushya inyanja, aside yo mu nyanja no kuzamuka ku inyanja .
Imihindagurikire y’ibihe ibangamira abantu bafite ikibazo cy’ibiribwa n’amazi, kwiyongera kw’umwuzure, ubushyuhe bukabije, indwara nyinshi, ndetse n’ubukungu . Kwimuka kwabantu namakimbirane nabyo birashobora kuba ibisubizo. Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Buzima (OMS) ryita imihindagurikire y’ikirere kibangamiye ubuzima bw’isi yose mu kinyejana cya 21. Abaturage barashobora guhangana n’imihindagurikire y’ikirere binyuze mu mbaraga nko kurinda inkombe cyangwa kwagura uburyo bwo guhumeka ikirere, ariko ingaruka zimwe ntizishobora kwirindwa. Ibihugu bikennye bifite uruhare runini ku byuka bihumanya ikirere ku isi, nyamara bifite ubushobozi buke bwo guhangana n’imihindagurikire y’ikirere .
Ingaruka nyinshi z’imihindagurikire y’ikirere zimaze kugaragara kuri 1.2 ° C (2.2 ° F) urwego rwo gushyuha. Ubushyuhe bwiyongereye buzongera izo ngaruka kandi burashobora gukurura ingingo, nko gushonga k'urubura rwa Greenland . Mu masezerano y’i [[Paris]] 2015, ibihugu byose byemeranije gukomeza gushyuha "munsi yimyaka 2 ° C ". Ariko, hamwe n’imihigo yatanzwe mu masezerano, ubushyuhe bw’isi buzakomeza kugera kuri 2.7 ° C (4.9 ° F) mu mpera z'ikinyejana. Kugabanya ubushyuhe kuri 1.5 ° C bizasaba kugabanya imyuka ihumanya ikirere mu 2030 no kugera kuri 2050 imyuka ihumanya <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:302px;max-width:302px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:300px;max-width:300px"><div class="thumbimage" style="height:151px;overflow:hidden">[[File:Bobcat_Fire,_Los_Angeles,_San_Gabriel_Mountains.jpg|alt=Bobcat Fire in Monrovia, CA, September 10, 2020|298x298px]]</img></div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:167px;max-width:167px"><div class="thumbimage" style="height:96px;overflow:hidden">[[File:Bleached_colony_of_Acropora_coral.jpg|alt=Bleached colony of Acropora coral|165x165px]]</img></div></div><div class="tsingle" style="width:131px;max-width:131px"><div class="thumbimage" style="height:96px;overflow:hidden">[[File:California_Drought_Dry_Lakebed_2009.jpg|alt=A dry lakebed in California, which is experiencing its worst megadrought in 1,200 years.|129x129px]]</img></div></div></div><div class="trow" style="display:flex"><div class="thumbcaption"> Ingaruka zimwe z’imihindagurikire y’ikirere, yerekeza ku isaha uhereye hejuru ibumoso: [[Wildfire|Inkongi y'umuriro]] yakajije umurego kubera ubushyuhe n’amapfa, [[Drought|ubukana bw’amapfa]] bwangiza amazi, hamwe no [[Coral bleaching|guhumanya amakorali]] yatewe n’ubushyuhe [[Marine heatwave|bwo mu nyanja]] . </div></div></div></div>
[[Category:Pages using multiple image with auto scaled images]]
Kugabanya ibyuka bihumanya bisaba kubyara amashanyarazi aturuka kuri karubone nkeya aho gutwika ibicanwa. Iyi mpinduka ikubiyemo gukuraho amakara y’amashanyarazi na gaze gasanzwe, kongera cyane imikoreshereze y’umuyaga, izuba, n’ubundi bwoko bw’ingufu zishobora kongera ingufu, no kugabanya ikoreshwa ry’ingufu . Amashanyarazi akomoka ku masoko adatanga imyuka ya karubone azakenera gusimbuza ibicanwa biva mu kirere kugira ngo bitwarwe n’amashanyarazi, inyubako zishyushya, n’inganda zikora inganda. Carbone irashobora kandi gukurwa mu kirere, urugero nko [[Kurinda amashyamba|kongera amashyamba]] no guhinga hakoreshejwe uburyo bufata karubone mu butaka .
== Amagambo akunze gukoreshwa ==
Mbere ya za 1980, igihe bitari byumvikana neza niba ubushyuhe bwo kongera imyuka ihumanya ikirere bwarushaga imbaraga ubukonje bw’imyuka ihumanya [[Imyuka Ihumanya Ikirere|ikirere]], abahanga mu bya siyansi bakoresheje iryo jambo ''ry’imihindagurikire y’ikirere batabishaka'' bavuga ku ngaruka z’abantu ku kirere.
Mu myaka ya za 1980, ijambo ''ubushyuhe bw’isi'' n’imihindagurikire ''y’ikirere'' byabaye byinshi. Nubwo ayo magambo yombi rimwe na rimwe akoreshwa mu buryo bumwe, mu buhanga, ''ubushyuhe bw’isi'' bwerekana gusa ubushyuhe bw’ubushyuhe bwo hejuru, mu gihe ''imihindagurikire y’ikirere'' isobanura impinduka zose z’imiterere y’ikirere ku isi. ''Ubushyuhe bukabije ku isi'' - bwakoreshejwe mu 1975 <ref name="Science_Broeker_19750808">{{Cite journal |last=Broecker |first=Wallace S. |date=8 August 1975 |title=Climatic Change: Are We on the Brink of a Pronounced Global Warming? |journal=Science |volume=189 |issue=4201 |pages=460–463 |doi=10.1126/science.189.4201.460 |pmid=17781884}}</ref> - bwabaye ijambo ryamamaye cyane nyuma y’uko umuhanga mu bumenyi bw’ikirere wa NASA, James Hansen abukoresheje mu buhamya yatanze mu 1988 muri Sena ya Amerika . Kuva mu myaka ya za 2000, ''imihindagurikire y’ikirere'' yiyongereye mu mikoreshereze. ''Imihindagurikire y’ibihe'' irashobora kandi kwerekeza cyane ku mpinduka zatewe n'abantu cyangwa impinduka kamere mu mateka y'isi.
Abahanga mu bya siyansi, abanyapolitiki ndetse n’itangazamakuru ubu bakoresha ijambo ''ikibazo cy’ikirere'' cyangwa ''ibihe byihutirwa by’ikirere'' kugira ngo baganire ku bijyanye n’imihindagurikire y’ikirere, n’ubushyuhe ''bw’isi'' aho gukoresha ''ubushyuhe bw’isi'' .
== Ubushyuhe bwerekanwe ==
[[Dosiye:Common_Era_Temperature.svg|thumb| Kwiyongera k'ubushyuhe ku isi mu myaka 2000 ishize ukoresheje amakuru ya porokisi kuva ku mpeta y'ibiti, korali, hamwe na ice cores mubururu. Ibyatanzwe byerekanwe neza biri mumutuku. <ref name="nasa temperatures">{{Cite web |title=Global Annual Mean Surface Air Temperature Change |url=https://data.giss.nasa.gov/gistemp/graphs_v4/ |access-date=23 February 2020 |publisher=[[NASA]] |archive-date=16 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416074510/https://data.giss.nasa.gov/gistemp/graphs_v4/ |url-status=live }}</ref>]]
Imibare myinshi yigenga yibikoresho byerekana ko ikirere gishyuha. Imyaka icumi ya 2011–2020 yashyushye ku kigereranyo cya 1.09 ° C [0.95–1.20 ° C] ugereranije n’ibanze byabanjirije inganda (1850–1900). Ubushyuhe bwo hejuru buriyongera hafi 0.2 ° C ku myaka icumi, hamwe na 2020 igera ku bushyuhe bwa 1.2 ° C hejuru yigihe cyabanjirije inganda. [31] Kuva mu 1950, iminsi yubukonje nijoro nijoro byagabanutse, kandi iminsi yubushyuhe nijoro byiyongera.
Habayeho ubushyuhe buke hagati yikinyejana cya 18 hagati yikinyejana cya 19. Amakuru y’ikirere muri kiriya gihe aturuka ku miterere y’ikirere, nk'ibiti hamwe n’ibarafu . Inyandiko za Thermometero zatangiye gutanga amakuru ku isi ahagana mu 1850. Uburyo bwamateka yubushyuhe no gukonja, nka Climate Animate ya Medieval hamwe nigihe gito cyibarafu, ntibyigeze bibera icyarimwe mubice bitandukanye. Ubushyuhe bushobora kuba bwarageze hejuru nko mu mpera z'ikinyejana cya 20 mu turere duto. Habayeho ibice byabanjirije amateka yubushyuhe bwisi, nka Paleocene - Eocene Thermal Maximum . Nyamara, ubwiyongere bugezweho bwiyongera bwubushyuhe hamwe nubushyuhe bwa CO bwihuse cyane kuburyo ibintu bitunguranye bya geofiziki mumateka yisi bitegereye igipimo kiriho.
Ibimenyetso by'ubushyuhe buva mu bipimo by'ubushyuhe bwo mu kirere bishimangirwa n'ibindi byinshi byagaragaye. [39] Urugero, harahanuwe kandi harebwa impinduka z’amazi karemano y’amazi, nko kwiyongera inshuro n’ubukonje bw’imvura nyinshi, gushonga kwa shelegi n’ibarafu y’ubutaka, ndetse n’ubushyuhe bw’ikirere bwiyongera. Ibimera n'ibinyabuzima nabyo bitwara muburyo bujyanye n'ubushyuhe; kurugero, ibimera birabya kare mugihe cyizuba. Ikindi kimenyetso cyingenzi ni ugukonjesha ikirere cyo hejuru, byerekana ko imyuka ya parike irimo gufata ubushyuhe hafi yisi kandi ikayirinda gukwirakwira mu kirere. <ref>{{Cite web |date=3 June 2010 |title=Global Warming |url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/GlobalWarming |access-date=11 September 2020 |publisher=[[NASA JPL]] |quote=Satellite measurements show warming in the troposphere but cooling in the stratosphere. This vertical pattern is consistent with global warming due to increasing greenhouse gases but inconsistent with warming from natural causes. |archive-date=14 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814105952/https://earthobservatory.nasa.gov/features/GlobalWarming |url-status=live }}</ref>
Uturere twisi dushyushye kubiciro bitandukanye . Igishushanyo cyigenga aho imyuka ihumanya ikirere isohoka, kubera ko imyuka ikomeza igihe kirekire kuburyo ikwirakwira kwisi. Kuva mu bihe byabanjirije inganda, impuzandengo yubushyuhe bwo hejuru yubutaka bwiyongereye hafi inshuro ebyiri nkubushyuhe bwo hejuru bwisi. Ibi biterwa nubushyuhe bunini bwinyanja, kandi kubera ko inyanja itakaza ubushyuhe bwinshi mukumuka . Ingufu zumuriro muri gahunda y’ikirere ku isi ziyongereye hamwe n’ikiruhuko gito kuva byibuze mu 1970, kandi hejuru ya 90% y’izo mbaraga ziyongereye zabitswe mu nyanja . <ref name="ocean heat absorption">{{Cite web |year=2018 |title=Climate Change: Ocean Heat Content |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-ocean-heat-content |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212110601/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-ocean-heat-content |archive-date=12 February 2019 |access-date=20 February 2019 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]}}</ref> Ahasigaye hashyushye ikirere, ushonga urubura, kandi ususurutsa imigabane. <ref name="EarthSysSciData_20200907">{{Cite journal |last1=von Schuckmann |first1=Karina |last2=Cheng |first2=Lijing |last3=Palmer |first3=Matthew D. |last4=Hansen |first4=James |date=7 September 2020 |title=Heat stored in the Earth system: where does the energy go? |journal=Earth System Science Data |volume=12 |issue=3 |pages=2013–2041 |doi=10.5194/essd-12-2013-2020}}</ref>
Amajyaruguru y'Amajyaruguru na Pole y'Amajyaruguru byashyushye cyane kurusha Pole y'Amajyepfo n'Amajyepfo y'isi . Amajyaruguru y’Amajyaruguru ntabwo afite ubutaka bwinshi gusa, ahubwo afite ibihe byinshi byurubura hamwe nubura bwinyanja . Mugihe iyi mibumbe ihindagurika yerekana urumuri rwinshi rukaba umwijima nyuma yuko urubura rushonga, batangira gukuramo ubushyuhe bwinshi . Ububiko bwa karubone bwaho bwirabura kuri shelegi na barafu nabyo bigira uruhare mubushyuhe bwa Arctique. Ubushyuhe bwa Arctique buriyongera hejuru yikubye kabiri igipimo cyisi yose . Gushonga kw'ibarafu hamwe n'ibibarafu muri Arctique bihagarika urujya n'uruza rw'inyanja, harimo n'umugezi wa Kigobe wagabanutse, bikomeza guhindura ikirere.
== Inshingano yubushyuhe bwa vuba ==
[[Dosiye:Physical_Drivers_of_climate_change.svg|right|thumb| Abatwara imihindagurikire y’ikirere kuva 1850–1900 kugeza 2010–2019. Nta ntererano ihambaye yatanzwe kuva imbere imbere cyangwa abashoferi b'izuba n'ibirunga.]]
Imiterere yikirere ihura ninzinguzingo zitandukanye zishobora kumara imyaka (nka El Niño - Oscillation y'Amajyepfo (ENSO)), imyaka mirongo cyangwa ibinyejana. Izindi mpinduka ziterwa nubusumbane bwingufu "ziva" mumiterere yikirere, ariko ntabwo buri gihe hanze yisi. Ingero z’agahato ko hanze zirimo impinduka ziterwa nubushyuhe bwa gaze ya parike, urumuri rwizuba, kuruka [[Ikirunga|kwikirunga]], hamwe nuburyo butandukanye mubizenguruka isi kuzenguruka izuba.
Kugirango hamenyekane uruhare rwabantu mu mihindagurikire y’ikirere, hagomba kuvaho imihindagurikire y’ikirere imbere n’imihindagurikire y’ikirere. Uburyo bw'ingenzi ni ukumenya "igikumwe" kidasanzwe ku mpamvu zose zishobora gutera, hanyuma ugereranye ibyo bitoki hamwe nuburyo bugaragara bw’imihindagurikire y’ikirere. Kurugero, guhatira izuba birashobora kuvaho nkimpamvu ikomeye. Urutoki rwarwo rwaba rushyushye mu kirere cyose. Nyamara, ikirere cyo hasi gusa cyarashyushye, kijyanye na gazi ya parike. Uruhare rw’imihindagurikire y’ikirere ruheruka kwerekana ko umushoferi nyamukuru azamuye imyuka ihumanya ikirere, hamwe na aerosole igira ingaruka mbi.
=== Imyuka yangiza ikirere ===
[[Dosiye:Carbon_Dioxide_800kyr.svg|thumb|Ubushuhe bwa CO mumyaka 800.000 iheze nkuko bipimye kurubura rwa barafu <ref>{{Cite journal |last1=Lüthi |first1=Dieter |last2=Le Floch |first2=Martine |last3=Bereiter |first3=Bernhard |last4=Blunier |first4=Thomas |last5=Barnola |first5=Jean-Marc |date=15 May 2008 |title=High-resolution carbon dioxide concentration record 650,000–800,000 years before present |journal=Nature |volume=453 |issue=7193 |pages=379–382 |doi=10.1038/nature06949 |pmid=18480821}}</ref> <ref>{{Cite journal |last1=Fischer |first1=Hubertus |last2=Wahlen |first2=Martin |last3=Smith |first3=Jesse |last4=Mastroianni |first4=Derek |last5=Deck |first5=Bruce |date=12 March 1999 |title=Ice Core Records of Atmospheric CO2 Around the Last Three Glacial Terminations |journal=Science |volume=283 |issue=5408 |pages=1712–1714 |doi=10.1126/science.283.5408.1712 |pmid=10073931}}</ref> <ref>{{Cite journal |last1=Indermühle |first1=Andreas |last2=Monnin |first2=Eric |last3=Stauffer |first3=Bernhard |last4=Stocker |first4=Thomas F. |last5=Wahlen |first5=Martin |date=2000 |title=Atmospheric CO2 concentration from 60 to 20 kyr BP from the Taylor Dome Ice Core, Antarctica |journal=Geophysical Research Letters |volume=27 |issue=5 |pages=735–738 |doi=10.1029/1999GL010960}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Etheridge |first=D. |last2=Steele |first2=L. |last3=Langenfelds |first3=R. |last4=Francey |first4=R. |last5=Barnola |first5=J.-M. |last6=Morgan |first6=V. |date=1998 |title=Historical CO2 Records from the Law Dome DE08, DE08-2, and DSS Ice Cores |url=https://cdiac.ess-dive.lbl.gov/trends/co2/lawdome.html |access-date=2022-11-20 |website=Carbon Dioxide Information Analysis Center, Oak Ridge National Laboratory |archive-date=2017-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113165236/https://cdiac.ess-dive.lbl.gov/trends/co2/lawdome.html |url-status=live }}</ref> (ubururu / icyatsi) kandi butaziguye <ref>{{Cite web |last=Keeling |first=C. |author-link=Charles David Keeling |last2=Whorf |first2=T. |date=2004 |title=Atmospheric CO2 Records from Sites in the SIO Air Sampling Network |url=https://cdiac.ess-dive.lbl.gov/trends/co2/sio-keel.html |access-date=2022-11-20 |website=[[Carbon Dioxide Information Analysis Center]], [[Oak Ridge National Laboratory]] |archive-date=2017-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929234352/https://cdiac.ess-dive.lbl.gov/trends/co2/sio-keel.html |url-status=live }}</ref> (umukara)]]
Imyuka ya parike ibonerana ku zuba, bityo ikayemerera kunyura mu kirere kugira ngo ishyushya isi. Isi irabagirana nkubushyuhe, kandi imyuka ya parike ikurura igice cyayo . Uku kwinjiza bidindiza umuvuduko ubushyuhe bwahungira mu kirere, ugafata ubushyuhe hafi yubuso bwisi kandi bugashyuha mugihe runaka. <ref>{{Cite web |last=NASA |title=The Causes of Climate Change |url=https://climate.nasa.gov/causes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508000022/https://climate.nasa.gov/causes/ |archive-date=8 May 2019 |access-date=8 May 2019 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet}}</ref> Mbere y’Impinduramatwara mu nganda, ibisanzwe bisanzwe byuka bihumanya ikirere byatumye umwuka uri hafi yubuso ugera kuri 33 ° C hashyushye kuruta uko byari kugenda iyo badahari. <ref>{{Cite web |last=ACS |author-link=American Chemical Society |title=What Is the Greenhouse Effect? |url=https://www.acs.org/content/acs/en/climatescience/climatesciencenarratives/what-is-the-greenhouse-effect.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526110653/https://www.acs.org/content/acs/en/climatescience/climatesciencenarratives/what-is-the-greenhouse-effect.html |archive-date=26 May 2019 |access-date=26 May 2019}}</ref> Mugihe imyuka y'amazi (~ 50%) n'ibicu (~ 25%) aribyo bigira uruhare runini mubikorwa bya parike, byiyongera nkibikorwa byubushyuhe bityo bikaba ibisubizo . Ku rundi ruhande, imyuka ya gaze nka CO (~ 20%), tropone ya ozone, CFCs na okiside ya nitrous ntabwo biterwa n'ubushyuhe, bityo rero ni imbaraga zo hanze.
Ibikorwa byabantu kuva Revolisiyo yinganda, cyane cyane gukuramo no gutwika ibicanwa biva mu kirere ( amakara, peteroli, na gaze gasanzwe ), byongereye imyuka ya parike mu kirere, bivamo ubusumbane bukabije . Muri 2019, ingufu za CO na metani zariyongereyeho hafi 48% na 160%, kuva mu 1750. Izi nzego za CO zirarenze uko zigeze mugihe icyo aricyo cyose mumyaka miriyoni 2 ishize. Kwishyira hamwe kwa metani birarenze kure cyane uko byari bimeze mumyaka 800.000 ishize. [70]
[[Dosiye:CO2 Emissions by Source.svg|right|thumb| Umushinga wa Carbone Global werekana uburyo kwiyongera kuri CO kuva 1880 byatewe ninkomoko zitandukanye zigenda ziyongera.]]
Kwangiza imyuka ihumanya ikirere ku isi muri 2019 byari bihwanye na 59 toni miliyari ya CO . Muri ibyo byuka, 75% ni CO , 18% ni metani, 4% ni okiside ya nitrous, naho 2% ni gaze ya fluor . Imyuka CO [71] ituruka ahanini ku gutwika ibicanwa kugira ngo bitange ingufu mu gutwara, gukora, gushyushya, n'amashanyarazi. Ibindi byuka bya CO biva mu gutema amashyamba no mu nganda, birimo CO yarekuwe n’imiti yo gukora sima, ibyuma, aluminium, n’ifumbire . Ibyuka bya metani biva mu bworozi, ifumbire, [[Umuceli|guhinga umuceri]], imyanda, amazi mabi, no gucukura amakara, ndetse no gucukura peteroli na gaze . Umwuka wa azote uva ahanini muri mikorobe yangirika y'ifumbire .
N’ubwo uruhare rw’amashyamba rwangiza imyuka ihumanya ikirere, hejuru yubutaka bwisi, cyane cyane amashyamba yacyo, bikomeje kuba imyanda ikomeye ya CO . Uburyo bwo kurohama ku butaka, nko gutunganya karubone mu butaka na fotosintezeza, bikuraho hafi 29% by’imyuka ihumanya ikirere ya CO ku isi. Inyanja nayo ikora nka karubone ikomeye ikoresheje inzira ebyiri. Ubwa mbere, CO ishonga mumazi yo hejuru. Nyuma yaho, kuzenguruka kwinyanja gukwirakwira mu nyanja imbere, aho ikusanyiriza hamwe igihe kimwe murwego rwa karubone . Mu myaka 20 ishize, inyanja yisi yakiriye 20 kugeza 30% bya CO yasohotse.
=== Indege n'ibicu ===
Guhumanya ikirere, muburyo bwa aerosole, bigira ingaruka ku kirere ku rugero runini. Indege ikwirakwiza kandi ikurura imirasire y'izuba. Kuva mu 1961 kugeza 1990, kugabanuka gahoro gahoro k'izuba ryageze ku isi byagaragaye. Iyi phenomenon izwi cyane nka ''global dimming'', kandi iterwa na aerosole ikomoka kumukungugu, umwanda no gutwika ibicanwa na lisansi. <ref>{{Cite web |date= |title=Aerosol pollution has caused decades of global dimming |url=https://news.agu.org/press-release/aerosol-pollution-caused-decades-of-global-dimming/ |access-date=2023-02-26 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327143716/https://news.agu.org/press-release/aerosol-pollution-caused-decades-of-global-dimming/ |url-status=live }}</ref> <ref>{{Cite journal |last1=Xia |first1=Wenwen |last2=Wang |first2=Yong |last3=Chen |first3=Siyu |last4=Huang |first4=Jianping |date=18 January 2022 |title=Double Trouble of Air Pollution by Anthropogenic Dust |journal=Environmental Science & Technology |volume=56 |issue=2 |pages=761–769 |doi=10.1021/acs.est.1c04779 |pmid=34941248}}</ref> <ref>{{Cite web |date=4 June 2020 |title=Global Dimming Dilemna |url=https://www.scientistswarning.org/2020/06/04/dimming-dilemma/ |access-date=26 February 2023 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129150231/https://www.scientistswarning.org/2020/06/04/dimming-dilemma/ |url-status=live }}</ref> Ku isi hose, aerosole yagabanutse kuva mu 1990 kubera kurwanya umwanda, bivuze ko batagihisha ubushyuhe bwa gaze ya parike.
Aerosole nayo igira ingaruka zitaziguye ku ngengo yimirasire yisi . Sulfate aerosole ikora nka nuclei igicu kandi iganisha ku bicu bifite byinshi kandi bito bitonyanga. Ibi bicu byerekana imirasire yizuba neza kuruta ibicu bifite ibitonyanga bike kandi binini. Bigabanya kandi imikurire yimvura, ituma ibicu bigaragarira kumurasire yizuba. Ingaruka zitaziguye za aerosole nizo nini zidashidikanywaho muguhatira imirasire.
Mugihe ubusanzwe aerosole igabanya ubushyuhe bwisi yerekana urumuri rwizuba, karubone yumukara muri soot igwa kumubura cyangwa urubura birashobora kugira uruhare mubushyuhe bwisi. Ntabwo ibyo byongera gusa kwinjiza izuba, byongera gushonga no kuzamuka kurwego rwinyanja. Kugabanya ububiko bushya bwa karubone muri Arctique bishobora kugabanya ubushyuhe bwisi 0.2 ° C muri 2050.
=== Ubutaka burahinduka ===
[[Dosiye:20210331_Global_tree_cover_loss_-_World_Resources_Institute.svg|left|thumb| Igipimo cyo gutakaza ibiti ku isi cyikubye hafi kabiri kuva 2001, kugeza igihombo cyumwaka cyegereye agace kangana n’Ubutaliyani. ]]
Abantu bahindura isi cyane cyane kugirango bahinge [[Umurima|ubutaka bwubuhinzi]] . Muri iki gihe, ubuhinzi bufata 34% by'ubutaka bw'isi, mu gihe 26% ari amashyamba, naho 30% akaba adashobora guturwa (ibibarafu, ubutayu, n'ibindi. ). Umubare w'ubutaka bw'amashyamba ukomeje kugabanuka, akaba ari yo mpinduka nyamukuru ikoreshwa ry'ubutaka itera ubushyuhe ku isi. Gutema amashyamba birekura CO iri mu biti iyo byangiritse, byongeye kandi birinda ibyo biti kwinjiza CO nyinshi mugihe kizaza. Impamvu nyamukuru zitera amashyamba ni: guhindura imikoreshereze yubutaka buhoraho kuva mumashyamba kugera kubutaka bwubuhinzi butanga umusaruro nkinka n amavuta yintoki (27%), gutema ibiti byamashyamba / amashyamba (26%), guhinga mugihe gito (24%), n'umuriro (23%).
Ubwoko bwibimera mukarere bigira ingaruka kubushyuhe bwaho. Ihindura uko urumuri rw'izuba rugaruka mu kirere ( albedo ), n'ubushyuhe butakara bitewe no guhumeka . Kurugero, impinduka ziva mumashyamba yijimye zijya mubyatsi bituma ubuso bworoha, bigatuma bugaragaza urumuri rwizuba. Gutema amashyamba birashobora kandi kugira ingaruka kubushyuhe muguhindura irekurwa ryimiti igabanya ibicu, no guhindura imiterere yumuyaga. Mu turere dushyuha kandi dushushe ingaruka nziza ni ugutanga ubushyuhe bugaragara, mugihe ku burebure bwegereye inkingi inyungu ya albedo (nkuko ishyamba risimbuzwa igifuniko cya shelegi) biganisha ku gukonja. <ref name="Seymour 2019">{{Cite web |last1=Seymour |first1=Frances |last2=Gibbs |first2=David |date=8 December 2019 |title=Forests in the IPCC Special Report on Land Use: 7 Things to Know |url=https://www.wri.org/insights/forests-ipcc-special-report-land-use-7-things-know |website=World Resources Institute}}</ref> Kwisi yose, izi ngaruka zagereranijwe ko zatumye hakonja gato, byiganjemo kwiyongera kwa albedo.
=== Ibikorwa by'izuba n'ibirunga ===
Nkuko izuba ariryo soko ryambere ryingufu zisi, impinduka zumucyo wizuba zigira ingaruka muburyo bwimiterere yikirere. Imirasire y'izuba yapimwe na satelite, kandi ibipimo bitaziguye birahari guhera mu ntangiriro ya 1600. <ref name="USGCRP_2017_ch2">{{Cite web |last1=Fahey |first1=D. W. |last2=Doherty |first2=S. J. |last3=Hibbard |first3=K. A. |last4=Romanou |first4=A. |last5=Taylor |first5=P. C. |date=2017 |title=Chapter 2: Physical Drivers of Climate Change |url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/2/ |website=Climate Science Special Report: Fourth National Climate Assessment, Volume I |publisher=U.S. Global Change Research Program |access-date=2026-09-15 |archive-date=2019-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122082928/https://science2017.globalchange.gov/chapter/2/ |url-status=dead }}</ref> Nta cyerekezo cyigeze kigaragara mu bwinshi bw'ingufu z'izuba zigera ku isi. <ref>{{Cite web |title=Is the Sun causing global warming? |url=https://climate.nasa.gov/faq/14/is-the-sun-causing-global-warming |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505160051/https://climate.nasa.gov/faq/14/is-the-sun-causing-global-warming/ |archive-date=5 May 2019 |access-date=10 May 2019 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet}}</ref>
Ibirunga biturika biturika byerekana imbaraga nini nini mugihe cyinganda. Iyo kuruka gukomeye bihagije (hamwe na dioxyde de sulfure igera kuri stratosifera), urumuri rwizuba rushobora guhagarikwa igice mumyaka ibiri. Ikimenyetso cy'ubushyuhe kimara hafi kabiri. Mu gihe cy’inganda, ibikorwa by’ibirunga byagize ingaruka zitari nke ku bijyanye n’ubushyuhe bw’isi. Muri iki gihe imyuka y’ibirunga CO <nowiki><sub id="mwAgI">2</sub></nowiki> ihwanye na munsi ya 1% y’imyuka ya antropogene ya CO <sub>2</sub> . [99]
Imiterere yimiterere yimiterere yimiterere ntishobora kubyara ubushyuhe bwihuse bwagaragaye mumyaka mirongo ishize iyo urebye gusa itandukaniro ryumusaruro wizuba nibikorwa byibirunga. Ibindi bimenyetso byerekana imyuka ihumanya ikirere itera ubushyuhe bwisi biva mubipimo byerekana ubushyuhe bwikirere cyo hasi ( troposfer ), hamwe no gukonjesha ikirere cyo hejuru ( stratosifera ). Niba imirasire y'izuba ari yo nyirabayazana w'ubushyuhe bwagaragaye, troposse na stratosifike byombi byari gushyuha.
=== Ibitekerezo by’imihindagurikire y’ibihe ===
[[Dosiye:NORTH_POLE_Ice_(19626661335).jpg|thumb| Urubura rwo mu nyanja rugaragaza 50% kugeza 70% by'izuba ryinjira, mu gihe inyanja yijimye, igaragaza 6% gusa. Mugihe agace k'ibarafu yo mu nyanja gashonga kandi kakagaragaza inyanja nyinshi, ubushyuhe bwinshi bwinjizwa ninyanja, bikazamura ubushyuhe bushonga urubura rwinshi. Iyi nzira nigitekerezo cyiza. <ref>{{Cite web |title=Thermodynamics: Albedo |url=https://nsidc.org/cryosphere/seaice/processes/albedo.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011021602/https://nsidc.org/cryosphere/seaice/processes/albedo.html |archive-date=11 October 2017 |access-date=10 October 2017 |website=NSIDC}}</ref>]]
Igisubizo cy’imihindagurikire y’ikirere ku gahato ka mbere cyahinduwe n’ibisubizo: byongerewe no "kwikomeza" cyangwa "ibyiza" kandi bigabanywa no "kuringaniza" cyangwa "bibi" . <ref>{{Cite web |year=2013 |title=The study of Earth as an integrated system |url=https://climate.nasa.gov/nasa_science/science/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226190002/https://climate.nasa.gov/nasa_science/science/ |archive-date=26 February 2019 |series=Vitals Signs of the Planet |publisher=Earth Science Communications Team at NASA's Jet Propulsion Laboratory / California Institute of Technology}}</ref> Ibyingenzi bishimangira ibitekerezo nibitekerezo byamazi-imyuka, ibitekerezo bya ice-albedo, hamwe ningaruka nziza yibicu. [104] Uburyo bwibanze bwo kuringaniza ni ubukonje bukabije, kuko ubuso bwisi butanga ubushyuhe bwinshi mukirere bitewe nubushyuhe bwiyongera. [106] kugabanuka k'ubushyuhe, hari n'ibisubizwa mu cyerekezo cya karubone, nk'ingaruka zifumbire ya CO ku mikurire y'ibihingwa. Kutamenya neza ibyasubiwemo nimpamvu nyamukuru ituma imiterere itandukanye yikirere igaragaza ubunini butandukanye bwubushyuhe kubwinshi bw’ibyuka bihumanya.
Iyo umwuka ushyushye, irashobora gufata ubuhehere bwinshi . Umwuka wamazi, nka gaze ya parike ikomeye, ifata ubushyuhe mukirere. [104] Niba igicu cyiyongereye, urumuri rwizuba luzagaruka mumwanya, bikonje isi. Niba ibicu bibaye byinshi kandi byoroheje, bikora nka insulator, byerekana ubushyuhe buva hepfo inyuma bukamanuka no gushyushya isi. [109] Ingaruka yibicu nisoko nini yo gutanga ibitekerezo bidashidikanywaho.
Ikindi gitekerezo cyingenzi nukugabanya igifuniko cyurubura hamwe nubura bwinyanja muri Arctique, bigabanya kugaragariza isi. Ingufu nyinshi zizuba ubu zinjiye muri utwo turere, bigira uruhare mu kongera ubushyuhe bw’ubushyuhe bwa Arctique . Arctic amplification nayo irimo gushonga permafrost, irekura metani na CO mukirere. Imihindagurikire y’ibihe irashobora kandi gutuma metani irekurwa mu bishanga, sisitemu yo mu nyanja, hamwe n’amazi meza. [114] Muri rusange, ibisubizo by’ikirere biteganijwe ko bizagenda neza.
Hafi ya kimwe cya kabiri cy’imyuka yatewe na CO yatewe n’ibimera byubutaka ninyanja. Ku butaka, kuzamura CO hamwe nigihe kinini cyo gukura byatumye imikurire ikura. Imihindagurikire y’ibihe yongera amapfa n’ubushyuhe bukabije bibuza imikurire y’ibihingwa, bigatuma bidashidikanywaho niba iyi karuboni izakomeza kwiyongera mu bihe biri imbere. Ubutaka burimo karubone nyinshi kandi burashobora kurekura bimwe iyo bishyushye . Nkuko CO nubushyuhe bwinshi byinjizwa ninyanja, irahindura aside, ihindagurika ryayo kandi phytoplankton ifata karubone nkeya, bikagabanya umuvuduko inyanja ikuramo karubone yo mu kirere. Muri [119], hejuru ya CO hejuru yisi Isi izakuramo igice gito cyibyuka byangiza.
== Icyitegererezo ==
[[Dosiye:Projected_Change_in_Temperatures_by_2090.svg|thumb| Biteganijwe ko ubushyuhe bwubuso bwisi buhinduka ugereranije na 1850–1900, bushingiye kuri CMIP6 -moderi nyinshi bisobanura impinduka]]
Icyitegererezo cy’ikirere kigaragaza imikorere y’umubiri, imiti, n’ibinyabuzima bigira ingaruka kuri gahunda y’ikirere. Moderi ikubiyemo kandi inzira karemano nkimpinduka zuzenguruka isi, impinduka zamateka mubikorwa byizuba, hamwe no guhatira ibirunga. Icyitegererezo gikoreshwa mukugereranya urugero rwubushyuhe bwoherezwa mu kirere hazaza bizatera igihe hasuzumwe imbaraga z’imihindagurikire y’ikirere, hagati yubutaka nikirere.
Imyifatire ifatika yicyitegererezo igeragezwa mugusuzuma ubushobozi bwabo bwo kwigana ibihe byubu cyangwa ibyahise. Ingero zashize zasuzuguye igipimo cyo kugabanuka kwa Arctique kandi zidaha agaciro umuvuduko w’imvura. Ubwiyongere bw'inyanja kuva mu 1990 ntibwigeze busuzumwa mu buryo bwa kera, ariko imiterere ya vuba iremeranya neza n’ubushakashatsi. Isuzumabumenyi ry’ikirere ryasohowe na Leta zunze ubumwe z’Amerika muri 2017 rivuga ko "imiterere y’ikirere ishobora kuba idaha agaciro cyangwa ikabura uburyo bwo gutanga ibitekerezo".
Igice kinini cyimiterere yikirere cyongera ibintu byabaturage muburyo bworoshye bwikirere. Izi ngero zigereranya uburyo abaturage, ubwiyongere bwubukungu, nogukoresha ingufu bigira ingaruka – no gukorana na – ikirere cy'umubiri. Hamwe naya makuru, izo moderi zirashobora gutanga ibintu byerekana ibyuka bihumanya ikirere. Ibi noneho bikoreshwa nkibintu byerekana imiterere yimiterere yikirere hamwe nicyitegererezo cya karubone kugirango hamenyekane uburyo ikirere cyo mu kirere cya gaze ya parike ishobora guhinduka mugihe kizaza. Ukurikije imibereho yubukungu nubukungu bworoheje, moderi zitanga ingufu za CO <sub>2</sub> zo mu kirere zingana hagati ya 380 na 1400 ppm.
Raporo ya gatandatu ya IPCC Raporo yerekana ko ubushyuhe bwisi bushobora kugera kuri 1.0 ° C kugeza 1.8 ° C mu mpera z'ikinyejana cya 21 munsi y’ibyuka bihumanya ikirere . Hagati aho ubushyuhe bwisi bwagera kuri 2.1 ° C kugeza kuri 3.5 ° C, na 3.3 ° C kugeza 5.7 ° C munsi yikirere cyinshi cyane . Ibiteganijwe bishingiye ku cyitegererezo cy’ikirere hamwe no kureba. [135]
Ingengo yimari ya karubone isigaye igenwa no kwerekana icyerekezo cya karubone hamwe n’imihindagurikire y’ikirere kuri gaze ya parike. Nk’uko IPCC ibivuga, ubushyuhe bw’isi burashobora kubikwa munsi ya 1.5 ° C hamwe na bibiri bya gatatu amahirwe niba imyuka ihumanya nyuma ya 2018 itarenze 420 cyangwa 570 gigatonnes ya CO . Ibi bihuye nimyaka 10 kugeza 13 yimyuka ihumanya ikirere. Hano hari byinshi bidashidikanywaho kubyerekeye ingengo yimari. Kurugero, irashobora kuba gigatonnes 100 ya CO ntoya kubera metani irekurwa na permafrost nigishanga . Icyakora, biragaragara ko ibikomoka kuri peteroli y’ibinyabuzima ari byinshi cyane ku buryo ibura ryashingirwaho mu kugabanya ibyuka bihumanya ikirere mu kinyejana cya 21.
== Ingaruka ==
[[Dosiye:Soil_moisture_and_climate_change.svg|thumb| Raporo ya gatandatu ya IPCC Isuzuma Raporo ihinduka mubushuhe bwubutaka bwubutaka bushobora guhungabanya ubuhinzi nibidukikije. Kugabanuka k'ubushuhe bwubutaka kubwo gutandukana bisanzwe bivuze ko impuzandengo yubutaka bwubutaka buzahuza numwaka wa cyenda wumye hagati ya 1850 na 1900 aho hantu.]]
=== Ingaruka ku bidukikije ===
Ingaruka z’ibidukikije z’imihindagurikire y’ikirere ni nini kandi igera kure, bigira ingaruka ku nyanja, urubura, n’ikirere. Impinduka zirashobora kubaho buhoro buhoro cyangwa vuba. Ibimenyetso kuri izo ngaruka biva mu kwiga imihindagurikire y’ikirere mu bihe byashize, biturutse ku kwerekana imiterere, no mu bushakashatsi bugezweho. Kuva mu myaka ya za 1950, amapfa nubushyuhe byagaragaye icyarimwe hamwe no kongera inshuro. Ibihe bitose cyangwa byumye mugihe cyimvura cyiyongereye mubuhinde no muri [[Aziya]] yuburasirazuba. Igipimo cy’imvura n’ubukomezi bwa serwakira na serwakira birashoboka ko byiyongera, kandi imiterere y’akarere ishobora kwaguka poleward bitewe n’ubushyuhe bw’ikirere. <ref>{{Cite journal |last1=Studholme |first1=Joshua |last2=Fedorov |first2=Alexey V. |last3=Gulev |first3=Sergey K. |last4=Emanuel |first4=Kerry |last5=Hodges |first5=Kevin |date=2022 |title=Poleward expansion of tropical cyclone latitudes in warming climates |journal=Nature Geoscience |volume=15 |pages=14–28 |doi=10.1038/s41561-021-00859-1}}</ref> Inshuro za serwakira zo mu turere dushyuha ntiziyongereye bitewe n’imihindagurikire y’ikirere. <ref>{{Cite web |date=10 July 2020 |title=Hurricanes and Climate Change |url=https://www.c2es.org/content/hurricanes-and-climate-change/ |website=[[Center for Climate and Energy Solutions]] |access-date=26 February 2023 |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202042723/https://www.c2es.org/content/hurricanes-and-climate-change/ |url-status=live }}</ref>
[[Dosiye:Sea_level_history_and_projections.svg|thumb| Amateka y’inyanja yongeye kwiyubaka hamwe n’ibiteganijwe kugera kuri 2100 byasohowe muri 2017 na Porogaramu ishinzwe ubushakashatsi ku mpinduka z’Amerika muri Amerika ]]
Urwego rw'inyanja ku isi ruzamuka bitewe n'ingaruka zo gushonga kw'ibarafu, gushonga kw'ibarafu muri Greenland na Antaragitika, no kwaguka k'ubushyuhe. Hagati ya 1993 na 2020, izamuka ryiyongereye igihe, ugereranije 3.3 ± 0.3 mm ku mwaka. Mu kinyejana cya 21, imishinga ya IPCC ivuga ko mu kirere cyinshi cyane ikirere gishobora kuzamuka kuri 61-110 cm. Ubwiyongere bw'ubushyuhe bwo mu nyanja burimo gutesha agaciro kandi bugatera ubwoba ko hazacukurwa ahantu h'ibarafu ya Antaragitika, hashobora kubaho gushonga cyane ku rubura rwa barafu kandi bikaba bishoboka ko inyanja ya metero 2 yazamuka ikagera kuri 2100 bitewe n’ibyuka bihumanya ikirere. [149]
Imihindagurikire y’ibihe yatumye imyaka ibarirwa muri za mirongo igabanuka kandi igabanuka rya barafu yo mu nyanja ya Arctique . Mugihe icyi kitarimo urubura giteganijwe kuba gake kuri 1.5 ° C dogere yubushyuhe, biteganijwe kubaho rimwe mumyaka itatu cyangwa icumi kurwego rwo gushyuha rwa 2 ° C. Ubushyuhe bwo mu kirere CO bwateye impinduka muri chimie yo mu nyanja . Ubwiyongere bwa CO bwasheshwe butera inyanja aside . Byongeye kandi, umwuka wa ogisijeni uragabanuka kuko ogisijeni idashonga mu mazi ashyushye. Uturere twapfuye mu nyanja, uturere dufite ogisijeni nkeya, nazo ziraguka.
=== Gutanga amanota n'ingaruka z'igihe kirekire ===
Ubushyuhe bukabije bw’ubushyuhe bukabije ku isi byongera ibyago byo kunyura ' ahantu hahanamye ' - imbibi zirenze izo ngaruka zimwe na zimwe ntizishobora kwirindwa nubwo ubushyuhe bwagabanutse. <ref>{{Cite journal |last1=Armstrong McKay |first1=David I. |last2=Staal |first2=Arie |last3=Abrams |first3=Jesse F. |last4=Winkelmann |first4=Ricarda |date=9 September 2022 |title=Exceeding 1.5°C global warming could trigger multiple climate tipping points |journal=Science |volume=377 |issue=6611 |pages=eabn7950 |doi=10.1126/science.abn7950 |pmid=36074831}}</ref> Urugero ni ugusenyuka kw'ibarafu ya Antaragitika y'Iburengerazuba na Greenland, aho ubushyuhe buzamuka 1.5 kugeza 2 ° C irashobora kwiyemeza amabati gushonga, nubwo igihe cyo gushonga kitazwi kandi biterwa nubushyuhe buzaza. <ref name="NESSC2018">{{Cite web |date=12 November 2018 |title=Tipping points in Antarctic and Greenland ice sheets |url=https://www.nessc.nl/tipping-points-ice-sheets/ |access-date=25 February 2019 |website=NESSC |archive-date=26 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226045737/https://www.nessc.nl/tipping-points-ice-sheets/ |url-status=live }}</ref> Impinduka nini nini zishobora kubaho mugihe gito, nko guhagarika imigezi imwe yinyanja nka Atlantike Meridional Overturning Circulation (AMOC). Ingingo zitanga inama zirashobora kandi kubamo kwangirika bidasubirwaho kubidukikije nkibiti byamashyamba ya Amazone hamwe namabuye ya korali. <ref>{{Cite web |last=Pearce |first=Rosamund |last2=Prater |first2=Tom |date=10 February 2020 |title=Nine Tipping Points That Could Be Triggered by Climate Change |url=https://www.carbonbrief.org/explainer-nine-tipping-points-that-could-be-triggered-by-climate-change/ |access-date=27 May 2022 |publisher=CarbonBrief |archive-date=7 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007002119/https://www.carbonbrief.org/explainer-nine-tipping-points-that-could-be-triggered-by-climate-change/ |url-status=live }}</ref>
Ingaruka z'igihe kirekire z’imihindagurikire y’ikirere ku nyanja zirimo gushonga urubura, ubushyuhe bw’inyanja, izamuka ry’inyanja, hamwe na aside aside . Mu bihe by’ibinyejana kugeza mu binyejana byinshi, ubunini bw’imihindagurikire y’ikirere buzagenwa cyane cyane n’imyuka ihumanya ikirere CO . Ibi biterwa na CO 'ndende yubuzima bwikirere. Kwakira inyanja CO biratinda bihagije kuburyo aside yo mu nyanja izakomeza kumyaka ibihumbi kugeza ibihumbi. [163] Bivugwa ko ibyo byuka byongereye igihe cy’ibihe by’ibihe byibuze imyaka 100.000. Ubwiyongere bw'inyanja buzakomeza mu binyejana byinshi, bivugwa ko izamuka rya 2.3 metres per degree Celsius (4.2 ft / ° F) nyuma yimyaka 2000.
=== Kamere n'ibinyabuzima ===
Ubushyuhe bwa vuba bwateje amoko menshi yo ku isi n’amazi meza poleward no kugera ahirengeye . Urwego rwo hejuru rwo mu kirere CO hamwe nigihe kinini cyo gukura byatumye habaho icyatsi kibisi. Nyamara, ubushyuhe n’amapfa byagabanije umusaruro w’ibidukikije mu turere tumwe na tumwe. Impirimbanyi zizaza zizi ngaruka zinyuranye ntizisobanutse. [167] Imihindagurikire y’ibihe yagize uruhare mu kwagura ahantu humye h’ikirere, nko kwagura ubutayu muri subtropique . Ingano n'umuvuduko w'ubushyuhe bukabije ku isi birahindura impinduka zitunguranye muri urusobe rw'ibinyabuzima bishoboka. [169] Muri rusange, biteganijwe ko imihindagurikire y’ikirere izavamo amoko menshi. [170]
Inyanja yashyushye gahoro gahoro kurusha ubutaka, ariko ibimera ninyamaswa zo mu nyanja bimukiye mu nkingi zikonje vuba kurusha amoko yo ku butaka. Kimwe no ku butaka, ubushyuhe bwo mu nyanja bubaho kenshi bitewe n’imihindagurikire y’ikirere, bikangiza ibinyabuzima byinshi nka korali, kelp, n’inyoni zo mu nyanja . Acide acide yo mu nyanja ituma bigora ibinyabuzima byo mu nyanja nka mussele, barnacle na korali kubyara ibishishwa na skeleti ; nubushyuhe bwahumuye amabuye ya korali . [173] Indabyo mbi ya algal yongerewe n’imihindagurikire y’ikirere hamwe na eutrophasi igabanya urugero rwa ogisijeni, bigahungabanya imiyoboro y’ibiribwa kandi bigatakaza ubuzima bw’inyanja. Ibinyabuzima byo ku nkombe birahangayitse cyane. Hafi ya kimwe cya kabiri cy’ibishanga ku isi byarazimye kubera imihindagurikire y’ikirere n’izindi ngaruka z’abantu. [175]
{| class="center toccolours"
|+'''Imihindagurikire y’ibihe igira ingaruka ku bidukikije'''
|<gallery mode="packed" heights="120" style="line-height:120%">
Dosiye:Bleachedcoral.jpg|alt = Amafoto yo mumazi ya korali ishami ryera ryera | [[Ecological collapse|Isenyuka ry’ibidukikije]] . Guhumura [[Coral bleaching|kwa korali]] biturutse [[Marine heatwave|kumyuka yubushyuhe]] byangije [[Great Barrier Reef|inyanja nini]] kandi bibangamira [[Coral reef|amabuye ya korali]] kwisi yose.
Dosiye:Orroral Valley Fire viewed from Tuggeranong January 2020.jpg|alt = Ifoto ya nimugoroba mugace ka kibaya. Igishushanyo cyumusozi uri hakurya cyaka gitukura kuva mumuriro. | [[Extreme weather|Ikirere gikabije]] . Uruzuba hamwe nubushuhe bukabije bwarushijeho gukomera muri [[2019–20 Australian bushfire season#Climate change|2020 muri Ositaraliya]] .
Dosiye:National Park Service Thawing permafrost (27759123542).jpg|alt = Ahantu nyaburanga harahagarikwa ninkovu nini yuzuye ibyondo aho ubutaka bwagabanutse. | [[Climate change in the Arctic|Ubushyuhe bwa Arctique]] . [[Permafrost#Climate change effects|Permafrost yonona]] ibikorwa remezo no [[Arctic methane emissions|kurekura metani]], gaze ya parike. <ref name="Turetsky 2019">{{Cite journal |last1=Turetsky |first1=Merritt R. |last2=Abbott |first2=Benjamin W. |last3=Jones |first3=Miriam C. |last4=Anthony |first4=Katey Walter |date=2019 |title=Permafrost collapse is accelerating carbon release |journal=Nature |volume=569 |issue=7754 |pages=32–34 |doi=10.1038/d41586-019-01313-4 |pmid=31040419}}</ref>
Dosiye:Endangered arctic - starving polar bear edit.jpg|alt = Ikidubu cyacitse intege gihagaze hejuru y ibisigazwa byurubura rushonga. | [[Habitat destruction|Kurimbuka]] . Inyamaswa nyinshi zo mu majyaruguru zishingiye ku rubura rwo mu nyanja, zagiye zicika muri Arctique ishyuha.
Dosiye:Mountain Pine Beetle damage in the Fraser Experimental Forest 2007.jpg|alt = Ifoto yikibanza kinini cyamashyamba. Ibiti byatsi bivanze nibiti binini byangiritse cyangwa byapfuye bihinduka ibara ry'umuyugubwe-umutuku n'umutuku. | [[Climate change and invasive species|Gukwirakwiza udukoko]] . Ubukonje bworoheje butuma [[Mountain pine beetle|inyenzi]] nyinshi zinanasi zibaho kugirango zice amashyamba manini.
</gallery>
|}
=== Abantu ===
[[Dosiye:20211109_Frequency_of_extreme_weather_for_different_degrees_of_global_warming_-_bar_chart_IPCC_AR6_WG1_SPM.svg|thumb| Ikirere gikabije kizagenda kigaragara cyane uko isi ishyuha. ]]
Ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere zigira ingaruka ku bantu ahantu hose ku isi. Ingaruka zirashobora kugaragara ubu kumugabane wose no mukarere kinyanja, hamwe nuburinganire buke, uduce tudateye imbere duhura ningaruka zikomeye. Ubushuhe bukomeje kugira “ingaruka zikomeye, zikwirakwira kandi zidasubirwaho” ku bantu no ku bidukikije. Ingaruka ziratangwa ku buryo butangana, ariko muri rusange ni nyinshi kubantu batishoboye mu bihugu bikiri mu nzira y'amajyambere kandi byateye imbere.
==== Ibiryo n'ubuzima ====
OMS yashyize ahagaragara imihindagurikire y’ikirere nk’ikibazo gikomeye ku buzima bw’isi yose mu kinyejana cya 21. Ikirere gikabije kiganisha ku gukomeretsa no gutakaza ubuzima, no kunanirwa kw'ibihingwa ku mirire mibi . Indwara zitandukanye zandura zandura mu buryo bworoshye mu gihe cy'ubushyuhe, nka feri ya dengue na malariya . [188] Abana bato ni bo bibasirwa cyane no kubura ibiryo. Abana ndetse n'abantu bakuru bakunze kwibasirwa n'ubushyuhe bukabije. [189] ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Buzima (OMS) ryagereranije ko hagati ya 2030 na 2050, imihindagurikire y’ikirere yatera impfu zigera ku 250.000 ku mwaka. Basuzumye impfu ziterwa n'ubushyuhe ku bageze mu zabukuru, kwiyongera kw'impiswi, malariya, dengue, umwuzure wo ku nkombe, n'imirire mibi y'abana. Biteganijwe ko buri mwaka hapfa abantu barenga 500.000 bapfa bakuze bitewe no kugabanuka kw'ibiribwa ndetse n'ubuziranenge. Kugeza 2100, 50% kugeza 75% byabatuye isi barashobora guhura nikirere cyangiza ubuzima bitewe ningaruka ziterwa nubushyuhe bukabije nubushuhe.
Imihindagurikire y’ibihe igira ingaruka ku kwihaza mu biribwa . Byatumye igabanuka ry'umusaruro w'ibigori, ingano, na soya hagati ya 1981 na 2010. Ubushyuhe buzaza bushobora kurushaho kugabanya umusaruro wisi ku bihingwa bikomeye. Umusaruro w’ibihingwa birashoboka ko uzagira ingaruka mbi mubihugu bidafite uburinganire buke, mugihe ingaruka zamajyaruguru zishobora kuba nziza cyangwa mbi. Abantu bagera kuri miliyoni 183 biyongera ku isi, cyane cyane abafite amikoro make, bafite inzara kubera izo ngaruka. Imihindagurikire y’ibihe nayo igira ingaruka ku baturage b’amafi. Kwisi yose, bike bizaboneka kuroba. [197] Uturere dushingiye ku mazi y’ibarafu, uturere tumaze gukama, n’ibirwa bito bifite ibyago byinshi byo guhangayikishwa n’amazi bitewe n’imihindagurikire y’ikirere.
==== Imibereho ====
Ibyangiritse mu bukungu bitewe n’imihindagurikire y’ikirere birashobora kuba bikomeye kandi hari amahirwe y’ingaruka mbi. Imihindagurikire y’ibihe ishobora kuba imaze kongera ubusumbane mu bukungu ku isi, kandi biteganijwe ko izakomeza. Ingaruka nyinshi ziteganijwe muri Afurika yo munsi y'Ubutayu bwa Sahara, aho abaturage benshi baho batunzwe n'umutungo kamere n'ubuhinzi ''',''' na Aziya y'Amajyepfo-Uburasirazuba. Banki y'isi ivuga ko imihindagurikire y’ikirere ishobora gutuma abantu barenga miliyoni 120 mu bukene mu 2030. [203]
Ubusumbane buriho bushingiye ku butunzi n'imibereho myiza bwarushijeho kwiyongera kubera imihindagurikire y’ikirere. Ingorane zikomeye mu kugabanya, guhuza n'imihindagurikire y'ikirere, no guhangana n’imihindagurikire y’ikirere zihura n’abantu bahejejwe inyuma badafite ubushobozi buke ku mutungo. <ref name=":7">Grabe, Grose and Dutt, 2014; FAO, 2011; FAO, 2021a; Fisher and Carr, 2015; IPCC, 2014; Resurrección et al., 2019; UNDRR, 2019; Yeboah et al., 2019.</ref> Abasangwabutaka, batunzwe n'ubutaka bwabo ndetse n'ibidukikije, bazahura n'ingaruka z'imibereho yabo n'imibereho yabo kubera imihindagurikire y'ikirere. <ref>{{Cite web |title=Climate Change {{!}} United Nations For Indigenous Peoples |url=https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/climate-change.html |access-date=29 April 2022 |website=United Nations Department of Economic and Social Affairs |archive-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113073917/https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/climate-change.html |url-status=live }}</ref> Impuguke zatanzwe zanzuye ko uruhare rw’imihindagurikire y’ikirere mu ntambara yitwaje intwaro rwabaye ruto ugereranije n’ibintu nk’ubusumbane mu mibereho n’ubukungu ndetse n’ubushobozi bwa Leta. [207]
Ibirwa biri hasi hamwe n’abaturage bo ku nkombe babangamiwe n’izamuka ry’inyanja, bigatuma imyuzure ikunze kugaragara. Rimwe na rimwe, ubutaka bwatakaye burundu ku nyanja. [208] Ibi bishobora gutera ubwenegihugu kubantu bo mu bihugu birwa, nka [[Malidivezi|Malidiya]] na [[Tuvalu]] . Mu turere tumwe na tumwe, izamuka ry’ubushyuhe n’ubushuhe birashobora kuba bibi cyane ku buryo abantu batabimenyera. [210] Hamwe n’imihindagurikire y’ikirere ikabije, imishinga yerekana ko hafi kimwe cya gatatu cy’ikiremwamuntu ishobora gutura mu bihe bishyushye cyane kandi bidashobora guturwa, bisa n’ikirere kiriho ubu kiboneka muri Sahara. Izi ngingo zishobora gutwara kwimuka kw ibidukikije, haba mubihugu ndetse no mubihugu. Abantu benshi biteganijwe ko bazimurwa kubera izamuka ry’inyanja, ikirere gikabije n’amakimbirane biturutse ku guhatanira kongera umutungo kamere. Imihindagurikire y’ibihe irashobora kandi kongera intege nke, biganisha ku "baturage bafashwe" badashobora kwimuka kubera kubura amikoro.
{| class="center toccolours"
|+'''Imihindagurikire y’ibihe igira ingaruka ku bantu'''
|<gallery mode="packed" heights="120" style="line-height:120%">
Dosiye:Village Telly in Mali.jpg|[[Environmental migrant|Kwimuka kw'ibidukikije]] . Imvura idasanzwe iganisha ku [[Desertification|butayu]] bwangiza ubuhinzi kandi bushobora kwimura abaturage. Yerekanwa: Telly, Mali (2008).
Dosiye:Corn shows the effect of drought.jpg|[[Effects of climate change on agriculture|Impinduka mu buhinzi]] . Amapfa, ubushyuhe bwiyongera, nikirere gikabije bigira ingaruka mbi mubuhinzi. Yerekanwa: Texas, Amerika (2013).
Dosiye:Acqua alta in Piazza San Marco-original.jpg|[[Tidal flooding|Umwuzure w'amazi]] . Ubwiyongere bw'inyanja bwongera umwuzure mu turere two ku nkombe z'inyanja. Yerekanwa: [[Venice#Flooding|Venise, Ubutaliyani]] (2004).
Dosiye:US Navy 071120-M-8966H-005 An aerial view over southern Bangladesh reveals extensive flooding as a result of Cyclone Sidr.jpg|[[Tropical cyclones and climate change|Kwiyongera k'umuyaga]] . Bangaladeshi nyuma ya [[Cyclone Sidr|serwakira Sidr]] (2007) ni urugero rwumwuzure w’ibiza uturutse ku mvura yiyongereye.
Dosiye:The heat is on ESA19461898.jpeg|Ubushyuhe bukabije. Ibintu nka [[June 2019 European heat wave|Kamena 2019 ubushyuhe bwi Burayi]] buragenda bwiyongera.
</gallery>
|}
== Kugabanya no gufata ibyuka bihumanya ==
[[Dosiye:Greenhouse_gas_emission_scenarios_01.svg|left|thumb| Ibyuka bihumanya ikirere ku isi hose, bishingiye kuri politiki n'imihigo guhera ku ya 11/21]]
Imihindagurikire y’ibihe irashobora kugabanywa mu kugabanya ibyuka bihumanya ikirere no kongera imyanda ikurura imyuka ihumanya ikirere. Kugirango ugabanye ubushyuhe bwisi kugeza munsi ya 1.5 ° C ibyuka bihumanya ikirere ku isi bigomba kuba net-zeru muri 2050, cyangwa muri 2070 hamwe na 2 Intego ya C. Ibi bisaba impinduka zigera kure, zitunganijwe muburyo butigeze bubaho mu mbaraga, ubutaka, imigi, ubwikorezi, inyubako, n'inganda. Gahunda y’umuryango w’abibumbye ishinzwe ibidukikije ivuga ko ibihugu bigomba kwikuba gatatu ibyo byiyemeje mu masezerano y’i Paris mu myaka icumi iri imbere kugira ngo ubushyuhe bw’isi bugere kuri 2 ° C. Urwego runini rwo kugabanya rusabwa kugirango rwuzuze 1.5 ° C intego. Hamwe n'imihigo yatanzwe mu masezerano guhera mu Kwakira 2021, ubushyuhe bw’isi buracyafite amahirwe ya 66% yo kugera kuri 2.7 ° C (intera: 2.2–3.2 ° C) mu mpera z'ikinyejana. Kwisi yose, kugabanya ubushyuhe kuri 2 ° C irashobora kuvamo inyungu zirenze ibiciro.
Nubwo nta nzira imwe yo kugabanya ubushyuhe bwisi kuri 1.5 cyangwa 2 C. Kugabanya umuvuduko w’ibinyabuzima no kongera ubushobozi bwa gahunda ya karubone, impinduka nazo zaba nkenerwa mu buhinzi n’amashyamba, nko gukumira amashyamba no kugarura urusobe rw’ibinyabuzima hakoreshejwe amashyamba .
Ubundi buryo bwo kugabanya imihindagurikire y’ikirere bufite ibyago byinshi. Scenarios igabanya ubushyuhe bwisi kuri 1.5 ° C mubisanzwe umushinga munini wo gukoresha uburyo bwo gukuraho karuboni ya dioxyde mu kinyejana cya 21. Hano hari impungenge, nubwo, gushingira cyane kuri tekinoroji, n'ingaruka ku bidukikije. Imicungire y'izuba (SRM) nayo ninyongera ishoboka yo kugabanya cyane imyuka ihumanya ikirere. Ariko, SRM yazamura ibibazo bikomeye byimyitwarire namategeko, kandi ingaruka ntizisobanutse neza.
=== Ingufu zisukuye ===
[[Dosiye:Global_Energy_Consumption.svg|thumb| Amakara, peteroli, na gaze gasanzwe bikomeza kuba isoko yambere yingufu zisi nubwo ibivugururwa byatangiye kwiyongera byihuse. ]]
[[Dosiye:Lisberg_Burg_Windräder_Solar_power_PC313027.jpg|thumb| Umuyaga n'izuba, Ubudage]]
Ingufu zisubirwamo ni urufunguzo rwo kugabanya imihindagurikire y’ikirere. Ibicanwa biva mu kirere byagize 80% by'ingufu z'isi muri 2018. Umugabane wasigaye wagabanijwe hagati y’ingufu za kirimbuzi n’ibishobora kongerwa (harimo amashanyarazi, bioenergy, umuyaga n’izuba n’ingufu za geothermal ). Urwo ruvange ruteganijwe guhinduka cyane mumyaka 30 iri imbere. Imirasire y'izuba hamwe n'umuyaga wo ku nkombe ubu biri muburyo buhendutse bwo kongerera ingufu amashanyarazi mashya ahantu henshi. Ibishobora kuvugururwa byagaragazaga 75% by'amashanyarazi mashya yose yashyizwe muri 2019, hafi izuba n'umuyaga. Ubundi buryo bwingufu zisukuye, nka kirimbuzi n’amashanyarazi, kuri ubu bifite uruhare runini mu gutanga ingufu. Ariko, iteganyagihe ryiterambere ryabo risa nkaho rigereranijwe.
Kugera kuri 2050 kutabogama kwa karubone, ingufu zishobora kuba uburyo bwambere bwo kubyara amashanyarazi, bikazamuka kugera kuri 85% cyangwa birenga muri 2050 mubihe bimwe. Ishoramari mu makara ryavaho kandi ikoreshwa ry’amakara hafi ya 2050.
Amashanyarazi aturuka ku masoko ashobora kuvugururwa nayo agomba kuba isoko nyamukuru yo gushyushya no gutwara. Ubwikorezi burashobora kuva mumodoka ya moteri yaka imbere no kugana ibinyabiziga byamashanyarazi, inzira nyabagendwa, hamwe nubwikorezi bukora (gusiganwa ku magare no kugenda). <ref>{{Cite web |date=2016 |title=Transport emissions |url=https://ec.europa.eu/clima/eu-action/transport-emissions_en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010225533/https://ec.europa.eu/clima/eu-action/transport-emissions_en |archive-date=10 October 2021 |access-date=2 January 2022 |website=Climate action |publisher=[[European Commission]]}}</ref> Kubyohereza no kuguruka, lisansi nkeya yagabanya ibyuka bihumanya. <ref name=":6">{{Cite web |last1=Rogelj |first1=J. |last2=Shindell |first2=D. |last3=Jiang |first3=K. |last4=Fifita |first4=S. |date=2018 |title=Chapter 2: Mitigation Pathways Compatible with 1.5°C in the Context of Sustainable Development |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter2_High_Res.pdf |website=Global Warming of 1.5°C |publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change |pages=93–174}}</ref> Ubushyuhe bushobora kurushaho kuba decarbonone hamwe nikoranabuhanga nka pompe yubushyuhe .
Hariho inzitizi zo gukomeza kwiyongera byihuse byingufu zisukuye, harimo nibishobora kuvugururwa. Ku muyaga n'izuba, hari ibidukikije n'imikoreshereze y'ubutaka ku mishinga mishya. Umuyaga nizuba nabyo bitanga ingufu mugihe kimwe nigihe gihindagurika . Ubusanzwe, ingomero za hydro zifite ibigega hamwe ninganda zisanzwe zikoreshwa mugihe umusaruro uhindagurika ari muke. Kujya imbere, ububiko bwa batiri burashobora kwagurwa, ingufu zikenewe hamwe nibitangwa birashobora guhuzwa, kandi kohereza intera ndende birashobora guhinduka neza kubishobora kuvugururwa. Bioenergy ntabwo iba idafite karubone kandi ishobora kugira ingaruka mbi kubiribwa. Ubwiyongere bw'ingufu za kirimbuzi bugarukwaho n'impaka zishingiye ku myanda ya kirimbuzi, ikwirakwizwa ry'intwaro za kirimbuzi, n'impanuka . <ref>{{Cite journal |last1=Horvath |first1=Akos |last2=Rachlew |first2=Elisabeth |date=2016 |title=Nuclear power in the 21st century: Challenges and possibilities |journal=Ambio |volume=45 |issue=Suppl 1 |pages=S38–S49 |doi=10.1007/s13280-015-0732-y |pmid=26667059}}</ref> Iterambere ry’amashanyarazi rigarukira ku kuba ahantu heza hateguwe, kandi imishinga mishya ikaba ihanganye n’ibibazo by’imibereho n’ibidukikije. <ref>{{Cite web |title=Hydropower |url=https://www.iea.org/reports/hydropower |access-date=12 October 2020 |website=iea.org |publisher=[[International Energy Agency]] |quote=Hydropower generation is estimated to have increased by over 2% in 2019 owing to continued recovery from drought in Latin America as well as strong capacity expansion and good water availability in China (...) capacity expansion has been losing speed. This downward trend is expected to continue, due mainly to less large-project development in China and Brazil, where concerns over social and environmental impacts have restricted projects. |archive-date=13 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013011718/https://www.iea.org/reports/hydropower |url-status=live }}</ref>
Ingufu nke za karubone zitezimbere ubuzima bwabantu mukugabanya imihindagurikire y’ikirere. Ifite kandi inyungu mu gihe cya vuba cyo kugabanya impfu ziterwa n’ikirere, zagereranyaga miliyoni 7 buri mwaka mu 2016. Kuzuza intego zamasezerano ya Paris agabanya ubushyuhe kuri 2 Ubwiyongere bwa C bushobora gukiza abagera kuri miliyoni muri ubwo buzima mu mwaka wa 2050, mu gihe ubushyuhe bw’isi bugera kuri 1.5 ° C irashobora kuzigama miriyoni kandi icyarimwe ikongerera umutekano ingufu no kugabanya ubukene. Kuzamura ikirere kandi bifite inyungu zubukungu zishobora kuba nini kuruta ibiciro bya mituweli.
=== Kubungabunga ingufu ===
Kugabanya ingufu zikenewe ni ikindi kintu gikomeye cyo kugabanya ibyuka bihumanya ikirere. Niba ingufu nke zikenewe, haribindi byoroshye guhinduka byiterambere ryingufu. Bituma kandi byoroha gucunga amashanyarazi, kandi bikagabanya iterambere ryibikorwa remezo byibanda cyane. Kwiyongera kwinshi mu ishoramari ry’ingufu bizasabwa kugera ku ntego z’ikirere, ugereranije n’urwego rw’ishoramari mu mbaraga zishobora kubaho. Impinduka nyinshi za COVID-19 zijyanye no gukoresha ingufu, ishoramari rikoresha ingufu, ninkunga byatumye iteganyagihe ryiyi myaka icumi rigoye kandi ridashidikanywaho.
Ingamba zo kugabanya ingufu zikenerwa ziratandukanye. Mu bwikorezi, abagenzi n’imizigo barashobora guhinduka muburyo bwiza bwo gukora ingendo, nka bisi na gari ya moshi, cyangwa gukoresha ibinyabiziga byamashanyarazi. Ingamba zinganda zo kugabanya ingufu zikenewe zirimo kunoza sisitemu yo gushyushya na moteri, gukora ibicuruzwa bitita cyane ku mbaraga, no kongera ubuzima bwibicuruzwa. Mu rwego rwubwubatsi hibandwa ku gishushanyo mbonera cy’inyubako nshya, n’urwego rwo hejuru rw’ingufu zikoreshwa muri retrofiting. Gukoresha tekinoroji nka pompe yubushyuhe birashobora kandi kongera ingufu zubaka.
=== Ubuhinzi n'inganda ===
[[Dosiye:Greenhouse_Gas_Emissions_by_Economic_Sector.svg|thumb| Urebye imyuka ihumanya itaziguye kandi itaziguye, inganda nizo nzego zifite uruhare runini rw’ibyuka bihumanya ikirere.]]
Ubuhinzi n’amashyamba bihura n’ingorabahizi eshatu zo kugabanya ibyuka bihumanya ikirere, birinda ko amashyamba ahinduka mu butaka bw’ubuhinzi, ndetse no kwiyongera kw’ibiribwa ku isi. Ibikorwa byinshi bishobora kugabanya ubuhinzi n’amashyamba ashingiye ku mashyamba bibiri bya gatatu kuva ku rwego rwa 2010. Muri byo harimo kugabanya ubwiyongere bukenewe ku biribwa n’ibindi bicuruzwa by’ubuhinzi, kongera umusaruro w’ubutaka, kurinda no kugarura amashyamba, no kugabanya ibyuka bihumanya ikirere biva mu buhinzi.
Kuruhande rwibisabwa, igice cyingenzi cyo kugabanya ibyuka bihumanya ikirere ni uguhindura abantu ibiryo bikomoka ku bimera . Kurandura umusaruro w’amatungo y’inyama n’amata byakuraho hafi 3/4 by’ibyuka bihumanya biva mu buhinzi n’ikoreshwa ry’ubutaka. Amatungo kandi afite 37% yubutaka butagira urubura kwisi kandi akoresha ibiryo biva kuri 12% yubutaka bukoreshwa mubihingwa, gutwara amashyamba no kwangirika kwubutaka.
Umusaruro w'ibyuma na sima ushinzwe hafi 13% byangiza imyanda ya CO . Muri izo nganda, ibikoresho byibanda cyane kuri karubone nka kokiya na lime bigira uruhare runini mu musaruro, ku buryo kugabanya imyuka ihumanya ikirere CO bisaba ubushakashatsi mu bundi buryo bwa shimi. <ref>{{Cite web |title=Low and zero emissions in the steel and cement industries |url=https://www.oecd.org/greengrowth/GGSD2019_IssuePaper_CementSteel.pdf |pages=11, 19–22 |access-date=2023-02-26 |archive-date=2022-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901044811/https://www.oecd.org/greengrowth/GGSD2019_IssuePaper_CementSteel.pdf |url-status=live }}</ref>
=== Urutonde rwa karubone ===
[[Dosiye:Carbon_Dioxide_Partitioning.svg|thumb| Ibyuka byinshi byangiza imyuka CO byinjijwe no kurohama karubone, harimo gukura kw'ibimera, gufata ubutaka, no gufata inyanja (Ingengo y’imari ya 2020 ya Carbone ).]]
Imyuka ya karubone isanzwe irashobora kongererwa imbaraga kugirango ikurikirane cyane CO irenze urwego rusanzwe rusanzwe. Gutema amashyamba no gutera ibiti ku butaka butari amashyamba biri mu buhanga bukuze bukurikirana, nubwo bwa nyuma butera impungenge ibiribwa. Abahinzi barashobora guteza imbere ikwirakwizwa rya karubone mu butaka binyuze mu bikorwa nko gukoresha ibihingwa bitwikiriye imbeho, kugabanya ubukana n’inshuro yo guhinga, no gukoresha ifumbire n’ifumbire nkivugurura ubutaka. Kugarura / kwidagadura ibishanga byo ku nkombe n’ibyatsi byo mu nyanja byongera gufata karubone mu bintu kama ( karubone yubururu ). Iyo karubone ifashwe mubutaka no mubintu kama nkibiti, harikibazo cyuko karubone yongeye kurekurwa mukirere nyuma binyuze mumihindagurikire yimikoreshereze yubutaka, umuriro, cyangwa izindi mpinduka mubidukikije.
Iyo ingufu zitanga ingufu cyangwa CO - inganda zikomeye zikomeje gutanga imyanda CO , gaze irashobora gufatwa ikabikwa aho kurekurwa mukirere. Nubwo ikoreshwa ryayo rigarukira mubipimo kandi bihenze, gufata no kubika karubone (CCS) birashobora kugira uruhare runini mukugabanya imyuka ihumanya ikirere cya CO mu kinyejana rwagati. [270] Ubu buhanga, bufatanije na bioenergy ( BECCS ) bushobora kuvamo imyuka mibi: CO ikurwa mu kirere. Kugeza ubu ntiharamenyekana neza niba tekinike yo gukuramo karubone izashobora kugira uruhare runini mu kugabanya ubushyuhe kuri 1.5 ° C. Ibyemezo bya politiki bishingiye ku gukuraho karuboni ya dioxyde byongera ibyago byo gushyuha kwisi kuzamuka kurenza intego mpuzamahanga.
== Kurwanya ==
[[Dosiye:FrontLines-EGAT_2011_Environment_Photo_Contest_Top_Entry_(5842818280).jpg|thumb| Gutera Mangrove hamwe no kubungabunga ibidukikije birashobora kugabanya imyuzure yo ku nkombe .]]
[[Dosiye:Seawallventnor.jpg|thumb| Inyanja yo kurinda umuyaga ukabije watewe no kuzamuka kwinyanja]]
[[Dosiye:20080708_Chicago_City_Hall_Green_Roof_Edit1.jpg|thumb| Igisenge kibisi kugirango gitange ubukonje mumijyi]]
Kurwanya imihindagurikire y'ikirere ni "inzira yo guhindura imihindagurikire y'ikirere cyangwa iteganijwe mu kirere n'ingaruka zayo". <ref name=":32">IPCC, 2022: [https://web.archive.org/web/20230122220619/https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_SummaryForPolicymakers.pdf Summary for Policymakers] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, M. Tignor, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem (eds.)]. In: [https://web.archive.org/web/20220318140208/https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-working-group-ii/ Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 3–33, doi:10.1017/9781009325844.001.</ref> : 5 Hatabayeho kugabanuka kworoheje, kurwanya imihindagurikire y'ikirere ntibishobora gukumira ingaruka z’ingaruka zikomeye, zikwirakwira kandi zidasubirwaho. [274] Imihindagurikire y’ikirere ikabije isaba guhuza n'imihindagurikire y'ikirere, bishobora kuba bihenze cyane. [275] Ubushobozi nubushobozi abantu bashobora kumenyera bikwirakwizwa mu turere dutandukanye ndetse n’abaturage, kandi ibihugu biri mu nzira y'amajyambere muri rusange bifite bike. Imyaka 20 yambere yikinyejana cya 21 hagaragaye kwiyongera mubushobozi bwo kurwanya imihindagurikire y’imihindagurikire y’ibihugu byinshi bikennye kandi biciriritse hamwe n’iterambere ry’isuku n’amashanyarazi, ariko iterambere riratinda. Ibihugu byinshi byashyize mu bikorwa politiki yo kurwanya imihindagurikire y'ikirere. Ariko, hariho itandukaniro rinini hagati yimari ikenewe kandi iboneka. [277]
Kumenyera kuzamuka kwinyanja bigizwe no kwirinda ahantu hashobora kwibasirwa n’akaga, kwiga kubana n’umwuzure wiyongereye no kurindwa. Niba ibyo binaniwe, umwiherero ucungwa urashobora gukenerwa. Hano hari inzitizi zubukungu mugukemura ingaruka zubushyuhe. Kwirinda akazi gakomeye cyangwa kugira ubukonje ntibishoboka kuri bose. [279] Mu buhinzi, uburyo bwo kurwanya imihindagurikire y’ikirere burimo guhinduranya indyo irambye, gutandukana, kurwanya isuri no kunoza imiterere y’imiterere hagamijwe kwihanganira imihindagurikire y’ikirere. [280] Ubwishingizi butanga kugabana ibyago, ariko akenshi biragoye kubona kubantu binjiza amafaranga make. <ref>{{Cite journal |last1=Surminski |first1=Swenja |last2=Bouwer |first2=Laurens M. |last3=Linnerooth-Bayer |first3=Joanne |date=2016 |title=How insurance can support climate resilience |journal=Nature Climate Change |volume=6 |issue=4 |pages=333–334 |doi=10.1038/nclimate2979}}</ref> Uburezi, abimukira hamwe na sisitemu yo kuburira hakiri kare birashobora kugabanya ingaruka z’ikirere. [282] Gutera mangrove cyangwa gutera inkunga ibindi bimera byo ku nkombe birashobora guhagarika umuyaga. <ref>{{Cite web |last= |first= |title=Mangroves against the storm |url=https://social.shorthand.com/IUCN_forests/nCec1jyqvn/mangroves-against-the-storm.html |access-date=2023-01-20 |website=Shorthand |archive-date=2023-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120195218/https://social.shorthand.com/IUCN_forests/nCec1jyqvn/mangroves-against-the-storm.html |url-status=live }}</ref> <ref>{{Cite web |title=How marsh grass could help protect us from climate change |url=https://www.weforum.org/agenda/2021/10/how-marsh-grass-protects-shorelines/ |access-date=2023-01-20 |website=World Economic Forum |archive-date=2023-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120195234/https://www.weforum.org/agenda/2021/10/how-marsh-grass-protects-shorelines/ |url-status=live }}</ref>
Urusobe rw'ibinyabuzima ruhuza n'imihindagurikire y'ikirere, inzira ishobora gushyigikirwa n'abantu. Mugukomeza guhuza urusobe rwibinyabuzima, amoko arashobora kwimuka mubihe byiza byikirere. Ubwoko burashobora kandi kwerekanwa mubice bifite ikirere cyiza . Kurinda no gusana ahantu nyaburanga nigice cya kamere bifasha kubaka imbaraga, byorohereza urusobe rwibinyabuzima guhinduka. Byinshi mubikorwa biteza imbere imihindagurikire y’ibinyabuzima, bifasha kandi abantu kumenyera binyuze mu kurwanya ibidukikije . Kurugero, kugarura gahunda yumuriro karemano bituma umuriro wibiza udashoboka, kandi bikagabanya guhura kwabantu. Guha inzuzi umwanya munini bituma habaho kubika amazi muri sisitemu karemano, kugabanya ibyago byumwuzure. Amashyamba yagaruwe akora nk'icyuzi cya karubone, ariko gutera ibiti mu turere tudakwiye birashobora kongera ingaruka z’ikirere.
Hariho imikoranire hamwe nubucuruzi hagati yo kurwanya no kugabanya ibicuruzwa. Kurwanya imihindagurikire y'ikirere akenshi bitanga inyungu z'igihe gito, mu gihe kugabanuka bifite inyungu z'igihe kirekire. <ref>{{Cite journal |last1=Berry |first1=Pam M. |last2=Brown |first2=Sally |last3=Chen |first3=Minpeng |last4=Kontogianni |first4=Areti |date=2015 |title=Cross-sectoral interactions of adaptation and mitigation measures |journal=Climatic Change |volume=128 |issue=3 |pages=381–393 |doi=10.1007/s10584-014-1214-0}}</ref> Kongera imikoreshereze yumuyaga bituma abantu barushaho guhangana nubushyuhe, ariko byongera ingufu zikenewe. [[IMITURIRE|Iterambere ryimijyi]] irashobora gutuma imyuka igabanuka mu bwikorezi no kubaka. Muri icyo gihe, irashobora kongera ingaruka zo mu birwa byo mu mujyi, biganisha ku bushyuhe bwo hejuru no kwiyongera. Kongera umusaruro w'ibiribwa bifite inyungu nini haba mu kurwanya no kugabanya.
== Ingamba na politiki ==
Ibihugu byibasirwa cyane n’imihindagurikire y’ikirere ubusanzwe byashinzwe uruhare ruto rw’ibyuka bihumanya ikirere. Ibi bitera kwibaza kubyerekeye ubutabera nubutabera. Imihindagurikire y’ibihe ifitanye isano n’iterambere rirambye. Kugabanya ubushyuhe bw’isi byoroha kugera ku ntego z’iterambere rirambye, nko kurandura ubukene no kugabanya ubusumbane. Ihuriro ryemewe mu ntego zirambye z’iterambere 13 ari "gufata ingamba zihutirwa zo kurwanya imihindagurikire y’ikirere n'ingaruka zayo". Intego ku biribwa, amazi meza no kurengera ibidukikije bifite aho bihurira no guhangana n’imihindagurikire y’ikirere. [291]
Geopolitike y’imihindagurikire y’ikirere iragoye. Byakunze gushyirwaho nkikibazo cyo gutwara abantu ku buntu, aho ibihugu byose byungukira mu kugabanya ibicuruzwa byakozwe n’ibindi bihugu, ariko ibihugu bitandukanye byatakaza kuva mu bukungu buke bwa karubone ubwabyo. Uku gushiraho kwamaganwe. Kurugero, inyungu zamakara ziva mubuzima rusange nibidukikije byaho birenze ibiciro hafi yakarere kose. Byongeye kandi, abatumiza mu mahanga ibicuruzwa biva mu kirere batsindira mu bukungu kuva mu guhindura ingufu zisukuye, bigatuma abatumiza ibicuruzwa mu mahanga bahura n’umutungo wangiritse : ibicanwa bidashobora kugurisha.
=== Amahitamo ya politiki ===
Politiki, amabwiriza, n'amategeko menshi birakoreshwa mukugabanya ibyuka bihumanya ikirere. Kugeza muri 2019, ibiciro bya karubone bikubiyemo hafi 20% byuka bihumanya ikirere ku isi. Carbone irashobora kugurwa imisoro ya karubone hamwe na sisitemu yubucuruzi bwangiza . Inkunga ya peteroli y’ibinyabuzima ku isi yageze kuri miliyari 319 z'amadolari muri 2017, na tiriyari 5.2 z'amadolari igihe ibiciro nko guhumanya ikirere biguzwe. Kurangiza ibyo birashobora gutuma igabanuka rya 28% byangiza imyuka y’ikirere no kugabanuka kwa 46% by’impfu z’ikirere. Amafaranga yazigamiwe ku nkunga y’ibinyabuzima ashobora gukoreshwa mu gushyigikira inzibacyuho y’ingufu zisukuye aho. Ubundi buryo butaziguye bwo kugabanya imyuka ihumanya ikirere harimo ibipimo ngenderwaho by’imodoka, ibipimo bya lisansi ishobora kongerwa, n’amabwiriza yangiza ikirere ku nganda zikomeye. Ibihugu byinshi bisaba ibikorwa byingirakamaro kugirango byongere umugabane wibishobora kuvugururwa mumashanyarazi .
Politiki yateguwe binyuze mu butabera bw’ikirere igerageza gukemura ibibazo by’uburenganzira bwa muntu n’ubusumbane mu mibereho. Kurugero, ibihugu bikize bifite uruhare runini rwibyuka bihumanya ikirere byishyura ibihugu bikennye kugirango bihuze. <ref>{{Cite web |last=Gabbatiss |first=Josh |last2=Tandon |first2=Ayesha |date=4 October 2021 |title=In-depth Q&A: What is 'climate justice'? |url=https://www.carbonbrief.org/in-depth-qa-what-is-climate-justice |access-date=16 October 2021 |website=Carbon Brief |archive-date=15 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211015213312/https://www.carbonbrief.org/in-depth-qa-what-is-climate-justice |url-status=live }}</ref> Mugihe ikoreshwa ryibicanwa bigabanuka, imirimo mumirenge iratakara. Kugirango bagere ku nzibacyuho iboneye, aba bantu bakeneye imyitozo kugirango bakore indi mirimo. Imiryango ifite abakozi ba peteroli benshi bakeneye ishoramari ryiyongera.
=== Amasezerano mpuzamahanga y’ikirere ===
[[Dosiye:Total_CO2_by_Region.svg|thumb| Kuva mu 2000, izamuka rya CO mu Bushinwa ndetse no ku isi yose ryarenze umusaruro w’Amerika n'Uburayi. ]]
[[Dosiye:Per_Capita_CO2_by_Region.svg|thumb| Ku muntu, Reta zunzubumwe zamerika zitanga CO ku kigero cyihuta cyane kuruta utundi turere twibanze. ]]
Ibihugu hafi ya byose ku isi bifite uruhare mu masezerano y’umuryango w’abibumbye y’imihindagurikire y’ikirere mu 1994 (UNFCCC). Intego ya UNFCCC ni ugukumira abantu babangamira gahunda z’ikirere . Nkuko byavuzwe muri iryo koraniro, ibi bisaba ko ingufu za gaze ya parike zihagarara mu kirere ku buryo urusobe rw’ibinyabuzima rushobora guhuza n’imihindagurikire y’ikirere, umusaruro w’ibiribwa ntubangamiwe, kandi iterambere ry’ubukungu rishobora gukomeza. UNFCCC ubwayo ntabwo igabanya ibyuka bihumanya ikirere ahubwo itanga urwego rwa protocole ikora. Ibyuka bihumanya ikirere byiyongereye kuva UNFCCC yashyirwaho umukono. Inama zayo ngarukamwaka nicyiciro cyibiganiro byisi.
Amasezerano ya Kyoto yo mu 1997 yongereye UNFCCC kandi akubiyemo amasezerano yiyemeje kubahiriza ibihugu byinshi byateye imbere kugabanya ibyuka bihumanya ikirere. Muri iyo mishyikirano, G77 (ihagarariye ibihugu bikiri mu nzira y'amajyambere ) yasabye manda isaba ibihugu byateye imbere "gufata iyambere" mu kugabanya ibyuka bihumanya ikirere, kubera ko ibihugu byateye imbere byagize uruhare runini mu kwegeranya imyuka ihumanya ikirere mu kirere. Umwuka w’umuturage nawo wari ukiri muto mu bihugu bikiri mu nzira y'amajyambere kandi ibihugu biri mu nzira y'amajyambere byakenera kohereza byinshi kugira ngo bikemure iterambere ryabyo.
Amasezerano ya Copenhagen yo mu 2009 yagaragaye cyane ko atengushye kubera intego zayo nkeya, kandi yangwa n’ibihugu bikennye harimo na G77. Amashyirahamwe yunze ubumwe yari agamije kugabanya ubushyuhe bwisi ku isi munsi ya 2 ° C. Amasezerano yashyizeho intego yo kohereza miliyari 100 z'amadolari ku mwaka mu bihugu bikiri mu nzira y'amajyambere mu rwego rwo kugabanya no kurwanya imihindagurikire y'ikirere bitarenze 2020, anasaba ko hashyirwaho ikigega cy’ibidukikije . As of 2020 , ikigega cyananiwe kugera ku ntego cyari giteganijwe, kandi gishobora kugabanuka mu nkunga yacyo. <ref>{{Cite journal |last1=Cui |first1=Lianbiao |last2=Sun |first2=Yi |last3=Song |first3=Malin |last4=Zhu |first4=Lei |date=2020 |title=Co-financing in the green climate fund: lessons from the global environment facility |journal=Climate Policy |volume=20 |issue=1 |pages=95–108 |doi=10.1080/14693062.2019.1690968}}</ref>
Muri 2015 ibihugu byose by’umuryango w’abibumbye byaganiriye n’amasezerano y'i Paris, agamije gukomeza ubushyuhe bw’isi munsi ya 2.0 ° C kandi ikubiyemo intego yo gukomeza gushyuha munsi ya 1.5 ° C. [316] Amasezerano yasimbuye Protokole ya Kyoto. Bitandukanye na Kyoto, nta ntego zoguhumanya ikirere zashyizweho mu masezerano y'i Paris. Ahubwo, urutonde rwibikorwa byakozwe bihuza. Ibihugu bigomba guhora byishyiriraho intego zikomeye kandi bigasubiramo intego buri myaka itanu. Amasezerano y'i Paris yasubiyemo ko ibihugu biri mu nzira y'amajyambere bigomba gushyigikirwa n'amafaranga. As of October 2021 , Ibihugu 194 n’umuryango [[Umuryango w’Ubumwe bw’Ibihugu by’i Burayi|w’ubumwe bw’ibihugu by’Uburayi]] byashyize umukono kuri ayo masezerano naho ibihugu 191 kandi Umuryango w’ubumwe bw’ibihugu by’Uburayi byemeje cyangwa byemera ayo masezerano.
Amasezerano mpuzamahanga ya Montreal yo mu 1987, amasezerano mpuzamahanga yo guhagarika kohereza imyuka yangiza ozone, ashobora kuba yarabaye ingirakamaro mu gukumira ibyuka bihumanya ikirere kuruta amasezerano ya Kyoto yagenewe kubikora. Ivugurura rya Kigali ryo mu mwaka wa 2016 ry’amasezerano ya Montreal rigamije kugabanya ibyuka bihumanya ikirere cya hydrofluorocarbone, itsinda ry’imyuka ihumanya ikirere yabaye umusimbura wa gaze ya ozone yabujijwe. Ibi byatumye Protokole ya Montreal amasezerano akomeye yo kurwanya imihindagurikire y’ikirere. <ref>{{Cite web |last=Yeo |first=Sophie |date=10 October 2016 |title=Explainer: Why a UN climate deal on HFCs matters |url=https://www.carbonbrief.org/explainer-why-a-un-climate-deal-on-hfcs-matters |access-date=10 January 2021 |website=Carbon Brief |archive-date=22 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220722162400/https://www.carbonbrief.org/explainer-why-a-un-climate-deal-on-hfcs-matters/ |url-status=live }}</ref>
Muri 2019, inteko ishinga amategeko y’Ubwongereza ibaye guverinoma ya mbere y’igihugu yatangaje ko ibihe byihutirwa. Ibindi bihugu nubutabera byakurikiranye. Muri uwo mwaka, Inteko ishinga amategeko y’Uburayi yatangaje "ikirere cyihutirwa n’ibidukikije". Komisiyo y’Uburayi yerekanye amasezerano y’ibihugu by’i Burayi hagamijwe guhindura Umuryango w’ubumwe bw’ibihugu by’Uburayi mu 2050. Ibihugu bikomeye muri Aziya byiyemeje imihigo nk'iyi: Koreya y'Epfo n'Ubuyapani byiyemeje kutagira aho bibogamiye muri 2050, n'Ubushinwa mu 2060. Mu 2021, Komisiyo y’Uburayi yashyize ahagaragara gahunda y’amategeko “ Fit for 55 ”, ikubiyemo amabwiriza agenga inganda z’imodoka ; imodoka zose nshya ku isoko ry’iburayi zigomba kuba imodoka zeru ziva mu 2035. Mu gihe [[Ubuhinde]] bufite imbaraga zo kongera ingufu, burateganya kandi kwagura amakara muri iki gihugu. <ref>{{Cite web |date=15 September 2021 |title=India |url=https://climateactiontracker.org/countries/india/ |access-date=3 October 2021 |website=Climate Action Tracker |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004183827/https://climateactiontracker.org/countries/india/ |url-status=live }}</ref>
Kugeza mu 2021, hashingiwe ku makuru aturuka muri gahunda 48 z’ikirere z’igihugu, zihagarariye 40% by’amasezerano y’i Paris, byagereranijwe ko ibyuka bihumanya ikirere bizaba biri munsi ya 0.5% ugereranije n’urwego rwa 2010, munsi y’intego zo kugabanya 45% cyangwa 25% kugeza gabanya ubushyuhe bwisi kuri 1.5 ° C cyangwa 2 ° C.
== Sosiyete ==
=== Guhakana no gutanga amakuru atariyo ===
[[Dosiye:20200327_Climate_change_deniers_cherry_picking_time_periods.gif|right|thumb|Ibyatoranijwe byatoranijwe kuva mugihe gito kugirango bibeshye ko ubushyuhe bwisi butiyongera. Ibara ry'ubururu ryerekana ibihe bigufi byerekana ubushyuhe bwigihe kirekire (red redlines). Utudomo twubururu twerekana icyo bita ubushyuhe bwisi . [330]]]
Impaka rusange zerekeye imihindagurikire y’ikirere zagize ingaruka zikomeye ku guhakana imihindagurikire y’ikirere no gutanga amakuru atari yo, byaturutse muri Amerika kandi kuva ubwo bikwira mu bindi bihugu, cyane cyane [[Kanada]] na Ositaraliya. Abagize uruhare mu guhakana imihindagurikire y’ikirere bagize ihuriro ryatewe inkunga kandi ihuriweho n’amasosiyete y’ibikomoka kuri peteroli, amatsinda y’inganda, ibitekerezo by’ibitekerezo byita ku bidukikije, hamwe n’abahanga mu bya siyansi. Kimwe n'inganda z'itabi, ingamba nyamukuru z'aya matsinda kwari ugushidikanya ku makuru ya siyansi n'ibisubizo. Benshi bahakana, bakirukana, cyangwa bashidikanya ku buryo budashidikanywaho ku bwumvikane bwa siyansi ku bijyanye n’imihindagurikire y’ikirere bwiswe "abakekeranya n’imihindagurikire y’ikirere", abahanga benshi bavuga ko ari amakosa .
Hariho uburyo butandukanye bwo guhakana ikirere: bamwe bahakana ko ubushyuhe bubaho na gato, bamwe bakemera ubushyuhe ariko bakavuga ko ari ingaruka kamere, ndetse bamwe bagabanya ingaruka mbi z’imihindagurikire y’ikirere. Gukora ibintu bidashidikanywaho kuri siyanse nyuma byaje kuba impaka zakozwe : bitera kwizera ko hari ugushidikanya gukomeye ku bijyanye n’imihindagurikire y’ikirere mu bumenyi bwa siyansi hagamijwe gutinza impinduka za politiki. Ingamba zo guteza imbere ibyo bitekerezo zirimo kunenga ibigo bya siyansi, no kwibaza impamvu abahanga ku giti cyabo. <ref name="Björnberg 2017">{{Cite journal |last1=Björnberg |first1=Karin Edvardsson |last2=Karlsson |first2=Mikael |last3=Gilek |first3=Michael |last4=Hansson |first4=Sven Ove |date=2017 |title=Climate and environmental science denial: A review of the scientific literature published in 1990–2015 |journal=Journal of Cleaner Production |volume=167 |pages=229–241 |doi=10.1016/j.jclepro.2017.08.066}}</ref> Urugereko rwerekana imbuga nkoranyambaga n’itangazamakuru byateje ikibazo cyo kutumva neza imihindagurikire y’ikirere.
=== Kumenyekanisha rubanda n'ibitekerezo ===
[[Dosiye:20220629_Public_estimates_of_scientific_consensus_on_climate_change_-_horizontal_bar_chart.svg|thumb| Abaturage basuzugura cyane urugero rw'ubwumvikane bwa siyansi bwerekana ko abantu batera imihindagurikire y’ikirere. <ref name="KingsCollegeReport_20220629">{{Cite web |date=June 2022 |title=Public perceptions on climate change |url=https://peritia-trust.eu/wp-content/uploads/2022/06/4-Climate-change_EU.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220715062933/https://peritia-trust.eu/wp-content/uploads/2022/06/4-Climate-change_EU.pdf |archive-date=15 July 2022 |website=PERITIA Trust EU - The Policy Institute of Kings College London |page=4}}</ref> Ubushakashatsi bwakozwe kuva 2019 kugeza 2021 <ref name="Powell_2019">{{Cite journal |last=Powell |first=James |date=20 November 2019 |title=Scientists Reach 100% Consensus on Anthropogenic Global Warming |journal=Bulletin of Science, Technology & Society |volume=37 |issue=4 |pages=183–184 |doi=10.1177/0270467619886266}}</ref> bwerekanye ko ubumenyi bwa siyanse buri hagati ya 98.7 na 100%.]]
Imihindagurikire y’ibihe yaje kumenyeshwa n’amahanga mu mpera za 1980. Bitewe n’itangazamakuru mu ntangiriro ya za 90, abantu bakunze kwitiranya imihindagurikire y’ikirere n’ibindi bibazo by’ibidukikije nko kubura ozone. Mu muco uzwi cyane, filime y’impimbano y’ikirere ''Umunsi ukurikira ejo'' (2004) hamwe na documentaire ya Al Gore ''Ukuri kutorohewe'' (2006) yibanze ku mihindagurikire y’ikirere. <ref name=":3">{{Cite web |last=Weart |first=Spencer |title=The Public and Climate Change (cont. – since 1980) |url=https://history.aip.org/climate/public2.htm |website=The Discovery of Global Warming |publisher=American Institute of Physics}}</ref>
[[Intara]] zikomeye z’akarere, uburinganire, imyaka n’itandukaniro rya politiki zirahari haba mu kwita ku baturage no gusobanukirwa n’imihindagurikire y’ikirere. Abantu benshi bize cyane, ndetse no mu bihugu bimwe na bimwe, [[Umugore|abagore]] n’urubyiruko, wasangaga babona ko imihindagurikire y’ikirere ari ikibazo gikomeye. Ikinyuranyo cy’amashyaka kibaho no mu bihugu byinshi, kandi ibihugu bifite imyuka ihumanya ikirere ya CO usanga bititaweho cyane. Ibitekerezo ku mpamvu z’imihindagurikire y’ikirere biratandukanye cyane hagati y’ibihugu. Impungenge ziyongereye igihe, <ref name="auto1">{{Cite web |last1=Fagan |first1=Moira |last2=Huang |first2=Christine |date=16 October 2020 |title=Many globally are as concerned about climate change as about the spread of infectious diseases |url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2020/10/16/many-globally-are-as-concerned-about-climate-change-as-about-the-spread-of-infectious-diseases/ |website=Pew Research Center |access-date=19 August 2021}}</ref> kugeza aho mu 2021 abaturage benshi mu bihugu byinshi bagaragaza impungenge nyinshi z’imihindagurikire y’ikirere, cyangwa bakabona ko ari ibintu byihutirwa ku isi. Inzego zo hejuru zo guhangayikishwa no gushyigikira abaturage muri politiki zita ku mihindagurikire y’ikirere.
==== Imihindagurikire y’ibihe ====
Imyigaragambyo y’ibihe isaba abayobozi ba politiki gufata ingamba zo gukumira imihindagurikire y’ikirere. Bashobora gufata uburyo bwo kwerekana imyigaragambyo rusange, kugabanya ibicanwa bya fosile, kuburana nibindi bikorwa. Imyiyerekano ikomeye irimo imyigaragambyo yishuri ryikirere . Muri iki gikorwa, urubyiruko rwo ku isi rwigaragambyaga kuva mu 2018 rusiba ishuri ku wa gatanu, ruyobowe n’umwangavu wo muri Suwede Greta Thunberg . Ibikorwa rusange byo kutumvira kwabaturage byakozwe nitsinda nka Extinction Rebellion bigaragambije bahagarika imihanda no gutwara abantu. Imanza zikoreshwa cyane nk'igikoresho cyo gushimangira ibikorwa by'ikirere bituruka mu bigo bya Leta n'ibigo. Abaharanira inyungu kandi batangiza imanza zireba guverinoma kandi bagasaba ko bafata ingamba zikomeye cyangwa kubahiriza amategeko ariho yerekeye imihindagurikire y’ikirere. Imanza ziregwamo amasosiyete y’ibikomoka kuri peteroli muri rusange arasaba indishyi z’igihombo n’ibyangiritse
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]]
h6vxjz4b7ojako2z339p96wjnpn97ne
Ubuhinzi bw'inkori
0
14372
138117
136046
2026-09-17T08:31:29Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138117
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:1 காராமணி-Vigna unguiculata..jpg|thumb|Ubuhinzibw'inkori]]
== Gutegura Ubutaka ==
[[Dosiye:Vigna unguiculata varieties.jpg|thumb|Inkori]]
[[Dosiye:3 காராமணி-Vigna unguiculata.jpg|left|thumb]]
Ubutaka bushobora gutegurwa n’amaboko hakoreshejwe ibikoresho by’intoki byemeranyijweho (isuka cyangwa ibindi bikoresho). Kenshi iyo ubutaka bugiye guhingwamo inkori ari ubutaka bwasaruwemo, gutegura umurima bigendana no guhinga no gusakumamo ibisigazwa by’imyaka ako kanya. Ariko mu gihe umurima utari uhinzemo kuwutegura bihera mu gutema ibihuru hakoreshejwe amashoka n’imihoro mbere yo gutangira guhinga. Ibiti binini n’ibihuru byo mu murima bitemeshwa amaboko, ibyatsi n’ibiti byaguye mu murima bigakurwamo. Gutegura imitabo bishobora gukorwa nyuma yo gusanza iyo guhinga kumitabo ari byo bitegetswe. Byibura kuva ku minsi 5 kugeza kuri 7 ni cyo gihe cyemewe kuri buri cyiciro cy’itegura ry’ ubutaka kugira ngo ibihuru n’ibyatsi byatemwe bibe bimaze kubora no kubyara ifumbire bityo byongere uburumbuke mu butaka kugira ngo imbuto zizamere neza zinakure neza. Ni ngombwa guhitamo ubutaka bwizeweho kuzagira umusaruro utubutse w’inkori. Umuhinzi agomba rero guhitamo ubutaka bw’urusenyi n’inombe bwayoborewe amazi neza mu turere tugwamo imvura nyinshi.<ref name=":0">https://www.rwandamagazine.com/ubuzima/article/bimwe-mu-biribwa-byafasha-umubyeyi-wonsa-kubona-amashereka-ahagije</ref><ref name=":1">https://web.archive.org/web/20230227054056/http://www.ehinga.org/kin/crops/cowpeas/</ref>
==== Gutera imbuto ====
Amoko menshi y’inkori avangwa n’ibindi bihingwa nk’ amasaka, ibigori, ingano n’imyumbati. Inkori bakunda kuzihinga hafi y’ingo kugira ngo bazasoromeho umushogoro.
[[Dosiye:6 காராமணி-Vigna unguiculata.jpg|thumb|Inkori]]
Mu gutera inkori, intera iratandukanye cyane, kenshi na kenshi iva kuri cm 30 × cm 40 mu gihe cy’imvura nke no kuva kuri cm 40 × cm 75 ku moko y’inkori yera vuba kandi maremare. Intera ngari ya cm 55 x cm 75 ikoreshwa muri rusange ku moko y’inkori atinda kwera cyangwa arimo akwirakwizwa hagaterwa imbuto 2 cyangwa 3 mu ibimba. Uburyo bwo kubiba umisha ni bwo buryo bukoreshwa cyane n’abahinzi bo mu cyaro muri Afurika no muri Sudani y’epfo by’umwihariko iyo inkori zahinganywe n’ibindi bihingwa ngandurarugo. Imbuto z’inkori ziterwa muri cm 2 kugeza kuri 3 z’ubujyakuzimu. Nyamara gutera imbuto 3 kugeza kuri 4 bituma inkori zimera neza bigatuma zikura ari nyinshi.<ref>https://rwandamagazine.com/ubuzima/article/bimwe-mu-bimenyetso-ushobora-kubona-ukaba-watekereza-ko-ari-kanseri-ya-prostate</ref>
=== Ibyonnyi ===
Udukoko twona imyaka ni two tuza ku murongo wa mbere mu gutubya umusaruro no kwangiza ubwiza bw’amababi akoreshwa nk’imboga.
[[Dosiye:Pulse food.jpg|thumb|inkori]]
Mu byonnyi bikomeye by’inkori harimo:
[[Dosiye:A view of Kaaramani-thattaippayaRu.jpg|thumb|Inkori,]]
'''(a) Inda z’ibishyimbo (''Aphis fabae''):''' inda ni udukoko tw’umukara tunyunyuza amatembabuzi, tuza tukirundanya ku mitwe y’inkori, ku gihimba, ku mababi cyangwa ku ruyange. Iyo dukabije kuba twinshi tubuza igihingwa kongera gukura uko bisanzwe. Ikimenyetso rusange kiba guhinduka umuhondo no kwangirika kw’amababi bitewe n’utwo dukoko. Gutera umuti wa Malathion, Menazon cyangwa Endosulfan bishobora kugabanya gukwirakwira k’utu dukoko mu murima w’inkori.<ref>{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2012/08/bahoneza-rwanda-social-welfare-rwanda_92.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227052959/https://www.urwego.com/2012/08/bahoneza-rwanda-social-welfare-rwanda_92.html |url-status=dead }}</ref>
=== ''Inda z’ibishyimbo'' ===
('''b) Imungu (''Coryna spp''), uduhunduguru n’udukoko tunyunyuza imiteja ''(Acanthomia horrida'''''<nowiki/>'').''
'''(c) Nkongwa ifite amabara yangiza imiteja y’inkori (''Maruca testulalis'')'''
[[Dosiye:7 காராமணி-Vigna unguiculata.jpg|thumb|Ikibabi cy'inkori]]
'''Nkongwa ifite amabara yangiza imiteja y’inkori''' ni icyonnyi kiboneka mu duce twumagara gishobora kwangiza imbuto. Ibyana byabyo bigira ibara risa n’icyatsi cya elayo giciyemo ibidomo byijimye bitonze umurongo kandi bifite ubwoya. Birya uruyange bikarya n’ibitumbwe bityo bigateza igihombo kinini ku musaruro. Mu gihe ari ngombwa gukoresha imiti yica udukoko mu kurwanya ibyo byonnyi, ntabwo igomba gukoreshwa mbere yo gusoroma umushogoro wo guteka nk’ imboga.<ref name=":1" />
==== Inyoni ====
Imimero y’inkori izamuka mu butaka igatunguka hejuru y’ubutaka. Igira ubushobozi bwo gukurura urumuri rukuza imyaka kugeza igihe hamereye amababi ya mbere ya nyayo abasha kwikururira urumuri. Inkori zigeze kuri icyi cyiciro zorohera inyoni nk’inuma, inkanga n’andi moko menshi y’inyoni aca iyo mimero no akayirya, ibyo bikangiza imimero itangiye kuzamuka. Kongera gutera imbuto aho zangiritse bigomba guhita bikorwa ako kanya. Inkanga zishobora kuba icyonnyi gikomeye mu gihe imiteja yatangiye kwiremamo imbuto z’inkori.<ref name=":1" />
==== Inkende zitukura zo muri Afurika ====
Zaba izisa n’ivu n’iz’ikigina, inkende zo muri Afurika zishobora kurya imiteja y’inkori. Zitangira kurya imiteja imbuto zigitangira kwirema mu gishishwa ndetse bidacunzwe hakiri kare byakwangiza burundu imiteja bigatera igihombo gikabije ku musaruro. Ni byiza gucungana n’imbuto kuva imbuto zitangiye kwiremarema mu miteja kugeza ku isarura.<ref name=":1" />
==== Ibivumvuri ''(Callosobruchus'') ====
Ibivumvuri ni byo byonnyi by’ingenzi byangiza inkori. Bibamo amoko abiri y’ingenzi:
''Callosobruchus masculatus'' na ''Callosobruchus chinensis''.
[[Dosiye:Callosobruchus chinensis (Linné, 1758) male.jpg|thumb|ikivumvuri]]
Ibivumvuri bikuze kenshi bitera amagi yabyo mu murima, mu miteja igitangira kuzana imbuto. Ibyana byabyo byinjira mu bikonoshwa by’imiteja no mu mbuto. Biba ari bitoya cyane ku buryo imyenge byinjiriramo itabonwa n’amaso maze uko imbuto zigenda zikura n’ imyenge ikazimira. Ibyana bitungwa n’iby’imbere mu rubuto maze buri gakoko kakiremera inzira itunguka inyuma ipfumuye urubuto. Nyuma y’iremwa ry’agakoko agakoko gakuru gasunikira hanze igishishwa cy’umuteja kagasigamo umwenge w’uruziga. N’ubwo hari amagi amwe n’amwe aba yaratewe mu murima, amenshi ni aterwa n’udukoko dukuru twinjira mu bubiko. Udukoko dutera amagi mu mbuto z’inkori maze tugatuma habaho kwiyongera gukabije kw’imbuto zanduye. Kenshi abahinzi bavanga inkori n’ivu mu buryo bukunze gukoreshwa mu kurinda imbuto.<ref name=":1" />
=== ''Ikivumvuri gikuru'' ===
=== Indwara ===
Indwara zifata inkori zikunda kugaragara no gukabya mu turere duhehereye, ariko zishobora no gufata inkori zihinzwe mu turere twumagaye. Indwara z’ingenzi mu zifata inkori ni izi zikurikira: <ref name=":0" />
[[Dosiye:Pelargonium peltatum zonate marking IMG 8710.jpg|thumb|191x191px|Uburwayi bwibihingwa bwa zonate]]
=== Indwara y’ibidomo ku mababi- Zonate ===
==== ''Inkori zafashwe n’indwara y’ibibara ku mababi - Zonate'' ====
Ni indwara izana ibibara bitandukanye ku mababi bitewe n’uduhumyo (''Ascochyta phaseolorum)'' na ''Dactuli phoratarii'' n’ibijya gusa n’umugese (''Synchytrium dolichi''). Guhangana n’iyi ndwara bisaba gutera amoko y’inkori abasha kwihanganira bene izi ndwara ziterwa n’imiyege. Indwara nk’ibibara nka ''Septoria leaf spot, Cercospora leaf spot'' na ''brown blotch'' ni amwe mu moko y’ingenzi y’indwara z’ibibara byangiza amababi y’inkori.<ref name=":1" />
=== Indwara ziterwa na virusi ===
Inkori zifatwa n’indwara ziterwa na virusi zirenga 20, muri zo harimo: ububembe buterwa n’inda zangiza inkori, ububembe buterwa na virusi buzana ibibara (amabara abengerana, amabara y’umuhondo,….). Indwara zimwe ziba zaraturutse ku kwanduzanya kw’imbuto hagati y’ikinyejana cy’ibihingwa n’ikigikurikiye, bigatuma habaho ikwirakwira ry’indwara ku musaruro w’inkori wo mu tundi turere bitewe n’ihererekanya ry’imbuto. Indwara zandurira mu mbuto zikwirakzizwa mu mirima y’inkori n’udukoko twangiza nk’inda n’ibivumvuri, uduhunduguru n’udukoko tuguruka. Indwara ziterwa na virusi biragoye guhangana nazo hakoreshejwe ibinyabutabire. Uburyo bushoboka bwo guhangana nazo ni ugutera imbuto z’ubwoko bwizewe bubasha kwihanganira ubwandu bwa virusi.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/u-rwanda-rurigisha-amahanga-ku-mihingire-y-ibinyamisogwe</ref>
=== ''Inkori zafashwe n’indwara y’ububembe iterwa na virusi'' ===
==== Indwara ziterwa na mikorobe za bagiteri ====
'''Cyumya''' ni indwara rusange y’inkori iboneka mu turere duhehereye twa Toropike.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
[[Ikiciro:Imboga]]
8w0n3fy1j8x6w16nnn9usf4dtugtdwh
Igiti cy'umuravumba
0
14384
138255
130233
2026-09-17T09:20:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138255
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Tetradenia riparia IMG 8751.jpg|thumb|Igiti cy'umuravumba]]
[[Dosiye:Tetradenia riparia, Louwsburg.jpg|thumb|Uruyange rw'Umuravumba]]
[[Dosiye:Gardenology.org-IMG 2238 rbgs11jan.jpg|left|thumb]]
Igiti cy'umuravumba ni ikimera abanyarwanda bazi kuva kera, ku buryo hari n’imvugo abantu bakoresha iyo bashaka kumvikanisha ko umuntu azwi cyane bakagira bati :"Kanaka ni kizwi na bose nk’umuravumba."<ref name=":0">{{Cite web |url=https://lavierebelle.org/umuravumba-tetradenia-riparia |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227131427/https://lavierebelle.org/umuravumba-tetradenia-riparia |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/ubuvuzi/article/ibi-bimera-bifite-ibanga-mu-buvuzi-gakondo</ref>
=== Umuti: ===
* Umuntu arwaye inkorora ashobora gufata utubabi dukeya akaduhekenya, akamira amazi yatwo, gusa akirinda kuwukoresha ari mwinshi kuko wamutera ikindi kibazo.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://www.youtube.com/watch?v=6mwWwvR7BT0</ref>
* [[Dosiye:Iboza riparia2.jpg|thumb|Igiti cy'umuravumba]]Ikindi kandi ngo umuravumba ukoreshwa hagendewe ku hantu wameze, kuko umuravumba wo ku gasi ngo urakara cyane ku buryo n’uwukoresheje aba akwiriye kwitwararika agakoresha muke ugereranyije n’umuravumba uterwa mu ngo z’abantu. Umuravumba kandi ukoreshwa mu kuvura indwara zo mu kanwa, kuko imiti ikomoka ku bimera ivura indwara zifata mu nzira z’ubuhumekero, imyinshi muri yo iba ivura n’indwara zo mu kanwa, kuko izo ndwara zigirana isano rimwe na rimwe.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://thinkbig.rw/umuravumba-tetradenia-riparia-ni-umuti-utangaje/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227131425/https://thinkbig.rw/umuravumba-tetradenia-riparia-ni-umuti-utangaje/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":1" />
* [[Dosiye:Umuravumba.jpg|thumb|amababi y'umuravumba]]Uyu ni umuti abantu bose bakagombye kumenya gukoresha bityo abantu bakajya bivura indwara zoroheje nk'inkorora ibicurane kubabara mu gatuza kubera gukororaIcyakora kuwukoresha byakurinda indwara zikomeye nka sinusites, angines, asima, gapfura, bronchites, ikirimi, ibikweto n'izindi zifata imyanya y'ubuhumekero<ref name=":2">{{Cite web |url=https://thinkbig.rw/umuravumba-tetradenia-riparia-ni-umuti-utangaje/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227131425/https://thinkbig.rw/umuravumba-tetradenia-riparia-ni-umuti-utangaje/ |url-status=dead }}</ref>
=== Uko utunganywa: ===
'''A.''' Ku nkorora y'abana n'abakuru
1. Toranya ibibabi byeze 2 by'umuravumba ubyoze neza.
2. Bishyire mu rukoma uhambirize ko ikirere cy'ingabo kibisi
3. Shyira munsi y'imbabura cg mu ziko ukomeze kugenzura ko ushya uwurinde gushirira
Ku bakoresha gaz kd batabasha kubona urukoma washaka ibibabi nka 4 noneho ukabitunganya byose maze ukabigerekeranya ukabirambika hejuru y'umufuniko w'isafuriya utetse. Komeza ubyubike, ubyubure kugeza bihiye neza maze ukuremo 2 by'imbere abe ari byo gukoresha iby'inyuma ubite.<ref name=":2" />
4. Bikimara gushya karaba neza uvugute ibyo bibabi ugenda ukandira ku kiyiko cg mu gakombe gasukuye neza.
=== Uko unyobwa ===
* 1/4 cy<nowiki>''</nowiki>akayiko ku mwana muto uzi kurya (+8months) mu gitondo na nimugoroba
* 1/2 cy'akayiko ku mwana mukuru uri hejuru y'imyaka 5
Akayiko kose ku muntu mukuru. Uyu muti uzirana no kuwufatana n'indi miti cyane cyane iya kizungu. Kirazira rwose kuwufatanya n'indi miti Wawushyira kandi mu gikoma cy'ibinyameke kitarimo amata icyo gihe wanawunywa nta cyo urwaye mu rwego rwo kwikingira.<ref name=":2" />
'''B.''' Ku ndwara nka Gapfura, Angines, Ibikweto, Ikirimi, ufata bya bibabi bimaze gushya ukabisigaho ubuki bw'umwimerere maze ukinjiza mu muhogo ugakuba. Ibi biba byiza iyo bikozwe na muganga uzi neza aho agomba guhara (gukuba mu mihogo).<ref name=":2" />
'''C.''' Ku ndwara y'umutwe udakira
Bya bibabi babikandira mu mikanana 2 mu buryo bungana maze umurwayi akararama bakamusuka uwo muti mu mazuru agakomeza kurarama kugeza yumvise ko ugeze mu nda uciye mu kamironko ( pharynx)<ref name=":2" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibyatsi]]
a57rsov3vabn5ael3jzx8766vdncp1q
Ibibabi by'umubirizi
0
14387
137972
117743
2026-09-16T13:01:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137972
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ifoto yumubirizi.jpg|thumb|Igiti cy'umubirizi|221x221px]]
Umubirizi ni ikimera kizwi mu muco w'abanyarwanda benshi, kandi kikaba kivura indwara zitandukanye. asobanura ko umubirizi uvura ububabare, umuntu ababara nk’umutwe akaba yawunywa ukamufasha, ariko cyane cyane kuwukandisha mu gihe umuntu yavunitse cyangwa afite amavunane atandukanye. Ikindi kandi imizi y’umubirizi na yo hari uko bayitegura bakayivanga n’imizi y’ibindi biti, hanyuma bagasabika, ubundi ikavura inzoka zo mu nda z’abana .ni igiti usanga kizwi n’abantu benshi kandi gikunze kuboneka ahantu hose hari ibihuru. Gusa abenshi bazi umubirizi nk’umuti w’inzoka zo mu nda, hakaba n’abakunda kuwushyira mu mazi bagiye kuhira amatungo kuko ngo bituma anywa neza kandi ukayagirira akamaro.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuzima/ubuvuzi/article/ibi-bimera-bifite-ibanga-mu-buvuzi-gakondo</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://genesisbizz.com/Menya-Zimwe-mu-Ndwara-umubirizi-uvura |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227135428/https://genesisbizz.com/Menya-Zimwe-mu-Ndwara-umubirizi-uvura |url-status=dead }}</ref>
=== Umuti ===
* [[Dosiye:Vernonia amygdalina 01.jpg|thumb|Amababi y'umubirizi|179x179px]]Bashobora no gusekura ibibabi byawo,bagakoresha umutobe wabyo mu kuvura inzoka z’abana, ariko cyane cyane umuti ukozwe mu mizi yawo, ni wo ugira imbaraga cyane, kandi ukanabikika igihe kirekire ugereranyije n’uw’ibibabi kuko wo ugaga vuba.<ref name=":0" /><ref name=":2">https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/umubirizi-uzwiho-kuvura-inzoka-zo-mu-nda-burya-uvura-n-izindi-ndwara</ref>
* Umubirizi uzwiho kuba urura, ndetse buri gice cy’umubirizi kirarura (ibibabi, igihimba, imizi), ariko ubwo burure bwawo ngo ni bwo bugirira umubiri akamaro, kuko biwuvura ububabare butandukanye. Umubirizi rero ngo ufite ibyiza byinshi ku buzima bw’umuntu ku buryo byaba byiza, umuntu agiye awukoresha kenshi kugira ngo abone ibyiza byawo uko bikwiriye.<ref name=":2" /><ref name=":1" />
* [[Dosiye:Vernonia amygdalina plant.jpg|thumb|178x178px|Ibibabi by' umubirizi]]Mu byiza by’umubirizi harimo kandi kuba utuma umwijima ukora neza, kandi ngo umwijima ugira akamaro gakomeye mu mibereho myiza y’umuntu. N’umuntu watangiye kugira ibibazo by’umwijima ngo ashobora kunywa amazi y’akazuyazi arimo umubirizi bikamufasha.<ref name=":2" /><ref>https://www.youtube.com/watch?v=hMyESeTcixQ</ref>
* Umubirizi kandi wifitemo ubushobozi bwo kugenzura ibinure bibi ‘cholestérol’ mu mubiri. Iyo ibyo binure bibi bibaye byinshi mu mubiri ngo bishobora gutera indwara ya Alzheimer ijyana n’ibibazo by’ubwonko budakora neza, ndetse n’indwara z’umutima zitandukanye.<ref name=":2" />
* Umubirizi kandi ufasha mu kurinda kanseri y’ibere, kuko bimwe mu bifasha kwirinda kanseri y’ibere harimo guhorana ibiro biringaniye no kugira umurimo w’imbaraga (activité physique) umuntu akora. Kandi umubirizi ufasha mu kugabanya ibiro no gutuma bitiyongera ku bafite ibiringaniye, kuko wongera icyitwa ‘metabolisme, kigira uruhare rukomeye mu kugenzura ibiro by’umuntu.<ref name=":2" /><ref>https://web.archive.org/web/20230227135432/https://www.agakiza.org/Nubwo-benshi-bakerensa-kwivuza-amibe-iyo-itavuwe-ishobora-no-kugera-mu-bwonko.html</ref>
[[Dosiye:Vernoni (Vernonia amygdalina) 02.jpg|thumb|umubirizi|161x161px]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibyatsi]]
rwscpcdlosq5qa8ytm2qx7q2gubbq2e
Ikinetenete
0
14388
137899
119102
2026-09-16T12:46:13Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137899
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kalanchoe - Ботаничка градина Скопје (2).jpg|thumb|Ikitenetene|157x157px]]
[[Dosiye:Kalanchoe beharensis serres du Jardin du Luxembourg.JPG|left|thumb]]
Ikinetenete ni [[ikimera]] kizwi n’Abanyarwanda benshi , cyane cyane ababyeyi kuko gituma umwana yoroherwa mu nda, niba yari yananiwe kwituma bigakunda, bityo ibyamuryaga bigashira. Hari n’abagikoresha mu gihe umwana yarwaye inkorora, bakacyotsa mu rukoma, bagakamura bagaha umwana amazi yacyo. Ikinetenete kandi gikora nk’icyo bita Umukunde,ngo ufasha umwana gukundana n’amara ye, ntakomeze kuribwa mu nda.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuzima/ubuvuzi/article/ibi-bimera-bifite-ibanga-mu-buvuzi-gakondo</ref><ref>https://www.wisdomlib.org/definition/ikinetenete</ref><ref>{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/iihango-yumugore-mu-gihe-cyo-kubyara/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227141854/https://rw.amateka.net/iihango-yumugore-mu-gihe-cyo-kubyara/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=V3X-Do0eAak</ref>
== Kuvura ==
* [[Dosiye:Kalanchoe beharensis - Ботаничка градина Скопје (3).jpg|thumb|Igiti |164x164px]]Kivura n'amatwi hamwe n'inkorora. ni uku kivumbika mu ivu rishyushye wacyizingiye mu rukoma, kigashyuha. Ukagikuramo maze ugakandira mu gutwi kiri akazuyazi ariko kitakotsa.
* Ku nkorora umaze ku kivumbika uragihekenya.
* [[Dosiye:Orbea variegata и Kalanchoe - Ботаничка градина Скопје.jpg|thumb|Imigozo y'Ikinetenete|183x183px]]Ikinetenete baragitwika bagashyira utuzi twacyo ku gakondo k'uruhinja kagakungura nta infection ijemo.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
4e9v3uag3psy8b2guu2r34delymqfjg
Inkeri
0
14398
137878
121261
2026-09-16T12:43:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137878
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Still life with strawberries in a crystal bowl.jpg|thumb|Inkeri]]
[[Dosiye:Vaccinium corymbosum 06.jpg|thumb|Inkeri]]
[[Dosiye:Red and green strawberries.jpg|thumb|inkeri zumutuku]]
[[Dosiye:Fragaria Fruit Close-up.jpg|left|thumb]]
Inkeri ni utubuto duto dutukura cyane, turyohera twera ku gihingwa gifite indabo z’umweru. Inkeri ziba mu bwoko bw’[[imbuto]] zifite utubuto duto cyane twinshi (muri uyu muryango izindi zizwi ni Blueberry na raspberry).<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/inkeri-zafasha-mu-kwirinda-umuvuduko-ukabije-w-amaraso</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.agakiza.org/Sobanukirwa-akamaro-k-inkeri.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227194659/https://www.agakiza.org/Sobanukirwa-akamaro-k-inkeri.html |url-status=dead }}</ref>
=== Akamaro k’inkeri ku buzima ===
* Inkeri zikungahaye ku ntungamubiri zitwa anthocyanine na aside yitwa ellagic; iyi aside izwiho kurwanya kanseri cyane kuko ibuza uturemangingo twa kanseri gukura, ifasha kandi kurwanya infection zitandukanye, virusi cg [[bagiteri]]. Kurya inkeri birinda kanseri ku rwego rwo hejuru, kubyimbirwa, kuzana iminkanyari no gusaza cyane ndetse zirinda uturemangingo tw’[[ubwonko]] gusaza.<ref>{{Cite web |url=https://umutihealth.com/inkeri-utubuto-duto-dutukura-cyane/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227194659/https://umutihealth.com/inkeri-utubuto-duto-dutukura-cyane/ |url-status=dead }}</ref>
* Inkeri zikungahaye kuri vitamini C (muri 100g wabonamo ingana na 58.8mg ni ukuvuga 98% ya vitamini C ukeneye ku munsi) [[Vitamini C]] iha ubushobozi umubiri bwo kwikingira no kurwanya indwara zitandukanye, kurwanya ububyimbirwe no gusohora imyanda itandukanye mu mubiri.
* Inkeri ni imvano ikomeye yaza vitamini B zitandukanye (B6, B3, B2, B9, B5) izi zose zifasha mu mikorere y’umubiri harimo no gutanga imbaraga, gukora ibinure, intungamubiri n’andi masukari atandukanye.
* [[Dosiye:Dülmen, Kirchspiel, Erdbeerfeld -- 2015 -- 6492-6.jpg|thumb|Umurimo w'inkeri]]Inkeri zibamo vitamini A, E n’indi myunyu ngugu y’ingirakamaro nka potasiyumu, manganese, ubutare, iodine, umuringa . ibi byose bifasha umubiri mu gukora insoro zitukura, gukomeza amagufa, gufasha amenyo gukomera n’ibindi.<ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/Umusaruro-w-inkeri-za-Bravura-zaturutse-mu-Buholandi-watangiye-kugera-ku-isoko</ref>
=== Uko wazitegura ===
[[Dosiye:Organic-strawberries Canada.jpg|thumb|inkeri|333x333px]]
Inkeri zigomba kuribwa nyuma y’igihe gito zisaruwe, rya izo ubona zitukura neza kuko iyo zitarashya neza zisharira. Ugomba kuzoza neza witonze mu mazi akonje mbere yo kuzirya, ushobora no kuzibika muri frigo.<ref name=":0" />
'''Ibindi:''' Hari abarya inkeri zikabatera allergie zitandukanye, kuribwa mu gifu cg ururimi bikubayeho wazireka kuzirya bihita bigenda. Ibi tubibutse ko bitaba ku bantu bose.<ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
1dxsz82jiaddi1ix0y6tqg2brln6ynz
Ironji
0
14402
138446
111443
2026-09-17T10:41:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138446
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ambersweet oranges.jpg|thumb|Ironge]]
[[Dosiye:Cuba - Orange grove.jpg|thumb|Umurima wa Ironji]]
[[Dosiye:Oranges - whole-halved-segment.jpg|thumb|irongi]]
[[Dosiye:Orange juice 1 edit1.jpg|thumb|umutobe wironji]]
[[Dosiye:Mandarin Oranges (Citrus Reticulata).jpg|thumb|Mandarin Oranges ]]
[[Dosiye:Image of bitter oranges by Riv5247.jpg|thumb|Igiti cyezeho amaronji]]
[[Dosiye:Orange -- 2022 -- 9718.jpg|left|thumb]]
'''Igiti cy'ironji''' cyose kiravura, cyane cyane indabyo. Irifite akamaro cyane ni ironji risharira. Amazi y'indabyo zaryo atera gusinzira, agafasha uwateye umutwe n'urakazwa n'ubusa, urwaye umutwe ndetse n'uw'uruhande rumwe, bikiza imivurungano yo mu gifu, bivura umutima n'abagore bagira imihango ibabaza.<ref>{{Cite web |url=https://umutihealth.com/amacunga/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226174833/https://umutihealth.com/amacunga/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://bwiza.com/?Umugabo-yivuganye-umwana-we-amuziza-Icunga-Ironji</ref>
=== Igiti ===
[[Dosiye:Culinary fruits front view.jpg|thumb|Ironji]]
Igishishwa cy'igiti cyaryo gikize kuri glucosides flavonoides zisa na Vit P. Gikoreshwa ku babyimbye ingingo (oèdèmes), imitsi y'amaguru (varices) abadatsina, cyongera imbaraga z'igifu, n'ipfa ryo kurya.
* Kurirenza ku biryo bituma igifu kibasha kubisya neza bikanoga.
* Ibishishwa byaryo ni zest ikoreshwa mu gutegura amafunguro anyuranye. Biyongerera impumuro n'uburyohe
* Rifasha kurwanya ubuhumyi kuko ririmo vitamin A.
* Amababi y'igiti cyaryo akoreshwa mu gutegura icyayi.
* Kuko rifite umutobe mwinshi kandi rifite calorie nke kurirya mbere yibindi byo kurya byarwanya umubyibuho.<ref>{{Cite web |url=http://www.ehinga.org/kin/crops/orange |title=Archive copy |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226174832/http://www.ehinga.org/kin/crops/orange |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
dgdetrsditk6ylf4mgvnaiwqocwsm25
Imbogeri
0
14416
138392
111440
2026-09-17T10:20:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138392
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Common Amaranth or Redroot Pigweed (Amaranthus retroflexus).jpg|thumb|Imbogeri.]]
[[Dosiye:Green Leafy Vegetables.jpg|thumb|161x161px|imbogeri]]
[[Dosiye:Leafy Greens in Raised Garden Beds (49199571663).jpg|thumb|Leafy Greens in Raised Garden Beds ]]
[[Dosiye:Amaranthus retroflexus kz07.jpg|left|thumb]]
[[Dosiye:Amaranthus retroflexus kz07.jpg|left|thumb]]
Imbogeri ni imboga twavuga ziri mubwoko [[imbwija]] nyirizina, dodo, imbogeri, [[Imboga rwatsi]], imiriri. Izi mboga kuri ubu ku mafunguro menshi uzisangaho zaba zitetse ukwazo cyangwa zitekanywe n’ibindi byo kurya.<ref name=":0">https://www.teradignews.rw/menya-akamaro-gakomeye-ko-kurya-imboga-zimbwija/</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/akamaro-ko-kurya-imbwija/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226161650/https://umutihealth.com/akamaro-ko-kurya-imbwija/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Amaranthus cruentus Szarłat wiechowaty 2017-10-15 03.jpg|left|thumb]]
== Akamaro ==
* Kimwe n’izindi mboga rwatsi zose, imbwija zifite muri zo oxalates. Bityo ku bantu bafite ikibazo cy’utubuye mu mpyiko babirya mu rugero ruto kuko kuzirya cyane byabongerera utwo tubuye.
* Muri rusange izi mboga ntizitera umubiri ubwivumbure. Gusa niba bikubayeho wagana ivuriro rikuri hafi. Ubwivumbure butewe nazo buza nyuma y’iminota micye umaze kuzirya.
* Zihabwa umwana mu byo kurya iyo arengeje amezi 8. Mbere yayo ahabwa epinari.
* [[Dosiye:Amaranthus polygonoides.jpg|thumb|201x201px|Imboga rwatsi]]Mu kuzirya, ushobora kuzitogosa cyangwa ukazinyuza ku muriro gacye harimo amavuta, umeze nk’uzikaranga ariko ukirinda ko zihishwa n’amavuta kuko waba wangije zimwe mu ntungamubiri zibamo.<ref>https://web.archive.org/web/20230228091534/https://www.umucyoradio.com/ubuzima/article/amwe-mu-mafunguro-abantu-batitaho-kandi-afitiye-akamaro-kanini-umubiri</ref>
* [[Dosiye:Amaranthus cruentus Szarłat wiechowaty 2017-10-15 03.jpg|thumb|Dodo]]Utubuto twazo natwo tubamo intungamubiri nk’iziri mu bibabi. Kuduteka rwose nta kibazo ndetse uramutse unabonye twinshi ugasyamo ifu wayivanga n’andi mafu ugakora igikoma cyangwa isupu bitewe n icyo ushaka.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2012/02/kurya-imbuto-nimboga-rwatsi-byatuma.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228085938/https://www.urwego.com/2012/02/kurya-imbuto-nimboga-rwatsi-byatuma.html |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Imboga]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
jz6rbmsrc77lfs0kw24qhmb7x72n7ik
Ibibabi by'umwembe
0
14418
138296
136098
2026-09-17T09:25:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138296
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Green mango tree.jpg|thumb|Ibibabi by'umwembe.|176x176px]]
[[Dosiye:Baramati, Maharashtra, India. 28 Mango leaves.jpg|thumb|Ibibabi by'umwembe|168x168px]]
[[Dosiye:-Mango -Salem special -Fruits.jpg|left|thumb]]
umwembe ni igiti kigira amababi afasha muri byinshi haba mu ibidukikije, buvuzi, hari imwe mu ndwara zihangayikisha abazirwaye dore ko nta n’umuti uhamye uyivura burundu ni indwara ya diyabete. Iyi ndwara iterwa nuko igipimo cy’isukari mu maraso cyazamutse cyangwa we ikorwa rya insulin ryagabanyutse itera uyirwaye guhora afata imiti umunsi ku wundi cyangwa yitera inshinge buri munsi Bumwe mu buryo bwo guhangana na yo ni uguhindura imirire no gukora siporo.
ibibabi by’imyembe bikagufasha kugabanya uburemere bw’indwara. Ibi biterwa nuko muri byo harimo amoko anyuranye ya anthocyanidins zifasha mu guhangana na yo.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/ibibabi-byimyembe/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228100907/https://umutihealth.com/ibibabi-byimyembe/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">https://umuryango.rw/opinion/article/akamaro-ko-kurya-umwembe-ufatwa-nk-umwami-w-izindi-mbuto</ref><ref name=":2">https://web.archive.org/web/20230228100902/https://www.agakiza.org/Akamaro-gakomeye-k-umwembe-ku-mubiri-wacu.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ubuzimainfo.rw/2022/07/umwembe-rumwe-mu-rubuto-rukungahaye-ku.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228100904/https://www.ubuzimainfo.rw/2022/07/umwembe-rumwe-mu-rubuto-rukungahaye-ku.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2015/01/urubuto-rwumwembe-rukungahaye-kuri.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228100905/https://www.urwego.com/2015/01/urubuto-rwumwembe-rukungahaye-kuri.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/akamaro-ko-kurya-umwembe-ufatwa-nkumwami-wizindi-mbuto/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228100905/https://yegob.rw/akamaro-ko-kurya-umwembe-ufatwa-nkumwami-wizindi-mbuto/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umwezi.rw/?p=9746</ref>
[[Dosiye:Mango tree leaves.jpg|thumb|ibibazi byumwembe|144x144px]]
=== Ibidukikije: ===
ibibabi by’imyembe afasha mu gukora ifumbire nziza kandi ifite ibicyenewe byose.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/dore-impamvu-zatuma-umwembe-utabura-ku-ifunguro-ryawe</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/menya-zimwe-mu-ndwara-zivurwa-n-ibibabi-by-umwembe</ref>
=== Mu kuvura ===
* Ibibabi 15 bibisi by’umwembe bikiri bito
* [[Dosiye:GREEN MANGO (6).jpg|thumb|Imyembe|173x173px]]Ibikombe 4 (litiro imwe) by’amazi<ref name=":0" /><ref name=":1" />
=== Uko bikorwa ===
* Canira ya mazi arimo bya bibabi wabanje kubisukura , ubikore nimugoroba
* Namara kubira uterure ubike bipfundikiye kugeza mu gitondo
* Mu gitondo utaragira ikindi ushyira mu nda, yungurura unywe ya mazi uyamare.
Ibi ubikora buri munsi mu gihe byibuze cy’amezi abiri. Utabashije kujya ubona ibibabi buri munsi, urabyanika ugakoramo ifu, ukajya ukoresha ibiyiko bibiri byayo muri Litiro y’[[amazi]]. Uretse kandi kurwanya diyabete bizanafasha.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
* [[Dosiye:Mango and cross sections.jpg|thumb|197x197px|Imyembe Ihiye]]Gusukura mu gifu
* Kurwanya zimwe mu ndwara z’umutima ziterwa nuko imitsi isa n’iyazibye
* Kugabanya ibiro
* Kurwanya uburibwe cyane cyane bw’umutwe
* Kugabanya ibicece na ya nda yitwa nyakubahwa.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
6rjo6pf4lognbi4wratmzqrntodvnqd
Beterave
0
14421
138485
116521
2026-09-17T10:57:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138485
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Beets-Bundle.jpg|thumb|beterave zasaruwe|147x147px]]
[[Dosiye:Beta vulgaris subsp. vulgaris sl26.jpg|thumb|150x150px|Ikimera]]
[[Dosiye:Beets - 9690511364.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Beets in basket.jpg|thumb|Beterave]]
Beterave ni igihingwa kibarirwa mu binyabijumba n’ubwo ubusanzwe ari uruboga. beterave itukura ikunze guhingwa mu Rwanda, ari nayo iyi nkuru yibandaho, igice cyo hasi cyangwa se ikijumba cyayo ni cyo kiribwa, mu gihe hari n’ubundi bwoko bwa beterave buribwa amababi gusa.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/menya-uko-wahinga-beterave-kijyambere</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/amashuri-yahawe-umukoro-w-uturima-tw-igikoni-no-gutera-imbuto-kugira-ngo-yihaze</ref>
[[Dosiye:2018-06-01_(130)_Leaves_of_Beta_vulgaris_(beetroot)_at_Bichlhäusl_in_Frankenfels,_Austria.jpg|thumb|beterave zasaruwe|162x162px]]
=== Ubuhinzi ===
[[Dosiye:Beetroot(1).jpg|thumb|Beterave]]
beterave ni igihingwa kitagoye guhinga kuko ntigikenera ubutaka bunini cyane, zahingwa no mu murima muto, n’ umuntu ashobora no kuzihinga mu karima k’igikoni. beterave ikunda ikirere kidashyuha cyane, ngo ikunda ahantu hari igipimo cy’ubushyuhe kiri hagati ya 15-23c (degre), kugira ngo ikure neza. Gusa na none ngo yihanganira ubushyuhe ugereranyije nibindi, kandi igakunda cyane ubutaka bw’umusenyi cyane kurusha ubutaka bw’inombe, ikanihanganira ubutaka busharira butarengeje gatandatu.<ref name=":0" /><ref>https://www.rwandamagazine.com/ubuzima/article/ibiribwa-bifasha-umuntu-urwaye-umwijima</ref>
[[Dosiye:Beta vulgaris var conditiva Буряк столовий сорт Воєвода з розеткою листків.jpg|thumb|151x151px|Umurima wa beterave]]
beterave iterwa, umuntu ashobora gutera umurama cyangwa se utubuto twa beterave mu murima yifuza ko zizakuriramo akazisarura cyangwa se akabanza guhumbika umurama, akazimurira ingemwe mu murima yateguye nyuma. Utubuto twa beterave tumera hagati y’iminsi icumi na cumi n’ine (10-14), kugira ngo umuntu agemure izameze, arategereza urugemwe rukagira amababi ane cyangwa atandatu akabona kurwimura.<ref name=":0" /><ref>https://amarebe.com/menya-ibyo-wasimbuza-mukorogo-mugufataneza-uruhu-rwawe/</ref>
=== Umurima ===
[[Dosiye:Beta vulgaris 2.JPG|thumb|ubuhinzi bwa beterave|160x160px]]
umuntu ategura umurima agiye guteramo beterave, abanza kuwuhinga neza, nyuma agacamo utuntu tumeze nk’uduferege cyangwa se nk’uturingoti tugufi tutarengeje santimetero ebyiri (2cm), hagati y’agaferege n’akandi hakajyamo sentimetero mirongo ine(40cm).<ref name=":0" /><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/67286/ingaruka-mbi-zitajya-zivugwa-z-itabi-rya-shisha-rikomeje-kwa-67286.html</ref>
Mu gutera imbuto za beterave, umuntu ashyira utubuto 2-3 hamwe akarenzaho agataka, agashyiramo intera ya santimetero makumyabiri n’eshanu (25cm), agatera utundi tubuto 2-3 hamwe akarenzaho itaka ricyeya, agakomeza atyo kugeza arangije gutera agaferege kose bitewe n’uko kareshya.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
[[Ikiciro:Imboga]]
bd0yvhww6arzygdkvwu6x41nmgnh614
Indabyo
0
14430
137917
113003
2026-09-16T12:50:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137917
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Flower poster.jpg|thumb|Indabyo|191x191px]]
[[Dosiye:Phalaenopsis Cultivar Yellow 01.jpg|thumb|Phalaenopsis Cultivar Yellow|152x152px]]
[[Dosiye:Poster papaver 3a.jpg|thumb|Poster papaver|159x159px]]
[[Dosiye:Blossom of Mirabelle plum.jpg|thumb|Blossom of Mirabelle plum|156x156px]]
[[Dosiye:Bloem van een Oenothera stricta 'Sulphurea'. 24-06-2021 (actm.) 01.jpg|thumb|Sulphurea|155x155px]]
[[Dosiye:Ururabyo.jpg|left|thumb]]
Nubwo indabyo zizanira umunezero nyirukuzihabwa ni byiza kumenya ubusobanuro bwizo utanga kugirango hato utabeshya umuntu ko umwifuza nk’umufasha wawe mu gihe warugamije kumwifuriza gukira cyangwa ngo umusabe imbabazi cyangwa wifuzaga kumubwira ko wamukunze.<ref name=":0">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/aya-ni-amwe-mu-mabara-y-indabo-z-amaroza-akunzwe-gutangwa-ku-munsi-w-abakundana</ref><ref name=":1">https://www.igihe.com/ubukungu/iterambere/article/indabyo-z-u-rwanda-mu-bizamurikirwa-mu-imurikagurisha-mpuzamahanga-rya-dubai-mu</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=https://genesisbizz.com/Impano-y-ururabyo-wagenera-uwo-wihebeye-ku-munsi-w-abakundana |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218211652/https://genesisbizz.com/Impano-y-ururabyo-wagenera-uwo-wihebeye-ku-munsi-w-abakundana |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |url=http://www.agasaro.com/spip.php?rubrique13 |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228113308/http://www.agasaro.com/spip.php?rubrique13 |url-status=dead }}</ref><ref name=":4">https://mobile.igihe.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/indabyo-zabonye-isoko-uko-umunsi-w-abakundana-wiriwe-i-kigali</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/117206/indabyo-zitandukanye-nubusobanuro-bwazo-amafoto-117206.html</ref><ref name=":5">{{Cite web |url=http://www.rebero.co.rw/2023/01/12/umujyi-wa-kigali-wasabye-abacuruza-indabyo-hafi-yimihanda-minini-kuzivanaho/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228143201/http://www.rebero.co.rw/2023/01/12/umujyi-wa-kigali-wasabye-abacuruza-indabyo-hafi-yimihanda-minini-kuzivanaho/ |url-status=dead }}</ref>
=== Amabara y’ indabyo zikunze ===
[[Dosiye:Crocus vernus.jpg|thumb|147x147px|Ubuhinzi bwindabyo]]
=== Umutuku ===
'''Ubusobanuro:''' Izi ndabo zisobanura Urukundo.
'''Umuntu uziha:''' Umuntu ugomba guha bene izi ndabo z’umutuku ni umuntu “ukunda“ cyangwa “uwo ushaka kubibwira bwambere” yewe ushobora no kuziha “umugore wawe mwabyaranye“. Izi ni indabo nziza zo gutanga ku munsi w’abakundana uzwi nka St Valentin. Ushobora no kuziha umuntu ufitiye icyubahiro cyinshi ariko hano bitewe n’umubare wizo wamuhaye bishobora kugira ubusobanuro bugiye butandukanye.Tuzabibagezaho mu nkuru itaha.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
[[Dosiye:Indabyo.jpg|thumb|Indabyo|136x136px]]
[[Dosiye:White flowers b.jpg|thumb|indabo zumweru|177x177px]]
=== Umuhondo ===
'''Ubusobanuro:''' izi ndabo zisonanura “ubucuti“, “umunezero“ no “kwifuriza umuntu gukira“.
[[Dosiye:A indabyo z'umuhondo.jpg|thumb|Indabyo zo murwanda|136x136px]]
'''Umuntu uziha:''' Izi ndabo uziha muntu mwakundanye wenda nyuma mukaza gutandukana, ariko wenda ushaka ko musubirana,, bene izi ndabo ushobora no kuziha inshuti yawe ivuye mu mahanga, cyangwa ukaziha umuntu wagukoreye ikintu cyiza ukumva ubuze uburyo bwo kumushimiramo cyangwa ukaziha umuntu urwaye umwifuriza gukira.<ref name=":0" /><ref name=":2" />
=== Umweru ===
'''Ubusobanuro:''' Izi ndabo zo zisobanura “ukwera“, “ubusugi“, “ubuzirafuti“,”umunezero“
'''aho zikoreshwa:''' Mu minsi ya cyera izi ndabo ni zo zasobanuraga urukundo ariko byaje guhinduka ubu busobanura buhabwa izitukura. Izi ndabo z’umweru ubundi zikoreshwa mu birori by’umwihariko nko mu bukwe kuko zinasobanura umunezero.Indabo zumweru kandi zishobora no gukoreshwa mu kwibuka umuntu wakundaga ariko watabarutse.<ref name=":0" /><ref name=":3" />
[[Dosiye:Indabyo pc.jpg|thumb|indabyo|143x143px]]
=== Orange ===
'''Ubusobanuro''': Ubusanzwe iri bara rivuka iyo havanzwe umuhondo numukara, bishatse kuvuga ko izi ndabo za orange ziba nkikiraro gihuza ubucuti
'''Umuntu uziha:''' Izi ni indabo waha inshuti yawe uyibwira ko wishimiye ibyo yagezeho, ushobora nko kuzitanga “kumunyeshuri warangije“, “uwazamuye muntera yakazi“ cyangwa “ababyeyi bibarutse umwana“.<ref name=":0" /><ref name=":4" />
=== Move ===
'''Ubusobanuro:''' Izi ndabo zisobanura kwishimira umuntu, icyubahiro ndetse n’urukundo rwako kanya (coup de foudre mu gifaransa).
'''Umuntu uziha:''' Ushaka kubwira umuntu ko wamubonye ugahita umukunda aribyo benshi bita coup de foudre cyangwa Love at first sight mu ndimi z’amahanga,wakwifashisha izi ndabo. Izi ndabo zigira n’ubundi busobanuro ariko ubu bwa love at first nibwo bukunda gukoreshwa ubwo rero ni ukwitondera gutanga izi ndabo utazaziza umuntu maze agacyeka ibindi.<ref name=":0" /><ref name=":5" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
[[Ikiciro:Indabyo]]
3udbvd64nfwbtlev07mxezs71j5jl1z
Igitunguru gitukura
0
14432
137842
136114
2026-09-16T12:39:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137842
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Leek planted in an organic garden in Johannesburg.jpg|thumb|Igitunguru gitukura|223x223px]]
[[Dosiye:Leeks.JPG|left|thumb]]
[[Dosiye:Red Onion on White.JPG|thumb|Red Onion]]
[[Dosiye:Three whole red onions.jpg|thumb|Three whole red onions]]
[[Dosiye:Onion plant from lalbagh 2325.JPG|thumb|Onion plant from lalbagh]]
[[Dosiye:Piaz-.jpg|thumb|Igitunguru]]
[[Dosiye:Onion bulbs.jpg|thumb|Onion bulbs]]
[[Dosiye:Hausa alubasa, alubosa, onion bulbs itoku market onion merchant 02.jpg|thumb|Igitunguru]]
[[Igitunguru]] gitukura tugikoresha kenshi nk’ikirungo, tugiye gukaranga se, no ku ifiriti cyangwa salade. Ibiryo kirimo wumva bihumura neza, Gufata neza umusaruro w'ibitunguru ni ingenzi. Ibitunguru biba bigeze igihe cy’isarura igihe imitwe ireba hasi, bitewe n’ubwoko bw’ibitunguru. Umusaruro w’ibitunguru ushobora kugera kuri toni 25 kuri hegitari, aha turi kureba ibitunguru bitukura.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/igitunguru-gitukura/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228152454/https://umutihealth.com/igitunguru-gitukura/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">https://web.archive.org/web/20230228152456/https://yegob.rw/menya-akamaro-kigitunguru-ku-bashakanye/</ref><ref name=":2">https://www.teradignews.rw/sobanukirwa-akamaro-kigitunguru-ku-buzima-bwacu/</ref><ref name=":3">https://rwandamagazine.com/ubuzima/article/igitunguru-gitukura-burya-ni-umuti</ref><ref name=":4">{{Cite web |url=https://www.agakiza.org/Ibintu-bitangaje-ku-gitunguru.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228152819/https://www.agakiza.org/Ibintu-bitangaje-ku-gitunguru.html |url-status=dead }}</ref>
== kamaro k’igitunguru ku buzima ==
* Iyo uriwe n’[[uruyuki]], gikate utsirime ahariwe, bivura kubyimbirwa no kuryaryatwa
* Igitunguru kibamo quercetin ikaba izwiho guhangana na kanseri
* Kukirya kibisi bifasha mu kurwanya cholesterol mbi mu mubiri. Iyi cholesterol mbi ituma umutima uteragura nabi
* Amababi yacyo akize kuri Vitamin A. Kuyateka mu biryo bifite akamaro. Iyi vitamin izwiho kurwanya ubuhumyi, n’imikurire mibi
* Kiri mu miti ivura inkorora, grippe, ndetse kinarwanya mikorobi
* Ku bagabo kurya ibitunguru birinda kanseri ya porositate
* Kirimo chrome ikaba izwiho kuringaniza isukari yo mu maraso
* Vitamin B9 irimo ifasha mu gutekereza neza, gusinzira neza no kugira appetit
* Vitamin C izwiho kongera collagen ifasha mu gutunganya umubiri n’umusatsi. Ariko ntibivuze kucyisiga, nukukirya, ibisigaye umubiri urabyimenyera
* Kubirya ni ukubihekenya, kubitekana n’ibiryo, kubikoramo salade (aha urabikatakata ugakamuriraho [[indimu]] ugashyiramo n’akunyu gacye
* [[Dosiye:Red onion closeup 1.jpeg|thumb|Igitunguru gitukura.]][[Dosiye:Red Onion on White.JPG|thumb|Igitunguru]]Kuri bamwe bishobora kubatera ikirungurira cyangwa kuzana imyuka mu nda. Icyo gihe ubikoresha mu biryo gusa kuko ho ntacyo bitwara. Ikindi aho kubishyira mu mavuta wacaniriye, ahubwo jya ubikatira hejuru yibyo kurya ugiye kubiterura ku ziko. Niho biba bifite umwimerere wabyo.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
jyk3v172hqo7au97ywf3f93nh39dnwr
Spirulina
0
14445
138297
136061
2026-09-17T09:26:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138297
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Spirulina powdder close.jpg|thumb|Ifu ya Spirulina]]
[[Dosiye:Spirulina tablets.jpg|thumb|Ibinini]]
[[Dosiye:Spirulina Capsules.jpg|thumb|Sipuluna]]
[[Dosiye:Frozen-alive-spirulina.jpg|left|thumb|229x229px|Spirulina]]
Spirulina ni ikinyabuzima kikaba mu bimera kuko nacyo gikora ibyitwa photosynthesis aho cyifashisha urumuri rw’izuba hagakorwa ingufu. Ariko nanone ni [[bagiteri]] yo mubwoko bwa cyanobacterium ikanashyirwa mu itsinda ry’ibyitwa blue-green algae. Spirulina kuribwa kwayo bifite inkomoko mu bwoko bw’aba Aztecs bakaba abaturage bo muri Amerika yo hagati, ubu ni mu gihugu cya [[Megizike|Mexico]]. Spirulina nka algae zose ikaba ikurira mu mazi yaba ay’inyanja cyangwa ibiyaga n’imigezi. Kuri ubu kubera iterambere iki kiribwa kiri gusakara ahantu hose ndetse no mu gihugu cyacu kirahaboneka aho kiba ari ifu wavuga ko ari ikirungo niyo mpamvu twahisemo muri iyi nkuru kuvuga akamaro kayo kanyuranye ku buzima dore ko ubu n’ikigo cya NASA kiri gushaka uko bagihinga mu isanzure ngo abagenda mu byogajuru bajye bagikoresha bari mu isanzure.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/10-proven-benefits-of-spirulina</ref><ref>https://igihe.com/ubuzima/inama/igihingwa-muti-spiriline-gifitiye-umubiri-akamaro</ref><ref>{{Cite web |url=https://umutihealth.com/spirulina/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228232423/https://umutihealth.com/spirulina/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/87043/urubobi-ibyo-kurya-utari-uzi-byakora-ibitangaza-mu-mubiri-wawe-87043.html</ref>
== Ni isoko ihambaye y’intungamubiri ==
Ubusanzwe ku munsi uba usabwa gukoresha hagati ya 1g na 3g zayo ariko niyo wageza kuri 10g nta kosa ririmo. Ikiyiko cy’ifu yayo (nka 7g) haba harimo:
* Poroteyine 4g
* Vitamin B1 ingana na 11% y
* Vitamin B2 ingana na 15%
* Vitamin B3 ingana na 4%
* Kubyimbura no kurwanya uburozi mu mubiri
* Kugabanya igipimo cya cholesterol mbi
* rwanya kanseri by’umwihariko yo mu kanwa
* [[Dosiye:Spirulina powdder close.jpg|thumb|Sipirulina]]ugabanya umuvuduko udasanzwwe w’amaraso<ref>{{Cite web |url=https://umutihealth.com/spirulina/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228232423/https://umutihealth.com/spirulina/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
9jwiq9bpzphsq3hdiclze6xsiq8nysl
Teyi
0
14447
138183
135987
2026-09-17T08:47:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138183
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Cherry Resort inside Temi Tea Garden, Namchi, Sikkim.jpg|thumb|254x254px|umurima wa thei]]
Teyi ubusanzwe abenshi tuyizi ikoreshwa mu guteka umuceri, icyayi. Nyamara kandi uretse kuba ari ikirungo ni n’umwe mu miti wagufasha mu kuwanya no kwirinda indwara zinyuranye.<ref>{{Cite web |url=https://umutihealth.com/teyi/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228233826/https://umutihealth.com/teyi/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230228233827/https://www.agakiza.rw/Teyi-umuti-ntagereranywa-mu-mubiri-w-umuntu.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/uramutse-uriye-ibi-biribwa-wahorana-impumuro-nziza-mu-kwanywa/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228233827/https://yegob.rw/uramutse-uriye-ibi-biribwa-wahorana-impumuro-nziza-mu-kwanywa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/uramutse-uriye-ibi-biribwa-wahorana-impumuro-nziza-mu-kwanywa/ |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228233827/https://yegob.rw/uramutse-uriye-ibi-biribwa-wahorana-impumuro-nziza-mu-kwanywa/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Rosmarinus officinalis (Lamiaceae).jpg|thumb|Teyi|296x296px]]
== Akamaro ka teyi ==
* [[Dosiye:Longjing tea after steeping.jpg|left|thumb|Teyi]]Ifasha mu kwibuka cyane no kongera ubwenge kamaro kayo; ifasha ubwonko kwibuka cyane ibyo wabonye, ndetse no gufata mu mutwe. Ni umuti mwiza no kubageze mu izabukuru kuko ubarinda gutakaza ubushobozi bwo kwibuka, n’indwara zibiturukaho nka Alzheimer cg izindi zitera gusaza k’ubwonko.
* Guhorana akanyamuneza no kurwanya stress mpumuro yayo ivugwaho kongera akanyamuneza, no kurwanya guhangayika kwa hato na hato bya buri kanya. Ibibabi byayo kimwe n’amavuta ya teyi bikunda kwifashishwa mu buvuzi buzwi nka aromatherapy, mu kurwanya stress no gutuma umubiri umererwa neza.
* [[Dosiye:Rosmarinus officinalis 0001.JPG|thumb|223x223px|Teyi]]Ituma amaraso atembera neza ikora mu gukangura umubiri, itera ikorwa ry’uturemangingo tw’amaraso dutukura, ituma abasirikare b’umubiri bagira ingufu bakaniyongera, no gutuma amaraso atembera neza muri rusange mu bice bitandukanye by’umubiri. Ibi bituma umwuka mwiza ukwira hose mu ngingo, bityo zikarushaho gukora neza. Si ibyo gusa kuko uko amaraso arushaho gutembera neza mu mubiri, ni nako intungamubiri zigera mu mubiri aho zagenewe kujya'''.'''<ref>{{Cite web |url=https://www.gasape.com/post/41579_teyi-ikirungo-bidasanzwe-kikaba-n-039-umuti-ufasha-umubiri-cane-teyi-izwi-nka-r.html |title=Archive copy |access-date=2023-02-28 |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228233828/https://www.gasape.com/post/41579_teyi-ikirungo-bidasanzwe-kikaba-n-039-umuti-ufasha-umubiri-cane-teyi-izwi-nka-r.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/ubuzima/coronavirus/article/umuntu-wa-15-yishwe-na-coronavirus-mu-rwanda-abayanduye-ni-231</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
g1wj9482r5aj8rz5ufb5ibt9khnhjhq
Kayiranga Ephrem
0
14449
138307
118015
2026-09-17T09:27:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138307
wikitext
text/x-wiki
'''Kayiranga Ephrem''' ni umunyamakuru wabigize umwuga, wakoreraga itangazamakuru bitandukanye aha twavuga igitangazamakuru nka radio Flash FM Rwanda, aho ari ubu ayobora ishami rya siporo. Kayiranga Ephrem asanze ari umusangiza w’amagambo mu bukwe ni birori bitandukanye mu gihugu.<ref name=":0">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref><ref name=":2">https://bwiza.com/?APR-FC-yaba-yongeye-gusubira-mu-rugamba-rwo-gutwara-Mugisha-Gilbert</ref><ref name=":3">https://www.rwandamagazine.com/imikino/article/amavubi-yageze-muri-mali</ref><ref name=":4">https://integonews.com/radiyo-flash-nayo-yavuze-ko-itazongera-kuganira-numutoza-wa-apr-adil/</ref><ref name=":5">https://igihe.com/imikino/football/article/umukino-rayon-sports-na-apr-fc-zerekana-mu-kibuga-waba-ukwiye-igiciro</ref><ref name=":6">{{Cite web |url=https://journalintegration.com/salle-de-presse-cave-de-travail-de-bonne-humeur/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301003405/https://journalintegration.com/salle-de-presse-cave-de-travail-de-bonne-humeur/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":7">https://inyarwanda.com/inkuru/120150/huye-habereye-ubukangurambaga-menya-rfl-hashimwa-perezida-kagame-ku-bwumusanzu-nimbaraga-a-120150.html</ref>
=== Siporo ===
Kayiranga Ephrem avuga amakuru y’imikino na siporo, yogeza imipira kandi ni umusesenguzi ku mikino itandukanye yo mu Rwanda ndetse niyo kumugabane w’I burayi, kandi Kayiranga Ephrem akaba ni umukunzi akaba n' umufana w’ikipe ya Chelsea yo mu gihugu [[Ubwongereza|Bwongereza]], ku mugabane w'iburayi. Kayiranga yagiye aherekeza ikipe y'igihugu y'umupira wa maguru yu Rwanda [[Amavubi|Amavubu]], ndetse na n'amakipe ya ma club, aho yabaga yasohotse hanze yigihugu, yagiye gukina. <ref name=":0" /><ref name=":1"><nowiki>https://inyarwanda.com/inkuru/120150/huye-habereye-ubukangurambaga-menya-rfl-hashimwa-perezida-kagame-ku-bwumusanzu-nimbaraga-a-120150.html</nowiki></ref><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":7" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imikino]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
20jlgsl22gofy9xguneez688vis4wfa
Rabbin Iman Isaac
0
14454
137900
134001
2026-09-16T12:46:19Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137900
wikitext
text/x-wiki
'''Rabbin Iman Isaac''' ni umunyamakuru wa siporo wa bigize umwuga. Rabbin Iman Isaac yakoze kubitangazamakuru bitandukanye nka radiyo, twavuga nka RadioTV1, akomeza akora kuri radio voice of Africa na aza nogukora kuri radio Isango Star akoraho ubu. Rabbin Iman Isaac aha hose yavugaga imikino n’inkuru za siporo. Rabbin Iman Isaac abarizwa mu ishyirahamwe rya banyamakuru ba siporo AJSPOR, kandi ni umufana w’ikipe ya Manchester United yo mu gihugu cyu [[Ubwongereza|bwongereza]] kumugabane w'uburayi.Rabbin Iman Isaac yagiye aherekeza ikipe y'igihugu y'umupira wa maguru yu [[Rwanda]] [[Amavubi|Amavubu]], ndetse na n'amakipe ya ma club, aho yabaga yasohotse hanze yigihugu, yagiye gukina.<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref><ref>https://www.rwandamag.com/urutonde-rurerure-rwabanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-namakipe-bafana/</ref><ref>https://amarebe.com/abanyamakuru-bakomeye-ba-siporo-bo-mu-rwanda-beruye-bagaragaza-amakipe-bafana/</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/ngaba-abanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-namakipe-bihebeye-mu-bwongereza/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301010950/https://yegob.rw/ngaba-abanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-namakipe-bihebeye-mu-bwongereza/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
p4ij3zajv5y7b1h45jfxku5ognma5ei
Bruno Taifa
0
14461
137930
95548
2026-09-16T12:52:56Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137930
wikitext
text/x-wiki
'''Kalisa Taifa Bruno''' ni umunyamakuru w’imikino wabigize umwuga , yakoreye ibitangazamakuru bitandukanye birimo Contact FM, City Radio, BTN TV, Radio 10 na Fine FM. Kalisa Bruno Taifa ubu ukaba atuye muri [[Amerika]] n’[[Umugore|umgore]] we Ingabire Yvette, bakaba barakoze ubukwe aho umuhango wo gusezerana imbere y’Imana ubera muri EAR Kanombe abatumirwa bakirirwa muri Olympic Hotel, Umuhango wo gusezerana imbere y’amategeko wabereye mu murenge wa Kimironko. Kalisa Bruno Taifa na Ingabire Yvette bibarutse [[umwana]] wa bo wa kabiri w’umukobwa, bakaba batuye muri Leta ya Ohio mu Mujyi wa City Dayton. Kalisa ni umufana wa Manchester United yo mugihugu cyu [[Ubwongereza|bwongereza]] ku mugabane w'[[Burayi|iburayi]].<ref>{{Cite web |url=https://www.umuringa.net/kalisa-bruno-taifa-numufasha-we-bibarutse-nyuma-yiminsi-mike-bageze-muri-amerika/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301015240/https://www.umuringa.net/kalisa-bruno-taifa-numufasha-we-bibarutse-nyuma-yiminsi-mike-bageze-muri-amerika/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://isimbi.rw/imyidagaduro/article/umunyamakuru-w-imikino-wari-ukunzwe-mu-rwanda-kalisa-bruno-taifa-yerekeje-muri-amerika-n-umuryango-we</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/116788/umunyamakuru-bruno-taifa-wakoraga-mu-kiganiro-urukiko-rwubujurire-yagiye-gutura-muri-ameri-116788.html</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/umunyamakuru-w-imikino-kalisa-bruno-uzwi-nka-taifa-yasezeranye-imbere-y</ref><ref>https://igihe.com/imikino/article/bruno-taifa-na-we-yasezeye-radio-10-yiyunga-kuri-bagenzi-be-mu-kiganiro-urukiko</ref><ref><nowiki>https://yegob.rw/nzisiga-urusenda-nze-mu-rwanda-umunyamakuru-kalisa-bruno-taifa-yavuze-amagambo-akomeye-ku-ikipe-yigihugu-amavubi-ihora-itsindwa-videwo/</nowiki></ref><ref>https://yegob.rw/umunyamakuru-bruno-taifa-arashinja-muyango-kuba-ariwe-wihishe-inyuma-yibibazo-bya-kimenyi/</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
rg64sywcy2uin9iq6jgilxwiiq7wor2
Horaho Axel
0
14463
138414
133128
2026-09-17T10:28:46Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138414
wikitext
text/x-wiki
'''Horaho Axel''' ni umunyarwanda akaba umunyamakuru wabigize umwuga wakoreraga ibitangazamakuru bitandukanye akora amakuru y’imikino na siporo. '''Horaho Axel''' yanyuze mu bitangazamakuru bitandukanye nka radio Salus yatangiriyeho umwuga w'itangazamakuru, nyuma yaje gukomereza umwugawe no gukorera RadioTV10 naho ahakora imyaka 2, aza gukomereza kuri radio yindi kuri Fine FM Rwanda akorera ubu akora ikiganiri cyas siporo cyitwa Urukiko rw’Imikino. '''Horaho Axel''' ni umufana w’ikipe ya Liverpool yomu gihugu cyu [[Ubwongereza|Bwongereza]]. Horaho Axel wari umunyamakuru w’imikino mu kiganiro ’Urukiko rw’Ubujurire ubu akaba yerekeje muri Leta Zunze Ubumwe za [[Amerika]] guturayo n’umugore we Masera Nicole Nirira.<ref>https://umuryango.rw/ubuzima-115/imibereho/article/umunyamakuru-horaho-axel-waherukaga-kwambika-impeta-umukunzi-we-bahise</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/103875/umunyamakuru-wa-radio-10-horaho-axel-yambitse-impeta-umukunzi-we-amafoto-103875.html</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/103724/umunyamakuru-wa-radio-10-horaho-axel-agiye-gukora-ubukwe-numukobwa-utuye-muri-amerika-amaf-103724.html</ref><ref>http://isimbi.rw/imyidagaduro/umunyamakuru-axel-horaho-ukora-mu-kiganiro-urukiko-rw-imikino-yasezeranye-imbere-y-amategeko-n-umukunzi-we-amafoto</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/axel-wari-umunyamakuru-w-imikino-mu-rukiko-rw-ubujurire-yerekeje-muri-amerika</ref><ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/umunyamakuru-horaho-axel-agiye-gukora-ubukwe</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/115058/umunyamakuru-axel-horaho-yashyize-ahagaragara-itariki-yubukwe-bwe-ninkumi-ituye-muri-ameri-115058.html</ref><ref>https://www.teradignews.rw/tag/axel-horaho/</ref><ref>https://yegob.rw/breaking-news-abanyamakuru-bazavamo-abazasimbura-taifa-na-axel-bamenyekanye/</ref><ref>https://radiotv10.rw/undi-munyamakuru-wa-siporo-ukomeye-mu-rwanda-aragiye/</ref><ref>https://ibigwi.rw/spip.php?article1586</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
07a6hv7i9l3ucs3bpk3fvqnwu8i9q8m
Mubage Bonnie
0
14472
138466
136659
2026-09-17T10:45:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138466
wikitext
text/x-wiki
'''Mubage Bonnie''' ni umunyarwanda w’umuyamakuru wumwuga, usigaye akora akazi ko gucunga umutekano muri federasiyo y’amashyirahamwe mpuzamahanga y’umupira w’amaguru ku isi FIFA yatangiye kuva muri 2020. <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/2085/sports/football/rwandas-bonnie-mugabe-on-role-as-fifa-security-manager</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/nyuma-y-imyaka-7-bonnie-mugabe-yasezeye-muri-ferwafa</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cies.ch/en/cies/news/news/article/fifa-master-alumni-where-are-they-now-bonnie-mugabe/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031729/https://www.cies.ch/en/cies/news/news/article/fifa-master-alumni-where-are-they-now-bonnie-mugabe/ |url-status=dead }}</ref>
=== Ibyo yize ===
Mugabe afite umpamyabushobozi ihanitse muri mu bya siporo FIFA Masters’ degree) yabonye muri 2020 yaboneye muri Kaminuza ya Leicester yo mu [[Ubwongereza|Bwongereza]] aho yigaga ibiyanye n’Imiyoborere n’Imicungire y’[[Umupira w’amaguru|Umupira w’Amaguru]].<ref>{{Cite web |url=https://www.ktpress.rw/bonnie-mugabe-weekly-performance-last-week/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031719/https://www.ktpress.rw/bonnie-mugabe-weekly-performance-last-week/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.igihe.com/imikino/football/article/bonnie-mugabe-wari-ushinzwe-amarushanwa-muri-ferwafa-yasezeye</ref><ref>https://umurengezi.com/bonnie-mugabe-wari-ushinzwe-amarushanwa-muri-ferwafa-yasezeye-kuri-uwo-mwanya/</ref>
=== FERWAFA ===
Mugabe yakoze imyaka 7 akora mu [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ‘[[FERWAFA]], ari umukozi ushinzwe amarushanwa, akaba yaratangiye gukora muri FERWAFA ashinzwe itangazamakuru.Mugabe yakoze mu Ferwafa ari nku muvugizi ubundi agahabwa izindi shingano zo kuba team manager.<ref>{{Cite web |url=https://bwiza.com/?bonnie-mugabe-yongeye-kugirwa-umuvugizi-wa-ferwafa |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031715/https://bwiza.com/?bonnie-mugabe-yongeye-kugirwa-umuvugizi-wa-ferwafa |url-status=dead }}</ref><ref><nowiki>https://inyarwanda.com/inkuru/62850/ugusaranganya-muri-ferwafa-gusize-bonnie-mugabe-atakiri-team-manager-62850.html</nowiki>
</ref><ref>https://rushyashya.net/itohoza-uko-isoko-ryo-kubaka-hoteli-ya-ferwafa-imaze-gufungisha-abantu-3-ryatanzwe/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
[[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]]
bd3167gbvwxb3l62uy5a9ku51q6gv1k
Kayishakire Hadidja
0
14474
138003
127989
2026-09-16T13:04:53Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138003
wikitext
text/x-wiki
'''Kayishakire Hadidja''' ni umunyarwandakazi akaba umukozi wa [[FERWAFA|Ferwafa]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe rishinzwe umupira w’amaguru mu Rwanda]], akaba anashinzwe Iterambere ry’Umupira w’Amaguru w’Abagore mu [[Rwanda]]. Kayishakire Hadidja ni Team Manager w’ikipe y’igihugu y’abagore mu mupira w’amaguru iri kwitegura igikombe cya CECAFA muri 2018. Kayishakire Hadidja ashinzwe no kwakira abagana FERWAFA, Receptionist. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/05/ikimenyane-cyageze-mu-ikipe-yigihugu-yabagore-hadidja-aratungwa-urutoki/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301034122/https://umuseke.rw/2022/05/ikimenyane-cyageze-mu-ikipe-yigihugu-yabagore-hadidja-aratungwa-urutoki/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/195605/Sports/rwanda-set-for-2022-cecafa-women-tournament</ref><ref>https://www.africa-press.net/rwanda/sport/rwanda-set-for-2022-cecafa-women-tournament</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/as-kigali-wfc-yashyikirijwe-igikombe-cya-shampiyona</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/rayon-sports-yatomboye-as-kigali-mu-gihe-apr-fc-ishobora-kuzoroherwa-n</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/115667/as-kigali-yabagore-yegukanye-shampiyona-irusha-amanota-10-inyemera-115667.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ktpress.rw/2018/04/coach-kayiranga-to-manage-women-national-team/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301032620/https://www.ktpress.rw/2018/04/coach-kayiranga-to-manage-women-national-team/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/kayiranga-baptiste-yagizwe-umutoza-w-ikipe-y-igihugu-y-abagore</ref><ref>https://rushyashya.net/itohoza-uko-isoko-ryo-kubaka-hoteli-ya-ferwafa-imaze-gufungisha-abantu-3-ryatanzwe/</ref><ref>https://www.teradignews.rw/kayiranga-baptiste-yagizwe-umutoza-wikipe-yigihugu-yabagore/</ref><ref>https://rwandamagazine.com/imikino/article/peace-cup-rayon-sports-izahura-na-as-kigali-uko-tombola-yagenze-amafoto</ref>
== Akazi ==
Kayishakire Hadidja yagiye agaragara rimwe n'arimwe yague mu ikosa ku bera ubumenyi buke, kuko atari ubwa mbere avuzwe cyangwa se agaragare mu bisa n’amanyanga, nkaho murri 2021 byavuzwe ko yari mu bagaragaye nkaho bashyiraho igitutu kuri [[AS Kigali|AS Kigali WFC]] ngo yemere ikunde itize [[Scandinavia WFC]] abakinnyi b'ikipe yari igiye guhagararira u [[Rwanda]] n’ubwo nayo itagiye . <ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
[[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]]
b37ooqb15nuvfk7ggtpsr31kiod44t3
Mugaragu David
0
14477
138375
134193
2026-09-17T10:03:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138375
wikitext
text/x-wiki
'''Mugaragu David''' uzwi nka '''Mutalamu ni''' umunyamakuru w’imikino ya siporo mu kigo cy’igihugu cy’itangazamakuru RBA. Mugaragu David amaze imyaka myinshi akora itangazamakuru rya [[siporo]] kuri radio zitandukanye harimo RBA ariho ubu amazeho imyaka 7 hamwe nindi myaka 2 yamaze kuri Hot FM. Mgaragu ni umufana wa Manchester united yo mugihugu cyu [[bwongereza]] ku mugabane w'[[iburayi]].<ref>{{Cite web |url=https://imirasiretv.com/umunyamakuru-wimikino-ukunzwe-kuri-rba-yerekeje-hanze-yu-rwanda-gukorayo-ikintu-gitangaje/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301034140/https://imirasiretv.com/umunyamakuru-wimikino-ukunzwe-kuri-rba-yerekeje-hanze-yu-rwanda-gukorayo-ikintu-gitangaje/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/76969/abanyamakuru-b-imikino-mu-rwanda-bazacikirana-n-abagande-mbe-76969.html</ref><ref>http://isimbi.rw/siporo/article/umunyamakuru-w-imikino-kuri-televizyo-rwanda-yashyingiwe</ref><ref>{{Cite web |url=https://genesisbizz.com/Umunyamakurukazi-Aliane-Uwamahoro-yasezeranye-n-umukunzi-we-imbere-y-amategeko |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301034139/https://genesisbizz.com/Umunyamakurukazi-Aliane-Uwamahoro-yasezeranye-n-umukunzi-we-imbere-y-amategeko |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/abantu/kubaho/urukundo/article/ariane-uwamahoro-wa-rba-yasezeranye-mu-mategeko</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/erega-numusazi-atinya-nyinaikirayi-kiboze-kive-mu-bindi-amagambo-akomeye-ya-axcel-rugangura-avuga-kuri-adil-muhamed-umutoza-wa-apr-fc-2/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301034133/https://yegob.rw/erega-numusazi-atinya-nyinaikirayi-kiboze-kive-mu-bindi-amagambo-akomeye-ya-axcel-rugangura-avuga-kuri-adil-muhamed-umutoza-wa-apr-fc-2/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/10/amavubi-u23-yerekeje-i-bamako/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301034138/https://umuseke.rw/2022/10/amavubi-u23-yerekeje-i-bamako/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.rwandamag.com/urutonde-rurerure-rwabanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-namakipe-bafana/</ref><ref>https://amarebe.com/abanyamakuru-bakomeye-ba-siporo-bo-mu-rwanda-beruye-bagaragaza-amakipe-bafana/</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
9ytdztpqj4tb2ny4bu58yf5vdpxrm1c
Nkurunziza Jean Paul
0
14482
138204
133127
2026-09-17T08:52:23Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138204
wikitext
text/x-wiki
'''Nkurunziza Jean Paul''' ni umunyamakuru wabigize umwuga ukora inkuru za siporo n'imikono, kandi akaba nu muvugizi w'ikipe ya [[Rayon sports fc|Rayon Sports FC]]. Nkurunziza Jean Paul umunyamakuru wanyuze mu binyamakuru bitandukanye birimo nki kigi cy'itangazamakuru cya radio Isango Star na television Isango TV, aza no gukora k’ Umuseke icyinyamakuru cyandika cyo kuri interinete, ndetse no kuri Radio/TV1 igihe gito. Nkurunziza ni umusore witegura kurongora akaba ari nu mufana wa Manchester United yo mu gihugu cyu bwongereza ku mugabane w'iburayi, Nkurunziza Jean Paul yagiye aherekeza ikipe y'igihugu y'umupira wa maguru yu Rwanda [[Amavubi|Amavubu]], ndetse na n'amakipe ya ma club, aho yabaga yasohotse hanze yigihugu, yagiye gukina. <ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/umunyamakuru-nkurunziza-jean-paul-yambitse-impeta-umukunzi-we-amafoto</ref><ref>https://bwiza.com/?Nkurunziza-Jean-Paul-wari-umuvugizi-wa-Rayon-Sports-yeguye</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/12/rayon-yateye-ivi-muri-apr-jean-paul-yambitse-impeta-gogo/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301044616/https://umuseke.rw/2022/12/rayon-yateye-ivi-muri-apr-jean-paul-yambitse-impeta-gogo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/97293/jean-paul-nkurunziza-wari-umuvugizi-wa-rayon-sports-yeguye-97293.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.umuringa.net/umuvugizi-wa-rayon-sports-nkurunziza-jean-paul-yambitse-impeta-umukunzi-we-amafoto/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301043121/https://www.umuringa.net/umuvugizi-wa-rayon-sports-nkurunziza-jean-paul-yambitse-impeta-umukunzi-we-amafoto/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/search?query=jean-paul-nkurunziza</ref><ref>https://indorerwamo.com/j-paul-nkurunziza-wari-umuvugizi-wa-rayon-sport-yeguye-ku-mwanya-we/</ref><ref>{{Cite web |url=https://genesisbizz.com/Nkurunziza-Jean-Paul-usanzwe-ari-umuvugizi-wa-Rayon-Sports-yambitse-impeta |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301043118/https://genesisbizz.com/Nkurunziza-Jean-Paul-usanzwe-ari-umuvugizi-wa-Rayon-Sports-yambitse-impeta |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.isimbi.rw/imyidagaduro/article/umunyamakuru-akaba-n-umuvugizi-wa-rayon-sports-nkurunziza-jean-paul-yambitse-impeta-umukunzi-we-amafoto</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
jopzmhzetksivrpnbsv27ca87h1to50
Theogene Uwayo
0
14485
138308
128034
2026-09-17T09:27:18Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138308
wikitext
text/x-wiki
'''Uwayo Theogene''' ni umunyarwanda, umuyobozi uyobora peresida wa Komite Olempike Rwanda, akaba ari na Perezida wa Federasiyo ya Karate mu Rwanda.<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imikino/karate/article/uwayo-theogene-yabaye-umunyarwanda-wa-mbere-uhawe-dan-ya-gatandatu-muri-karate</ref><ref>https://allafrica.com/stories/202105100104.html</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/article/perezida-wa-komite-olempike-y-u-rwanda-yeguye</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/article/uwayo-theogene-yatorewe-kuba-perezida-mushya-wa-komite-olempike</ref><ref>https://www.rwandamagazine.com/imikino/article/uwayo-theogene-wari-perezida-wa-komite-olempike-y-u-rwanda-yeguye</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.impamba.com/2022/06/24/commonwealth-games-aho-abakinnyi-babanyarwanda-bageze-mu-myiteguro/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301050453/http://www.impamba.com/2022/06/24/commonwealth-games-aho-abakinnyi-babanyarwanda-bageze-mu-myiteguro/ |url-status=dead }}</ref>
=== Muri Karate ===
Uwayo Théogène, Perezida w’Ishyirahamwe ry’Umukino wa Karate mu [[Rwanda]], yahawe Dan ya Gatandatu aba umunyarwanda wa kabiri ufite Dan nini muri JKA Rwanda nyuma ya Sayinzoga Jean. Iyi Dan [umukandara w’umukara] yayiherewe mu mahugurwa yari amaze iminsi itanu ahabwa abakina Karate yateguwe na Japan Karate Association (JKA) Rwanda, yatangwaga n’abatoza bavuye mu Buyapani ku gicumbi cy’uyu mukino. Uyu mukandara Uwayo yahawe ntabwo yawukoreye ahubwo ni uw’icyubahiro kubera uruhare yagize mu guteza imbere umukino wa Karate. JKA [Japan Karate Association] ifatwa nk’igicumbi cya Karate mu mategeko yayo yemera ko ugize Dan nyinshi ziba ari 10 gusa hari ahandi usanga zirenga.<ref name=":0" /><ref>https://web.archive.org/web/20230301050454/https://ibicu.com/uwayo-theogene-wayoboraga-komite-olempike-yeguye/</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/11/uwayo-wayoboraga-komite-olempike-yu-rwanda-yeguye/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301051957/https://umuseke.rw/2022/11/uwayo-wayoboraga-komite-olempike-yu-rwanda-yeguye/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ktpress.rw/2021/04/emperor-of-japan-awards-uwayo-the-order-of-rising-sun-gold-and-silver-medal/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301050452/https://www.ktpress.rw/2021/04/emperor-of-japan-awards-uwayo-the-order-of-rising-sun-gold-and-silver-medal/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://africaolympic.com/cno/comite-national-olympique-et-sportif-du-rwanda/</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/nyuma-y-uko-abakozi-babiri-ba-komite-olempike-bafunzwe-perezida-wa-yo-yeguye</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
<center></center>
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]]
b65sywd7mrurk2i7tibyyzzbsw8sfgc
Umutoni Salama
0
14486
138428
128050
2026-09-17T10:34:56Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138428
wikitext
text/x-wiki
'''Umutoni Salama''' uzwi nka '''Iddo Salaman''' i umunyarwandakazi, umubyeyi, umukinnyi n’umuyobozi muri komiyte olepike mu Rwanda ari visi perezida.<ref name=":0">https://www.igihe.com/imikino/article/umutoni-salama-yashyizwe-muri-komite-olempike-y-u-rwanda</ref><ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/Zigg-55-yambikanye-impeta-n-umukunzi-we-Iddo-Salama</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/11/tennis-hasojwe-gahunda-yo-gushaka-impano-zabato/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301052322/https://umuseke.rw/2022/11/tennis-hasojwe-gahunda-yo-gushaka-impano-zabato/ |url-status=dead }}</ref> '''Salama Umutoni''' ni umujyanama wita kubakiriya muri MTN RWANDA '''('''customer care consultant at MTN RWAND) .
== Muri Basketball ==
Umutoni Salama yakinnye basketball akiri umwana yiga muri Collège Apacope de Kigali, aza kujya muri Les Hirondelles BBC, Etoile Women Basketball Club, nyuma yarekeza mu ikipe ya Kaminuza Nkuru y’u Rwanda bakina mu cyiciro cya mbere. Umutoni Salama yahembwe nk’umugore w’umuhanga muri Basketball mu Rwanda mu 2006.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umutoni-salama-yashyizwe-muri-komite-olempike-y-u-rwanda</ref><ref>https://rushyashya.net/mpamo-thierry-tigos-yongeye-gutorerwa-kuyobora-ishyirahamwe-ryimikino-yabakozi-mu-rwanda-arpst-mu-gihe-cyimyaka-itatu-iri-imbere/</ref>
== Nku Mubyeyi ==
Umutoni Salama ni umutegarugori ufite abana babiri yabyaranye na Ziggy 55. Ubu akora mu Kigo cy’Igihugu cy’Imisoro n’Amahoro, RRA. Bombi basezeranye kubana akaramata tariki 19 Ukwakira 2013.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/indi-mikino/article/ibipfunsi-kumenagura-imbaho-n-imigeri-bimwe-mu-byaranze-iserukiramuco-ry-imikino-njyarugamba</ref>
== Umuyobozi ==
Umutoni Salama ni Visi Perezida wa Kabiri wa Komite Olempike mu Rwanda, yahawe uyu mwanya mu matora yabaye ku wa Gatandatu tariki 8 Gicurasi 2021.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Cite web |url=https://umuyoboro.rw/index.php/2022/01/30/mpamo-tigos-yongeye-gutorerwa-kuyobora-ishyirahamwe-ryimikino-yabakozi-mu-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301052327/https://umuyoboro.rw/index.php/2022/01/30/mpamo-tigos-yongeye-gutorerwa-kuyobora-ishyirahamwe-ryimikino-yabakozi-mu-rwanda/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://inyarwanda.com/index.php/inkuru/122870/table-tennis-hasojwe-icyiciro-cya-mbere-cyimyitozo-yabakinnyi-bazakina-imikino-olempike-122870.html |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301052321/https://inyarwanda.com/index.php/inkuru/122870/table-tennis-hasojwe-icyiciro-cya-mbere-cyimyitozo-yabakinnyi-bazakina-imikino-olempike-122870.html |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]]
qd72hwp9gatak8tuf671olg0os69m69
Komugisha Usher
0
14489
138467
130781
2026-09-17T10:45:05Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138467
wikitext
text/x-wiki
Komugisha Usher ni Umunyamakuru mpuzamahanga w’imikino na siporo ukorera mu [[Rwanda]] na [[Ubugande|Uganda]], ariko yibanda cyane kuri siporo y’abagore. Komugisha Usher yakoreye ibitangazamakuru bitandukanye aha twavuga nka The New Times Rwanda, yabaye umunyamakuru wandikira FIBA akanandika no ku mupira Africa. Komugisha Usher yakoreye Supersuport Tv anakorera NTV. Komugisha Usher ni umuvugizi muri komite olepike ushinzwe itangazamakuru. <ref>https://theafricasoftpowerproject.com/usher-komugisha/</ref><ref>https://muckrack.com/usher-komugisha</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/author/-705929/usher-komugisha</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cnbcafrica.com/latest-video/usher%20komugisha/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301054523/https://www.cnbcafrica.com/latest-video/usher%20komugisha/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://leoafricareview.com/feature/251/usher-komugisha-from-queen-of-kwepena-to-globetrotting-sports-pundit/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322184225/https://leoafricareview.com/feature/251/usher-komugisha-from-queen-of-kwepena-to-globetrotting-sports-pundit/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://africa.worldfootballsummit.com/speakers/usher-komugisha/</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/usher-komugisha-yatanze-umuti-ku-cyazanzahura-siporo-y-abagore-igakorwa</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.multichoice.com/media/news/enriching-lives-usher-komugisha |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301054528/https://www.multichoice.com/media/news/enriching-lives-usher-komugisha |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.matookerepublic.com/tag/usher-komugisha/</ref><ref>{{Cite web |url=https://blizz.co.ug/9713/Sports-Journalist-Usher-Kyomugisha-Falls-into-Things-to-Cover-World-Cup-for-Al-Jazeera |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301054523/https://blizz.co.ug/9713/Sports-Journalist-Usher-Kyomugisha-Falls-into-Things-to-Cover-World-Cup-for-Al-Jazeera |url-status=dead }}</ref><ref>https://podcasts.apple.com/us/podcast/african-cup-of-nations-every-2-or-4-years-summer-or/id1515271773?i=1000475814692</ref><ref>https://www.teradignews.rw/tag/usher-komugisha/</ref><ref>https://www.trendsmap.com/twitter/tweet/1483924970283712512</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
6y7alyjd5pauy8zqkw1hwrkeburqaae
Bigirimana Augustin
0
14491
138415
134094
2026-09-17T10:28:53Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138415
wikitext
text/x-wiki
'''Bigirimana Augustin''' uzwi nka '''Guss''' ni umunyamakuru w’imikino wabigize umwuga.
Yakoreye ibitangazamakuru bitandukanye birimo Radio Salus ari naho yatangirye umwuga w’itangazamakuru mu mikino na siporo, akomereza kuri Isango Star hame na television ya Isango TV. Kuva muri 2020 Augustin BIGIRIMANA yabaye umunyamakuru wa Royal FM kugeza muti 2024.
Muri 2023 yakoreye Royal FM icyarimwwe na Isibo TV.
Muri Werurwe 2024, Guss yahagaritse itangazamakuru ajya kuba umuyobozi ushinzwe ibikorwa muri Rwanda Premier League.
Bigirimana Augustin uzwi nka Guss Kayiranga yagiye aherekeza ikipe y'igihugu y'umupira wa maguru yu Rwanda [[Amavubi]]<nowiki/>ndetse na n'amakipe y’ama club, aho yabaga yasohotse hanze yigihugu, yagiye gukina.. Bigirimana Augustin uzwi nka Guss ni umufana wa Arsenal yo mu gihugu cyu [[Ubwongereza|Bwongereza]] n’ikipe y’igihugu ya [[Brazil]] akunda kuva mu 1998 ubwo Ronaldo, Rivaldo na Dunga bari ibihangange. Augustin agaragara cyane mu byegeranyo no gusesengura ibiba birebana numukina wa magare.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/63978/abanyamakuru-b-urubuga-rw-imikino-kuri-radio-rwanda-batoye-ikipe-y-umwaka-muri-shampiyona-irangiye-ya-2014-2015-banagaruka-ku-bandi-bigaragaje-e-63978.html</ref><ref>https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/eada-yerekanye-abanyamakuru-n</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref><ref>https://www.rwandamag.com/umunyamakuru-wimikino-ukunzwe-na-benshi-mu-rwanda-yavuze-ashize-amanga-ko-rayon-sports-izatwara-igikombe-cya-shampiyona-umwaka-utaha-wimikino/</ref><ref>https://allafrica.com/stories/201402170010.html</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/article/ihangana-rikomeye-hagati-y-amaradiyo-n-abanyamakuru-mu-biganiro-by-imikino</ref><ref>https://www.tumblr.com/touchrwanda/139048411731/umunyamakuru-wa-radiyo-isango-star-yagaragaje</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/inkuru-yinshamugongo-umukinnyi-wabiciye-bigacika-muri-apr-fc-no-mu-ikipe-yigihugu-amavubi-yapfushije-umubyeyi/?fbclid=IwAR0oCum0386nokM3EetlYfDn-jKkRnHcnwGjgcVBbxG4Uu2l1EGZKMJRSNQ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301060241/https://yegob.rw/inkuru-yinshamugongo-umukinnyi-wabiciye-bigacika-muri-apr-fc-no-mu-ikipe-yigihugu-amavubi-yapfushije-umubyeyi/?fbclid=IwAR0oCum0386nokM3EetlYfDn-jKkRnHcnwGjgcVBbxG4Uu2l1EGZKMJRSNQ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
t5hv1hg5wg17j7gg3wnddg0g0m4bgqs
Ngabo Roben
0
14492
138147
133995
2026-09-17T08:38:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138147
wikitext
text/x-wiki
Ngabo Roben ni umunyarwanda akaba umunyamakuru wa siporo wandika ndetse agakora no kuri radiyo zitandukanye. Ngabo Roben yandikiye ibitangazamakuru bitandukanye nk’Ikinyamakuru cyitwa IGIHE.com, yaje kandi kwandika mu kindi kinyamakuru cyitwa Umuseke ibi binyamakuru bikorera kuri interinete aha hose yandikaga inkuru za siporo. Ngabo Roben yakoreye radiyo zitandukanye nka radio Isango Star, aza gukora nokuri Radio/TV1. Ngabo yakoze byigihe gito muri [[FERWAFA|Ferwafa]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]]. Ngabo ni umufana wa Arsenal yo mu gihugu cyu [[Ubwongereza|bwongereza]] ku mugabane w[[Burayi|'iburayi]].<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/yahingiye-barumuna-be-ayobora-akagali-ahita-aba-vice-mayorurugendo-rwurugero.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301060840/https://ar.umuseke.rw/yahingiye-barumuna-be-ayobora-akagali-ahita-aba-vice-mayorurugendo-rwurugero.hmtl |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/auteur/ngabo-roben</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuyoboro.rw/index.php/2022/08/08/abanyamakuru-bakoreye-ferwafa-amaso-yaheze-mu-kirere/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301060845/https://umuyoboro.rw/index.php/2022/08/08/abanyamakuru-bakoreye-ferwafa-amaso-yaheze-mu-kirere/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/ngaba-abanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-namakipe-bihebeye-mu-bwongereza/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301010950/https://yegob.rw/ngaba-abanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-namakipe-bihebeye-mu-bwongereza/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/tuyisenge-uzwiho-kogosha-abasitari-barimo-meddy-the-ben-na-diamond-na-we-yinjiye-mu-muziki</ref><ref>https://amarebe.com/abanyamakuru-bakomeye-ba-siporo-bo-mu-rwanda-beruye-bagaragaza-amakipe-bafana/</ref><ref>https://www.rwandamag.com/umutoza-adil-azabwire-umuryango-we-napfa-bazamushyingure-yambaye-jezi-ya-apr-fc-umunyamakuru-wimikino-ukomeye-mu-rwanda/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
jcj0xf92wswm3esacsninydgtvgd6om
Habimana Sadi
0
14493
138004
119766
2026-09-16T13:05:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138004
wikitext
text/x-wiki
'''Sadi Habimana''' ni umunyarwanda akaba umunyamakuru wa siporo wandika ndetse agakora no kuri radiyo zitandukanye. Sadi Habimana yandikiye ibitangazamakuru bitandukanye nk’ Ikinyamakuru cyitwa IGIHE, yaje kandi kwandika mu kindi kinyamakuru cyitwa Umuseke ibi binyamakuru bikorera kuri interinete aha hose yandikaga inkuru za [[siporo]]. Sadi Habimana yakoreye radiyo zitandukanye nka radio Isango Star, aza gukora nokuri radio Voice of Africa. Sadi yakoze byigihe gito muri [[FERWAFA|Ferwafa]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]]. Habimana ni umufana wa Arsenal yo mu gihugu cyu [[Ubwongereza|bwongereza]] ku mugabane w'[[Burayi|iburayi]].<ref>https://umuseke.rw/author/habimana-sadi/</ref><ref>https://mobile.igihe.com/auteur/habimana-sadi</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuyoboro.rw/index.php/2022/08/08/abanyamakuru-bakoreye-ferwafa-amaso-yaheze-mu-kirere/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301060845/https://umuyoboro.rw/index.php/2022/08/08/abanyamakuru-bakoreye-ferwafa-amaso-yaheze-mu-kirere/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://rwandamagazine.com/imikino/article/musanze-fc-yagiranye-amasezerano-na-gorillo-s-amafoto</ref><ref>{{Cite web |url=https://taarifa.rw/amavubi-fans-losing-patience-over-head-coach-search/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301061325/https://taarifa.rw/amavubi-fans-losing-patience-over-head-coach-search/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/Abanyamakuru-b-imikino-batangiye-imyitozo-ikaze-bitegura-Abarundi</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
kb9fa4s49zlzm7abpdidfoae18erc1o
UWIKUNDA Samuel
0
14518
138269
113998
2026-09-17T09:23:02Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138269
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:NyamagabeDist.png|thumb|Aho yavukiye]]
'''Uwikunda Samuel''' yavutse mu mwaka wa 1987, i [[Akarere ka Nyamagabe|Nyamagabe]] mu [[Intara y'amajyepfo|intara y’Amajyepfo]] yu [[Rwanda]]. Mu muryango w’abana barindwi ni wa gatanu.<ref>https://igihe.com/imikino/football/article/uwikunda-samuel-yatunguwe-na-bagenzi-nyuma-yo-gusifura-umukino-wa-as-kigali-na</ref><ref name=":0">https://www.newtimes.co.rw/article/3348/sports/football/rwandas-uwikunda-mutuyimana-to-officiate-chan-2023</ref>
=== Amashuri yize ===
Samuel afite Impamyabushobozi y’Icyiciro cya Kabiri cya Kaminuza mu mategeko yakuye I Nyanza muri UNILAK muri 2010. Ndetse amashuri yisumbuye yayize kuri ACEPR i Nyamagabe maze mu 2007 mu Ndimi n’Ubuvanganzo . kandi Yize icyiciro rusange mu Rwunge rw’Amashuri rwa Kigeme.<ref name=":1">https://igihe.com/imikino/football/article/uwikunda-samuel-yahawe-gusifura-umukino-wa-%C2%BC-wa-chan-2022</ref><ref name=":0" />
[[Dosiye:Football training session.jpg|thumb|Umupira w'amaguru]]
=== Muri siporo ===
Uwikunda Samuel yakiniye Ikipe y’Abana y’[[Amagaju Fc|Amagaju FC]], yakoze amahugurwa ajyanye n’imisifurire Mu 2007 ku [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda]] ([[FERWAFA|FERWAFA)]], atangira mu 2008 atangira gusifura. Uwikunda mu 2014 yazamuwe gusifura mu cyiciro cya mbere cy’umupira w’amaguru mu [[Rwanda]], yemejwe n’Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru ku [[Isi]] (FIFA) nk’umusifuzi mpuzamahanga mu gihe mu 2017.<ref>https://www.ktpress.rw/2023/01/samuel-uwikunda-to-officiate-caf-champions-league-group-stages/</ref><ref name=":1" />
=== imikino yasifuye ===
[[Dosiye:2015 caf 3.jpg|thumb|CAF Confederation Cup]]
Uwikunda Samuel tariki ya 28 Mutarama 2023 yahawe gusifura CHAN 2022 uhuza Ghana na Niger umukino wa ¼. Uwikunda Samuel yahawe kuyobora Imikino Nyafurika ihuza amakipe yabaye aya mbere iwayo 2023 Coton Sport na Mamelodi Sundowns. yasifuye Igikombe cya Afurika cy’Abatarengeje imyaka 20 cyabereye muri Mauritanie, ndetse na CAF Confederation Cup mu 2021.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/73988/umusifuzi-uwikunda-samuel-yahagaritswe-ukwezi-73988.html</ref><ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Umusifuzi muri Siporo]]
rvxrn3q1kvafu9ggl6i141do9osvmmf
Nkusi Edmond Maric
0
14524
138056
134210
2026-09-17T08:16:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138056
wikitext
text/x-wiki
'''Nkusi Edmond Marie''' ni umuyobozi akaba ari Komiseri ushinzwe Tekinike n’Iterambere rya ruhago na [[Umukino|siporo]] mu FERWAFA, [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]]. Ni umugabo wakuriye kuri tapis rouge i [[Nyamirambo]]. Yakinnye mu makipe y’abato mu ikipe zabarizwaga i [[Nyamirambo]] nka [[S.C. Kiyovu Sports|Kiyovu]], [[La Jeunesse Fc|La Jeunesse FC]]. Nkusi ni we Perezida w’abakunzi ba FC Barcelona mu [[Rwanda]], mu kazi gasanzwe akaba ashinzwe Ubucuruzi mu Kigo cya DSTV. <ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/nizeyimana-olivier-urusha-abandi-amahirwe-yatanze-kandidatire-yo-kuyobora</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/as-kigali-wfc-yashyikirijwe-igikombe-cya-shampiyona</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/nizeyimana-mugabo-olivier-yatorewe-perezida-wa-ferwafa</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/nizeyimana-mugabo-olivier-ni-we-utorewe-kuba-perezida-wa-ferwafa</ref><ref>{{Cite web |url=https://lookcharms.com/olivier-nizeyimana-mugabo-president-of-the-rwandan-football-federation-our-team-is-missing-the-opportunity-to-compete-against-one-of-the-giants-of-africa/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031221/https://lookcharms.com/olivier-nizeyimana-mugabo-president-of-the-rwandan-football-federation-our-team-is-missing-the-opportunity-to-compete-against-one-of-the-giants-of-africa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/amafoto-yo-mu-bihe-bitandukanye-ya-mugabo-nizeyimana-olivier-watorewe-kuyobora-ferwafa/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031222/https://yegob.rw/amafoto-yo-mu-bihe-bitandukanye-ya-mugabo-nizeyimana-olivier-watorewe-kuyobora-ferwafa/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-17145103</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/nizeyimana-olivier-umunyemari-wihebeye-ruhago-yaba-ari-we-mucunguzi-wa-ferwafa</ref><ref>https://www.rba.co.rw/post/Olivier-Nizeyimana-yatorewe-kuyobora-FERWAFA-uko-amatora-yagenze</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/nizeyimana-olivier-na-we-yatanze-kandidatire-ye-muri-ferwafa</ref><ref>https://www.ktpress.rw/2021/06/olivier-mugabo-nizeyimana-is-the-new-ferwafa-president/</ref><ref>https://rushyashya.net/nizeyimana-olivier-uherutse-gutorerwa-kuyobora-ferwafa-mu-myaka-ine-iri-imbere-yakoze-ihererekanyabubasha-na-komite-nyobozi-icyuye-igihe</ref><ref>{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2021/06/19/mugabo-nizeyimana-olivier-yavuze-imigabo-nimigambi-afitiye-ferwafa-ahatanira-kuyobora/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031222/https://igisabo.rw/2021/06/19/mugabo-nizeyimana-olivier-yavuze-imigabo-nimigambi-afitiye-ferwafa-ahatanira-kuyobora/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://ingenzinyayo.com/2022/06/18/ikindi-kimenyetso-cyuko-nizeyimana-mugabo-olivier-ferwafa-imunaniye-cyabonetse-ku-makipe-interforce-fc-na-as-muhanga-zibuzwa-gukina/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]]
gbnlrkudvdf3prizil1komwnbmvu05z
Mutsinzi Hubert
0
14525
138393
134199
2026-09-17T10:20:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138393
wikitext
text/x-wiki
'''Mutsinzi Hubert''' ni umunyarwanda w’umunyamupira na [[Umukino|siporo]] akaba Komite Nyobozi y’[[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ari nka Komiseri ushinzwe ubuvuzi mu [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ([[FERWAFA]]). Mutsinzi Hubert ni umusirikare mu ngabo z'u [[Rwanda]] aho afite ipeti cya Lt Col.<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/nizeyimana-olivier-urusha-abandi-amahirwe-yatanze-kandidatire-yo-kuyobora</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/as-kigali-wfc-yashyikirijwe-igikombe-cya-shampiyona</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/nizeyimana-mugabo-olivier-yatorewe-perezida-wa-ferwafa</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/nizeyimana-mugabo-olivier-ni-we-utorewe-kuba-perezida-wa-ferwafa</ref><ref>{{Cite web |url=https://lookcharms.com/olivier-nizeyimana-mugabo-president-of-the-rwandan-football-federation-our-team-is-missing-the-opportunity-to-compete-against-one-of-the-giants-of-africa/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031221/https://lookcharms.com/olivier-nizeyimana-mugabo-president-of-the-rwandan-football-federation-our-team-is-missing-the-opportunity-to-compete-against-one-of-the-giants-of-africa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/amafoto-yo-mu-bihe-bitandukanye-ya-mugabo-nizeyimana-olivier-watorewe-kuyobora-ferwafa/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031222/https://yegob.rw/amafoto-yo-mu-bihe-bitandukanye-ya-mugabo-nizeyimana-olivier-watorewe-kuyobora-ferwafa/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.bbc.com/news/av/world-africa-17145103</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/nizeyimana-olivier-umunyemari-wihebeye-ruhago-yaba-ari-we-mucunguzi-wa-ferwafa</ref><ref>https://www.rba.co.rw/post/Olivier-Nizeyimana-yatorewe-kuyobora-FERWAFA-uko-amatora-yagenze</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/nizeyimana-olivier-na-we-yatanze-kandidatire-ye-muri-ferwafa</ref><ref>https://www.ktpress.rw/2021/06/olivier-mugabo-nizeyimana-is-the-new-ferwafa-president/</ref><ref>https://rushyashya.net/nizeyimana-olivier-uherutse-gutorerwa-kuyobora-ferwafa-mu-myaka-ine-iri-imbere-yakoze-ihererekanyabubasha-na-komite-nyobozi-icyuye-igihe</ref><ref>{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2021/06/19/mugabo-nizeyimana-olivier-yavuze-imigabo-nimigambi-afitiye-ferwafa-ahatanira-kuyobora/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301031222/https://igisabo.rw/2021/06/19/mugabo-nizeyimana-olivier-yavuze-imigabo-nimigambi-afitiye-ferwafa-ahatanira-kuyobora/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://ingenzinyayo.com/2022/06/18/ikindi-kimenyetso-cyuko-nizeyimana-mugabo-olivier-ferwafa-imunaniye-cyabonetse-ku-makipe-interforce-fc-na-as-muhanga-zibuzwa-gukina/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]]
270bqre2jvegfpy5yxbxde7t687s3p6
Nkunsi Denis
0
14528
138416
120021
2026-09-17T10:28:58Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138416
wikitext
text/x-wiki
'''Nkunsi Denis''' ni umunyamakuru w’imikino na [[siporo]] wabigize umwuga, yakoreye ibitangazamakuru bitandukanye birimo Radio Isango star ndetse television ya Isango TV, yakoreye kandi ikindi kigo cy'itangazamakuru mu mikino na siporo, Radio Flash FM Rwanda hamwe Flash TV Rwanda, muri ibyo bigo byose yakoraga nku munyamakuru w'imikino na siporo.<ref name=":0">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref><ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/Abanyamakuru-b-imikino-batangiye-imyitozo-ikaze-bitegura-Abarundi</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=https://swordfish.ai/d/p/denis-nkusi-rw170348587 |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301125328/https://swordfish.ai/d/p/denis-nkusi-rw170348587 |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">https://igihe.com/imikino/article/ihangana-rikomeye-hagati-y-amaradiyo-n-abanyamakuru-mu-biganiro-by-imikino</ref><ref name=":4">https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/eada-yerekanye-abanyamakuru-n</ref>
=== Muri Siporo ===
Nkunsi Denis ni umufana wa Manchester City yo mu gihugu cyu [[Ubwongereza|bwongereza]] ku mugabane wi [[burayi]] ,na ikipe ya [[APR FC]] yo mu [[Rwanda]]. Nkunsi Denis yagiye aherekeza ikipe y'igihugu y'umupira wa maguru yu Rwanda [[Amavubi|Amavubu]], ndetse na n'amakipe ya ma club, aho yabaga yagiye gukina hanze yigihugu. NKusi Denis kandi akora akazi ko gushakira abakinnyi amakipe (Agent player).<ref name=":0" /> <ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
0kpz4x9f5k212m3vp1o01d5f86yhoo0
Mulemba Is’aq
0
14531
138504
110101
2026-09-17T11:01:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138504
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Official BTN logo.png|thumb]]
'''Mulemba Is’aq''' ni Umunyarwanda akaba umunyamakuru wa [[siporo]] ny’imyidagaduro wa bigize umwuga. Mulemba Is’aq yakoze kubigo byitangazamakuru bitandukanye bya radio nki kigo cy’itangazamakuru cyitwa Voice Of Africa, akomereza kukindi kigo cy’itangazamakuru ku kinyamakuru cya television cyitwa BTN TV akoraho ubu. aha hose yavugaga imikino y’imyidagaduro,inkuru za siporo n’imikino. Mulemba Is’aq abarizwa mu ishyirahamwe rya banyamakuru ba siporo AJSPOR. Mulemba Is’aq ni umufana w’ikipe ya Manchester United yo mu [[Ubwongereza|bwongereza]] ku mugabane wi [[burayi]].<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/Abanyamakuru-b-imikino-batangiye-imyitozo-ikaze-bitegura-Abarundi</ref><ref>https://this11.com/teams/show/26366/print</ref><ref>{{Cite web |url=http://m.igihe.bi/abamenyeshamakuru-bakinyi-bo-mu.html |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301142003/http://m.igihe.bi/abamenyeshamakuru-bakinyi-bo-mu.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/Abanyamakuru-b-imikino-batangiye-imyitozo-ikaze-bitegura-Abarundi</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
1kl0sudi07699gpswt6kgt3hhp3nbf4
Rwubaka Mustapha
0
14532
138556
124945
2026-09-17T11:35:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138556
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwandan old Man playing Igisoro.jpg|thumb|236x236px]]
'''Rwubaka Mustapha''' ni umunyarwanda akaba umunyamakuru wa [[siporo]] wa bigize umwuga. Rwubaka Mustapha yakoze kubitangazamakuru byandika amakuru ya siporo ni mikino nka Kigali Today, akomereza ku kindi gitangazamakuru cya KT Press. Rwubaka Mustapha akaba yakoreye kandi n'ibindi bitangazamakuru bya radio nka radiyo zitandukanye nka KT Radio agikoraho na ubu., Rwubaka Mustapha aha hose yavugaga imyidagaduro, imikino n’inkuru za siporo. Rwubaka Mustapha abarizwa mu ishyirahamwe rya banyamakuru ba siporo AJSPOR, . Rwubaka Mustapha ni umufana w’ikipe ya Manchester United yo mu gihugu cyu [[bwongereza]] ku muganabe w’[[iburayi]]. <ref>https://www.kigalitoday.com/mot/rwubaka-moustapha</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ktpress.rw/2018/07/kt-radio-rebrands/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301143410/https://www.ktpress.rw/2018/07/kt-radio-rebrands/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref><ref>https://bwiza.com/?Gushaka-umukunzi</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
ak7psu999k4i2qgjowccnua7sb9i60a
Mugabo Anneth
0
14536
137986
133991
2026-09-16T13:02:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137986
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Capital FM's Olive Burrows shoots a question to Secretary Kerry at the Press Conference. (29098472161).jpg|thumb|Mugabo]]
'''Mugabo Anneth''' ni umunyarwandakazi akaba umunyamakurukazi wa bigize umwuga ukora inkuru zi mikino na [[siporo]] . Mugabo Anneth yakoze kubitangazamakuru bitandukanye haba ibyandika ndetse na radiyo, yakoze kubitangazamakuru bitandukanye nka Hot FM yakomeje akazi ki tangazamakuru rya siporo kuri RadioTV10 aha hose yavugaga imikino n’inkuru za siporo. Mugabo Anneth abarizwa mu ishyirahamwe rya banyamakuru ba siporo AJSPOR. Mugabo ni umufana wa Manchester United yo mu gihugu cyu [[Ubwongereza|bwongereza]] ku mugabane w'[[iburayi]].<ref name=":0">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref><ref>https://www.rwandamag.com/urutonde-rurerure-rwabanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-namakipe-bafana/</ref><ref>https://amarebe.com/abanyamakuru-bakomeye-ba-siporo-bo-mu-rwanda-beruye-bagaragaza-amakipe-bafana/</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/ngaba-abanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-namakipe-bihebeye-mu-bwongereza/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301010950/https://yegob.rw/ngaba-abanyamakuru-bimikino-mu-rwanda-namakipe-bihebeye-mu-bwongereza/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://radiotv10.rw/</ref><ref>https://vymaps.com/RW/103-6-Hot-Fm-Kigali-337599906410372/</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=43271 |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301150349/https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=43271 |url-status=dead }}</ref>
== Akazi ==
Mugabo Anneth yagiye akorera ibitangazamakuru bitandukanye aho yakoze ku ikigo cy'igihugu cy'itangazamakuru RBA, ari ku ishami ryayo rya KC2, aza nogukorera radiyo y'abanyamerika VIO, hose avuga amakuru y'imikino. akabayaraje guhagararira u Rwanda nku munyamakuru mu mikino yisi ya bagore.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
14ua9rfbu3ogg9ken3zqie4xvgpxxna
Kantarama Grace
0
14537
138376
123674
2026-09-17T10:11:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138376
wikitext
text/x-wiki
'''Kantarama Grace''' ni umunyarwandakazi akaba umunyamakurukazi wa bigize umwuga ukora inkuru zi mikino na siporo . Kantarama Grace yakoze kubitangazamakuru bitandukanye haba ibyandika ndetse na radiyo, yakoze Ku bitangaza makuru bitandukanye nka radio Huguka akazi ki tangazamakuru rya siporo akora no kuri City Radio aha hose yavugaga imikino n’inkuru za siporo. Kantarama Grace abarizwa mu ishyirahamwe rya banyamakuru ba siporo AJSPOR. ni umufana wa Manchester United yo mu gihugu cyu [[Ubwongereza|bwongereza]] ku mugabane w'[[iburayi]].<ref>http://rw.near-place.com/mater-dei-motel-gitarama</ref><ref name=":0">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref><ref>{{Cite web |url=https://radiohuguka.rw/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301151735/https://radiohuguka.rw/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://radiotolive.com/africa/rwanda/city-radio-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301151741/http://radiotolive.com/africa/rwanda/city-radio-rwanda/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref><ref>{{Cite web |url=http://script.igihe.com/imikino/article/abanyamakuru-ba-siporo-biyemeje-gushyigikira-imibanire-myiza-y-abanyarwanda-n |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301151739/http://script.igihe.com/imikino/article/abanyamakuru-ba-siporo-biyemeje-gushyigikira-imibanire-myiza-y-abanyarwanda-n |url-status=dead }}</ref>
== Akazi ==
Kantarama Grace yagiye akorera ibitangazamakuru bitandukanye aho yakoze ku ikigo cy'igihugu cy'itangazamakuru cya City Radiyo, aza nogukorera radiyo zigiye zidandukanye, aho hose yavugaga amakuru y'imikino n'asiporo, akabayaraje guhagararira i gihugu cyu Rwanda mu banyamakuru bi mikino y'isi ya bagore .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
qf3tcwe6o56yf7zs1lgu26oh73rtcc5
BUNANI Happy
0
14538
138570
117181
2026-09-17T11:36:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138570
wikitext
text/x-wiki
'''BUNANI Happy''' ni umunyarwanda akaba umunyamakuru wabigize umwuga ukora inkuru za siporo . BUNANI Happy yakoze ku bitangazamakuru bitandukanye haba ibyandika nk'inyarwanda.com , Rayonsport.net Radio Salus , Radio isango Star na Isango TV yaje ndetse no gukora akazi k'itumanaho mu miryango mpuzamahanga .Akaba ari umwe bahanga mu bigendanye no kuyobora ibiganiro bya Siporo mu Rwanda.BUNANI ninumwe mu banyamakuru bagiye basohokana n'amakipe y'ibihugu nkaho muri 2012 yajyanye n'ikipe y'igihugu y'umupira w'amaguru y'abatarengeje imyaka 20 mu gihugu cya Mali ,muri 2014 yeherekeje ikipe y'igihugu y'Abagore muri Nigeria.Bunani Happy yabaye mu umunyamuryango w'ishyirahamwe ry'abanyamakuru ba siporo bakorera initangazamakuru byigenga (RISPIN) ndetse nyuma aza kuba umunyamuryango w'ishyirahamwe ry'abanyamakuru ba siporo AJSPOR. BUNANI Happy ni umufana wa arsenal yo mu gihugu cyu [[Ubwongereza|bwongereza]] ku mugabane w'[[iburayi]].<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/86537/umunyamakuru-wimikino-bunani-happy-yasezeranye-numufasha-we-imbere-yamategeko-amafoto-86537.html</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/mu-birori-byari-binogeye-ijisho-umunyamakuru-w-imyidagaduro-mike-karangwa</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/Amafoto-y-umuhango-wo-gusezera-bwa-nyuma-ku-mutoza-Ntagwabira-Jean-Marie</ref><ref>{{Cite web |url=https://mail.bwiza.com/?Ubuvanganzo-bwa-Bamporiki-na-Mc-Philos-bimwe-mu-byaryoheje-ubukwe-bwa-Mike |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301153708/https://mail.bwiza.com/?Ubuvanganzo-bwa-Bamporiki-na-Mc-Philos-bimwe-mu-byaryoheje-ubukwe-bwa-Mike |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/abanyamakuru-ba-sports-mu-rwanda-byabanze-mu-nda-bagaragaza-amarangamutima-y</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru ba siporo]]
[[Ikiciro:Abanyamakuru]]
23fsikgl6oyxe618ziypg3chgvii0va
Umuzabibu
0
14541
138571
112565
2026-09-17T11:36:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138571
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Imizabibu.jpg|thumb|Igiti cy'imizabibu.]]
[[Dosiye:Cabernet_Moravia_Grapes.jpg|thumb|imizabibu.]]
Umuzabibu ni urubuto rukungahaye kuri vitamine, umunyu ngugu wa calicium, Potasium, Fer, Magnesium, hamwe n’ibyitwa “Polyphénol” bifasha umubiri kurwanya indwara zifata imitsi y’umutima. Uretse kuba imbuto zawo ziribwa, ushobora no gukorwamo divayi, hamwe n’amavuta yo kwisiga.
[[Dosiye:Խաղող,_Արարատի_մարզ.jpg|thumb|umurima w'imizabibu.]]
== Tumenye Umuzabibu ==
[[Dosiye:Caberne Moravia Grape Juice.jpg|thumb]]
Ni igihingwa kandi gikunda uduce dushyuha bihagije kandi cyerera imyaka 2. Umuzabibu urarandaranda, ugakenera guhingwa ahantu hari ubutumburuke buto, kuko uzirana n’imbeho. Icyakora usanga buri gace kagira ubwoko bw’umuzabibu ushobora kukihanganira, bityo imwe ikaba ishobora kwihanganira ubukonje ariko budakabije.<ref>https://igihe.com/abantu/kubaho/article/umuzabibu-ushobora-kuvamo-amavuta</ref>Intungamubiri ziba mu muzabibu zibera cyane mu gice cy’igishishwa. Abantu batandukanye bawukundira ko ufite ibyitwa “caroli” nkeya ariko bagahitamo gukoresha umuzabibu ugifite ububisi kubera ko ufasha cyane kugira ubushake mu gufungura ndetse ugafasha urwungano ngogozi gukora neza.Umutobe w’umuzabibu kandi ufasha mu kurinda indwara zifata imyakura ijya mu mutima. Ubushakashatsi bwakomeje
[[Dosiye:انگور_گلخانه_ای.jpg|thumb|'imizabi]]
bugaragaza ko uwo mutobe urinda kanseri ifata udusabo tw’abagabo.Ubushakashatsi bwakorewe ku nyamaswa bwerekanye ko kwifashisha urwo rubuto byongera ubwenge bitewe n’uko ubwonko buba bwatijwe intungamubiri zidasanzwe, ibi bikaba byaravuzwe ku nyamaswa naho ku bantu ubushakashatsi buracyari ku ntangiro.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/divayi-yaturukaga-hanze-ishobora-kuzaba-yengerwa-mu-rwanda-mu-bihe-biri-imbere</ref>
[[Dosiye:Grapes_cultivation.jpg|thumb|umurima w'imizabibu.]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Imbuto]]
c0n02acd5g6f1cp301dcw8jcmm94c0m
Ibyo Kurya byagufasha kongera ibyishimo
0
14556
138486
124010
2026-09-17T10:58:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138486
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Banana on black background.jpg|thumb|umuneke ukungahaye kuri Tyrosine ifasha ubwonko gutekereza neza no kwibuka|227x227px]]
[[Dosiye:Fruit Stall in Barcelona Market.jpg|thumb|189x189px|imbuto zifasha cyane mu kongera ibyishimo]]
Hari igihe ujya wumva utishimye, ubabaye cyangwa se wigunze muri rusange. Ibi ahanini biterwa n’urugero ruri hasi rw’umusemburo ukorerwa mu bwonko wa dopamine, ukaba ushinzwe kongera ibyishimo. Niba wumva urushye kandi utishimye, umubiri wawe ushobora kuba ukeneye kongerwamo dopamine. Gufata ibyo kurya byongera dopamine byakugarurira ibyishimo.
== Tumenye ibyo kurya byagufasha kongera ibishimo ==
Umusemburo wa dopamine, uretse kugena urugero rw’akanyamuneza, ufasha mu gufata ibyo wiga, guhanga udushya, kunezerwa, kwita ku bintu no kubiha umwanya wawe, muri macye kongera ubwenge.Mu gihe urugero rwa dopamine rwagabanutse, bishobora kugaragazwa na bimwe mu bimenyetso bikurikira; kutabasha kwita ku kintu kimwe, gusinzira bya hato na hato, umunaniro uhoraho, kumva udatuje, guhindura ibyiyumviro buri kanya no kumva utanezerewe, hakiyongeraho kurya cyane bya buri kanya.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://umutihealth.com/imisemburo-itaringaniye-2/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301222547/https://umutihealth.com/imisemburo-itaringaniye-2/ |url-status=dead }}</ref>Gufata ibyo kurya byongera dopamine mu mubiri, nibwo buryo bwagufasha kuyongera mu gihe gito, ndetse bikagufasha guhita ugira akanyamuneza byihuse.Niba wumva urushye kandi utishimye, umubiri wawe ushobora kuba ukeneye kongerwamo dopamine.
== Bimwe mubyo kurya byagufasha kongera ibyishimo ==
[[Dosiye:Beetroot@Hyd.JPG|thumb|beterave|187x187px]]
Umuneke ni isoko ikomeye ya tyrosine, iyi ikaba aside amino ifasha mu kugena no gukangura urugero rw’umusemburo wa dopamine.Ibi bikagufasha mu kwishima no kongera ubwenge, kuko bigufasha kwibuka cyane, kwita ku bintu no gukurikira cyane. Imineke ni myiza cyane kuko ikungahaye kuri byinshi bifasha ubwonko. Ugomba kurya uhiye neza, kandi uryohera, niyo ibonekamo tyrosine ku rugero ruri hejuru.Beterave,Beterave ( beetroot mu cyongereza) zibonekamo betaine, ni ubwoko bwa aside amino zifasha mu ikorwa rya dopamine, zifitemo kandi ubushobozi bwo kurwanya kwiheba cyane(antidepressant). <ref name=":1">https://inyarwanda.com/inkuru/108048/waruziko-hari-ibyo-kurya-byagufasha-kongera-ibyishimo-dore-6-muri-byo-108048.html</ref>Mu rwego rwo kongera akanyamuneza buri munsi, ni ngombwa kunywa umutobe wa beterave wikoreye buri munsi.Watermelon,Watermelon ni isoko nziza ya acide amine yitwa tyrosine. Tyrosine iyo igeze mu mubiri ihindurwamo dopamine, bityo urugero rwayo rukiyongera mu mubiri, maze bikongera ibyishimo n’akanyamuneza mu mubiri.Pome,Quercetin, kimwe mu binyabutabire byibanze biboneka muri pome, gifitiye akamaro kanini [https://web.archive.org/web/20240629113236/https://is-scam-or-legit.com/category/brain-health/ ubwonko] bwacu. Usibye kongera imikorere y’umusemburo wa dopamine wongera ubushake bwo kugera ku kintu runaka n’ibyishimo, quercetin inafasha mu mikorere myiza y’ibice by’ubwonko bifasha gutekereza.Muri pome habonekamo ibindi binyabutabire bya polyphenols birinda uturemangingo dukora dopamine kwangirika. Mu gihe wumva utishimye cg se utamerewe neza, kurya pome imwe (n’igishishwa cyayo) bizagufasha kugira akanyamuneza.<ref name=":0" />
== Ibindi Byo kurya bifasha kongera ibyishimo ==
[[Dosiye:Schokolade-schwarz.jpg|thumb|shokola y'umukara nayo ni ingenzi.|184x184px]]
[[Dosiye:A small cup of coffee.JPG|thumb|189x189px|Coffee kimwe mubinyobwa bitera ubwonko gutekereza neza kikanatera ibyishimo]]
Shokola zirabura,Shokola zirabura benshi basanzwe bazi ko zigabanya stress, zikongera akanyamuneza. Niba wumva utishimye, guhekenya shokola zirabura bizagufasha kugira akanyamuneza. Ibi biterwa n’ibinyabutabire bya phenylalanine, nabyo ni aside amino zigira uruhare runini mu ikorwa ryúmusemburo wa dopamine.Ubutaha niwumva utishimye cyangwa se wigunze cyane, uzarye shokola yirabura izagufasha. Ugomba kureba shokola irimo cocoa nyinshi (byibuze hejuru ya 85%) kuko niyo ibonekamo phenylalanine nyinshi.Inkeri,Inkeri zibonekamo vitamin C ihagije, ikaba ingenzi mu mikorere myiza y’ubwonko. Iyi vitamin ifasha mu gusohora no kurwanya uburozi bishobora kujya mu bwonko, bukabuza dopamine gukora neza.Kuba inkeri zibonekamo kandi ibinyabutabire bya phenol, bifasha mu kurinda imyakura n’uturemangingo dukora dopamine. Ni byiza kuzirya kenshi, kuko bizatuma urushaho kongera ibyiyumviro n’akanyamuneza mu mubiri.<ref name=":1" />Izi mbuto zikungahaye kuri vitamin B6 ikoreshwa n’umubiri mu ikorwa rya dopamine. Mu rwego rwo guhorana urugero rwa dopamine ruri hejuru, ushobora kunywa akarahuri k’umutobe wa watermelon ku munsi.Ushobora kongera urugero rw’imisemburo ya dopamine, ubinyujije mu kurya bimwe muri ibi biryo, bikaba byakongerera umunezero n’akanyamuneza, bikakurinda kwiheba, kwigunga no kumva ubabaye cyane. Uretse ibi 6 hari n’ibindi byagufasha nk’amata, amafi ndetse n’amagi.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
g46kk6rhge8q16on5lekhf2bbqywmvb
Ruhango WVC
0
14565
138026
136877
2026-09-17T06:36:16Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
138026
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Equipe du Burkina Faso.jpg|thumb|Umupira w'amaguru]]
'''Ruhango WVC''' ni ikipe ya Ruhango WVC y’abagore ni ni ikipe ishingiye ku [[Akarere ka Ruhango|karere ka ruhang]]<nowiki/>o mu [[Rwanda]], iyi kipe y’abagore ikina imikino ya maboko ya volleyball muri shampiyona yigihugu nandi marushanwa ategurwa na [[FRVB]], federasiyo y’umukino wa maboko mu Rwanda..<ref>https://rushyashya.net/reg-vc-na-apr-wvc-begukanye-igikombe-cyirushanwa-ryubutwari-2023-mu-mukino-wa-volleyball/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=reg-vc-na-apr-wvc-begukanye-igikombe-cyirushanwa-ryubutwari-2023-mu-mukino-wa-volleyball</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230324195030/https://sportnewsafrica.com/breve/volleyball-apr-vc-et-reg-vc-gagnent-la-coupe-des-heros/</ref><ref>https://igihe.com/imikino/volleyball/article/reg-vc-na-apr-vc-zegukanye-irushanwa-ry-abasora-neza-muri-volleyball</ref>
== Amarushanwa ==
Ruhango WVC yatwaye umwanya 4 mu irushanwa y’ igikombe cya shampiyona y’abagore mu volleyball ya 2022 na 2023, yitabiriye kandi Igikombe Cy’irushanwa Ry’ubutwari 2023, irongera yitabira mugikombe mu [[Irushanwa ry'Abasora neza|Irushanwa ry’Abasora neza]] muri Volleyball, ndetse yanitabiriye amarushwa atandukanye yohanze yigihugu.<ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/volleyball-apr-y-abagore-yegukanye-shampiyona-reg-vc-yiyongerera-amahirwe</ref><ref>https://isimbi.rw/siporo/article/reg-vc-yegukanye-igikombe-cya-shampiyona-igitwariye-kuri-apr-vc</ref><ref>{{Cite web |url=https://imvahonshya.co.rw/?p=13323&fbclid=IwAR17itxI3z-5UZ_CEDqqk7aXjPi8fyxODlAbGFExkkEcZNPK6ahFuApg2bs |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302110203/https://imvahonshya.co.rw/?p=13323&fbclid=IwAR17itxI3z-5UZ_CEDqqk7aXjPi8fyxODlAbGFExkkEcZNPK6ahFuApg2bs |url-status=dead }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230302073626/https://magazine.mkuit.ac.rw/apr-wvc-and-reg-vc-win-rwanda-national-heroes-day-volleyball-tournament/</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
8mcccf7jg5er77369i4m5a2fiimxy7a
RRA WVC
0
14566
138025
136436
2026-09-17T06:25:56Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
138025
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Team volleyball at work.jpg|thumb|valley ball]]
'''RRA WVC''' (Rwanda Revenue authority Women Volleyball Club) ni ikipe ya RRA WVC y’abagore ni ikipe ishingiye ku kigo cy’igihugu cyi misoro mu Rwanda, ariko y’abagore ikina imikino ya maboko ya volleyball muri shampiyona yigihugu nandi marushanwa ategurwa na FRVB, federasiyo y’umukino wa maboko mu Rwanda.<ref>https://rushyashya.net/reg-vc-na-apr-wvc-begukanye-igikombe-cyirushanwa-ryubutwari-2023-mu-mukino-wa-volleyball/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=reg-vc-na-apr-wvc-begukanye-igikombe-cyirushanwa-ryubutwari-2023-mu-mukino-wa-volleyball</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230324195030/https://sportnewsafrica.com/breve/volleyball-apr-vc-et-reg-vc-gagnent-la-coupe-des-heros/</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/volleyball-apr-y-abagore-yegukanye-shampiyona-reg-vc-yiyongerera-amahirwe</ref><ref>https://isimbi.rw/siporo/article/reg-vc-yegukanye-igikombe-cya-shampiyona-igitwariye-kuri-apr-vc</ref><ref>{{Cite web |url=https://imvahonshya.co.rw/?p=13323&fbclid=IwAR17itxI3z-5UZ_CEDqqk7aXjPi8fyxODlAbGFExkkEcZNPK6ahFuApg2bs |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302110203/https://imvahonshya.co.rw/?p=13323&fbclid=IwAR17itxI3z-5UZ_CEDqqk7aXjPi8fyxODlAbGFExkkEcZNPK6ahFuApg2bs |url-status=dead }}</ref>
== Ibikombe ==
RRA WVC yatwaye ibikombe bitandukanye nkaho iherutse kuza kumwanya wa 2 mu marushanwa y’ igikombe cya shampiyona y’abagore mu volleyball ya 2022 na 2023, yatwaye kandi Igikombe Cy’irushanwa Ry’ubutwari 2023, irongera iba 2 mugikombe mu Irushanwa ry’Abasora neza muri Volleyball, ndetse yanitabiriye amarushwa atandukanye.<ref>https://igihe.com/imikino/volleyball/article/reg-vc-na-apr-vc-zegukanye-irushanwa-ry-abasora-neza-muri-volleyball</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/volleyball-amakipe-ya-apr-agiye-kwerekeza-muri-tanzania</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230302073626/https://magazine.mkuit.ac.rw/apr-wvc-and-reg-vc-win-rwanda-national-heroes-day-volleyball-tournament/</ref>
== Amashakiro ==
[[Ikiciro:Siporo]]
<references />
[[Ikiciro:Amakipe]]
mcg0g4f89k5fjewlpburbqe8cphtgh0
Ndarama Marc
0
14569
138218
133743
2026-09-17T08:53:58Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138218
wikitext
text/x-wiki
'''Ndarama Mark''' ni umunyarwanda w’umugabo akaba umuyobozi w’ikipe ikinamo abakobwa n’[[Umugore|abagore]], yahoze mu cyiciro cya kabiri cya shampiyona , ubu ikaba iri mu cyiciro cya mbere. [[YOUVIA WFC]] ni ikipe yashyizwe kandi iyoborwa na Ndarama Mark, ndetse akaba yari umukandida ku kuyobora [[FERWAFA|Ferwafa]] ku mwanya wa komiseri ushinzwe tekiniki n’ iterambere ry’umupira w’amaguru, mu [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru mu Rwanda]].
Ndarama Mark umunyabugeni wagize uruhare mu gushushanya mu bitabo by'abanyeshuri bigiramo kuva 2017. <ref>https://igihe.com/imikino/football/article/tuyishimire-wagiye-muri-koma-kubera-gutsindwa-kw-ikipe-ye-amerewe-ate</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=61105 |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302125023/https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=61105 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.isimbi.rw/siporo/article/iminsi-3-umukinnyi-w-umunyarwanda-ari-muri-koma-kubera-gutsindwa</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/wa-mukinnyi-wa-youvia-wfc-waguye-muri-koma-kubera-gutsindwa-yavuye-muri-koma |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302125023/https://www.thechoicelive.com/wa-mukinnyi-wa-youvia-wfc-waguye-muri-koma-kubera-gutsindwa-yavuye-muri-koma |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/tuyishimire-wagiye-muri-koma-kubera-gutsindwa-kw-ikipe-ye-amerewe-ate</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=61105 |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302125023/https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=61105 |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/youvia-wfc-itarabona-amikoro-ahagije-yabonye-abatoza-bashya-barimo-baraka</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/122065/youvia-wfc-yagarutse-mu-cyiciro-cya-mbere-ihigitse-as-kabuye-ya-lucky-fire-amafoto-122065.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2021/06/olivier-na-louis-barahatanira-kuyobora-ferwafa-hanemejwe-buri-wese-nabo-azakorana-na-bo/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301032218/https://umuseke.rw/2021/06/olivier-na-louis-barahatanira-kuyobora-ferwafa-hanemejwe-buri-wese-nabo-azakorana-na-bo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/rayon-sports-yatashye-ikibuga-cy-asaga-miliyoni-500-perezida-wa-yo-ahabwa-umukoro-ukomeye</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Umutoza]]
[[Ikiciro:Umuyobozi muri Siporo]]
kfyiz6miw8yyr9mf7wv1f7qvisi1pll
YOUVIA WFC
0
14578
138040
133227
2026-09-17T08:14:46Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138040
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Incheon AsianGames Beach Volleyball 10 (15357575501).jpg|thumb|Youvia wfc]]
YOUVIA WFC (YOUVIA Women Football Club) yashinzwe muri 2012, ikipe yashizwe na [[Ndarama Mark]], ni ikipe y’umupira w'amaguru wa babigize umwuga. Ni ikipe igaragaramo [[Umugore|abagore]] n’abakobwa mugukina shampiyona y’igihugu itegurwa na [[FERWAFA]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ndetse n’igikombe cy’amahoro cy’igihugu. YOUVIA WFC yakinnye mu shampiyona y’icyiciro cy’akabiri mu [[Rwanda]], ubu ikaba iri mu cyiciro cya mbere cya shampiyona mu mupira w’amaguru mu bagore. <ref>https://igihe.com/imikino/football/article/youvia-wfc-itarabona-amikoro-ahagije-yabonye-abatoza-bashya-barimo-baraka</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/abakinnyi-4-b-ikipe-ya-youvia-barembye-bajyanwa-mu-bitaro-nyuma-yo-kunanirwa</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/122065/youvia-wfc-yagarutse-mu-cyiciro-cya-mbere-ihigitse-as-kabuye-ya-lucky-fire-amafoto-122065.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/rayon-sports-wfc-yanyagiye-youvia-wfc-ku-munsi-yamurikiwe-aba-rayon-ku-mugaragaro |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302141019/https://www.thechoicelive.com/rayon-sports-wfc-yanyagiye-youvia-wfc-ku-munsi-yamurikiwe-aba-rayon-ku-mugaragaro |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://youviawfc.rw/abo-turi-bo/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302141026/https://youviawfc.rw/abo-turi-bo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://rwandamagazine.com/imikino/article/amafoto-200-rayon-sports-wfc-yatsinze-youvia-hatahwa-ikibuga-cyo-mu-nzove</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ktpress.rw/2018/03/its-a-two-horse-race-for-ferwafa-presidency/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302142532/https://www.ktpress.rw/2018/03/its-a-two-horse-race-for-ferwafa-presidency/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/01/youvia-wfc-yabonye-staff-nshya-yabantu-barindwi/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302141019/https://umuseke.rw/2023/01/youvia-wfc-yabonye-staff-nshya-yabantu-barindwi/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/iminsi-ibiri-irashize-tuyishimire-angelique-ari-muri-koma-nyuma-yo-kunanirwa-kwakira-gutsindwa</ref><ref>https://www.scorebar.com/team/27663/youvia-wfc-women</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Ikipe ya bagore]]
s07dvcgwrwii31zh1wmtcip7t1fq8tx
Rambura WFC
0
14591
138377
128027
2026-09-17T10:11:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138377
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Match de volley ball1.jpg|thumb|rambura]]
[[Dosiye:Pallo valmiina.jpg|thumb]]
'''Rambura WFC''' (Rambura Women Football Club) ni ikipe y’umupira wa maguru wa babigize umwuga. Ni ikipe igaragaramo [[Umugore|abagore]] n’[[Umugore|abakobwa]] mugukina shampiyona y’igihugu I tegurwa na [[FERWAFA]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ndetse n’igikombe cy’amahoro cy’igihugu. Rambura WFC ikina mu shampiyona y’icyiciro cya mbere cyu mu mupira w’amaguru mu [[Rwanda]] mu [[Umugore|bagore]]. <ref>https://www.ktpress.rw/2019/04/women-football-scandinavia-wfc-crash-as-kigali-wfc-to-go-top/</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/nyinawumuntu-yahamagaye-abakinnyi-39-mu-amavubi-y-abangavu</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/10/shampiyona-yabagore-yagarutse/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302163330/https://umuseke.rw/2022/10/shampiyona-yabagore-yagarutse/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://allafrica.com/stories/202108100143.html</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/77891/as-kigali-yihimuye-kuri-rambura-fc-iyinyagira-itababarira-am-77891.html</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/article/abakunzi-b-imikino-mu-rwanda-biteze-iki-mu-mpera-z-icyumweru</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/144119/latest%20news/as-kigali-retains-rwanda-women-football-league-title/amp</ref><ref>[https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/ibyo-umukandida-brig-gen-sekamana-ahuriyeho-na-degaulle-byatumye-ahabwa#! https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/ibyo-umukandida-brig-gen-sekamana-ahuriyeho-na-degaulle-byatumye-ahabwa#!]</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230302161231/http://www.rebero.co.rw/2018/06/01/scandinavia-wfc-yahize-guhindura-amateka-ikambura-as-kigali-wfc-igikombe-cya-shampiyona/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Ikipe ya bagore]]
6dvlifk5uiq5zcjgpx18ys1yfo35qt8
Freedom wfc
0
14596
137952
134108
2026-09-16T12:56:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137952
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bulgaria-serbia volley 2012.jpg|thumb|Freedom wfc|392x392px]]
'''Freedom wfc''' (Freedom Women Football Club) yashinzwe mu 2013, ikinira ku kibuga cya Nemba, mu Murenge wa Nemba mu [[Akarere ka Gakenke|karere ka Gakenke]], ni [[ikipe]] y’umupira w' amaguru w'ababigize umwuga. Ni ikipe igaragaramo [[Umugore|abagore]] n’[[Umugore|abakobwa]] mugukina shampiyona y’igihugu Itegurwa na [[FERWAFA]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ndetse n’[[Igikombe cy’Amahoro|igikombe cy’amahoro]] cy’igihugu. Freedom wfc ikina mu shampiyona y’icyiciro cya Kabiri cy'umupira w’amaguru mu [[Rwanda]] mu [[Umugore|bagore]]. <ref>https://igihe.com/imikino/football/article/umukino-w-i-kigali-wasojwe-imburagihe-kubera-umusimbura-wibagiriwe-ibyangombwa</ref><ref>https://www.igihe.com/imikino/football/article/ferwafa-yisanze-mu-rindi-bara-as-kigali-wfc-yahawe-amanota-y-umukino</ref><ref>{{Cite web |url=https://rwanda-football.com/ikipe-yakinaga-na-as-kigali-yikuye-mu-kibuga/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302193705/https://rwanda-football.com/ikipe-yakinaga-na-as-kigali-yikuye-mu-kibuga/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/rayon-sports-wfc-yongeye-kunyagira-ikipe-imvura-yibitego-zabayo-akora-agahigo-katari-kakorwa-nundi-mukinnyi-amafoto/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302192208/https://yegob.rw/rayon-sports-wfc-yongeye-kunyagira-ikipe-imvura-yibitego-zabayo-akora-agahigo-katari-kakorwa-nundi-mukinnyi-amafoto/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/12/ruhago-yabagore-as-kigali-yatumye-ikipe-yikura-mu-kibuga/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302192203/https://umuseke.rw/2022/12/ruhago-yabagore-as-kigali-yatumye-ikipe-yikura-mu-kibuga/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuyoboro.rw/index.php/2022/02/28/imbamutima-za-kayitesi-wegukanye-igikombe-muri-as-kigali-yabagore/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302173741/https://umuyoboro.rw/index.php/2022/02/28/imbamutima-za-kayitesi-wegukanye-igikombe-muri-as-kigali-yabagore/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://btnrwanda.com/read?live=594 |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302192204/https://btnrwanda.com/read?live=594 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.isimbi.rw/siporo/article/bane-muri-ferwafa-bamaze-gusabirwa-kweguzwa |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302160325/https://www.isimbi.rw/siporo/article/bane-muri-ferwafa-bamaze-gusabirwa-kweguzwa |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Ikipe ya bagore]]
c6apcgy63nxnre9w0s5f47l18s15891
IPM wfc
0
14597
138184
133357
2026-09-17T08:47:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138184
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Algérie - Arménie - 20140531 - Yacine Brahimi (Alg) face à Taron Voskanyan (Arm).jpg|thumb|IPM wfc]]
'''IPM wfc''' ( Institut Paroissiale de Mukarange, Women Football Club) ni [[ikipe]] y’umupira wa maguru wa babigize umwuga. Ni ikipe igaragaramo [[Umugore|abagore]] n’[[Umugore|abakobwa]] mugukina shampiyona y’igihugu I tegurwa na [[FERWAFA]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ndetse n’[[Igikombe cy’Amahoro|igikombe cy’amahoro]] cy’igihugu. IPM wfc ikina mu shampiyona y’icyiciro cya mbere cyu mu mupira w’amaguru mu [[Rwanda]] mu [[Umugore|bagore]], ikaba yaratweye irushanwa rya [[Amashuri Makuru|Amashuri]] Kagame Cup ndetse , IPM WFC yatwaye igikombe cya Shampiyona y'ikiciro cya kabiri mu [[Umugore|bagore]] muri 2022 kugeza 2023. <ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/as-kigali-wfc-yashyikirijwe-igikombe-cya-shampiyona</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuyoboro.rw/index.php/2022/02/28/imbamutima-za-kayitesi-wegukanye-igikombe-muri-as-kigali-yabagore/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302173741/https://umuyoboro.rw/index.php/2022/02/28/imbamutima-za-kayitesi-wegukanye-igikombe-muri-as-kigali-yabagore/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://rushyashya.net/amavubi-yageze-muri-senegal-aho-yitegura-gukina-umunsi-wa-kabiri-wa-afcon2023-reg-vc-na-apr-wvc-zegukanye-gmt-2022-ibyaranze-impera-zicyumweru-muri-siporo/</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/05/igikombe-cyamahoro-cyabagore-as-kigali-na-kamonyi-zitwaye-neza/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302154052/https://umuseke.rw/2022/05/igikombe-cyamahoro-cyabagore-as-kigali-na-kamonyi-zitwaye-neza/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://rwanda-football.com/as-kigali-yongeye-kwegukana-igikombe-cya-shampiyona-yabagore/</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/football/article/iminsi-ibiri-irashize-tuyishimire-angelique-ari-muri-koma-nyuma-yo-kunanirwa-kwakira-gutsindwa</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/abasifuzi-5-bahagaritswe-abakomiseri-2-bahagarikwa-amezi-6</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/abasifuzi-basifuriye-rayon-sports-na-etoile-de-lest-nabandi-bahagaritswe |title=Archive copy |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302202645/https://www.thechoicelive.com/abasifuzi-basifuriye-rayon-sports-na-etoile-de-lest-nabandi-bahagaritswe |url-status=dead }}</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/abakinnyi-4-b-ikipe-ya-youvia-barembye-bajyanwa-mu-bitaro-nyuma-yo-kunanirwa</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Ikipe ya bagore]]
sox47snf4m7zt3ovw5f6l3ey874otgs
Umuranda
0
14610
138524
122967
2026-09-17T11:09:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138524
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Combretum molle, loof en bloeisels, Jan Celliers Park.jpg|thumb|Umuranda|235x235px]]
[[Dosiye:Dombeya burgessiae, droë blomme, Manie van der Schijff BT, a.jpg|thumb|227x227px]]
'''Umuranda''' ni Igihingwa cyo mubwoko bwa aliana, ni igiti gikurira hamwe nibindi biti, kiba ahantu hubutumburuke kuva kuri metero 1300 kugeza kuri metero 2300. Umuranda ku mutwe hatwikiriwe n' indimu yumushatsi wijimye, indabyo zingirakamaro cyangwa mumoko yacyo atandukanye, igishyitsi gitandukanye, imbuto icyatsi, gihinduka umutuku werurutse iyo cyeze, gifashwe mumababi nkibice. umuzabibu utangaje ushobora kugera kuri m 9 z'uburebure. igishyitsi cyacyo, uruti rwacyo cyangwa ibyatsi byose ni ligneous. ibibabi bisobekeranye bifite metero 2 kugeza 4,5 z'uburebure, ikibabi cyibabi ndetse na metero 4 kugeza 13 z'ubugari .Umuranda ugira akamaro gakomeye mu muvuzuvi gakondo.<ref>{{Cite web |url=https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=274 |title=Archive copy |access-date=2023-03-03 |archive-date=2024-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218022543/https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=274 |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
ajhvqzx0ymzzwz69pzxp8ckxfwofvs2
138526
138524
2026-09-17T11:28:32Z
Score Beethoven
11559
138526
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Combretum molle, loof en bloeisels, Jan Celliers Park.jpg|thumb|Umuranda|235x235px]]
[[Dosiye:Dombeya burgessiae, droë blomme, Manie van der Schijff BT, a.jpg|thumb|227x227px]]
'''Umuranda''' ni Igihingwa cyo mubwoko bwa aliana, ni igiti gikurira hamwe nibindi biti, kiba ahantu hubutumburuke kuva kuri metero 1300 kugeza kuri metero 2300. Umuranda ku mutwe hatwikiriwe n' indimu yumushatsi wijimye, indabyo zingirakamaro cyangwa mumoko yacyo atandukanye, igishyitsi gitandukanye, imbuto icyatsi, gihinduka umutuku werurutse iyo cyeze, gifashwe mumababi nkibice. umuzabibu utangaje ushobora kugera kuri m 9 z'uburebure. igishyitsi cyacyo, uruti rwacyo cyangwa ibyatsi byose ni ligneous. ibibabi bisobekeranye bifite metero 2 kugeza 4,5 z'uburebure, ikibabi cyibabi ndetse na metero 4 kugeza 13 z'ubugari .Umuranda ugira akamaro gakomeye mu muvuzuvi gakondo.<ref>{{Cite web |url=https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=274 |title=Archive copy |access-date=2023-03-03 |archive-date=2024-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218022543/https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=274 |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibiti|Ibimera|Ibidukikije]]
enzf0gt6v2df4iaf7gvf9u79u9yr4hx
138527
138526
2026-09-17T11:29:04Z
Score Beethoven
11559
Undid revision [[Special:Diff/138526|138526]] by [[Special:Contributions/Score Beethoven|Score Beethoven]] ([[User talk:Score Beethoven|talk]])
138527
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Combretum molle, loof en bloeisels, Jan Celliers Park.jpg|thumb|Umuranda|235x235px]]
[[Dosiye:Dombeya burgessiae, droë blomme, Manie van der Schijff BT, a.jpg|thumb|227x227px]]
'''Umuranda''' ni Igihingwa cyo mubwoko bwa aliana, ni igiti gikurira hamwe nibindi biti, kiba ahantu hubutumburuke kuva kuri metero 1300 kugeza kuri metero 2300. Umuranda ku mutwe hatwikiriwe n' indimu yumushatsi wijimye, indabyo zingirakamaro cyangwa mumoko yacyo atandukanye, igishyitsi gitandukanye, imbuto icyatsi, gihinduka umutuku werurutse iyo cyeze, gifashwe mumababi nkibice. umuzabibu utangaje ushobora kugera kuri m 9 z'uburebure. igishyitsi cyacyo, uruti rwacyo cyangwa ibyatsi byose ni ligneous. ibibabi bisobekeranye bifite metero 2 kugeza 4,5 z'uburebure, ikibabi cyibabi ndetse na metero 4 kugeza 13 z'ubugari .Umuranda ugira akamaro gakomeye mu muvuzuvi gakondo.<ref>{{Cite web |url=https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=274 |title=Archive copy |access-date=2023-03-03 |archive-date=2024-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218022543/https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=274 |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
ajhvqzx0ymzzwz69pzxp8ckxfwofvs2
Umumara
0
14611
138133
122966
2026-09-17T08:35:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138133
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rhoicissus tridentata, habitus, Gerardsville, b.jpg|thumb|umumara]]
[[Dosiye:Rhoicissus tridentata, winterloof, naby Waterberg Natuurpraal, a.jpg|thumb|Umumara|230x230px]]
[[Dosiye:Rhoicissus tridentata, vrugte, b, Louwsburg.jpg|thumb|Umumara]]
[[Dosiye:Dombeya burgessiae, droë blomme, Manie van der Schijff BT, a.jpg|left|thumb|Umumara]]
'''Umumara''' ni umuzabibu ugaragara neza uhagaze hamwe na mashami akiri mato. Umumara ugira ibishishwa bifite cm 1 kugeza kuri 4.6 z'uburebure Umumara amoko 2, nka Umumara ugira amababi ya foliole, uyu ugira amababi atangira kumera iyo ufite metero 1.4 z'uburebure kugeza kuri metero 6 z'uburebure. Umumara ugira amababi ya Mediane foliole utangira kugira amababi kuri cm 2.2 z'uburebure kugeza kuri cm 20 z'uburebure.<ref>{{Cite web |url=https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=267 |title=Archive copy |access-date=2023-03-03 |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004173722/https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=267 |url-status=dead }}</ref>
[[File:Rhoicissus tridentata, habitus, Haenertsburg, a.jpg|thumb|Rhoicissus tridentata, habitus, Haenertsburg, a]]
[[File:Rhoicissus tridentata, habitus, Haenertsburg, b.jpg|thumb|Rhoicissus tridentata, habitus, Haenertsburg, b]]
umumara ufite umunyu wa kalisiyumu ikingira rubagimpande. Gifite proteyine na vitamini bituma kinogeka neza mu nda. Gifite imbaraga zikiza zirenze urugero. Gufata ikirayi kinini, kugikamuramo umutobe, kuwuvanga n’ubuki. Ibyo bivura kuziba kw’amara, kwituma uribwa, kuribwa mu nda, kuva amaraso mu menyo, impatwe, rubagimpande, indwara ya goutte, kuribwa mu gifu, kugonga kw’amara, indurwe nyinshi mu gifu (ari na yo itera ikirungurira), kivura kandi impiswi n’ibisebe byo mu mara.<ref>{{Cite web |url=https://agakiza.org/Umumara-ibirayi-bifitiye-umubiri-w-umuntu.html |title=Archive copy |access-date=2023-03-03 |archive-date=2021-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617170227/https://agakiza.org/Umumara-ibirayi-bifitiye-umubiri-w-umuntu.html |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
amm6p4845cs8v46hcf6v0vl372ipsaw
Magaru
0
14613
138487
122957
2026-09-17T10:58:07Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138487
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Hypoestes triflora, blom, Krantzkloof NR, b.jpg|thumb|Magaru cyangwa hypoestes triflora|324x324px]]
[[Dosiye:Fig Tree leaves (Ficus carica).jpg|thumb|magaru|225x225px]]
[[Dosiye:Hypoestes triflora, blom, Krantzkloof NR, a.jpg|thumb|Magaru]]
'''Magaru''' (hypoestes triflora) ni ikimera gikunda kuba mu ishyamba, mu misozicyangwa mu bishanga. Magaru ni umuti kikaba n’imboga kiri mu bihingwa by’inyongeramirire. Magaru kera cyifashishwaga mu kuvura kuko gifasha abarwayi ba Diabete cyangwa abantu bahorana umunaniro n’isereri. Magaru gifasha gukiza kwa kuzahara guterwa n’uburozi , Magaru kirwanya infection mu maraso ndetse Magaru ikura uburozi mu mubiri hamwe n'ingaruka zabwo. Magaru gihangana n’uburozi mu m'umubiri ukongera ugakora neza. Ikirogora gifasha mu gusukura amaraso ku bafite ibibazo bitandukanye.<ref>{{Cite web |url=https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=5 |title=Archive copy |access-date=2023-03-03 |archive-date=2025-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124160521/https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=5 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/ubuvuzi/article/ibi-bimera-bifite-ibanga-mu-buvuzi-gakondo</ref><ref>https://www.wordsense.eu/magaru/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibimera]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
gm65q13mcqr3szr58xy6rrfei2ytjg5
Nkuriyumwonga
0
14614
137879
122941
2026-09-16T12:43:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137879
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Justicia sp 2181.jpg|thumb|Nkuriyumwongo]]
[[Dosiye:Umuvuba.png|thumb|Nkuriyumwonga]]
'''Nkuriyumwonga''' ni ikimera gikunda kuba mu migezi, iruhande rw'imihanda cyangwa mu bishanga ku butumburuke bwa metero 1900 kugeza ku 2400 . Nkuriyumwonga ni umuti kikaba n’imboga kiri mu bihingwa by’inyongeramirire. Nkuriyumwonga kera cyifashishwaga mu kuvura kuko gifasha abarwayi ba Diabete cyangwa abantu bahorana umunaniro n’isereri. Nkuriyumwonga gifasha gukiza kwa kuzahara guterwa n’uburozi ,Nkuriyumwonga kirwanya infection mu maraso ndetse Magaru ikura uburozi mu mubiri hamwe n'ingaruka zabwo. Nkuriyumwonga gihangana n’uburozi mu m'umubiri ukongera ugakora neza. Ikirogora gifasha mu gusukura amaraso ku bafite ibibazo bitandukanye.<ref>{{Cite web |url=https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=6 |title=Archive copy |access-date=2023-03-03 |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529050925/https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=6 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plants_by_category.php?id=1 |title=Archive copy |access-date=2023-03-03 |archive-date=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817041008/https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plants_by_category.php?id=1 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/ubuvuzi/article/ibi-bimera-bifite-ibanga-mu-buvuzi-gakondo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibimera]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
17myymvmu0ecalye98mnd6n05oo0usr
Igifashi
0
14627
138359
122934
2026-09-17T10:01:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138359
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Pumpkin flower 3.jpg|thumb|Igifashi|263x263px]]
[[Dosiye:PUMPKIN FLOWER (5).jpg|thumb|Umutwe]]
[[Dosiye:2019-07-01 (100) Hanging leaves of Cucurbita pepo subsp. pepo Zucchini (zucchini) at Bichlhäusl, Tiefgrabenrotte, Frankenfels, Austria.jpg|thumb]]
'''Igifashi''' ni ikimera cy'igiti kigenda kinyerera uko kigenda kizamuka gikura, ibyatsi cyangwa amababi akivaho ashobora kugera kuri metero nyinshi z'uburebure. Igifashi umutwe wacyo ugenda witambika ukingoronzora, . Igifashi gifite indabyo z'icyatsi kibisi n'umuhondo zometse ku mababi yacyo , ndende. imbuto zacyo zisa ni kapucile. Igifashi kiravura mu buvuzi gakondo nki miti itandukanye nk'igikomere cyangwa igisebe, kuvura diyare cyangwa guhitwa, kwiruka, ubugumba. Imizi yacyo irafasha mu kuvura umugore utwite no kubyara.<ref>{{Cite web |url=https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=14 |title=Archive copy |access-date=2023-03-04 |archive-date=2023-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230304073053/https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=14 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=13 |title=Archive copy |access-date=2023-03-04 |archive-date=2023-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230304073051/https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=13 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.ethnopharmacologia.org/recherche-dans-prelude/?plant_id=1915</ref><ref>https://www.africamuseum.be/en/research/collections_libraries/biology/prelude/view_reference?ri=HR%2013</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
9997cs86l8sg1jjcs7uobvxmn0yaq5s
Akamenampishyi
0
14638
138447
123916
2026-09-17T10:41:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138447
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Surinam Cherry.jpg|thumb|Akamenampishyi.|321x321px]]
[[Dosiye:Seeds on a bush red and black probably not edible.jpg|thumb|akamenampyisi|323x323px]]
[[Dosiye:Gebarsten bolster van een paardenkastanje (Aesculus) 20-09-2020 (d.j.b.) 01.jpg|thumb]]
Akamenampishyi ni ikimera gikunda kuba mu gihuru kiba kubutaka bufite ubutumburuke bwa metero 1800 kugeza 2500.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=20 |title=Archive copy |access-date=2023-03-04 |archive-date=2023-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230304144401/https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=20 |url-status=dead }}</ref>
=== Irwara kivura ===
Akamenampishyi gufite imizi, igiti amashami n'amababi, kandi ibibabi yumweru byose biravura , irwara zitandukanye. Kuribwa mu mihogo,wumva humye n'agakorora kumye cyangwa angine yo mu muhogo, gapfura, sinesite, Kuva imyuna mu mazuru cyangwa se gukanuka, Ibicurane hamwe n'ibimwira byinshi mu mazuru, Ku barwayi bwa Grippe , Kutaryoherwa(kubura appetit, Gusarara(Kubura Ijwi), Umwuma mu muhogo.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
7hlwqcht95q71yc0nsodzri3a90jk22
Umukomamanga
0
14650
138134
113386
2026-09-17T08:35:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138134
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Crataegus monogyna - Common hawthorn, Adana 2016 01-1.jpg|thumb|Umukomamanga|233x233px]]
[[Dosiye:Crataegus monogyna kz04.jpg|thumb|Umukomamanga]]
[[Dosiye:(MHNT) Crataegus monogyna - flowers and buds.jpg|thumb|Umukomamanga]]
'''Umukomamanga''' ni [[ikimera]] cyikagira ubwoko bw'inshi bw'[[Ibiti mu ruhango|ibiti]] bigikomokaho, Ni ubwoko bw<nowiki>'ibiti bikunda kuba mu b''ibihuru ndetse ni n'</nowiki>ibiti bifite umuryango bihuriye wa Rosaceyae, Umukomamanga wagiye ukomoka mu turere dushyuha two muri [[Afurika]] y'Amajyaruguru, mu majyaruguru y'[[isi]] mu [[Burayi]], [[Aziya]], na [[Amerika]] y'Amajyaruguru. Umukomamanga ni umuti w'irwara zigiye zitandukanye.<ref name=":0">https://igihe.com/ubuzima/inama/imwe-mu-mirire-yagabanya-umuvuduko-w-amaraso</ref><ref name=":1">https://www.youtube.com/watch?v=msvvAE3fqMY</ref>
=== Irwara uvura ===
* Umuvuduko w'amaraso.
* Kuzibura umuyoboro w'amaraso.
* gapfura no kubura umwuka<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibimera]]
5iv5kzrp8nmkvv3ae69oxlt1f8f4kj3
Musafiri Ildephonse
0
14654
137843
136625
2026-09-16T12:39:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137843
wikitext
text/x-wiki
'''Musafiri Ildephonse''' ni Minisitiri w’Ubuhinzi n’Ubworozi muri guverinoma yu [[Rwanda]]. <ref name=":0">https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/dr-musafiri-ildephonse-niwe-minisitiri-mushya-wa-minagri</ref><ref name=":1">https://www.ktpress.rw/2023/03/kagame-drops-agriculture-minister-alongside-shortest-serving-agriculture-board-director/</ref><ref>{{Cite web |url=https://imbaraga.org/spip.php?page=article&id_article=79 |title=Archive copy |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305100437/https://imbaraga.org/spip.php?page=article&id_article=79 |url-status=dead }}</ref>
== Ibyo yakoze ==
[[Dosiye:View from Virunga Lodge in Rwanda of Mount Muhavura.jpg|thumb]]
Minisitiri Musafiri Ildephonse yari asanzwe ari Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ubuhinzi n’Ubworozi guhera muri Kanama 2022. Dr Ildephonse Musafiri yabaye kandi umuyobozi w’akanama gashinzwe ingamba na politiki za leta mu biro bya Perezida. Dr Ildephonse Musafiri ni umwe mu bagize inama y’ubutegetsi ya Banki Nkuru y’u Rwanda, akaba umwalimu muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda]], Ishami ry’ubukungu n’ubucuruzi, ndetse akaba umuyobozi w’agashami k’ubukungu. Dr Ildephonse Musafiri yakoze ubushakashatsi ku iterambere ry’ubukungu na politiki za leta by’umwihariko ubusesenguzi kuri gahunda zo kurandura ubukene n’ubusumbane, iterambere ry’ubuhinzi n’ibiribwa.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
=== Ibyo yize ===
[[Dosiye:వ్యవసాయం 1578472643291.jpg|thumb|Ubuhinzi nibwo yize Musafiri yize anayobora]]
Dr Ildephonse Musafiri Ni umugabo wize icyiciro cya gatatu cya Kaminuza yacyize muri [[Kaminuza nkuru y’u Rwanda]]. Afite impamyabumenyi y’ikirenga mu bukungu bushingiye ku buhinzi yakuye muri Kaminuza ya Bonn mu Budage.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Minisitiri]]
lc7b8cuikydvuvkq5cf98sjayfp81h3
RAB
0
14659
138525
133454
2026-09-17T11:09:26Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138525
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Agriculture work.jpg|thumb]]
[[Dosiye:035 Uganda kobs mating at Queen Elizabeth National Park Photo by Giles Laurent.jpg|left|thumb|230x230px]]
'''Ikigo gishinzwe guteza imbere ubuhinzi n’ubworozi mu Rwanda.''' RAB ( Rwanda Agriculture Board ) ni urwego rwigenga rwashyizweho n’ITEGEKO N ° 14/2017 RYA 14/04/2017. Itegeko risobanura ko RAB ifite intego rusange yo guharanira iterambere ry’ubuhinzi mu bumenyi bushingiye; ikoranabuhanga ritwarwa n’inganda zishingiye ku isoko, ukoresheje uburyo bugezweho mu bihingwa, inyamaswa, uburobyi, amashyamba n’ubutaka n’amazi mu biribwa, fibre n’ibicanwa bitanga umusaruro no gutunganya. <ref>{{Cite web |url=https://www.isangostar.rw/ikigo-cyigihugu-gishinzwe-ubuhinzi-nubworozi-rab-kiranengwa-gukoresha-ifumbire-nyongeramusaruro-nabi |title=Archive copy |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305104945/https://www.isangostar.rw/ikigo-cyigihugu-gishinzwe-ubuhinzi-nubworozi-rab-kiranengwa-gukoresha-ifumbire-nyongeramusaruro-nabi |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/dr-musafiri-ildephonse-yagizwe-minisitiri-w-ubuhinzi-n-ubworozi</ref><ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/dr-musafiri-ildephonse-niwe-minisitiri-mushya-wa-minagri</ref>
=== Ibigo Byahujwe ===
[[Dosiye:Agriculture work 1.jpg|thumb|Ubuhinzi]]
Guverinoma y'u Rwanda iteganya ko iri vugurura rikuraho umurage w'amateka wateje icyuho cy’ubukorikori hagati y’ubushakashatsi no kwagura, gushimangira isano na politiki, no gushyiraho uburyo bunoze bwo gutanga serivisi binyuze mu nzego zinjira mu nzego z’ubuhinzi hagamijwe kuzamura imibereho y’abaturage b’u Rwanda. RAB yashinzwe mu bigo bitatu by’ubuhinzi, aribyo :
* ikigo gishinzwe iterambere ry’umutungo w’u Rwanda (RARDA),
* Ikigo gishinzwe iterambere ry’ubuhinzi mu Rwanda (RADA)
* [[Dosiye:Poultry Farm in Namakkal, Tamil Nadu.jpg|thumb|Ubworozi]]ikigo cy’ubushakashatsi mu buhinzi mu Rwanda (mu magambo ahinnye y’igifaransa: ISAR).<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/</ref><ref>https://rba.co.rw/post/Uburyo-impanuro-zumukuru-wigihugu-zabaye-imbarutso-yiterambere-ku-baturage</ref><ref>https://igihe.com/ubukungu/iterambere/article/u-rwanda-rwungutse-imbuto-19-z-ibishyimbo-zitezweho-umusaruro-no-guhashya</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Umuyobozi]]
flufzhtvh2aaqu6li026ca17f5rphqe
Igishikashike
0
14672
138394
124019
2026-09-17T10:20:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138394
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Lisc lipy.jpg|thumb|Igishikashike|342x342px]]
[[Dosiye:Icyarire.jpg|thumb|Ibyatsi by'Igishikashike|312x312px]]
[[Dosiye:Narzisse.jpg|left|thumb|237x237px]]
'''Igishikashike''' cyangwa Ishikashike ni kimwe mu bimera gifasha mu buvuzi bwa kera, Igishikashike kiravura uhereye ku mizi, igiti amashami cyangwa amababi. Igishikashike bivura irwara zu ruhu n'irwara za maso, Igishikashikekivura ibimeme, kandi kivura irwara y'umwijima , gikora kandi mu kwicyingira maraliya ndetse no kuvura inzoka zo munda ndetse nububabare byazana haba ku gifu namara.<ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/musanze-hakozwe-ubusitani-bwo-kubungabunga-ibimera-biri-kugenda-bicika</ref><ref>{{Cite web |url=https://wikirwanda.org/index.php?title=Imihango_y%27_umukobwa |title=Archive copy |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305142504/https://wikirwanda.org/index.php?title=Imihango_y%27_umukobwa |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=58 |title=Archive copy |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305144009/https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plant_details.php?id=58 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plants_by_category.php?id=10 |title=Archive copy |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305142516/https://medicinalplantsofrwanda.ines.ac.rw/plants_by_category.php?id=10 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=9lMZjwPlimo</ref><ref>https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1076/phbi.39.2.132.6251</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibiti]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
qotldmklvm7qaxbcpywgmb49fu8yvpb
Umurenge wa Busanze
0
14673
138148
104526
2026-09-17T08:38:55Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138148
wikitext
text/x-wiki
Umurenge wa Busanze uhererereye mu majyepfo. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://sobanukirwa.rw/rw/body/busanze_sector</ref>.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]]
[[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]]
[[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]
6jwwmkxfa3p5yxw9fwhscicjb57yn1y
Umurenge wa Cyahinda
0
14674
138488
104527
2026-09-17T10:58:13Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138488
wikitext
text/x-wiki
Umurenge wa Cyahinda uhererereye mu majyepfo. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://www.kigalitoday.com/umutekano/imbere-mu-gihugu/Cyahinda-Babangamiwe-n-igikuku-kegereye-ingo-z-abaturage</ref>.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]]
[[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]]
[[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]
h97g5nrl3qp5q7z41zej7kjmejj9m1v
Umurenge wa Ngera
0
14679
138309
104533
2026-09-17T09:27:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138309
wikitext
text/x-wiki
Umurenge wa Ngera uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/ngera-bamwe-mu-baturage-binubira-kutagerwaho-na-gahunda-za-leta</ref>.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]]
[[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]]
[[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]
d8f9ddxkahd1ylnjh73o5ini0qitgnx
Umurenge wa Ruheru
0
14683
137987
128954
2026-09-16T13:03:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137987
wikitext
text/x-wiki
Umurenge wa Ruheru uhererereye mu [[Intara y'amajyepfo|majyepfo]]. Ni umwe mu mirenge igize [[akarere ka Nyaruguru]]<ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/i-ruheru-muri-nyaruguru-hari-ubutumwa-batanga/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-05 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305194934/https://kiny.taarifa.rw/i-ruheru-muri-nyaruguru-hari-ubutumwa-batanga/ |url-status=dead }}</ref>.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Intara y'amajyepfo]]
[[Ikiciro:Akarere ka Nyaruguru]]
[[Ikiciro:Imirenge y’u Rwanda]]
jjoywxvx1t6zdehwcaju19lrjqke7pz
FRVB
0
14693
138468
134105
2026-09-17T10:45:11Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138468
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Match de volley ball.jpg|thumb|FRVB]]
'''Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball''' mu [[Rwanda]] (The Rwanda Volleyball Federation, '''FRVB''') ryashinzwe nyuma mu myaka wa 1976 kandi rishyigikiwe n’ishyirahamwe mpuzamahanga rya Volleyball (FIVB) ndetse n’ishyirahamwe rya volley ball muri Afurika (CAVB) mu 1978. Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda niryo ritegura amarushwa yose yo muri volleyball mu Rwanda nka Memorial Kayumba, KVC Taurnment, Gisaka open, Memorial rutsindura, Gisagara tournment. <ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/memorialkayumba2023-reg-na-forefront-ku-munsi-wa-mbere</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/09/shampiyona-ya-volleyball-mu-rwanda-yagarutse/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306144605/https://umuseke.rw/2022/09/shampiyona-ya-volleyball-mu-rwanda-yagarutse/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/imikino-60775862</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/perezida-wa-frvb-yatangaje-ibyihutirwa-agiye-gukora-muri-manda-ye</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/volleyball/article/sinshaka-guhobera-ibyansize-jado-castar-yeguye-muri-frvb</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/ishyirahamwe-ry-umukino-wa-volleyball-mu-rwanda-ryaciwe-akayabo-kubera-abanya-brazil</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/frvb-yafashe-mu-mugongo-abavandimwe-babiri-bakinira-ikipe-yigihugu-yu-rwanda-babuze-umubyeyi-wabo/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306144606/https://yegob.rw/frvb-yafashe-mu-mugongo-abavandimwe-babiri-bakinira-ikipe-yigihugu-yu-rwanda-babuze-umubyeyi-wabo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/115544/ishyirahamwe-ryumukino-wa-volleyball-mu-rwanda-ryaciwe-akayabo-ka-miliyoni-120-frw-kubera--115544.html</ref><ref>https://www.thechoicelive.com/nyuma-yamanyanga-ishyirahamwe-rya-volleyball-mu-rwanda-ryaciwe-miliyoni-120</ref><ref>{{Cite web |url=https://btnrwanda.com/read?live=725 |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306144604/https://btnrwanda.com/read?live=725 |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
rck6fehdwqnpvq0dzi9p28xnjv9mbkg
Gisaka International Volleyball Tournament
0
14698
138324
130214
2026-09-17T09:44:11Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138324
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Match de volley ball1.jpg|thumb|Gisaka Opne volley ball]]
'''Gisaka Open Volleyball Tournament''' cyangwa se '''Gisaka Open Volleyball Tournament''' ni irushanwa ritegurwe na [[Akarere ka Kirehe|Karere Ka kirehe]] gatafanyije na [[Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda|Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleybal]]<nowiki/>l mu [[Rwanda]] , [[FRVB]], iri rushanwa rya Gisaka International Volleyball Tournament rikaba rifite intego kokugirango hazamurwe impano z’uyu mukino wa volleyball mu [[Akarere ka Kirehe|Karere ka Kirehe]] n’utundi turere bihana imbibi. Gisaka Open Volleyball Tournament '''m'''u bagabo, iki gikombe cyegukanwe na Gisagara VC naho RRA WVC mu bagore, yegukanye umwanya wa mbere itwara igikombe. Gisaka International Volleyball Tournament rikaba ari irushanwa ngaruka mwaka , hakaba haherwa umukinnyi mwiza m'umugore nu mukinnyi mwiza w'umugabo. <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/120209/gisagara-vc-yegukanye-irushanwa-rya-gisaka-international-volleyball-tournament-120209.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-menya-imyiteguro-yirushanwa-gisaka-open-rya-volleyball-riraba-muri-iyi-weekend/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306200105/https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-menya-imyiteguro-yirushanwa-gisaka-open-rya-volleyball-riraba-muri-iyi-weekend/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ikipe-ya-gisagara-vc-niya-rra-vc-ni-zo-zegukanye-gisaka-open/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306194606/https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ikipe-ya-gisagara-vc-niya-rra-vc-ni-zo-zegukanye-gisaka-open/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/volleyball/article/gisagara-vc-na-rra-vc-zegukanye-ibikombe-muri-gisaka-open</ref><ref>https://igisabo.rw/2022/08/22/reg-vc-ntiyahiriwe-na-gisaka-open-volleyball-tournament/</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.umusarenews.com/story/amakipe-ya-gisagara-vc-na-rra-vc-yegukanye-ibikombe-muri-gisaka-open |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307030212/https://www.umusarenews.com/story/amakipe-ya-gisagara-vc-na-rra-vc-yegukanye-ibikombe-muri-gisaka-open |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/nyirimana-fidele-wari-umutoza-wa-gisagara-vc-yeguye</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/09/shampiyona-ya-volleyball-mu-rwanda-yagarutse/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306144605/https://umuseke.rw/2022/09/shampiyona-ya-volleyball-mu-rwanda-yagarutse/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
ltn0f9gzkbjycl13j3uegtaot5661t0
Gisagara Tournament
0
14700
138149
133350
2026-09-17T08:39:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138149
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Match de volley ball1.jpg|thumb|Gisagara]]
'''Gisagara Tournament n'''i irishanwa ritegurwa na mu [[Akarere ka Gisagara|karere ka Gisagara]] mu [[Intara y'amajyepfo|ntara y’amajyepfo]], ni irushanwa ngaruka mwaka, akarere Ka Gisagara ka gafatanya n'[[Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda|Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball]] mu [[Rwanda]] (The Rwanda Volleyball Federation, [[FRVB]]'''.''' Gisagara Tournament ni irushanwa rihuza amakipe yose akina icyiciro cya mbere muri Volleyball [[Umugabo|abagabo]] [[Umugore|n’abagore]] mu [[Rwanda]], Gisagara Tournament Ni urushanwa rigamije gukangurira abaturage ba Gisagara gukunda umukino wa volleyball , United Volleyball Club (UVC) yahoze ari UTB niyo yatwaye irushanwa n'igikombe cya ya Gisagara Tournament mu [[Umugabo|bagabo]]. iri rushawa hamwe n'ikipe ya Gisagara VC birafatikanya kugirango bizamure akarere muri siporo.<ref>https://www.ktpress.rw/2022/06/gisagara-uvc-are-the-champions-of-memorial-rutsindura-2022/</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/amakipe-12-ni-yo-yemeje-ko-azitabira-irushanwa-gisagara-tournament-2021</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/120209/gisagara-vc-yegukanye-irushanwa-rya-gisaka-international-volleyball-tournament-120209.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/06/gisagara-yihimuye-kuri-reg-mu-irushanwa-ryo-kwibuka-rutsindura/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205358/https://umuseke.rw/2022/06/gisagara-yihimuye-kuri-reg-mu-irushanwa-ryo-kwibuka-rutsindura/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/volleball-gisagara-volleyball-club-yamaze-kubona-umutoza-mushya |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301070322/https://www.thechoicelive.com/volleball-gisagara-volleyball-club-yamaze-kubona-umutoza-mushya |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://umurava.rw/2022/07/20/gisagara-kansi-gs-gikore-ikomeje-gushimangira-ibigwi-bya-gisagara-muri-volleyball/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306210857/http://umurava.rw/2022/07/20/gisagara-kansi-gs-gikore-ikomeje-gushimangira-ibigwi-bya-gisagara-muri-volleyball/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://bwiza.com/?Meya-Rutaburingoga-yemeza-ko-Gisagara-VC-itanga-icyizere-cy-iterambere-ry</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/gisagara-vc-yatangiye-itsinda-mu-irushanwa-nyafurika-ihagarariyemo-u-rwanda</ref><ref>{{Cite web |url=https://radiotv10.rw/gisagara-volleyball-yakoreye-amateka-igera-muri-%C2%BD-cya-africa-club-championship-2022/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205908/https://radiotv10.rw/gisagara-volleyball-yakoreye-amateka-igera-muri-%C2%BD-cya-africa-club-championship-2022/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ikipe-ya-gisagara-vc-niya-rra-vc-ni-zo-zegukanye-gisaka-open/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-06 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306194606/https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ikipe-ya-gisagara-vc-niya-rra-vc-ni-zo-zegukanye-gisaka-open/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
07vvuh49a4w55w4c42nak9wg9wu9g4n
Kirehe vc
0
14706
138135
130126
2026-09-17T08:35:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138135
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Plessis-Robinson Volley-ball - Grand Nancy Volley-Ball - LBM - 11 avril 2017 - 06.jpg|thumb|Kirehe vc]]
'''Kirehe vc''' (Kirehe Volleyball Club) ni ikipe yashinze muri 2010 mu [[Umujyi wa Kigali|Mujyi wa kigali]], ikaba ibarizwa mu [[Akarere ka Kirehe|karere ka kirehe]]. Kirehe Volleyball Club ni ikipe ibarizwa mu [[Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda|Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball]] mu [[Rwanda]] (The Rwanda Volleyball Federation, [[FRVB]]), Kirehe VC yitabira amarushanwa atandukanye ya volleyball mu [[Rwanda]].<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/187018/Sports/volleyball-kirehe-vc-announces-six-signings-ahead-of-new-season</ref><ref>http://isimbi.rw/siporo/article/kirehe-vc-irabunza-imitima-ibibazo-uruhuri-amezi-arenga-10-itazi-ikitwa-umushahara-8515</ref><ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ikipe-ya-gisagara-vc-niya-rra-vc-ni-zo-zegukanye-gisaka-open/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306194606/https://muhaziyacu.rw/amakuru/kirehe-ikipe-ya-gisagara-vc-niya-rra-vc-ni-zo-zegukanye-gisaka-open/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/imikino/volleyball/article/amakipe-15-ya-volleyball-agiye-guhurira-i-kirehe</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/gisagaratournament2021-reg-vc-na-kirehe-zabonye-itike-ya-1-2</ref><ref>{{Cite web |url=https://volleybox.net/kirehe-vc-t14097/players |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307102329/https://volleybox.net/kirehe-vc-t14097/players |url-status=dead }}</ref><ref>https://rushyashya.net/peter-kamasa-watoje-reg-vc-na-rwanda-revenue-autority-vc-yagizwe-umutoza-wa-kirehe-vc/</ref><ref>https://allafrica.com/stories/202106230559.html</ref><ref>https://www.rwandamagazine.com/imikino/article/reg-vc-irasura-kirehe-vc-ku-munsi-wa-4-wa-shampiyona</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/72921/bizaba-ari-ibicika-hagati-ya-unik-na-gisagara-vc-ku-munsi-wa-72921.html</ref><ref>https://www.teradignews.rw/umwe-mu-banyamakuru-ba-radio-tv10-yagizwe-umutoza-wa-kirehe-vc/</ref><ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/umukino-wa-unik-vc-na-kirehe-vc-wasubitswe-kubera-abasifuzi-bitwaye-nabi.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307102325/https://ar.umuseke.rw/umukino-wa-unik-vc-na-kirehe-vc-wasubitswe-kubera-abasifuzi-bitwaye-nabi.hmtl |url-status=dead }}</ref><ref>https://rba.co.rw/post/Kirehe-Mu-Mudugudu-wa-Kigende-barakusanya-umusanzu-wa-mituweli-ya-2020--2021</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
5yr5zpydqkodqdhbx3uia3jchpvtgwm
Irushanwa ry’Intwari
0
14725
138041
127977
2026-09-17T08:14:53Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138041
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Match de VolleyBall.jpg|thumb|Irushanwa]]
'''Irushanwa ry’Intwari''' (National Heroes Volleyball Tournament) ni irushanwa ry’umukino wa Volleyball mu Rwanda ryo Kwibuka Intwari z’u Rwanda. Irushanwa ry’Intwari ritegurwa n' '''[[Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda|Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball]]''' mu [[Rwanda]] (The Rwanda Volleyball Federation, '''FRVB.''' Irushanwa ry’Intwari ni irushanwa rihuza amakipe ane ya mbere aho shampiyona igeze bayikina, irushanwa rikareba abagabo n’abagore mu mwaka w’imikino 2022 na 2023. Irushanwa ry’Intwari ni ngaruka mwaka, rikaba ari irushanwa ribera kibuga cya Kimisagara. [[REG Volleyball Club|REG VC]] mu [[Umugabo|bagabo]] na [[APR WVC]] mu [[Umugore|bagore]] nizo zatwaye iri rushanwa. <ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/01/volleyball-hagiye-kuba-irushanwa-ryintwari/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307155023/https://umuseke.rw/2023/01/volleyball-hagiye-kuba-irushanwa-ryintwari/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/reg-vc-na-apr-wvc-ni-zo-zegukanye-irushanwa-ry-intwari-2023-amafoto</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/reg-vc-na-apr-wvc-ni-zo-zegukanye-irushanwa-ry-intwari-2023-amafoto</ref><ref>https://www.igihe.com/imikino/indi-mikino/article/handball-gicumbi-hbt-na-kiziguro-ss-zegukanye-irushanwa-ry-intwari-2023</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/bigoranye-reg-vc-yatsinze-gisagara-vc-yegukana-irushanwa-ry-intwari-amafoto</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.rebero.co.rw/tag/amakipe-akomeye-agiye-kwongera-guhurira-mu-irushanwa-ryintwari-zigihugu/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307155032/http://www.rebero.co.rw/tag/amakipe-akomeye-agiye-kwongera-guhurira-mu-irushanwa-ryintwari-zigihugu/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://rushyashya.net/reg-vc-na-apr-wvc-begukanye-igikombe-cyirushanwa-ryubutwari-2023-mu-mukino-wa-volleyball/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
gac00a3fe70ssd393ip6f1vxnh5ypke
Club Rafiki
0
14728
138310
104408
2026-09-17T09:27:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138310
wikitext
text/x-wiki
'''Club Rafiki''' ni ikibuga giherereye i [[Nyamirambo]] mu [[Umujyi wa Kigali|Mujyi wa Kigali]] . Club Rafiki harimo ibibuga bibiri bya Basketball, Ni ikibuga cyavuguruwe muri gahunda ya Giants of Africa. Ikibuga cya Club Rafiki gikinirwaho imikino muri Basketball muri shampiyona yu Rwanda, Club Rafiki ni ikibuga cyi torezwaho na Espoir BBC, ninaho iyi kipe yo muri basketball ikanacyakiriraho imikino ya Shampiyona. Club Rafiki ni igicumbi n’irerero ry’abana mu mukino wa Basketball mu [[Rwanda]]. <ref>https://mobile.igihe.com/imikino/basketball/article/club-rafiki-ivuguruye-yatashywe-perezida-kagame-yizeza-kongera-ibikorwaremezo</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/201271/News/club-rafiki-where-youth-are-nurtured-to-maximise-their-talents</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/basketball/article/perezida-kagame-yashimiwe-kuba-yarasubije-club-rafiki-ishusho-y-ikibuga-kigezweho</ref><ref>https://www.courtsoftheworld.com/rwanda/kigali/club-rafiki/</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ktradio.rw/2023/03/01/perezida-kagame-yashimiwe-kuba-yarasubije-club-rafiki-ishusho-yikibuga-kigezweho/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307165207/https://www.ktradio.rw/2023/03/01/perezida-kagame-yashimiwe-kuba-yarasubije-club-rafiki-ishusho-yikibuga-kigezweho/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.vrbo.com/vacation-rentals/rwanda/kigali/club-rafiki</ref><ref>https://www.africa-press.net/rwanda/culture-and-art/club-rafiki-where-youth-are-nurtured-to-maximise-their-talents</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/perezida-kagame-yashimiye-giants-of-africa-yasanye-ikibuga-cya-club-rafiki</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.theoldmarket.com/shows/toms-film-club-rafiki |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307165157/https://www.theoldmarket.com/shows/toms-film-club-rafiki |url-status=dead }}</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/117365/perezida-kagame-yafunguye-ku-mugaragaro-ikibuga-cya-basketball-cya-club-rafiki-amafoto-117365.html</ref><ref>https://rba.co.rw/post/Perezida-Kagame-yafunguye-ku-mugaragaro-ikibuga-cya-Rafiki-giherutse-gusanwa</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
[[Ikiciro:Siporo ya basketball]]
6g33rcz9gngz8lnije8xdv68hsxoxqz
Imibanire y’Abantu
0
14730
138118
133385
2026-09-17T08:31:36Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138118
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Family love comes with pure hearts.jpg|thumb|151x151px|Imibanire myiza murungano]]
[[Dosiye:ASC Leiden - Rwanda 2021 - 012 - A title page of a book Ubushakashatsi mu Bumenyi, Evode Mukama & Laurent Nklusi- Kigali.jpg|thumb|Igitabo kivuga ku bushakashatsi mu bumenyi nyamuntu n'imibanire y'abantu.|207x207px]]
[[Dosiye:Number 2 - Համար 2.png|thumb|139x139px]]
''Mu bihugu byakataje mu majyambere, usanga ubushakashatsi ari itara rimurikira ibikorwa by’amajyambere kandi bukaba n’umuyoboro w’iterambere rirambye haba mu bukungu, ubumenyi n’ikoranabuhanga, imibereho myiza y’abaturage, imiyoborere y’igihugu, umutekano n’ibindi. ''
== Tumenye Imibanire y'Abantu ==
[[Dosiye:Family love wiki014.jpg|thumb|163x163px|Imibanire myiza mumuryango]]
''Gukoresha ururimi abenegihugu bahuriyeho mu nzego zose – abashakashatsi, abanyeshuri n’abarimu, abafata ibyemezo, abaturage n’abandi bakenera ubushakashatsi cyangwa ibyabuvuyemo – bishobora gutuma hahangwa ubumenyi bwegereye abagenerwabikorwa, bakabugira ubwabo, bakabusangira kandi bakabusigasira.''<ref>{{Cite web |url=https://www.africanminds.co.za/ubushakashatsi-mu-bumenyi-nyamuntu-nimibanire-yabantu/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307175841/https://www.africanminds.co.za/ubushakashatsi-mu-bumenyi-nyamuntu-nimibanire-yabantu/ |url-status=dead }}</ref>''Kuba abashakashatsi bo mu bihugu bikiri mu nzira y’amajyamberere badakoresha cyane indimi zabo kavukire mu gukora ubushakashatsi no mu guhererekanya n’abandi ubumenyi bwavumbuwe hirya no hino ku isi bishobora kuba biri ku isonga mu bibangamira iterambere rirambye, ryihuta kandi rigera kuri benshi.''
== Icyo wamenya ku Imibanire y'Abantu ==
Umuntu uhora atongana n’abagize umuryango we, aba afite ibyago byo gupfa imburagihe. Abashakashatsi bo muri Kaminuza ya Copenhague basanze mu bantu 10.000 bapfuye imburagihe mu gihe cy’imyaka 11, abenshi ari ba bandi bahoraga batongana n’abagize umuryango. Ubwo bushakashatsi bwagaragaje ko gukemura ibibazo n’amakimbirane byo mu muryango “bishobora kugabanya umubare w’abantu bapfa imburagihe.<ref>https://www.jw.org/rw/isomero/amagazeti/nimukanguke-no2-2016-mata/inama-ku-mibanire-yabantu/</ref>Ubushakashatsi bwakorewe ku bantu 564 baherutse kurushinga muri leta ya Luwiziyana, bwagaragaje ko abantu bashwana bakirambagizanya bakongera bagasubirana, baba bafite ibyago byo gutandukana mu myaka itanu ya mbere y’ishyingiranwa ryabo. Nanone, barushaho kugirana amakimbirane kandi ntibagire ibyishimo.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imibereho]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
9ekv54z2frzs738bw5czlkrl2ygy1k0
Kwizera Pierre
0
14731
138042
120235
2026-09-17T08:15:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138042
wikitext
text/x-wiki
'''Kwizera Pierre''' uzwi nka Marishalli muri volleyball ni umutoza wa [[REG Volleyball Club|REG VC]], akaba yarabaye umukinnyi wa Vollleyball mu Rwanda no mumahanga. Kwizera Pierre Marishall yatoje mbere ikipe ya Gisagara Volleyball Club muri 2020. Kwizera yabaye umukinnyi wa volleyball ku rwego mpuza mahanga mu ikipe zi tandukanye nko muri [[Aligeriya]] mu ikipe ya OMK El Milia mu 2013. yatwaranye igikombe cya shampiyona mu ikipe zi tandukanye arimo [[APR VC]], [[REG Volleyball Club|REG VC]] na Gisagara VC. Kwizera yakiniye kandi Umubano Blue Tigers, Lycée de Nyanza, [[Rayon sports fc|Rayon Sports]] na [[KVC|Kigali Volleyball Club]]. Kwizera yakiniye mu ikipe y’igihugu y’u Rwanda ya Volleyball mu 2017. <ref>https://www.igihe.com/imikino/volleyball/article/kwizera-pierre-marshall-yagizwe-umutoza-wa-reg-vc</ref><ref>https://www.isimbi.rw/siporo/article/umunyabigwi-w-ikipe-y-igihugu-yagizwe-umutoza-wa-reg-vc</ref><ref>https://www.isimbi.rw/?page=recherche&recherche=Kwizera%20Pierre%20Marshall</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/161293/Sports/kwizera-hails-partner-mukunzi-after-circuit-beach-volleyball-triumph</ref><ref>https://allafrica.com/stories/202212300225.html</ref><ref>https://www.blackfacts.com/news/article/rwanda-volleyball--kwizera-backs-reg-to-end-three-year-trophy-drought</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/116634/reg-vc-yabonye-umutoza-mushya-nyuma-yo-kwirukana-mugisha-benon-116634.html</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/Umutoza-wa-INATEK-afite-intego-yo-gutwara-igikombe-cya-Volleyball</ref><ref>{{Cite web |url=https://thedrum.rw/2022/04/25/reg-vc-yabonye-umutoza-mushya/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307194612/https://thedrum.rw/2022/04/25/reg-vc-yabonye-umutoza-mushya/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/volley-bal-u-rwanda-rwatsinze-botswana-imikino-yose.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307194617/https://ar.umuseke.rw/volley-bal-u-rwanda-rwatsinze-botswana-imikino-yose.hmtl |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thefacts.rw/frvb-nyuma-yo-guhesha-reg-vc-igikombe-yahise-abishongoraho-uko-shampiyona-yagenze |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203073308/https://www.thefacts.rw/frvb-nyuma-yo-guhesha-reg-vc-igikombe-yahise-abishongoraho-uko-shampiyona-yagenze |url-status=dead }}</ref><ref>https://rwandamagazine.com/imikino/article/reg-vc-yasinyishije-dambe-todou-basile-ukomoka-muri-cameroun</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa volleyball]]
bzrz12fldglmvsj52smxwbeog7bqywh
Indwara y’Uburenge
0
14732
138489
134625
2026-09-17T10:58:19Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138489
wikitext
text/x-wiki
Indwara y’uburenge yaherukaga kugaragara mu matungo mu Ntara y’Iburasirazuba muri Kamena mu mwaka 2020 aho ku wa 24 uko kwezi hahagaritswe ingendo z’amatungo mu mirenge ya Gahini, Mwili na Murundi na Ndego yo mu [[Akarere ka Kayonza|Karere ka Kayonza]], mu mirenge ya Rwimbogo, Kabarore na Kiziguro yo mu Karere ka Gatsibo no mu mirenge ya Nasho na Mpanga mu Karere ka Kirehe.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubworozi/article/minagri-yafatiye-ingamba-indwara-y-uburenge-yongeye-kugaragara-mu-rwanda</ref>
== Indwara y’Uburenge kongera kugaragara muri Kirehe ==
[[Dosiye:Bulgarian gray cattle.jpg|thumb|Inka]]
Mu itangazo RAB yashyize hanze kuri tariki ya 7 Werurwe mu mwaka 2023 ryashyizweho umukono nu Umuyobozi Mukuru w’agateganyo, yavuze ko bashingiye ku itegeko ryasohotse mu mwaka 2008 rigena uburyo bwo kurinda no kurwanya indwara zanduza amatungo mu [[Rwanda]].Ikigo gishinzwe iterambere ry’Ubuhinzi n’Ubworozi mu [[Rwanda]], RAB, kiramenyesha abantu bose by’umwihariko aborozi bo mu Karere ka Kirehe mu Ntara y’Iburasirazuba ko hagaragaye indwara y’uburenge mu Murenge wa Nyamugali, bituma hahagarikwa icuruzwa ry’amatungo menshi ndetse n’ibiyakomokaho.<ref name=":1">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/indwara-y-uburenge-yagaragaye-mu-karere-ka-kirehe-hafatwa-ingamba-zikarishye</ref>Bashingiye kandi ku miterere y’indwara y’uburenge n’uko yandura vuba vuba, ikaba kandi itinda igihe kirekire mu itungo ryafashwe, RAB yahagaritse ingendo z’amatungo arimo [[Ihene]], [[Inka]], Intama n’Ingurube ku mpamvu iyo ariyo yose mu murenge wa Nyamugali.
== Ingamba zafashwe ==
RAB Yahagaritse kandi kuba ariya matungo yabagwa, yagurishwa bikorewe muri uriya murenge.Guhagarika icuruzwa ry’ibikomoka ku matungo akurikira Inka, Ihene, Intama n’ingurube ibyo birimo amata, inyama ndetse n’impu mu Murenge wa Nyamugali.Aborozi bafite amatungo yagaragaje cyangwa akekwaho ibimenyetso by’indwara y’uburenge basabwe guhita babimenyesha umukozi ushinzwe ubworozi ku Murenge ndetse bagafata ingamba z’ubwirinzi, basabwe kandi gukura itungo ryagaragaje ibimenyetso mu yandi kugira ngo ridakomeza kuyanduza.<ref name=":1" />Aborozi kandi basabwe gukingira indwara y’uburenge inka zose zirengeje amezi atandatu mu mirenge yose yo mu Karere ka Kirehe. Urukingo rutangwa ku buntu rugahabwa itungo inshuro ebyiri mu mwaka.Mu bindi aborozi basabwe harimo gusuzumisha amatungo, gukumira izerera ry’amatungo hashyirwaho ibyangombwa akenera buri munsi nko kuyabonera amazi. Aborozi kandi basabwe gushyiraho ubwogero burimo umuti wica virusi y’indwara y’uburenge, aho ibinyabiziga, abantu cyangwa ibikoresho bisukurirwa igihe bivuye mu gace karwaje.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Cow in Stall and H5N1 Micrograph.jpg|thumb|uburenge]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Indwara]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Amatungo]]
842nw7dvpelrtsiqhhiyezgg9galk8m
Mwinuka Henry Newton
0
14733
137931
128009
2026-09-16T12:53:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137931
wikitext
text/x-wiki
'''Mwinuka Henry Newton''' ni umugabo ukomoka muri [[Tanzaniya]], akaba umutoza mu mukino wa Basketball mu [[Rwanda]]. Mwinuka Henry Newton yatoje amakipe nka REG BBC ( The Rwanda Energy Group Basketball Club ) akaba yaratwaye ibikombe 2 bya shampiyona mu basketball bitegurwa na federation ya basketball mu Rwanda mugihe cy imyaka 2 ndetse yanayoboye imikino mpuzamahanga ya BAL (Basketball Africa League), yatoje kandi Patriots BBC ( Patriots Basketball Club ) mu gihe cy'imyaka 4 kugeza Ugushyingo 2019, yayihaye ibikombe bitatu : <ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/reg-bbc-yiyemeje-gutanga-akayabo-k-amamiliyoni-kugira-ngo-isinyishe-umutoza</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/01/basketball-henry-mwinuka-yatandukanye-na-reg-bbc/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307201903/https://umuseke.rw/2023/01/basketball-henry-mwinuka-yatandukanye-na-reg-bbc/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/basketball/article/bal2023-reg-bbc-yerekeje-muri-senegal</ref><ref>https://allafrica.com/stories/202301130030.html</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/basketball/article/basketball-umunsi-wa-mbere-wa-shampiyona-mu-busesenguzi</ref><ref>{{Cite web |url=https://btnrwanda.com/news?scateg=9 |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307201903/https://btnrwanda.com/news?scateg=9 |url-status=dead }}</ref><ref>http://isimbi.rw/siporo/article/ikipe-y-abakinnyi-5-beza-ba-basketball-mu-maso-ya-kaje-elie-amafoto</ref><ref>https://basketball.eurobasket.com/coach/Henry-Mwinuka/48270</ref><ref>https://www.africa-press.net/rwanda/sport/despite-new-contract-mwinuka-insists-on-quitting-reg</ref>
* Igikombe cya Shampiyona,
* irushanwa ryo Kwibuka
* n’irushanwa ry’Intwari.
* igikombe cya Play-offs bigera kuri 2.<ref>https://igihe.com/imikino/basketball/article/umutoza-henry-mwinuka-yasubiye-muri-patriots-bbc</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/1478/sports/basketball/video-reg-coach-vows-to-resign-if-club-hires-new-coach-for-bal</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/topics/henry-mwinuka</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya basketball]]
[[Ikiciro:Umutoza wa basket]]
s9tsqa1w8zf6ct1mzp1f6el2l6t7zlk
Sibomana Jean Paul
0
14734
138070
122781
2026-09-17T08:18:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138070
wikitext
text/x-wiki
'''Sibomana Jean Paul''' uzwi nka '''Mutokambali''' cyangwa '''Sibo''' mu volleyball ni umukinnyi wabigize umwuga muri volleyball. Mutokambali Sibomana Jean Paul yakiniye ikipe ya UTB VC mugihe cy'imyaka itatu. Sibomana Jean Paul yatangiye gukina umukino wa Volleyball ubwo yigaga mu mashuri yisumbuye muri ASPEKI i Kibungo, akina imikino ihuza amashuri ya secondaire mu mwaka wa 2013. Yahavuye akomeza yerekeza muri IPRC Huye, naho ahava yavuye yerekeza muri UTB VC yari amazemo imyaka itatu. Sibo akininira ikipe ya [[REG Volleyball Club|REG VC]]. <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/79841/volleyball-sibomana-jean-paul-ni-umwe-mu-bakinnyi-bashya-mur-79841.html</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/Volleyball-REG-VC-yasinyishije-Sibomana-Jean-Paul-wari-usoje-amasezerano-muri-UTB-VC</ref><ref>https://www.igihe.com/imikino/volleyball/article/kwizera-pierre-marshall-yagizwe-umutoza-wa-reg-vc</ref><ref>{{Cite web |url=https://volleybox.net/jean-paul-sibomana-p43001/clubs |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307204659/https://volleybox.net/jean-paul-sibomana-p43001/clubs |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/145199/Sports/volleyball-reg-sign-six-players</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/volleyball/article/kwizera-pierre-marshall-yagizwe-umutoza-wa-reg-vc</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/volleyball-abakinnyi-18-bazakurwamo-14-bazakina-zone-v-bamaze-kumenyekana</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/utb-ishaka-kwigarura-amakipe-muri-volleyball-yatangiye-kugura-abakinnyi</ref><ref>https://allafrica.com/stories/202108050688.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://popote.rw/family-affair-rwandas-5-famous-sibling-sports-stars/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307204658/https://popote.rw/family-affair-rwandas-5-famous-sibling-sports-stars/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa volleyball]]
cdkl26gsuuwz6vakweyv9urpjpwq6fr
Gasana Kenny
0
14742
138325
127910
2026-09-17T09:44:18Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138325
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kenny Gasana.jpg|thumb|Kenny Gasana]]
'''Kenneth Gasana''' (wavutse ku ya 9 Ugushyingo 1984 wavukiye muri [[amerika]]) ni umunyarwanda, umukinnyi wa basketball wabigize umwuga, akinira ikipe yigihugu ya basketball yu [[Rwanda]]. Gasana Kenny ukinira ikipe ya [[Bangui]] Sporting Club BAL muri [[Amerika]]. <ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/basketball/article/kenny-gasana-ukina-basketball-yahawe-ubwenegihugu-bw-u-rwanda-amafoto</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kenny-gasana-ukinira-reg-bbc-yahawe-ubwenegihugu-bw-u-rwanda</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/181364</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/05/kenneth-gasana-ukinira-ikipe-yigihugu-yahawe-ubwenegihugu/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308083623/https://umuseke.rw/2022/05/kenneth-gasana-ukinira-ikipe-yigihugu-yahawe-ubwenegihugu/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/news/gasana-boosts-patriots-camp-ahead-bal-qualifiers</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/108471</ref>
=== Muri Basketball ===
Gasana yatangiye gukina basketball mu 2007. Mu 2010. Gasana yinjiye mu ikipe [[Maroke|ya Maroc]] Chabab Rif Al Hoceima. Gasana Kenny yakinnye kaminuza muri basketball mugihe cy'imyaka ibiri. Muri 2014 yagiye gukinamu [[misiri]] mu ikipe ya Gezira. <ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/umukinnyi-ukomeye-muri-basketball-knneth-gasana-yahawe-ubwenegihugu-bw-u-rwanda</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/section/read/108471</ref><ref>https://inyarwanda.com/inkuru/117456/basketball-kenny-gasana-ukinira-ikipe-yigihugu-yahawe-ubwenegihugu-bwu-rwanda-117456.html</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/sports/basketball-gasana-nijimbere-join-burundian-club-ahead-bal-qualifiers</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/sports/gasana-jets-ahead-bal-playoffs</ref>
Muri 2019, Gasana yakiiniraga ikipe ya REG BBC iri muri shampiyona ya basketball mu Rwanda mu mikino ya bal. Mu 2019, yakiniraga ikipe ya Patriot BBC, niho yatwaye champiyona muri 2019 hamwe na 2020, yaje gukina Bal muri 2021. Gasana yakiniye AfroBasket mu bihe bigera kuri 5 : muri 2009, 2011, 2013, 2017 na 2021.<ref>{{Cite web |url=https://www.ukwezi.rw/11/article/Kenny-Gasana-ukina-Basketball-yahawe-ubwenegihugu-bw-u-Rwanda-AMAFOTO |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620002411/http://www.ukwezi.rw/11/article/Kenny-Gasana-ukina-Basketball-yahawe-ubwenegihugu-bw-u-Rwanda-AMAFOTO |url-status=dead }}</ref><ref>https://allafrica.com/stories/201908280227.html</ref><ref>https://allafrica.com/stories/202206090299.html</ref><ref>https://www.afrobasket.com/Rwanda/news/725051/Kenny-Gasana-(ex-New-Star)-signs-at-Bahrain-Club</ref><ref>https://www.fiba.basketball/africaleague/2023/qualifiers/team/Bangui-Sporting-Club</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya basketball]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa basketball]]
fokrlfkf0d92ir2o747yhexindd9ouc
Uturere mu kubyara Abana benshi
0
14744
137918
108273
2026-09-16T12:50:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137918
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Child labor, Artisan Mining in Kailo Congo.jpg|thumb|Abana]]
[[Dosiye:Yawning Infant, August 2018.jpg|thumb|284x284px|uruhinja]]
Umubare w’abana bavuka utandukanye mu Ntara n’Uturere, aho Umujyi wa [[Kigali]] n’Intara y’Amajyaruguru ari byo bigaragaramo bake, mu gihe Intara y’Iburasirazuba n’iy’Iburengerazuba zica agahigo mu kugira abagore babyara cyane.
== Ibyo imibare igaragaza kukubyara abana benshi muturere ==
[[Dosiye:HumanNewborn.JPG|thumb|371x371px|kubyara]]
Imibare y’ibyavuye mu Ibarura Rusange rya Gatanu ry’Abaturage n’Imiturire mu [[Rwanda]] ryakozwe mu mwaka 2022, yagaragaje ko mu mwaka waribanjirije mu mwaka 2021 havutse abana 364.549. Aba bana baruta abaturage b’Akarere ka Nyaruguru kuko kugeza ubu gatuwe na 318.126.Uko imyaka ishira indi igataha ni ko umubare w’abaturage b’u [[Rwanda]] wiyongera bitewe n’umuvuduko mu bijyanye no kubyara, ari na ko ubucucike burushaho kuzamuka. Bikomeje bitya, mu mwaka wa 2052 Abanyarwanda bazaba barenga miliyoni 23.<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/article/mu-mwaka-umwe-havutse-ibihumbi-360-uko-uturere-turushanwa-mu-kubyara-abana</ref>Mu mwaka 1978 abaturage bose bari 4. 831.527, bigera mu mwaka 1991 biyongereyeho 3,1% baba 7.157.551.Gusa hagati yu mwaka 1991 nu mwaka 2002 biyongereho 1,2% bitewe n’uko abarenga miliyoni imwe bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi, bagera kuri 8.128.553. Nyuma bongeye kwiyongera bagera kuri 10.515.973 mu 2012, mu gihe mu mwaka ushize bari 13.246.394 nk’uko byagaragajwe n’amabarura yagiye akorwa muri iyo myaka.Kugeza ubu ikigereranyo cy’abana umugore umwe wo mu [[Rwanda]] abyara ni 3,6 (ni ukuvuga ko ari hagati y’abana batatu na bane) uvuye kuri 5,9 mu mwaka 2012.Umubare muto w’abana ku mugore umwe wagaragaye mu Karere ka Kicukiro (2,8) mu gihe umunini ari uwo muri Rusizi (4,5).Uretse Rusizi iza ku mwanya wa mbere mu kugira abana benshi bavuka, utundi turere tune tuyigwa mu ntege turimo Gisagara (4,4); Nyaruguru na Nyagatare (4,2) mu gihe Nyamasheke ifite 4,1.Nyuma ya Kicukiro ifite uburumbuke buri hasi (2,8) uturere tuyibanziriza turimo utwo mu Mujyi wa [[Kigali]] ni ukuvuga Nyarugenge (3); Gasabo (3,1); Rulindo (3,1) na Gakenke (3,2).
== Ibindi wamenya ==
Uburumbuke mu Rwanda bwaragabanutse mu myaka 44 ishize kuko mu mwaka 1978 umugore umwe yabarirwaga abana 8,6 mu gihe mu mwaka wa 2022 bageze kuri 3,6.Umuvuduko w’igabanuka wagaragaye cyane hagati y’umwaka wa 1978 na 1991 aho bavuye ku 8,6 bagera kuri 6,9 ariko bihita bigenda buhoro bigera mu mwaka 2002 ari 5,9.Ku rwego rw’isi, igihugu gifatwa nk’igifite igipimo gito cy’uburumbuke ni Korea y’Epfo (0,78) mu gihe Niger ifite kinini (6,82). Kuva mu 2020, ku isi igipimo rusange cy’uburumbuke ni abana 2,3.Abahanga bahuza uburumbuke n’urwego rw’iterambere ry’ubukungu umuntu ubwe aba agezeho, kuko kuva hambere ibihugu bikize byagiye bigira ikigero cy’uburumbuke cyo hasi hashingiwe ku byo abaturage babyo batunze, amashuri bize, kuba batuye mu mijyi n’ibindi.<ref name=":0" />Bitandukanye no mu bihugu bikennye cyane aho abagore babyara cyane. Rimwe na rimwe kubyara abana benshi bisanishwa no kuba abagore batagerwaho na serivisi zo kuboneza urubyaro, kuba bafite imyizerere ishingiye ku madini ari benshi, kuba batarize amashuri menshi cyangwa badafite akazi nubwo baba barize.
== Impuguke icyo zibivugaho ==
Impuguke mu by’ubukungu n’Umunyamateka akaba n’umwe mu bajyanama ba Minisitiri w’Intebe w’[[Ubuhinde|u Buhinde]], Sanjeev Sanyal, avuga ko ikigero cy’uburumbuke gishobora kuzakomeza kumanuka mu myaka iri imbere. Biramutse bigenze bityo, byafasha mu kuringaniza ubwiyongere bw’abatuye isi hagati y’umwaka wa 2050 nu mwaka 2070.Ibi ariko bitandukanye n’ibiteganywa n’Umuryango w’Abibumbye aho ubwiyongere bw’abaturage ku isi buzakomeza kugeza mu mwaka 2100.Ibyavuye mu ibarura mu Rwanda byerakana ko abangavu bangana na 2,6 babyaye. Iyi mibare iri hejuru mu bataye ishuri ugereranyije n’abana bakiri ku ntebe y’ishuri.Mu batarigeze bagera mu ishuri ababyaye imburagihe ni 5,2%; 7,8% mu bari barataye ishuri na 0,6% mu bari bakiri mu ishuri. ibi bigereranyo iyo bihujwe bigaragaza ko hari igihe abatuye isi bashobora kuzaba batiyongera, ntibanagabanuke.Ni ukuvuga ko umubare w’abana bazaba bavuka wongeyeho abinjira [mu gice runaka cy’isi] uzaba ungana n’uw’abapfa wongeyeho abasohoka.<ref name=":0" />Impfu z’abana na zo zaragabanutse ugereranyije ibyavuye mu mabarura yo mu 1978 na 2022. Ku mpinja zavuye ku 144 ku bihumbi 100 bavutse ari bazima mu mwaka 1978, zigera kuri 28,9 mu mwaka 2022.Icyizere cyo kubaho cyazamutse hagati ya 1978 na 1991 (imyaka yavuye kuri 46 igera kuri 54) iza kugabanuka kuva mu 1991 kugeza mu 2002 (iva kuri 54 igera kuri 51), mbere y’uko yongera kuzamuka ikava kuri 64 mu mwaka 2012 ikagera kuri 69,6 mu 2022.Ibi byaje kugenda bifata umurongo nyuma aho abaturage batangiriye kugerwaho na serivisi z’ubuvuzi, izo gukingira, amazi meza, imiturire myiza n’izindi mpinduka mu mibereho muri rusange.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
py7klwjhwm630qovvm475wery8wrrl2
Ndamukunda Flavien
0
14749
138572
134203
2026-09-17T11:36:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138572
wikitext
text/x-wiki
'''Ndamukunda Flavien''' ( 08 Ukwakira 1991) Ni umunyarwanda akaba umukinnyi wa siporo ya maboko ya volleyball wabigize umwuga. Ndamukunda Flavien yakiniye amakipe atandukanye nka INATEK Volleyball club, yakiniye kandi ikipe ya Gisagara VC mu 2017, yakomeje akinira ikipe ya [[REG Volleyball Club]] ndetse akaba yari kapiteni wayo. Ndamukunda yakiniye ikipe nkuru yigihugu amavubi mu mukino wa volleyball mu Rwanda. Ndamukunda yakinnye imikono ya beach Valleyball aho yakinanaga na Mukunzi Christophe. Ndamukunda yakiniye yanze y'igihugu muri Aligeriya. <ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/Umutoza-wa-INATEK-afite-intego-yo-gutwara-igikombe-cya-Volleyball</ref><ref>https://rwandamagazine.com/imikino/article/volleyball-gisagara-vc-yasinyishije-ndamukunda-amasezerano-y-umwaka-4504</ref><ref>{{Cite web |url=https://beach.volleybox.net/fr/flavien-ndamukunda-p62683/partners |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308095231/https://beach.volleybox.net/fr/flavien-ndamukunda-p62683/partners |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/Ikiganiro-na-Akumuntu-Kavalo-Patrick-wakundishijwe-volleyball-na-mukuru-we</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/01/kavalo-na-flavien-bari-mu-gahinda-ko-kubura-umubyeyi/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308095229/https://umuseke.rw/2023/01/kavalo-na-flavien-bari-mu-gahinda-ko-kubura-umubyeyi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/frvb-yafashe-mu-mugongo-abavandimwe-babiri-bakinira-ikipe-yigihugu-yu-rwanda-babuze-umubyeyi-wabo/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306144606/https://yegob.rw/frvb-yafashe-mu-mugongo-abavandimwe-babiri-bakinira-ikipe-yigihugu-yu-rwanda-babuze-umubyeyi-wabo/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://foursquare.com/user/12870669</ref><ref>https://igihe.com/imikino/volleyball/article/reg-vc-na-apr-wvc-zashimangiye-ko-ari-ubukombe-zegukana-irushanwa-ry-intwari</ref><ref>{{Cite web |url=https://yawetv.com/2022/05/05/gisagara-volleyball-club-yafashe-rutemikirere-kuri-uyu-wa-kane-yerekeza-muri-tunisie-mu-marushanwa-mpuzamahanga/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308100732/https://yawetv.com/2022/05/05/gisagara-volleyball-club-yafashe-rutemikirere-kuri-uyu-wa-kane-yerekeza-muri-tunisie-mu-marushanwa-mpuzamahanga/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.isimbi.rw/siporo/article/u-rwanda-rwakosoye-uganda-ruzamuka-ruyoboye-itsinda-mu-gikombe-cy-afurika</ref><ref>[https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/volleyball-reg-ikomeje-gusahura-amakipe-abakinnyi-bakomeye?pr=119225&lang=en#! https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/volleyball-reg-ikomeje-gusahura-amakipe-abakinnyi-bakomeye?pr=119225&lang=en#!]</ref><ref>https://radiotv10.rw/volleyball-u-rwanda-rwatangiye-neza-irushanwa-ryigikombe-cya-afurika-rutsinda-u-burundi-mu-mukino-warebwe-na-perezida-paul-kagame/</ref><ref>https://allafrica.com/stories/201503050532.html</ref><ref>https://finixsports.wordpress.com/tag/flavien-ndamukunda/</ref><ref>https://integonews.com/uganda-yigaranzuye-u-rwanda-muri-volleyball/</ref><ref>{{Cite web |url=https://beach.volleybox.net/fr/flavien-ndamukunda-p62683/partners |title=Archive copy |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308095231/https://beach.volleybox.net/fr/flavien-ndamukunda-p62683/partners |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa Volleyball]]
hqfsn1nrgx0zwlty45w4slyazyjhuq3
Marie-Josée Ta Lou
0
14893
138150
121201
2026-09-17T08:39:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138150
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Marie-Josée Ta Lou London 2017.jpg|thumb|Marie-Josée Ta Lou|313x313px]]
'''Gonezie Marie Josée Dominique Ta Lou''' <ref name=":1">{{Cite web |title=Archived copy |url=https://wrs-ag2019g.mev.atos.net/eng/at/engat_athletics-results-women-s-100m-1-01.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190827205716/https://wrs-ag2019g.mev.atos.net/eng/at/engat_athletics-results-women-s-100m-1-01.htm |archive-date=27 August 2019 |access-date=28 August 2019}}</ref> (yavutse ku ya 18 Ugushyingo 1988) ni umukinnyi wo kurushanwa ku maguru wo muri Kote Divuwari muri metero 100 na m 200 . Yaje ku mwanya wa kane muri metero 100 na metero 200 mu mikino Olempike ya 2016, gusa abura umudari muri metero 100 aburaho amasengonda macye cyane (0.007 by'isengonda). Nyuma yaje kwegukanye imidari ya feza muri metero 100 na metero 200 muri Shampiyona y'isi ya 2017,agira agahigo ko kugira ibihe byiza akoresheje amasegonda 22.08. Metero 100 ndetse na amasegonda 10,72 muri 2022 aba umukinnyi wa africa.<ref name=":1" />
== Umwuga ==
Ta Lou yabanje kwitoza gukina umupira w'amagurugusa aza guhindura akina umukino w'okwiruka abishishikarijwe na musaza we muri 2008. Yatorewe kuba umukinnyi w’umwaka wa Afurika w’umwaka wa 2015 n’ishyirahamwe rya komite z’imikino Olempike muri Afurika. Yize i Paris mu Bufaransa, yiga ubuvuzi muri Université d'Abobo-Adjamé muri Abidjan . <ref>{{Cite web |date=19 August 2016 |title=Bio – TA LOU Marie-Josee {{!}} NBC Olympics |url=http://results.nbcolympics.com/athletes/athlete=ta-lou-marie-josee-1152026/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819010656/http://results.nbcolympics.com/athletes/athlete=ta-lou-marie-josee-1152026/index.html |archive-date=19 August 2016 |access-date=3 October 2017 |website=nbc.olympics.com}}</ref>
Ta Lou wakunda umupira wa maguru. Yakinnye ku ishuri yi gagaho , mu gace ka Koumassi, mu nkengero za Abidjan . U mandimwe we yarabyanze igihe itsinda ryabagore ryagerageje kumwinjiza muri bo, atinya ko azahinduka Akamera nka Bahungu. Inshuti z'inshuti ze zasabye ko niba mushiki we akunda siporo, agomba kwitabira siporo, kuko yari asanzwe akubita abahungu bo mu ishuri rye yiruka. <ref name=":0">{{Cite web |last=Sampaolo |first=Diego |title=IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou{{!}} News {{!}} iaaf.org |url=https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou |access-date=3 October 2017 |website=iaaf.org}}</ref> Ku bw'amahirwe, Florence Olonade, ufite Umudali wa Kote Divuwari muri metro 100 muri 1988, yari umunyeshuri bigana na Ta Lou, maze atumira Ta Lou ngo akore igeragezwa. Yatsinze abakobwa bitoreza muri Olonade mu kwiruka metero 200, yirukankaga ni birenge kandi atabonye umwanya wo kwitegura. <ref name=":0" />
Mu ntangiriro, ntabwo yashoboraga kwitoza buri gihe, kubera ko yagombaga kwiga impamyabumenyi y'amashuri yisumbuye. Nyina na we yarabyanze, kubera ko yizeraga ko muri siporo harimo gushidikanya cyane, cyane cyane siporo y'abagore. Yashakaga ko Marie-Josée aba umuganga.
Ta Lou yahise atera imbere mu ikipe y'igihugu.
Mu mpera za Kamena 2007 yari mu ikipe ya Kote Divuwari miruka muri metero 4 × 100 yegukanye umudali wu muringa mu marushanwa ya Afurika y’iburengerazuba yabereye i Cotonou, muri Bénin. Nyuma yaje gukora ikipe ya Kote Divuwari mu marushanwa nyafurika y’abato yabereye i [[Wagadugu]], [[Burukina Faso|Burkina Faso]]. Yarangijeatsinze muri metero 100, akoresheje amasegonda 13.21. <ref>{{Cite web |date=7 April 2014 |title=African Junior Championships 2007 |url=http://www.wjah.co.uk/wojc/AFJC/AFJC2007.html#21005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407090633/http://www.wjah.co.uk/wojc/AFJC/AFJC2007.html#21005 |archive-date=7 April 2014 |access-date=3 October 2017}}</ref> Muri Nzeri 2007, yegukanye umwanya wa mbere mu rwego rw'igihugu muri metero 100 mu gihe cy'amasegonda 12.9.
Ta Lou yatangiye kwiga ubuvuzi nyuma yo kurangiza amashuri yisumbuye. Muri 2008, yatsindiye metero 100 na metero 200 muri shampiyona y'igihugu. Yabisubiyemo muri Shampiyona yigihugu ya 2009. Muri uwo mwaka, yarangije ari ku mwanya wa karindwi muri metero 200 muri Shampiyona y’Afurika y’iburengerazuba ya 2009 yabereye i Porto-Novo, muri Bénin, akoresheje 25.67 na masegonda 1.8. Kubera ko byari bigoye guhuza imyitozo ngororamubiri n'ishuri ry'ubuvuzi, yarahinduye ajya kwiga ibaruramari. Umutoza we, Florence Onolade, na we yatanze yara mukoresheje cyane, amwohereza nk'umukinnyi ukiri muto ufite ikizere ku mutoza ufite uburambe bwinshi, Jeannot Kouamé, kugira ngo Ta Lou atere imbere kurushaho.
=== Kuzamuka kare: 2010–2013 ===
Mu mwaka wa 2010, Ta Lou yagize uruhare rwe rwa mbere ku ruhando mpuzamahanga, arangiza umwanya wa kabiri muri metero 100 mu marushanwa mpuzamahanga ya Gabriel Tiacoh yabereye i Abidjan mu gihe cy'amasegonda 12.10. Muri Kamena 2010, yongeye gutsinda metero 100 na 200 muri shampiyona y'igihugu. Yaje kwitabira amarushanwa akomeye muri Afurika, arangiza ku mwanya wa gatandatu muri kimwe cya kabiri kirangiza muri metero 100 akoresheje amasegonda 12.16. Yirutse kandi muri metero 200. Iyo mpeshyi irangiye, yahawe buruse yimyaka 4 ya siporo mu [[Ubushinwa|Bushinwa]], n’ishyirahamwe ry’imikino ngororamubiri rya Kote Divuwari . Umutoza we, Jeannot Kouamé, yari yamushishikarije gusaba buruse, kubera ko yashoboraga kubona ubushobozi bwe ariko akumva ko atabishoboye aramutse agumye ku nkombe za [[Kote Divuwari|Kote Divuwari.]]
Ta Lou na mugenzi we bakinanaga Wilfried Koffi (wabonye imidali nya Afrika inshuro ebyiri muri metero 100 na metero 200 muri 2014) bimukiye i Shanghai mu mpeshyi. Kubwamahirwe, buruse ntiyatsinzwe kuko amasomo yifuzaga kujyamo, physiotherapie, ntabwo yahawe abanyeshuri babanyamahanga kandi isomo ryonyine ryatangwaga kubanyeshuri bourse ni Mandarin. Abakinnyi b'abanyamahanga na bo bari bemerewe gusa kwitabira imikino ibanza y'imikino ngororamubiri. <ref name=":0">{{Cite web |last=Sampaolo |first=Diego |title=IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou{{!}} News {{!}} iaaf.org |url=https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou |access-date=3 October 2017 |website=iaaf.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSampaolo">Sampaolo, Diego. [https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou "IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou| News | iaaf.org"]. ''iaaf.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 October</span> 2017</span>.</cite></ref>
Muri 2011, muri Kanama, yitabiriye imikino ya kaminuza y'isi yabereye i Shenzhen mu Bushinwa, muri metero 100 na 200. Yagize ibihe byizaakoresheje amasegonda 11.87 n'amasegonda 24.17. Yabaye kandi uwarangije mu mikino ibiri muri Afurika yabereye muri [[Mozambike]]. Yashyizeho agahigo muri metero100 akoresheje amasegonda 11.56
Muri 2012, yatsindiye umuringa muri Shampiyona nyafurika yabereye i Porto-Novo, muri Bénin muri metero 200 (23.44) no muri metero 4 × 100. Yabaye kandi uwa kane muri metero 100. Yashyizeho ibihe byiza muri kimwe cya kabiri kirangiza, amasegonda 23.26. Ibi bivuze kandi ko yageze ku rwego rwa B mu mikino Olempike. Yashyizwe mu ikipe ya Kote Divuwari ariko yimurwa igihe [[Murielle Ahouré]] yabonaga umwanya umujyana mu marushanwa.
=== Amarushanwa mpuzamahanga: 2013–2015 ===
Muri 2013 yatsinze muri metero 100 na 200 muri Gabriel Tiacoh ari imbere y'imbaga y'iwabo i Abidjan. Yitabiriye imikino ya kaminuza yisi yabereye i Kazan muri Nyakanga, agera muri kimwe cya kabiri kirangiza muri metero 100 arangiza umunani ku mukino wa nyuma wa metero 200 akoresheje ibihe ccy'amasegonda 23.63. bitewe na n'Igihe yarwaye malariya, bivuze ko igihe cye cya 11.58 cyashyizwe mu nama ya Gabriel Tiacoh kizakomeza kuba cyiza muri shampiyona. Yakoraga guhuza imyitozo ngororamubiri n’amasomo ye muri Shanghai bityo muri Kanama, ahitamo gusubira muri Kote Divuwari . <ref name=":0">{{Cite web |last=Sampaolo |first=Diego |title=IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou{{!}} News {{!}} iaaf.org |url=https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou |access-date=3 October 2017 |website=iaaf.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSampaolo">Sampaolo, Diego. [https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou "IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou| News | iaaf.org"]. ''iaaf.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 October</span> 2017</span>.</cite></ref>
Abahoze ari abatoza be, Onolade na Kouamé bamufashije kugerageza kwiyandikisha muri kimwe mu bigo byigisha imyitozo ngororamubiri muri Afurika y'Iburengerazuba i Lomé muri [[Togo]] cyangwa Dakar muri Senegali. Yashyizwe kurutonde rwabategereje gusiganwa. Umwanya wafunguwe mu gihe cyizuba igihe umukinnyi umwe yahisemo kutazafata umwanya wabo muri Senegali. Umutoza w'ikipe ya Dakar HPTC, Anthony Koffi, umutoza wa Amantle Montsho, yasunikiraga Ta Lou kuba umusimbura. Ta Lou yabonye umwanya we mu Kuboza 2013. <ref name=":0">{{Cite web |last=Sampaolo |first=Diego |title=IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou{{!}} News {{!}} iaaf.org |url=https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou |access-date=3 October 2017 |website=iaaf.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSampaolo">Sampaolo, Diego. [https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou "IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou| News | iaaf.org"]. ''iaaf.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 October</span> 2017</span>.</cite></ref>
Amahugurwa mashya yatanze ibisubizo byihuse. Mu nama ya Gabriel Tiacoh, irushanwa rye rya mbere yakinnye na Ahouré kuva yimuka, yarangije ku mwanya wa kabiri n'ibihe byiza w'amasegonda 11.24. Yatsinze kandi metero 200 mu gihe cya masegonda 23.43. Yasinyanye kandi n’ikipe y’Abafaransa (Paris 'Stade Français) kugira ngo ashobore guhatanira umwanya w’imikino ngororamubiri mu Bufaransa. Muri Kanama 2013 yitabiriye amarushanwa ya Afurika muri Kanama i Marrakech. Muri metero 100 yegukanye umudari w'umuringa muri 11.20, Mugisha Okagbare adahari, yaje ku mwanya wa kabiri muri metero 200, ku giti cye akoresheje amasegonda 22.87, kwiruka kwe bwa mbere munsi yamasegonda 23. Yatsindiye undi mudali wa feza hamwe na metero 4 × 100.
Bitewe n'ibisubizo bye, yatoranijwe mu ikipe ya Afurika mu gikombe cya IAAF ku mugabane wa Nzeri, aho yaje ku mwanya wa kane muri metero 100 muri 11.28 na gatanu muri metero 200 muri 22.78, undi mudali ku giti cye.[[Dosiye:200_m_women_podium_London_2017.jpg|thumb| Ta Lou numudari we wa metero 200 muri silver mumikino yisi ya 2017]]
Nyuma y’umusaruro mwiza yagize muri 2014, yahawe buruse ya Solidarity olempike yo kwitegura imikino Olempike 2016 . Yabonye kandi umufasha, umutaliyani Federico Rosa, wamufashije kubona umwanya we kumurongo wo gutangira mumikino mpuzamahanga. Ibi bivuze ko yashoboye kwitabira ibirori byinshi muri 2015, kugirango yitegure Shampiyona yisi muri uwo mwaka. Yirukanye metero 100 akoresha amasegonda 11.08 yatsindiye Dakar World Challenge muri Gicurasi 2015. Yatkoresheje ibihe byiza amasegonda 11.06 mu nama ya Paris Diamond League ku ya 4 Nyakanga, yinjiye bwa mbere muri Diamond League. Yirutse munsi yamasegonda 23 inshuro eshatu muri 2015. Umutoza we yashyizeho intego yo kugera muri kimwe cya kabiri kirangiza muri Shampiyona yisi. Yaratsinze, kandi ntiyabura gukora umukino wa nyuma, kuko yabaye uwa 3 muri kimwe cya kabiri kirangiza muri metero 100 na 200. <ref name=":0">{{Cite web |last=Sampaolo |first=Diego |title=IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou{{!}} News {{!}} iaaf.org |url=https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou |access-date=3 October 2017 |website=iaaf.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSampaolo">Sampaolo, Diego. [https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou "IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou| News | iaaf.org"]. ''iaaf.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 October</span> 2017</span>.</cite></ref> Yashyizeho agahigo muri metero 100 ku masegonda 11.04. Yashyizeho igihe amasegonda 10.95 ariko ibyo byari birenze urugero rwo gufasha ubufasha. Muri metero 200, yakoresheje igihe nabi maze akoresha 22.73 kugirango atsinde irushawa, nubwo yirukanaga afite ubumenyi yahawe ni nshuti ye Cynthia Bolingo . Yirutse cyane muri kimwe cya kabiri kirangiza, 22.56, ariko ikibabaje ni amasegonda magana atatu ya gatatu ya kabiri mugihe gito cyo gushaka itike.
Muri iyo mikino nyafurika muri uwo mwaka, yatsindiye inshuro ebyiri, mu bihe byiza mugihe abo bakinana bombi Blessing Okagbare na [[Murielle Ahouré]] badahari. Muri metero 100, yirukanye umuntu mwiza hamwe nigihe gishya cyo gukina imikino ya 11.02. Yahawe igihembo cy'umukinnyi witwaye neza mu bagore mu mikino yo muri Afurika yose kandi ahabwa igihembo muri ANOC Awards i Washington mu Gushyingo.
Yitabiriye amarushanwa yo mu nzu yaberaga mu 2016 . Yageze kumukino wanyuma ariko gutangira nabi kumukino wanyuma byatumye metero 60 zi mbi cyane muri bihe byose. Nyuma yaje mu ihuriro muri Doha Diamond League, amukomeretsa ibumoso kandi ajyanwa mu nzira n’abamurwanyaga. Imvune yamubujije imyitozo ukwezi. Yagarutse mu marushanwa muri Birmingham Diamond League ku ya 5 Kamena.
I Durban muri Shampiyona nyafurika, yatwaye imidari ibiri ya bronze. Umwe yari muri metero 100 (inyuma yumugore Murielle Ahouré na Carina Horn wo muri Afrika yepfo) undi muri metero 4 × 100, mbere yo gutsinda Alyssa Conley wo muri Afrika yepfo 0.03 kugirango yegukane igikombe cya Afrika muri m 200. Nyuma, yari mu ikipe ya Cote Divuwari yashyizeho amateka mashya ya 4 × 100 m amasegonda 43.28 i Cape Coast, muri Gana.
Yatangiye nabi muri metero 100 muri Monaco Diamond League ku ya 15 Nyakanga. Ligue ya Diamond League yagenze neza kuri Ta Lou, kuko yirutse 10.96, yerekeza mumutwe, inshuro ebyiri gutsinda metero 100.
=== Intsinzi ku isi yose: 2016 - ubungubu ===
Yitwaye neza cyane mu mikino Olempike ya Rio . Yageze ku mukino wa nyuma arangiza ari uwa 4 muri metero 100 na 200 m. Mu kwiruka kwe harimo yari mushya akoresha amasegonda 10.94 muri kimwe cya kabiri kirangiza. ko ibyagezweho byabanje kuryoha nko gutenguha cyane. Yashyizeho agahigo ga nshya ya 10.94 kugirango ijye mu mukino wa nyuma wa metero 100 ku nshuro ya 7. Ta Lou yarangije igihe kimwe na Shelly-Anne Fraser-Pryce kumukino wanyuma wa metero 100 kugeza kumunani wa kabiri naho [[Kote Divuwari]] yatakaje umudari mu kurangiz irushanwa kubihe 0.007, 10.852 kugeza 10.859. <ref name=":0">{{Cite web |last=Sampaolo |first=Diego |title=IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou{{!}} News {{!}} iaaf.org |url=https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou |access-date=3 October 2017 |website=iaaf.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSampaolo">Sampaolo, Diego. [https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou "IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou| News | iaaf.org"]. ''iaaf.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 October</span> 2017</span>.</cite></ref>
Muri metero 200, yirutse amasegonda 0.5 kurusha ibihe byiza byashize, atsindira ubushyuhe bwe bushya bwa 22.31 nubwo yarwaye ibicurane. Yongeye kugenda byihuse muri kimwe cya kabiri kirangiza afite umwanya wa 22.28. Ku mukino wa nyuma, yashyizeho amateka mashya y’igihugu, afite umwanya wa 22.21, amasegonda 0.03 yihuta kurusha Murielle Ahouré.
2017 ntiyatangiye neza kuri Ta Lou kuko yari arwaye igihe kinini cy'itumba. Nyuma yigihembwe cyo mu nzu, yasubije kubura imyitozo muri shampiyona yo hanze, ashyiraho agahigo gashya mu gihugu muri metero 200, 22.16, i Lausanne ku ya 6 Nyakanga. Nyuma yatsindiye Monaco Diamond League metero200.
Yahise asubira mu rugo Abidjan kugira ngo ahagararire muri metero 4 × 100 mu mikino ya Francophone . Nibihugu byakiriye zahabu yambere muri iri rushanwa. Mu marushanwa y'isi ya 2017, yatsindiye ifeza muri metero 100, abura zahabu, kuko yayoboye amasiganwa menshi. Yakurikiranye ibi hamwe nundi mudari wa feza muri metero 200, ashyiraho agahigo gashya mu gihugu ya 22.08 muriki gikorwa. <ref name=":0">{{Cite web |last=Sampaolo |first=Diego |title=IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou{{!}} News {{!}} iaaf.org |url=https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou |access-date=3 October 2017 |website=iaaf.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSampaolo">Sampaolo, Diego. [https://www.iaaf.org/news/feature/hard-work-pays-off-in-london-for-globe-trotting-ta-lou "IAAF: Hard work pays off in London for globe-trotting Ta Lou| News | iaaf.org"]. ''iaaf.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 October</span> 2017</span>.</cite></ref>
== Amarushanwa mpuzamahanga ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
* Marie-Josée Ta Lou at World Athletics
* Marie-Josée Ta Lou at Olympics at Sports-Reference.com (archived)
{{s-start}}
{{s-sports|oly}}
{{succession box|before=[[Murielle Ahouré]]|title=[[List of flag bearers for Ivory Coast at the Olympics|Flagbearer]] for {{CIV}}|years=[[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020]]<br />with <br />[[Cheick Sallah Cissé]]|after=''Incumbent''}}
{{s-end}}
[[Ikiciro:Umukinnyi w'iruka na maguru]]
[[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]]
r0vcyrf816s16xup3cjd4cvblbllcv8
Imvura idasanzwe y’urubura yica amatungo muri Muhanga
0
14922
138505
134627
2026-09-17T11:01:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138505
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Imvura irahise.jpg|thumb|Imvura]]
''Imvura nyinshi ivanze n’urubura yishe amatungo y’abaturage yangiza n’imyaka itandukanye mu murenge wa Rongi.''
[[Dosiye:22_Regen_ubt.jpeg|thumb|Imvura iri kugwa ]]
== Bimwe mubyo Wamenya ==
Imvura irimo urubura rwinshi yaguye ku mugoroba wo kuri uyu wa 09 Werurwe, 2023 mu Mudugudu wa Horezo, Akagari ka Ruhango mu Murenge wa Rongi yica ihene 4 z’abaturage, yangiza imyaka myinshi n’ubwatsi bw’amatungo.Umunyamabanga Nsingwabikorwa w’Umurenge wa Rongi,avuga ko nubwo nta barura barakora ry’ibyo uru rubura rwangije, ariko raporo bafite yemeza ko Hegitari 2 z’ibirayi, ubwatsi bw’amatungo buri ku buso bwa hegitari 6 byangiritse.Ati: ''“Turacyakora ibarura kugira ngo hamenyekane ibintu byose uru rubura rwangije.”Abenshi urubura rwangije muri uyu Mudugudu wa Horezo ni abatujwe na Leta bajvanywe mu Kagari k’Umuvumba mu Murenge wa Nyabinoni bahabwa amasambu y’aho bahinga n’aho bororera n’Ubuyobozi bw’Akarere ka Muhanga.Gitifu yavuze ko kugeza ubu batarahabwa inkuru ivuga ko rwaba rwahitanye ubuzima bw’umuntu usibye ayo matungo n’imyaka y’abaturage itandukanye harimo n’imboga abahinzi bari bafite ziri kuri hegitari 1.'' <ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/03/muhanga-haguye-imvura-idasanzwe-yurubura-yica-amatungo/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-10 |archive-date=2023-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310091041/https://umuseke.rw/2023/03/muhanga-haguye-imvura-idasanzwe-yurubura-yica-amatungo/ |url-status=dead }}</ref>''iyi mvura idasanzwe yanaguye mu Murenge wa Coko, mu Karere ka Gakenke, mu Kagari ka Mbilima. Ho ngo imvura yaguye hagati ya saa 15h30 kugeza 17h00 ikaba yari ivanze n’urubura rwinshi cyane n’umuyaga.Mu midugudu itandukanye y’akagari ka Mbilima, iyi mvura yangije imyaka y’abaturage, ibishyimbo: ha 82, ibigori: ha 3, urutoki: ha 64, ikawa : ha 51, inyanya: are 10, imyumbati: ha 7.9, ibirayi : ha 2.5, ibijumba : 4.2ha n’amateke: ha 1.8.''
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Imvura]]
or33jc6i8n0hzxgn0jqnobmhvm6koxe
Ikiraro cy’abanyamaguru kirekire muri Afurika y’Iburasirazuba
0
14925
137988
120337
2026-09-16T13:03:07Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137988
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Richmond Bridge Panorama Restitch.jpg|thumb|ikiraro]]
Minisitiri w’Uburezi akaba n’imboni y’[[Akarere ka Nyanza]],yayoboye umuhango wo gutaha ikiraro cya mbere kirekire mu [[Rwanda]] no muri [[Afurika]] y’Iburasirazuba, cyubatswe n’Umuryango mpuzamahanga utegamiye kuri leta wubaka ibiraro byo mu kirere bikoreshwa n’abanyamaguru, Bridges to Prosperity, ku bufatanye na Guverinoma y’u [[Rwanda]].
== Bimwe mubyo Wamenya ==
Iki kiraro cyatashywe kuri uyu wa 18 Mutarama mu mwaka 2023 gifite metero 150 z’uburebure, cyuzuye gitwaye miliyoni zirenga 204 Frw kikaba icya 150 muri 355 bizubakwa n’uyu muryango bitarenze umwaka wa 2024. Byose hamwe bikazatwara miliyoni 23$ ni ukuvuga arenga miliyari 23 Frw.Gihuje imirenge ya Cyabakamyi mu Karere ka Nyanza n’uwa Musange mu [[Akarere ka Nyamagabe|Karere ka Nyamagabe]] kinyuze hejuru y’Umugezi wa Mwogo watumaga imigenderanire itagenda neza.Ni amasezerano y’imyaka itanu uyu muryango wagiranye na leta y’uko hazubakwa ibiraro bizahuza abaturage barenga miliyoni nk’imwe muri gahunda yo kurwanya ubukene buterwa n’uko ibyaro biri mu bwigunge.Minisitiri yavuze ko kubaka ibikorwaremezo byagize uruhare mu kuzamura ubukungu bw’igihugu nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu mwaka 1994, ibinakurura ishoramari mu nzego zitandukanye.<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/nyanza-hatashywe-ikiraro-cy-abanyamaguru-kirekire-muri-afurika-y-iburasirazuba</ref>Ubushakashatsi bwakozwe na Bridges to Prosperity n’abarimu bo muri za Kaminuza bwagaragaje ko ahubatswe ibiraro umusaruro w’abaturage wazamutseho 20% kubera ubuhahirane no kongera umusaruro mu mirimo itandukanye ibimburiwe n’ubuhinzi.Minisitiri yakomeje avuga ko "kubaka bene ibi bikorwaremezo kandi bigamije gusuzuma uburyo abaturage bakira indi mishinga igihugu kibafitiye, ngasaba abayobozi b’uturere twombi kukibungabunga uko bikwiriye."Nubwo mu mwaka 2019 ari bwo umushinga wo kubaka ibi biraro wamuritswe ku bufatanye na Minisiteri y’Ibikorwaremezo, iy’Imari n’Igenamigambi n’uturere, Bridge to Prosperity (B2P) imaze imyaka 10 ikorera mu [[Rwanda]].Umuyozi Mukuru wa B2P, yavuze ko kubaka ibi biraro byatewe n’ubushakashatsi bakoze bakabona ko mu bice by’ibyaro iterambere ritagenda neza ribangamiwe no kubura ibibahuza mu guha imbaraga ubuhahirane no kubona izindi serivisi.Ati "Twasanze abantu benshi baba mu byaro ariko ibintu bitagenda neza haba mu buhahirane, mu kujyana abana ku ishuri, kujya ku isoko n’ibindi. Twemeje ko tugomba kubikemura tububakira ibiraro bibahuza.U [[Rwanda]] ni igihugu cy’imisozi igihumbi kandi gitekanye aho imisozi n’imigezi bigaragaza uburanga bwacyo, bukarushaho kugaragara iyo imisozi ihuhwe n’ibyo biraro.
== Ibindi wamenya ==
Iki kiraro kitarubakwa kwambuka umugezi wa Mwogo byari bigoye cyane ku buryo iyo wuzuzwaga n’imvura hari n’ababiburiragamo ubuzima.Umuyobozi w’Akarere ka Nyanza avuga ko iri ari iterambere rifatika bagezeho rirengera n’ubuzima bw’abantu ndetse ko bafite na gahunda yo kubaka ibindi.Ati "Iki ni ikiraro cya gatanu dutashye, hari ibindi bine kandi tuzubaka muri uyu mwaka. Dufatanyije na B2P twakoze inyingo y’ibiraro 20 tuzubaka no mu mwaka utaha mu kurushaho guha imbaraga ubuhahirane.Koroshya ubuhahirane n’imigenderanire kw’iki kiraro bihamywa kandi na Mukanzige Eleda utuye mu Murenge wa Musange ho mu Karere ka Nyamagabe uvuga ko "Iyo Mwogo yabaga yuzuye, byanagoranaga kujya guhahira mu isoko rya Mucubira riri mu Murenge wa Cyabakamyi.<ref name=":0" />Igitekerezo cyo kubaka ibiraro cyavuye ku mugabo witwaga Ken Frantz wabonye ifoto y’abagabo bo muri Ethiopia bambuka ikiraro cyari cyangiritse ku mugezi wa ‘Blue Nile’ bakoresheje imigozi.Byatumye we na bagenzi be biyemeza kucyubaka ari nabwo batangije B2P nk’uburyo bwiza bwo kurwanya ubukene buterwa n’ubwigunge mu bice by’ibyaro, kugeza ubu ikaba imaze gusakara ku Isi hose.Umuyobozi Mukuru wa B2P ku Isi, Nivi Sharma yashimiye ubuyobozi bw’igihugu bwabafashije mu gushyira mu bikorwa uyu mushinga kuko "biratangaje kubona abayobozi bo mu nzego zo hejuru bava mu byo barimo bakaza kwita ku nyungu z’abaturage.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
<center></center>
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ikiraro]]
s434iiojub0vmix5p0vjbahs6pavtn2
Guhashya Malariya muri Gatsibo
0
14927
138378
127916
2026-09-17T10:11:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138378
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Anopheles stephensi.jpeg|thumb|Umubu wa Anophele utera agakoko gatera malariya.|288x288px]]
''Abatuye Umurenge wa Gatsibo mu Karere ka Gatsibo baravuga ko bamaze kumenya byimbitse uburyo bwo guhangana n’indwara ya Malariya ikunze kuhaba kubera guturira ibishanga.''
== Tumenye gahunda yo guhashya Malariya mukarere ka Gatsibo ==
[[Dosiye:Stagnant water in a residential area.jpg|thumb|Ibidendezi birekamo amazi bigakurura imibu y'ingore ya Anophele itera agakoko ka malariya.]]
[[Dosiye:Averting malaria by sleeping under an insecticide treated net.jpg|thumb|Kurara mu nzitiramibu ikoranye umuti ni uburyo bwo kwirinda kurumwa n'imibu itera agakoko gatera malariya.]]
Gatsibo nk’Umurenge ukora ku bishanga bitandukanye harimo icya Walufu mu Mudugudu wa Manishya mu Kagari ka Manishya ngo bituma abaturage bawutuye bibasirwa n’imibu itera malariya.N’ubwo ariko aka gace kagaragaramo malariya, abagatuye bavuga ko bamaze gusobanukirwa n’akamaro ndetse n’uburyo bwo kwirinda iyi ndwara ikunze kubibasira bikanatuma igabanuka.umwe mu bakorera ubuhinzi mu gishanga cya Walufu avuga ko kubera kuyirwara ndetse no kuyirwaza kenshi byamuteye ubukene none ubu akaba yariyemeje kuyirinda umuryango we.Ati ''“Ubu iwanjye ntitwabura mituweli cyangwa ngo hagire urara ataraye mu nzitiramubu. Malariya yigeze kutuzengereza ariko ubu igenda igabanuka, maze imyaka ibiri ntavuza iyi ndwara”.''<ref name=":0">{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/03/gatsibo-abaturage-bahugukiwe-ibanga-ryo-guhashya-malariya-aho-batuye/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-10 |archive-date=2023-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310095207/https://umuseke.rw/2023/03/gatsibo-abaturage-bahugukiwe-ibanga-ryo-guhashya-malariya-aho-batuye/ |url-status=dead }}</ref>Mukakalisa Marie Xavera nawe avuga ko yigize kwifuza kwimuka muri aka gace kubera kurwaza malariya kubera kuribwa n’imibu ituruka mu gishanga cya Walufu, ariko nyuma yaje kugirwa inama, amenya uko yakwirinda.Ati ''“Ubu nta mwana urara atari mu nzitiramibu, simbure mituelle cyangwa ngo hafi y’urugo hareke ibiziba, ubu turatekanye.”''Rugaravu Jean Claude, Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Gatsibo asaba abaturage kutirara bibwira ngo malariya yaragabanutse, cyane ko mu bihe by’imvura mu bishanga haba harimo amazi menshi akazana imibu itera Malariya.Ati ''“Imibu itera Malariya ishobora kuba yakororokeramo tubasaba kwirinda bihagije kuko byagira ingaruka ku buzima bwabo n’iterambere ry’igihugu.”''Agaragaza ko bafatanyije na Minisiteri ibishinzwe hari umushinga wo gutunganya ibishanga biherereye muri uyu murenge harimo icya Walufu mu rwego rwo kurinda abaturage indwara zirimo na Malariya.
== Ibindi Wamenya ==
[[Dosiye:Symptoms of Malaria whitebackground.png|thumb|Ibimenyetso by'amaralia]]
Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Ubuzima (RBC) gitangaza ko ibipimo byerekana ko yiganje mu Ntara y’i Burasirazuba no mu Majyepfo.Umuyobozi ushinzwe Porogaramu y’Igihugu yo kurwanya Malaria muri RBC,avuga ko hashyizweho ingamba zigamije guhashya Malariya.Ati ''“Dusaba ko buri wese yagira uruhare rukomeye mu kurwanya Malaria, nubwo imibare y’abayirwara igenda igabanuka mu [[Rwanda]].”''Dr Mbituyumuremyi avuga ko kuva mu mwaka wa 2019 kugera muri 2024 u [[Rwanda]] rwifuzaga kugabanya 50% by’abarwara Malariya n’abicwa nayo. Mu mwaka wa 2022 rwari rumaze kugabanyaho 76%, imibare iva kuri Miliyoni enye bayirwaraga icyo gihe igera ku bihumbi 990.<ref name=":0" />Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Ubuzima (RBC) gifite ingamba zihuriweho n’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye rishinzwe ubuzima ku Isi (OMS) ko mu mwaka wa 2030 bagomba kurandura indwara zititaweho uko bikwiye na Malariya.
[[Dosiye:Culex sp larvae.png|thumb|imibu]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Indwara]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
5x3eh1f1hg6bxvimiuyilgkrjd36tc0
Uruzi rwa Pager
0
15406
138448
119617
2026-09-17T10:41:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138448
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rivers_and_lakes_of_Uganda.png|right|thumb|236x236px| Inzuzi n'ibiyaga bya Uganda]]
[[Dosiye:A bloat of Hippos in Kazinga Channel, Western Uganda.jpg|thumb|Umugezi wa pageri ]]
'''Umugezi wa Pageri''' ni [[uruzi]] rubarizwa muri [[Ubugande|Uganda]] mu burasirazuba [[Afurika|bwa Afurika]] . Itemba igana mu majyaruguru y'igihugu kandi ihuza uruzi rwa Achwa .<ref>https://www.fox43.com/article/news/health/fox43-fitness-switchboard-yoga-columbia/521-6d254a0c-267f-4f44-be58-6613478da364</ref><ref>https://movieweb.com/the-magic-flute-musical-review/</ref><ref>https://rnli.org/news-and-media/2023/march/08/teddington-rnli-celebrates-international-womens-day</ref><ref>{{Cite web |url=https://rubengallego.house.gov/media-center/press-releases/rep-gallego-discusses-bill-protect-native-american-children-local |title=Archive copy |access-date=2023-03-20 |archive-date=2023-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320100248/https://rubengallego.house.gov/media-center/press-releases/rep-gallego-discusses-bill-protect-native-american-children-local |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.campbellrivermirror.com/news/if-i-can-go-i-go-nelson-er-doctor-saves-lives-in-his-spare-time/</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.prospectmagazine.co.uk/arts-and-books/forlorn-in-the-usa-the-boss-vs-the-fans |title=Archive copy |access-date=2023-03-20 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307164013/https://www.prospectmagazine.co.uk/arts-and-books/forlorn-in-the-usa-the-boss-vs-the-fans |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.themainemonitor.org/a-death-of-choice/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imigezi]]
95ld5os1iqrja4f1i7pfciwqco2mlqb
Umugezi wa Nyagak
0
15408
138379
99009
2026-09-17T10:11:58Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138379
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Aigua d'Ora 03.JPG|thumb|umugezi wa nyagak]]
'''Nyagak''' ni [[uruzi]] rubarizwa mu burengerazuba bwa Nile, Amajyaruguru ya Uganda .<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-drc-join-forces-to-restore-river-nyagak-catchment-area-3924672</ref><ref>https://ugandaradionetwork.net/story/two-women-drown-in-river-nyagak</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/category/news/west-nile-gets-connected-to-national-power-gr-146272</ref><ref>https://chimpreports.com/west-nile-connected-to-national-grid-after-20-years-of-erratic-power-supply/</ref>
== Aho biherereye ==
Umugezi wa '''Nyagak''' unyura mu Karere ka Zombo no mu Karere ka Aruwa . Ni uruzi rwuruzi rwa Ora, ruhuza iburasirazuba bwumujyi wa Okollo .
== Amashanyarazi ==
Amajyambere menshi y’amashanyarazi aherereye ku ruzi rwa Nyagak:
== Reba ==
* Sitasiyo ya Nyagak
* Nyagak II
* [[Dosiye:Bhorley waterfall of Dolakha and Tamakoshi river as seen from above.jpg|thumb|Umugezi nyakag]]Sitasiyo ya Nyagak III
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Imigezi]]
3vzo01hg9fqu4zq0tbg6cjza25n6743
Umugezi wa Semliki
0
15418
138021
131889
2026-09-16T16:46:35Z
CommonsDelinker
88
Removing [[:c:File:Topography_of_river_semliki.png|Topography_of_river_semliki.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:IronGargoyle|IronGargoyle]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Topography of river semliki.png|]].
138021
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river|name=Semliki River|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=Semliki River.jpg|image_size=|image_caption=|map=Rivers of South West Uganda.png|map_size=250|map_caption=Rivers of south west Uganda with the Semliki (center left).|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=<!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=Countries|subdivision_name1=[[Democratic Republic of the Congo|DR Congo]] (DRC)<br/>[[Uganda]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=|subdivision_name5=<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length={{cvt|313|km|mi|abbr=on}}<ref name="Waterway">{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/region|title=Waterway}}</ref>
{{cvt|140|km|mi|abbr=on}}<ref name="highlights">{{cite web|title=Highlights of the Uganda Atlas of Our Changing Environment, River Semliki – Lake Albert|url=http://nema-ug.org/atlas/atlas_pollution.pdf|publisher=National Environment Management Authority (NEMA) Uganda|accessdate=16 January 2013|archive-date=10 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610215648/http://nema-ug.org/atlas/atlas_pollution.pdf|url-status=dead}}</ref>|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=Near mouth|discharge1_min=|discharge1_avg=(Period: 1971–2000){{cvt|238.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="Nile River">{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/article/nile?catid=186&Itemid=496|title=Nile River|last=Eric|first=Tilman}}</ref>|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=[[Lake Edward]]|source1_location=[[Ishango]], DRC, [[North Kivu Province]]|source1_coordinates={{coord|00|08|25|S|29|36|04|E|display=inline}}<ref name="coords">Geolocation with Google Earth</ref>|source1_elevation={{cvt|997|m|abbr=on}}<ref name="derived">Derived from geolocation with [[Google Earth]].</ref>|mouth=[[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]|mouth_location=southeast of [[Bunia]], DRC, [[Ituri Province]]|mouth_coordinates={{coord|01|15|45|N|30|27|46|E|display=inline,title}}<ref name="coords"/>|mouth_elevation={{cvt|619|m|abbr=on}}<ref name="derived"/>|progression=|river_system=[[Nile River]]|basin_size={{cvt|35,087.6|km2|mi2|abbr=on}}<ref name="Nile River"/>|tributaries_left=Taiya|tributaries_right=Lamia, Ndugutu, Nyahuka, Kirumia|custom_label=|custom_data=|extra=}}
[[Dosiye:River_semliki.png|thumb|Ishusho yo mu kirere y'uruzi rwa semliki]]
'''Umugezi wa Semliki''' ( [[Igifaransa]] : ''Rivière Semliki'' ) ni uruzi runini, {{Convert|140|km|mi}} ndende, muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] (RDC) na [[Ubugande|Uganda]] muri [[Imiterere ya Afurika y'Iburasirazuba n'ibidukikije byaho|Afurika]] yo Hagati n'iy'Iburasirazuba. Itemba mu majyaruguru iva ku [[Ikiyaga cya Edward|Kiyaga cya Edward]] mu Karere ka Beni, Nord-Kivu, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo yirinda [[Umusozi wa Rwenzori|Imisozi ya Rwenzori]] iburyo bwayo (Iburasirazuba), isuka mu Kiyaga cya Albert mu gace ka Albertine Rift, Irumu Territory, Intara ya Ituri, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo ireba Imisozi y'Ubururu ibumoso bwayo mu burengerazuba. Umunwa wayo uri hafi y'Umudugudu wa Katolingo mu gace ka Kanara, akarere ka Ntoroko, [[Ubugande|muri Uganda]] . <ref name="Google Maps" /> Ku nkengero zayo zo hasi, izenguruka cyane igize igice cy'umupaka mpuzamahanga hagati ya RDC n'uturere tw'uburengerazuba bwa Uganda twa Bundibugyo na Ntoroko, hafi ya Pariki y'Igihugu ya Semuliki . <ref name="Google Maps">{{Cite web |year=2013 |title=Google Maps |url=https://maps.google.com/maps?ll=-0.140278,29.601111&spn=0.1,0.1&t=m&q=-0.140278,29.601111 |access-date=17 January 2013}}</ref>
[[Dosiye:View_of_Semliki_River_in_DRC_from_Uganda_-_1_Feb_2020.jpg|thumb|Ishusho y'uruzi rwa Semiliki muri Kongo]]
Kwiyongera kw'urubura ruri gushonga ruva ku misozi ya Rwenzori, ubworozi burenze urugero (overgrazing), n'izindi mpinduka zibaye mu kibaya cy'amazi, byatumye inkombe z'uruzi zisenyuka kandi inzira y'uruzi rugoramye mu gace cyo hepfo igenda ihinduka kenshi. Mu bice bimwe na bimwe, Uganda iratakaza ubutaka bugera kuri metero 10 (mu bunini bwa metero 33) ku mwaka ku ruhande rwayo rw'uruzi kubera isenyuka ry'inkombe, kandi umucanga uturuka mu ruzi rwa Semliki uragenda wuzuza igice cy'amajyepfo y'Ikiyaga cya Albert. Ahandi naho, ni Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (DRC) itakaza ubutaka, kuko impinduka mu nzira y'uruzi zihindura aho umupaka ugaragara ko uherereye. <ref>{{Cite news |date=11 November 2009 |title=Changing River Course Alters Uganda-DR Congo Border |url=https://www.independent.co.uk/environment/changing-river-course-alters-ugandadr-congo-border-1818532.html |access-date=11 November 2009 |work=The Independent |location=London}}</ref>
== Isomo ==
[[Dosiye:River-semliki-uganda.jpg|thumb|Uruzi Semliki - Umupaka uhuza Uganda na DRC - ufite uburebure bwa kilometero 140 (mi 87), muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] (RDC) na [[Ubugande|Uganda]] muri [[Imiterere ya Afurika y'Iburasirazuba n'ibidukikije byaho|Afurika]] yo Hagati n'iy'Iburasirazuba. Ubwiyongere bw'urubura ruturuka ku kibaya cya Rwenzoris, uburozi bukabije, n'izindi mpinduka ku mugezi byateje isuri n'impinduka nyinshi ku nzira y'uruzi rugenda rutemba.]]
Umugezi wa Semliki utangirira hafi ya Ishango (RDC) mu majyaruguru y'ikiyaga cya Edward hanyuma uhita winjira [[Pariki y’Ibirunga ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|muri Pariki y'Igihugu ya Virunga]], aho unyura mu gice kinini cy'inzira yayo yo hejuru. Umuhanda wa A-109 uri hagati ya Mpondwe (Uganda) na Beni (RDC) uri [[wiktionary:right bank|iburyo]], rimwe na rimwe uri hafi ndetse rimwe na rimwe uri kure, mu gihe uruzi runyura muri pariki. Mu majyepfo y'uburasirazuba bwa Beni, uruzi runyura munsi y'umuhanda wa A-109 rugakomeza rugana mu majyaruguru. Kuri iyi ngingo, umugezi uri mu burengerazuba bwa Mount Baker (Kiyanja) muri Pariki y'Igihugu y'imisozi ya Rwenzori muri Uganda. <ref name="Google Maps"/>
Mbere yo kuva muri pariki, uruzi runyura munsi y'undi muhanda uhuza umudugudu wa Oicha muri DRC n'imidugudu iri mu kibaya cya Semliki mu burengerazuba bw'umupaka wa DRC – Uganda n'umujyi wa Bundibugyo muri Uganda. Munsi y'aho umuhanda wambukiranya, uruzi ruva muri Pariki ya Virunga rukanyura ku nkengero z'iburengerazuba bwa Pariki y'Igihugu ya Semuliki (Uganda). Aha uruzi ruhinduka umupaka hagati ya DRC na Uganda, kandi rukomeza kuba umupaka w'igice kinini cy'uruzi. Uko uruzi ruva muri Pariki ya Semuliki, rwegera Pariki y'Igihugu ya Sempaya n'Ishyamba rya Toro, byombi biri muri Uganda. Ugeze aho rwageze, uruzi rutemba mu burengerazuba bw'umupaka mpuzamahanga rwinjira mu majyepfo y'ikiyaga cya Albert ku gace k'amajyepfo y'uburasirazuba bwa Bunia (RDC). <ref name="Google Maps"/>
== Abantu ==
Amoko abiri y’ingenzi muri ako karere ni ubwoko bwa Amba (Baamba, Bwamba) n’ubwa Bakonjo (Konjo). <ref name="Chege">{{Cite web |last=Chege |first=Florence |display-authors=etal |year=2002 |title=Kibale and Semuliki Conservation and Development Project |url=http://cmsdata.iucn.org/downloads/kscdp_final.pdf |access-date=18 January 2013 |publisher=International Union for Conservation of Nature (IUCN) |pages=21–22}}</ref> Abantu bo mu kibaya cya Semliki barimo Batuku, aborozi b’inka bafite amashyo yabo arisha mu byatsi byo ku nkengero z’uruzi. <ref name="GRID-Arendal">{{Cite book |title=Transboundary and Cross-Border Environmental Issues: Uganda |url=http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf |publisher=GRID-Arendal |pages=138–40 |access-date=17 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203943/http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead}}</ref> <ref name="WWF">{{Cite web |title=Semuliki River Catchment and Water Resources Management |url=http://wwf.panda.org/who_we_are/wwf_offices/kenya/solutions/index.cfm?uProjectID=9F0822 |access-date=18 January 2013 |publisher=WWF}}</ref> Uduce duto [[Abatwa|tw’Abatwa]] (pygmies), basanzwe ari [[Ubuhigi mu Rwanda|abahigi b’amashyamba]], nabo batuye muri icyo kibaya. <ref name="Chege" />
== Ibimera n'inyamaswa ==
Muri Pariki y'Igihugu ya Semliki, ishyamba risa n'iryo mu kibaya [[Umugezi wa Congo|cy'uruzi rwa Kongo]] . ''Cynometra alexandri'', ubwoko bw'ibiti byo mu turere dushyuha, ni bwo bwiganje ariko buvanze n'ibindi biti n'ibishanga. Imvura igwa buri mwaka muri iri shyamba rishyuha ingana na {{Convert|1500|mm|in}} . <ref name="Chege"/>
Amoko y'inyoni arenga 400, harimo ishyamba ry'inzitane, Sassi's olive greenbul, n'ubwoko icyenda bwa hornbill bukunze kugaragara muri pariki, kimwe n'amoko arenga 490 y'ibinyugunyugu. <ref>{{Cite web |title=Species Records and Additions | Semuliki National Park | semulikibutterflies |url=https://www.semulikibutterflies.com/species-records-additions |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117163740/https://www.semulikibutterflies.com/species-records-additions |archive-date=2023-01-17 |access-date=2023-01-17}}</ref> Mu nyamaswa zo muri pariki harimo inzovu, ingwe, injangwe y'izahabu yo muri Afurika, imbogo, imvubu, injangwe, n'inkende zo mu bwoko bwa pygmy scaly-tailed flying squirrels . <ref name="Chege"/>
Mu nzira yayo, Semliki igwa hafi 300 m (1.000 ft) binyuze mu miraba myinshi, kandi ibi bitandukanya ubwoko bw'amafi yo [[Ikiyaga cya Edward|mu kiyaga cya Edward]], menshi muri yo nta handi yabonetse, ugereranije n'ayaboneka inyuma y'uruzi mu kiyaga cya Albert (n'Uruzi rwa [[Nili]] ). <ref name="Dumont2009">{{Cite book |last=Dumont, H.J. |year=2009 |title=The Nile |publisher=Springer Science + Business Media B.V |isbn=978-1-4020-9725-6 |editor-last=H.J. Dumont |series=Monographiae Biologicae |volume=89 |pages=1–21 |chapter=A Description of the Nile Basin, and a Synopsis of Its History, Ecology, Biogeography, Hydrology, and Natural Resources}}</ref>
== indangamasoko ==
{{Reflist|30em}}{{Rivers of Uganda}}
[[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]]
4z9aew8ovsgelviqcloh5bzrltin2qw
Albertine Rift Conservation Society
0
15454
138090
122202
2026-09-17T08:23:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138090
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ibuye ricako amazi y'isoko rya Nyabihondo.jpg|thumb|Umuryango uharanira kubungabunga ibidukikije]]
ARCOS Network ni umuryango uharanira kubungabunga ibidukikije no guteza imbere imibereho myiza y’abaturage mu bihugu bihurira mu muhora wa Albert (Albertine Rift) .
== Ibyo wamenya k'Umuryango wa ARCOS ==
Umuryango utegamiye kuri leta ubungabunga ibidukikije, ARCOS ( Albertine Rift Conservation Society), wahamagariye abatuye mu bihugu bya [[Afurika]] gushyira hamwe imbaraga mu kubungabunga imisozi n’ibidukikije, kuko iterambere ritabyubakiyeho ridashoboka.Ni ibyagarutsweho mu nama y’iminsi itatu yabereye i [[Kigali]] mu mwaka ushize, igamije kungurana ibitekerezo n’ubunararibonye ku baturage baturiye ibice by’imisozi ya [[Afurika]], hagamijwe kubungabunga ibidukikije.Abenshi mu bayitabiriye ni abaturage baturutse mu bihugu bitandukanye, bahagarariye amakoperative abungabunga ibidukikije akanabibyaza umusaruro mu bucuruzi.uhagarariye koperative ihinga [[ikawa]] mu [[Akarere ka Kirehe|karere ka Kirehe]], Koakaki, yashimiye ARCOS Network aho imaze kubageza mu bijyanye no kubahugura no kubungura ubumenyi ku kubungabunga imisozi bahingaho.<ref name=":0">https://igihe.com/ibidukikije/article/umuryango-arcos-wagaragaje-ko-iterambere-ryirengagije-ibidukikije-muri-afurika</ref>Ati “Dushimira cyane ARCOS kuko twagize aho tuva n’aho tugera ndetse mbasha kubwira n’itsinda rinini turi hamwe ahangaha ko nibakomeza gukorana na ARCOS tuzagera kuri byinshi.”koperative yatangiye gukorana na ARCOS Network yeza toni 73 z’ikawa mu mwaka 2017, ariko ubu bakaba bageze ku musaruro ungana na toni 400. Bamaze no gutera ibiti 300 000 bivangwa n’imyaka, hagamijwe kubungabunga ibidukikije.Umuyobozi wa ARCOS Network ,yasezeranyije abitabiriye iyi nama ko ARCOS Network yiteguye gufatanya n’ibihugu bya [[Afurika]] mu kubungabunga imisozi yawo.Ati “Ni na yo mpamvu no muri iyi nama turimo kuganira ukuntu ibikorwa by’imiryango y’abaturage koko yabungabunga ibidukikije ntibishingire kuvuga gusa ngo harimo kwiteza imbere.”Yabasabye kandi kwimakaza gukora ibibateza imbere ariko bakanabungabunga ibidukikije.<ref name=":0" /><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cv242l08k92o</ref>Kuko ntushobora kwiteza imbere ku buryo burambye, ibidukikije ari na byo ukuramo uwo mutungo no kugira ngo mwiteze imbere,mutabibungabunze ngo mubifate neza.Mu [[Rwanda]] umaze gukorana n’imiryango isanga 30 000 hagamijwe kubaka ibikorwa biyiteza imbere hanabungwabungwa imisozi n’ibidukikije bindi muri rusange.
== Ibindi Wamenya kuri ARCOS ==
Umuyobozi Mukuru ushinzwe ubutaka, amazi n’amashyamba muri Minisiteri y’Ibidukikije,yashimiye uruhare rwa ARCOS Network mu kubungabunga ibidukikije, abizeza ubufatanye buhoraho.Tariki 11 Ukuboza buri mwaka, ARCOS Network yifatanya n’isi mu kwizihiza umunsi mpuzamahanga wo kubungabunga imisozi. Insanganyamatsiko y’umwaka washize yigira iti ”Umugore ashobora kwimura imisozi.“Kuva uyu muryango watangira mu myaka 27 ishize, washyize imbaraga mu kongerera ubumenyi abaturage bo mu bihugu ikoreramo, ndetse n’imiryango itegamiye kuri Leta.Ibihugu byahagarariwe muri iyi nama ni [[Ubugande]], [[Kenya]], [[Tanzaniya]], Sudan y’Epfo, Ethiopia, [[Uburundi]], Repubulika Iharanira Demokarasi ya [[Kongo|Congo]] ([[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|RDC]]), Cameroun, [[Zambiya|Zambia]], Lesotho, [[Malawi]], [[Nigeri|Nigeria]], Benin, Maroc ndetse n’u [[Rwanda]] rwayakiriye.<ref name=":0" /><ref>https://igihe.com/ibidukikije/article/u-rwanda-rwakiriye-inama-itangirizwamo-ihuriro-rigamije-kuvuguta-umuti-w</ref>Iyi nama yakurikiwe n’imurikabikorwa ryakozwe n’abaturage bayitabiriye, basobanurira abayitabiriye umusaruro w’ibyo bakorera mu ma koperative babarizwamo n’uruhare rw’ibyo bakora mu kubungabunga ibidukikije.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
t5dyp7dobksbuvtubrjgdaumvn5ht3b
Ibimera byugarijwe no gushiraho muri Afurika yo hagati
0
15477
138506
120489
2026-09-17T11:02:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138506
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igiti 5140.jpg|thumb|Gutera igiti|220x220px]]
Kimwe cya gatatu cy'ibimera byo mu karere k'[[Afurika]] yo hagati biri gukendera bishiraho, nkuko bikubiye mu bushakashatsi bushya.
== Ibyo Wamenya ==
[[Dosiye:Adansonia digitata.jpg|thumb|igiti]]
[[Dosiye:Desert (9).jpg|thumb|ibiti mubutayu]]
[[Dosiye:Eiche bei Graditz.jpg|left|thumb]]
Igice kinini cy'uburasirazuba bw'[[Afurika]], Ethiopia, ndetse n'ibice bimwe bya Tanzania n'ibya Repubulika ya Demokarasi ya [[Kongo]] ni byo byugarijwe bikomeye, bishobora gutakaza ibirenga 40% by'ibimera.Bimwe mu bimera byugarijwe no gushiraho harimo ibiti, ibyatsi ndetse n'ibyo mu muryango umwe n'imizabibu.Ibyo byago byo gushiraho kw'ibimera biterwa n'ibirimo; itemwa ry'amashyamba, kwiyongera kw'abaturage ndetse n'imihindagurikire y'ikirere, nkuko abahanga muri siyansi babivuga.Thomas Couvreur wo mu kigo cy'Ubufaransa cy'iterambere rirambye akaba ari na we wayoboye itsinda ryakoze ubu bushakashatsi,<ref name=":0">https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-50499863</ref>yagize ati:"Urusobe rw'ibinyabuzima rutanga ibyiza bitabarika ku bantu kandi kubura urwo rusobe bishyize mu kaga ejo hazaza hacu".Yongeyeho ko ibura ry'urusobe rw'ibinyabuzima rizaba ikibazo cy'umwihariko mu karere k'[[Afurika]] yo hagati.Ati: "Ni akarere karimo urusobe rutangaje rw'ibinyabuzima ariko gafite ingorane zikomeye mu mibereho y'abantu na politiki kandi kitezwemo kwiyongera kwihuse kw'abaturage mu myaka ibarirwa muri za mirongo iri imbere".
== Icyo Ubushakashatsi bwabonye ==
Ibyavuye m'ubushakashatsi, byatangajwe mu kinyamakuru cy'ubushakashatsi muri siyansi cya ''Science Advances'', byagezweho hagendewe ku buryo bwavuguruwe bwo kugenzura ibyago byo gushiraho.Ubusanzwe amagenzura y'ibimera n'ibisimba byugarijwe no gushiraho atangazwa ku rutonde ruzwi nka ''The Red List of Threatened Species.''Urwo rutonde rutangazwa n'ishyirahamwe mpuzamahanga ryo kubungabunga ibidukikije ruzwi mu Cyongereza nka ''International Union for Conservation of Nature'' (IUCN).Kugeza ubu, hafi inyamabere icyenda muri buri nyamabere 10. na 2/3 by'inyoni byaragenzuwe.Ariko ibitagera ku 8% by'ibimera (indabo n'ibindi bimera, ukuyemo urubobi ('mousses') na 'algues') ni byo bimaze kugenzurwa.<ref name=":0" />Abashakashatsi bakoresheje uburyo busa ariko bwihuse kurushaho mu kugenzura ibyago byo gushiraho ku moko y'ibimera arenga 20,000.Basanze 33% by'amoko y'ibimera ashobora kuzibasirwa no gushiraho, naho ibindi bingana na kimwe cya gatatu bikaba imbonekarimwe, bikaba byazugarizwa no gushiraho mu gihe cya vuba kiri imbere.Bavuga ko biterwa ahanini n'ibikorwa bya muntu birimo nko gutema amashyamba, impinduka mu mikoreshereze y'ubutaka, ubwiyongere bw'abaturage, iterambere mu bukungu n'imihindagurikire y'ikirere.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibimera]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
jmuxvrsqdoq387kkd8vu45jn2v55ovy
Igishanga cya Gikondo
0
15579
138326
99723
2026-09-17T09:44:23Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138326
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igishanga mu Rwanda.jpg|thumb|Igishanga]]
Ubushakashatsi bwerekana, ubwinshi bw’ibishanga muri Kigali bwavuye kuri kilometero kare 100 bugera kuri kilometero kare 77.
== Ibyo wamenya ==
Ibishanga bigomba kuvugururwa mu mujyi wa [[Kigali]] biri kuri kilometero kare 15, bingana na 20%, ibishanga bisabwa gukoreshwa mu buryo burambye bingana na 29%, ibishanga byo kubungabunga 38% naho ibindi bikazashyirwamo ibikorwa by’imyidagaduro.Itegeko rigena ko mu bishanga hatubakwa, ariko nk’inyubako zirebana n’ubukerarugendo zishobora gutangirwa uburenganzira na Minisiteri ifite kurengera ibidukikije mu nshingano.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/leta-igiye-kwishyuza-amafaranga-yatanzwe-nk-ingurane-mu-gishanga-cya-gikondo</ref>REMA ivuga ko inkunga ituruka ku kigo cyita ku bidukikije ku isi (GEF) binyuze muri Banki y’Isi izafasha kubungabunga ibishanga byangiritse mu Mujyi wa [[Kigali]], bikaba byari byitezweho ko u [[Rwanda]] rwagombaga guhabwa miliyoni 7 z’amadolari muri uwomushinga.abantu bari bafite inganda mu gishanga cya Gikondo cyari cyarahinduwe icyanya cy'inganda, ariko ziza kwimurwa, zijyanwa mu cyanya inganda zagenewe i Masoro mu Karere ka Gasabo.<ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/article/kigali-i-gikondo-aharimo-kwimurwa-inganda-hagiye-gukorwa-ikiyaga</ref>Ni umushinga watangiye ahagana mu mwaka wa 2013, kugira ngo hatunganywe hashyirwe ubusitani bw’icyitegererezo n’ibindi bikorwa nyaburanga. Wagombaga kurangira mu mwaka wa 2016, gusa ukomeza kugenda wigizwa inyuma bitewe n’ubushobozi buhambaye byasabaga.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
tdon5cx63i2nmg2yd5ipktof9amriel
Igishanga cya Mugogo
0
15587
138165
117499
2026-09-17T08:43:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138165
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:2013-06-05 05-58-18 Rwanda Kigali - Nyabugogo.JPG|thumb|Igishanga cya nyabugogo]]
Ikibaya cya Mugogo kiri ku buso bwa Hegitari 79.
== Ibyo wamenya ku Igishanga cya Mugongo ==
[[Dosiye:Igishanga cya kacyiru.jpg|thumb|164x164px]]
Abakorera mu gishanga cya Mugogo bakomeje kwibaza uko bazakomeza bahangana n’ibihe biri imbere mu bijyanye n’imirire, bitewe n’uko amazi y’imvura ikomeje kugwa akarengera igishanga, bikaba bitaborohera kubona uburyo bahinga.Abatuye mu ngo zegereye icyo gishanga cya Mugogo, bafite impungenge z’uko igihe nkicyi cy’itumba turimo, imvura irimo igwa ari nyinshi nabwo amazi ashobora kuzaba menshi kurushaho,bakisanga yageze mu ngo zabo.Ukurikije uburyo imvura irimo igwa muri iyi minsi, yangije kiriya kibaya, bigaragaza ko hakiri icyuho gikomeye mu kubona igisubizo cyaho kirambye mukukibungabunga.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/musanze-igishanga-cya-mugogo-cyaherukaga-gutunganywa-cyongeye-kurengerwa-n-amazi</ref>Abahanga bagiye basesengura ndetse n’inyigo zagiye zikorwa, bikagaragara ko gukemura kiriya kibazo bikiri ingorabahizi, bigomba guhera ku gukumira amazi aturuka mu misozi miremire harimo nk'imisozi yo muri Nyabihu no mu birunga; ndetse kandi na Leta ikaba hari imishinga yanatangiye gushyira mu bikorwa.Minisiteri ibifite mu nshingano, mukwita no kwiga kuri kiriya kibazo cy’ikibaya cya Mugogo cyuzura, kiri mu byihutirwa Leta irimo gushakira ingengo y’imari yo kugikemura no gushaka igisubizo kirambye.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
kt255nb0vwmvihvr1p47tfgg89mm7wn
Igishanga Cya Bugugu
0
15589
137901
119685
2026-09-16T12:46:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137901
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igishanga cya Nyabicwamba.jpg|thumb|Igishanga]]
Igishanga cya Bugugu kigabanya Umurenge wa Kigabiro na Rubona.
== Ibyo Wamenya ku Igishanga cya Bugugu ==
Igishanga cya Bugugu kitaratunganywa bagiraga ubwoba bwo guhinga ahantu hanini kuko nta mazi ahagije yari ahari.Abahinzi bavuga ko nyuma y’uko iki gishanga gitunganyirijwe,Igishanga cya Bugugu cyikongerwamo amazi, bongereye ubuso buhingwamo kuko babonaga ikibazo cy’amazi gikemutse.Igishanga cya Bugugu kitaratunganywa cyahingwagamo n’abahinzi 900 ariko bariyongereye bagera ku kigero cya 1 200. Umusaruro wo mu bihembwe, urugero bibiri bishize wikubye ku inshuro ebyiri kuko wavuye kuri toni 3 kuri hegitari ugera kuri toni 5.3, hakaba hari umuhigo w’uko umusaruro uzagera kuri toni 7 kuri hegitare.Ubu bari muri gahunda yo kwagura imirima ikaba migari kuko amazi ahagije.<ref>{{Cite web |url=https://panorama.rw/rwamagana-gutunganya-igishanga-cya-bugugu-i-byabongereye-umusaruro/ |title=Archive copy |access-date=2023-03-22 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322144016/https://panorama.rw/rwamagana-gutunganya-igishanga-cya-bugugu-i-byabongereye-umusaruro/ |url-status=dead }}</ref>Kuri ubungubu nukuvuga ngo batangiye guhinga neza n’amazi babona ahagije kuko ibihembwe bibiri bishize, umusaruro waboneka kuri hegitare nawo wariyongereye kuko amazi yabonetse n’abatabiraga ibijumba hafi binjiye mu buhinzi bw’umuceri.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
1de9ltrzyruwml9bd1cl3z3twve96i9
Maghreb de Fès
0
15637
138046
115469
2026-09-17T08:15:29Z
Makenzis
12672
/* Icyubahiro */
138046
wikitext
text/x-wiki
'''Maghreb de Fès''' <ref>{{Cite web |title=Site officiel du MAS |url=http://masfoot.ma/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915150925/http://masfoot.ma/ |archive-date=15 September 2017 |access-date=26 April 2020 |website=MAS |language=ar}}</ref> ni ikipe y'umupira w'amaguru wa bigize umwuga muri Maroke ifite icyicaro i Fez, ikora amarushanwa muri Botola, indege y'ambere y'umupira w'amaguru wa Maroke .
Iyikipe yashinzwe mu 1946. <ref>{{Cite web |title=تاريخ كرة القدم – FRMF |url=https://frmf.ma/histoire-du-football-au-maroc/ |access-date=2022-03-06 |language=ar}}</ref> Iyi ikipe yari isanzwe yambara ibikoresho byo murugo kuva yatangira. Maghreb de Fès ni ikipe izwi cyane kubera gutsinda igice cyayo cyumupira wamaguru, izwi cyane mugihugu ndetse no hanze yacyo. Iyi kipe yakinnye imikino yayo iwayo muri 45,000 Stade Fez iri mumujyi wa Fez kuva 2007 <ref>{{Cite web |last=almaghribtoday |title=almaghribtoday |url=https://www.almaghribtoday.net/1229/142405-المغرب-الفاسي-تاريخ-عريق-وحُلم-لم-يتحقق-بعد-بالصعود-إلى-دوري-القسم |access-date=2022-03-06 |website=Almaghribtoday |language=ar-aa}}</ref>
Maghreb de Fès yigaragaje nk'imbaraga zikomeye mu mupira w'amaguru muri Maroc ndetse no muri Afurika mu kinyejana cya 20. Mu mupira wamaguru mu gihugu, iyi kipe yatwaye ibikombe 10; 4 Amazina ya Botola, 4 Igikombe cy'intebe ya Maroke na Botola 2 (icyiciro cya kabiri cya Maroke) kabiri. Mu marushanwa yo ku mugabane no ku isi, Maghreb Fez yatwaye ibikombe 2; igikombe kimwe cya CAF Confederatiyo Igikombe kimwe na CAF .
== Amateka ==
[[Dosiye:Raja_de_Casablanca_vs_Maghreb_de_Fes,_November_09_2008-05.jpg|right|thumb|368x368px| Maghreb Fez na Raja muri 2008]]
== Ikipe y'ubu ==
{| border="0"
| style="background-color:#FFFFFF;vertical-align:top;" |
{| class="wikitable football-squad nogrid" style="display:inline-table;"
|+ id="225" |
! scope="col" style="; " |<u>nomero</u>
! scope="col" style="; " |<abbr title="Position">umwanya.</abbr>
! scope="col" style="; " |igihugu
! scope="col" style="; " |umukinnyi
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |1
| style="text-align: center" |[[Goalkeeper (association football)|<abbr title="Goalkeeper">GK</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Zouhair Laaroubi]]</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |2
| style="text-align: center" |[[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Youssef Aguerdoum</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |3
| style="text-align: center" |[[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Yassine Rami</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |4
| style="text-align: center" |[[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Nabil Marmouk</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |—
| style="text-align: center" |[[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Abdessamad Choukri</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |8
| style="text-align: center" |[[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Salaheddine Alami</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |9
| style="text-align: center" |[[Forward (association football)|<abbr title="Forward">FW</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Gabon.svg|link=|alt=Gabon|border|20x20px]] </span>[[Gabonese Football Federation|GAB]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Abdou Atchabao]]</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |—
| style="text-align: center" |[[Forward (association football)|<abbr title="Forward">FW</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Ayoub Lakhdar</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |10
| style="text-align: center" |[[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Ayoub Ouadrasi]]</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |12
| style="text-align: center" |[[Goalkeeper (association football)|<abbr title="Goalkeeper">GK</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Hamza El Ichaoui</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |13
| style="text-align: center" |[[Goalkeeper (association football)|<abbr title="Goalkeeper">GK</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Aymane Majid</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |7
| style="text-align: center" |[[Forward (association football)|<abbr title="Forward">FW</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Soufiane Lagzir]]</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |15
| style="text-align: center" |[[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Mohamed Hamami</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |16
| style="text-align: center" |[[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Salaheddine Ben Marzouka</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |17
| style="text-align: center" |[[Forward (association football)|<abbr title="Forward">FW</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Lahcen Gourbi</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |18
| style="text-align: center" |[[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Haytem Aina</span>
|}
| style="background-color:#FFFFFF;vertical-align:top;" |
{| class="wikitable football-squad nogrid" style="display:inline-table;"
|+ id="418" |
! scope="col" style="; " |<u>nomero</u>
! scope="col" style="; " |<u>ikipe</u>
! scope="col" style="; " |igihugu
! scope="col" style="; " |umukinnyi
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |21
| style="text-align: center" |[[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Hamza El Janati</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |23
| style="text-align: center" |[[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Ahmed Gnzar</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |24
| style="text-align: center" |[[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Khalid Baba</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |25
| style="text-align: center" |[[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Oussama Amine</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |26
| style="text-align: center" |[[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Côte_d'Ivoire.svg|link=|alt=Ivory Coast|border|23x23px]] </span>[[Ivorian Football Federation|CIV]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Banfa Sylla</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |27
| style="text-align: center" |[[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Gabon.svg|link=|alt=Gabon|border|20x20px]] </span>[[Gabonese Football Federation|GAB]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Louis Ameka]]</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |29
| style="text-align: center" |[[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Souhail Yechou</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |30
| style="text-align: center" |[[Forward (association football)|<abbr title="Forward">FW</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Saifeddine Bouhra]]</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |40
| style="text-align: center" |[[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Tarik Asstati</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |77
| style="text-align: center" |[[Defender (association football)|<abbr title="Defender">DF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Bilal El Ouadghiri</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |90
| style="text-align: center" |[[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Mohammed El Fakih]]</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |95
| style="text-align: center" |[[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Alae-Eddine Bouchenna</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |98
| style="text-align: center" |[[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Ismael Benktib]]</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |—
| style="text-align: center" |[[Goalkeeper (association football)|<abbr title="Goalkeeper">GK</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=Morocco|border|23x23px]] </span>[[Royal Moroccan Football Federation|MAR]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">[[Abdelali Mhamdi]]</span>
|- class="vcard agent"
| style="text-align: center" |—
| style="text-align: center" |[[Midfielder|<abbr title="Midfielder">MF</abbr>]]
| style="padding-right:15px;" |<span style="white-space:nowrap"><span class="flagicon">[[File:Flag_of_Nigeria.svg|link=|alt=Nigeria|border|23x23px]] </span>[[Nigeria Football Federation|NGA]]</span>
| style="padding-right:15px;" |<span class="fn">Egah Saviour</span>
|}
|}
== Abaterankunga ==
Itsinda rishyigikiye kumugaragaro rya MAS ni Ingwe Zica. Yashinzwe mu 2006. <ref>{{Cite web |date=2019-10-17 |title="إلترات" المغرب الفاسي تحتفل بذكرى التأسيس |url=https://www.hespress.com/إلترات-المغرب-الفاسي-تحتفل-بذكرى-ال-521482.html |access-date=2022-03-06 |website=Hespress - هسبريس جريدة إلكترونية مغربية |language=ar}}</ref>
== Icyubahiro ==
* '''Shampiyona yambere ya Maroc''' <ref>{{Cite web |title=Morocco - List of Champions |url=https://www.rsssf.org/tablesm/marochamp.html |access-date=2022-09-19 |website=[[RSSSF]]}}</ref>
:: '''Abatsinze (5):''' 1965, 1979, 1983, 1985, 2026
:: Kwiruka : 1961, 1969, 1973, 1975, 1978, 1989, 2011
* '''igikombe cya Trône''' <ref>{{Cite web |title=Morocco - List of Cup Finals |url=https://www.rsssf.org/tablesm/marocuphist.html |access-date=2022-09-19 |website=[[RSSSF]]}}</ref>
:: '''Abatsinze (4):''' 1980, 1988, 2011, 2016
:: Kwiruka : 1966, 1971, 194, 1993, 2001, 2002, 2008, 2010
* '''Icyiciro cya kabiri cya Marocke'''
:: '''Abatsinze (2):''' 1997, 2006
* '''Igikombe cya Confederation Cup''' <ref>{{Cite web |title=CAF Cup and Confederation Cup |url=https://www.rsssf.org/tablesa/af3.html |access-date=2022-09-19 |website=[[RSSSF]]}}</ref>
* '''CAF Igikombe Cyiza''' <ref>{{Cite web |title=African Super Cup |url=https://www.rsssf.org/tablesa/afsup.html |access-date=2022-09-19 |website=[[RSSSF]]}}</ref>
:: '''Abatsinze (1):''' 2012
== Imikorere mumarushanwa ya CAF ==
* '''CAF shampiyona : kugaragara 1'''
* '''Igikombe cya Afurika cya Champions Club : imikino 2'''
* '''Igikombe cya CAF Confederation Cup : kugaragara 5'''
== Abayobozi ==
== Amakipe ahanganye ==
* [[Wydad de Fès|Wydad Fez]] (Derby)
* [[CODM Meknes]] (Rivalry)
* [[ASFAR (club y'umupira w'amaguru)| ASFAR (football club)]]
* [[ES Tunis]] (Rivalry)
== Reba ==
{{Reflist}}
eostfww48l9kygsgog4d0vfdib9piyu
Gusubiranywa kwa Ashyamba mu myaka 10
0
15678
138360
115786
2026-09-17T10:01:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138360
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Gusubirana.jpg|thumb|Gusubirana kw'Aamashyamba.|305x305px]]
Leta y’u [[Rwanda]] yashyize imbaraga mu gutera amashyamba no gusubiranya aho yahoze, gahunda yatangiwe mu mwaka wa 2009.
== Ibyo Wamenya ku Gusubiranywa kwa Amashyamba ==
[[Dosiye:Igiti 5123.jpg|thumb|Gutera Ibiti|300x300px]]
Mu mwaka wa 2011 ni bwo u [[Rwanda]] rwiyemeje kuba rwasubiranyije hegitari miliyoni ebyiri zahozeho amashyamba kandi mu mwaka 2020 byagombaga kuba byaragezweho.U [[Rwanda]] ni kimwe mu bihugu bya mbere byashyize mu bikorwa gahunda yari igamije gusubiranya hegitari miliyoni 150 zahozeho amashyamba akaza kwangizwa ku Isi, zigasubiranywa bitarenze mu mwaka wa 2020.Iyo gahunda yagiye itanga umukoro wo gusubiranya hegitari miliyoni 350 z’amashyamba aho yahoze kugeza mu gihe cyo mu mwaka wa 2030.Ibice biteweho amashyamba mu [[Rwanda]] bigira uruhare rukomeye mu gufasha igihugu guhangana n’imihindagurikire y’ikirere, kurwanya imirire mibi n’ibindi.U Rwanda ruri muri gahunda y'icyerecyezo cy’imyaka 30 kizageza mu mwaka 2050. Muri iki gihe u [[Rwanda]] rufite gahunda yo kuzaba ruri mu bihugu bikize ku Isi ariko kikagumana umwimerere wacyo wo kubungabunga ibidukikije, mu kwirinda ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20230323170434/https://www.igihe.com/ibidukikije/article/uko-imbaraga-zatumye-amashyamba-yangijwe-imyaka-amagana-asubiranywa-mu-myaka-10</ref>Kimwe mu bizafasha muri iyo gahunda, harimo gukomeza gutera amashyamba no gusazura amashyamba ashaje, ari nako habaho kurengera ibidukikije bishyira mu igenamigambi ry’imijyi n’ahandi hantu hahurira abantu benshi mu [[Rwanda]].Mu kwirinda ko haterwa ibiti bibonetse byose, hashyizweho ibigo bituburirwamo imbuto z’ibiti,Mu gishushanyombonera cy’imikoreshereze y’ubutaka,gitegeka imijyi yose y’u [[Rwanda]] n’udusantere guteganya ahantu hahariwe guterwa ibiti n’ibikorwa bitangiza ibidukikije.
== Ibindi wamenya ==
[[Dosiye:Amasa1.jpg|thumb|Amashyamba.|288x288px]]
Leta y’u [[Rwanda]] Nubwo intego yo gutera amashyamba n’ibiti byinshi ari ukubungabunga ibidukikije hari nagahunda yogushaka ko binabyazwa umusaruro, bikungukira ababikora.Guverinoma yashyizeho uburyo bwihariye bw’imicungire y’amashyamba, hifashishijwe abikorera.Mu mwaka wa 2019, Minisiteri y’Ibidukikije yatangije uburyo bwiswe (Private Forest Management Units).<ref name=":0" /> Kuri ubu hegitari 23.456,15 zingana na 38.4 % by’amashyamba ya Leta acungwa n’abikorera.Ubukerarugendo gakondo bw’u [[Rwanda]] ni za pariki kandi umutungo wazo wa mbere ni inyamaswa n’amashyamba. Ibyo byatumye higwa uburyo bwihariye bwo gukomeza kubungabunga izo pariki igihugu gifite ari nako aho bishoboka zongerwa.u [[Rwanda]] rwatangiye gahunda yo kwagura Pariki y’Ibirunga mu rwego rwo kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima rubamo nk’ingagi zo mu misozi.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
pxihmkze7332tefkctyt5no20j745q5
Igishanga cy’Akagera
0
15779
138380
106682
2026-09-17T10:12:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138380
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igishanga cya Nyabicwamba.jpg|thumb|Igishanga]]
Igishanga cy’Akagera kiri mu Burasirazuba bw’u [[Rwanda]].
== Tumenye Igishanga cy'Akagera ==
[[Dosiye:African_Fish_Eagle,_Akagera_National_Park,_Rwanda_1.jpg|thumb|igishanga cya pariki y', Akagera ]]
Igishanga cy’Akagera kiri mu Burasirazuba bw’u [[Rwanda]]. Kigizwe n’urufunzo rwinshi n’ibindi bimera, usanga kibamo amoko menshi y’inyoni atemberamo akanagera muri Pariki y’Akagera aho asurwa n’abakerarugendo. Iki gishanga gifite amazi yisuka mu Kagera akanatanga urugomero rwa Rusumo n’ibindi.''Mu Rwanda hari amoko atatu y’ibishanga: ibishanga bikomye, ibishanga bikoreshwa habanje gufata imigambi yo kubirengera, n’ibishanga byakoreshwa nta kibazo. Muri byo harimo Kamiranzovu, Rugezi n’Akagera ntibyemerewe guhingwamo.''<ref>https://igihe.com/ibidukikije/article/impamvu-ibishanga-bya-kamiranzovu</ref>''Ni Ibishanga bitagira ibikorerwamo na mba bikomye aribyo bitatu igishanga cya Rugezi, icya Kamiranzovu n’icy’Akagera,Bavugako atari byo byonyine ariko ibi by’umwihariko ngo bigomba kuyungurura umwuka, amazi n’ingomero bikanatanga urusobe rw’ibinyabuzima bitandukanye biba bikenewe mu buzima bwa buri munsi bw’umuntu.''
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
2kpe94osqlw0v5i0q950gk7uvtwj3rk
Igishanga cya Cyabayaga
0
15845
138091
120206
2026-09-17T08:23:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138091
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Valle dell'Orfento.jpg|thumb|Igishanga]]
Igishanga cya Cyabayaga cyashyizweho mu mwaka wa 2004, gifasha mu gukamura amazi ari mu muceri no kuyagabanya mu mirima.
== Ibyo wamenya kugishanga cya Cyabayaga ==
Igishanga cya Cyabayaga gifite ubuso bwa hegitari zigera kuri 40 ariko zikaba zigabanuka bitewe n’amazi iyo yabaye make. Uretse amarebe ashobora gutuma kigira ikibazo ngo n’abahinga mu nkengero zacyo nabo bahinga bashyiramo ibitaka kimwe n’amatungo acyuhirwaho.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubworozi/article/cyabayaga-ntibakibona-amafi-kubera-amarebe</ref>Mu mwaka 2014 batewe n’amarebe aturuka mu mugezi w’umuvumba hamwe n’umucanga muri icyoguhe nta musaruro w’amafi bakibonaga kandi imbaraga zabo zari zimaze gukendera.Bavugaga ko bakeneye guterwa inkunga yo gukuramo ayo marebe bakareba ko bakongera kurya ku ifi no kwinjiza amafaranga ayikomokaho.<ref>https://igihe.com/ubukungu/iterambere/article/hari-gukorwa-ubushakashatsi-buzagaragaza-ifumbire-iberanye-n-ubutaka-bwa-buri</ref>Ubuyobozi bw’akagari ka Cyabayaga bwavugaga ko iki kibazo bwakimenye kandi bwiteguraga kugira icyo bwafasha mu kugikemura.Bavugaga ko bagiye kwifashisha umuganda w’abaturage bagakuramo aya marebe, ariko na none bakanahuza koperative y’abahinzi b’umuceri icunga amazi ajya muri iki kiyaga ndetse na koperative Cyabayaga Fishing y’aborozi b’amafi.Cooperative yakoreragamo ubworozi bw’amafi yari igizwe n’abanyamuryango 72. Mbere ngo amarebe ataraza muri icyo kiyaga bari bageze ku musaruro w’ibiro 400 by’amafi ku kwezi aho ikiro cy’ifi cyagurwaga amafaranga y’u [[Rwanda]] hagati Igihumbi magana atanu (1500) n'Iguhumbi magana abiri (1200).<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/nyagatare-coperative-imaze-gutanga-ba-minisitiri-babiri-nyuma-yibihombo-yongeye-kwiyubaka.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-03-28 |archive-date=2023-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328131619/https://ar.umuseke.rw/nyagatare-coperative-imaze-gutanga-ba-minisitiri-babiri-nyuma-yibihombo-yongeye-kwiyubaka.hmtl |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
bs84ddh7epx6ouim3a5vxs9i8q8vs86
Igishanga cya Gatuna
0
15886
138043
120780
2026-09-17T08:15:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138043
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igishanga cya Nyabicwamba.jpg|thumb|[[Dosiye:Saint Maurice 059a.jpg|thumb|Ifoto y'igishanga]]Ishanga]]
[[Dosiye:Everglades Pa-Hay-Oke Swamp.jpg|thumb|Igishanga]]
[[Dosiye:Igishanga mu Rwanda,.jpg|thumb|igishanga cya gatuna]]
Igishanga cya Gatuna gifite hegitari umunani 8 cyeguriwe abatuye hafi y’umupaka wa Gatuna kugira ngo biteze imbere babinyujije mu buhinzi bakorera muri icyo gishanga.
== Umushinga wo gutunganya Igishanga cya Gatuna ==
Umushinga wo kugitunganya, uzibanda ku gutunganya ubutaka buri ku buso bwa Hegitari 600, bwo mu misozi igikikije, mu rwego rwo kuburinda kwangirizwa n’isuri. Bizajyana n’ingamba zo gukangurira ababuhinga kubahiriza ibikenerwa byose mu kongera umusaruro harimo imbuto nziza, ifumbire y’imborera n’imvaruganda, imiti, ishwagara n’ibindi bituma umusaruro wiyongera.Ni igishanga kiri ku buso bwa Hegitari 220, izikunze kurengerwa n’amazi y’imvura, zikaba zibarirwa muri 20.Mu umushinga wo kugitunganya haziyongeraho Damu, izayobora amazi mu buryo bworohereza abahinzi mu mirimo ijyanye no kuhira imyaka, bityo bajye babasha no guhinga batitaye ku kurindira imvura.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gicumbi-igishanga-cya-gatuna-kigiye-gutunganywa</ref>Ibyo bizarushaho kubakira abahinzi ubushobozi, no guca imyumvire y’abagitekereza ko umurimo w’ubuhinzi ari uwa ba “mbuze uko ngira”.Ubwo bizaba byashyizwe mu bikorwa, umusaruro w’ubuhinzi, uzarushaho kwiyongera.Igihe kirageze ngo umuhinzi yubakirwe ubushobozi bumugira rwiyemezamirimo nk’abandi bose babarizwa mu rindi shoramari rirambye. Ibi rero ntiyabigeraho mu gihe agihura n’inzitizi zirimo n’isuri, ari na yo mpamvu Leta y’u [[Rwanda]] yatekereje icyafasha umuhinzi guhangana n’izo mbogamizi akabukora kinyamwuga byisanzuye.Igice kitagerwamo n’isuri muri iki gishanga, ngo nibura mu gihe hahinzwe ibirayi, hasarurwa Toni 19 kuri Hegitari imwe. Gahunda yo kugitunganya ikubiye mu mushinga mugari wo kwita ku buhinzi n’ubworozi watangiye gukorerwa mu Turere tw’igihugu guhera mu mwaka wa 2022, ukazamara imyaka itanu.<ref>{{Cite web |url=https://ar.umuseke.rw/gicumbi-urubyiruko-nabo-mu-kiciro-cya-i-bahawe-igishanga-cya-hegitari-8.hmtl |title=Archive copy |access-date=2023-03-29 |archive-date=2023-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329090653/https://ar.umuseke.rw/gicumbi-urubyiruko-nabo-mu-kiciro-cya-i-bahawe-igishanga-cya-hegitari-8.hmtl |url-status=dead }}</ref>
== Uko byari bimeze mu Igishanga cya Gatuna ==
Mugihe kinini cyari gishize bamwe mu bahinga mugishanga cya Gatuna bataka igihombo baterwaga n’amazi y’imvura yateraga imyuzure muri icyo gishanga,Abafite imirima muri icyo gishanga, abagituriye n’abaturage biganjemo abo mu Mirenge ya Kaniga na Cyumba mu [[Akarere ka Gicumbi|Karere ka Gicumbi]] iki gishanga kibarizwamo, bagaragaza ko uko kwangirizwa imyaka y’abo n’amazi yarengeraga imirima imwe n’imwe ikigize byatumaga babaga bataha ntamusaruro.Bavugako bahoraga bahangayitse bibaza amaherezo y’icyo kibazo barayobewe, kuko inzego zose bigaragara ko zakagize icyo zibikoraho, bari barazegereye barazitakambiye ngo zibarwaneho zibafashe gushaka umuti w’icyo kibazo.<ref name=":0" />Nubwo ibintu byose ku masoko ya byihagazeho muri Gicumbi, naho ibirayi byageze ku mafaranga 550. Imbuto [[imboga]] n’ibindi biribwa biragurwa n’Umuntu wifite, byaratumbagiye ku kigero kirenze kure uko byahoze mbere.Ubuyobozi butekereza ko kuba kiri hafi gutunganywa, abahinzi bazarushaho kongera imbaraga n’ubushake mu buhinzi buteye imbere bityo n’abakenera umusaruro ugiturukamo babyungukiremo.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi]]
1tnmdv119zn8c5r4vpgjuzon3v6ogal
Igishanga cya Ruterana
0
15893
138119
112792
2026-09-17T08:31:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138119
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igishanga.jpg|thumb|Igishanga]]
[[Dosiye:Florida freshwater swamp usgov image.jpg|thumb|igishanga]]
[[Dosiye:Igishanga mu Rwanda,.jpg|thumb|igishanga cya ruterana]]
Igishanga cya Ruterana , giherereye mu murenge wa Rongi mu karere ka Muhanga.
== Ibyo wamenya ku Igishanga cya Ruterana ==
[[Dosiye:Igishanga mu Rwanda.jpg|thumb|Igishanga]]
Igishanga cya Ruterana, cyo mu karere ka Muhanga, k’ubufatanye n’umushinga protos bigishijwe kwita kubidukikije,ndetse banahabwa ubumenyi mu gutunganya uturima twigikoni.uyu mushinga wari usanzwe ubafasha wahagaritse ibikorwa byawo maze ubyegurira akarere ka muhanga.Ubwo abo baturage bavuga ko bageze kuri byinshi , ngo haracyari byinshi bari bizeye ko bazakora k’ubufatanye n’umushinga, akaba ariho bahera basaba akarere ka muhanga kubaba hafi muburyo bwimyumvire ndetse no mubushobozi.<ref name=":0">https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubukungu/article/muhanga-abatuye-umurenge-wa-rongi-nyuma-yuko-umushinga-protos-uhagaze-barasaba</ref>Ubuyobozi bw’Akarere ka Muhanga ,nabwo bwizeza aba baturage ko buzakomeza kubafasha nkuko bwari busanzwe bukorana n’uyumushinga , ariko kandi bunasaba abaturage kugira uruhare mu gusigasira ibyo bagezeho.Abaturage bavuga babihuriraho n’ubuyobozi bw’umushinga protos, aho busaba akarere, gukomeza kuba hafi abaturage mu rwego rwo kubafasha gukomeza kugira imibereho myiza.Mu ubufatanye kuva mu mwaka wa 2014, ni bwo abo baturage batangiye gufashwa muri gahunda zigamije kurengera ibidukikije, ndetse no kuzamura imibereho yabo, ubu bakaba bashyizwe mu maboko y’Akarere byumwihariko, nyuma yuko ibikorwa byumushinga bigeze kumusozo.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi]]
33i710it53lzursi3h1h6yzbk1j9qpt
Igishanga cya Nyarububa
0
15897
137844
112793
2026-09-16T12:39:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137844
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igishanga.jpg|thumb|igishanga]]
[[Dosiye:Florida freshwater swamp usgov image.jpg|thumb|Igishanga]]
Igishanga cya Nyarububa gihuza Umurenge wa Cyungo na Rukozo mu Karere ka Rulindo.
[[Dosiye:Birds_laying_in_very_beautiful_nature,Akagera_National_Parc,by_078221644.jpg|thumb|igishanga ]]
== Tumenye Igishanga cya Nyarububa ==
Igishanga cya Nyarububa gikikijwe n’imisozi miremire mu kugitunganya, Leta yafatanyije n’abaturage baca amaterasi y’indinganire ku misozi ikikije icyo gishanga, amazi ntiyongera kubona aho amenera, baragikamura bakoresheje imigende y’amazi, abaturage batangira guhinga ntacyo bishisha.Abo baturage bavuga ko nta wari wigeze agerageza kugihinga ngo asarure, kubera ko imvura yagwaga amazi aturuka muri iyo misozi akakirengera.Mbere yo gutunganya iki gishanga hashyirwa amaterasi ku misozi igikikije, hashyirwa n’imiferege irinda amazi kwinjira muri icyo gishanga, nta muturage wahingaga ngo asarure. <ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/rulindo-igishanga-cyabatezaga-inzara-ubu-nicyo-kibatunze</ref>Bamaraga guhinga amazi akuzura igihingwa ushyizemo kikabora, ikibashije gushinga umuzi gitangiye gukura amazi y’imvura akava muri ya misozi byose akabirengera.Igishanga cyari cyarabahombeje, cyarabateje inzara mu buryo bukomeye, barabagobotse baragitunganya, aheraga igice cy’umufuka uraheza ibiri cyangwa itatu, ubuyobozi barabushimira cyane.Uwahingaga imigenda itanu yabonaga umusaruro w’ibiro bitarenze 15, ubu umuntu arahinga akaba yakweza nka toni y’ibigori, barashesha bakabona kawunga, barimo kurya neza, abana bameze neza nta kibazo. Ubuyobozi barabushimira cyane, icyo gishanga cyari ikibazo ariko ubu ni igisubizo.
[[Dosiye:Igishanga mu Rwanda,.jpg|thumb|igishanga cya nyarubuye]]
== Ibindi Wamenya ku Igishanga cya Nyarububa ==
Ubuyobozi bw’Akarere ka Rulindo icyo busaba abaturage n’uko bakoresha icyo gishanga bakagihingamo ibihingwa byateganyijwe. Nk’uko babibonye mu minsi yashize, ubuyobozi bukuru bw’Igihugu bwabageneye inyongeramusaruro ya nk’unganire, ibyo byose ni bwa buyobozi bwiza buhora bwifuza ko umuturage yatera imbere.<ref name=":0" />Abahinga mugishanga ubwabo barabyivugira ko mu mateka yabo icyo gishanga cyabayeho kitabafasha, ariko kubera imiyoborere myiza cyaratunganyijwe, Ubuyobozi burifuza ko bakibyaza umusaruro bagihingamo mu bihe byose by’ihinga, ntihagire igihe kibacika, ariko bahingamo ibyo bagiriwemo inama n’ubuyobozi byamaze gukorerwa ubushakashatsi, mu rwego rwo kubafasha kongera umusaruro. Ubuhinzi bube inkomoko y’ubukungu nk’uko biri mu cyerekezo Igihugu cyihaye.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi]]
na3b0k108091l4vvh4ciey0twy43u1t
Igishanga cya Cyoganyoni
0
16017
138071
95480
2026-09-17T08:18:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138071
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igishanga.jpg|thumb|Igishanga]]
'''Igishanga cyangwa Ikidendezi cya Cyoganyoni''', kiri hagati y'akagari ka Ruyenzi ho mu murenge wa Runda n'aka Kigese ho mu murenge wa Rugarika. Abaturage bagituriye, niho bavoma amazi kuko amariba avamo amazi meza aherereye kure yabo.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.urwego.com/2012/05/ubuzimabwacu-rwanda-health-rwanda_44.html |title=Archive copy |access-date=2023-04-04 |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404190359/https://www.urwego.com/2012/05/ubuzimabwacu-rwanda-health-rwanda_44.html |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">https://www.webrwanda.com/2020/08/rwamagana-umusore-yagiye-koga-mu.html</ref>
=== Ubuhinzi ===
[[Dosiye:Igishanga mubihe byimvura.jpg|thumb|Ibishanga]]
Ku nkuka z'igishanga cya Cyoganyoni, hari ibiraro by'ingurube n'iby'inka, muri iki gihe cy'imvura, imyanda isohokamo ikaba iruhukira muri icyo kidendezi, abaturage bakaba bavuga ko ibyo byiyongera ku myanda ituruka mu mugezi wa Bishenyi wisuka muri Cyoganyoni, uba wazanye imyanda itandukanye irimo ifumbire mvaruganda bafumbiza imyaka bahinga muri icyo gishanga.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
=== Ku Gisana ===
Mugihe kinini cyari gishize bamwe mu bahinga mu gishanga cya Cyoganyoni bataka igihombo baterwaga n’amazi y’imvura yateraga imyuzure muri icyo gishanga,Abafite imirima muri icyo gishanga, abagituriye n’abaturage biganjemo abo mu Mirenge ya Kaniga na Cyumba mu Karere ka ngoma iki gishanga kibarizwamo, bagaragaza ko uko kwangirizwa imyaka y’abo n’amazi yarengeraga imirima imwe n’imwe ikigize byatumaga babaga bataha ntamusaruro.Bavugako bahoraga bahangayitse bibaza amaherezo y’icyo kibazo barayobewe, kuko inzego zose bigaragara ko zakagize icyo zibikoraho, bari barazegereye barazitakambiye ngo zibarwaneho zibafashe gushaka umuti w’icyo kibazo.Nubwo ibintu byose ku masoko ya byihagazeho muri Ngoma, naho ibirayi byageze ku mafaranga 550. Imbuto imboga n’ibindi biribwa biragurwa n’Umuntu wifite, byaratumbagiye ku kigero kirenze kure uko byahoze mbere.Ubuyobozi butekereza ko kuba kiri hafi gutunganywa, abahinzi bazarushaho kongera imbaraga n’ubushake mu buhinzi buteye imbere bityo n’abakenera umusaruro ugiturukamo babyungukiremo.<ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibishanga]]
i1g2u8ilt3dccuhrvuxid6kdphfnm3c
Igishanga Cya Nyagahembe
0
16019
137827
133372
2026-09-16T12:37:36Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137827
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Champs de riz a m.jpg|thumb|Igishanga cya Nyagahembe]]
Muri 2023 mu [[Akarere ka Nyamasheke|Karere ka Nyamasheke]] hazatangira ibikorwa byo kubungabunga inkengero z’umugezi wa Nyagahembe. Bizakorwa ku buso bwa Kilometero 36 buterweho imigano, urubingo n’ibiti bivangwa n’imyaka. bizaba ari igisubizo k’ugukumira amazi y’uyu mugezi yangizaga hegitari nyinshi z’umuceri bahahingaga.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/nyamasheke-inkengero-zigishanga-cya-nyagahembe-zifitiwe-umushinga/ |title=Archive copy |access-date=2023-04-04 |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404211030/https://kiny.taarifa.rw/nyamasheke-inkengero-zigishanga-cya-nyagahembe-zifitiwe-umushinga/ |url-status=dead }}</ref>
=== Ubuhinzi ===
Abahinzi b’iki gihingwa ngangurarugo kikaba na ngengabukungu iyo cyeze ari kinshi kikagemurirwa amahanga bari baherutse kubwira itangazamakuru ko Minisiteri y’ubuhinzi n’ubworozi yababeshye kuzagitunganya bagategereza bagaheba.<ref name=":0" />
=== Umushinga ===
[[Dosiye:Saint Maurice 059a.jpg|thumb]]
Koperative yabo igizwe n’abanyamuryango 179, Bavuga ko iyo habaye umwuzure, igishanga kikuzura, imyaka yabo ikangirika bahomba kandi na Leta ntigire icyo ibamarira mu kubashumbusha. Ikibabaje kurushaho ni uko basanzwe bishyura ubwishingizi, Tuzatangira kurwanya isuri mu mabanga y’imisozi yose ikikije igishanga cya Nyagahembe ku buso bwa hegitari 80. Hazakorwaho amaterasi y’indinganire hacukurweho imirwanyasuri ndetse haterwe n’ibiti ndumburabutaka bivangwa n’imyaka ndetse n’urubingo. Politiki y’ubuhinzi ya Guverinoma y’u [[Rwanda]] kuri paji yayo ya 231 ivuga ko mu gutunganya ibishanga no kuhira hari gahunda yo gufasha abahinzi kubona ibikoresho byo kwifashisha bakabyishyura buhoro buhoro ku mafaranga make kuzageza babyegukanye.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibishanga]]
lm3l5g6kvsi251fw8bk8opmpsm3p0yb
Igishanga cya Mulindi
0
16021
137845
106785
2026-09-16T12:39:26Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137845
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Icyayi cyo ku mulindi.jpg|thumb|Icyayi mu gishanga]]
'''Igishanga cya Mulindi cyangwa Ikibaya cya Mulindi''' kiri mu [[Akarere ka Gicumbi|karere ka Gicumbi]] ,gifite ubuso bwa hegitare 1200, cyose cyari gisanzwe kirimo icyayi, ariko imwe mu mirima yacyo yari iri ku buso bwa hegitare 150 yatembeyemo imyuzure n’isuri biva ku misozi, bigiteza kuma.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/article/gicumbi-icyayi-cyangijwe-n-imyuzure-kirimo-gusimbuzwa-icy-imusozi</ref>
== Umushinga ==
Umushinga w’Ikigega cy’Ibidukikije, ushinzwe kubaka ubudahangwa bw’abaturage b’[[Akarere ka Bugesera|Akarere]] ka Gicumbi mu guhangana n’imihindagurikire y’ibihe, harimo kubafasha kurwanya isuri n’imyuzure, ndetse no kongera umusaruro w’ubuhinzi n’ubworozi. rero umushinga ’[[Green Gicumbi]]’ ukorera muri ako Karere uvuga ko [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|Leta]] n’abaturage batakomeza guhomba icyayi cyahingwaga mu kibaya cya Mulindi kubera imyuzure, ukaba urimo gufasha abagihinga ku misozi.<ref name=":0" />
=== Icyayi ===
Ubundi icyayi kigira imizi miremire, iyo igeze ku mazi yo mu butaka biteza igiti cyose guhita cyuma. nubwo icyayi gikunda ahantu hahora imvura, icyo ku misozi ari cyo gikura neza kandi kikaryoha bitewe n’uko ibibabi bisoromwa biba bitarigeze birengerwa n’imyuzure yo mu gishanga. wari ufite umurima w’icyayi ungana na 1/2 cya hegitare mu kibaya cya Mulindi, avuga ko bataraterwa n’imyuzure yasoromaga ibiro birenga 150 buri byumweru bibiri, ariko ubu ngo nta na 70kg abasha kubona. icyayi yahinze imusozi yatangiye kubona ko kizamuha umusaruro ungana cyangwa urenga uwo yabonaga mu kibaya cya Mulindi ubwo yari atarangirizwa n’imyuzure hamwe n’isuri imanuka ku misozi.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibishanga]]
4t2jydude23c808nd8zqv68ugqok5hq
Igishanga cya Rusuri
0
16027
138573
94229
2026-09-17T11:37:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138573
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:UMUSOZI WA HUYE ( HUYE MOUNTAIN).jpg|thumb|Igishanga cya Rusuri kiri i Huye]]
'''Igishanga cya Rusuri''', kiri gutunganywa n'umushinga Welthungerhilfe kuva ku wa 26 Kamena 2015 urimo gutunganya iki gishanga cya Rusuri cyo mu Murenge wa Rwaniro mu [[Akarere ka Huye|Karere ka Huye]], kugira ngo kizajye gihingwamo umuceri. iki gishanga, ngo uretse kuba bagiye kubona akazi kabinjiriza amafaranga mu gihe cy’amezi 20, ngo na nyuma yaho bazabasha kujya bahinga beze kurusha uko byari bisanzwe, nta n’uboneshereje nk’uko byari byarabaye akamenyero.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/Huye-Abaturiye-igishanga-cya-Rusuri-i-Rwaniro-bishimiye-ko-kigiye-gutunganywa</ref>
=== Mu kugitunganya ===
Igishanga bagiye gutunganya gifite ubuso bwa ha 120, ariko ngo nibamara kugitunganya, umuceri uzajya uhingwa kuri ha 70 gusa. Hegitari zisigaye, zimwe ni izizasigwa ku butaka bwegereye umugezi unyura muri iki gishanga, izindi ziri ku butaka bwo mu nkengero z’igishanga buzasigwa bugaterwaho ibiti hibanzwe ku byagirira akamaro abaturage, urugero nka avoka. Hari n’ibice bizagenda bisigara hagati mu gishanga bitazajya bihingwa, kugira ngo bizajye bisukura amazi yo mu gishanga. Kuri buri rugomero rw’amazi hazasigwa umwanya utazahingwamo, waretswe ku buryo bwa kamere, bya byatsi bisanzwemo bikagumamo. Turi no gutekereza ku byatsi twakongeramo, byifitemo ubushobozi bwo gufata amafumbire aba yashyizwe mu muceri, amazi akazajya avamo yamaze kuyungururwa.<ref name=":0" />
Iki gishanga nikimara gutunganywa, imiryango 700 igituriye, haherewe ku yari isanzwe igihingamo, ndetse no ku ikennye kurusha iyindi, izabasha kujya ihinga umuceri. Ngo kizaba kinabereye ijisho, ku buryo ba mukerarugendo bashobora kuzagisura.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibishanga]]
kj9dc577zr0izdgtdai58uvzl18wai4
Igishanga cya Jeredi
0
16029
138429
94234
2026-09-17T10:35:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138429
wikitext
text/x-wiki
'''Igishanga cya Jeredi''', Igishanga cya Jeredi cyaratunganyijwe kugira ngo kirusheho kubyazwa umusaruro.
=== Imiterere ===
Igishanga gito cyitiriwe Jeredi gifite ubuso bwa hegitari 5 giherereye hagati y'Utugari twa Cubi na [[Nyamirambo|Nyamiramba]] mu Murenge wa Kayenzi, kuri uyu wa kane tariki ya 27 Nzeri 2018 nibwo hakiriwe by'agateganyo imirimo yo kugitunganya, kugira ngo kizabyazwe umusaruro mu buryo bufatika.
=== Igishanga ===
Kwakira imirimo yakozwe muri iki gishanga, byakozwe ku bufatanye n'Urwego rw'Inkeragutabara (Reserve Force) ari nabo batunganyije igishanga, muri iki gikorwa cyo kwakira imirimo yakozwe hari kandi tsinda ry'abakozi baturutse ku cyicaro cy'Akarere riyobowe n'Umuyobozi w'Agateganyo w'Ishami ry'ubuhinzi n'umutungo kamere bwana Mukiza Justin, itsinda ryaturutse ku Murenge ndetse n'Umufatanyabikorwa w'Umushinga RWAARI. Bimwe mu byakozwe mu gutunganya igishanga harimo ku gukora inziza(imiyoboro) z'amazi kugira ngo birinde ko isuri ya hato na hato, ikindi kandi imirima nayo yaratunganyijwe.
=== Ibindi ===
Muri iki gishanga ubusanzwe hari hasanzwe hakoreramo amatsinda mato mato y'abahinzi agera kuri 3, ngo ariko nkuko umukozi ushinzwe ubuhinzi mu Murenge abitangaza, biteganyijwe ko ayo matsinda yazakorwamo itsinda rimwe kugira ngo bifashe muri gahunda ya "smart Nkunganire. Nubwo n'ibindi bihingwa nk'ibigori n'ibishyimbo bigomba kwibandwaho kuko iki gishanga ari cyiza, u wari ukuriye itsinda rya mu gikorwa cyo kwakira iyi mirimo yakozwe mu gutunganya igishanga, yasabye abahinzi ko bashishikarira guhingamo n'imboga kugira ngo bashobora kubona amafaranga kuko imboga zitanga umusaruro mu buryo bwihuse.<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/igishanga-cya-masaka-kigiye-gutunganywamo-ikiyaga-cyo-kuruhukiraho</ref><ref>http://197.243.22.137/kamonyi/index.php?id=38&tx_news_pi1%5Bnews%5D=288&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=8e02af240c50b039577d3910826a08e6</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibishanga]]
7wc1bxzarn1rlgnynuzotmjjqz2zolj
Igishanga cya Bahimba
0
16032
138490
107367
2026-09-17T10:58:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138490
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igishanga_cya_Nyabicwamba.jpg|thumb|Igishanga]]
'''Igishanga cya Bahimba''' ni igishanga gihingwamo n'abaturage b'imirenge ya Bushoki , Tumba ,Mbogo na Base na Rusiga yose yo mu karere ka rulindo mu intara y'ajyaruguru . Igishanga cya Bahimba kiri mu [[Akarere ka Rulindo|karere ka Rulindo]], kuwa mbere tariki 08/10/2012, Minisitiri w’Intebe, yasuye ibikorwa bitandukanye bijyanye n’ubuhinzi bikorerwa mu gishanga cya Bahimba asanga icyo gishanga kitabyazwa umusaruro nk’uko bikwiye,.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/Rulindo-Minisitiri-w-Intebe-arasaba-ko-igishanga-cya-Bahimba-kibyazwa-umusaruro</ref>
=== Abayobozi ===
abayobozi b’akarere ka Rulindo yasabye gukoresha ingufu zose, bafatanyije n’abaturage, bagashaka imbuto ikwiranye n’icyo gishanga maze kigahingwa bakakibyaza umusaruro ku buryo bugaragara.<ref name=":0" /> Kimwe muri ibyo bibazo ni amazi yireka ahantu hamwe ntagere mu mirima y’abaturage yose. Ngo hari imiyoboro y’amazi yagombaga gutunganywa itaratunganywa ariko barimo gushaka uburyo yatunganywa bafatanije na MINAGRI.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibishanga]]
7om9mv4qqf2y265xxsxqoixf0z005gx
Igishanga cya Rurambi
0
16188
137902
94531
2026-09-16T12:46:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137902
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rice planting in Bhutan 01.jpg|thumb|Igishanga cya Rurambi]]
'''Igishanga cya Rurambi''' kiri mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] kiri ku buso bwa hegitari 1000 kikaba gihingwamo umuceri n’ibigori, biteganyijwe ko kizongera ubukungu muri ako karere kuko kizajya gitanga umusaruro ugera kuri Toni 9600 z’[[Umuceli|umuceri]].<ref name=":0">https://igihe.com/ubukungu/iterambere/bugesera-hatunganijwe-igishanga-cya-hegitari-850-cyo-guhingamo-umuceri.html?fbclid=IwAR0lylNjcrRZaZKQRP15KcX2i3asxupDH1KRLO255shxdoeFyjd_DnUMna4</ref>
=== Umushinga ===
Ku bufatanye na Minisiteri y’Ubuhinzi n’Ubworozi n’umushinga ugamije guteza imbere ubuhinzi mu karere ka Bugesera (PADAB) bamaze gutunganya iki gishanga kikaba kizatangira gutanga umusaruro yuri mwaka. iki gishanga cyari cyuzuyemo urufunzo, mu gihe cy’itumba kikuzura amazi aturutse muri Nyabarongo. Hakaba hatangiye kubakwa imiyoboro n’urugomero ruzajya rwifashishwa mu gukamura igishanga igihe amazi ya Nyabarongo yabaye menshi no kuhira igihe yabaye make.Umushinga wose wo gutunganya igishanga watwaye miliyari 13 z’amafaranga y’u Rwanda ku mushinga wose, ariko ku buso bw’igishanga buhingwaho kubutunganya byatwaye miliyari 7.5.<ref name=":0" />
=== Umusaruro ===
mu minsi mike iki gishanga kizaba cyatangiye gutanga umusaruro ugaragara. Duteganya ko nibura hegitari imwe izajya itanga umusaruro uri hagati ya toni esheshatu n’umunani kandi kigahingwa kabiri mu mwaka. Dufite icyizere ko mu mwaka igishanga cya Rurambi kizajya gitanga umusaruro wa toni 9600 by’umuceri.” Mu rwego rwo guteza imbere ibivuye mu buhinzi kandi, mu karere ka Bugesera huzuye uruganda rwa “Mayange Rice Mill” rufite ubushobozi bwo gutonora toni 50 z’umuceri ku munsi.<ref name=":0" />
=== Abaturage ===
Iki gishanga kimaze kuduteza imbere ku buryo butandukanye, twatangiye gukoreramo amafaranga mu mwaka wa 2010 none tumaze no kubonamo imirima yo guhingamo umuceri.Igishanga cya Rurambi ubuso bumaze guhingwa bugera kuri hegitari zisaga 300, abaturage bagihingamo bakaba bibumbiye mu makoperative ane.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibishanga]]
nihey84den6b9my5qphdcze6th7vdys
Igishanga cya Nyabarongo
0
16189
138430
136576
2026-09-17T10:35:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138430
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|Igishanga cya Nyabarongo]]
'''Igishanga cya Nyabarongo''' Ubutaka Ni igishanga cya Leta, ni Ubutaka bwo mu gishanga cya Nyabarongo kimwe n’ubw’ibindi bishanga ni ubwa Leta. Ntibushobora kwegurirwa burundu abantu ku giti cyabo kandi nta wushobora kwitwaza ko abumaranye igihe kirekire ngo abwegukane.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://slideplayer.com/slide/10133674/ |title=Archive copy |access-date=2023-04-09 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409081359/https://slideplayer.com/slide/10133674/ |url-status=dead }}</ref>
=== Ibibazo byugarije igishanga cya Nyabarongo ===
Nubwo igishanga cya Nyabarongo gifite akamaro cyugarijwe n’ibibazo binyuranye bishingiye cyane cyane ku mikoreshereze yacyo icyangiza, ikanduza amazi, ikanahungabanya urusobe rw’ibinyabuzima. Ibyo bibazo bishingiye ahanini ku bikorwa by’ubuhinzi n’ubworozi, ubucukuzi bwa kariyeri, ubwubatsi, imiturire, gutwika igishanga n’inkengero zacyo n’ibindi. Nyamara ibyinshi muri ibyo bikorwa birabujijwe cyangwa ababikora basabwa kubikorana ubwitonzi n’ubushishozi buteganywa n’amategeko n’amabwiriza agenga ibishanga mu Rwanda. Bamwe mu baturiye igishanga cya Nyabarongo barahinga bagasenya inkombe z’umugezi bakanatwika urufunzo ngo birukana inkende zibonera.<ref name=":0" />
=== Ingamba zo gukoresha neza igishanga cya Nyabarongo. ===
# Gutegura igenamigambi ry’imikoreshereze y’ubutaka bw’igishanga Imikoreshereze y’igishanga igomba gukurikiza amateka n’amabwiriza yihariye yo gukoresha ibishanga; ahagenewe kubyazwa umusaruro hakabanza gutunganywa neza hanabanje gukorwa inyigo y’ingaruka ku bidukikije.
# Kurwanya isuri ku buryo bwose bushoboka Buri muhinzi agomba kurwanya isuri mu isambu ye, akirinda gutwika imisozi, agatera ibiti bibangikana n’imyaka no ku miringoti. Agomba kandi guhagarika amazi y’imvura ashokana ubutaka mu gishanga n’imibande.
# Guhinga no korora kijyambere Ni byiza kororera mu biraro kuko birinda ubutaka kwangirika bikagabanya isuri kandi amatungo ntazerere mu gishanga kuko acyanduza akanacyangiza.
# Ubutaka bwo mu gishanga ni ubwa Leta Ubutaka bwo mu gishanga cya Nyabarongo kimwe n’ubw’ibindi bishanga ni ubwa Leta. Ntibushobora kwegurirwa burundu abantu ku giti cyabo kandi nta wushobora kwitwaza ko abumaranye igihe kirekire ngo abwegukane.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibishanga]]
ckhbx6jowzjvcvqjkprttli2iivmv8k
Igishanga cya gatare
0
16190
138105
94535
2026-09-17T08:27:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138105
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyabarongo river valley.jpg|thumb|Igishanga cya Gatare]]
'''igishanga cy'Agatare''' mu Mirenge ya Ruhango na Bweramana mu [[Akarere ka Ruhango|karere ka Ruhango]], bongeye guhabwa iki gishanga nyuma y'uko hari hashize imyaka 12 gihawe rwiyemezamirimo ariko akananirwa kukibyaza umusaruro.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=K4MM3ADss4s</ref>
Iki gishanga cy’Agatare kibarirwa mu byanya bikomye, mu rwego rwo kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima. Gikorwaho n’imirenge ya Butaro,Kivuye, Gatebe,Ruserabuye, Ruhunde na Ruhunde yo muri Ruhango na Nyankenke na Miyove yo muri Gicumbi Iki gishanga gifitiye igihugu akamaro kanini kuko aricyo soko y’amazi y’urugomero rw’amashanyarazi.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibishanga]]
3wo62t58xea8hly7c306efmh45ht6qd
Igishanga cya Rwasave
0
16199
138072
94546
2026-09-17T08:18:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138072
wikitext
text/x-wiki
Igishanga cya Rwasave kiri hagati y’akarere ka Gisagara n'akarere Huye.
== Tumenye Igishanga cya Rwasave ==
Abahinzi bahinga muri icyi gishanga kizwi ku izina rya Rwasave gihuriweho n’uturere twa Gisagara na Huye mu mwaka 2013 bavugaga ko nyuma y’uko ubuyobozi bwayoboraga koperative ihinga umuceri buvuyeho bunyereje amafaranga angana na miliyoni 29 byatumye batangira gukorera mu gihombo. Basabaga ko inzego zibishinzwe zabakurikirana vuba icyo kibazo ibikorwa byabo by’ubuhinzi bikongera kugenda neza nk’uko byahoze mbere.<ref name=":0">https://igihe.com/ubukungu/article/huye-gisagara-muri-koperetive-y</ref>Ubuyobozi bw’iyi koperative bwavugaga ko nubwo iki kibazo kimaze igihe cy’umwaka n’amezi 6, cyashyikirijwe inkiko.Iyo koperative yakorera ibikorwa byayo by’ubuhinzi k’ubutaka bufite hegitali 103 buri mu gishanga cya Rwasave; Iki gishanga kikaba gihuriweho n’imirenge 2 yo mu karere ka Gisagara ariyo Save na Kibirizi n’ ibiri yo mu karere ka Huye, Mbazi na Ngoma.<ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/abajura-mu-rwasave-babangamiye-abahahira-i-huye</ref>
=== Umutekano munzira zambukiranya utwo turere ===
Igishanga cya Rwasave kigira inzira zikinyuramo zambukiranya utu turere twombi.Abaturage mu mwaka 2016 bavugaga ko mu masaha ya nimugoroba muri iyi nzira habaga hari insoresore zihabategera zikabambura ibyo bavuye guhaha,ndetse ngo rimwe na rimwe zikanahabakubitira.Abaturage kandi bavuga ko mu myaka ishize muri iyi nzira bahiciye umuntu avuye mu mujyi wa Huye,kuburyo mwicyogihe ngo nta muntu wari ugipfa kuhanyura ari wenyine mu masaha ya nimugoroba.<ref name=":0" />Ubuyobozi bwahumurizaga kandi abaturage, bababwira ko n’ingabo z’igihugu zirimo zihakora uburinzi, bityo bakaba bakwiye gushyira umutima hamwe.Bavugaga ko nta muntu uzongera kugirira ikibazo aho hantu rwose ko ubuyobozi bwabihagurukiye,bufatanyije n’abaturage ubwabo,bati nibahumure ntacyabananira.<ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
<center></center>
8kinqr0zolb23edjoc5hm2pli77ldea
Ikimoso
0
16609
138311
111602
2026-09-17T09:27:36Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138311
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kid_smillng.jpg|thumb|'''Ikimoso''' indwara ifata abana |181x181px]]
'''Ikimoso''' ni indwara ifata abana mu gituza bigatuma habaho gutera cyane ku umutima.
== Tumenye indwara y'Ikimoso ==
[[Dosiye:Health care for sick babies (5686758533).jpg|thumb|131x131px|Ababyeyi bafite abana barwaye ]]
[[Dosiye:Baby care, Baby girl, Moscow, Russia.jpg|thumb|150x150px|Umwana]]
Ikimoso iyindwara abakuze bavugako atarinzaduka kuko bavuga ko bumvaga ababyeyi babo indwara bayita Ikimoso nukuvuga ngo babyirutse indwara ibaho.Ni indwara ifata abana mugatuza umutima ugatera cyane,gucika intege mumubiri iyo habayeho gutinda kuvura iyondwara habaho kunanuka cyane k'Umwana wafashwe niyondwara.Ibindi bimenyetso byindwara y'Ikimoso usanga umwana ananuka cyane bikabije kandi aryaneza,kugira imbeho mumubiri,aho umwana ananirwa kurya kandi ukanasanga akorora ubona yacitse intege cyane.<ref>https://igihe.com/ubuzima/article/nkombo-urujijo-ku-ndwara-yiswe-ikimoso-itera-abana-kunanuka</ref>Ikimoso ni indwara kuri ubu igaragara mukarere ka Rusizi mumurenge wa Nkombo ariko si umwihariko wo muri ako karere, bavuga ngo birashoboka ko haba hari ababa bayifite ntibamenyeko ihari kuberako badafite uwabwira kwari indwara y'Ikomoso.Uburyo bukoreshwa mukuyivura ni ukwahira imiti y'ibyatsi basekura mu isekuru ku umwana uyirwaye ahabwa amazi yabyo,umwe mubabyeyi biyambazwaga mukuvura iyondwara avugako yakuze abona Nyirakuru yahira imiti y'ibyatsi akayisekura akayiha abana avuga ko ari kubavura Ikimoso.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/igicumucumu-kivura-umusonga-inzoka-n-ibisebe-bidakira-impuguke</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubuzima]]
6o7leym4vm22m5cchfmrrjx37is5bbf
Igishanga cya Nyabitare
0
16621
137953
112795
2026-09-16T12:56:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137953
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Celebration of World Environment Day -June 5, 2017 - 34309970843.jpg|thumb|gakenke]]
[[Dosiye:GAKENKE District.jpg|thumb|Akarere ka Gakenke]]
[[Dosiye:Igishanga.jpg|thumb|Igishanga]]
[[Dosiye:Florida freshwater swamp usgov image.jpg|thumb|Igishanga]]
[[Dosiye:Igishanga mu Rwanda,.jpg|thumb|igishanya cya nyabitare]]
'''Igishanga cya Nyabitare''' giherereye mu karere ka [[Gakenke]] mu ntara y'amajyaruguru, Ni igishanga gisanzwe gihingwamo umuceri.
== Tumenye Igishanga cya Nyabitare ==
Muri Mata u mwaka wa 2020 Igishanga cya Nyabitare muri uko kwezi haguye imvura yangiza imirima y'abaturage yangiza imiceri bari bahinze mugishanga igera kuri hegitari 32.Imirima y'umuceri yose yangiritse ntawamenya ingano y'ibyangiritse,muri icyogihe nya muturage numwe wari witeze gusarura kuko umuceri wose wari wagiye. Byatewe nuko amazi yose yari yasendereye mumirima y'abaturage namasambu yarimo umuceri,niho wasangaga abaturage batabaza Leta kubafasha kuko abenshi bari bafashe inguzanyo kuko bari biteze umusaruro uzava m'umuceri bagombaga gusarura muri icyo gishanga.<ref name=":0">https://bwiza.com/?Gakenke-Abaturage-bashobora-kwibasirwa-n-inzara-nyuma-y-imvura-yangije-imirima</ref>Ubugenzuzi bw'ibanze bwagaragaje ko abaturage bahingaga mu gishanga bageraka ku ijana (100)bagezweho n'ingaruka z'imvura. Umwe mubaturage bavugako abahinzi bahingaga mu gishanga bari baraburiwe kuri icyo kibazo,avugako bari barabujijwe guhinga mu gishanga cya Nyabitare muri icyo gihembwe cy'ihinga bitewe n'umugezi wa Mukungwa, <ref name=":0" />bati Turagira inama abaturage cyane abagereye Mukungwa, gutera umuceri mu mpera za Gicurasi kugira ngo umusaruro wabo ube utekanye.Muri icyo gihe ubuyobozi bwavugagako bwagombaga gufasha abaturage bagizweho n'ingaruka.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibishanga]]
[[Ikiciro:Ubuhinzi]]
3gh28su942h3u82gfe1ah0qiup222fk
Tap and go wifi
0
16657
138312
110531
2026-09-17T09:27:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138312
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Tap & Go Machine.jpg|thumb|Imashini bakozaho ikarita ya Tap&Go.]]
Tap&Go Wifi Ni ikarita ya shinzwe n'ikigo nyarwanda gikora ibintu by' ikoranabuhanga cyitwa AC Group, cyahanze ikoranabuhanga rigezweho rya Tap&Go rikoreshwa mu kwishyura amatike na serivise y’ingendo mu modoka ziri rusange mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa Kigali]].<ref name=":0">{{Cite web |url=https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ac-group-yasobanuye-imikorere-y-amakarita-ya-tap-go-ndetse-na-serivise-za-tap |title=Archive copy |access-date=2023-06-04 |archive-date=2023-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604110144/https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ac-group-yasobanuye-imikorere-y-amakarita-ya-tap-go-ndetse-na-serivise-za-tap |url-status=dead }}</ref>
== Uko yatangiye ==
[[Dosiye:20201012 Tap&Go logo RGB v01 CS6-02.jpg|thumb]]
iyi karita yi koranabuhanga ya Tap&Go yatangijwe na AC Group muri 2015, kugirango haveho ibibazo mu biciro by’ingendo hagati y’abagenzi n’ababatwara, ndetse gukuraho impaka z'abagaho mu kugena ibiciro by’ingendo, no gufasha ibigo bitanga serivise z’ubwikorezi kurushaho gukora kinyamwuga, no gukuraho ihererekanya ry’amafaranga yacaga mu ntoki z’abantu.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=http://royalfm.rw/tapgo-tubaha-amafaranga-bagashyiraho-macye/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-04 |archive-date=2023-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604110143/http://royalfm.rw/tapgo-tubaha-amafaranga-bagashyiraho-macye/ |url-status=dead }}</ref>
== Uko akora ==
[[Dosiye:Tap and Go Machine.jpg|thumb|Umugenzi ari gukoza ikarita ku mashini ya Tap&Go.]]
Aya makarita ya Tap&Go ashyirwaho amafaranga n’abakozi babishizwe ba AC Group bazwi nk’ab’agenti bari mu bice bitandukanye by’umujyi wa kigali, ubundi rero umugenzi akaba yishyura urungendo akoresheje iyi ikarita. Umugenzi kandi ashobora kubona amafaranga asiganye ku ikarita ye, amaze gukoza ku cyuma kiba kiri muri buri modoka agiye kugendamo, ndetse akaba ashobora kuba yanakoresha telefoni gendanwa.<ref>https://www.kigalitoday.com/ikoranabuhanga/ubumenyi/article/muri-2024-ikoranabuhanga-rizaba-rigize-5-by-umusaruro-mbumbe-w-igihugu</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubucuruzi]]
[[Ikiciro:Ingendo]]
enymaaki0f3j4p2w47jocu9m7nytk6b
Pascal Moto
0
16664
138574
133451
2026-09-17T11:37:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138574
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Copy honda 125cg.jpg|thumb|Pascal Moto|268x268px]]
'''Pascal Moto''' ni gahunda igezweho y'ikoranabuhanga mu [[Rwanda]] ikorwa na pascal technology, ikaba ifasha mugutwaba ibitandukanye nka abantu n'ibintu, ikaba ikoreshwa mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa kigali]]. Pascal Moto yatangiye gukoreshwa muri 2022, Pascal Moto ikaba ikoreshwa n'abamotari benshi muri kigali, Pascal rero ishyirwa muri moto zirwara abagenzi zigafasha kwishyura urugendo, bitagombeye guciririkana n'umumotari.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/amakuru-60272319</ref><ref>{{Cite web |url=https://panorama.rw/pascal-moto-ntiragaruka-ku-isoko-rya-mubazi-kuri-moto-_rura/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-04 |archive-date=2022-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926153941/https://panorama.rw/pascal-moto-ntiragaruka-ku-isoko-rya-mubazi-kuri-moto-_rura/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Moto]]
38ix7ntoi5n8clrr1sszezq1txtunqx
Anna Phosa
0
16781
138023
134060
2026-09-17T00:29:30Z
InternetArchiveBot
9716
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
138023
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Mathews Phosa 1998 (cropped).jpg|thumb|phosa]]
Anna Phosa ni umworozi w'ingurube watsinze muri [[Afurika]] umwe mu batanga ingurube nini muri Afrika yepfo. Yatangiye ubucuruzi bw'ingurube mu 2004 kandi yakoresheje amadorari 100 gusa yo kuzigama. Nubwo yatangiriye ku ngurube enye, isosiyete ye yagiye mu bihugu byinshi byo ku mugabane wa [[Afurika]], bituma aba umwe muri ba rwiyemezamirimo bakomeye ku mugabane wa [[Afurika]].<ref>{{Cite web |url=https://theafricablog.com/work/top-10-african-entrepreneurs/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-07 |archive-date=2023-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607111334/https://theafricablog.com/work/top-10-african-entrepreneurs/ |url-status=dead }}</ref>Ni umwe mu bahinzi borozi b'ingurube b'abirabura mu gihugu. Yatangiye Dreamland Piggery & Abbatoir mu gace ka Vaal, Amajyepfo ya Johannesburg mu 2004.<ref>{{Cite web |url=https://foundersafrica.com/meet-anna-phosa-south-africas-celebrity-pig-farmer/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-07 |archive-date=2023-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607111332/https://foundersafrica.com/meet-anna-phosa-south-africas-celebrity-pig-farmer/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://yali.state.gov/empower-women-to-feed-the-future/</ref><ref>https://www.businesslive.co.za/bd/companies/land-and-agriculture/2019-06-10-profile-anna-phosa-thrives-as-a-pig-farmer/</ref><ref>https://sw.wikipedia.org/wiki/Anna_Phosa</ref><ref>https://static1.squarespace.com/static/52440ddbe4b03b33d728e5ea/t/5e1b37a722ffb72e97ecadbd/1578842028037/Anna+Phosa+Drum.pdf</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230607111342/https://come.clickandanalytics.com/to.php?check=35&pid=346364&sid=4367</ref><ref>https://africanvibes.com/international-womens-day-2021-anna-phosa-choose-to-challenge-male-dominance-in-african-business/</ref><ref>https://africanvibes.com/international-womens-day-2021-anna-phosa-choose-to-challenge-male-dominance-in-african-business/</ref>
== Amashakiro: ==
[[Ikiciro:Afurika]]
[[Ikiciro:Iterambere rya Afurica]]
[[Ikiciro:Ubukungu bw’Afurika]]
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Ubucuruzi]]
[[Ikiciro:Ubworozi bw'umwuga]]
9uqqjzgpgkf3u594lzz4hdj0nb88fnd
Ubukerarugendo mu bucuruzi
0
16801
137954
112323
2026-09-16T12:56:38Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137954
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:A bus station.jpg|thumb]]
'''Ubukerarugendo bw'ubucuruzi''' cyangwa '''ingendo m'ubucuruzi''' n'igice gito kandi cyibanze m'ubukerarugendo busanzwe. Mugihe cy'ubukerarugendo m'ubucuruzi (ingendo), abantu baracyakora kandi banahembwa, ariko babikora kure yakazi kabo ndetse ningo zabo.
[[Dosiye:Musanze_Gorilla_naming_monument.jpg|thumb|'''Ubukerarugendo''' ]]
Ibisobanuro bimwe by'ubukerarugendo ukuyemo ingendo zubucuruzi. Icyakora, Ishami ry’Umuryango w’abibumbye ryita ku bukerarugendo (UNWTO) risobanura ba mukerarugendo nk’abantu "bagenda kandi baguma ahantu hanze hadasangwa ibidukikije bisanzwe mu gihe kitari musi y'umwaka umwe ukurikirana mu myidagaduro, ubucuruzi n’ibindi bikorwa".<ref>https://franchiseforeveryone.com/index.php?lan=rw&art=119251</ref>
Ibikorwa by'ubukerarugendo bwibanze by'ubucuruzi birimo inama, no kwitabira inama n’imurikagurisha. Nubwo ijambo ubucuruzi m'ubukerarugendo bw'ubucuruzi, mugihe abantu bo mumiryango ya leta cyangwa imiryango idaharanira inyungu bakora ibikorwa bisa, ibi biracyashyirwa m'ubukerarugendo bw'ubucuruzi (ingendo).
[[Dosiye:Rwanda_fruits2.jpg|thumb|Ubucuruzi ]]
[[Dosiye:Whites_rhinos_2.jpg|thumb|'''Ubukerarugendo''' ]]
[[Dosiye:Buses from one company parking.jpg|thumb|Ingendo z'abantu]]
== Akamaro ==
Amateka, ubukerarugendo bw'ubucuruzi bufatwa nk'uburyo bwo gutembera, gukoresha amafaranga no kuguma mumahanga, kuhaba mugihe runaka, kandi bifite amateka nk'igihe cy'ubucuruzi mpuzamahanga . Mu mpera z'ikinyejana cya 20, ubukerarugendo m'ubucuruzi bwagaragaye nk'inganda zikomeye.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubukerarugendo/</ref>
Mu mwaka 1998 mu ma taliki y'ubukerarugendo bw'ubwongereza n'ubukerarugendo bw'ubwongereza bwo kumipaka,ubukerarugendo m'ubucuruzi bwabarirwaga kuri 14% mu ngendo zakorwaga muri rusange m'ubwami bw'abongereza,no kuri 15% m'ubukerarugendo bw'amasoko hamwe m'ubwami bw'abongereza.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
9drktb6lmchsexhp8cwaii1srl4o7s6
Imurikagurisha mu Bushinwa na Afurika
0
16813
138234
95883
2026-09-17T09:18:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138234
wikitext
text/x-wiki
Ihuririro ry'Abikorera mu [[Rwanda]] ryatangajeko imurikagurisha mpuzamahanga ryabaye kunshuro ya 18.
== Ibyo Wamenya ==
Ni ihuriro ry'Abikorera mu [[Rwanda]] ryatangajeko imurikagurisha mpuzamahanga ryabaye kunshuro ya 18 ryitabiriwe n'ibihugu 18 n'u [[Rwanda]] rurimo.iryo murikagurisha ryamaze iminsi 16, ritangira ku tariki ya 29 Nyakanga mu mwaka wa 2015 rigeze tariki ya 12 Kanama byari biteganijweko hazamurikwa ibikorwa by’ingeri zose ku buryo Abanyarwanda bagombaga kuzabyigiraho cyangwa abaturutse mu mahanga bakabona u [[Rwanda]] ari ahantu heza horohereza abashoramari nabo bagatangira gushora imari yabo mu [[Rwanda]]. <ref>https://igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/imurikagurisha-ku-nshuro-ya-18</ref>Muri imurikagurisha harimo serivisi zjyanye n’ikoranabunga zimwe zagombaga kuzanwa n’inganda zo mu [[Ubuhinde|Buhinde]], Abanyarwanda bagombaga kwigiraho cyangwa nabo bagasange u [[Rwanda]] ari igihugu cyorohereza ishoramari bagatangira bagakorere mu [[Rwanda]].
== Ijambo kubayobozi b'ibihugu ==
Perezida Kagame paul ni umwe mubakuru b'ibihugu batatu muri [[Afurika]] bagejeje ijambo kubari bitabiriye iyo nama hifashishijwe ikoranabuhanga, yijeje ubufatanye abarahongaho mu mubano w'u [[Rwanda]] n'[[Ubushinwa]] ndetse anatanga ikaze k'Umushinwa wese wifuza gutembera u [[Rwanda]]. <ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/politiki/amakuru/article/perezida-kagame-yashishikarije-abashinwa-gusura-u-rwanda</ref>Yagize ati “Ndifuza kubamenyesha ko u [[Rwanda]] rutanga visa (uburenganzira bwo kugenda mu gihugu) ku baturage b’u [[Ubushinwa|Bushinwa]] bose bakigera mu gihugu, munyemerere mpe ikaze ba mukerarugendo b’Abashinwa kuza gusura u [[Rwanda]], baze bihere ijisho inyamaswa ziteye amabengeza, bazakiranwa urugwiro ruranga Abanyafurika”.<ref name=":0" /> Mu imurikagurisha rya mbere ryabaye mu mwaka wa 2019 u [[Rwanda]] n’[[Ubushinwa]] byashyize umukono ku masezerano yo kugurishayo urusenda rwumye n’ikawa.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubucuruzi]]
6uax43d8avtj0luaenu82z0czhae3zl
Kanyana Shalon
0
16860
138256
95977
2026-09-17T09:21:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138256
wikitext
text/x-wiki
'''Kanyana Shalon''' ni umunyarwandakazi akaba muri ba Rwiyemezamirimo bashinze uruganda rwitwa [[Ishyo Foods Ltd|Ishyo Food Ltd]], rutunganya Konfiture ndetse akaba anitegura gukora za Yawurute. Ndetse akora ibiryo bya Yummy mu Rwanda, bikozwe mubiribwa byiza byu [[Rwanda]]. <ref>http://ishyofoods.rw/about/</ref><ref name=":0">https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ba-rwiyemezamirimo-b-abagore-biyemeje-kuba-ku-isonga-mu-gutanga-imisoro</ref>
== Ibyo yize ==
Sharon afite impamyabumenyi iyicyiciro cya kabili cya kaminuza mu buhinzi hamwe n' impamyabumenyi ihanitse yi cyiciro cya gatatu cya kaminuza mu bushakashatsi bwiterambere. Shalon afite ubumenyi, Ishyaka mugucukumbura ibyo guteka.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemeza mirimo]]
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
c4wnxzej2rtrgmkrz13haxq56iozlx4
Ishyo Foods Ltd
0
16862
137862
95978
2026-09-16T12:42:05Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137862
wikitext
text/x-wiki
'''Ishyo Foods Ltd''' ni kampani yashinzwe na rwiyemezamirimo witwa [[Kanyana Shalon|Akanyana Shalon]] akaba nawe umuyobozi wayo. Shalon yatangiye ubu bucuruzi ahereye ku nkomoko yoroheje akunda guteka aho yari mugikoni akabyitekera.<ref name=":0">https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ba-rwiyemezamirimo-b-abagore-biyemeje-kuba-ku-isonga-mu-gutanga-imisoro</ref> <ref>http://ishyofoods.rw/about/</ref>
== Uko igitekerezo cyaje ==
Ishyo Foods Ltd, Ibona u [[Rwanda]] nki igihugu gifite ubutaka byiza bukungahaye ku ntungamubiri ndetse hamwe n’ikirere cyiza, hamwe no guhinga, imbuto nziza, kandi hari mashyo atandukanye atanga amata akungahaye ku ntungamubiri.<ref>https://mobile.igihe.com/ubukungu/ishoramari/article/uko-usengimana-yayobotse-ubuhinzi-abitewe-n-inzara-iri-muri-afurika</ref>
== Ibyo bakora ==
Ishyo Foods Ltd ifasha gukemura ikibazo cyibiribwa, aho itanga imbuto zirimbwa ndetse na yahurute zifite ubuziranenge kandi zihendutse. Kuko, imiryango imwe ni mwe yomu Rwanda itunzwe nibiribwa bihendutse, kandi usanga bitumizwa mu mahanga. Ibyo biryo byose bakabikoresha bikiri bibisi cyangwa bikiri bizima.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubucuruzi]]
26t3lnx9fwqpca067m02gzmnrfi7n0e
Ubucuruzi bw'amafi mu Rwanda
0
16893
138270
111220
2026-09-17T09:23:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138270
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Amafi.jpg|thumb|ubucuruzi bw'amafi mu Rwanda]]
[[Dosiye:Happy Bangladeshi fish farmer.jpg|thumb|ifi]]
[[Dosiye:Pond fish and pomfret fish.jpg|thumb|Amafi amaze kurobwa]]
[[Dosiye:Oweston sting fish for sale at Tsukiji Fishmarket, Tokyo-30.jpg|thumb]]
'''Ubworozi bw’amafi mu Rwanda''' burazamuka burigihe cyane. Ubundi amafi yororerwaga mu [[Ikiyaga cya Kivu|biyaga]] no mu byuzi biri muri za kareremba, ariko ubu abantu ku giti cyabo basigaye bakora ishoramari muri ubwo bworozi iryo bigabanya ingano y’amafi yatumizwaga hanze. Nko mu gihe cyo muri guma mu rugo, Kuko Abanyarwanda barya [[amafi]] yororerwa mu [[Rwanda]] gusa.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubukungu/ubucuruzi/article/gucuruza-amafi-agihumeka-byafashije-abatinya-kurya-ayavuye-muri-firigo</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/indwara/article/rusizi-ubucuruzi-bw-indagara-n-amafi-buratera-benshi-kwandura-sida-no-gucana</ref>
[[Dosiye:Aho bororera amafi i Muramvya.jpg|thumb|icyuzi bororeramo Amafi]]
== Ubworozi ==
[[Dosiye:Kuroba amafi.jpg|thumb|umurobyi wamafi]]
Mu [[Akarere ka Rusizi|Karere ka Rusizi]] duhafite [[UBWOROZI|umworozi]] ugeza ku musaruro wa toni zirenga 15 z’[[amafi]] mu cyumweru, kandi n’ubu akomeje kwagura ubwo bworozi bwe kuko afite ahantu hahagije. Muri utwo turere nka Rusizi na Rubavuo harimo aborozi b’amafi kandi nanone bakaba ari n’abacuruzi bayo, ikindi gishya cyajemo mu bucuruzi bw’amafi, ni uko umuntu ashobora kugura amafi ari i Kigali, uyamugurishije ari nka Rusizi akayapakira mu modoka yabyo yabugenewe akayamugezeho akiri mazima.<ref name=":0" /><ref>https://www.rba.co.rw/post/Ubwishingizi-bwAmafi-mu-bigiye-kwitabwaho-guhera-mu-2023</ref>
== Ubucuruzi ==
Ubucuruzi bw’amafi urebye buhagaze neza mu Rwanda, ariko nanone aho bugenda cyane ni mu [[Umujyi wa Kigali|Mujyi wa Kigali]] kubera ko aha hari abantu benshi n'isoko rinini ndetse nonone mu turere twundi mu Rwanda, urebye duherereye ku mupaka n’igihugu nka [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika ya Demukarasi ya Kongo]] nka [[Akarere ka Rusizi|Rusizi]] na [[Akarere ka Rubavu|Rubavu]].<ref name=":0" />
Nubwo ibiciro byihagaze bityo bigenda kandi bihundagurika, ahantu hacururizwa izo fi zigurishwa zikiri nzima zoga mu mazi, ahacururizwa izindi fi nka tilapiya, zituruka mu biyaga byo mu Bugesera nka [[Ikiyaga cya Rweru|Rweru]] na [[Ikiyaga Cya Cyohoha|Cyohoha]], aho usanga ibiciro bya Tilapiya nibya Tomusoni ari nka bimwe, kuko ikilo cya Tilapiya bakabigurisha amafaranga 2,500Frw ni cya Tomusoni kikagura amafaranga 2,500Frw nk’uko bivugwa n’abacuruzi usazwe uzicuruza.<ref name=":0" />
[[Dosiye:Icyuzi.jpg|thumb|icyuzi]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubworozi]]
jm66pocsrhnh512y8czwluoiyryt18v
Inkomoko Business Development
0
17028
138507
96221
2026-09-17T11:02:07Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138507
wikitext
text/x-wiki
'''Inkomoko Business Developmen''' Ni ikigo cyashinzwe muri 2012 mu [[Rwanda]] bikozwe nka Julienne Oyler hamwe na Sara Leedom. Mu byo gikora harimo gutanga igishoro, amasomo ajyanye no gucuruza, guhuza ba rwiyemezemirimo bato n’ibigo bikomeye. ni kimwe mu bigo muri Afurika mu kuzamura ba rwiyemezamirimo mu bihugu bya Afurika y’Iburasirazuba, cyibanda ku rubyiruko rukizamuka n’impunzi.<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/madamu-jeannette-kagame-yashimye-uruhare-inkomoko-yagize-mu-kuzamura-ba</ref><ref>https://www.inkomoko.com/</ref>
== Ibyo bakora ==
Inkomoko Business Development ni kompanyi ikorana na ba rwiyemezamirimo bato ndetse baciriritse, harimo nki impunzi, guhanga imirimo, kuzamura imibereho kuri bose, no guteza imbere imiryango itera imbere muri Afurika, aho cyakoranye na ba rwiyemezamirimo bagera kuri 40.000 . <ref name=":0" />
== Ibindi ==
Inkomoko Entrepreneur Development igira gahunda zitandukanye zizamura urubyiruko, urugero nka BK Urumuri Initiative gahunda ifatanya na Banki ya Kigali, yahinduriye benshi ubuzima.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Ubucuruzi]]
ehjojt644pg4kz8po62rk106xkq7iug
BK Urumuri Initiative
0
17029
138073
96223
2026-09-17T08:19:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138073
wikitext
text/x-wiki
'''BK Urumuri Initiative''' ni amahugurwa n'amarushanwa, yagenewe ba rwiyemezamirimo bato, kugaragaza uburyo barengera ibidukikije, hatoranywa ibigo bigera kuri 25, ba nyirabyo bahabwe amahugurwa n’ubujyanama bugezweho mu gihe kigera ku mezi atandatu, nyuma hatoranywemo ba rwiyemezamirimo habwa inguzanyo yishyurwa nta nyungu nimwe yongeweho .<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/Irushanwa-rya-BK-Urumuri-ku-nshuro-ya-7-rizibanda-ku-mishinga-yita-ku-bidukikije</ref><ref>https://igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/bk-yatangaje-ba-rwiyemezamirimo-b-abagore-25-bazahabwa-inguzanyo-nta-nyungu</ref>
== Amahugurwa ==
BK Urumuri Initiative itanga Amahugurwa kuri ba rwiyemezamirimo bahabwa ajyanye ni micungire inoze y’imishinga yabo, uburyo bashobora guteza imbere ubucuruzi ndetse no guhanga imirimo . muri ibi bihe bazita ku mishinga ifasha abaturage guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe, mu rwego rwo gutegura ejo hazaza harangwa n’Isi itoshye kandi inogeye buri wese . Ni mu gihe [[Inkomoko Business Development|inkomoko business development]] yo itanga ubujyanama n’amahugurwa ku bakora ubucuruzi .<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/madamu-jeannette-kagame-yashimye-uruhare-inkomoko-yagize-mu-kuzamura-ba</ref>
== Imishinga ==
'''Imishinga yatoranyijwe muri iki gihe'''
1. Exalto Engineering and Supply Solutions Ltd
2. Uzi Collections
3. Vakman Ltd
4. Slice and Cakes
5. Nova Leather Ltd
6. ABCD Great Life Ltd
7. Farmia Group Ltd
8. Bee Light Ltd
9. DM Bricola Ltd
10. La Fotolia Ltd
11. Huza Press Ltd.
12. WEYA Creations Ltd.
13. Jotete Investment Ltd
14. Feed The World Company Ltd
15. Gukora no Gucuruza Inkweto
16. SHARAMA Events & Tours
17. The Gold World Company Ltd
18. Savior Civil Engineers Ltd
19. Work Roselyne Ltd
20. Berwa Crochet Ltd
21. Endless Trading Company
22. Data Systems Ltd
23. Mugisha Timber Hub
24. Bellavitae Medical Clinic
25. Iwacu Poultry Ltd<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Ubucuruzi]]
omt4fb3scxcgeb9fmlslk6p0l2f0rcw
Imbabura ya cana rimwe
0
17078
138185
96343
2026-09-17T08:47:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138185
wikitext
text/x-wiki
'''[[Imbabura za Rondereza|Imbabura]]''' ya cana rimwe ni imbabura yitwa cana rimwe, kuko ikoresha amashanyarazi ndetse n’ikara rimwe cyangwa ibisigazwa by’amakara byitwa icenga , Aho iyo mbabura ishobora gukoreshwa mu kubungabunga ikirere n'ibidukikije, kugabanya amakara akoreshwa, ndetse no kugabanya imyuka yangiza ikirere .<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/cana-rimwe-igisubizo-ku-ibura-ry-amakara-no-kubungabunga-ibidukikije</ref>
== Uko ikora ==
Imbabura ya cana rimwe, Hari izikozwe mu byuma cya metalike, aho igira akamoteri ku ruhande kajyaho cagi (chargeur) ya telefone, wayicomeka igateka ikoresheje ikara rimwe, Hari n’izindi mbabura , zikoze mu ibumba, bikaba bitandukanye mu biciro, aho iy’icyuma igura ibihumbi cumi na bitanu bw'amafaranga (15000 frw), naho iy’ibumba ikagura ibihumbi umunani (8000 amafaranga y'u Rwanda ).<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
7092187hpdd333h9jaufv6t3zo425z2
Ebm mu Rwanda
0
17079
138136
115013
2026-09-17T08:35:18Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138136
wikitext
text/x-wiki
EBM mu [[Rwanda]] ni Imashini z’Ikoranabuhanga zikoreshwa mu gutanga inyemezabuguzi ariyo fagiture mu Rwanda, zemewe nta buryo yakoreshwa ahantu hatari umuriro. Ibi bikaba bivuga ko ushobora kuyikoresha ahantu hatari umuriro, ukaba ushobora gukomeza gukoresha iyo nyemezabuguzi zisanzwe z’impapuro .<ref>https://kiny.taarifa.rw/rwanda-ibyo-waguze-nta-ebm-uzabyamburwa-uwabikugurishije-akurikiranwe/</ref>
== gukoresha Systemeya EBM ==
[[Dosiye:Rwanda Revenue Authority Taxpayer of the year.jpg|thumb|igihembo cy'umusoreshwa usora neza.|350x350px]]
Ugomba kuba ufite Telefone ya simate verisiyo ya 8.0 gusubiza hejuru, ikaba ifite ubushobozi bwo kubika amakuru ku gipimo cya 8GB gusubiza hejuru; waba Ubarirwa mu rwego rw’Abasora bato, ufite igicuruzo kitarenze miliyoni makumyabiri ( 20,000,000 Frw ) mu gihe usaba gukoresha EBM; mugihe utanditse k’umusoro w;nyongeragaciro ( TVA ) .<ref>https://www.kigalitoday.com/ubukungu/ubucuruzi/article/rra-irasaba-abacuruzi-kwitabira-ebm-ya-kabiri</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
4r536zzviiaeraqcbvauc84xampfqvx
Uruganda rw’amata y’ifu
0
17084
138417
107033
2026-09-17T10:29:05Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138417
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Milk 001.JPG|thumb|amata]]
'''Uruganda rw’amata y’ifu''', ni umushinga w’uruganda rw’amata y’ifu uhuriweho nibigo bibiri aribyo Leta y’u [[Rwanda]] hamwe n’uruganda rwa [[INYANGE INDUSTRIES LTD|Inyange Industries]], aho ruzajya rwakira litiro ibihumbi 500 z’amata buri munsi .<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/mu-rwanda-hagiye-kuzura-uruganda-rw-amata-y-ifu-ruzatwara-miliyari-45frw</ref>
== Inyigo ==
Uruganda rw’amata y’ifu ni uruganda rwatangiye kubakwa m'Ukwakira muri 2021, rwubatswe mu Murenge wa Nyagatare, [[akarere ka Nyagatare]] mu cyanya cyahariwe inganda cya Rutaraka, ruzuzura rutwaye miliyari 45 Frw , bikaba byitezwe ko ruzakusanya amata aturuka mu turere twa Nyagatare, [[Akarere ka Gatsibo|Gatsibo]], Kayonza na Kirehe nka hamwe mu tubarizwamo umukamo uri hejuru muri iyi Ntara .<ref name=":0" />
== Amata ==
[[Dosiye:HK food 奶粉 powered milk n water 桂格 Quaker since 1877 Lnv2.jpg|thumb|Amata yifu]]
[[Dosiye:HK Sheung Wan Ai Weiwei 艾未未 China Map 嬰兒配方奶粉 Baby Milk Formula Powder 裝置藝術 Installation art May-2013 雪印SmartKid 3.JPG|thumb|ibikoresho byifashishwa mu gufunyika amata yifu]]
Amata uru ruganda ruzaba rukenera angana na litiro ibihumbi 500 ku munsi, ukanagereranya n’umusaruro wa litiro ibihumbi 133 w’amata ari kuboneka mu Burasirazuba kuriyu munsi, usanga hakirimo intera ndende yo kugera kuri uyu mukamo wifuzwa. Intara y’Iburasirazuba ibarizwamo inka ibihumbi 514 zibarizwa mu nzuri ibihumbi icumi, naho mu gihe cyi mvura baboneka umukamo ungana na litiro ibihumbi 133 z’amata ku munsi naho mu mpeshyi hakaboneka litiro ibihumbi 44 .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
02yv91sg97frls0fxoilg8pjaytaf94
Coffee Business Center Ltd
0
17102
138074
105889
2026-09-17T08:19:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138074
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Roasted coffee beans.jpg|thumb|Ikawa]]
'''Coffee Business Center''' ( CBC ) Ni isosiyete ishinzwe gutunganya umusaruro wa kawa ikawoherereza mu mahanga. Yishimiwe n’abahinzi ba kawa bo mu Murenge wa Muyongwe mu [[Akarere ka Gakenke|Karere ka Gakenke]] inabaha inyungu y'amafaranga 80 Frw kuri buri kilo. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/gakenke-abahinzi-ba-kawa-bahawe-inyungu-ku-musaruro-w-umwaka-ushize-video |title=Archive copy |access-date=2023-06-16 |archive-date=2023-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616094517/https://mail.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/gakenke-abahinzi-ba-kawa-bahawe-inyungu-ku-musaruro-w-umwaka-ushize-video |url-status=dead }}</ref>
== Ikawa ==
Muri 2015, Coffee Business Center Ltd hari kawa yavuye mu Murenge wa Muyongwe yabaye iya mbere mu [[Rwanda]] hose mu gikorwa cyateguwe n’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe kohereza mu mahanga ibikomoka ku Buhinzi n’Ubworozi mu Rwanda rwa NAEB, n’Ishyirahamwe rishinzwe ubwiza bwa kawa ku Isi hose, aho yagize amanota 90,3 %.<ref name=":0" />
== Coffee Business Cente ==
Coffee Business Center yatangiye gukora muri 2002, ifite uburambe bwihariye mu kohereza mu mahanga kawa. Uru ruganda rufite icyicaro gikuru i Masoro mu Karereka Gasabo .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
8spbelhriinu7675vexzknyj82qhbcb
Solex Rwanda Ltd
0
17103
137846
96374
2026-09-16T12:39:32Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137846
wikitext
text/x-wiki
'''Solex Rwanda Ltd''' ni Ikigo cyatangijwe n’abashoramari bo muri [[Afurika y’Epfo]], hashize imyaka irenga 20, bakora imirimbo ihenze cyane binyuze mu gutunganya amabuye y’agaciro arimo diamant, amabengeza bita Amethyst na gemstones mu Rwanda . <ref name=":0">https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/u-rwanda-rugiye-kubona-uruganda-rutunganya-diyama</ref>
== Imirimo ==
Solex Rwanda Ltd ifata aya mabuye y’agaciro bayabyazamo imirimbo yo ku rwego ruhanitse, cyangwa bakayataka, bakayanogereza mu buryo umukiliya ashobora kubyifuzamo, icyo kigo cyikaba gikora ibintu bitatu by’ingenzi, Gukora imirimbo, gukata gemstones no gutunganya diamant nka cutting and polishing mu [[Icyongereza|cyongereza]] .<ref name=":0" />
== Mu Rwanda ==
Solex Rwanda Ltd Impamvu baje mu Rwanda ni uko usanga rufite politiki nziza, ndetse rwashyizeho uburyo buhamye bworohereza abashoramari. Hari n’imitungo kamere nk’amabuye y’amabengeza ( ya amethyst), ifeza, ndetse ruherereye mu Karere kabonekamo amabuye y’agaciro nko muri Tanzania ( nka haboneka Tanzanite ) n’andi mabuye nka zahabu .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
ng5kzxl892zyx19nf1sdmnm3vq7qg75
Nova Coffee Ltd
0
17104
138327
134402
2026-09-17T09:44:29Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138327
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Coffee cup and coffee beans.jpg|thumb|Ikawa]]
'''Nova Coffee Ltd''' Ni Sosoyete itunganya [[ikawa]], yatangiye nk'ubucuruzi muri 2015. Ikaba yarashinze kandi n'umuyobozi wa Kawa ya Nova, yitwa Agnes Mukamushinja ndetse n'umugabo we Felix Hitayezu, aho bamaze imyaka irenga 25 bakora mu kawa. Aho bashinze uru ruganda rwa kawa .<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/114097/bourbon-coffee-yubatse-izina-mu-gucuruza-ikawa-yatangije-uruganda-bourbon-bakery-ruje-ari--114097.html</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=https://novacoffeerwanda.com/what-we-do/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-16 |archive-date=2023-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616110054/https://novacoffeerwanda.com/what-we-do/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibyo Bakora ==
Nova Coffee Ltd iteza imbere ikawa muburyo bwinshi, itanga uburambe bukungahaye k'ubakunzi bose ba kawa. Abakozi bose bakora cyane kugirango batange ikawa ikungahaye kandi nziza, kugirango batezimbere ubumenyi ni shyaka ry'abakozi kugirango bakurikirane bafite ishyaka ryabo .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
qllij6mtcep9fi9farj7vk5atcfuffj
Ndayishimiye Paul
0
17109
137880
96381
2026-09-16T12:44:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137880
wikitext
text/x-wiki
'''Ndayishimiye Paul''' ni umuyobozi w’[[Uruganda rw` icyayi|uruganda]], [[Rwiyemezamirimo]], usanzwe ari ni [[Ubucuruzi bw'indagara|umucuruzi]] mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa Kigali]] usibye ibyo kuba atanga akawunga keza ni nawe uhagarariye inganda zitandukanye mu Rwanda harimo uruzwi cyane ku ifarini yarwo rwitwa AZANIA. Akaba kandi ahagarariye ADMA INTERNATIONAL uruganda ruzwiho kugira bisuits nziza mu Rwanda, Ubu kandi akaba ariwe uhagarariye MOUNT MERU ibyo byose ukaba wabisanga aho acururiza mu mujyi wa Kigali ukabihasanga ku giciro kiza .<ref name=":0">https://umwezi.rw/?p=7972</ref>
== Uruganda ==
[[Aloys supply Campany|Aloys Supply company]] ni uruganda runini, rutunganya akawunga mu bigoli ku buryo bugezweho hifashishijwe imashini zujuje ubuziranenge, rukaba ruherereye mu [[Akarere ka Rwamagana|karere ka Rwamagana]] , akaba arirwo ruganda ayobora Ndayishimiye Paul .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
2z1l9zxboteg7o4pk3acig49emvis8j
Uruganda rwa Sorwal
0
17163
138491
96449
2026-09-17T10:58:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138491
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda rwa Sorwal''' ni uruganda rwabonetse nyuma yo kugura uruganda rw’ibibiriti ruherereye ku Karubanda mu [[Akarere ka Huye|Karere ka Huye]], n'umushoramari witwa '''Osman Rafik''' yiteguye guha akazi abantu bagera 300. Uruganda rwa Sorwal ruri mu Matyazo ahahoze ahakorera muri Sorwal kuva muri 2001 kugera muri 2008, aho abahakora bavuga ko yishimiye kuba ashobora kongera kubona akazi mu ruganda .<ref>https://www.kigalitoday.com/ubukungu/ubucuruzi/article/uruganda-rwa-sorwal-rurateganya-gutanga-imirimo-300</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
0oakwrt2rxodiey0vwsewa5qzqvpd9y
Adma International Ltd
0
17169
138492
122758
2026-09-17T10:58:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138492
wikitext
text/x-wiki
'''Adma International Ltd''' ni uruganda rukomeye rukora ibisuguti, aho rwanditswe kandi rukora ku mategeko y'u [[Rwanda]] . Rwatangiye rukora ku ya 23 kamena 2003 icyicaro gikuru giherereye mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa Kigali]],aho ikorera mu jyanya kinganda , aho bakoresha abakozi bagera kuri 440.<ref>https://www.jobinrwanda.com/employer/adma-international-ltd</ref>
== ibisuguti ba kora ==
Adma International Ltd hari ibisuguti bakora birimo amoko 2 nka '''Adma Buscuits''' harimo amaoko atadukanye nka bisuguti bya Nice, ibisuguti bya shortcafe, ibisuguti bya Marie, ibisuguti bya Family, ibisuguti bya Bourbon, ibisuguti bya choco, ibisuguti bya butter, ibisuguti bya Ginger Nuts, ibisuguti bya Rio, ibisuguti bya Digestive. '''Adma Primiuim Biscuit''' harimo ka ibisuguti bya Adma Marie, ibisuguti bya Super Glucose, ibisuguti bya Be Happy, ibisuguti bya Riham Biscuit, ibisuguti bya Fantasia, ibisuguti bya Trunchie biscuits. <ref>https://web.archive.org/web/20230619103302/http://admarwanda.com/adma-brand/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
3uqpf7rrfapdddmxasv7wr971mpv34s
Uruganda rwa Hippo
0
17174
137828
96461
2026-09-16T12:37:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137828
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda rwa Hippo''' ni uruganda rw’amabati agezweho rwitwa rufitwe na Sosiyeti yitwa S & H industries ndtese ihuriwemo na Sisay Investment Ltd yo mugihugu cyo muri Etiopiya ndetse hamwe na Horizon group Ltd . <ref name=":0">https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/uruganda-rw-amabati-agezweho-ruzavuna-amaguru-abayashakaga-mu-mahanga</ref>
== Mu Rwanda ==
[[Uruganda]] rwa Hippo '''ni u'''ru ruganda rufite umwihariko wo kuba ari urwa mbere mu Rwanda ruzwiho gukora amabati aho aba atwikiriwe n’amabuye aseye akomeye ndetse mu buhanga bukomeye biyaha kuramba ndetse no gusa neza hazamono gukomera. Nkuko byatangajwe uru ruganda ni imbonekarimwe muri Afurika iri munsi y’Ubutayu bwa Sahara kuko rukoresha ikoranabuhanga ryo muri [[Koreya y’Amajyepfo|Koreya y’Epfo]] .
== Amabati ==
Uruganda rwa Hippo ni uruganda aho rukora amabati y’ibyiciro bitandukanye bitewe nuko abarugana bifite harimo nka Hippo tile na Hippo classic ndetse na Hippo Shingle gusa yose ahuriweho no kuba afubitswe n’amabuye aseye ndetse akoranywe na Aluminumu ndetse na Zinke .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
t4t33vqd5b8mkp55kwtewzvshlfpnol
Ikigo Carcarbaba Ltd
0
17179
138575
96466
2026-09-17T11:37:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138575
wikitext
text/x-wiki
'''Ikigo Carcarbaba Ltd''' ni companyi yatangiye gukorera mu Rwanda muri 2021.Ikaba ari ikigo gihagarariye uruganda rukora imodoka rwa Dongfeng Liuzhou Motor Co.Ltd hamwe n’urwa Liuzhou Wuling Motor Co. Ltd . <ref name=":0">https://mobile.igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/carcarbaba-yinjije-ku-isoko-ry-u-rwanda-imodoka-zikorwa-n-inganda-zikomeye-mu</ref>
== Imodoka ==
Ikigo Carcarbaba Ltd ni inganda zikomeye zo mu bushinw zicuruza miliyoni nyinshi z’imodoka buri mwaka mu bihugu birimo ibyo muri [[Aziya]], mu [[Burayi]] na [[Afurika]]. Imodoka zikorwa n’izi nganda zirimo izibereye isoko ryo mu [[Rwanda]] by’umwihariko imiterere y’igihugu kandi ziri mu byiciro bihendukiye Abanyarwanda. Ubwoko bw’imodoka zirimo iya Forthing SX5 SUV, Dongfeng Rich 6 Pickup, Forthing T5 EVO SUV, Forthing Lingzhi M3 Plus MPV n’izindi zitandukanye zikorwa n’uruganda rwa Dongfeng. Hari n’ubundi bwoko bw’imodoka zitwara imizigo zirimo Wuling Rongguang mini truck 1.8L Pro, Wuling Rongguang mini Double Layer Box Truck, Wuling Rongguang mini Stake Truck Pro n’izindi zikorwa n’uruganda rwa Wuling .<ref name=":0" /> Imodoka ya T5 EVO ikorwa n’uruganda rwa DongFeng ifite imyanya 5, aho kugira ngo ibe yuzuye neza lisansi iba yanyoye litiro 55. Ni mu gihe kugira ngo ikore ibilometero 100, iba yanyoye litiro esheshatu .
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
iuu0ft8zn38nvvdhqh9mfi0t9kw70q1
Uruganda Afrinest Engineering
0
17183
137903
96470
2026-09-16T12:46:36Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137903
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda Afrinest Engineering''' ni uruganda rukora amato, aho rwubaka ubwato buzaba burimo hoteli buzwi nka Mantis Kivu Queen Uburanga. Ni ubwato bufite uburebure bwa metero 35, bukagira ibyumba 11, restaurants, akabari, ubwogero, Jacuzzi . <ref name=":0">https://igihe.com/ubukerarugendo/article/ibyihariye-ku-ruganda-rwa-mbere-rukora-ubwato-burimo-za-hoteli-rwatangiriye-i</ref>
== Ubwato ==
Uruganda Afrinest Engineering ni uruganda rukora ahanini amato, atwara abantu n'ibintu, ubwato bari gukora bugeze kuri 85 % bw'ubakwa mu nkengero z’[[Ikiyaga cya Kivu]], mu Murenge wa Bwishyura mu [[Akarere ka Karongi|karere ka karongi]], aho uba uvuye mu Mujyi wa Karongi werekeza i Nyamasheke munsi y’umuhanda uzwi nka Kivu Belt . <ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
0eo65xx98wcrrwp7xobt8waf1m89mv1
Rwanda Foam
0
17184
138151
120772
2026-09-17T08:39:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138151
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bed in hotel room 4.jpg|thumb|Matela za Rwanda fom]]
'''Rwanda Foam''' ni inganda rukora matela rwatangiye gukorera mu [[Rwanda]] rwatangiye gukora kuva muri 1983, aho rwashyize ku isoko ubwoko bushya bwa matela mu kurushaho gufasha Abanyarwanda kuryama aheza aho rukora matela n’imisego biramba kandi bihendutse .<ref name=":0">https://www.igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/rwanda-foam-yagejeje-ku-isoko-matela-nshya-yise-inzozi-na-executif</ref>
== Matela ==
[[Dosiye:Stringmattress.jpg|thumb|matress]]
Rwanda Foam hafi mu myaka ine ishize iyi sosiyete y’ubukombe mu gutanga ibiryamirwa byizewe yanabiherewe icyemezo cy’ubuziranenge gitangwa n’Ikigo cy’Igihugu cy’Ubuziranenge ( cya RSB ), aho yatangiye gukorana na [[Tour du Rwanda]] kuva iri siganwa ryaba mpuzamahanga kuva muri 2009 . Dufite matela yitwa Executif iri ku rwego rwa matela z’i [[Burayi]] ariko zi korerwa hano mu Rwanda ndetse na ndetse nindi yitwa inzozi .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
term80n4sfocre733qnvqgy65ykjthp
Kirengeri Tiles
0
17204
138431
112738
2026-09-17T10:35:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138431
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Cyprus floor tile.jpg|thumb|bumwe mubwoko bw'amakaro|351x351px]]
'''Kirengeri Tiles''' ni uruganda rukora amakaro ruri mu [[Akarere ka Ruhango|karere ka Ruhango]] mu [[intara y'amajyepfo]], aho rwatangiye uru ruganda rukora amakaro yo mu nzu, aho mu kwezi batunganya amakaro yajya kuri metero kare zirenga 750 .<ref name=":0">https://www.rba.co.rw/post/Hatangijwe-uruganda-rukora-amakaro-muri-Ruhango</ref>
== Amakaro ==
Kirengeri Tiles Uru ruganda mu gukora amakaro rwifashisha ahanini umucanga na sima ndetse n’ibindi bikoresho biandukanye, bifashisha mu guhindura amabara y'amakaro bifuza, aya makaro amaze kugera kumasoko yo mu Rwanda no mu mahanga mu bihugu birimo nka [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]], aho bafite isoko rinini .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
ogqpf7pigj92q176by6r926j21f7s2x
Uruganda rwa Roman Paints
0
17206
138219
133501
2026-09-17T08:54:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138219
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Multicolored tempera paints.jpg|thumb|Uruganda rwa Roman Paint]]
[[Dosiye:Wax And Brushes.jpg|thumb|Uruganda rwa Roman Paintss]]
'''Roman Paints''' ni uruganda nyarwanda rukora amarangi y’ubwoko butandukanye ruherereye mu murenge wa Kimironko [[Akarere ka Gasabo]] mu mujyi wa [[Kigali]], aho muri uyu mwaka wa 2022rwasmaze gushyira ku isoko irangi ridasanzwe rifata rikanirukana imibu yinjira mu nzu yabo . <ref name=":0">{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2022/01/21/kimironko-uruganda-roman-paints-rugiye-gusohora-ubwoko-bwirangi-ryirukana-imibu-munzu/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-20 |archive-date=2023-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620084257/https://igisabo.rw/2022/01/21/kimironko-uruganda-roman-paints-rugiye-gusohora-ubwoko-bwirangi-ryirukana-imibu-munzu/ |url-status=dead }}</ref>
== Amarangi ==
Roman Paints ni uruganda rwafuguye imiryango yarwo muri 2007, rukaba rukorera ibikorwa bya rwo by’ubucuruzi mu murenge wa Kimironko hafi y’isoko ku muhanda werekeza i Kibagabaga, bakagira n’ahandi hakorerwa hafi yo kwa Rwahama n’amashami yandi muri [[Rubavu]], [[Akarere ka Musanze|Musanze]], [[Akarere ka Nyagatare|Nyagatare]], [[Akarere ka Huye|Huye]], [[Akarere ka Muhanga|Muhanga]] no mu bindi bice bitandukanye by’igihugu .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Amarangi]]
je9ic4fd5qumy8ycyokv3mb3m2886io
Uruganda Amaco Paints Ltd
0
17208
137829
133495
2026-09-16T12:37:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137829
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Wax And Brushes.jpg|thumb|uruganda Amaco Paints Ltd]]
'''Uruganda Amaco Pants Ltd''' rwatangiye gukora muri 2003, rukaba ari uruganda rukora marangi mu Rwanda, aho kugeza ubu bafite amashami n’abantu babahagarariye mu gihugu no hanze y'igihugu , aho bafite amarangi yo kumazu, mu mazi no kubikresho, aya mazi n'amavuta .<ref name=":0">{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2022/01/15/rwanda-uruganda-amaco-paints-ltd-rumaze-gukwiza-umucyo-nisuku-mu-gace-rukoreramo-nahandi-henshi-mu-gihugu/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-20 |archive-date=2023-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620085918/https://igisabo.rw/2022/01/15/rwanda-uruganda-amaco-paints-ltd-rumaze-gukwiza-umucyo-nisuku-mu-gace-rukoreramo-nahandi-henshi-mu-gihugu/ |url-status=dead }}</ref>
== Amarangi ==
Uruganda Amaco Pants Ltd ni uruganda rwashinzwe muri 2003, mu ntangiriro rukaba rwari rwarakoreraga mu ntara y’I Burengerazuba, nyuma ruza kwimurira ibikorwa byarwo mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa Kigali]], aho rukorera mu Cyanya cyahariwe inganda i Gahanga mu [[Akarere ka Kicukiro|Karere ka Kicukiro]].<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Amarangi]]
pe5lp3qn5q38506w7rhdyq1ypj850uw
Uruganda rw'Ameki Color
0
17211
138576
103568
2026-09-17T11:37:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138576
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda rw'AMEKI Colo'''r ni uruganda rukora amarangi mu Rwanda, aho rwashinzwe rukaba runayoborwa n,inararibonye mu Ishoramari ry’u Rwanda, [[rwiyemezamirimo]] witwa Bwana [[Rusirare Jaques|Rusirare Jacques]], aho uru ruganda rwaje kuza ku isonga ku basora neza mu gihe cy’imyaka 10 ishize ndetse na mbere yaho rukaba rutaratezutse kuza ku isonga aho rwaje guhabwa igikombe na Peresida wa Repubulika [[Paul Kagame]] . <ref>https://igisabo.rw/2021/11/22/uruganda-rukora-amarangi-rwa-ameki-color-rukomeje-kuza-ku-isonga-ku-basora-bibihe-byose/</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=https://menyanibi.rw/jacques-rusirare-ufite-uruganda-rukora-amarangi-ni-muntu-ki/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-20 |archive-date=2023-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620092511/https://menyanibi.rw/jacques-rusirare-ufite-uruganda-rukora-amarangi-ni-muntu-ki/ |url-status=dead }}</ref>
== Amarangi ==
Uruganda rw'AMEKI Color ni uruganda rumaze igihe kirekire rukora mu [[Rwanda]], aho rukora ibikoresho byo mu nzu bikoze mu mbaho nziza ziba zatunganyirijwe mu ifuru, bafite ibigega bikoze muri polyester byiza bishobora kumara imyaka nka 30. bafite amabati meza atambutsa urumuri, Ameki niyo yonyine iyakora mu [[Rwanda]], abajyaga kuyarangura hanze bamenye ko Ameki yabikemuye kandi ari ku giciro cyiza .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
jasbplrl31fzeeht77dc60nck4wmagt
138579
138576
2026-09-17T11:38:46Z
Score Beethoven
11559
138579
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda rw'Ameki Color''' ni uruganda rukora amarangi mu Rwanda, aho rwashinzwe rukaba runayoborwa n,inararibonye mu Ishoramari ry’u Rwanda, [[rwiyemezamirimo]] witwa Bwana [[Rusirare Jaques|Rusirare Jacques]], aho uru ruganda rwaje kuza ku isonga ku basora neza mu gihe cy’imyaka 10 ishize ndetse na mbere yaho rukaba rutaratezutse kuza ku isonga aho rwaje guhabwa igikombe na Peresida wa Repubulika [[Paul Kagame]] . <ref>https://igisabo.rw/2021/11/22/uruganda-rukora-amarangi-rwa-ameki-color-rukomeje-kuza-ku-isonga-ku-basora-bibihe-byose/</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=https://menyanibi.rw/jacques-rusirare-ufite-uruganda-rukora-amarangi-ni-muntu-ki/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-20 |archive-date=2023-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620092511/https://menyanibi.rw/jacques-rusirare-ufite-uruganda-rukora-amarangi-ni-muntu-ki/ |url-status=dead }}</ref>
== Amarangi ==
Uruganda rw'AMEKI Color ni uruganda rumaze igihe kirekire rukora mu [[Rwanda]], aho rukora ibikoresho byo mu nzu bikoze mu mbaho nziza ziba zatunganyirijwe mu ifuru, bafite ibigega bikoze muri polyester byiza bishobora kumara imyaka nka 30. bafite amabati meza atambutsa urumuri, Ameki niyo yonyine iyakora mu [[Rwanda]], abajyaga kuyarangura hanze bamenye ko Ameki yabikemuye kandi ari ku giciro cyiza .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
ovq34alcrli26yuurc65z0dnk7ezuze
Electronic Industry and information Technology Rwanda Co Ltd
0
17212
137881
96504
2026-09-16T12:44:05Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137881
wikitext
text/x-wiki
'''Electronic Industry and information Technology Rwanda Co Ltd''' ni uruganda rukora televiziyo zigezweho zimenyerewe nka Flat TV ziri mu moko abiri ariyo NEIITEC na RWK, aho rukorera i Masoro mu cyanya cyagenewe inganda mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa kigali]] .<ref name=":0">https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ibyo-wamenya-kuri-televiziyo-zatangiye-gukorerwa-mu-rwanda</ref>
== Televiziyo ==
NEIITEC na RWK ni televiziyo zatangiye gushyirwa ku isoko mu Ukwakira uyu mwaka wa 2022, Zirakomeye kandi zicuruzwa ku giciro giciriritse ugereranyije n’izindi ziri ku isoko ryo mu Rwanda, Kugeza ubu televiziyo ya pouse 32 iri kugura ibihumbi 150 by'[[Amafaranga y'u Rwanda|amafaranga yu Rwanda]] bakanayikugereza aho utuye, iya 43 ikagura ibihumbi 280 by'[[Amafaranga y'u Rwanda|amafaranga yu Rwanda]] , ifite 50 igura ibihumbi 330by'[[Amafaranga y'u Rwanda|amafaranga yu Rwanda]] , naho ifite pousse 55 igura ibihumbi 370 by'[[Amafaranga y'u Rwanda|amafaranga yu Rwanda]] .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Televiziyo]]
qllgx6yk3ovx9tjgdujdyasu791gd1m
CCHAF Jibu Franchise Ltd
0
17214
138328
127894
2026-09-17T09:44:36Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138328
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Uruganda rw'icyayi rwo ku mulindi.jpg|thumb|CCHAF Franchise Ltd|322x322px]]
[[Dosiye:Mulindi12.jpg|thumb|uruganda]]
'''CCHAF Jibu Franchise Ltd''' ni uruganda rukora amazi yitwa Jibu, aho yatangiye ibikorwa byayo mu Rwanda muri 2012, aho yibanda mu gutunganya amazi ikoresheje ikoranabuhanga ryo kuyayungurura .<ref>{{Cite web |url=https://ibendera.com/dore-impamvu-uruganda-rukora-amazi-ya-jibu-rwafunzwe-rugasabwa-kuvana-ku-isoko-no-kujugunya-amazi-rwari-rwamaze-gukorwa/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-20 |archive-date=2023-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620133517/https://ibendera.com/dore-impamvu-uruganda-rukora-amazi-ya-jibu-rwafunzwe-rugasabwa-kuvana-ku-isoko-no-kujugunya-amazi-rwari-rwamaze-gukorwa/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/uruganda-rukora-amazi-ya-jibu-i-kanombe-rwahagaritswe</ref>
== Amazi ==
Uruganda rwa CCHAF Jibu Franchise Ltd rukora jibu ubusanzwe isanzwe ifite icyangombwa cy’ubuziranenge yahawe n’Ikigo cyibishinzwe cya RSB, ndetse n’Ikigo cy’Igihugu kigenzura ibiribwa n’imiti Rwanda cyi twa FDA, Jibu Isanzwe ikorera mu bihugu birimo Kenya, Tanzania, Uganda, Kenya, Burundi, Zambia, na Repubulika iharanira Demokarasi ya Congo . <ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/06/ikigo-fda-cyahagaritse-uruganda-rwa-jibu-rukora-amazi-yo-kunywa/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-20 |archive-date=2023-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620133515/https://umuseke.rw/2022/06/ikigo-fda-cyahagaritse-uruganda-rwa-jibu-rukora-amazi-yo-kunywa/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Amazi]]
d5wo2d3rlwcyp64c05pozgpb13e1nts
Uruganda Aqua Limited
0
17215
138005
122083
2026-09-16T13:05:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138005
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:United Potable Water Truck Sonoma 2022.jpg|thumb|Amazi]]
[[Dosiye:Water drop impact on a water-surface - (2).jpg|left|thumb|amazi]]
Uruganda '''Aqua Limited''' ni uruganda rukora amazi yitwa ya Aqua, aho yatangiye ibikorwa byayo biri mu Rwanda kuvva muri 2012, aho yibanda mu gutunganya amazi ikoresheje ikoranabuhanga ryo kuyayungurura, ruherereye mu murenge wa kimironko mu [[Akarere ka Gasabo|karere ka Gasabo]] mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa Kigali]].<ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubukungu/article/rwanda-fda-yafunze-amashami-y-inganda-5-zikora-amazi-yo-kunywa</ref>
== Amazi ya Aqua ==
[[Dosiye:A man selling drinking water.jpg|thumb|Amazi yo kunywa]]
Uruganda rwa Aqua Limited rukora Aqua ubusanzwe isanzwe ifite icyangombwa cy’ubuziranenge yahawe n’Ikigo cyibishinzwe cya RSB, ndetse n’Ikigo cy’Igihugu kigenzura ibiribwa n’imiti Rwanda cyi twa FDA, Jibu Isanzwe ikorera mu bihugu birimo [[Kenya]], Tanzania, Uganda, Kenya, [[Uburundi|Burundi]], Zambia, na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika iharanira Demokarasi ya Congo]] .<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/118519/harimo-jibu-aqua-na-iriba-rwanda-fda-yatangaje-inganda-7-zitunganya-amazi-zahagaritswe-zin-118519.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Amazi]]
jj1kodtrh099qvcp9eu3lk9tj0obh7j
Iriba Limited
0
17219
138075
121889
2026-09-17T08:19:11Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138075
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Mulindi12.jpg|thumb|Uruganda Iriba Limited]]
[[Dosiye:Crystal Geyser Water Company Orland California - CGWC.jpg|thumb|amazi yiriba]]
[[Dosiye:Amazi y'isoko rya kibira.jpg|left|thumb]]
Uruganda '''Iriba Limited''' ni uruganda rukora amazi yitwa Iriba, aho yatangiye ibikorwa byayo biri mu Rwanda biyingurura mazi meza afutse, aho yibanda mu gutunganya amazi ikoresheje ikoranabuhanga ryo kuyayungurura, ruherereye mu murenge wa remera mu [[Akarere ka Gasabo|karere ka Gasabo]] mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa Kigali]] . <ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubukungu/article/rwanda-fda-yafunze-amashami-y-inganda-5-zikora-amazi-yo-kunywa</ref><ref name=":0">https://inyarwanda.com/inkuru/118519/harimo-jibu-aqua-na-iriba-rwanda-fda-yatangaje-inganda-7-zitunganya-amazi-zahagaritswe-zin-118519.html</ref>
== Amazi Iriba ==
Uruganda rwa Iriba Limited rukora azami ya Iriba ubusanzwe isanzwe ifite icyangombwa cy’ubuziranenge yahawe n’Ikigo cyibishinzwe cya RSB, ndetse n’Ikigo cy’Igihugu kigenzura ibiribwa n’imiti Rwanda cyi twa FDA, Iriba Isanzwe ikorera mu bihugu birimo [[Kenya]], Tanzania, Uganda, Kenya, [[Uburundi|Burundi]], Zambia, na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika iharanira Demokarasi ya Congo]] .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Amazi]]
nu9w10gsj7i439kx5b8k32ihye6c2gy
J way Group
0
17221
138298
111095
2026-09-17T09:26:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138298
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Usine Kem One de Château-Arnoux-Saint-Auban (château d'eau).JPG|thumb|Uruganda rw'amazi]]
[[Dosiye:Tugboat Boss discharging ballast water before departure.jpg|thumb|uruganda rwamazi]]
[[Dosiye:Water drop impact on a water-surface - (2).jpg|left|thumb]]
Uruganda '''J Way Group''' ni uruganda rukora amazi yitwa ya J Way, aho yatangiye ibikorwa byayo biri mu Rwanda mu gihe cyashize, aho yibanda mu gutunganya amazi ikoresheje ikoranabuhanga ryo kuyayungurura, ruherereye mu kagari ka Nonko, murenge wa Nyarugunga mu [[Akarere ka Kicukiro|karere ka Kicukiro]] mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa Kigali]] . Uru ruganda rwa JWay Group rukaba ruherutse gu fungwa kubera kutubahiriza ibisabwa hamwe n'ubuziranenjye . <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/118519/harimo-jibu-aqua-na-iriba-rwanda-fda-yatangaje-inganda-7-zitunganya-amazi-zahagaritswe-zin-118519.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Amazi]]
51lwcelcrenakx7i9a086vbdhh0vrvc
Public Africa ltd
0
17223
137830
111103
2026-09-16T12:37:53Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137830
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Eau coyah 1,5 litre.jpg|thumb|Amazi meza ya Public africa ltd]]
[[Dosiye:Water drop impact on a water-surface - (2).jpg|left|thumb]]
Uruganda '''Public Africa ltd''' ni uruganda rukora amazi yitwa ya Public water, aho yatangiye ibikorwa byayo biri mu Rwanda mu gihe cyashize, aho yibanda mu gutunganya amazi ikoresheje ikoranabuhanga ryo kuyayungurura, ruherereye mu kagari ka Nonko, murenge wa Nyarugunga mu [[Akarere ka Kicukiro|karere ka Kicukiro]] mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa Kigali]] . Uru ruganda rwa Public Africa ltd rukaba ruherutse gufungwa kubera kutubahiriza ibisabwa hamwe n'ubuziranenjye .<ref>https://www.hanganews.com/2022/06/26/uruganda-rutunganya-amazi-ya-jibu-ntirwafunzwe-fda-yafunze-amashami-atatu-yanasabwe-kugira-ibyo-akosora/</ref>
[[Dosiye:Cafeina Caffeine Infused Spring Water Unflavored .jpg|thumb|amazi meza]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemeza mirimo]]
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Amazi]]
17cov9xeqcgpyl5mwgeqjk8sqh4ambu
The Joyland Company Ltd
0
17227
137919
96522
2026-09-16T12:50:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137919
wikitext
text/x-wiki
'''The JOYLAND COMPANY Ltd''' ni uruganda nyarwanda rutunganya umutobe uzwi nka SALAMA ukaba uri mu bwoko butandukanye burimo Inkeri, Umwembe, Amatunda na Pome, rubarizwa mu [[Akarere ka Nyarugenge|Karere ka Nyarugenge]], Umurenge wa Mageragere mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa kigali]] .<ref name=":0">https://umwezi.rw/?p=10454</ref>
== Umutobe ==
The JOYLAND COMPANY Ltd ni uruganda rukora imitobe itandukanye mu Rwanda, ubusanzwe rero ubundi isanzwe ifite icyangombwa cy’ubuziranenge yahawe n’Ikigo cyibishinzwe cya RSB, ndetse n’Ikigo cy’Igihugu kigenzura ibiribwa n’imiti Rwanda cyi twa FDA ariko rwaje guhagarikwa byigihe gito . <ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Umutobe]]
25evcrekw0v2kgqr2nac4nedgr4ip64
Indakamirwa ltd
0
17228
137847
133397
2026-09-16T12:39:38Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137847
wikitext
text/x-wiki
'''Indakamirwa ltd''' ni uruganda nyarwanda rukorera mu [[Rwanda]], rukaba rukora inzoga aho Benshi kubera umwimerere wayo cyane cyane no kuba nta bindi bintu byinshi byongewemo, ibyo bikaba aribyo bituma icyenerwa cyane ku isoko . <ref name=":0">{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2021/06/08/huye-uruganda-indakamirwa-ltd-ruri-ku-isonga-mu-kongerera-agaciro-umusaruro-wibitoki/ |title=Archive copy |access-date=2023-06-20 |archive-date=2023-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620152652/https://igisabo.rw/2021/06/08/huye-uruganda-indakamirwa-ltd-ruri-ku-isonga-mu-kongerera-agaciro-umusaruro-wibitoki/ |url-status=dead }}</ref>
== Inzoga ==
Bwana '''Semwiza J Damascene''' niwe washinze uruganda '''Indakamirwa ltd''' akaba asanzwe ari ubuhinzi n’ubworozi, aho yahisemo gushinga uruganda rukora inzoga yujuje ubuziranenge nyuma yo kubona ko hari abatesha agaciro inzoga gakondo bayinenga ko itujuje ubuziranenge, maze ahitamo kwiyambaza ibitoki akora inzoga yizewe, avuka yahabonaga urutoki rwinshi ariko bajya kugurisha bakabona udufaranga tw’intica ntikize.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Inzoga]]
i2pwaxe037gorunjnbaup2ue3f9o54x
Uruganda rwa SOSOMA
0
17231
138057
96527
2026-09-17T08:16:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138057
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda rwa SOSOMA''' ni uruganda rwa ba [[rwiyemezamirimo]] ruherereye mu [[Akarere ka Kicukiro|Karere ka Kicukiro]] mu [[Umujyi wa Kigali|Mujyi wa Kigali]], aho rufite ubunararibonye mu gukora ifu zitandukanye kandi zifite intungamubiri zidasanzwe ku buzima bw’ikiremwamuntu . <ref name=":0">https://www.igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/menya-byinshi-ku-moko-y-ifu-z-uruganda-rwa-sosoma-zifite-intungamubiri</ref><ref>https://rba.co.rw/post/Ubuhinzi-Abaturage-ntibarumva-neza-ikoreshwa-ryimbuto-zahinduriwe-imiterere-yuturemangingo</ref>
== Intangiriro ==
Uru ruganda rya Sososma rwatangiye mu mwaka wa 2008, rufite umwihariko udasanzwe kuko rukora ifu z’igikoma zitandukanye zirimo intungamubiri zikenerwa n’abana bato n’abarengeje imyaka ibiri, abasheshakanguhe n’abandi bose . <ref name=":0" />
== Ibigize Sososma ==
Ubusanzwe ubundi Sosoma ni imvange iringaniye ya soya n’amasaka ndetse harimo n’ibigori, akomoka ku bihingwa bya Kinyarwanda by'ibinyampeke Sosoma ya 2 Fortified, yo iba yongewemo intungamubiri n’imyunyungugu bitandukanye , n’ifu ya MSB ikozwe n’ibigori na soya n’amata n’izindi vitamine nyinshi zirimo Vitamine B1, Vitamine b2 na vitamine 6 ndetse vitamine 12 na Vitamine C .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
[[Ikiciro:Ifu]]
cfap7a63fdxq61lkgo2d4ld1t2rte41
Kigali Leather Ltd
0
17232
138220
96528
2026-09-17T08:54:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138220
wikitext
text/x-wiki
'''Kigali Leather Ltd''' ni uruganda rutunganya ibikomoka ku mpuzinka, ihene, intama, ruherereye mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]], aho rutunganya inketo, n'imyenda . ubwo rwatangiraga gukora rwatunzwe agatoki ko imyanda iruvamo idafite ahantu habugenewe ishyirwa bigatuma ikamanuka ijya mu mugezi w’Akagera uri hafi yarwo .<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubukungu/iterambere/article/bugesera-ibura-ry-impu-riradindiza-uruganda-rukora-inkweto</ref>
== Ibikoresho ==
Uruganda Kigali Leather Ltd rwatangiye rutunganya impu rukazohereza mu gihugu cyo muBushinwa. Nyuma Leta y’u Rwanda irusaba ko rwashinga uruganda rukora ibikomoka ku mpu mu Rwanda, akaba ari nayo mpamvu rwatangiye, rukazakora [[inkweto]], imikandara, amasakoshi n’ibindi . <ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
5x1m5125oc388e4cn40m4twvryhdm86
Usanase Anitha Dolton
0
17333
137863
134042
2026-09-16T12:42:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137863
wikitext
text/x-wiki
== Usanase Anitha Dolton ==
Usanase Anitha Dalton ni umukobwa ukiri muto wamenyekanye cyane mu gufata amashusho
y'ikipe ya [[Rayon Sports Women Football Club|Reyon sport]] hano mu [[Rwanda]]<ref>{{Cite web |url=https://kura.rw/rw/abakobwa-bari-inyuma-yamashusho-namafoto-akeye-aryoshya-siporo-yu-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-07 |archive-date=2024-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530001756/https://kura.rw/rw/abakobwa-bari-inyuma-yamashusho-namafoto-akeye-aryoshya-siporo-yu-rwanda/ |url-status=dead }}</ref>
== Uburambe n'imirimo ==
Anitha Dalton ni umufotozi wabigize umwuga amaze imyaka isaga itandatu akora aka kazi
ni umukobwa ukiri muto ufotora ikipe y[[Rayon sports fc|a Reyon Sport]] <ref>https://mobile.igihe.com/imikino/article/ntibagoheka-mu-guhihibikanira-iterambere-ryayo-abanyamakurukazi-bari-muri</ref><ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/rayon-sports-yabonye-gafotozi-mushya-wumukobwa-usimbura-renzaho-inashyiraho-team-manager-mushya-usimbura-nkubana-adrien/ |title=Archive copy |access-date=2023-08-07 |archive-date=2023-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230807135831/https://yegob.rw/rayon-sports-yabonye-gafotozi-mushya-wumukobwa-usimbura-renzaho-inashyiraho-team-manager-mushya-usimbura-nkubana-adrien/ |url-status=dead }}</ref>
== Inama n'akamaro ==
Anitha Dalton avugako uyumwuga wo gufotora ari umwuga wagutunga nubwo sosiyete nyarwanda
ikibifata nk'ibidashobotse kugitsina gore mu [[Rwanda]]. ngo uretse kwihangana no kwiga ibishya burimunsi
ntayindi ntwaro watsindisha.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
27d814md0bj0tjb5rcr5u3i1js1g5o1
Mukeshimana Laurence Samillah
0
17341
138120
97793
2026-09-17T08:31:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138120
wikitext
text/x-wiki
'''Mukeshimana Laurence Samillah''' ni umunyarwandakazi akaba umunyamakurukazi wari wara bigize umwuga ukora inkuru zi mikino na siporo bitandukanye . Mukeshimana Laurence Samillah yakoze kubitangazamakuru byari bigiye bitandukanye haba ibinyamakuru byandika cyangwa se na radiyo, yakoze kubitangazamakuru bitandukanye nka Fine FM yakomeje akazi ki bitangazamakuru rya siporo kuri Fine FM aha hose yavugaga imikino n’inkuru za siporo. Mukeshimana Laurence Samillah abarizwa mu ishyirahamwe rya banyamakuru ba siporo AJSPOR. Mukeshimana Laurence Samillah ni umufana wa Manchester United yo mu gihugu cyu [[Ubwongereza|bwongereza]] ku mugabane w'[[iburayi]] . <ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imikino/article/ntibagoheka-mu-guhihibikanira-iterambere-ryayo-abanyamakurukazi-bari-muri</ref>
== Mu itangazamakuru ==
Mukeshimana Laurence Samillah yagiye agaragara mu marushanwa atandukanye atari amwe aho yagiye abera mu gihugu cyu [[Rwanda]] ndetse hamwe no m'u mahanga, aho yagiye kandi y'itabira amarushanwa atandukanye, [[Umupira w’amaguru|umupira w'amaguru]] yaba ari aya bahugu cyangwa abakobwa, yagiye agaragara nanone yitabiriye mu marushwa atandukanye yo gusiganwa ku ma gare , nkaho yaje kuba umwe mubari bakora itangazamakuru bari bari muri Tour du [[Rwanda]], aho y' a fataga amafoto, inkuru zi cukumbuye, ndetse n'ibiganiro kuri radiyo, akorera ikigo cy'itangazamakuru cya Fine FM Rwanda .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umunyamakurukazi]]
[[Ikiciro:Umugore]]
[[Ikiciro:Umunyamakuru]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
ggtis0rarr8h2cw5q3t4u049km23h21
Ikibindi
0
17378
138092
135991
2026-09-17T08:23:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138092
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ikibindi ningata.jpg|thumb|Ibibindi]]
[[Dosiye:Ikibindi.jpg|thumb|Umwari ufite ikibindi kumutwe]]
[[Dosiye:Ikibindi1.jpg|thumb|Ikibindi]]
[[Dosiye:Gutereka Intango.jpg|thumb|Gutereka Intango]]
== Ikibindi ==
ikibindi cyangwa Inkono nini ni igikoresho gakondo gikoreshwa mu [[Rwanda]] n'abandi muri Afurika bakoreshaga mu gihe cyo hambere mubikorwa<ref name=":0">https://imbere.rw/2022/11/21/traditional-water-pot-ikibindi/</ref> byinshi bitandukanye mubuzima bwaburimunsi ibi bikoresho bikaba bikunda gukoreshwa babikamo amazi cyangwa se kakagikoresha bataramo inzoga za [[Ikinyarwanda|Kinyarwanda]] cyangwa se imitobe.<ref name=":0" />[[Dosiye:Ikibindi yanyweragamo.jpg|thumb|Ikibindi kirimo inzoga]]
== Imikoreshereze y'Ikibindi<ref name=":1">https://glosbe.com/rw/en/ikibindi</ref> ==
ikibindi ni igikoresho babumbaga mu Ibumba cyakoraga imirimo myinshi itandukanye harimo nko
* kuvoma
* kubikamo amazi
[[Dosiye:Intango 2.jpg|thumb|Ikibindi basangiriramo]]
- kubikamo inzoga (Urwagwa)
- [[Ikigage]] ndetse bakagikoresha basangiriramo inzoga imitobe ibigage mu birori byabo burimunsi.<ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
ang6boc7uepc0h3u0kamya1tg74v1ot
Umwijima
0
17492
137831
116721
2026-09-16T12:37:59Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137831
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Leber Schaf.jpg|thumb|Umwijima]]
[[Dosiye:Leber Schaf.jpg|thumb|Umwijima]]
[[Dosiye:Liver SVG hariadhi.svg|thumb|Liver]]
[[Dosiye:Digestive system - Liver 2 -- Smart-Servier.png|thumb|Umwijima]]
umwijima ni igice kigize umubiri w'umuntu kiba giherereye mu munda hagati kandi ukaba ufite umumaro utandukanye<ref>https://www.rwandamagazine.com/ubuzima/article/ibimenyetso-byakwereka-ko-umwijima-wawe-urimo-kwangirika-n-uko-wawurinda<nowiki/>https://umuryango.rw/ubuzima-115/indwara-imiti/article/sobanukirwa-indwara-ya-cancer-y-umwijima-ibimenyetso-byayo-ikiyitera-n-uko</ref><ref name=":0">https://umuryango.rw/ubuzima-115/indwara-imiti/article/sobanukirwa-indwara-ya-cancer-y-umwijima-ibimenyetso-byayo-ikiyitera-n-uko</ref><ref>https://rwandamagazine.com/ubuzima/article/ibiribwa-bifasha-umuntu-urwaye-umwijima-7761</ref>
== akamaro k'umwijima ==
[[Dosiye:Human Hepar.jpg|thumb|Umwijima]]
umwijima ufite akomaro kenshi nko kuvana imyanda mu mubiri ndetse no kuringanyira [[isukari]] mu mubiri w'umuntu.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
fi3xjxitvmd6ribheoxoh4eitzaspsi
Gatabazi jean marie vianny
0
17494
138395
136714
2026-09-17T10:20:39Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138395
wikitext
text/x-wiki
'''Jean Marie Vianney Gatabazi''' ni umwe mu bayobozi bo mu Rwanda wagize uruhare rukomeye mu miyoborere y’Igihugu. Muri impinduka zakozwe mu buyobozi bwa Leta, yagizwe Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu, aho yasimbuye Prof Shyaka Anastase<ref>https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/gatabazi-jean-marie-vianney-yagizwe-minisitiri-w-ubutegetsi-bw-igihugu-mu</ref>. Mbere yo kugirwa Minisitiri, Gatabazi yari Guverineri w’Intara y’Amajyaruguru kuva mu 2017, aho yari ashinzwe guhuza ibikorwa by’iterambere n’imiyoborere myiza mu ntara. Mbere yaho kandi yari amaze imyaka igera kuri 14 ari Umudepite mu Nteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda, ibintu byamuhaye ubunararibonye mu bijyanye n’imiyoborere n’amategeko.<ref>https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/biravugwa-gatabazi-jmv-wahoze-muri-guverinoma-yaba-afunzwe</ref>
=== Ubuzima bwite ===
Jean Marie Vianney Gatabazi yavukiye ku wa 18 Kanama 1968 i Makarange mu Karere ka '''Gicumbi'''. Yize amashuri abanza muri '''Mulindi Primary School''', akomereza ayisumbuye muri '''EAV Kabutare'''. Afite impamyabumenyi ya BBA mu '''micungire''' (Management) ndetse na MBA mu micungire y’igenamigambi (Strategic Management) yakuye muri '''Mount Kenya University'''<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/122755/Lifestyle/mp-gatabazi-talks-family-politics-and-heforshe-campaign</ref>.
===== Amashakiro ==
{{Reflist}}===
n9t0dqa7gt7zth4lgv8gs1fyxs3hf6g
NESA
0
17526
137864
101496
2026-09-16T12:42:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137864
wikitext
text/x-wiki
NESA ni ikigo gishinzwe hutegura ibizamini bya Leta ndetse ni bindi bizamini bisoza buri umwaka buri mwaka ariko izwi cyane cyane mugutegura ibizamini bya Leta bisoza umwaka nk'umwakawa gatandatu wamashuri abanza na yi sumbuye mu Rwanda (P6 na S6) byu mwihariko na S3<ref>https://www.ktpress.rw/2020/12/national-examination-program-goes-to-newly-formed-nesa/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
tbd9twlm561xj08rn86tauyhhow96cs
RIB
0
17527
138235
101498
2026-09-17T09:18:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138235
wikitext
text/x-wiki
<ref>http://mobile.igihe.com/amakuru/article/iby-ubutasi-ku-byaha-by-imari-byakuwe-muri-rib-bishyirwa-mu-kigo-gishya</ref>RWanda Investigation Bureau (RIB) nikigo cyubugenza cyaha mu Rwanda rwa shyizweho muri 2019 ruri gutanga amadosiye ndetse n'inshingano kukigo nka fanancial intelligence center(FIC).<ref>http://mobile.igihe.com/amakuru/article/iby-ubutasi-ku-byaha-by-imari-byakuwe-muri-rib-bishyirwa-mu-kigo-gishya</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
g3p7emv6wht85h32t2shpzwtgpm318v
Ururimi rw’amarenga mu Rwanda
0
17561
138432
118836
2026-09-17T10:35:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138432
wikitext
text/x-wiki
'''Ururimi rw’amarenga''' mu Rwanda, ni ururimi ruri mu inkoranyamagambo shyashya y’Ururimi rw’Amarenga Nyarwanda, muri gahunda yogufasha abafite ubumuga bwo kutumva no kutavuga b’Abanyarwanda, aho baba batanga serivisi kuri icyo cyiciro .<ref>https://www.kigalitoday.com/uburezi/amashuri/article/ururimi-rw-amarenga-rugiye-kwigishwa-hose-mu-mashuri</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c3gdvel1xxdo</ref><ref>https://rba.co.rw/post/Zimwe-mu-nyubako-nta-nzira-yababana-nubumuga-zifite</ref>
[[Dosiye:Pär_Aron_Borg's_hand_alphabet.jpg|thumb|Inyuguti z'ururimi rwamagerenga ]]
== Amarenga ==
Amarenga nkuko ategurwa n'''’'''Inama y’Igihugu y’Abafite ubumuga mu Rwanda, ndetse inkoranyamagambo y’ururimi rw’amarenga yamaze gukorwa ndetse iramurikwa. mu Rwanda hagiye hashyirwaho uburyo bunyuranye bwo kwiga ururimi rw' amarenga nko kwiga binyuze mu mikino, guhugura abarezi mu mashuri, gusemura ururimi rw' anarenga mu nama n' ibirori bitandukanye no munsengero.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/hamuritswe-inkoranyamagambo-y-ururimi-rw-amarenga</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/inkoranyamagambo-y-ururimi-rw-amarenga-nyarwanda-izamurikwa-mu-ukuboza</ref>
[[Dosiye:Sign_language_BASL.svg|thumb|Sign language ]]
== Imikono yifashishya mu kwigisha ururimi rw' amarenga. ==
UMUHUZA Playing card
[[Dosiye:Ghanaian_sign_language_interpreter_working_at_University_of_Education_Winneba.jpg|thumb|Umusobanuzi w'amarenga ]]
[[Dosiye:Leina Khutthek - a hand gesture (Khut-thek) of classical Meitei dance forms (Meitei Jagoi).jpg|thumb|amarenga]]
niyindi. <ref>https://www.google.com/search?q=umuhuza+playing+cards&oq=umuhuza+playing+cards&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQIRigAdIBCTExODY0ajBqN6gCALACAA&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)]]
edzbxksrlbkza1ntmvgg34p8v835w9m
Handicap International
0
17565
138166
111086
2026-09-17T08:43:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138166
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Handicap International Logo.gif|thumb|Ikirango cya Handicap International|109x109px]]
[[Dosiye:International leadership forum for women with disabilities.jpg|thumb|'''International leadership forum for women with disabilities'''|144x144px]]
[[Dosiye:Lyon - Véhicule Bioforce - Handicap International - Place Bellecour.JPG|thumb|161x161px|Imodoka ya Handicap international iri kucyicaro]]
Handicap International ni Umuryango mpuzamahanga utegamiye kuri Leta wita kubafite ubumuga ukorera mu [[Rwanda]].
== Handicap International ==
[[Dosiye:Disability symbols.svg|thumb|Bimwe mubimeyetso bigaragaza ubumugua|144x144px]]
Handicap International ni umuryango mpuzamahanga wita kubantu bafite ubumuga butandukanye, ni umuryango ufasha abafite ubumuga mu kwiteza imbere aho uba ufite imishinga byinshi yabafasha.<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/handicap-international-mu-gufasha</ref>Hari umwe mumishinga wokufasha m'uburezi bw'abafite ubumuga bwo kutabona, Murwego rwoguteza imbere uburezi budaheza mu [[Rwanda]] umuryango Handicap International washize mubikorwa umushinga ugamije gushiraho ibipimo n'amahame fatizo y'uburezi budaheza watanze imashini n'ibitabo bifasha mu myigire abafite ubumuga bwo kutabona. <ref name=":1">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nyamasheke-handicap-international-igiye-guteza-imbere-abacyugarijwe-n-ubukene</ref>Habanje gushirwaho amahame n'ibipimo fatizo bigenga ireme ry'uburezi budaheza mu [[Rwanda]] igikurikiraho ni ukugaragaza uruhare n'inshingano za buri rwego no gutegura imfashanyigisho zigomba kwifashishwa mu kugenda bishyirwa mubikorwa nkuko umushinga wateguwe.
=== Ibindi wamenya ===
[[Dosiye:They have the same rights as we, they want to study and learn.jpg|thumb|Abafite ubumuga bafite ubushobozi bwo kwiga nkabandi|135x135px]]
Kuri ubungubu u [[Rwanda]] ubu ruri mu bihugu bifte amahame kandi rwatangiye guteza imbere ireme ry'uburezi budaheza ku bana bafite ibibazo by'imyigire n'abafite ubumuga mu mashuri. <ref name=":0" />Umushinga kugira ngo ugire ireme abana bafashwa kubona ururimi rwamarenga rukabasha kuba rwabafasha. Abatabona nabo bahawe ibikoresho bibafasha n'ikigo cy'igihugu gishinzwe uburezi. <ref name=":1" />Byagaragaje ko umushinga wagaragaje ko uburezi bukenewe kandi bwagezwa mugihugu hose. Ni umushinga uterwa inkunga na Handicap International binyujijwe muri Leta y'u [[Rwanda]] n'[[Ubwongereza]]. ni umushinga wabayeho kugirango uteze imbere ireme ry'uburezi mu [[Rwanda]].
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubuzima Bwabana]]
[[Ikiciro:Ubuzima bwumuturage]]
[[Ikiciro:Ubuzima]]
pac52mxdugtnja0upfq1ufz9skz1a31
Ndagijimana Fraipont
0
17576
138329
119693
2026-09-17T09:44:41Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138329
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Julien Fraipont.jpg|thumb|Julien Fraipont ]]
'''Ndagijimana Fraipont''' ( yavutse 11 Ukwakira 1919 apfa 26 Gicurasi 1982) ubundi yitwaga Joseph Julien Adrien Fraipont ni mwene Lucien Fraipont na Angèle Boden, washinze ikigo cya HVP Gatagara, akaba yaravukiye ahitwa Waremme mu Ntara ya Liège mu gihugu cyu [[Ububiligi|Bubiligi]]. Yahawe ubupadiri ni ukuvuga ubusaseridoti ku italiki ya 30 Kamena 1946 ako kanya ahita atangira kwigisha ibijyanye niyobokamana muri Collège yitwa Waremme.<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rra-yatanze-asaga-miliyoni-icyenda-mu-kigo-cya-hvp-gatagara-amafoto</ref>
[[Dosiye:Christ The King Monument.jpg|thumb|Ikibumbano cyo muri College Christ-Roi aho Fraipont yari yoherejwe kwigisha]]
== MU Rwanda ==
Ndagijimana Fraipont muri 1957 yaje yoherejwe gukorera i Nyanza ho mu gihugu cyu Rwanda, aje kwigisha mu ishuri ryitiriwe Kirisitu Umwami ( Collège Christ-Roi ) ariko gusa umwanya we munini awuharira abafite abamugaye butandukanye kugeza ubwo yaje gushinga Ikigo cya HVP Gatagara giherereye mu mayaga Nyanza mu Murenge wa Mukingo mu [[Akarere ka Nyanza|karere ka Nyanza]] .<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://panorama.rw/yasize-umurage-wo-kwita-ku-bafite-ubumuga/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-17 |archive-date=2024-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117154215/https://panorama.rw/yasize-umurage-wo-kwita-ku-bafite-ubumuga/ |url-status=dead }}</ref>
== Ubwenegihugu ==
Ndagijimana Fraipont yaje gusaba kandi ahabwa ubwenegihugu bw’igihugu cyu [[Rwanda]] muri 1974. Fraipont Ndagijimana yaje kwitabye Imana ku wa 26 Gicurasi 1982, aho y azize uburwayi yatewe n’umunaniro kubera akazi kenshi . Ndagijimana Fraipont yatangije Ikigo cya Gatagara muri 1960, ndestse izina Ndagijimana Padiri Fraipont yarihawe muri 1974.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
nbq566v5apsqb2q7xo135z8g0ylm1qp
HVP Gatagara
0
17577
138469
119683
2026-09-17T10:45:17Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138469
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Julien Fraipont.jpg|thumb|Fraipont washinze HPV Gatagara]]
'''HVP Gatagara''' ni ikigo cya tangiye gukora muri 1960, gitangijwe na Padiri Ndagijimana Fraipont wagishinze wUmuburigi. ikigo cya Gatagaraga cyita ku bafite bugiye butandukanye.<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rra-yatanze-asaga-miliyoni-icyenda-mu-kigo-cya-hvp-gatagara-amafoto</ref> Ikigo cya HVP Gatagara giherereye mu mayaga ya Nyanza mu Murenge wa Mukingo mu [[Akarere ka Nyanza|karere ka Nyanza]] . Ubu icyari ikigo cya HVP Gatagara cyagizwe ibitaro byihariye aho babihaye ishingano zo kuvura aho bizajya bivura kandi bikanita ahanini ku bafite ubumuga bw’ingingo nubundi burwayi budasanzwe.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/ubuzima/ubuvuzi/article/guhinduka-ibitaro-kw-ikigo-cya-gatagara-bizongera-servisi-cyatangaga</ref>[[Dosiye:Disability symbols.svg|thumb|Ibirango bigaragaza ubumuga|left]]
[[Dosiye:NyanzaDist.png|thumb|Aho HPV Gatagara iherereye|center]]
== Amashami ya Gatagara ==
ikigo cya HVP Gatagara gifite amashami yita ku bafite ubumuga butandukanye hirya no hino mu Rwanda, harimo ikigo cya HVP Gatagara ya Huye, ikigo cya HVP Gatagara ya Ruhango, ikigo cya HVP Gatagara ya Gikondo, ikigo cya HVP Gatagara ya Rwamagana ndetse ikigo cya HVP Gatagara ya Ndera, bikaba byita ku bantu barenga 1950 bafite ubumuga butandukanye.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://panorama.rw/yasize-umurage-wo-kwita-ku-bafite-ubumuga/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-17 |archive-date=2024-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117154215/https://panorama.rw/yasize-umurage-wo-kwita-ku-bafite-ubumuga/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)]]
[[Ikiciro:Ikigo]]
cnhvwoino3t3888g75fqkxsb7fgteve
Sitting Volleyball Rwanda
0
17596
138257
128031
2026-09-17T09:21:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138257
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Sitting volleyball player.jpg|thumb|'''Sitting Volleyball mu Rwanda''']]
[[Dosiye:Sitting volleyball pictogram (Paralympics).svg|thumb|Ikirango cya Volleyball bakina bicaye]]
[[Dosiye:Mobility aid in trail.jpg|thumb|Mobility aid in trail]]
'''Sitting Volleyball Rwanda''' ni ikipe y’Igihugu yu '''Rwanda''', hari amakipe y’Abagore ndetse n’iy’Abagabo zose akaba ari ikipe za maboko, Volleyball,ariko ni amakipe ya bafite ubumuga, aho yagiye yitabira amarushanwa agiye atandukanye mu Rwanda, muri Afurika ndetse no ku igikombe cy’Isi .<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/indi-mikino/article/amakipe-ahagarariye-u-rwanda-mu-gikombe-cy-isi-cya-sitting-volleyball-yijeje</ref>
== Abagore ==
'''Abagore''' ubwo bari muri shampiyona y’Isi y’umukino wa Volleyball y’abafite ubumuga yitwa (Sitting Volleyball) aho yabera mu gihugu cya Bosiniya-Hezegovine, yasojwe muri 2022, aho u Rwanda rwaje kwegukana umwanya wa munani mu bagore.<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2022/11/sitting-volleyball-u-rwanda-rwegukanye-umwanya-wa-8-muri-shampiyona-yisi/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-18 |archive-date=2024-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118101311/https://umuseke.rw/2022/11/sitting-volleyball-u-rwanda-rwegukanye-umwanya-wa-8-muri-shampiyona-yisi/ |url-status=dead }}</ref>
== Abagabo ==
'''Abagabo''' ubwo bari muri shampiyona y’Isi y’umukino wa Volleyball y’abafite ubumuga yitwa (Sitting Volleyball) aho yabera mu gihugu cya Bosiniya-Hezegovine, yakinnye muri 2022, aho u Rwanda y’abagabo yaje gusoreza ku mwanya wa 13 hari mu makipe agera kuri 16 yitabiriye .<ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/sitting-volleyball-ikipe-y-abagore-y-u-rwanda-yageze-muri-1-4-cy-igikombe-cy-isi</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Ubumuga (Rwanda)]]
3k919vfof6033x2qzytyj3c3p66fc1n
COTTARU
0
17894
138006
125943
2026-09-16T13:05:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138006
wikitext
text/x-wiki
'''COTTRARU''' ni coperative y'[[Abafite ubumuga mu Rwanda|abantu bafite ubumuga]] bo mu [[Akarere ka Rubavu|karere ka Rubavu]] bibumbiye hamwe bagamije kwiteza imbere no kwikura mu bwigunge.
Abibumbuye muri koperative '''COTTRARU''' bakorera mu [[Akarere ka Rubavu|karere ka Rubavu]].
Iyi koperative imaze hafi imyaka 15 abanyamuryango ifasha abanyamuryango bayo guhindura imibereho yabo nyuma yo guhuza imbaraga nk'[[Abafite ubumuga mu Rwanda|abafite ubumuga]].<ref name=":0" />
== Amateka ==
Mu mujyi wa Rubavu, ku mupaka muto wa Petite Barrière, hari koperative y’abafite ubumuga yitwa COTTRARU, ibumbiyeho abagabo n’abagore bafite ubumuga
butandukanye batwara imizigo ku magare. Yashinzwe mu 2011 n’abantu 28, ubu ikaba ifite abanyamuryango 94, n’imigabane irenga miliyoni 2 Frw,
ndetse bari kubaka inzu ya koperative imaze gutwara asaga miliyoni 110 Frw.<ref name=":0" />
== Abivuvurwa ==
Abanyamuryango bayo bavuga ko kwishyira hamwe byabahaye icyizere cy’ubuzima, bikabavana mu bwigunge n’ubusabirizi, ubu bakabasha kwitunga, kwishyurira abana amashuri, no kugira uruhare mu iterambere ry’imiryango yabo.
Hari batangaje ko mbere bari mu buzima bwo kwiheba, ariko koperative yabahaye icyizere n’ubushobozi bwo gukora, kwihangira imirimo no gutunga imiryango yabo.<ref name=":0" />
== Ubuyobozi bwa COTTRARU ==
Perezida wa koperative Niyonzima Vedaste, avuga ko iyi koperative yahinduye ubuzima bw’abanyamuryango bayo, ikabafasha kubona inguzanyo no kwiteza imbere.
Imibare ya NISR (2022) igaragaza ko 3.4% by’Abanyarwanda bafite ubumuga, kandi ko abafite akazi ari 30% gusa, ibyo bigaragaza icyuho mu kubona akazi, ariko COTTRARU ikaba urugero rw’uko bishoboka kwiteza imbere n’ubwo umuntu afite ubumuga.
Abayobozi b’amashyirahamwe y’abafite ubumuga na bo basaba abanyamakuru n’abafite ubumuga kwandika no kugaragaza ubushobozi bwabo kugira ngo bibere abandi icyitegererezo.
Mu magambo ya Perezida wa koperative, “Ubumuga si iherezo ry’ubuzima; iyo duhuriye hamwe tugahuza imbaraga, buri wese ashobora kubaka ejo hazaza heza.”<ref name=":0">https://ingenzinyayo.com/2025/08/17/cottraru-koperative-yabafite-ubumuga-yahinduye-ubuzima-ikavana-abasabiriza-ku-muhanda-ikabageza-ku-iterambere/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
9vzq4lnsa6to4373uv6owtmxr850kdt
Gusuhuzanya mu muco nyarwanda
0
17987
138076
135999
2026-09-17T08:19:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138076
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Intore zacu.jpg|left|thumb]]
[[Dosiye:WikiIndaba 2022 - Day 1 Kigali Rwanda 05.jpg|thumb|gusuzanya mumuco nyarwanda]]
[[Dosiye:Musoke Deo MDK-MUSO 28 CHANGED AFRICAN CULTURAL NORMS OF GREETING.png|thumb|Gusuhuzanya]]
[[Dosiye:A Sailor hugs his wife.jpg|thumb|Guhoberana]]
[[Dosiye:Sister meets sister.jpg|thumb|Guhoberana]]
'''Gusuguhuzanya mu muco nyarwanda''' ni kimwe mu bintu biranga umuco nyarwanda, aho bamwe babifata nk'ibigaragaza urukundo ndetse n’umubano mwiza waranze kandi ukiranga abantu. Umuco nyarwanda urangwa n'ibintu byinshi bitandukanye nk’indangagaciro,ndetse na zakirazira bifasha abanyagihugu kubana neza, no kugira irangamuntu y’ubunyarwanda. Hari amagambo yaherekezaga iyo ndamukanyo. Amwe muri ayo magambo ni amashyo, gira so, gira inka cyangwa gira abana n’ibindi. Ibi byose byagaragaza urukundo.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/umuco/umurage/article/menya-uburyo-bune-bwo-gusuhuzanya-mu-muco-nyarwanda</ref>
=== Guhana Ikiganza ===
[[Dosiye:Hermandad - friendship.jpg|thumb|Gahana ikiganza]]
gusuhuzanya umuntu aha mugenzi we ukuboka ni bimwe mu byagaragazaga urukundo mu banyarwanda bo hambere, kuko mwakoranaga mu intoki, iyo waherezaga umuntu ukuboko wamubazaga amakuru ye nawe akakubwira uko ameze, ibi byagaragazaga ko ushaka kumenya uko mugenzi wawe amerewe.<ref name=":0" />
=== Guhoberana ===
[[Dosiye:Healthy mind healthy body.jpg|thumb|Guhoberana]]
Guhoberana biri mubigize umuco nyarwanda, wahuraga n’umuntu kubera urukumbuzi wabaga umufitiye ukamusuhuza cyane, bikagaragazwa nuko wamuhoberaga. iyo wasuhuzaga umuntu byaterwaga nuko wabaga utamuheruka, hanyuma muguhura nawe ukamugwa mu byano.<ref name=":0" />
=== Gukoma amashyi no gupfukama ===
Gukoma amshyi no gupfukama bwari mu buryo bwakoreshwaga mu gusuhuzanya, kuko byakorwaga iyo wabaga uhuye n’abantu babanyacyubahiro bakuru. Iyo wahuraga n’umuntu mukuru nk’Umwami, ntabwo byashobokaga ko umukora mu kiganza cyangwa ngo umuhobere, ariko kumusuhuza byo wabikoraga ukoma amashyi kandi wapfukamye .<ref name=":0" />
=== Kuzunguza ibiganza (Gupepera) ===
[[Dosiye:Black Man Waving Hand GIF Animation Loop.gif|thumb|100x100px|Gupepera]]
Kuzunguza ibiganza nabyo byageze mu umuco nyarwanda aho abantu batangiye gusuhuzanya bazunguza ibiganza. umuco nyarwanda muri iki gihe wahinduye isura mu gusuhuzanya. ubona umuntu agiye gusuguza undi bagahuza imisaya ukumva arimyoje, cyangwa ukabona barahuza ibipfunsi .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Umuco]]
rbm96d1lyw7r7xzwneonb2lf79r6225
Ikigonyi
0
18052
138106
115314
2026-09-17T08:27:07Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138106
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Imbere y'umuryango.jpg|thumb|Ikigonyi|422x422px]]
'''Ikigonyi''' ni imwe munzu z'akinyarwanda,ikaba ari inyubako yaranganga umuco w'akinyarwanda, ikaba i,we nzu zabaga bubatse mu rugo rwohambere, aho yabaga . Inzu ya Kinyarwanda y'ubakishwaga ibikoresho bitandukanye nk' imiganda igizwe n’umusave, umubirizi n’umuvumu. Harimo imbariro zigizwe n’imisekere, imbingo, imbabaza, imisororo, iminaba, imitiritiri, imicundura, imikindo, ndetse hamwe n' imishurushuru.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=pra6OqTa4MM</ref>
== Inzu ==
[[Dosiye:Inzu y'Umwami.jpg|thumb|Inzu |360x360px]]
[[Dosiye:Murukari.jpg|thumb]]
Inzu y'ikigonyi yakundaga kuba isakajwe n'igisenge cyangwa se ugitunga. Bigaragara ko cyera, iyo abantu bamwe babaga basiza ikibanza, abandi babaga batangiye gutunga cyangwa kuboha igisenge cy’iyo nzu. Iyo igisenge cy'amaraga kuzura bakirambikaga hagati mu mugero, bakakizamura ku nkingi, bakakigeza ku nzu bifuza. Mu mugero bakahashinga imiganda, bakayigonda ikinjira muri cya gisenge, bakayikomerezaho baboha kugeza ku butaka.<ref>https://igihe.com/umuco/article/ubwubatsi-bwa-kinyarwanda-ibyerekana-ubumenyi-buhambaye-bw-abakurambere</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
6ik563kvp1vlux83gkyct1o41rpsfl1
Urusenge
0
18056
138221
134033
2026-09-17T08:54:23Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138221
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Inside of Rwanda cultural house.jpg|thumb|igisenge]]
'''Urusenge''' ni igice cy'inzu ya kinyarwanda, aho urugenge rwakundaga kuba mu igikoni , inzu batekeragamo, aho wasanga munsi y'urusenge hari iziko cyangwa se ishyiga bacanagaho , maze hakazamukira umuriro , ariwo watumaga ibintu byose biri kurusenge bitangirika, nk'inyama z'imiranzi, ibigori, nibidi.
== Uko rukoze ==
Urusenge twabaga rukoze mu nibiti bigiye bitambitse bigenda bikinjira mu gikuta cy'inzu, ndetse nabyo bikaba biziritseho imbariro cyangwa se imbigo bikomeye bituma ibyo bashyize hejuru yabyo bitagwa.<ref>{{Cite web |url=https://yegob.rw/mbega-ikigare-tugenderamo-dore-ubusobanuro-bwo-kubaka-inzu-zifite-urusenge-rurerure-kadasiteri/ |title=Archive copy |access-date=2024-03-19 |archive-date=2024-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319140229/https://yegob.rw/mbega-ikigare-tugenderamo-dore-ubusobanuro-bwo-kubaka-inzu-zifite-urusenge-rurerure-kadasiteri/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
eqfqjgz2tdkd5d6xoakhom8crxrfthn
Urujyo
0
18075
137920
131591
2026-09-16T12:51:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137920
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Inkono za gakondo.jpg|thumb|inkono itanga urujyo]]
'''Urujyo''' ni igikoresho gakondo cyifashishwaga mu [[Rwanda]] nk’igice cy'ikibindi, gikoreshwa ibintu bitandukanye; cy’ubu mu kudaha inzoga mu mivure basuka mu bibindi cyangwa mu gacuma, ni narwo bakoreshaga mu kunywa igikoma kubana n’inzoga ku bagore .
== Ibindi ==
Urujyo ni igikoresho cyakoreshwaga mu [[Rwanda]] mbere y'umwaduko wabakoroni cyangwa abakoroni, gusa kugeza ubu ntahantu bagikoresha urujyo, kuko haje ibikombe amajagi n'ibindi bikoreshwa byasimbuye Urujyo. ariko bitavuzeko hari urugo zimwe mu Rwanda .<ref>https://www.igihe.com/umuco/article/dutembere-i-nyanza-rwesero-mwima-na-mushirarungu-ku-gicumbi-cy-umuco-nyarwanda</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
7mkeqlo2wyljug0mvxpcnsnjgfeho6c
Kagaju Rita Ange
0
18196
138536
116933
2026-09-17T11:31:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138536
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:PUR vs MEX 5–8th place semifinals at the 2022 FIBA Under-18 Women's Americas Championship by BugWarp (141).jpg|thumb]]
[[Dosiye:Kigali2018Cropped.jpg|thumb|numukobwa uvuka mumujyi wa Kigali mugihugu Cy'uwanda]]
'''Kagaju Rita Ange''' ni umunyarwandakazi w'avukiye i Kigali mu Rwanda, Ubu akaba aba muri America. ufite ijwi ryiza rikurura abaryumva mu kuririmba. Yavumbutse kandi akuza impano ye yo kuririmba kuva afite imyaka 12 gusa, yashyize ahagaragara amashusho y'indirimbo aririmba mugihe acuranga gitari, atangira gukora alubumu yise amusezeranya aza kuyishyira kuri ya IDA yiwe, ubu akaba yaratangiye kuririmba kuva muri Werurwe 2019. <ref name=":0">https://www.soundsofafrica.org/rwandan-female-artists-that-have-started-trends/</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/187047/Entertainment/my-debut-album-represents-who-i-am-as-an-artiste-says-rita-ange-kagaju</ref>
== Mu Rwanda ==
Yatumiwe kuririmbira mu Rwanda, mu bitaramo bitandukaye nka Konnect Gala, ikurura abantu benshi mu Rwanda baza kumureba, Kagaju akunda ahanini akunda kuririmba indirimbo ze zigaragaza ibyiyumvo n'amarangamutima maze bigakurura umutima yabeshi. Muri 2020 yasohoye alubumu ya mbere yise '''Sweet Thunder''' <nowiki>' ikubiyemo indirimbo nka 'Ibihe byiza,' Ok 'n'izindi ndirimbo nka' Jamaa '' Inshuti ',' Nta cyaha '</nowiki>, yari afite ubufatanye na Bumuntu Andy, Kevin Skaa na Kivumbi King.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
cdj43xsi09l1m6o9fj0ft048vhod46b
The Sisters
0
18197
138186
110963
2026-09-17T08:47:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138186
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Aline Gahongayire.jpg|thumb|Gahongayire umwe mubari bagize The sisters]]
T'''he Sisters''' yatangiye muri 2008, ubundi ni ihuriro rya baririmbyi bahimba ,bakaririmba ndetse bagahimbaza indirimbo z'Imana, Aha harimo abagore bane, aribo abarimo Gahongayire Aline wari uvuye muri [[Afurika y’Epfo]], Uwitonze Clementine uzwi nka Tonzi wigaga muri APACE akaba yari umudivantisite w'umunsi wa karindwi na Kamanzi Gaby wasengeraga muri Zion Temple, aho aba bahanzi bose bishyize hamwe maze bakora itsinda bahuriyemo .<ref name=":0">https://igihe.com/imyidagaduro/gospel/article/inkomoko-ya-the-sisters-itsinda-ry-abaramyi-ryakanyujijeho-mu-myaka-10-ishize</ref>
== Mbere ==
[[Dosiye:Houses of Kimisagara.jpg|thumb|Kimisagara aho Maison de jeunes iherereye]]
Ubu the Sisters batangiye ari abahanzi bagera kuri batanu ba bakobwa, dore uko bari abahanzi batanu ni ukuvuga harimo Queen, Tonzi, Phanny Wibabara, Gaby na Gahongayire . Bakoreraga imyitozo kuri Maison de Jeunes ku Kimisagara. Aho Igitaramo cyabo cyagenze neza ndetse kibahesha n’akazi aho bahawe ubutumire bwo kuririmba mu iserukiramuco ryabereye kuri Sitade Amahoro .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
kty2iywo3eszz6cf9ranms8y48jdh1e
Uwimana Francine
0
18212
138258
131375
2026-09-17T09:21:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138258
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umufana wa Rayon Sport.jpg|thumb|umufana w'ikipe ya rayon sport]]
[[Dosiye:GicumbiDist.png|thumb|uwimana numukobwa wavukiye muri gicumbi ninaho yakuriye]]
'''Uwimana Francine''' ni umugore akaba umukinnyi wu mupira w'amaguru mu bagore wavukiye mu [[Akarere ka Gicumbi|karere ka Gicumbi]] . yegukanye igihembo cya shampiyona mu ikipe ya [[Rayon sports fc|Rayon sports WFC]] y'abagore mu mwaka w'ashampiyona 2023 kugeza 2024. '''Uwimana Francine''' amakipe yakiniye harimo Ikipe ya bagore ya Inyemera Wfc n'a rayon sport arimo ubu .<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2024/03/rayon-sports-yabagore-irakoza-imitwe-yintoki-ku-gikombe/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-07 |archive-date=2024-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407142821/https://umuseke.rw/2024/03/rayon-sports-yabagore-irakoza-imitwe-yintoki-ku-gikombe/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
4us6jvfor1nlgcjchwr5tx55prate6a
Muhazi WFC
0
18213
138470
128003
2026-09-17T10:45:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138470
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:2023 Special Olympics World Summer Games Football Women Special Olympics Germany with Special Olympics Rwanda 2.jpg|thumb|Abakinnyi b'abagore b'umupira wamaguru]]
[[Dosiye:Macuba wfc vs Apr wfc.jpg|thumb|Ikipe y'abari n'abategarugori]]
[[Dosiye:Lake muhazi.jpg|thumb|muhazi fc nikipe yo murwanda isangwa mukarere ka rwamagana hafi ya muhazi]]
Muhazi WFC (Muhazi Women Football Club) yashinzwe muri 2023, ikipe yashizwe kandi irebererwa na karere ka Muhazi, ni ikipe y’umupira wa maguru wa babigize umwuga. Ni ikipe igaragaramo [[Umugore|abagore]] n’abakobwa mu gukina shampiyona y’igihugu I tegurwa na [[FERWAFA]], [[Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda|Ishyirahamwe ry’umupira w’amaguru mu Rwanda]] ndetse n’igikombe cy’amahoro cy’igihugu. Muhazi WFC yakinnye mu shampiyona y’icyiciro cy’akabiri mu [[Rwanda]], irazamuka ubu ikaba iri mu cyiciro cya mbere cya shampiyona mu mupira w’amaguru mu bari na [[Umugore|bategarugori]]. <ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2024/03/rayon-sports-yabagore-irakoza-imitwe-yintoki-ku-gikombe/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-07 |archive-date=2024-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407142821/https://umuseke.rw/2024/03/rayon-sports-yabagore-irakoza-imitwe-yintoki-ku-gikombe/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/rayon-sports-y-abagore-yongeye-kugura-abakinnyi-bakomeye-muri-as-kigali-wfc</ref>iyi kipe ika izwiho umwihariko wo gutsinda wo gutsinda amakipe yo mukiciro cya mbere.
[[Dosiye:RwamaganaDist.png|center|thumb|Aho ikipe ibarizwa]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Siporo mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
fbuu3z0mce3b8b3a544whkaazpkzada
Uwera Lea
0
18215
138433
128060
2026-09-17T10:35:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138433
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:James Kabarebe.jpg|thumb|Umuyobozi wa APR FC|258x258px]]
[[Dosiye:Mohammed Erradi.jpg|thumb|Umutoza wa APR]]
[[Dosiye:My city kigali.jpg|thumb|lea numunyarwandakazi yavukiye mugihuhu cyurwanda]]
'''Uwera Lea''' ni umugore akaba ari umunyarwandakazi uzobereye mu gukina imikono igiye itandukanye harimo imikini y'amaboko. Uwera Lea yakiniye ikipe ya APR VFC mu marushanwa agiye atandukanye. Uwera Lea yakinnye shampiyona y’igihugu ya volleyball I tegurwa [[FRVB]], [[Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda|Ishyirahamwe rya Volleyball mu Rwanda]] , ndetse nibindi bikombe bitandukanye harimo igikombe cy'amahoro, igikombe cya gaciro, n' igikombe gitegurwa na [[Rwanda Revenue Authority|RRA]], [[Rwanda Revenue Authority]]. Uwera Lea yitabiriye amarushanwa agiye tandukanye ku rwego rwa afurika nki rushanwa ry'imikino ya shampion league mu mukino wa volleyball y'[[Umugore|abagore]]. <ref>https://inyarwanda.com/inkuru/117268/apr-woman-volleyball-club-irahagurukana-abakinnyi-14-yerekeje-mu-mikino-ya-champions-leagu-117268.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/11/volleyball-zone-v-amakipe-abiri-yu-rwanda-yageze-ku-mukino-wa-nyuma/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-07 |archive-date=2024-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407150752/https://umuseke.rw/2023/11/volleyball-zone-v-amakipe-abiri-yu-rwanda-yageze-ku-mukino-wa-nyuma/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/volleyball/article/volleyball-amakipe-yo-mu-rwanda-yatangiye-neza-imikino-ya-zone-5</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino-11/volleyball/article/ni-iki-cyaba-cyatumye-apr-vc-yirukana-umutoza-mutabazi-elie</ref>
[[Dosiye:Volleyball game.jpg|center|thumb|Umukino wa volleyball|300x300px]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Siporo ya volleyball]]
[[Ikiciro:Siporo mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
60wo8tung1l58aj63pxff6cn1k7y5ji
Kiyobe chantal
0
18222
138167
104217
2026-09-17T08:43:33Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138167
wikitext
text/x-wiki
'''Kiyobe chantal''' ni umugore akaba ari umunyarwandakazi uzobereye mu gukina imikono igiye itandukanye harimo imikini y'amaboko. Kiyobe chantal yakiniye ikipe ya [[APR WBBC]] mu marushanwa agiye atandukanye. Micomyiza Rosine yakinnye shampiyona y’igihugu ya Basketball I tegurwa FERWABA, Ishyirahamwe rya Basketball mu Rwanda , ndetse nibindi bikombe bitandukanye harimo igikombe cy'amahoro, igikombe cya gaciro, n' igikombe gitegurwa na FIBA Women's AfroBasket. Kiyobe chantal yitabiriye amarushanwa agiye tandukanye ku rwego rwa afurika nki rushanwa ry'imikino ya shampion league mu mukino wa basketball y'[[Umugore|abagore]].<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/9577/sports/basketball/fiba-womens-afrobasket-nigerias-rena-wakama-a-symbol-of-empowerment</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/12760/sports/basketball/awbl-are-reg-women-up-to-the-task</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Siporo ya basketball]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
gdvid2hfbeflu9gjdpz1na9tprii7mk
Rutagengwa Nadine
0
18225
137989
108794
2026-09-16T13:03:13Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137989
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Basketball, 1. Damen-Basketball-Bundesliga, ChemCats Chemnitz LR10 by Stepro IMG 7684.jpg|thumb|Nadine]]
'''Rutagengwa Nadine''' ni umugore akaba ari umunyarwandakazi uzobereye mu gukina imikono igiye itandukanye harimo imikini y'amaboko. Rutagengwa Nadine yakiniye ikipe ya [[APR WBBC]] mu marushanwa agiye atandukanye. Rutagengwa Nadine yakinnye shampiyona y’igihugu ya Basketball I tegurwa FERWABA, Ishyirahamwe rya Basketball mu Rwanda , ndetse nibindi bikombe bitandukanye harimo igikombe cy'amahoro, igikombe cya gaciro, n' igikombe gitegurwa na FIBA Women's AfroBasket. Rutagengwa Nadine yitabiriye amarushanwa agiye tandukanye ku rwego rwa afurika nki rushanwa ry'imikino ya shampion league mu mukino wa basketball y'[[Umugore|abagore]].<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/12760/sports/basketball/awbl-are-reg-women-up-to-the-task</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/9577/sports/basketball/fiba-womens-afrobasket-nigerias-rena-wakama-a-symbol-of-empowerment</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo ya basketball]]
[[Ikiciro:Siporo mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
4szm8f2jcj7z3r34arqxhyh7i6br0kp
Mushimirimana Esperance
0
18227
138271
128007
2026-09-17T09:23:19Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138271
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kigali2018Cropped.jpg|thumb|numunyarwandakazi wavukiye murwanda]]
Mushimirimana Esperance ni umugore akaba ari umunyarwandakazi uzobereye mu gukina imikono igiye itandukanye harimo imikini y'amaboko. Esperance yakiniye ikipe ya [[APR VC|APR VFC]] mu marushanwa agiye atandukanye. Mushimirimana Esperance yakinnye shampiyona y’igihugu ya volleyball itegurwa [[FRVB]], [[Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda|Ishyirahamwe rya Volleyball mu Rwanda]] , ndetse nibindi bikombe bitandukanye harimo igikombe cy'amahoro, igikombe cya gaciro, n' igikombe gitegurwa na [[Rwanda Revenue Authority|RRA]], [[Rwanda Revenue Authority]]. Mushimirimana Esperance yitabiriye kandi amarushanwa agiye tandukanye ku rwego rwa afurika nki rushanwa ry'imikino ya shampiyona ya league mu mukino wa volleyball y'[[Umugore|abagore]].<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/117268/apr-woman-volleyball-club-irahagurukana-abakinnyi-14-yerekeje-mu-mikino-ya-champions-leagu-117268.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/11/volleyball-zone-v-amakipe-abiri-yu-rwanda-yageze-ku-mukino-wa-nyuma/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-07 |archive-date=2024-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407150752/https://umuseke.rw/2023/11/volleyball-zone-v-amakipe-abiri-yu-rwanda-yageze-ku-mukino-wa-nyuma/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/volleyball/article/volleyball-amakipe-yo-mu-rwanda-yatangiye-neza-imikino-ya-zone-5</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Abantu bakiriho muri Afurika]]
ogpjamucjxj57f9eyqhb713xq0chys7
Bayija Yvonne
0
18228
137848
128105
2026-09-16T12:39:44Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137848
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Chaumont Volley-Ball 52 vs Fakel Novy Urengoy, Challenge Cup, 12 avril 2017 - 50.ogv|thumb|ikibuga bakiniramo volleyball]]
[[Dosiye:Kigali2018Cropped.jpg|thumb|numunyarwandakazi yavukiye muri kgali ninaho yakuriye]]
Bayija Yvonne ni umugore akaba ari umunyarwandakazi uzobereye mu gukina imikono igiye itandukanye harimo imikini y'amaboko. Bayija Yvonne yakiniye ikipe ya [[APR VC|APR VFC]] mu marushanwa agiye atandukanye. Bayija Yvonne yakinnye shampiyona y’igihugu ya volleyball itegurwa [[FRVB]], [[Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda|Ishyirahamwe rya Volleyball mu Rwanda]] , ndetse nibindi bikombe bitandukanye harimo igikombe cy'amahoro, igikombe cya gaciro, n' igikombe gitegurwa na [[Rwanda Revenue Authority|RRA]], [[Rwanda Revenue Authority]]. Yvonne yitabiriye kandi amarushanwa agiye tandukanye ku rwego rwa afurika nki rushanwa ry'imikino ya shampiyona ya league mu mukino wa volleyball y'[[Umugore|abagore]].<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/117268/apr-woman-volleyball-club-irahagurukana-abakinnyi-14-yerekeje-mu-mikino-ya-champions-leagu-117268.html</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/volleyball/article/volleyball-amakipe-yo-mu-rwanda-yatangiye-neza-imikino-ya-zone-5</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/11/volleyball-zone-v-amakipe-abiri-yu-rwanda-yageze-ku-mukino-wa-nyuma/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-07 |archive-date=2024-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407150752/https://umuseke.rw/2023/11/volleyball-zone-v-amakipe-abiri-yu-rwanda-yageze-ku-mukino-wa-nyuma/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Abantu bakiriho muri Afurika]]
457agp6z7whso5jey8upcrjyuceows2
Ntawutarama Deborah
0
18229
138222
104229
2026-09-17T08:54:29Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138222
wikitext
text/x-wiki
'''Ntawutarama Deborah''' ni umugore akaba ari umunyarwandakazi uzobereye mu gukina imikono igiye itandukanye harimo imikini y'amaboko. Ntawutarama Deborah akiniye ikipe ya KEPLER WOMEN, mu marushanwa agiye atandukanye. Ntawutarama Deborah yakinnye shampiyona y’igihugu ya Basketball I tegurwa FERWABA, Ishyirahamwe rya Basketball mu Rwanda , ndetse nibindi bikombe bitandukanye harimo igikombe cy'amahoro, igikombe cya gaciro, n' igikombe gitegurwa na FIBA Women's AfroBasket. Ntawutarama Deborah yitabiriye amarushanwa agiye tandukanye ku rwego rwa afurika nki rushanwa ry'imikino ya shampion league mu mukino wa basketball y'[[Umugore|abagore]]. Ntawutarama Deborah ni umukinnyi w'ikipe y'igihugu yabasketball y'abagore.<ref>https://ferwaba.web.geniussports.com/competitions/?WHurl=%2Fcompetition%2F37985%2Fleaders</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo ya basketball]]
kuj4hor11prcobaee49xisixtxrk8yl
Nyirahabimana Marie Divine
0
18230
137904
128021
2026-09-16T12:46:41Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137904
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Volleyball game.jpg|thumb|Umukino wa volleyball y'abagore]]
[[Dosiye:Kigali2018Cropped.jpg|thumb|numunyarwandakazi yavukiye mugihugu cyurwanda]]
Nyirahabimana Marie Divine ni umugore akaba ari umunyarwandakazi uzobereye mu gukina imikono igiye itandukanye harimo imikini y'amaboko. Marie Divine yakiniye ikipe ya [[APR VC|APR VFC]] mu marushanwa agiye atandukanye. Divine yakinnye shampiyona y’igihugu ya volleyball itegurwa [[FRVB]], [[Ishyirahamwe ry'umukino wa Volleyball mu Rwanda|Ishyirahamwe rya Volleyball mu Rwanda]] , ndetse nibindi bikombe bitandukanye harimo igikombe cy'amahoro, igikombe cya gaciro, n' igikombe gitegurwa na [[Rwanda Revenue Authority|RRA]], [[Rwanda Revenue Authority]]. Nyirahabimana Marie Divine yitabiriye kandi amarushanwa agiye tandukanye ku rwego rwa afurika nki rushanwa ry'imikino ya shampiyona ya league mu mukino wa volleyball y'[[Umugore|abagore]].<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/117268/apr-woman-volleyball-club-irahagurukana-abakinnyi-14-yerekeje-mu-mikino-ya-champions-leagu-117268.html</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/volleyball/article/volleyball-amakipe-yo-mu-rwanda-yatangiye-neza-imikino-ya-zone-5</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/11/volleyball-zone-v-amakipe-abiri-yu-rwanda-yageze-ku-mukino-wa-nyuma/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-07 |archive-date=2024-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407150752/https://umuseke.rw/2023/11/volleyball-zone-v-amakipe-abiri-yu-rwanda-yageze-ku-mukino-wa-nyuma/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Le volleyball à l'UAC.jpg|center|thumb|Umukinnyi wa Volleyball]]
[[Dosiye:Volley ball or ball.jpg|thumb|Umupira wa Volley]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
[[Ikiciro:Umunyarwandakazi]]
[[Ikiciro:Abantu bakiriho muri Afurika]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
kwfhnj9d7uchyijmfy8oresov39pi1i
Dusabe Jane
0
18231
138223
108906
2026-09-17T08:54:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138223
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:O2worldALBA.jpg|thumb]]
'''Dusabe Jane''' ni umugore akaba ari umunyarwandakazi mu gukina imikono igiye itandukanye harimo imikini y'amaboko, yakiniye ikipe agiye atandukanye ubu akinira ikipe ya THE HOOPS mu marushanwa agiye atandukanye. Yakinnye shampiyona y’igihugu ya Basketball I tegurwa FERWABA, Ishyirahamwe rya Basketball mu Rwanda , ndetse nibindi bikombe bitandukanye harimo igikombe cy'amahoro, igikombe cya gaciro, n' igikombe gitegurwa na FIBA Women's AfroBasket. Yitabiriye amarushanwa agiye tandukanye ku rwego rwa afurika nki rushanwa ry'imikino ya shampion league mu mukino wa basketball y'[[Umugore|abagore]]. Ni umukinnyi w'ikipe y'igihugu yabasketball y'abagore . <ref>https://ferwaba.web.geniussports.com/competitions/?WHurl=%2Fcompetition%2F37985%2Fleaders</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo ya basketball]]
[[Ikiciro:Ubu]]
godyqhoa668s21jdceq5fs3zy7v1ylw
NIKAZE QUEEN Kercy
0
18235
138093
104238
2026-09-17T08:23:53Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138093
wikitext
text/x-wiki
'''NIKAZE QUEEN Kercy''' ni umugore akaba ari umunyarwandakazi mu gukina imikono igiye itandukanye harimo imikini y'amaboko, yakiniye ikipe agiye atandukanye ubu akinira ikipe ya GS GAHINI mu marushanwa agiye atandukanye. Yakinnye shampiyona y’igihugu ya Basketball I tegurwa FERWABA, Ishyirahamwe rya Basketball mu Rwanda , ndetse nibindi bikombe bitandukanye harimo igikombe cy'amahoro, igikombe cya gaciro, n' igikombe gitegurwa na FIBA Women's AfroBasket. Yitabiriye amarushanwa agiye tandukanye ku rwego rwa afurika nki rushanwa ry'imikino ya shampion league mu mukino wa basketball y'[[Umugore|abagore]]. Ni umukinnyi w'ikipe y'igihugu yabasketball y'abagore. <ref>https://ferwaba.web.geniussports.com/competitions/?WHurl=%2Fcompetition%2F37985%2Fleaders</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo ya basketball]]
js4tdi2rlcjc9hh759rz6cr6t565e6p
Cyuzuzo Rebecca
0
18236
138121
104239
2026-09-17T08:31:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138121
wikitext
text/x-wiki
Cyuzuzo Rebecca ni umugore akaba ari umunyarwandakazi mu gukina imikono igiye itandukanye harimo imikini y'amaboko, yakiniye ikipe agiye atandukanye ubu akinira ikipe ya THE HOOPS mu marushanwa agiye atandukanye. Yakinnye shampiyona y’igihugu ya Basketball I tegurwa FERWABA, Ishyirahamwe rya Basketball mu Rwanda , ndetse nibindi bikombe bitandukanye harimo igikombe cy'amahoro, igikombe cya gaciro, n' igikombe gitegurwa na FIBA Women's AfroBasket. Yitabiriye amarushanwa agiye tandukanye ku rwego rwa afurika nki rushanwa ry'imikino ya shampion league mu mukino wa basketball y'[[Umugore|abagore]]. Ni umukinnyi w'ikipe y'igihugu yabasketball y'abagore.<ref>https://ferwaba.web.geniussports.com/competitions/?WHurl=%2Fcompetition%2F37985%2Fleaders</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo]]
t2tsh3amo20ara6ops4sxqh1shd0kyt
Uwase Sharifah
0
18237
138077
133313
2026-09-17T08:19:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138077
wikitext
text/x-wiki
'''Uwase Sharifah''' ni umugore akaba ari umunyarwandakazi mu gukina imikino igiye itandukanye harimo imikini y'amaboko, yakiniye amakipe agiye atandukanye ubu akinira ikipe ya Groups Scolaire Marie Reine Rwaza mu marushanwa agiye atandukanye. Yakinnye shampiyona y’igihugu ya Basketball I tegurwa FERWABA, Ishyirahamwe rya Basketball mu Rwanda, ndetse nibindi bikombe bitandukanye harimo igikombe cy'amahoro, igikombe cya gaciro, n' igikombe gitegurwa na FIBA Women's AfroBasket. Yitabiriye amarushanwa agiye atandukanye ku rwego rwa Afurika nk'irushanwa ry'imikino ya shampion league mu mukino wa basketball y'[[Umugore|abagore]]. Ni umukinnyi w'ikipe y'igihugu ya basketball y'abagore.<ref>https://ferwaba.web.geniussports.com/competitions/?WHurl=%2Fcompetition%2F37985%2Fleaders</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Siporo ya basketball]]
g9mrginjv2o94fmrri7nwf7wiwjcai5
Fela Music
0
18312
137832
119642
2026-09-16T12:38:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137832
wikitext
text/x-wiki
== amateka ==
[[Dosiye:Fela-111-2749431710756889.jpg|thumb|355x355px|https://inyarwanda.com/inkuru/140911/fela-basohoye-mirror-nubwo-bari-kunyura-mu-bihe-bitoroshye-video-140911.html]]
Itsinda rya Fela Music rigizwe na Feikel na Labii n'basore bakiri bato ariko bakomeje kwigarurira imitima y'Abanyarwanda ku ndirimbo zabo zitari nke nka Parufe,Imboni,infinity,Nararumuhaye,Agashinzi,n'izindi nyinshi cyane.Ni abasore bifitemo ubuhanga bukomeye cyane.<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/140911/fela-basohoye-mirror-nubwo-bari-kunyura-mu-bihe-bitoroshye-video-140911.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
d9b9mpposfhhp4k7g2pqcat00sna5ty
Kenny k shot
0
18329
138314
136677
2026-09-17T09:27:53Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138314
wikitext
text/x-wiki
== Ubuzima ==
[[Dosiye:K SHOT.jpg|thumb|420x420px|IMAGE SHOW KENNY K SHOT<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/kenny-k-shot-yashyize-hanze-mixtape</ref>]]
Uyu musore Kenny k shot kumyaka ye 23 yarasoje amashuri y'isumbuye mw'ishami ry'imibare,ubukungu n'ubumenyi bw'isi (MEG).
== Amateka ==
Umuhanzi Kenny k shot uzwi mwitsinda rya Trapish n'umwe mubakunzwe cyane mu Rwanda akaba akomeje kw'igarurira imitima ya benshi murwanda.
Yakunzwe cyane kundirimbo ye nziza yitwa Intare,ibitambo,I Gotta GO,chap chap n'izindi nyinshi cyane.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/kenny-k-shot-yashyize-hanze-mixtape</ref>
Uyu musore akomeje gukora birenze mu bitaramo ya koranye nabagenzi be.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/kenny-k-shot-yashyize-hanze-mixtape</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
gb0habjmyiihomu8kxrhs2vy37lpbbd
Urubyiruko rw' abakorera bushake
0
18368
138152
105409
2026-09-17T08:39:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138152
wikitext
text/x-wiki
kera murwanda
Umuco w’ubukorerabushake wabanje kuba mu bigo bikora imirimo itandukanye byakoreshaga abantu bize ibintu runaka bashaka kwiyongerera ubunararibonye.
Mu mwaka wa 2020 ubwo icyorezo cya COVID-19 cyadukaga mu Rwanda no ku isi, urubyiruko rw’abakorerabushake nibwo rwumvikanye cyane rufasha inzego za Leta mu iyubahirizwa ry’amabwiriza yo kwirinda icyo cyorezo cyari cyahagaritse ubuzima bw’abantu.
Nyuma kandi haje kuza n’amasezerano yasinywe hagati y’abahagarariye uru rubyiruko na Porogaramu y’Igihugu Mbonezamikurire y’abana bato, aho buri mukorerabushake, mu mudugudu atuyemo yiyemeje kujya aganira n’ababyeyi bafite abana, akabigisha gutegura indyo yuzuye no kwita ku bana.
, Umuyobozi Mukuru muri Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu ushinzwe Ubukangurambaga nIbikorwa by’Urubyiruko rw’Abakorerabushake, Richard Kubana yavuze ko bifuza ko urubyiruko ruba rwinshi mu bikorwa by’ubukorerabushake, hibandwa ku buryo buri wese yakwitanga mu bijyanye n’ubumenyi n’ubushobozi bwe.<ref>https://police.gov.rw/rw/amakuru/amakuru-ya-polisi/news-detail/news/urubyirukorwabakorerabushakerwiyemejekongeraimbaragamugukumiranokurwanyaibyaha/</ref>
avuga ko urubyiruko rw’abakorerabushake ruhari uyu munsi rubarirwa mu bihumbi 600, bakaba bifuza ko rugera kuri miliyoni imwe n’igice [1.500.000].
Ati “Nibura nitugira abangana na miliyoni n’igice bakora neza, bafite uwo muco wo kwitangira igihugu byaba ari byiza.”
Kubana avuga ko kuri iyi nshuro buri wese ushaka kuba umukorerabushake azajya ahitamo urwego ashaka gutangamo umusanzu we, bitewe n’ibyo afitemo ubushobozi.
yavuzeko Dufite urubyiruko rwinshi rwize ibintu byinshi bitandukanye, barimo abaganga, abize ubuhinzi n’ubworozi, abanyamategeko n’abandi. bivuze ngo buriwese yakora ibyo yisangamo.
== amashakiro https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/urubyiruko-rw-abakorerabushake-rugiye-kongerwa-rugere-kuri-miliyoni-n-igice ==
== ibibangamira urubyiruko ==
<nowiki>'Ibibangamira urubyiruko rwabakorerabushake ni byinshi, harimo ivangura, kudashyira hamwe, kutumvikana, kubama mu makimbirane amwe asasiye yoroshe mu mitima atagaragara inyuma, ku buryo asandara akonona byinshi. Ivangura ry'amoko n'uturere twabayemo.''</nowiki>
ariko urubyiruko rwiyemeje gukorera hamwe.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
https://www.rba.co.rw/post/Umuryango-Never-Aigain-Rwanda-urahamagarira-urubyiruko-kwirinda-ibyabuza-abandi-amahoro
7v4xwpq45ap7k3xa11y9l3uwyay80ek
Kiliziya gatorika ya rwamagana
0
18403
138434
136632
2026-09-17T10:35:33Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138434
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:RwamaganaDist.png|thumb|Rwamagana]]
[[Dosiye:RwamaganaChurch.jpg|thumb|Rwamagana Palish|334x334px]]
paroise gatorika ya Rwamagana iherereye muntara y' iburasirazuba mukarere ka Rwamagana mumurenge wakigabiro yashinzwe ku wa 5 Gashyantare 1919, ishingwa na Musenyeri Yohani Yosefu Hiriti, iragizwa Bikira Mariya Umwamikazi w’imitsindo. Padiri Lewo Delmasi wari Padiri Mukuru muri Misiyoni ya Kigali (Ste Famille) yatumwe kurambagiza u Buganza bw’epfo maze atanga raporo yatumye Musenyeri Hiriti afata icyemezo cyo gushinga Misiyoni ya Rwamagana.<ref>https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/ibyo-wamenya-kuri-misiyoni-za-mbere-za-kiliziya-gatolika-mu-rwanda</ref>
[[Dosiye:Rwamagana catholic center.jpg|thumb|391x391px|Kiliziya]]
Misiyoni Gatolika yagiye ikura ijoro n’umunsi, ubu ikaba yujuje imyaka 103 ishinzwe.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
1.[https://inyarwanda.com/inkuru/139383/amateka-ya-kiliziya-ya-rwamagana-yubatswe-numuganda-umutware-akikorera-amatafari-ku-mutwe-139383.html https://inyarwanda.com/inkuru/139383/amateka-ya-kiliziya-ya-rwamagana-]
[https://inyarwanda.com/inkuru/139383/amateka-ya-kiliziya-ya-rwamagana-yubatswe-numuganda-umutware-akikorera-amatafari-ku-mutwe-139383.html yubatswe-numuganda-umutware-akikorera-amatafari-ku-mutwe-139383.html]
2.https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/ibyo-wamenya-kuri-misiyoni-za-mbere-za-kiliziya-gatolika-mu-rwanda<center></center>
evgwl9jiuzcjz8mkjd2xjs159nct1i4
UMUCYO Elise
0
18577
138435
105989
2026-09-17T10:35:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138435
wikitext
text/x-wiki
== Amateka ==
Uyu mwana w'umukobwa utuye mu karere ka Huye mu majyepfo y'igihugu cy'u Rwanda umukobwa w’imyaka 21 arangije amashuri y'isumbuye mu ntara y'amagepfo akaba yarakunze cyane ibikorwaremezo guhera mubuto bwe.
== Ibikorwa ==
Uyu mukobwa yatangije mushinga w’ahatunganyirizwa nyiramugengeri mu gishanga cy’akanyaru giherereye mu karere ka Gisagara.
wamwongereye mukugaragara cyane mubizateza imbere ubukungu bwu Rwanda mubihe birimbere .<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/gahunda-za-leta-zo-guteza-imbere-urubyiruko-zarufashije-kwivana-mu-bukene</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
mvuijfl9czvuccogj9fg590y3se1c7d
Citzen Voice And Actions
0
18591
137883
127897
2026-09-16T12:44:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137883
wikitext
text/x-wiki
== Intangiriro ==
Citzen Voice and Actions ni umuryango w'urubyiruko ugizwe n'abarenga 200 abasore n'inkumi baturutse m'uturere twose tugandagaje umujyi wa Kigali ndetse n'utwawo.<ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2023/12/urubyiruko-rwiyemeje-kugena-ibikorwa-rwifuza-ko-bijya-mu-ngengo-yimari/ |title=Archive copy |access-date=2024-05-22 |archive-date=2024-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522210655/https://umuseke.rw/2023/12/urubyiruko-rwiyemeje-kugena-ibikorwa-rwifuza-ko-bijya-mu-ngengo-yimari/ |url-status=dead }}</ref>
== Intego ==
intego yo kubaka ubushobozi bw’urubyiruko mu bijyanye n’imiyoborere.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
o3080cdqs4ujf5b87bqszlqlr6b83vp
Impano Agency
0
18596
138107
105459
2026-09-17T08:27:13Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138107
wikitext
text/x-wiki
== Amateka ==
Impano Agency ni itsinda rigamije gufasha urubyiruko kwiteza imbere rushingiye ku mpano ubwazo rwifitemo zitandukanye, ikanakora imishinga bihangiye ubwabo n’ibikorwa byo guteza imbere igihugu.<ref>https://mobile.igihe.com/ubukungu/iterambere/impano-agency-mu-bikorwa-byo-kwiteza-imbere-nk-urubyiruko</ref>Imaze kugera kubanyamuryango 19.
== Intego ==
Uko ari abanyamuryango 19 bose intego zabo n'ugufasha urubyiruko,kwihangira umurimo no guhindura sosiyete nyarwanda.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
f5kxmbhwfmfja5ylu77a8u71x8insjv
Generation Unlimited (GenU)
0
18597
138094
105461
2026-09-17T08:23:58Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138094
wikitext
text/x-wiki
== Intangiriro ==
Leta y<nowiki>'uRwanda Kitwa ''GenU'' cy'urubyiruko n'</nowiki>indi miryango ifitanye umubano wahafi narwo.<ref>https://www.unicef.org/rwanda/rw/press_release/leta-yurwanda-itangije-igikorwa-cyurubyiruko-cyiswe-generation-unlimited</ref>
== Imikorere ==
gikorwa Generation Unlimited – cyangwa “GenU” – kigamije guhamya ko abagize urubyiruko bose bari hagati y’imyaka 10 na 24 biga, bahugurwa cyangwa bafite umurimo cyerekezo cya 2030. GenU ifite agaciro gakomeye mu Rwanda, aho abo mu rubyiruko bafite munsi y’imyaka 25 bagize 60 ku ijana by’abaturage.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
qzb1l9l7qulac51o1wajnwvfgsqhjzs
Urubyiruko Mu Karere Ka Gisagara
0
18598
137990
105465
2026-09-16T13:03:19Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137990
wikitext
text/x-wiki
== Urubyiruko nk'imbaraga z'igihugu. ==
Mu Karere ka Gisagara Urubyiruko rwasuye urwibutso rwa Kigali ruri ku Gisozi n’Ingoro y’Urugamba rwo Guhagarika Jenoside.
== Ibikorwa ==
Basuye hamwe munzibutso zikomeye bana komeza gukora inikorwa by'urukundo byo gufata mumu gongo abarokotse jenoside yakorewe abatutsi 1994.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/urubyiruko-rw-i-gisagara-rwihaye-umukoro-nyuma-yo-gusura-ahabumbatiye-amateka-y</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
17ld5a89u8nsrbz15lgm4kbdev21xkv
Rwamagana Marathon Challenge
0
18600
138108
134223
2026-09-17T08:27:19Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138108
wikitext
text/x-wiki
== Intangiriro ==
[[Dosiye:Frankfurt-Marathon-2015-01.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Aerial view of the kigali peace marathon.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Medical personnel interventions at the Kigali peace marathon.jpg|thumb]]
Aya ni amarushanwa yo kwiruka akaba ari imwe mumikino abaturage ba Rwamagana bakundakandi akaba ari amarushanwa ategurwa kandi akanabishyira mu bikorwa.<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/habaye-rwamagana-challenge-marathon-yitabirwa-birenze-mu-myaka-yatambutse |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523004326/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/habaye-rwamagana-challenge-marathon-yitabirwa-birenze-mu-myaka-yatambutse |url-status=dead }}</ref>
== Abaterankunga bayo ==
Aya marushanwa akorwa kubufatanye n'umushinga MSAADA, JIBU, Ibitaro by’intara bya Rwamagana, Umushinga w’Ingobyi, AVEGA, Ishyirahamwe ry’imikino ngoramubiri (RAF), Inzego z’umutekano, inama y’igihugu y’urubyiruko (NYC), SFH, Dereva Hotel, Agrotech, Croix rouge Rwanda, n’abandi batandukanye<ref>{{Cite web |url=https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/habaye-amasiganwa-ya-rwamagana-challenge-marathon-2020 |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523004330/https://www.rwamagana.gov.rw/soma-ibindi/habaye-amasiganwa-ya-rwamagana-challenge-marathon-2020 |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
jp372qpsutbbvydjwnwpitwvn9j15ge
Kwihangira Umurimo No Guhanga Udushya
0
18614
138272
105518
2026-09-17T09:23:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138272
wikitext
text/x-wiki
== Amateka ==
Gahunda yo kwihangira umurimo m'urubyiruko yatangijwe n'imiryango nk'Imbuto foundation n'iyindi.
kurubu Wafashije benshi m'Urubyiruko rw'inshi cyane.
== Ibikorwa ==
Gahunda yo kwihangira imirimo no guhanga udushya, igamije guteza imbere kwihangira imirimo no guhanga udushya. Binyuze muri gahunda zihari nka ‘Art Rwanda-Ubuhanzi’ na Innovation Accelerator’, iyi gahunda itanga ubujyanama, amahugurwa n’ubufasha bw’amafaranga kuri ba rwiyemezamirimo b’urubyiruko n’abahanze udushya, by’umwihariko abagerageza gushakira ibisubizo ibibazo bishingiye ku buzima bw’imyororokere, gutanga uburezi busobanutse n’amakuru ahagije ku byerekeye n’imibonano mpuzabitsina, kuboneza urubyaro n’ubuzima bw’umubyeyi, ubuzima bwo mu mutwe n’ibindi.<ref>https://imbutofoundation.org/rw/spip.php?rubrique15</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
5s3p1jv7ridntccx18mbkc2jjxhq70w
NIYOMAHIRWE Chanceline
0
18630
138508
136444
2026-09-17T11:02:13Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138508
wikitext
text/x-wiki
== Amateka ==
Umukobwa w'imyaka cumi n'ikenda utuye mu Karere ka Nyamasheke uyu mwana n'umwe m'ubana bacicikirije amashuri yabo bageze mu mashuri yisumbuye avugako yumvaga ubuzima bwe burangiriye aho ariko ntiyacika intege.
== Ibikorwa ==
Akomeza avugako Yaje kugira amahirwe akiga imwuga wo Kudoda ubu afite sosiyete idodera i we Y'urubyiruko byabafashije kwiteza imbere.<ref>{{Cite web |url=https://www.nyamasheke.gov.rw/news-detail-1/uruhare-rw-ikigo-cy-urubyiruko-cya-nyamasheke-mu-iterambere-ry-urubyiruko |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523133639/https://www.nyamasheke.gov.rw/news-detail-1/uruhare-rw-ikigo-cy-urubyiruko-cya-nyamasheke-mu-iterambere-ry-urubyiruko |url-status=dead }}</ref>
== Impanuro ==
Ari fuza ko urubyiruko Rwose mwakura amaboko m'umifuka mugakora kandi yongeraho ati maze kandi Gucickiririza Amashuri ntago byakabaye impamvu zo kwiheba.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
noz5u0g621olk2rrhknczkxqidmoee4
MBARUSHIMANA Dominique
0
18641
137973
134184
2026-09-16T13:01:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137973
wikitext
text/x-wiki
== Amateka ==
N'umusore Ukomeje gukora cyane nk'uko ibikorwa bye Bibigaragaza. Atuye Mu Karere ka Nyamasheke Mu ntara y'Uburengerazuba.Yarangije Amashuri y'isumbuye mu karere ko atuye.
== Umukoro ==
Amaze kwiga amashuri yisumbuye ya giye Kwiga gutunganya umusatsi guca inzara no kuzisiga. Ubu Afite sosiyete ikora imisatsi n'inzara kandi akoresha Urubyiruko akarufasha kwiteza imbere.<ref>{{Cite web |url=https://www.nyamasheke.gov.rw/news-detail-1/uruhare-rw-ikigo-cy-urubyiruko-cya-nyamasheke-mu-iterambere-ry-urubyiruko |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523133639/https://www.nyamasheke.gov.rw/news-detail-1/uruhare-rw-ikigo-cy-urubyiruko-cya-nyamasheke-mu-iterambere-ry-urubyiruko |url-status=dead }}</ref>
== Ibyifuzo ==
Arasaba Urubyiruko kwihangira umurimo akana menyasha aba mukurikiyeko byose bva mu gukora cyane kandi ntaho utagera uta teye intambwe ngo ugerageze.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
eq2356z3jmc4peu6iohhl5gmk7dsa58
Ingoro y'ubuhanzi n'ubugeni
0
18776
138471
110035
2026-09-17T10:45:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138471
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Beautiful Building.jpg|thumb|Inzu irimo Ingoro y'ubuhanzi n'ubugeni]]
[[Dosiye:Ubugeni Nyarwanda.jpg|thumb|Ubugeni Nyarwanda]]
'''Ingoro y’Ubuhanzi n’Ubugeni''' ni bice biranga umuco n’amateka y’u [[Rwanda]] hifashishijwe ubuhanga bwa muntu, hakaba ahantu nyaburanga hari mu hakurura ba mukerarugendo banyuranye.<ref name=":0">https://www.igihe.com/ubukerarugendo/article/ibihangano-bihebuje-mu-ngoro-y-ubuhanzi-n-ubugenzi-mu-nyubako-y-umwami?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR15MeCtPHNPDE82A9PuEFfMnzo5Les4XROIVdpIr6QPdDpLuiOcp5_eREs_aem_MGkL0rjy_dhJiY5JA_82dQ</ref>
== Aho Iri ==
[[Dosiye:Rembrandt House Museum Amsterdam art cabinet 2018.jpg|thumb]]
Ingoro y’Ubuhanzi n’Ubugeni ni ingoro iherereye ku Rwesero yatangiye gukoshwa 1959 iri mu [[Akarere ka Nyanza|Karere ka Nyanza]], ni inyubako yubatse n'Umwami Mutara wa III Rudahigwa ayituremo, aza no kuyikoreremo, ariko ntiyabashije kuyituramo kuko yatangiye mu [[Uburundi|Burundi]] atarayitaha ariko itahwa muri Gicurasi 2006, harimo ibikorwa by’ubugeni .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
3f1px6mujr23t7j0fvjzsm6heeast1r
Ingoro y'ubuhanzi n'ubugeni ya Habyarimana
0
18777
138361
123073
2026-09-17T10:02:05Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138361
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Roof of the House.jpg|thumb|Ingoro y'ubuhanzi yahoze ituyemo HABYARIMANA]]
'''Ingoro y'ubuhanzi n'ubugeni ya Habyarimana''' ni Inzu ndagamurange yu [[Rwanda]] yahoze ibamo uwahoze ari perezida Habyarimana ndetse habamo na peresida Bizimungu Pasteur, Iyingoro y'ubuhanzi n'ubugeni ihererye i kanombe nko muri kilometero Enye uvuye kucyibuga cy'indege mpuzamahanga cya Kigali,<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/ubukerarugendo/inzu-ndangamurage/article/ingoro-ndangamurage-zinjijirije-u-rwanda-miliyoni-400-frw-mu-2022</ref> Yatangiye kuba Ingoro ya Perezida mumwaka wa bibiri na gatatu 2003 kuko yahoze ari iya perezida wu [[Rwanda]] Habyarima Juvenal nuwamukurikiye Pasteur Bizimungu.<ref name=":0" /> Muri iyo ngoro usangamo ibisigazwa by'indege ya Habyarimana Juvenal yaje kurazwa ku ya 6 Mata 1994, ndetse harimo n'ibindi bihangano gakondo ny'a[[Rwanda]].<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/120736/dore-inzu-ndangamurage-6-wasura-mu-rwanda-120736.html</ref>
Uwahoze ari umukuru wigihugu cy'u Rwanda Juvenal HABYARIMANA yahoze atuye aha hari iyi ngoro ndetse iza no guturamo perezida Pasteur BIZIMUNGU.<ref>IMPINDUKA</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
roctxjnj13aa92fctq1nysvmer8sr3d
Ishyamba rya jali
0
18838
138273
106489
2026-09-17T09:23:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138273
wikitext
text/x-wiki
Bamwe mu baturage batuye mu murenge wa Jali bahangayikishijwe n'abamwe bitwikira amajoro bakigabiza ishyamba rya leta. ibi bikaba bikomeje guteza ikibazo cy'amasuri mu murenge ya jabana na Gatsata iherereye munsi y'irishyamba. Ubuyobozi w'akarere ka gasabo bwemera ko aya mashyamba ya Leta yo ku musozi wa Jali yangizwa cyakora ngo kubufatanye n'abaturage batuye muri iyi mirenge ikikijwe n'irishyamba bari gukaza amarondo hashyirwaho abantu b'umwihariko bacunga umutekano <ref>https://rba.co.rw/post/Ishyamba-rya-Jali-mu-marembera-nyuma-yo-gutemwa-nabitwikiriye-ijoro</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
bkdimcv7vtwplo4vfzucrryb0otlvdo
Imyato
0
18847
138528
132717
2026-09-17T11:30:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138528
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Icumu ni ingabo.jpg|thumb|Abavuga Imyato|451x451px]]
'''Imyato''' cyangwa se kwivuga imyato mu muco nyarwanda ni ukuvuga cyangwa se kwivuga ibyo wakoze mu gihe cyatambutse cyangwa se mugihe cyashize aha twavuga urugero :
== Interuro ==
''Inkataza Kurekera''
[[Dosiye:Ibyivugo.jpg|thumb|377x377px|imyato]]
''ya rùgomba-ngogo''
''ndi întwali yabyirukiye gutsindà''
''singanirwa nshâka kurwana.''
''5 Ubwo dutêye Abahunde''
''nikoranye umuheto:''
''Nywuhimbajeme intanage''
''intambara nyirema''
''igihugucy’ùmuhinza nakivogereye.''
''10 Umukinzi amhingutse imberé n’isuli''
''umurégo wêra nywuforana ishema;''
''Nywushinzémo ukuboko ntiwannanira''
''‘nongeye kuréga inkokora,''
''nkanga umurindi hâsi, ndarekera.''
''15 Inkuba zésereza héjuruy’lcondo :''
''ikibatsi kiyicana mu rubega,''
''intokizifashe igifunga zirashya''
''Imisakura imucamo inkora,''
''inkôngi iravuga mu gihêngeli,''
''20 mu gihumbi cye inkurazo zihacana inkekwe, inkuku yali afite ihinduka umuyônga,'' ''agera hasi yàkôngotse:'' ''umubili we uhinduka amakara'' ''n’aho aguye arakobana.'' 25 ''Ni ukubiswen’iyo héjuru,'' ''ababo batinya kumukora,'' ''bati « Ubwo yanyagiwe n’inkotanyi-cyane nimumureka mwekumukurura'' ''ibisiga bimukémbere aho!»'' 30 ''Na byo bimurara inkera;'' ''bimaze gusinda inkaba'' ''byilirwa bisingiza uwantanagiye.''
== Umwato ==
''Indangamira-kuvûsha''
''ya, rùhalirwa-shema!''
''Umuheto ûkûra amahanga ku ijabo''
''warânvuwe mu ijûli lyâ Rutete''
5 ''aho waturutsé ni mu likomeye.''
''Rutéranya-ngabo''
''inkaka zawukojejého urwamo,''
''rwêma rw’umuronko''
''ababaji bâwugize inyamibwa''
''10 Mukuwuntura ali inkare''
''babonye ko udakwiye db’âmakénga,''
''bati « Nimuwushyire inkotanyi-cyané''
we''uzâgira icyo awumaza » Nywuhângajémo uruge''
''15 uhinduka isarabwe''
''Ingabo nzigenda ku isonga,''
''ni usanzwé ndi isibo.''
''Tugisakiranan’ ûrugâmba''
''nibasiraufite imhénzi !''
20 ''Ayitambitsémo amacumu abili,''
''ndayikôngêza n’umûva-ruganda !''
''Ahô bàyishingiye icôndo mhaca icyuho''
''Icyuma cy’igerera ku mubili w’umukinzi,''
ali ugukura mu gitugu,
25 mbona umusakura umukungamo
inkagwe
inkwaya irangira amaze kugwa
Maze gutagaranya iby’i Bushagire
Ntabaruka nambaye icyuma
45 gitera abagabo ishema.
Bakinshakaje mu cyano
Mvuga icyo namaze
Nti:”Rutinduka namwishije umugereka
Mukuwukabura nkura mu gitugu
50 ushoka yawugwijeho ibitenga
Na we mukeba agitera umugeli :
Na Rwantaho ni ukwo namugize !
Umugaba muteye ubwuzu
Ati : « Murangamira-ngango, uramhimbaye,
55 Ngwino umbwire ibigwi !
Nti : « Kuli Rugeyo nahagalitse umuhinza,
Nivugana umuheto wahiliwe n’ishya,
Ubwo nambitse ingoma yacu ! »
Ati : « Rwizihira-ngabo,
60 Ubwo muteye kuli Ndago
Ko induru yavuze ukitangiza guhurura
Ni wowe wafatiliye Abahima?”
''Nti « Urabaze Nyilingango''
''Ingundu nayigabizaga''
65 ''nyirayo agaragulika uri nkorà y’inka !''
''Ati : « Esé Ndênga-baganizi,''
''ko bawugwijého àmashinjo,''
''uwmbaliye ku cyènda gisa ? »''
''Nti: “Uwô kwa Murengézi yàsagaga icumi,''
70 n’uwo ''nacuzee inkumbi mu Busarasi,''
''N’uwonàsigiranye mu misibo y’intore''
''n’ûbwo duhomboye inteko° nàrishe ! »''
''Ati :« Ndenga-baganizi, uwambaliye ukuli !''
''Ni umurimbo w’intwali''
75 ''abàtigeze mu ntambarà''
''nibégame uwivugane ! »''
''Nywirégeye mu byano''
''nizihira abagabo b’inyarubuga''
''Abashakamba bandangamira nywushumisha.''
''80 Bamhitira mû ngororano''
''Nvugà n’aho nabaye ingénzi.''
''Nta we ûkingisha imhaka,''
''bazi ko imhamgaza-mihigo''
''yantérekeye gutsinda amahanga !''<ref>https://bwiza.com/?Bimwe-mu-bintu-by-ingenzi-byaranze-amateka-y-u-Rwanda-ukwiye-kumenya</ref><ref>{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-12 |archive-date=2024-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712074445/https://rw.amateka.net/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
rs04cmxfldtugk94n4xasjwcmh874wb
Kubungabunga ibidukikije n'uburenganzira bwa muntu
0
18851
138168
114166
2026-09-17T08:43:39Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138168
wikitext
text/x-wiki
== Kubungabunga ibidukikinke ==
[[Dosiye:Example Species forest.jpeg|thumb|forest]]
[[Dosiye:Hellyer Gorge, Tasmania.jpg|thumb]]
Minisiteri y'ibidukikije ku bufatanye n'ubuyobozi n'umuryango ushinzwe kubungabunga ibidukikije,no kuzamura iterambere ry'ubuhinzi mu kubungabunga ibidukikije ndetse no kurwanya ubukene uhereye ku Muturage wo hasi (APEFA) baributsa abanyarwanda ko nk'uko imihindagurikire y'ibihe igera ku bantu bose no kuyirwanya bireba buri wese. <ref>https://www.kigalitoday.com/ibidukikije/ibungabunga/article/abanyarwanda-barasabwa-kurwanya-imihindagurikire-y-ibihe-kuko-ingaruka-zigera-kuri-bose</ref><ref>https://www.igihe.com///ibidukikije/?debut_gh_news=30#pagination_gh_news</ref>
== Ingamba ==
[[Dosiye:Forest species - panoramio.jpg|thumb|FOREST]]
U Rwanda rwashyizeho politiki n'ingamba zigamije kubungabunga no kurwanya igabanuka ry'urusobe rw'ibinyabuzima. Mu ntego z'icyerekezo 2025. Biteganyijwe ko u Rwanda ruzaba mu bihugu bifite iterambere ritabangamiye ibigukikije kandi ry'ihanganira imihindagurikire y'ibihe. U Rwanda ruherutse kandi gutangaza ingamba zivuguruye z'ibikorwa ryiyemeje mu rwego rwo kugabanya imyuka ihumanya ikirere ku kigero cya 38% mu myaka icumi iri imbere (Nationally Determined Contribution) ndetse rwanayitanze mu Muryango w'abibumbye rukaba aricyo gihugu cya mbere muri Afurika gitanze izi ngamba.<ref>https://www.environment.gov.rw/news-detail/abanyarwanda-barakangurirwa-kubungabunga-urusobe-rw-ibinyabuzima</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
ouveirh2xr201y6sp0ruerwjtg1gpgh
Amategeko y'ubutaka mashya
0
18852
137905
124960
2026-09-16T12:46:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137905
wikitext
text/x-wiki
== Amabwiriza y'ubutaka ==
[[Dosiye:Vista de Garachico, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 05.jpg|thumb|Landuse]]
Iteka rivugako nyir'ubutaka atagomba kwima inzira umuturanyi iganisha ku mutungo we utimukanwa cyangwa cyangwa se parcelle ye. Kutabuza amazi asanzwe atambera mu butaka bwe. ntagomba kwanga abandi bantu kubina amazi ava ku iriba ryabonetse ku butaka bwe. Nyirubutaka atanga atanga uruhushya rw'inzira niba abantu bakeneye inzira yo kugera kumazi mugihe nta bundi buryo. umuntu ushaka mugihe ashaka uburenganzira bw'ibice asaba mu nyandiko nyiru ubutaka. hamwe na kopi ku bubasha bw'akagari aho isambu iherereyemo.Ububasha bw'akagari bufata icyemezo bukamenyesha nyir'ubutaka.<ref>https://www.environment.gov.rw/news-detail/the-cabinet-approved-orders-to-implement-new-land-law</ref>
== Uburyo bw'imikoreshereze y'ubutaka ==
Iteka rikibiyemo uburenganzira ku nzego za Leta zo gukoresha ubutaka bwa Leta. kw'ishimira umusaruro wabwo, gukoresha umutungo wabwo, no gufatanya gucunga ubutaka bwa Leta. Irimo kandi inshingano z'inzengo za Leta zo gukoresha neza ubutaka kandi bagatanga raporo uko bikwiye. iriteka rya Leta ryongeye gushimangira ko Minisiteri ishinzwe ubutaka igomba gucunga neza imicungire y'ubutaka bwa Leta kandi ko ari urwego rubifitiye ububasha bwo guha inzego za Leta uburenganzira bwo gukoresha ubutaka bwa Leta no kwemerera ihererekanya bubasha hagati yabo.<ref>{{Cite web |url=https://www.rema.gov.rw/rema_doc/Policies/LAND%20%20POLICY%20(ENGLISH).pdf |title=Archive copy |access-date=2024-07-12 |archive-date=2024-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712124843/https://www.rema.gov.rw/rema_doc/Policies/LAND%20%20POLICY%20%28ENGLISH%29.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rema.gov.rw/fileadmin/user_upload/5-Land_Law_2021.pdf |title=Archive copy |access-date=2024-07-12 |archive-date=2024-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712124844/https://www.rema.gov.rw/fileadmin/user_upload/5-Land_Law_2021.pdf |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
b4quigqv5xmwlw9jf09uskcxdyf8uxm
Umuco w'abanyarwanda
0
18873
137884
132794
2026-09-16T12:44:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137884
wikitext
text/x-wiki
== Umuco mu Rwanda ==
[[Dosiye:Political allegiance of burgomasters in Rwanda at the beginning of April 1994.svg|thumb|U Rwanda|314x314px]]
[[Dosiye:Rwanda-culture.jpg|thumb|340x340px|umuco]]
Umuco mu [[Rwanda]] ugenda ari uruhererekane, kuva ku basekuruza b’abarenge n’abanganda, ugata ku basangwabutaka n’[[ibimanuka]], ugasanga Gihanga cyahanze [[inka]] n’ingoma, ugahita mu rwa [[Gasabo (Akarere)|Gasabo]], maze bene [[Kanyarwanda I Gahima I|Kanyarwanda]] b’inyabutatu bagahata iyo nzira ibirenge. Kandi bizakomeza gutyo kugeza ku munsi w’imperuka! Umuco si tereriyo ngo ‘ni ha handi ntacyo byari bimariye’ cyangwa ngo ‘ibyiza n’ibyo dukura ahandi’ kuko ibyacu byari gipagani <ref>https://www.umucyo.gov.rw/</ref>. Ahubwo umuco ni mwiza mu bantu, haba muri buri gihugu, haba muri buri karere, muri buri bwoko n’umuryango: umuco ni muzi wa merano!! Umuco rero ukwiriye kwogezwa. Umuco ugaragarira cyane cyane mu mitekerereze no mu myifatire yihariye iranga [[abanyarwanda]].<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/umuco/umurage/article/ni-ryari-bavuga-ko-umuntu-yishe-cyangwa-yataye-umuco</ref><ref>{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/umuco-nyarwanda/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-15 |archive-date=2024-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715100838/https://rw.amateka.net/umuco-nyarwanda/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibindi ==
[[Dosiye:Lake Burera in Rwanda.jpg|thumb|Mu Rwanda|279x279px]]
Umuco uzasanga ko ugenda uhinduka uko ibihe bihaye ibindi, bitewe n’ibigezweho bisimbura ibishaje, bimwe bizwi neza ko agaharaye gahabwa agahari, kaharurukwa kagahabwa agahini da! Ariko umuco uvugwa si ugusambira ibyo hirya no hino, ngo ibyo ubonye byose ubiyongobeze utabanje ‘gushungura’, ukeka ko wasakiwe. Ntabwo umuco ari ugupfa kuyora ibyo ubonye wigana ibyo ahandi, bwa bundi ‘urwiganwa rwa mushushwe rwamaze abana b’imbeba mu rubariro’ kandi ngo n’ingendo y’undi iravuna.<ref name=":0" /> Ahubwo umuco uboneye kandi ushimwa ni uwo kwimenya: ntiwisumbukuruze cyangwa ngo wibonabone, wiyobagize, wiryagagure, wimocamoce. Umuco mu bantu ni ukumenya uko uri n’aho uri, ukiyubaha ndetse ukubaha n’abandi. Umuco ni nk’agati gakubiranye, [[bene]] wo bawukwirakwiza aho bari hose, bakishimira uko bameze, bakivuga ibigwi bimwe by’usingiza intwari ahera ku z’iwabo. Ariko byarimbanya, indakuzi ikabuza umugabo kwivuga kandi icyenewabo kikagaruza imfizi urushyi. None se tubivuge ngw’iki? Ko hariho umuco-nyarwanda w’umwimerere.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
gf7116adjrbhzjeh8boexjcwo7mvjtl
Icyivugo cya Yuhi V Musinga
0
18875
138557
132663
2026-09-17T11:35:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138557
wikitext
text/x-wiki
== Icyivugo ==
[[Dosiye:YuhiVMusinga.jpg|thumb|Musinga|429x429px]]
Uwo impuruza iratira indamutsaWa rudakubana
Icumu lindutira imikore
Nabonye likunda kuvuna inkiko
5 înkazo mu rugerero nzirinda gukubana ''''':'''''
'''''Nzikotanira ahashisha abatasi'''''
'''''abatabazi mbatoza gukora intambara.'''''
'''''Abishimanaga intanage'''''
'''''babona intabaza iranzanye'''''
'''''10 nayihinduye amashahu'''''
'''''Ishisha ab’amakenga.'''''
'''''Mbaye intwali y’ingabo'''''
'''''Inganizi nzirusha gutabara'''''
'''''Ziteranira n’ingimbi mu ngerero.'''''
'''''15 Ingesa-binyita atora abakoni'''''
'''''Ati : »Nimukulikire uwo ingoma irata !'''''
'''''Ubwo ashyikiliye Rwego'''''
'''''Ikaba izisumbya urubega,'''''
'''''Igumya kurangwa n’amarere'''''
[[Dosiye:Le Mwami Yuhi V Musinga avec une partie de sa famille 1931.jpg|thumb|319x319px|umuryango wa yuhi v musinga]]
'''''20 mu Brambiei nta kihasigara!”'''''
'''''Numvise ko ayirikana nk’intore,'''''
'''''Intoki nziyirakaliza mu gifunga:'''''
'''''Iyo mfuruta itwaza abakogoto.'''''
'''''Ngishyikirana n’umufozi'''''
'''''25 Mukumutera ndatinduka.'''''
'''''Nkuye mu gitugu'''''
'''''Ikuza limukubita nk’inkuba,'''''
'''''Limutebejemo ibigembe arataka,'''''
'''''Limutungutse mu bitugu'''''
'''''30 impundaza ayihaza umutuku'''''
'''''Uruti rumwesa hejuru y’umutana,'''''
'''''Umutarati we arawugwira.'''''
'''''Nti:”Uw’Ingabo itajorwa'''''
'''''Injunga imuhejeje mu rugamba rw’inkwaya'''''
'''''35 ali ukuzisumbya inkubito !”'''''
'''''Iy’Inkubita-ruguma irayirengera:'''''
'''''Igumya kurangurura ijwi mu gitero,'''''
'''''Uwo iturubitse icondo'''''
'''''Imuciraho inkamba,'''''
'''''40 inkagwe azirekera asinda icumu.'''''
'''''Ati: “Uw’ingabo y’intwaza-bafozi'''''
'''''Yinigiwe n’impundaza'''''
'''''Impuruza ikiliho imulishyo!”'''''
'''''Zimaze gushyikirana n’abakogoto'''''
'''''45 ntihagira ivuka:'''''
'''''Nali nazivugiye imbere.'''''
'''''Numva iy’Imbabaza-mahanga'''''
'''''Irohera mu rugamba rw’imikore :'''''
'''''Irugeze ku mukondo'''''
'''''50 na we agumya kurukongeza n’amakuza,'''''
'''''Uwe amuheza muli ayo makuba.'''''
'''''Amaze kumukuraho ibinyita'''''
'''''Ati: “Uw’ingabo ya Nyimbuzi'''''
'''''Imbaza imutambitse hagati y’inkwaya'''''
'''''55inkomeli zirizera”.'''''
'''''Izo ngabo zigumya kuzimbanwa ababisha,'''''
'''''Shebuja azingiza Rwogera;'''''
'''''Iya Rwogezwa-mu-mahina'''''
'''''Ibonye ko urugamba ruhanikiye abatinyi,'''''
'''''60 igumya gutoza ingabo amarere.'''''
'''''Uwayo imutambitse ku iteme'''''
'''''Na we amwigiraho rutinywa,'''''
'''''Ati: “Uw’ingabo ya Rutayegayezwa'''''
'''''muroheyeho nk’imfizi y’intare'''''
'''''65 nkibasumbya intambwe zo gutabara.'''''
'''''Iya Rutera-bwoba'''''
'''''Irwanira Gufata mpili;'''''
'''''Uwo yuhiye impundaza ku isibo'''''
'''''Agumya kumwesaho umurera'''''
'''''70 ati:”Uw’ingabo ya Murakaza-bagabo'''''
'''''Mutambitse hagati y’ingamba'''''
'''''Abagabo b’inganizi bagitinya kuvuna impuruza”.'''''
'''''Iy’imputa-bigwi'''''
'''''Yihutira kunesha inkwaya'''''
'''''75 i Nkole tuyihindura imirambo:'''''
'''''Imirera yihalira intambara.'''''
'''''Mwene Ntare yihuta ayo gusiga intashya,'''''
'''''Ajya guhebya abo kwa Mutana.'''''
'''''Ni abasanzwe bahagalika umutima ko mbatera,'''''
'''''80. agitunguka batanguranwa kumubaza,'''''
'''''Bti : « Ko wihungura ku matwi'''''
'''''Ukaba wahindutse umutuku'''''
'''''Utacyitangilije inkwaya'''''
'''''Utazi ko wabaye inkomeli,'''''
'''''85 aho iyo Nkole wayisizemo abantu ?”'''''
'''''Ati:” Keretse abaduteye!'''''
'''''Badutakishije bugisesa!'''''
'''''Twasakiranye ncyugurura.'''''
'''''Bajemo umusore w’igihame,'''''
'''''90 yirahiliye mu irembo'''''
'''''Yivuga ngo ni Impamiliza-gushyitsa !'''''
'''''Twasakiranye mu gitondo'''''
'''''Ni we watumye ngenda nikunga,'''''
'''''N’abankulikiraga yabakuyeho ibinyita!'''''
'''''95 Nimuvane inka mu nzira:'''''
'''''Mutewe ,’Inzovu y’ichubahiro'''''
'''''Abangikanye n’Intwali-y’icyusa'''''
'''''N’Incyaha-baganizi.'''''
'''''100 mwashilira ku murongo”.'''''<ref>{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/yuhi-v-musinga/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-15 |archive-date=2024-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715104755/https://rw.amateka.net/yuhi-v-musinga/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/umuco/umurage/article/ni-ryari-bavuga-ko-umuntu-yishe-cyangwa-yataye-umuco</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
bupugfpx0zz9udtnfhpubquqhbi5ofg
Inganji karinga
0
18876
138044
132719
2026-09-17T08:15:17Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138044
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ingoma 23.jpg|thumb|ingoma]]
== Ingoma ==
[[Dosiye:Bundesarchiv Bild 105-DOA0543, Deutsch-Ostafrika, Ngoma-Schlagen.jpg|thumb|Karinga]]
Ingoma y’Ingabe, ni ukuvuga Ingorna yerekana Ubwami bw’Igihugu. Ingabe zacu ni enye: Ingabe ihatse u [[Rwanda]], ikagaragaza [[Umwami]] yonyine, ni Karinga. Ingabekazi yayo, ni Cyim’umugizi. Ilyo Cyim’umugizi, ni ukuvuga ko « Igihugu cyima Umwami ukigira, akakirema, akakibamo Nyamugira-ubutangwa . Mbere ya Karinga, Ingabe y’u [[Rwanda]] yitwaga RWOGA, yaremwe na Gihanga, inyagwa n’Abanyabungo, igihe Umwami Ndahiro II Cyamatare aguye i Rubi rw’i Nyundo.<ref>{{Cite web |url=https://inyamibwa.com/igitabo-inganji-karinga/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-15 |archive-date=2024-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715112340/https://inyamibwa.com/igitabo-inganji-karinga/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/inganji-karinga-igice-cya-i/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-15 |archive-date=2024-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527084412/https://rw.amateka.net/inganji-karinga-igice-cya-i/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibindi ==
[[Dosiye:Ingoma mu.jpg|thumb|Ingoma]]
iriya mu Bugamba (Provinsi ya Cyingogo). Aho umuhungu we Ndoli ahungukiye, ava i Karagwe, yimye afite ingoma yitwa NANGAMADUMBU. Aho amariye gutsinda abamurwanizaga, yimika Karinga. Iyo ya Nangamadumbu ayiha Abiru bo kwa Gitandura, ayibashurnbusha byo kubashimira ko Gitandura yali yaracikanye Cyim’umugizi, igihe bicikiye i Rubi rw’i Nyundo; Cyim’umugizi igaruka i Bwami ityo, aba ariyo ngoma ya Gihanga igumana na Karinga, uko yahoranye na Rwoga.
Ingabe zindi dufite, ni Mpatsi ibihugu na Kiragutse. Iri ni ukuvuga ko igihugu cyabaye kigaIi, cyagutse. Zo zaremwe na Kigeli IV RwabugiIi, ejobundi, aziremana n’indi yitwaga Icy’umwe, yahiliye ku Rucuncu, mu ipfa lya Mibambwe IV Rutarindwa. Bavuga ko na [[Butare]] yali ingabe; yali ingoma yimitswe na Kigeli IV Rwabugili na yo, bayitakaho amasaro umubili wose: na yo yahiliye ku Rucuncu.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
95t26rso788znuhaqsdkpqo6d72lwux
Umuco karande
0
18877
138449
136050
2026-09-17T10:41:18Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138449
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Inyambo mu birori.jpg|thumb|Inyambo]]
== Umuco ==
[[Dosiye:Urusyo img.jpg|thumb|412x412px|Umuco ]]
[[Dosiye:Gukama inka.jpg|thumb|370x370px|Gukama]]
Umuco karande ni uwa ba sogokuru na sogokuruza, ukagenda uhererekanywa, ku buryo benshi bamenyeraho ko “Sogokuru Sanango yapfuye apfuna ivu” binyuze mu nzira ya cya gisakuzo. Umuco-karande ukubiye mu magambo no mu bikorwa, ukarangwa n’imigenzo, imiziro n’imiziririzo. Kabone n’ubwo ‘Kiliziya yakuye Kirazira’, ntibibuza ko habaho imigenzo n’imiziririzo yihariye mu banyarwanda, bigaragarira mu buryo bw’imyifatire mu bantu, mu mibanire yabo n’inyamaswa hamwe n’ibidukikije. Uwo muco-karande ni ukuwukomeza no kuwukomeraho. Icyo tugiye kuvuga ahangaha ni imigenzo ya buri rwego rw’ubuzima n’inzira y’imiziririzo.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=R1nfAnWYPxM</ref>
=== Mu rwego rw’ubuzima ===
Mu buzima bw’umuntu, habamo inzego eshatu mu banyarwanda: urwego rw’abana, urwego rw’abagabo n’abagore n’urwo abasaza n’abakecuru.
=== Urwego rw’abana ===
Abana bavugwa aha ngaha ni uguhera ku ncuke ukageza ku rubyiruko rw’ingimbi n’inkumi. Ubusanzwe utarashinga urwe aba abarirwa mu rwego rw’abana. Kumuha inzoga ni ukumufatira umuheha, mu gisingizo akaba ‘Rwivuruguta mw’ivu rwa mvuye mu bagabo, kuko umugabo utagira urugo ntarwanira icyicaro.
Umwana akura atoba akondo, yegera hejuru akiga imilimo ijyanye n’igitsina cye: abakobwa bagakurikiza ba nyina, [[Umugabo|abahungu]] bakigana ba se bakareka kwizingira ku mahururu ya ba nyina. Gutyo [[Umugore|abakobwa]] bakiga guca imyeyo no gukubura.<ref>{{Cite web |url=https://rugali.com/kwihanira-mu-rwanda-bikomeje-kuba-umuco-karande/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-15 |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121083923/https://rugali.com/kwihanira-mu-rwanda-bikomeje-kuba-umuco-karande/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=8gyHgoNDWFo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
ev2t9qctbi1kty8in4ajwftoxei0g6e
Cimerwa and steel Rwa
0
18902
138418
117258
2026-09-17T10:29:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138418
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Cement Industry in Ypsonas Limassol Cyprus 5.jpg|thumb|Uruganda rwa Cimerwa|467x467px]]
== Icyanya cy'inganda cya Cimerwa ==
[[Dosiye:Muganza, Rwanda - panoramio.jpg|thumb|CIMERWA]]
Ubusanzwe igihugu ntago gishobora gushyiraho ibikorwa remezo by'inganda cyangwa ubucuruzi icyarimwe kubera amikoro make n'ibushobozi buke bwo kubishyira mu bikorwa. Nkubundi buryo guverinoma zishyiraho agace kihariye gafite ibikorwa remezo nkenerwa kugirango habeho ibidukikije by'ubucuruzi bikuraho inzitizi zikomeye zitabangamira ishoramari. Igitekerezo cya parike y'inganda ni uko ari igikoresho cya politiki y'inganda, cyashizweho na guverinoma yo gukurura ishoramari hagamijwe kugera ku majyambere n'iterambere. Amagambo atandukanye akoreshwa mu kwerekeza kuri buri gace. harimo uduce tw'ubucuruzi bwisanzuye (FTZ) uturere two n'inganda zo gutunganya ibicuruzwa bijyanwa mu mahanga.(EPZs) akarere kihariye k'ubukungu (SEZ) uturere tw'ikoranabuhanga rikomeye,ibyambu by'ubuntu.uturere tw'ibigo n'ibindi mu zindi mpamvu imikorere cyangwa imiterere yuru ruganda rwa CIMERWA kendi ruzwi cyane nko gukora CIMA nziza izwi kwizina rwa CIMERWA.<ref>https://ipp.unido.org/industrial-parks-overview</ref><ref>https://sesricdiag.blob.core.windows.net/sesric-site-blob/files/article/161.pdf</ref>
== Ingingo nyamukuru yaza perike n'inganda ==
Imapamvu nyamukuru yo gushyira mu bikorwa umushinga waza parike ndetse n'icyanya cyahariwe inganda ni ugushoboza ibigo gutura ndetse no guteza imbere ahant runaka byateganijwe kandi byeguriwe izo nganda, Pariki ndetse n'inganda zagenewe gukurura abakiriya ndetsse nabashoramari. guhangana nisoko ry'imirimo ndetse no kuzamura ibicuruzwa byoherezwa mu mahanga. sibyogusa kandi ahubwo amafaranga avamo hifashishwa mukuzamura iterambere mu kuzamura ibikorwa remezo, Ikoranabuhanga ,n'imari ndetse no kubaka ibikorwa remezo bikikije icyo cyanya cy'inganda.<ref>{{Cite web |url=https://archives.kdischool.ac.kr/bitstream/11125/42043/1/%282011%29%20Modularization%20of%20Korea%27s%20development%20experience_industrial%20park%20development%20strategy%20and%20management%20practices.PDF |title=Archive copy |access-date=2024-07-17 |archive-date=2024-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240717111341/https://archives.kdischool.ac.kr/bitstream/11125/42043/1/%282011%29%20Modularization%20of%20Korea%27s%20development%20experience_industrial%20park%20development%20strategy%20and%20management%20practices.PDF |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
87ume9sw8iixm7l9q7lgnsnkqrlb32b
Iyandikisha Ry'ubutaka Mu Rwanda
0
18908
138341
117721
2026-09-17T09:49:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138341
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ubutaka - Land.jpg|thumb|Ubutaka|314x314px]]
Iyandikisha Ry'ubutaka mu [[Rwanda]] ni Uburyo Umenyekanisha Ubutaka muri sisiteme za leta zigenga ubutaka mu [[Rwanda]] Nkuko Iyandikishwa Ry'Ubutaka rikorwa. Muri Ubwo buryo harimo Ishyirwaho rya Regisiti Y'ibyemezo By'ubutaka, Tukita ku bikurikizwa mu Kwandikisha Ibyemezo By'ubutaka N'izindi nyungu ku butaka, Ihererekanya Ry'ibyemezo by'ubutaka N'andi masezerano arebana n'iby'ubutaka n'ibindi bibazo bifitanye isano.<ref>https://businessprocedures.rdb.rw/media/Article_30_version_19-03-2008_of_Land_registration.pdf</ref>
== Imicungire N'imikoreshereze Y'ubutaka ==
Imicungungire N'imikoreshereze Y'ubutaka mu [[Rwanda]] ni imwe mu nkingi Z'iterambere Ry'ubukungu N'imibereho myiza Y'abaturage. Ibi byatumye Leta Y'u [[Rwanda]] ishyira imbaraga muri gahunda yo Kwandikisha Ubutaka kuva muri 2009 kugeza 2013.
Hashyizweho rejisitiri y'ubutaka mu buryo bw'ikoranabuhanga(LAIS- Land Administration Information System) Ifasha mu guhuriza hamwe amakuru yose arebana n'ubutaka ikaba kandi Yifashishwa mu kwandika impinduka zabaye ku butaka, Ikindi kandi hatangwa ibyangombwa by'ubutaka ndetse no gusakaza amakuru kubabifitiye inyungu zemewe n'amategeko nka banki mugihe nyir'ubutaka ashaka kubutangaho ingwate, Kwitabaza inkiko mu gihe ubutaka buri mumanza,n'inzego za Leta mu gihe cyo kwimura abantu kumpamvu z'inyungu rusange, no mu itangwa ry'umusoro kumutungo utimukanwa n'ibindi.<ref>https://www.lands.rw/rw/iyandikisha-ryubutaka</ref>
== Gukosora Imbibi cyangwa Ubuso bw'ubutaka ==
Gukosoza imbibi cyangwa ubuso by’ubutaka mu [[Rwanda]] bikorwa igihe nyir’ubutaka abona imiterere y’ishusho y’ubutaka ku byangombwa itajyanye n’uko asanzwe azi ubutaka bwe,cyangwa mu gihe atizeye neza ubuso buri ku byangombwa bitewe n’uko atari ahibereye mu gihe cy’iyandikisha rusange ry’ubutaka n’izindi mpamvu zitandukanye.
Hari kandi n’impinduka ku buso bw’ubutaka zatewe no gukosora imbibi z'ibishanga zatumye hari ibice by’ubutaka bwavuye mu gishanga bugomba kwiyongera ku buso bwa ba nyir’ubutaka buhana imbibi n’igishanga.
'''''Ibisabwa:'''''
1. Ifishi isaba gukosora imbibi cyangwa ubuso bw'ubutaka
2.Icyemezo gihabwa utanze icyangombwa gikosora imbibi
3.Inyandiko isaba gukosora ubuso ku butaka bwavuye mu gishanga.[https://web.archive.org/web/20240717134412/https://www.lands.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=63490&token=c210dfcd4fd1c954c25d710014f7c589997dfaa4]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
1ujn5o28yhok5n85petfq2xcyv1l48i
Intwari igaruka bahunga
0
18916
138315
132749
2026-09-17T09:27:59Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138315
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Heroes Day 091824.jpg|thumb|346x346px|intwari]]
== Intwari ==
Intwali igaruka bahunga
[[Dosiye:Kwivuga.jpg|thumb|Icyivugo Intwari igaruka bahunga|423x423px]]
Ya rukanga-miheto!
''Yangombye imisare''
''5. sinayisigira umugaragu.''
''Nyêndanyé n’ iimacumu,''
''mbéra ko isibo,''
''intoki ziyisangwa mu gifunga''
''impfûra iréma urugâmba,''
''10. sinayicarana mû ntéko''
''induru ivugije abakoni''
''ndamaga njya kuyishatkira intambara.''
''Irakaliye abatwara imikoré''
''sinayikama imbere :''
''15. ‘mbonyé ko nzabikundirwa''
''Imbaraga iranjyana mbaganamo.''
''Uwababeraga indongozi''
''nkinga mùsanga''
''sinareka asubira mu babo.''
''20.Ntsinduka ku mugina:''
''ruvusha ndyaka itoki !''
''Ni ilyarubiye mu bibasha,''
''nyamunsi iligénda imbere.''
''Imbaraga y’ikigémbe ihitana uruge,''
25 ''umuheto we uhinduka umutâmbya.''
''Imbabazi zo kumushahura ziranyegura''
''uruguma rw’inkota ndarutaniliza.''
''‘Maze kumugira ùw’ibisiga''
''sinasigaho kuba ingénzi''
30. ''abâbo bagarutse rurangomba :''
''ndwigirahon’iyanjye ngabo.''
''Yânze gushira ubukana''
''sinayikura ku rugâmba''
''ndayireka ibonanan’abarwanyi.''
''35. Ibaye rwêma mu myambi''
''ndakaranjyakuyiréngera :''
''imitimba iyikozeho iragonya,''
''inti zitebera mu ntoki ;''
''intanage zibera ibisate mu ntambara''
40.''Imitarati bayihunganamo ubusa :''
''batanguranwa bàsango intéko''
''aliukubasatira.''
''Bashyikiranye n’uwabategekaga''
''atangaabandi kubaza abànyarugamba''
''45. Ati : »uriya musore wibunza ku rugamba,''
''Barasa ntabyiteho,''
''Ntimube mwamugaruraga n’imiheto?”''
''Bati:”yabaye nyawita,''
''Nta wamuturukira, ararinda!''
''50. Uwo basakiranye tugihura''
''Ni we yagize umugwa-mbere:''
''Urugamba yaruremaga''
''Amaze kwambara ibinyita!”''
''Ati:”Uwo inkongoro zishita''
''55. wabuze ababo bamugarukira,''
''Ko mwali umutwe w’ingabo''
''Ntimube mwamuteshaga?”''
''Bati: “Yamucumise umufuka tugishyikirana,''
''Ni Imanzi ntaneshwa ku wo yishe!”''
''60. Ati: “Ese mwe mwaturukiliwe n’igitero bugisesa,''
''Uriya musore udatuza isibo,''
''W’ingabo isumbya izindi urubega''
''Uhagaze hagati y’ingamba zombie,''
''Rubanda ik’ubanaho bagarukira, ni nde? »''
''65. Bati : « Ni Cyambara-musango ! »''
''« -Jye wabonye aho ashahulira Rutebera,''
''N’uwamuhongera batatu''
''Ntiyatahira abo''
''Kereka abiciye n’umutware!''
''70. Ni ingabo yataramye:''
''Ntatuza guhamya!''
''Ubwo aremera inzira aho idasnzwe''
''Arashaka kudukuba''
''Nimushibure turebe aho twihisha''
''75. nguyu arakinga Inshengerana-bigwi!”''
''Bacyambaza Imana indetse,''
''Mbarusha iyanjye ituma mbahora hafi:''
''Mbijugunya imbere''
''Bahindukira bahunga.''
''80. Ilihorana umujinya w’ababisha''
''Ndiboneje mu gihumbi cy’umufozi''
''Iruba ly’icumu limuheza aho;''
''Umukamba w’inda uraturika''
''Limuhinguranya yalimisheho ibitenga''
''85. umutuku w’amaraso uba itanganika ku butaka.''
''Na we limutegeka gupfa nk’uwo kwa Mutana''
''Cynagwa undi wo kuli Butozo''
''Naliteye mu ikubitiro.''
''Ingabo nziza mpora nzimenera ndibanguye:''
''90. Iyanyambitse ibinyita by’abantu batatu''
''Mu ngerero zo ku Itambi;''
''Mu ngali zo kwa Nkundiye''
''Naliremanye igisagara''
''Ligongesha Umusarasi.''
''95. Sinzasigaho kulikunda''
''Ruvusha lyarantoranye :''
''Ikiganza kilitera nticyifuza inkwaya.''
''Nditwarana n’ingabo yanjye''
''« mugabo-urinda-ibyuma »''
''100. na yo bayindemeye inkwiye.''
''Igira igikundiro iyo ikora intambara:''
''Yakukanye uwo nica mu mwaro w’i Kivu,''
''Ntiyakira agwa mu ruhanga rw’iyo ngabo.''
''Yakiswe inshengera-rugamba!''
''105. Iyo nyifashe mu gifunga''
''Abavunyi mba mbafite.''
''Nayigize nk’iya Rusenga-tabaro,''
''Aliko izina lyo gusumba iz’abatinyiIkitwa Rudasumbwa-mu-mihigo.''<ref>https://www.youtube.com/watch?v=KGvzRZdW1Og</ref><ref>{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/intwali-igaruka-bahunga/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-19 |archive-date=2024-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614032012/https://rw.amateka.net/intwali-igaruka-bahunga/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
8emai49kle8tcm8iep859cztkqiaga6
Ibyivugo by'interuro
0
18918
138109
132657
2026-09-17T08:27:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138109
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Icumu ni ingabo.jpg|thumb|408x408px|ibyivugo by'ingabo]]
== Interuro ==
''Mugabo utera abbisha ubwoba''
[[Dosiye:Intore pose.jpg|thumb|Mu byivugo by'interuro|370x370px]]
''wa Rutajoma'' ''Ndi Umushakamaba rwose:''
''abatwara inyamusozi nnarabagumiye.''
''5. Rugarama rwâ Gikore''
''nabaye igisibya cy’umutsindo ;''
''Ruhamanya akomeretse ndamwimana''
''Mwima Abalihirà n’Abinika,''
''N’ihururu iurutse kwà Nyakamwe.''
''10. Bali baje aliabaziro''
''ndabahakanirà ko ntàmuhàrishwà n’îbyuma''
''kanditwârabyirukanye :''
''ndamusézera àrisindagiza.''
''Abaje kutuvuna''
''15. bâsanze umuuhetô w’Inkaka''
''wigénza mû nzirà''
''nk’ubukombé bw’intare''
aho''Abashakamba twaremye intambara.''
''(2°) — Inkaka ikabura iminega''
''ya ruboneza-mpundaza !''
''Iyô numvise indurü''
''sinikândagira nk’inkénzi :''
5.''ndikabura nkajya imbere.''
''Intambara yagarâmba''
''nkayitikura ibigembe''
''abataliintwali''
''bakirasana « ntuwuzira ».''
''10. Induru yavugiye kuli Ndago''
''ingabo nyéndana n’âmakuza,''
''Ingoboka-rùgâmba akagira iye ;''
''Mba ingénzi menera intore,''
''ngwizaimbaraga ngana urugâmba.''
15. Uko ''mbilika imitumbi''
''impiniiràtulika mu mpima''
''ingundu ikuburwa''
''ali jye uyigabije,''
(3°) ''Ruzinga-ndekwe''
''rwa Baziga !''
''Ndi Inyambo y’igitare''
''ntwara « rutéranya-ngabo”''
''IBIGWI BYE (twenzemo igice, si byose)''
(4°) ''Niciye mû mbuga zêra zaKigina,''
''mû mbùga zâ Runyinya hakili i''Ndorwa,
ku Irebero ly’Abakwiye,
ku Ibare kwa Rukomo,
5.''ku irémbo kwa Mugeni,''
''ku nyanja y’I Bukimbili''
''Kigeli yatabayé n’ijoro,''
''mu mihana yo kwa Gatokwe''
''nimana Rugina ;''
10.''Bigaruka kuri Tare''
''na Gakuba ka Bihiganingabo''
''na Karekezi ka Mutuganyi''
''Inyambotwateye i Murâmbi ;''
''mû nunga z’iBumpaka''
''15. Umwâmi yimilije ingabo''
''i Kavumu k’inyana ka Bangiro,''
''i Kavumu k’i Nduga''
''i Bwami bandéba ;''
''kûliNdégo nimugorôba,''
20. kuli ''Ndago Induru yenze gûhora,''
''kuliMirama turwanira iminyago,''
''mû Ndûru za Karehe,''
''mu Migera ya Hunga,''
''i Gatôma kwà Mutana,''
25.''i Gakirage nàTwamugabo,''
''i Gahanda k’ uBusigi,''
''i Kagarama na Rwimiringa,''
''iKâbale k’ Ubugili,''
''mû Ndorwa ya Mihanda,''
30.''mugahânda kamwé na Tanzi,''
''Gahama umuhutu wa Rukara,''
''umushumba wa Tabaro turwanira mu nka,''
''Umuhima w’ ûruhu rwera''
''twâkulikiye Uruhitambazi,''
35.''Umuhundé w’ibisagê''
''nagïyeimbere na Sarambuye,''
''Umuhima w’uruziga''
''Twavunnye Ingangura-rugo''
''Ku Mbizi kwa Muzuka''
''40. narwanye ishyaka n’intore.''<ref>{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/ibyivugo-byinteruro-2/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-19 |archive-date=2024-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718082020/https://rw.amateka.net/ibyivugo-byinteruro-2/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
7tiqx6jyqvvxgjnan12o28127bb28ww
Umuco n'umugore utwite
0
18926
138362
132791
2026-09-17T10:02:11Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138362
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Pregnant woman black and white shadows.jpg|thumb|472x472px|umugore utwite]]
== Umuco ==
[[Dosiye:Bola de grossesse monpetitbola.fr.jpg|thumb|Umugore mu muco nyarwanda|287x287px]]
[[Umuco nyarwanda]] hari uko ufata umugore utwite bitewe nigihe agezemo, Umugore ufite inda y’ubuliza, yararwaye ibinyoro cyangwa yararwaye mburugu; cyangwa se byararwawe n’umugabo we, abona ageze mu kwezi kwa gatandatu, akibuka kunywa imiti yo kugira ngo umwana we atazavukana indwara yarwaye cyangwa izo se yarwaye. Ibyo uwo mugore anywa ni ibi.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/imiti-yumugore-utwite/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-19 |archive-date=2024-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527090953/https://rw.amateka.net/imiti-yumugore-utwite/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibyo akora ==
-Uko bukeye, umugore areba amase, agatoba mu mazi akanywa ali nta cyo yakojeje mu nda kindi. Bigirwa n’uwarwaye mburugu.
-Uwarwaye ibinyoro, areba utubabi tw’akanyamapfundo, akazana uruho agashyiramo utuzi, akavugutiramo akanyamapfundo; nuko izuba lyamara kurasa, hamaze gususuruka neza, umugore akanywa, ngo icyo gihe icyo mu nda na cyo kiba kimaze gukanguka, cyigorora, na cyo kikanywa uwo muti.
-Indi miti umugore anywa agira ngo umwana we azavuke ali muzima, ni igicumucumu n’umusununu n’umushishiro. Umugore abinywa abinyuranya; umunsi umwe akanywa kimwe, undi munsi akanywa ikindi. Yirenza umunsi umwe akanywa ku wundi.
Umugore wigeze kubyara iyo ashatse, imiti ayinywera mu kwezi kwa munani. Umugore wabyaye ibitsina byombi (umuhungu n’umukobwa), yaragiye amererwa neza, iyo ashatse arekera aho kunywa imiti. Umugore utwite, anywa imiti ali nta kindi yashyize mu nda; umuti ngo ntiwakora, waba upfuye ubusa.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
iba6e2xp210gae8nvpobwpep8e25tot
Ihererekanya ry'uburenganzira ku butaka rishingiye ku igurana
0
18927
138472
120671
2026-09-17T10:45:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138472
wikitext
text/x-wiki
Ihererekanya ry'uburenganzira kubutaka ku butaka rishingiye ku igurana ni ihererekanya rikorwa igihe abantu bemeranyije kugurana ubutaka
kandi izo mpinduka zikorwa kuri banyirubutaka gusa.
== Ihererekanya ry'uburenganzira ku butaka rishingiye ku igurana ==
Ihererekanya rikorwa igihe abantu bemeranyije kugurana ubutaka bwabo izo mpinduka zikorwa kuri banyirubutaka gusa.<ref>{{Cite web |url=https://www.legalaidrwanda.org/pdf/modules/Module%20on%20the%20law%20governing%20land.pdf |title=Archive copy |access-date=2024-07-19 |archive-date=2024-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240717083552/https://www.legalaidrwanda.org/pdf/modules/Module%20on%20the%20law%20governing%20land.pdf |url-status=dead }}</ref>
Mu gihe iguranwa rikozwe ku gice cy'ubutaka ribanzirizwa no kubanza gucamo icyo kibanza kiguranwaho ibice mbere yo
gushyira umukono ku masezerano y'igurana,<ref>https://www.lands.rw/rw/imikoreshereze-yubutaka-no-gutunganya-amakarita</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
dtu2u2v6w8v6m6f7xjk9nns8jvbmvcb
Wetland status in Rwanda
0
18929
138122
125176
2026-09-17T08:32:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138122
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Beaverton Creek Wetlands.jpg|thumb|wetland|166x166px]]
[[Dosiye:Tualatin Hills Nature Park wetlands.JPG|thumb|154x154px]]
Ibishanga bishingiye mu byiciro biranga ubwoko bw'ubutaka, Hydrologia n'ikirere.ibishanga binini ni ibishanga by'umwuzure y'ubutumburuke buke bujyanye bujyanye n'ibiyaga binini nk'ikiyaga cya cyohoha,Rweru,Mugesera,Nasho,N'inzuzi nka Nyabarongo,Akanyaru,Mukungwa .Base,Nyabugogo, n'ahandi.N'ubwo bifite akamaro, ibishanga bimwe na bimwe byo mu [[Rwanda]] bihura n'igitutu cy'ubuhinzi budakwiye ( ifumbire mva ruganda n'imiti yica udukoko) isuri y'ubutaka, gukuramo ifu,Ubucuruzi bw'amabuye y'agaciro,ibikorwa remezo by'ibishanga nigira ingaruka zikomeye mu kwangirika kwamazi, kugabanuka kw'ibishanga gutanga serivise z'zibidukikije bituma imyuzure yiyongera .ndetse n'abakozi bangiza ibikorwa remezo,ubuzima bituma kandi umusaruro ugabanuka<ref>{{Cite web |url=https://www.rema.gov.rw/our-work/link/wetlands |title=Archive copy |access-date=2024-07-19 |archive-date=2024-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520030759/https://www.rema.gov.rw/our-work/link/wetlands |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/wetland/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-19 |archive-date=2022-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520163213/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/wetland/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Tualatin Hills Nature Park trees.JPG|thumb|wtland]]
== Imihindagurikire y'ibihe ==
Imihindagurikire y'ibihe, Hamwe n'ubwiyongere bw'abaturage ni iterabwoba ry'ibishanga n'amazi meza kubwibyo imikorere irambye ishyigikira ibishanga bizima kugirango ikore imirimo yayo kandi itange ibicuruzwa na serivise kugirango ubuzima bw'abantu bubeho.Biraza rero kumwanya wambere.U [[Rwanda]] rwerekanye ubushobozi bwa politiki rushimwa kandi rufata ingamba zifatika zo gukemura ikibazo cyo kwangirika kw'ibidukikije no gukoresha umutungo w'amazi.<ref>https://www.poh.usace.army.mil/Portals/10/rw_bro.pdf</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
s2degx2n1lrppk3hehtfxrrtpmj2e6h
Umuvugo
0
18967
137991
132824
2026-09-16T13:03:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137991
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|thumb|321x321px|umuvugo wanditse kugikuta]]
== Umuvugo mu muco ==
[[Dosiye:Igitabo cyinkomane.jpg|thumb|Umuco]]
''Urugangazi rwo mu mpundu!''
[[Dosiye:An acrostic poem 'Sweety'.jpg|thumb|316x316px|umuvugo]]
Mwumve mwese bantu b’isi,
Ndate Immana isumba byose,
4 Rugira twambaza y’iteka
Itetse ku ntebe y’ubwiza,
Ikeye ikamba ly’urwererane ;
Igira uruhanga rubengerana,
8 Rurabagirana impuhwe n’ubwuzu.
Amahoro ayuzuye mu gituza,
Umutima wubatsemo urugwiro ;
Ifite n’inkindi itatse ubwema,
12 Iliho uburanga buzira impiza.
Iteka, iteka libuze hilya,
Bizira intangiro y’ibanze,
Ijuru licyîjimye ali burindi
16 Aho iyi si itûye itarâhâza ;
Ijoro n’umunsi ali akatâzwi,
Umuyaga, icyunzwe, nta kirâba :
Immana yahoze iruzi byose,
20 Yo izira intangiro y’ubugingo.
Ni rudahinduka mu mimerere,
Ntiyatinda ngo ibone akantu ;
Igire icyo yunguliraho ubwenge,
24 No mu buhanga itêre intambwe,
Ibiremwa ihanga yarabihoranye :
Nta cyo ihimba icyêrekerewe.
Ntiyajya na mbere mumibêre :
28 lrahamye mu ndeshyo bikabije.
Si igicâgate irasagambye.
Ntiyashobora gukura na busa :
Urugero rwayo irasendereye
32 Ni urudahezwa mu gihagararo.
Ubugali bwayo buzira iherezo,
Ubwiza iteye buratanilije ;
Ubuhame kandi ntibushyikirwa,
36 Igira uburanga utâgereranya
Ifite ubushongore bw’urujeje,
Ni uruhwijima iyo uyireba
Uyitegereje ni uruyobera
40 Usanga ihunzemo urunyenyeli
Irabengerana ubuhwêkereza
Ijimagijeho n’ubutayoberana.
Ni yo rukumbi idasumbanirwa
44 Itêye ingingo ururinganire.
Umukiro wose wayigishiyemo :
Iyo wayibonye ntûbaliliza ;
Usanga ikagatiye ibyo wabonye
48 Ibyo wifuza ibiruta ubwiza.
Ikaduhugisha kurora iby’isi,
Amaso yombi tuyayihanze.
Uburatwa yâtêwe ntibuhezwa :
52 Rurema rwacu irushya abahimbyi.
Kamere yayo uyikoze mu mizi,
Immana ni imwe, ikaba rukumbi.
Ubumungu ntibwaba urusange :
56 Ntibwahûrirwaho na byinshi.
Nitwa umuntu nâwe ukaba we ;
Ni ko n’abandi bameze iyo bava ;
Kamere yacuni urusange :
60 Twabuhuliyeho ubumuntu
Naho kamere yo kwitwa Immana,
Nta kizimulira kuyivumba ;
Ihanitse mu bicu ahadashyikirwa
64 Ibyaremwe ikabisiga hasi.
Immana ikitegereza byose,
Abantu, ibindi, Abamarayika.
Ikanîrêba na yo uko itêye,
68 Izarora ibiliho n’ibitarâba.
Ikavuga ljambo libikukumbye,
Ikalyirangilizamo ubwayo,
Iti : « Ndi Immana Nyili-ubutangwa
72 Ibindi nkabigenga uko nenda ! »
Ijambo itoboye ityo yibwira,
Ntilibe nk’uru rusaku rw’amajwi.
Likaba Mwana Rugira ibyara,
76 Kamere bombi imwe ya rukumbi.
Ishema n’icyûsa bakabihwanya,
Ntibabe insumbane ku buranga,
Ubwiza bwabo ntibube ukubili :
80 No mu bubâsha bakaba impanga.
Nyamara bombi ubyîtegereze,
Ntibabe ikimane mu gihagararo ;
Baba umwe muli kamere itagabanywa ;
84 Naho mu bindi bavangûye.
Immana byose iramutse kurema,
Igize iti : « Ikintu nikibe none! »
Ijambo itangisha ubugingo,
88 Ni uwo Mwana ibitegekêsha.
Ni we Ilihanga ibikili mu busa,
Immana izira amagambo menshi :
Ivuga ilyo lyayo ifite rukumbi,
92 Ikiremwe cyose likaba ngombwa.
Immana umunsi yâliceceka,
Isi yacûka kubona ikiremwa.
Byose libigenga ubutangwa
96 Bikaliyoboka likaba Immana
Jambo rero akamenya IBANZE ;
Ibanze PATRI akalimenya atyo.
Uko birebanamo ubumungu,
100 N’ubwo bwiza busendereye,
N’iyo nyanja itagira inkombe,
Yo kuba inyange itagira impiza,
No kuba irebero ly ‘uburanga,
104 No kuba isôko itemba inshyushyu ;
Ali amasangano ya byose,
Ali igikundiro cy’uruyobera,
Ali uruhwijima rw’uburenzi,
«108 Ali n’umurava ureshya urukundo :
Ubwo bagakundana by’uruyobera ;
Imitima yabo ikimaliramo ;
Ntibaruhûke kwîyuhirana
112 Iliba litembamo ubwo buranga.
Nyamara urwo Rukundo bahâna,
Ntirugereranywe n’urwo muli twe :
Si ubushyuhe buhera mu nda,
116 Si ubuhimbârwe buyôka !
Urwo ruba Immana itâtse ubwêma
Kamere yayo ikaba iya Jambo,
Ikaba iya PATRI, imwe rukumbi
120 Ntibabe insumbane ku Bumungu.
Maze Rukundo rw’Iyaduhanze
Akaba umusôzo wo mu Bumungu ;
Akagurumanira atyo mu MMana,
124 Ikamwikunda, ikamudukunda.
Abatatu bose ni amahwane
Indeshyo yabo barajijisha,
Uruger. barurêshya uruyobeza,
128 Ikuzo likangana kuli bose.
Ntibâtangiye mu bugingo,
Ubujya-kera baba nk’impanga ;
Ubuzima bâbwôzemo iteka,
132 No mu burambe bazira iherezo.
Ikibagereranya cy’ibyo murora,
Ni ili zzuba litubonêsha :
Ntimuliyobewe ni ikibumbe
136 Cyôga mu ijuru ly’ikirere.
Ibishashi lirasa bili ukwabyo :
Bilikomokaho bigashwara,
Likabikwiza mu nsi hose,
140 Naho liganje i walyo mu bicu
Muli kamere y’ibishashi byalyo,
Haba ubushyuhe budususurutsa.
Bwâgusanga utitira wese,
144 Imbeho igahunga ikava mu mubili.
Urêbye izzuba uko lyahanzwe,
Ni ikibumbe cyâka umuliro.
Ibishashi ntûbivangitiranye :
148 Byitarûye isôko bivamo.
Ubushyuhe ibishashi bikurubana,
Izzuba libuhuje na byinshi :
Buba mu muliro, buba ku bulili ;
152 Ubuva mu zzuba bifite isano.
Mungu PATRI ali we ISOKO,
Tubigereranye abe nk’Izzuba ;
Ibishashi byalyo bibe nka Jambo,
156 Na we Urukundo abe nk’Ubushyuhe
Izzuba lyaremwa mu kirere,
Ibishashi byâshwâye ako kanya,
N’Ubususuruke bijyânira ko :
160 Ibitatu biba impanga z’umurabyo.
Inzira bikulikiraria, itegereze :
Igikuru cyazanye n’urubyâro ;
Immana y’ikomôka nk’uko,
164 Uretse ko itâremwe nk’izzuba.
Ni Umubyâra-Jambo iteka.
Ntiyamuvûtse ngo bihinire aho ;
Icyo izilikanye ni We yibaruka
168 Iranamubyara ubu mbikubwira.
Iteka kandi ubutabihwema,
Barakomôkaho uwo Urukundo ;
Baramusâma urwiyungiranye,
172 Kuba bataruhuka gukunda.
Ni uko bahora Abatatu mu bumwe ;
Batêye batyo kamere yabo.
Ubwo bayihuliyeho itagabanywa,
176 Ntibabe ikimane bakatura
Mwumve ibya kamere itavumbwa,
Ko ali yo shingiro ly’intayega,
Liha Ubutatu bwaremye byose,
180 Kutaba ba Mungu mu bwinshi.
Ngaruke nongere mbigereranye :
Izzuba n’ibikomoka muli lyo,
Uko byavutse burabyo impanga,
184 Nta kibije rnbere n’akanya
Abatatu bibashushanya neza :
Nta watanze undi kuba Immana
Barabireshya ubuzira hilya,
188 Ikuzo balihatse uburinganire.
Iyobera aho lizingiye ngaha :
Kamere yabo ni mwimereli ;
Umwe ntayendaho nk’urusange,
192 Ngo undi ayijyaneho urwe nk’abantu.
Ibyo mu bumuntu ntimubiyobewe :
Turabusangira uko tuvûtse.
Ubyâwe atwendaho agashushanyo ;
196 Immana ibyigenzamo ukundi.
Kamere yayo ijyanwa uko ili:
Ubâye Immana arayikukumba,
Umukulikiyeho akayikubira ;
200 Ntibayisangire gusa nka twe.
Kamere rero yo kuba Mungu
Kuko itâgabanywamo kabili
Itânahongorwa ali rukumbi,
204 Izira ubutâmire bw’imibili.
Ikabaha kuba lmmana imwe bose,
Izira iya kabili zabuhwânya ;
Rurema rwahanze ibitali We,
208 Abatatu bâtûriye mu bumwe.
Iyobera ngilyo lihatse ayandi :
Ushyire mu bwenge ulihe n’ubwuzu ;
Ntûlitêshukeho ulikunde :
212 Uligire igihozo igihe cy’amâge.
Niba ulyumva nâbi nâbi,
Ugire uti: «ndi injiji birasanzwe »
Immana izaguha inema nyinshi,
216 Iguhete ukwemera kugukwiye.
Uyisabe ikwungure ubujijûke.
Aho izâshakira kuguhemba,
Izagutûze ingoro y’i jabiro ,
220 Aho uzahâga Abatatu neza.
Amahame wemeraga uhumilije,
Uyîtegereze uyashire inyota ;
Ubijyemo wishyire wigarure,
224 Ugumye ubitunge ubuziraherezo.
Immana ikwûhire ubudatûza,
Amaliba yayo uhore uyavôma
Uhâge ubukire bwo mu rukundo
228 umutima usendêrerno Immana.<ref>{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/umuvugo-1/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-23 |archive-date=2024-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723105946/https://rw.amateka.net/umuvugo-1/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
626blhwgf3yzws46yozb9489g8bw8fz
Umurage w'abanyarwanda
0
18969
138259
132810
2026-09-17T09:22:02Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138259
wikitext
text/x-wiki
== Umurage ==
[[Dosiye:Intore pose.jpg|thumb|Umurage]]
Ubumwe bw’Abanyarwanda twabusanze rwose mu muco wacu. Hose mubo abajije asanzbasangiye ingingo ngenga – bukwe. Ntabwo banyuranije mu mihango y mgenzi. Bose basa nababyawe · n’Umukurambere umwe, wabasigiye umurage. Bose basa nabanyuze mw’ishuli limwe rya Kanyarwanda. Uturuke mu karere aka n’aka, uzasanga bavuga rumwe, bahuliye kur’uwo muhango w’ubukwe bw’abanyarwanda Imilyango yose, mu moko yose, mu turere twose, bahuje uwo (Umuhango twakwita ltegeko-Nshinga ry’abakurambere bacu .<ref name=":0">{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/ubukwe-bwabanyarwanda/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-23 |archive-date=2024-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723111817/https://rw.amateka.net/ubukwe-bwabanyarwanda/ |url-status=dead }}</ref>
Nejerejwe no kugeza ku ba and!mwe b’abanyarwanda umuhango ukomeye wayoboye Abanyarwanda, bubak1ra mgo ahana baho, mu bihe birebire. Kandi twas.anze bilimo ubwitonzi, ubwenge, ubujijuke n’icyubahiro umubano ubwum.vi k ne hagati_ y’imilyango y’abanyarwanda. Bose basangiye muhango ‘ubukwe; almu bak•ze cyangwa mu bakene, ali mu bwoko butuye mu Rwanda, ntabwo ali ugukabya, rwose ni ukuli.
== Ibindi ==
Hamwe banyuranije utuntu two mu karere kabo, aliko imihango nyayo y’ubukwe, hose bali bayisangiye, ndetse n’ubu ibikorwa bishingiye ku mihango ya karande y’abakurambere bacu. Muzasanga ubukwe bw’ubu bwaliganye rwose ubukwe bwa kera. Nguwo umusaruro w’abakurambere nguwo umurage w’abanyarwanda.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
flrsyjbexobiuvrpltgscayrb140hav
Uburyo bwo kurinda ubutaka bwagenewe ubuhinzi
0
18972
138274
125167
2026-09-17T09:23:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138274
wikitext
text/x-wiki
== Kurinda ubutaka bwagenewe ubuhinzi ==
[[Dosiye:Duna Elim, Sossusvlei, Namibia, 2018-08-06, DD 165-162 PAN.jpg|thumb|741x741px]]
Urwego rw'ubuhinzi rwashyizwe imbere cyane muri gahunda ya guverinoma n'iterambere mu [[Rwanda]]. Iterambere ry'igihugu muri ikigihe ni uko umurenge wimuka ukava mu mibereho uburyo bw'ubucuruzi,izi ngamba zigamije kongera amafaranga yo murugo bikanakura abantu mubukene byibuze 50% mumyaka makumyabiri. Umusanzu mukuzamuka k'ubukungu, kuvugurura ubuhinzi bifatwa nkimwe mu nkingi eshesheshetu z'icyerekezo 2025 hamwe no gucunga neza imikoreshereze y'ubutaka n'ibikorwa remezo (ROR 2000). Ubuhinzi nabwo buzwi neza muri EDPRS nkimwe mubikorwa remezo byihutirwa, Imirenge izamura ubukungu no gutanga umusanzu ukomeye mu kugabanya ubukene, izindi nzego ni ubuzima, uburezi no gufata neza umuhanda.<ref>{{Cite web |url=https://www.rema.gov.rw/soe/chap3.pdf |title=Archive copy |access-date=2024-07-23 |archive-date=2024-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723121729/https://www.rema.gov.rw/soe/chap3.pdf |url-status=dead }}</ref>
== Imbogamizi mu buhinzi ==
[[Dosiye:Land cover.jpg|thumb]]
Ibibazo nyamukuru bishyira ingufu mubikorwa by'ubuhinzi harimo ubwinshi bwabaturage ku mutungo muto w'ubutaka. ibi byatumye habaho gucamo ibice no kugabanya ingano y'imirima noo gukomeza guhinga cyane ubutaka butagira isuri n'ibikorwa by'ubuhinzi muri rusange <ref>{{Cite web |url=https://rema.gov.rw/rema_doc/Policies/National_land_policy_english_version_.pdf |title=Archive copy |access-date=2024-07-23 |archive-date=2024-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723121728/https://rema.gov.rw/rema_doc/Policies/National_land_policy_english_version_.pdf |url-status=dead }}</ref>
== Ikibazo cy'ubucukike ==
Ubucucike bukabije bw'abaturage bw'ongereye ikibazo cyo kubura ubutaka bwo guhingamo, Bituma ingano y'imirima igabanuka, Ibura ry'ubutaka bwo guhinga no kwemeza ibikorwa bw'ubuhinzi bw'imbitse hamwe no kugabanuka k'uburumburuke bw'ubutaka, nk'ibura ry'ubutaka, uduce tworoshye cyane, uduce twangiza ibidukikije cyane<ref>https://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/handle/2152/4960/4063.pdf;sequence=1</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
7421aeh8abhzt2iud53ic8th6urlv5s
Insubira z’inkwano
0
18975
137992
132730
2026-09-16T13:03:32Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137992
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Toro y vacas, ganado vacuno en Guanajuato, MX.jpg|thumb|503x503px|inkwano]]
[[Dosiye:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Cow female black white.jpg|thumb|Inka]]
[[Dosiye:Rind (Bos primigenius taurus).jpg|thumb]]
[[Dosiye:Bos primigenius taurus.005 - Wick (Gloucestershire).jpg|thumb]]
[[Dosiye:Bos primigenius taurus.006 - Wick (Gloucestershire).jpg|thumb|Inka]]
== Umuco ==
[[Dosiye:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|thumb|Inkwano y'inka]]
Insubira z’inkwano n’ukurongoranya, iyo wa muhungu amaze gushyingirwa, abana n’umugore we, Imana yabababalira bakabyara, n’inka yakowe nayo ikabyara, iyo nka iyo ibyaye kabili, ikabyara n’imbyaro ya gatatu, iyo nyana se w’umukobwa ayirongoranya umukwe we. Se w’umuhungu iyo amaze kubona ko iyo mbyaro ya gatatu ihage ze ajya inama n’umuhungu we n’umukazana we, bagashaka inzoga: Amarwa n’urwagwa, bakazikorera abantu. Se w’umuhungu we n’umukazana we bakabashorera, bakajyana kwa Se w’umukobwa.<ref>{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/inkwano-gusaba-umugeni/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-23 |archive-date=2024-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723125742/https://rw.amateka.net/inkwano-gusaba-umugeni/ |url-status=dead }}</ref>
Bamara kwakirwa, bateretse inzoga, bagasubira mu misango y’ubu kwe; uko basabanye, amahoro bagize muli uwo mubano, n’ibyago bagizemo. Hanyuma Se w’umuhungu agatangira avuga ati: «Nje kwaka indongoranyo»
Abayisabwa baba ali abantu bashyira mu gaciro bati: «Indongoranyo turayiguhaye».
Kuva kera bayitanganaga n’ikimasa n’igisabo n’injishi yacyo.
Naho iyo ali abantu b’abanyamahane bavugaga ko indongoranyo itaraboneka, kandi inka ibyaye gatatu.
[[Dosiye:Kwahura intama.jpg|thumb|Intama]]
Ubibwiwe atakwemera ku bilindira akajya kumurega mu bategetsi, mu muryango n’uko akayimuhera mu bategetsi.
* Iyo itanzwe :
Iyo indongoranyo itanzwe, na ya nka yakwowe igakomeza kworo roka, kandi abayaka n’abayakwa bakaramba, umukobwa asubira iwabo kwaka inka ya Gashyimbo, byatinda akazasubirayo kwaka iy’iteto. Niko byagendaga kera mu migilire y’ab $hyingira n’abashyingirwa.
* Iyo itatanzwe :
Iyo indongoranyo itatanzwe, haba urubanza rw’uwakoye, n’uko akayihabwa n’amategeko, kandi ni ngombwa kuyibona. Kereka iyo izo yakoye zalimbutse, ntihabe hakili n’imwe, iyo ntayo arekeraho.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
5tu5f9a8wka168mmbsolrmoso48xhb9
Imihango y'umuntu
0
18995
138169
132698
2026-09-17T08:43:46Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138169
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igitabo cyinkomane.jpg|thumb|388x388px|Igitabo cyinkomane.]]
== Umuntu ==
[[Dosiye:Shona witch doctor (Zimbabwe).jpg|thumb|umuntu]]
Umubandwa ntanywa inka yabyaye amafuti, ngo yahumana. Nta n’umubandwa unywa amasitu ngo yahumana bibi, inzara zikamushinguka mu ntoke. Umubandwa ntanywa inzoga yaguyemo inkono y’tabi, ngo yahumana cyangwa agasara. Inkono y’itabi yaguye mu ifu, amarwa y’iyo fu nta mubandwa uyanywa; inkono y’itabi iyo yaguye mu muvure, nta mubandwa unywa kuli iyo nzoga, kwanga ko yahumana. Umubandwa ntiyanywesha inkono y’itabi iteye umukwege, iyo adapfuye arahumana. Inkono y’itabi ngo yaguye mu bilyo, nta mubandwa wabilya, ngo yapfa yatonyotse. Umuntu utali umubandwa yitwa inzigo; azira gucana inkwi ziturutse ku mulinzi; ntiyatema n’igiti cy’umulinzi, ngo ni ukwiteza imandwa zikamwica; n’umubandwa arabyilinda, kwanga kwiteranya n’imandwa ze. Mu Rwanda bazira gucana umulinzi (umuko), ngo babemba, ntibacana n’igiti cyo ku gituro, ngo badahumana bakabemba.<ref>{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/imihango-yumuntu-nindi-migenzo-nimizilirizo/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-24 |archive-date=2024-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724135427/https://rw.amateka.net/imihango-yumuntu-nindi-migenzo-nimizilirizo/ |url-status=dead }}</ref>
N’igiti cy’umuvumu bita imana nta muntu ugicana, ngo yahumana. Umuntu iyo abonye umuvumu wimejeje, azira kuwurandura, kuwubona byitwa kugira umugisha rwose; maze kuwurandura bikitwa kwivutsa umugisha; barawureka ugakura (il ne pousse presque jamais, il se plante par bouture). Urugo rwubakishije imivumu bahora barureba bagira ngo imivumu y’igikingi cy’irembo cyo haruguru idahura n’iy’icyo hepfo, bahora bayicira, yombi ihuye yakenya bene urugo.
== Ibindi ==
[[Dosiye:2013-kapu-Vtorov.jpg|thumb|358x358px|kirazira]]
Umuntu iyo agize ahantu yerekera, maze agasitara ukuguru kw’ibulyo, ngo ni bibi, ni ubuvukasi butuma atagira icyo aronka. Iyo ahindukiye ataha iwe, agasitara ukuguru kw`ibumoso, ni bibi nta cyo asanga mu rugo, ngo alibwa, kandi ngo apfusha ikintu. Usitaye indyo ajya i we ni byiza: usitaye imoso ataha iwe ni bibi. Iwabo w’umuntu hitwa ibulyo, imuhana hitwa ibumoso. Iyo amaguru yombi asitaye, byitwa ko asitaye intonganyi, agera mu rugo akarwana. Umuntu yitsamura indyo (neza) ajya aho yifuzaga kujya ; yitsamura imoso (nabi) iyo atashakaga kujya aho hantu. Umuntu iyo aciye ku rugo, agakubitwa n’umwuka w’inkono bahishije, yivuma ku mutima avuga ati: Sinkurogerwamo. Atabivuze ngo yazarogerwa mu byo bamugabuliye, agapfa.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
5rb9jlddzvfsocfuzmfytq5zs66a55y
Imihango y'inkuba mu muco
0
18998
137906
132735
2026-09-16T12:46:53Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137906
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:London MMB »1E6 Lightning.jpg|thumb|379x379px|inkuba]]
== Inkuba ==
[[Dosiye:Pluie nuage.jpg|thumb|inkuba|418x418px]]
Inkuba iyo ikubise umuntu cyangwa itungo, cyangwa ikindi kintu, ntibalira, ntibababara ntibavuza induru, ahubwo bavuza impundu, ngo baraliwe n’umwami. Gutaka ngo ni ukwiterereza inkuba ikabamara ku bantu no ku bintu. Inkuba iyo ikubise ikica ntawagira ngo inkuba yishe. Barabaza bati, Ni iki? Iyo ali umuntu bati: Umwami yarongoye. Iyo ali inka, bati: Umwami wo hejuru yakujije inka. Bati: Yakujije zingahe? Bakavuga umubare; ibyo bikagusha umwami wo hejuru neza, ntazongere gukubita ukundi. Inkuba kandi iyo imaze gukubita umuntu, bazana inzogera, bakazivugiliza hejuru ye, ngo ni izo kumukangura. Bavuza impundu, bakavuza n’ingoma, ngo umwami yabyukurutse, ngo yarongoye.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/imihango-yumuntu-nimvura-nurubura-ninkuba-numuyaga/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-24 |archive-date=2024-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527104216/https://rw.amateka.net/imihango-yumuntu-nimvura-nurubura-ninkuba-numuyaga/ |url-status=dead }}</ref>
Inkuba iyo yakubise ahantu, ntibahinga bukeye, ngo umwami yaraye, ngo bahinze hagwa imvura mbi cyane, igatsemba bintu, inkuba ikongera gukubita, kandi ntibeze imyaka. Nta muntu unywa itabi imirabyo irabya, ngo inkuba iramukubita. Iyo ashatse kwinywera itabi, adatinya gukubitwa n’inkuba, areba ubwatsi bw’ishinge akabuhambira ku mutembe w’inkono y’itabi, akazana n’akatsi k’ishinge akakajugunya hanze agira ngo: Dore ibyawe; ubwo inkuba ntigire icyo imutwara. Abashatse na bo bareba igishilira bakakinaga hanze bagira ngo: Ng’ilyo lyawe, bakongera bakareba icyatsi babonye cyose, bakacyambika inkono yiitabi, imirabyo ikoroha. Ushatse na we agereka umugano ku nkono y’itabi, ati: Urahere ku ishyamba.<ref name=":0" />
'''Inkuba''' iyo yagize icyo ikubita ku musozi, umugabo ufite umugore yilinda kurarana na we batabanje kugangahurwa, ngo bahumana.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
gpikokv4v4pvtygytuk038lk3uo59ex
Imihango yo guhinga
0
19000
138537
132702
2026-09-17T11:31:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138537
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Shifting cultivation swidden slash burn IMG 0576.jpg|thumb|ubuhinzi bwa materasi yindinganire]]
== Umurima ==
[[Dosiye:Cultivated land, Brockton - geograph.org.uk - 2126955.jpg|thumb|Umurima]]
Umuntu iyo agiye guhinga, maze mu ihinga igitaka kikamugwa mu kanwa, ngo ntabwo apfa muli uwo mwaka„ arawurya.
Umuntu amara gukwikira isuka, akayisiga amase, ngo idasaza vuba; barongera bakayisiga n’amavuta. Kirazira kurenga aho baharuliye isuka; ngo uharenze arwara imitezi.
Umuntu ujya guhinga inzuzi, amara guca amayogi, akenda intosho n’ingata; ingata akayicaraho, intosho akayihilika, ngo uko intosho yihilika, ni ko n’ibihaza byihilika.<ref>{{Cite web |url=https://rw.amateka.net/imihngo-yumuntu-nibyo-mu-mulima/ |title=Archive copy |access-date=2024-07-24 |archive-date=2024-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614022119/https://rw.amateka.net/imihngo-yumuntu-nibyo-mu-mulima/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
502jyh8ev7n9bnwf3j88uy81psei363
Gutanga Ubutaka mu Rwanda
0
19025
138538
110405
2026-09-17T11:31:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138538
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kubura k'ubwatsi.jpg|thumb|ubutaka]]
== Ubutaka ==
[[Dosiye:Ubutaka - umurima.jpg|thumb|Ubutaka]]
Uburyo bwo gutanga no kubona ubutaka ni ubu bukurikira:
1° ubugure;
2° impano;
3° irage;
4° izungura;
5° igurana;
6° isaranganya ry’ubutaka cyangwa guhabwa ubutaka bikozwe n’ubuyobozi bubifitiye ububasha;
7° irangizwa ry’inyandikompesha;
8° ubundi buryo bwo gutanga no kubona butaka bugenwa hakurikijwe amategeko abigenga.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/itegeko-rishya-ry-ubutaka-rigiye-gutangira-gushyirwa-mu-bikorwa</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubutaka]]
[[Ikiciro:Ubu]]
gyhfbnucseae35e4qk0dyg3axkj5i1j
Amasezerano y'ubutaka mu Rwanda
0
19027
138509
110408
2026-09-17T11:02:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138509
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kubura k'ubwatsi.jpg|thumb|ubutaka]]
== Ubutaka ==
[[Dosiye:Gufata ubutaka.jpg|thumb|Ubutaka]]
Ubutaka mu [[Rwanda]] bwandikwa n'umubitsi Mukuru w’inyandikompamo z’ubutaka cyangwa umubitsi w’inyandikompamo z’ubutaka yandika muri rejisitiri y’ubutaka amasezerano y’ubukode burambye agatanga icyemezo cy’iyandikishwa.Iyo ari ubutaka bw’umubitsi w’inyandikompamo z’ubutaka cyangwa ubw’abo bafitanye isano ku gisanira cya mbere buri mu ifasi akoreramo, amasezerano y’ubukode burambye ashyirwaho umukono n’Umubitsi Mukuru w’inyandikompamo z’ubutaka.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/itegeko-rishya-ry-ubutaka-rigiye-gutangira-gushyirwa-mu-bikorwa</ref>
== Ibindi ==
Amasezerano y’ubukode burambye n’icyemezo cy’iyandikishwa ry’ubutaka bitangwa mu buryo bw’ikoranabuhanga cyangwa mu buryo bw’impapuro zicapye. Iyo amasezerano y’ubukode burambye n’icyemezo cy’iyandikishwa ry’ubutaka byatanzwe ku muntu utari nyir’ubutaka, biteshwa agaciro hakurikijwe ibiteganywa n’amategeko abigenga
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubutaka]]
[[Ikiciro:Ubu]]
s5b0xxcc5b20oyju5q9izbcbfvbcpef
Ipiganwa ry'ubutaka mu Rwanda
0
19030
138078
110411
2026-09-17T08:19:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138078
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ubutaka - umurima.jpg|thumb|ubutaka]]
[[Dosiye:Kubura k'ubwatsi.jpg|thumb|ubutaka]]
== Ubutaka ==
[[Dosiye:Isuka.jpg|thumb|Ubutaka]]
Inyandiko y’ipiganwa iba ikubiyemo amakuru y’ingezi akurikira.
1° ibikorwa bizakorerwa ku butaka hakurikijwe ibiteganyijwe ku gishushanyo mbonera cy’imikoreshereze y’ubutaka, ibikenewe mu gace ubutaka buherereyemo, n’ibyihutirwa ku rwego rw’Igihugu;
2° ibikorwa biri kuri ubwo butaka;
3° ibipimo ndangahantu by’ubutaka bikozwe hakurikijwe ibipimo byemewe nyuma yo gusuzumwa n’ikigo gifite imicungire n’imikoreshereze y’ubutaka mu nshingano;
4° andi makuru ya ngombwa mu ipiganwa hakurikijwe ishoramari rirambye rizakorerwa kuri ubwo butaka.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/itegeko-rishya-ry-ubutaka-rigiye-gutangira-gushyirwa-mu-bikorwa</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubutaka]]
[[Ikiciro:Ubu]]
9zl0827wnlf312sgwlmvlwfvd5k0umo
Ubutaka n'imibereho mwiza
0
19033
138450
110415
2026-09-17T10:41:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138450
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kubura k'ubwatsi.jpg|thumb|ubutaka]]
== Ubutaka ==
[[Dosiye:Ubutaka - umurima.jpg|thumb|ubutaka]]
[[Minisiteri y’ibidukikije, Amashyamba n’imihindagurikire y’ibihe ( MoEFCC )|Minisitiri]] ufite imibereho myiza y’abaturage mu nshingano ashyikiriza Minisitiri ufite ubutaka mu nshingano umushinga wo gutiza ubutaka bwa Leta mu rwego rw’imibereho myiza y’abaturage. Uwo mushinga ugaragaza ingano y’ubutaka, ibipimo ndangahantu by’ubutaka bukenewe, n’ibikorwa bizabukorerwaho. <ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/itegeko-rishya-ry-ubutaka-rigiye-gutangira-gushyirwa-mu-bikorwa</ref>
== Minisiteri ==
Minisitiri ufite ubutaka mu nshingano asuzuma uwo mushinga hashingiwe ku gishushanyo mbonera cy’imikoreshereze y’ubutaka y’aho ubutaka bukenewe buherereye. Iyo Minisitiri ufite ubutaka mu nshingano abonye uwo mushinga ufite ishingiro arawemeza. Ubutaka bwa Leta butizwa umuntu utishoboye hagamijwe kuzamura imibereho ye.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubutaka]]
[[Ikiciro:Ubu]]
sjrdasyxlu2ura04gz70lyq825h7ux4
Ubutaka bw'inganda
0
19038
137865
112708
2026-09-16T12:42:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137865
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kubura k'ubwatsi.jpg|thumb|ubutaka|237x237px]]
== Ubutaka ==
[[Dosiye:Igice cyahariwe inganda.jpg|thumb|Ubutaka|262x262px]]
Umubitsi w’inyandikompamo z’ubutaka yongera igihe nyakuri cy’ubukode burambye, ku Munyarwanda, atabanje kubisaba. Umunyamahanga ushaka kongererwa igihe nyakuri cy’ubukode burambye abisaba mu nyandiko Umubitsi w’Inyandikompamo z’Ubutaka hasigaye nibura iminsi mirongo icyenda kugira ngo igihe cy’ubukode kirangire.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/itegeko-rishya-ry-ubutaka-rigiye-gutangira-gushyirwa-mu-bikorwa</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubutaka]]
[[Ikiciro:Ubu]]
dw3j09p9vjqo6600ejk4ep8sq769e7f
Ubutaka n'icyanya cy’imyidagaduro
0
19041
138510
109281
2026-09-17T11:02:26Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138510
wikitext
text/x-wiki
== Ubutaka ==
[[Dosiye:Kigali sitade.jpg|thumb|Ubutaka]]
[[Igiherero|Igihe]] nyakuri cyo gukodesha ubutaka bwa Leta mu rwego rw’ishoramari cyangwa icyanya cy'imyidagaduro, cyangwa se gutiza ubutaka bwa Leta cyongerwa bisabwe n’uwakodeshaga cyangwa n’uwabutijwe, hashingiwe ku bikubiye mu [[Amasezerano y'ubutaka mu Rwanda|masezerano yo gukodesha ubutaka]] bwa Leta cyangwa [[Intizo y'ubutaka mu Rwanda|intizo]].<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/itegeko-rishya-ry-ubutaka-rigiye-gutangira-gushyirwa-mu-bikorwa</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubutaka]]
[[Ikiciro:Ubu]]
oiyoq64jdo99juu9qvw42mj1rr4r0ni
Ikigo gishinzwe ubutaka mu Rwanda
0
19043
138577
134133
2026-09-17T11:37:35Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138577
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ubutaka - Land.jpg|thumb|Ubutaka ]]ikigo gishinzwe ubutaka mu Rwanda cyatangajeko kigiye gukora igishushanyo mbonera kizifashishwa mugukoresha neza ubutaka iyigahunda ikaba iri kurwego rwigihugu kandi ikaba yishimiwe cyane kuberako izafasha abaturage ndetse nigihugu muri rusange.<ref>Ikigo gishinzwe ubutaka mu Rwanda </ref>
== Amavu n'amavuko ==
Ikigo cy'igihugu gishinzwe Ubukata, ni ikigo cya leta cyibarizwa muri minisiteri y'ibidukikije, cyikaba gifite inshingano zirimo gushyira mubikorwa politi z'ubutaka, igenamigambi ry'imikoreshereze y'ubutaka, kwandika ubutaka , guhuza ubutaka, gukemura amakimbirane ashingiye k'ubutaka n'ibindi...<ref name=":0">https://www.lands.rw/rw/abo-turi-bo/amavu-namavuko</ref>
Ikigo gishinzwe imicungire n'imikoreshereze y'ubutaka mu [[Rwanda]](NLA) cyashyizweho n'iteka rya Perezida no 030/01ryo kuwa 06/05/2022. nyuma y'amavugurura atandukanye, icyi kigo cyagiye gihindurirwa amazina kuva mu mwaka w'2008 cyitwaga ikigo cy'ubutaka(NLC), naho muri 2011 cyitwa ikigo cy'igihugu gishinzwe umutungo kamere(RNRA), naho muri 2017 cyiswe ikigo gishinzwe imicungire n'imikoreshereze y'ubutaka mu [[Rwanda]](RLMUA) cyongera guhindurirwa izina ari na ryo gifite ubu(NLA).<ref name=":0" />
Icyi kigo gishinzwe gukurikirana imicungire n'imikoreshereze y'ubutaka mu [[Rwanda]](NLA),kuva cyashingwa cyakoze impinduka zigaragara, bimwe mubyingenzi byagezweho harimo nk'ishyirwaho rya politiki y'ubutaka mu [[Rwanda]], rejisitiri y'ubutaka ikozwe mu buryo bw'ikoranabuhanga, Igenamigambi rihamye ry'imikoreshereze y'ubutaka bw'igihugu cyose hagamijwe imikoreshereze ihamye kandi inoze y'umutungo kamere w'ubutaka.<ref name=":0" />
Ikigo cy'igihugu gishinzwe ubutaka cyagize kandi uruhare rufatika mu gukemura amakimbirane ashingiye ku butaka binyuze mu guhuza no kumvikanisha abari bafitanye amakimbirane. Aha iki kigo cyikaba cyarabashije guha ba nyir'ubutaka umutekano urambye ku butaka bwabo, cyibasha no gukumira amakimbirane binyuze mu iyandikisha rusange ry'ubutaka.<ref name=":0" />
== Intego n'inshingano ==
Intego y'ikigo ni uguharanira ko imicungire n'imikoreshereze y'ubutaka bikorwa muburyo bunoze hagamijwe iterambere rirambye.
Inshingano z'ikigo ni;
1. Gushyira mubikorwa politike, amategeko, ingamba, n'amabwiriza by'igihugu n'ibyemezo bya leta byerekeranye no kwandikisha ubutaka, igenamigambi n'imicungire by'imikoreshereze y'ubutaka.<ref name=":1">https://www.lands.rw/rw/abo-turi-bo/intego-ninshingano</ref>
2. Kugira inama leta kubijyane n'ubutaka<ref>{{Cite web |url=https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/byinshi-bizamenyekana-mu-cyumweru-cyahariwe-ibijyanye-nubutaka |title=Archive copy |access-date=2024-07-29 |archive-date=2024-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729154849/https://www.bugesera.gov.rw/soma-ibindi/byinshi-bizamenyekana-mu-cyumweru-cyahariwe-ibijyanye-nubutaka |url-status=dead }}</ref>
3. Kwigisha no gukangurira abaturage politike n'amategeko byerekeye imicungire n'imikoreshereze y'ubutaka.<ref>https://www.yumpu.com/xx/document/view/20041802/repubulika-yu-rwanda</ref><ref>https://minijust.prod.risa.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=55387&token=03f551ce16a21ae34019ed1cdcb095b5bcc8b5a6</ref><ref>{{Cite web |url=https://shyogwe.com/wp-content/uploads/2018/01/Igitabo-kubutaka.pdf |title=Archive copy |access-date=2024-07-29 |archive-date=2024-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240717083554/https://shyogwe.com/wp-content/uploads/2018/01/Igitabo-kubutaka.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.lands.rw/rw/imikoreshereze-yubutaka-no-gutunganya-amakarita</ref>
4. Gutunganya no guhuza n'igihe [[igitabo]] cyandikwamo amakuru yerekeranye n'ubutaka,no gutanga amakuru yerekeranye n'ubutaka.<ref>https://www.igihe.com/amakuru/article/hashyizweho-uburyo-bwo-kureba-amakuru-arebana-n-ubutaka-hifashishijwe</ref><ref>https://www.lands.rw/rw/abo-turi-bo/intego-ninshingano</ref>
5. Gutegura, guhuza n'igihe no gukurikirana ishyirwa mubikorwa ry'ibishushanyombonera by'imikoreshereze y'ubutaka ku rwego rw'igihugu no ku nzego zibanze ndetse no gushyiraho amahame ngenderwaho, imirongo ngenderwaho n'amabwiriza y'ikoreshwa ry'ubutaka hagamijwe gukoresha ubutaka neza no kubaka iterambere rirambye.<ref>https://www.environment.gov.rw/fileadmin/user_upload/Moe/Brochure_-_igishushanyombonera..._-.pdf</ref><ref>https://support.irembo.gov.rw/is/support/solutions/articles/47001200485-uko-wahindura-imikoreshereze-y-ubutaka</ref>
6. Gukurikirana imikoreshereze y'ubutaka mu gihugu nokugaragariza leta aho bukoreshwa nabi.<ref>https://archive.gazettes.africa/archive/rw/2005/rw-government-gazette-dated-2005-09-15-no-18.pdf</ref>
7. Gukora, kuvugurura, gutangaza no kumenyekanisha ibipimo n'amakarita by'inyigo y'imiterere ku bumenyi bw'isi, iby'imiterere y'ubutaka, iby'imbago zo mu mazi, iby'ibibanza n'amasambu birebana n'umutungo w'ubutaka.<ref name=":2">https://archive.gazettes.africa/archive/rw/2005/rw-government-gazette-dated-2005-09-15-no-18.pdf</ref>
8. Kwakira no kugenzur imishinga ijyanye no kugura cyangwa gukodesha ubutaka bwa leta buri mu mutungo bwite wayo.<ref name=":2" />
9. Gutanga no kwambura mu mwanya wa leta ibyangombwa by'ubutaka hakurikijwe itegeko rigenga ubutaka<ref>https://faolex.fao.org/docs/pdf/rwa210129.pdf</ref><ref>https://rbc.gov.rw/fileadmin/user_upload/OG_n_19_Bis_of_09.05.2022_CHUB_CHUK_RLMA_Meteo_RBC_REMA_RFA.pdf</ref><ref>https://www.minict.gov.rw/fileadmin/user_upload/minict_user_upload/Documents/Laws/ICT_LAW.pdf</ref>
10. Kubarura no kugaragaza imitungo yose yo ku butaka mu gihugu, ubwiza n'imikoreshereze yayo no kubika amakarita, amafoto yafatiwe mu kirere no kuba ikusanyirizo ry'amakuru yabyo.<ref>https://www.lands.rw/rw/abo-turi-bo/intego-ninshingano</ref><ref name=":3">https://faolex.fao.org/docs/pdf/rwa210129.pdf</ref>
11. Gufasha kubaka ubushobozi bw'inzego z'imitegekere y'igihugu zegerejwe abaturage mu micungire n'imikoreshereze y'ubutaka.<ref name=":1" />
12. Gusesengura imishinga mishya isaba ubutaka no kugenzura ko ikurikije amategeko y'igihugu y'imikoreshereze y'ubutaka n'ibishushanyombonera by'iterambere.<ref name=":3" />
13. Kwandika no gucunga ubutaka bwose bwa leta hagamijwe kubucunga neza no kubwongerera agaciro.<ref name=":3" />
14. Kugenzura no gusuzuma ibisabwa byose kugirango ubutaka bwa leta butangwe cyangwa<ref name=":4">https://www.lands.rw/rw/abo-turi-bo/imiterere-yikigo</ref> butizwe mu rwego rw'ishoramari, imibereho myiza y'abaturage n'ibikenewe n'izindi nzego za leta.<ref name=":3" />
15. Gukora ubushakashatsi n'inyigo bijyanye n'ubutaka, gutangaza ibivuye muri ubwo bushakashatsi no kubisakaza.<ref name=":1" />
== Andi makuru ==
Icyi kigo giherereye mu [[Akarere ka Nyarugenge|karere ka nyarugenge]], mu nyubako bita Nyarugenge Pension Plaza cyikaba gifite umurongo wahamagaraho ukeneye ayandi makuru ariwo 2142 cyangwa se ukaba wabandikira ukoresheje email; info@lands.rw<ref name=":4" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
1gbevqac90e95aindhopd21e45tvd6l
Imikoreshereze y'imitungo kamere
0
19045
138236
109341
2026-09-17T09:18:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138236
wikitext
text/x-wiki
== Umutungo ==
[[Dosiye:Two water buffaloes bathing at golden hour.jpg|thumb|Amazi]]
Imikoreshereze, imicungire n’imigenzurire by’umutungo wa [[Umutungo kamere w'amazi mu Rwanda|RWB]] bikorwa hakurikijwe amategeko abigenga. Ubugenzuzi bushinzwe igenzura rya buri munsi ry’imikoreshereze y’umutungo wa RWB buha raporo Inama y’Ubuyobozi, bukagenera kopi Umuyobozi Mukuru wa RWB.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Ibindi ==
Mu gihe kitarenze amezi atatu (3) akurikira impera z’umwaka w’ibaruramari, Umuyobozi Mukuru wa RWB ashyikiriza urwego rureberera RWB raporo y’umwaka w’ibaruramari, imaze kwemezwa n’Inama y’Ubuyobozi ya RWB hakurikijwe amategeko agenga imicungire y’imari n’umutungo bya Leta.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amazi]]
[[Ikiciro:Ubu]]
esx8yonzhq0fbobmfcimnw6o3n1m21w
Kwegururwa umutungo kamere
0
19047
138363
109343
2026-09-17T10:02:17Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138363
wikitext
text/x-wiki
== Kamere ==
[[Dosiye:World Wide Fund For Nature - panoramio.jpg|thumb|Umutungo kamere]]
Abakozi bari ab’Ikigo Gishinzwe Gucunga no Guteza imbere Amazi n’[[Amashyamba yabaturage|Amashyamb]]<nowiki/>a mu Rwanda bagengwaga n’Itegeko n o 06/2017 ryo ku wa 03/02/2017, rishyiraho Ikigo Gishinzwe Gucunga no Guteza imbere Amazi n’Amashyamba mu Rwanda, rikanagena inshingano, imiterere n’imikorere byacyo, beguriwe RWB ishyizweho n’iri tegeko hashingiwe ku mbonerahamwe y’imyanya y’imirimo yayo.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umutungo kamere]]
[[Ikiciro:Ubu]]
fk39xdwq2zxedtx6gd9h8h38ow90qme
Imyenda k'umutungo kamere
0
19049
138224
109345
2026-09-17T08:54:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138224
wikitext
text/x-wiki
== Umutungo ==
[[Dosiye:Ubutaka - umurima.jpg|thumb|Ubutaka]]
Umutungo, imyenda n’amasezerano byari iby’Ikigo Gishinzwe Gucunga no Guteza imbere [[Amazi]] n’[[Amashyamba]] mu Rwanda cyashyizweho n’Itegeko n o 06/2017 ryo ku wa 03/02/2017, rishyiraho Ikigo Gishinzwe Gucunga no Guteza imbere Amazi n’Amashyamba mu Rwanda, rikanagena inshingano, imiterere n’imikorere byacyo, byeguriwe [[Umutungo kamere w'amazi mu Rwanda|RWB]] ishyizweho n’iri tegeko hashingiwe ku nshingano zayo.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umutungo kamere]]
[[Ikiciro:Ubu]]
lxsy998vmpfz43ihebvb1asmd8wojpz
Amasezerano y'umutungo kamere
0
19051
138170
109348
2026-09-17T08:43:52Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138170
wikitext
text/x-wiki
== Umutungo ==
[[Dosiye:World Wide Fund For Nature - panoramio (1).jpg|thumb|Umutungo kamere]]
Inzego zirebwa n’iri tegeko ry'amasezerano y'umutungo kamere zihabwa igihe kitarenze amezi atandatu (6) uhereye ku munsi i tegeko ritangarijweho mu Igazeti ya Leta ya Repubulika y’u Rwanda kugira ngo zibe zubahirije ibiteganywa n’iri tegeko. itegeko ryateguwe mu rurimi rw[[Icyongereza|’Icyongereza]], risuzumwa kandi ritorwa mu rurimi rw’[[Ikinyarwanda]]. <ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Umutungo kamere]]
qi95maju4atbokrhml1s7h822o8uaop
Sitati y'abakozi b'amashyamba
0
19055
138153
109369
2026-09-17T08:39:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138153
wikitext
text/x-wiki
== Amashyamba ==
[[Dosiye:Ishyamba rya Green Gicumbi.jpg|thumb|Abakora mu mashyamba]]
Abakozi ba RFA bagengwa na sitati rusange igenga abakozi ba Leta mu [[Rwanda]]. Imiterere y’inzego z’imirimo, ibisabwa ku myanya y’imirimo, imishahara n’ibindi bigenerwa abakozi ba RFA bigenwa n’Iteka rya Minisitiri w’Intebe, Inshingano z’abandi bakozi b’Urwego Nshingwabikorwa rwa RFA zigenwa n’Iteka rya Minisitiri w’Intebe.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Ishingano ==
1°gushyira mu bikorwa ingengo y’imari ya RFA;
2°kwitabira inama z’Inama y’Ubuyobozi ya RFA no kuba umwanditsi wazo;
3°gukora indi mirimo yahabwa n’Inama y’Ubuyobozi, ijyanye n’inshingano za RFA.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ishyamba]]
[[Ikiciro:Ubu]]
sci1ano97dxdnlqg8w6cre7qttp16wu
Imyenda k'umashyamba
0
19057
138137
115217
2026-09-17T08:35:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138137
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bosque Encantado, Parque nacional de Garajonay, La Gomera, España, 2012-12-14, DD 14.jpg|thumb|amashamba|292x292px]]
== Ishyamba ==
[[Dosiye:Fishlake National Forest, Fish Lake Basin, Red Aspen (29038103583).jpg|thumb|Ishyamba]]
Umutungo, imyenda n’amasezerano kyu mashyamba byari iby’Ikigo Gishinzwe Gucunga no Guteza imbere Amazi n’Amashyamba mu Rwanda cyashyizweho n’Itegeko n o 06/2017 ryo ku wa 03/02/2017 rishyiraho Ikigo Gishinzwe Gucunga no Guteza imbere Amazi n’Amashyamba mu Rwanda, rikanagena inshingano, imiterere n’imikorere byacyo, byeguriwe RFA ishyizweho n’iri tegeko hashingiwe ku nshingano zayo.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Imyenda ya banki ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ishyamba]]
[[Ikiciro:Ubu]]
qln2oi59v2qpl7r9w75vowkylxy50r2
Ibidukikije n'iterambere mu bukungu
0
19061
138364
110430
2026-09-17T10:02:23Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138364
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Hopetoun falls.jpg|thumb|ibidukikije]]
Hafi 57 ku ijana by’Abanyarwanda, harimo cyane cyane abagore, babaho mu bukene bukabije, bakaba batungwa n’idolari ridashitse ku munsi. - Uburyo abakene babayeho n’icyizere bafite cyo kubona ibiribwa bishingiye akenshi ku buryo butaziguye ku rusobe rw’ibinyabuzima, no ku rwunge rw’ibintu na za serivisi bikomoka kuri urwo rusobe rw’ibinyabuzima. - Gushyira mu bikorwa imigambi y’igihugu n’imigambi mpuzamahanga y’iterambere rirambye n’ ibikorwa byo kugabanya ubukene bisaba ko u Rwanda rushyira ibidukikije n’amahame yumwimerere yo gucunga neza umutungo mu rwego rw’igenenamigambi ry’igihugu ryerekeranye n’iterambere mu bukungu. - Ubukungu na bwo bujyana n’ibidukikije mu buryo bwinshi bugaragara. Ibikorwa ngengabukungu byose harimo Kubyaza umusaruro, kuwukoresha no gutaba imyanda bibera mu bidukikije.
[[Dosiye:Environment_Economy_Society.jpg|thumb|Ibidukikije n'iterambere mu bukungu]]
[[Dosiye:Aerial_view_of_the_Amazon_Rainforest.jpg|thumb|Amashamba ]]
[[Dosiye:Forêt_amérique_du_sud.jpg|thumb|ibidukikije]]
<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije</ref>
== Ibindi ==
Mu Rwanda, Umusaruro Rusange w’Igihugu (PIB/GDP) nyawo duhereye ku biciro byo mu 2001 wiyongereho 6 ku ijana mu 2007 ugereranije na 5,5 ku ijana mu 2006. Uko kwiyongera kwaturukaga ku kugaruza umusaruro wo mu nzego za 3 n’iza 2 zinjije inyongera za 11,4 na 9,2 ku ijana buri kimwe hakurikijwe inyongeragaciro ku kiguzi mu 2007 ugereranije n’umwaka ubanziriza.
[[Dosiye:Hutan_Tangkahan.jpg|thumb|Amashamba ]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
8zy896ukucwym975a4gjrrlmty3u3q8
MINIRENA
0
19062
137885
113894
2026-09-16T12:44:36Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137885
wikitext
text/x-wiki
== Ibidukikije ==
[[Dosiye:Hortus Haren d.j.b 09.jpg|thumb|ibidukikije|917x917px]]
Ni minisiteri ishinzwe [[ibidukikije]] n’imihindagurikire y’ikirere rifite inshingano zo kureba niba amategeko yose y’ubugenzuzi, ingamba na gahunda bijyanye no kurengera ibidukikije, imihindagurikire y’ikirere, kurwanya umwanda byatejwe imbere kandi bigakwirakwizwa. Irashinzwe kandi gushyiraho ingamba zo guteza imbere ubufatanye no kongera ubushobozi bw’abikorera gushora imari mu bikorwa by’ibidukikije n’imihindagurikire y’ikirere hagamijwe iterambere rirambye ry’ubukungu.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije</ref>
== Ibigo ==
Minirena ifite ibigo bigiye biyegamiyeho harimo :
- REMA
-FONERWA
- Meteo Rwanda
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
5lw1mvf4qzk7gdtf1h2cm6g5jfwlrdv
Ikigo cya REMA
0
19063
138558
109432
2026-09-17T11:35:33Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138558
wikitext
text/x-wiki
== Ibidukikije ==
[[Dosiye:Gutera ibiti.jpg|thumb|Gutera ibiti]]
REMA ni ikigo gishijwe ibidukikije ariko cyegamiye kuri minisiteri ishinzwe ibidukikije ya [[MINIRENA]], aho yashyizweho n'iteka rya Perezida N ° 033/01 ryo kuwa 06/05/2022 Ikigo gishinzwe imicungire y’ibidukikije mu Rwanda, REMA ifite inshingano zemewe n'amategeko zo kurengera ibidukikije by’igihugu, kubungabunga, kuzamura no gucunga muri rusange, harimo n’ubujyanama kuri guverinoma ku bibazo byose bijyanye n'ibidukikije n'imihindagurikire y'ikirere.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije</ref>
== Ishingano ==
1 ° gushyira mu bikorwa politiki y’ibidukikije ya Guverinoma;
2 ° kugira inama Guverinoma kuri politiki, ingamba n’amategeko ajyanye no gucunga ibidukikije ndetse no gushyira mu bikorwa amasezerano mpuzamahanga ajyanye n’ibidukikije n’imihindagurikire y’ikirere nk'uko bisabwa;
3 ° gutegura no gutangaza raporo yerekana uko ibidukikije byifashe mu Rwanda buri myaka ine (4);
4 ° gushyiraho ingamba zo gukumira no kugabanya imihindagurikire y’ikirere no guhuza n'ingaruka zayo;
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
t59rsi4e246cg79c47d8e8alqtm7of6
Fonerwa
0
19064
137907
110214
2026-09-16T12:46:59Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137907
wikitext
text/x-wiki
== Ibidukikije ==
[[Dosiye:Scharrewiel (Frysk) Skarrewiel (d.j.b.) 02.jpg|thumb|ibidukikije]]
FONERWA iherutse gushyiraho Ikigega cy’[[ibidukikije]] n’imihindagurikire y’ibihe na Guverinoma y'u Rwanda . nk’uburyo bwo gutera inkunga imirenge kugira ngo bigere ku ntego z’iterambere ry’iterambere rirambye ry’ibidukikije, guhangana n’ikirere ndetse n’iterambere ry’ubukungu. Ishirwaho rya FONERWA ryerekana u Rwanda rukomeje kwiyemeza iterambere rirambye n’ubukungu bwatsi.
Igamije gutanga umusanzu mu guhanga umutungo urambye no kugabanya ubukene, binyuze mu micungire irambye y’umutungo kamere, guhangana n’ikirere ndetse n’izamuka ry’ubukungu. <ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije</ref>
== Fonerwa ==
[[Dosiye:Sunset may 2006 panorama.jpg|thumb]]
FONERWA niyo modoka mu Rwanda inyuzamo ibidukikije n’amafaranga y’imihindagurikire y’ikirere ikoreshwa, igashyirwaho gahunda, igatangwa kandi igakurikiranwa. Nkikigega cyigihugu cyibiseke, FONERWA nigikoresho cyorohereza kugera ku bidukikije mpuzamahanga n’imari y’ikirere, ndetse no koroshya no gushyira mu gaciro imfashanyo zituruka hanze n’imari yo mu gihugu. Kugera mu Kigega birakinguye kuri minisiteri n'uturere, imiryango y'abagiraneza n'abikorera ku giti cyabo, harimo ubucuruzi, sosiyete sivile n'ibigo by'ubushakashatsi.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
t455u05by5uo0ja2wmfxwhxuo5dr3ht
Ibyerekeye Ubutaka
0
19069
138110
109444
2026-09-17T08:27:32Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138110
wikitext
text/x-wiki
== ubutaka ==
[[Dosiye:Kubura k'ubwatsi.jpg|thumb|ubutaka]]
U Rwanda ni agahugu gato gafite ubuso bwa 26.336 km2. Ubutaka bushobora guhingwa bwose hamwe ni hafi hegitari miliyoni 1,4 zigize 52 ku ijana by’ubuso bw’igihugu bwose hamwe. - Ariko ubuso burimo guhingwa none bwarenze hegitari miliyoni 1,6 muri iyi myaka ishize. Akandi gace gato kagizwe na hegitari miliyoni 0,47 kagenewe inzuri zihoraho, ku buryo aharenze 70 ku ijana by’ubuso rusange bw’igihugu hakoreshwa mu buhinzi.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije</ref>
== Ubutaka ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
bxmmubpv7ifa5m1yytmr3muc8hd0uq0
Ibibazo by'ibidukikije
0
19072
138396
109447
2026-09-17T10:20:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138396
wikitext
text/x-wiki
== ibidukikije ==
[[Dosiye:Gukubura.jpg|thumb|Imyanda mu bidukikije]]
Ibibazo by’ibanze binaniza iboneka ry’umusaruro mu buhinzi bigizwe n’ubucucike buhanitse bw’abaturage ku mutungo w’ubutaka udahagije. Ibi byaganishije ku isaranganywa ry’ubutaka n’igabanuka ry’ubugari bw’ahanfu habyazwa umusaruro, ku gukomeza guhinga ibihingwa byinshi ku butaka butarazwa kandi bufite imbogamizi y’isuri, ku ihingwa ry’ubutaka risubirwamo kandi hatongerwamo ibitunga ubutaka, ku mihingire y’uburyo burambuye no kuri za serivisi z’ubushakashatsi zidahwitse no ku ibura rikabije rw’ubusugire igihe cy’ingorane zikomoka ku mihindagurikire y’ikirere nk’imeshyi cyangwa amahindu y’imvura ari byo bitera igabanuka ry’uburumbuje bw’ubutaka n’igabanuka ry’itangwa ry’umusaruro amaherezo. <ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije</ref>
- Gahunda y’Umuryango Umwe Inka Imwe (Gira Inka) yabaye ingairakamaro mu guteza imbere amoko y’inka za kijyambere hagati y’abanyarwanda bitari gusa mu kugira imirire myiza n’inyungu zijyanye n’umusaruro w’amata n’uw’ibicuruzwa, ariko na none mu kubona ifumbire ikomoka ku binyabuzima igakoreshwa mu kunoza umusaruro ukomka ku buhinzi. - Amasambu ni mato cyane muri rusange, kuba hari ingo zirenzeplus 60 ku ijana zihinga mu nsi ya 0,7 ha, 50 ku ijana zihinga mu nsi ya 0,5 ha, n’izirenze 25 ku ijana zihinga mu nsi ya 0,2 ha (ROR 2008).
== Ibindi ==
- Iki kibazo kirushaho gukomezwa n’ukuntu amenshi mu masambu afite amapariseli anyuranye kandi anyanyagiye, amenshi muri yo akaba manzunyu. Ubuto bw’amasambu buturuka ku ngufu nyinshi cyane zisabwa ubutaka kubera ubwiyingere bukabije bw’abaturage ku buso butabifitiye ubushobozi. Hejuru y’ibyo, imico n’imigenzereze y’izungura igizwe no kugaba ubutaka hagati y’abana umuntu yabyaye na byo byongereye ikibazo.
- Ubuhinzi bukorwa mu manga z’ibitwa n’iz’imisozi, n’uko bugenda bwiyongera ku itemwa ry’amashyamba, bwatumye habaho iyangirika ry’ubutaka n’isuri. Hafi 40 ku ijana by’igihugu cy’u Rwanda byafashwe na FAO nk’ibishobora guhura n’isuri ihambaye mu gihe ubuhinzi bugera kuri 37% bukeneye ingamba zijyanye no kuzitira ubutaka mbere yo guhinga. 23,4% gusa by’ubutaka bw’igihugu nta mbogamizi y’isuri bufite.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
259dowy504vd9f4cxe0w535jw35oxjp
Ibikorwa mu kurinda ubutaka
0
19073
138225
109448
2026-09-17T08:54:46Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138225
wikitext
text/x-wiki
== ubutaka ==
[[Dosiye:Ibidukikije.jpg|thumb|ubutaka]]
Hakurikijwe ubushakashatsi bwo mu nzego buhuriweho na benshi byo muri Werurwe 2009(Etude Sectorielle Conjointe de Mars 2009) mu Rwego rw’Ubuhinzi, urwego rw’ubuhinzi (ubusanzwe n’ubw’ibintu bicuruzwa) rwafatiwe ingamba z’uburinzi nuko haboneka ibigenda neza mu nzego zikurikira.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije</ref>
* Ubuso bw’ubutaka burinzwe isuri: 45 ku ijana (2008) kugeza kuri 50 ku ijana (2009)
* Zone de marais aménagée pour l’utilisation agricole: 12.000 ha (2008) kugeza kuri14, 000 ha (2009)
* Ubutaka bushobora guhingwa bwuhiwe bwiyongera kuva kuri 1 ku ijana (hafi 15.000 ha) kugera kuri 1,6 ku ijana (hafi 24.000 ha)
* Ubuso bwuhiwe mu manga z’ibitwa bwiyongera kuva kuri 130 ha mu 2006 kugera kuri 1.100 ha mu 2012 hakoreshejwe tekiniki zo kuhira mu misozi miremire
* •Imibare igereranya ingo z’abahinzi zikoresha uburyo bwo guhinga bwa kijyambere: gukoresha ifumbire mva ruganda byiyongera kuva kuri 15 ku ijana (2008) kugera kuri 18 ku ijana (2009); gukoresha ifumbire ikomola ku binyabuzima byiyongera kuva ku 10 ku ijana (2008) kugeza kuri 13 ku ijana (2009)
* Ijanisha ry’ubworozi mu buryo bw’itubura ryiyongera kuva kuri 30 ku ijana (2008) kugera kuri 38 ku ijana (2009).
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
1cjav2sk5aut9cnmbm7jregla6lcbav
Ingorane zo mu rwego rw’inganda
0
19076
138473
109453
2026-09-17T10:45:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138473
wikitext
text/x-wiki
== Inganda ==
* [[Dosiye:Igice cyahariwe inganda.jpg|thumb|Uruganda]]Kubura ingufu zihagije
* Kudakumira imyanda ihumanya bihagije
Kugira ngo u Rwanda rwungukire muri politike yo guha imitungo abakorera no kugira ngo rushyigikire ishoramari kurushaho, politike idatezuka iriho yo guteza imbere inganda hamwe n’izindi nzego ngenderwaho z’iterambere bigomba gukomatanywa mu rwego rwo gucunga neza ibidukikije ku buryo burambye.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije</ref>
== Ingorane ==
Gushyira mu bikorwa no kuboneza amategeko arebana n’ibidukikije: ingingo ya 67 n’iya 68 y’itegeko ryerekeranye n’ibidukikije zitegeka ko ibikorwa byose bishobora kugira ingaruka zihambaye ku bidukikije bikorerwa isuzuma ry’ingaruka ku bidukikije (EIA). - Umusaruro uboneye kurushaho: urugero rw’ibikorwa bya CP (inganda) - Kunoza urwego rw’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro : guteza imbere ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro n’ubushobozi bw’igihugu bw’imitunganyirize; gushyiraho ikigo cya za serivisi zerekeranye no gutunganya amabuye y’agaciro mu karere no kunoza imikorere y’igihugu y’ibikoresho byo mu byubatsi.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
a47b1rvi5870vw1s2l3lqdjak41xz5e
Ibimera mu Rwanda
0
19078
138123
109455
2026-09-17T08:32:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138123
wikitext
text/x-wiki
== Ibimera ==
[[Dosiye:Gutera ibiti.jpg|thumb|Ibimera]]
U Rwanda rucumbikiye ibimera by’amoko menshi anyuranye kubera urusobe rw’imiterere y’igihugu n’urw’ikirere ruhanitse kuva mu burengerazuba kugera mu burasirazuba. Ibimera bito bizamura amazi mu miheha yabyo (plantes vasculaires) bibarirwa hafi mu moko 3000 aturuka mu turere dutandukanye bitewe n’imiterere nyabuzima y’ahantu. <ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije</ref>
== Amoko y'ibimera ==
Amoko hafi 280 y’ibimera bigira uburabyo bituruka mu Rwanda abonwa nk’akomoka muri Albertine Rift. Muri ayo moko cyimeza, hafi 20 yihariwe n’u Rwanda, amoko 50 aboneka gusa mu Rwanda no muri Kongo y’Uburasirazuba ,naho amoko 20 yabonetse gusa mu Rwanda no mu Burundi .
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
33zn46wbx7d5co7xchkoaghodbgd6jb
Ubushobozi butangwa n’urusobe rw’ibinyabuzima
0
19081
138436
109459
2026-09-17T10:40:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138436
wikitext
text/x-wiki
== Ubuzima ==
[[Dosiye:Amapfa.jpg|thumb|Inyamaswa]]
'''Gushyigikira ubukungu n’ibitunga abantu''': Ibiribwa, imiti n’ibindi bintu byinshi Abanyarwanda babikesha urusobe rw’ibinyabuzima n’umutungo w’umwimerere. <ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije</ref>
'''Akamaro k’ubukerarugendo''': Umusaruro ukomoka ku bukerarugenso wageze kuri miliyoni 33 z’amadolari y’Abanyamerika mu 2006, harabanje kuboneka umusaruro udahambaye uri munsi y’amadolari miliyoni 5 mu 2002
U'''bushakashatsi ku birebana n’imiti:''' Ingero z’umutungo w’umwimerere w’ingirakamaro zigizwe na Prunus africana yabonetse muri Nyungwe. Iki kimera gikoreshwa nk’umuti w’ibanze wa kanseri ya porositate.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
biq0zxu2rmzdy5ixr3pq6gcrh4rsszb
Amategeko y'urusobe rw’ibinyabuzima
0
19084
138045
109541
2026-09-17T08:15:23Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138045
wikitext
text/x-wiki
== Inzego ==
[[Dosiye:Scharrewiel (Frysk) Skarrewiel (d.j.b.) 02.jpg|thumb|Ibinyabuzima]]
Ni ngombwa gushyiraho amategeko n’inzego z’ubuyobozi bifite ishingiro mu gucunga neza urusobe rw’ibinyabuzima. Hatariho politike n’amategeko bigenga urusobe rw’ibinyabuzimam ibimera n’inyamaswa, birakomeye kurinda no gutunganya imikoreshereze yurusobe rw’ibinyabuzima ruhanitse rw’u Rwanda.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Amategeko ==
Aya mategegeko azagomba kubamo inyamaswa ziri hanze y’aza pariki z’igihugu, amategeko agenga ubushakashatsi ku mutungo w’ibinyabuzima, gushakisha ibinyabuzima, n’ibindi bintu nko gucunga ubumenyi gakondo.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
dtndyp28fgykrap6slmco5klplhlzb9
Amashyamba akumiwe
0
19085
137921
109542
2026-09-16T12:51:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137921
wikitext
text/x-wiki
== Amashyamba ==
[[Dosiye:GT Winching strop around base of lodged Birch trunk.jpg|thumb|Ishyamba]]
Amashyamba n’uturere twamezemo ibiti tw’u Rwanda bishobora gushyirwa mu nzego enye:
* Amashyamba ya cyimeza yo ku Isunzu rya Kongo Nili harimo Pariki y’Igihugu ya Nyungwe, Gishwati, na Mukura;
* Amashyamba ya cyimeza ya Pariki y’Igihugu y’Ibirunga;
* Amashyamba cyimeza y’ahantu h’ibiti bitatanye no mu ishyamba ritanga umwezi bya Pariki y’Igihugu y’Akagera n’ibisigara by’amashyamba atanga umwezi n’ay’ahantu h’ibiti bitatanye yo mu Bugesera, i Gisaka no mu Mutara;
* Amashyamba y’amaterano agizwe ahanini n’amoko aturuka hanze (Eucalyptus sp, Pinus sp, Grevillea robusta) n’ibiti bikwirakwijwe ku butaka buhingwa (gutera amashyamba) no mu nkengero z’ibyobo birinda isuri.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Igihugu ==
Amashyamba y’igihugu yakekwagaho kuba 240.746 ha mu 2007. Ibyo bikaba bihwanye hafi na 10 ku ijana by’ubuso bw’ubutaka bw’imusozi bw’igihugu (23.835 km2). Ariko umutungo w’amashyamba mu Rwanda ugizwe nanone n’uduce tw’ubutaka duteyemo ibiti n’umutungo w’amashyamba y’amaterano.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
6t5g5v48x43uigqcrfmsjtdp1jdqwgq
Ubushobozi bw'amashyamba
0
19088
138111
117442
2026-09-17T08:27:39Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138111
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:DSC 0374 (5670035388).jpg|thumb|ubushobozi bwamashamba]]
== Ishyamba ==
[[Dosiye:Fishlake National Forest, Fish Lake Basin, Red Aspen (29038103583).jpg|thumb|ISHYAMBA]]
Ibiti bikoreshwa mu bwubatsi no mu bikoresho byo mu rugo, ibyo akaba ari bimwe mu bindi. Ibiti bikunze gukoreshwa birimo Inturusu (45 ku ijana), Ibimera 59 bikomeye bikoreshwa mu buvuzi bw’abantu gakondo naho ilisiti y’ibimera bikomera 39 ni iy’ ibikoreshwa mu buvuzi gakondo bw’amatungo kimwe no ku ndwara amatungo n’abantu bahuriyeho.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
Hari ubushobozi mu rwego rw’amashyamba bwo kubona imari mu rwego rwo Kugera ku Iterambere Rinoze (Mécanisme du Développement Propre : CDM) hakurikijwe inama yabereye i Kyoto ku byerekeranye no kohereza imyuka ihumanya mu kirere. Ariko, ni ngombwa guteza imbere ubushobozi bw’abenegihugu no kugira ingamba zigaragara zo kubyaza umusaruro ubwo bushobozi.
== Ubworozi ==
Ubworozi bw’inzuki ni ikindi kintu kijyanye n’ibikomoka ku mashyamba byoroshye bifite ubushobozi cyane kubera cyane cyane imiterere y’ikirere cy’u Rwanda n’ubwiza bw’ahantu ku buzima - Urwego rw’ubukerarugendo rushingiye ku gusura ahantu hakumiwe, ruhagaze neza cyane kuva mu 2024.
[[Dosiye:Hutan_Tangkahan.jpg|thumb|Ishyamba ]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ishyamba]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
pynlwdub85dajx9qjdtwvx4qw9qpij2
Umusaruro w'amashyamba
0
19089
138451
114107
2026-09-17T10:43:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138451
wikitext
text/x-wiki
== Amashyamba ==
[[Dosiye:Felling in Hochhausen (Tauberbischofsheim) 3.jpg|thumb|ishyamba|468x468px]]
N’ubwo urwego rw’amashyamba rutanga amahirwe menshi mu birebana n’imizamukire y’ubukungu bw’igihugu, rufite zimwe mu ngorane zikwiriye gukemurwa kugira ngo u [[Rwanda]] rushobore kwifashisha ayo mahirwe. Ibangamirwa ry’ibanze ry’amashyamba ni cyane cyane ibibazo bijyanye n’imitegekere, urwego rw’amategeko rudahwitse n’ingufu nyinshi cyane zisabwa n’ubwiyongere bw’abaturage bigatuma gusatira no gutema amashyamba kubera imiturire, ubuhinzi n’inzuri.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
[[Dosiye:Wood_from_victoria_mountain_ash.jpg|thumb|imbahu ]]
== Ibarura ==
Ibarura ry’amashyamba y’igihugu mu 2017 ryabonye uburyo bw’ibanagamirwa bukurikira : gutema ibiti ku buryo butemewe n’amategeko (78,3 ku ijana), gutwika amakara (4,9 ku ijana), inzuri z’amatungo (2,5 ku ijana), ibikorwa by’ubuhinzi (1,9 ku ijana), gutwika ibisambu (1,9 ku ijana), gushishura ibiti (0,6 ku ijana), ubucukuzi bw’amambuye y’agaciro (0,5 ku ijana) n’ubworozi
[[Dosiye:IBIZUKU_(Le_charbon_en_déchets_des_charbons_des_bois)_05.jpg|thumb|amakara ]]
bw’inzuki (0,4 ku ijana).
[[Dosiye:Forest_product_Watchmoor_Wood_-_geograph.org.uk_-_1952133.jpg|thumb|umusaruro w'ishyamba]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ishyamba]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
t5lq7a6eat5g9erv4yar9egfc2lfftn
Ingamba k'umusaruro w'ishyamba
0
19091
137849
109814
2026-09-16T12:39:50Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137849
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Dülmen, Naturschutzgebiet -Am Enteborn- -- 2014 -- 0202.jpg|thumb|ishyamba]]
== Ingamba ==
[[Dosiye:Gishwati Natural Forest 01.jpg|thumb|Ishyamba]]
'''Gushimangira ububasha bw’inzego''' : Isuzuma ryo mu rwego rwo gutera amashyamba rirekana inenge mu ku birebana n’ubushobozi bw’inzego z’ubuyobozi. Hakwiriye gukomezwa inzego z’ubuyobozi bukuru - Minisiteri n’ikigo cy’igihugu gishinzwe Amashyamba (ANFA) n’iz’ubuyobozi bwaguye – Uturere na za segiteri. Muri urwo rwego, Ishuri rikuru ry’u Rwanda ryatangiye maîtrise mu gutera ibiti n’amashyamba.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
'''Guteza imbere iterwa ry’ibiti n’amashyamba''': Za tekiniki zo gutera amashyamba ziri mu bisubizo bishobora gusana vuba isura y’igihugu kuri unu gisa n’ikigiye kuba ubutayu. Mu rwego rw’ibura ry’ubutaka, harashyirwa imbaraga mu guteza imbere amoko akomeye cyane ajyana neza n’imyaka kurusha ayandi
'''Guhindura amashyamba y’amaterano ashaje''': Isura y’igihugu cy’u Rwanda ku birebana n’amashamba cyiganjwemo inturusu, izo nturusu zikaba mu gihe kirekire zaragize uruhare mu igabanuka ry’inkwi zo gucana n’iryi ibiti bya za serivisi. Ahenshi mu hatewe ubwo bwoko bw’ibiti hashyizweho mbere y’ubwigenge, none ubu hakaba hameze nabi kubera iyangirika ry’ubutaka no gucungwa nabi. Ni ngombwa kuvugurura ayo mashyamba bayasimbuza amoko yatoranyijwe ajyanye n’uturere tuberanye na yo n’imiterere y’ubuka buberanye na yo.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ishyamba]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
0xv5tc8vhsuewcatm6574itna6peelu
Ahantu hahehereye
0
19093
137850
109551
2026-09-16T12:39:56Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137850
wikitext
text/x-wiki
== Ahantu ==
[[Dosiye:Ikirere co mukiyaya.jpg|thumb|Ikirere]]
Ibishanga ni byo binyuranye mu buryo bw’imiterere no n’ubw’ubutabire kurusha ibindi bintu byose byerekeranye n’ibihumeka n’ibidahumeka bikoze ireme n’umwimerere by’ahantu mu rwego rw’ibidukikije biboneka mu mazi mu Rwanda. Muri ubwo buryo ni ahantu hahehereye hakurikijwe ibihe.<ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Ibarura ==
Ibarura rya vuba aha ry’ahantu hahehereye ryakozwe mu 2008 ryerekanye ko u [[Rwanda]] rufite ibishanga 860 n’ibiyaga 101 bitwikiriye ubuso bwa 278.536 ha muri rusange (10,6 ku ijana by’ubuso bw’igihugu), n’i 149.487 ha, kuri buri kimwe. Iri barura nanone ryabonye imigezi 861, ifite igiteranyo cy’ibirometero 6.462 z’uburebure. 41 ku ijana by’ibishanga byabaruwe bitwikiriwe n’ibimera by’umwimerere, 53 ku ijana birimo ibihingwa, (ibi bikaba bigize hafi 148 344 ha) kandi hafi 6 ku ijana n’imirima yarajwe.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amazi]]
[[Ikiciro:Ubu]]
0i2wo15jtc4ubsreiogqk5nst0tmoti
Amashanyarazi mu Rwanda
0
19105
138112
116508
2026-09-17T08:27:44Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138112
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Strommasten nitzahn 2020-02-09 2.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Electricity pylon in Cuemanco Mexico2020.jpg|thumb]]
[[Dosiye:Strommasten jerchel 2020-02-09 2.jpg|thumb]]
== Amashanyarazi ==
[[Dosiye:Amashanya.jpg|thumb|Umuriro]]
[[Dosiye:Electricity pylon in Ruanda.png|thumb|Amapoto y'Amashanyarazi]]
[[Dosiye:Imodoka zikoreaha amashanyarazi.jpg|left|thumb]]
U [[Rwanda Nziza|Rwanda]] ruvana hanze hafi 15,5 MW z’amashanyarazi hakoreshejwe kwambukiranya imipaka ya RDC n’iya SINELAC na hafi 3MW ziva mu Bugande, N’ubwo hari ingufu z’amashanyarazi zituruka hanze, umutungo w’ amashanyarazi uburaho 50%. Mu 2004 hinjijwe amashanyarazi angana hafi na 380 MWh z’amashanyarazi atangwa. - Ibura ry’amashanyarazi ryateye kuyimana buri gihe. Kuyimana bibaho igihe amasosiyete atanga amashanyarazi agaritse kuyatanga kuri bamwe mu bafatabuguzi.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/iyo-umwana-agwingiye-kugeza-ku-myaka-ibiri-ntakira-minisante</ref><ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Ingamba ==
[[Dosiye:2015 Freileitungen bei Marxheim.jpg|thumb|Amashanyarazi]]
Ingamba zo gutera inkunga Umuryango w’Afurika y’Iburasirazuba zigomba gutangira iyamamaza rihanitse ryo gukoresha Amashyiga yo Gutekaho Akorwa ku buryo bwihutirwa, ari yo Fourneaux de Cuisine Improvisés (ICS), mu buryo bwo kuzigama burambye hagamijwe gukomeza uburinganire hagati y’ibintu bitangwa n’ibisabwa. - Inkwi zo gucana ICS zirahendutse kurusha amakara ICS ku madolari 3 y’amanyamerika ugereranije n’amadolari 6 y’amanyamerika kuri buri kimwe.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amazi]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
p9viw9hedi5suayaxa2a7u2rl0xz2j5
Ingorane z'urwego rw'ingufu
0
19107
137932
110509
2026-09-16T12:53:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137932
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Amashanya.jpg|thumb|amashanyarazi]]
== Ubwikorezi ==
[[Dosiye:A23, Bolney - geograph.org.uk - 226615.jpg|thumb|Ubwikorezi n'ibudukikije]]
Hafi 75 ku ijana bya peteroli ivanwa mu mahanga bikoreshwa mu rwego rw’ubwikorezi; muri ubwo buryo, ibiciro by’ubwikorezi birahanitse rwose. Ingorabahizi y’ingufu mu urwego rw’ubwikorezi ni ugutanga icyizere ku mikoreshereze myiza kandi ikwiye y’ibikomoka kuri peteroli. Imikoreshereze myiza ya peteroli iterwa n’ubwoko bw’imodoka, uburyo ubwikorezi bukorwamo n’imikoreshereze y’ubwikorezi buboneye kurusha ubundi mu birebana n’ingufu.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/iyo-umwana-agwingiye-kugeza-ku-myaka-ibiri-ntakira-minisante</ref><ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Ingufu ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuriro]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
lzobd45xy6k3fmc0eubzwuads4gh759
Ingufu z'isubiramo
0
19110
138228
116840
2026-09-17T09:17:41Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138228
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Amashanya.jpg|thumb|amashanyarazi|155x155px]]
== Umuriro ==
[[Dosiye:Umuriro.jpg|thumb|Umuriro|165x165px]]
[[Dosiye:Wind turbines, Wind farm, Wind energy, Mirny, Crimea.jpg|thumb|153x153px|Ingufu zituruka kumuyaga]]
Ni ngombwa gushyiraho urwego rw’ubuyobozi rushoboye gukangura, guhuza no koroshya ibikorwa by’abikorera n’abakorera Leta mu birebana n’[[Ingufu mu Rwanda|ingufu]] zisubirisha / imikoreshereze ya za tekinoloji mu byaro. - Ni ngombwa ko abaturage bakangurirwa akamaro no kubaho kwa za tekinoloji, imikorere n’umutungo uhari n’uwisubirisha kandi ko babyumva.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/iyo-umwana-agwingiye-kugeza-ku-myaka-ibiri-ntakira-minisante</ref><ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Ibiti ==
Gukemura ikibazo cy’ubusumbane mu mikoreshereze y’ibiti nk’ibicanwa hakoreshejwe a) guterra ibiti byinshi kurushaho, b) kugabanya isabwa ry’inkwi zo gucana mu rwego rw’ingo n’urw’ibigo no kwita ku bikoresho byo mu rwego rwo gutanga umusaruro no gushyikirrana hakoreshejwe abakozi babitojwemo bihagije.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuriro]]
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ubu]]
7njj3dzhlq86w0om3kp39h3leepwoy3
Ibigo bipima ikirere
0
19113
138229
109571
2026-09-17T09:17:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138229
wikitext
text/x-wiki
== Ibigo ==
[[Dosiye:Ikigo c'abafaransa.jpg|thumb|ikigo]]
[[Ibigo ‘YEGO Centre’|Ibigo]] bipima ikirere bikora kuri ubu nta bushobozi bifite buhagije bwo gutanga isura ngenderwaho yizewe y’imihindagurikire y’ikirere; Ariko ibyagaragaye, kimwe n’isuzuma ry’ibintu biboneka byerekana ko mu myaka 30 ishize, bimwe mu bice by’u [[Rwanda]] byahuye n’imihindagurikire idasanzwe mu byerekeranye n’imiterere y’ibihe, harimo n’imihindukire y’ibihe n’ubukana by’imvura no kwikanyiza kw’ibihe byombi bigera aho bigahanika isura, urebye ko haba imvura y’amahindu mu majyaruguru n’izuba rikabije mu turere tw’iburasirazuba n’utw’amajyepfo. <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/iyo-umwana-agwingiye-kugeza-ku-myaka-ibiri-ntakira-minisante</ref><ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Ikirere ==
Isuzuma ry’uburyo imvura igenda igwa ryerekana ko igihe cy’imvura kigenda kigana ku kuba kigufiya cyane kurushahom ari nako gifite ubukana bwinshi kurushaho. Ubu buryobw’imvura bwatumye habaho igabanuka rijyanye n’umusaruro w’imyaka n’ibintu nk’izuba rikaze mu turere tw’ubushyuhe n’imyuzure cyangwa inkangu mu turere twahuye n’imvura y’amahindu .
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ikirere]]
[[Ikiciro:Ubu]]
jzfhvlu2rffwdf48vdpitou2r985cgk
Ibihe by'amapfa
0
19116
137933
117386
2026-09-16T12:53:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137933
wikitext
text/x-wiki
== Amapfa ==
[[Dosiye:IKIRERE CA NDAGO.jpg|thumb|Ibihe|126x126px]]
Ibihe by’izuba nibyo akenshi bitera amapfa, ibura ry’ibiribwa, igabanuka ry’aamoko y’inyamaswa n’ay’ibimera, iyimuka ry’abaturage bashaakisha ibyo kurya n’inzuri. Imyuzure n’inkangu ni byo bya mbere bigize impanuka mu turere tw’ubutumburuke buhanitse, cyane cyane mu gihe cy’imvura. Muri ubwo buryo, kubera imitere y’umurambararo w’u [[Rwanda]], kwibasirwa n'imyuzure itunguranye mu turere twinshi tw’igihugu biba bishoboka buri gihe. <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/iyo-umwana-agwingiye-kugeza-ku-myaka-ibiri-ntakira-minisante</ref><ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Ibihe ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ikirere]]
[[Ikiciro:Ubu]]
ebt7e8uzjube7qgps862vq46jr20h40
Inkangu mu Rwanda
0
19118
138419
116873
2026-09-17T10:29:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138419
wikitext
text/x-wiki
== Inkangu ==
[[Dosiye:Mining dump.jpg|thumb|Inkangu|167x167px]]
[[Dosiye:Landslide in Cusco, Peru - 2018.jpg|thumb|146x146px|Inkangu]]
[[Dosiye:Nefyn marine landslide - coastal erosion as a result of Climate Change - Wales 19 April 2021 16.jpg|thumb|149x149px|Inkangu]]
Inkangu biterwa n’ibikorwa by’abaantu mu [[Rwanda]] (imihingire mibi, gutema amashyamba no kwangiza ibidukikije) byarushijeho gukaza ingaruka z’imyuzure ku baturage . Muri Nzeli 2008, imvura nyinshi n’inkubi z’imiyaga byagize ingaruka ku mu Mirenge 8 kuri 12 y’Akarere ka Rubavu: Gisenyi, Rubavu, Rugerero, Nyamyumba, Nyundo, Cyanzarwe, Nyakiriba na Kanama. <ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/iyo-umwana-agwingiye-kugeza-ku-myaka-ibiri-ntakira-minisante</ref><ref>https://rba.co.rw/post/Min-Mujawamariya-Hakenewe-ubufatanye-bwinzego-mu-kubungabunga-ibidukikije#google_vignette</ref>
== Rwanda ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibidukikije]]
[[Ikiciro:Ikirere]]
[[Ikiciro:Ubu]]
9ofqaq489aoc2tuqbd1xvyvchxegkjk
Itegeko ry'ibishanga mu Rwanda
0
19127
138559
109706
2026-09-17T11:35:39Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138559
wikitext
text/x-wiki
== Itegeko ==
[[Dosiye:Igishanga mu Rwanda,.jpg|thumb|igishanga]]
Ni itegeka rishyiraho urutonde rw’[[Ibishanga mu Rwanda|ibishanga]], imiterere n’imbibi zabyo kandi rikanagena, uburyo ubwo butaka bukoreshwa, butunganywa kandi bucungwa.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abadepite-bemeje-ishingiro-ry-umushinga-w-itegeko-rigenga-ubutaka-mu-rwanda</ref><ref>https://rba.co.rw/imiryango-12-ituriye-ibishanga?lang=rw</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibishanga]]
[[Ikiciro:Ubu]]
o5mqa9h17jok7ct2ordp9pigvx39f4f
Gutiza igishanga
0
19128
138275
109710
2026-09-17T09:23:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138275
wikitext
text/x-wiki
== Igishanga ==
[[Dosiye:Igishanga.jpg|thumb|Igishanga]]
'''gutiza igishanga''' ni gutanga uburenganzira bwo gukoresha ubutaka bw’igishanga kidakomye mu gihe kizwi, ariko uburenganzira bukagarukira ku bikorwa bikorerwaho gusa.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abadepite-bemeje-ishingiro-ry-umushinga-w-itegeko-rigenga-ubutaka-mu-rwanda</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Igishanga]]
15dm33cnyrpz11n3y8tha7mrn3nox9j
Igishanga kidakomye
0
19131
138511
109716
2026-09-17T11:08:02Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138511
wikitext
text/x-wiki
== Igishanga ==
[[Dosiye:Igishanga muri Bugesera 🎈.jpg|thumb|Igishanga]]
'''Igishanga kidakomye''' ni igishanga gishobora kugira imirimo ikorerwamo bitangiwe uburenganzira n’urwego rubifitiye ububasha, hobora kugira imirimo ikorerwamo bitangiwe uburenganzira n’urwego rubifitiye ububasha.<ref>https://rba.co.rw/imiryango-12-ituriye-ibishanga?lang=rw</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Igishanga]]
[[Ikiciro:Ubu]]
bpwx5qhk4nw1birkczq8tjrydoz6h23
Urwego rucunga ibishanga
0
19132
138079
109721
2026-09-17T08:19:35Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138079
wikitext
text/x-wiki
== Ibishanga ==
[[Dosiye:Igishanga cya Nyabicwamba.jpg|thumb|Igishanga]]
'''Urwego rucunga ibishanga''' ni minisiteri ifite ubutaka mu nshingano zayo ni yo ifite imicungire rusange y’ibishanga bidakomye kandi igena imikoreshereze ya buri gishanga.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abadepite-bemeje-ishingiro-ry-umushinga-w-itegeko-rigenga-ubutaka-mu-rwanda</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ibishanga]]
[[Ikiciro:Ubu]]
jk1j3ggi9flsmj1eysr7u53wnhcyht7
Umusaruro ibishanga bidakomye
0
19133
137866
115935
2026-09-16T12:42:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137866
wikitext
text/x-wiki
== Igishanga ==
[[Dosiye:Igishanga mu Rwanda.jpg|thumb|igishanga|349x349px]]
'''Umusaruro ibishanga bidakomye''' ni urwego rubifitiye ububasha ku gishanga kidakomye runaka rufite inshingano yo gutegura gahunda y’uko kigomba kubyazwa umusaruro hakurikijwe icyo kigenewe gukoreshwa mu [[Rwanda]], kandi iyo gahunda ikemezwa na Minisitiri ufite ubutaka mu nshingano ze.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abadepite-bemeje-ishingiro-ry-umushinga-w-itegeko-rigenga-ubutaka-mu-rwanda</ref><ref>https://rba.co.rw/imiryango-12-ituriye-ibishanga?lang=rw</ref>
== Ibindi ==
Icyakora, Minisitiri ufite ubutaka mu nshingano ze ashobora guhindura icyo ubutaka bw’igishanga kidakomye bwagenewe gukoreshwa mu gihe cy’umushinga ugamije inyungu rusange.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Igishanga]]
[[Ikiciro:Ubu]]
egshrfrgsm6ne7lk9h2bc7aree0oob1
Amasezerano y’itizwa ry’ubutaka bw’igishanga
0
19136
137955
109731
2026-09-16T12:56:44Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137955
wikitext
text/x-wiki
== igishanga ==
[[Dosiye:Igishanga cya kacyiru.jpg|thumb|354x354px|Igishanga]]
'''Iyandikisha ry’amasezerano y’itizwa ry’ubutaka bw’igishanga kidakomye''' ni uwagiranye n’urwego rubifitiye ububasha amasezerano y’itizwa ry’ubutaka bw’igishanga kidakomye yandikisha uburenganzira yahawe bwo gukoresha ubutaka bw’igishanga kidakomye ku Mubitsi w’Impapurompamo z’Ubutaka. Umubitsi w’Impapurompamo z’Ubutaka iyo amaze kwandika ubwo burenganzira, aha uwatijwe igishanga kidakomye icyemezo cy’iyandikisha ry’amasezerano y’intizanyo kigaragaza uburenganzira uwatijwe afite.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abadepite-bemeje-ishingiro-ry-umushinga-w-itegeko-rigenga-ubutaka-mu-rwanda</ref><ref>https://rba.co.rw/imiryango-12-ituriye-ibishanga?lang=rw</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Igishanga]]
[[Ikiciro:Ubu]]
0wsq05q69l3lxsgypsjtyg65yg26j1z
Agaciro k’icyemezo cy'ubutaka
0
19137
138560
109734
2026-09-17T11:35:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138560
wikitext
text/x-wiki
== Igishanga ==
[[Dosiye:Igishanga cya Nyabicwamba.jpg|thumb|285x285px|Igishanga]]
'''Agaciro k’icyemezo cy’iyandikisha ry’amasezerano y’itizwa ry’ubutaka bw’igishanga kidakomye''' ni icyemezo cy’iyandikisha ry’amasezerano y’itizwa ry’ubutaka bw’igishanga kidakomye gitangwa n’Umubitsi w’Impapurompamo z’Ubutaka gifite agaciro kangana n’ak’amasezerano y’itizwa ry’ubutaka bw’icyo gishanga. Iyo ayo masezerano y’itizwa ry’ubutaka bw’igishanga kidakomye asheshwe cyangwa arangije igihe yateganyirijwe, icyo cyemezo cy’iyandikisha gihita gitakaza agaciro kacyo.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abadepite-bemeje-ishingiro-ry-umushinga-w-itegeko-rigenga-ubutaka-mu-rwanda</ref><ref>https://rba.co.rw/imiryango-12-ituriye-ibishanga?lang=rw</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Igishanga]]
[[Ikiciro:Ubu]]
o603223or6dg1nzldrznupngipo4vic
Abafite ibikorerwa mu bishanga
0
19140
138080
128561
2026-09-17T08:19:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138080
wikitext
text/x-wiki
== Igishanga ==
[[Dosiye:Igishanga.jpg|thumb|Igishanga|349x349px]]
'''Uburenganzira bw’abasanzwe bafite ibikorerwa mu bishanga,''' Iyo igishanga kitagomeye kigomba gutizwa gisanzwe gifite abagikoresha kigahabwa undi muntu, ugitizwa agomba gutanga ingurane y’ibikorwa byari bisanzwe byarashyizwe muri icyo gishanga kandi igatangwa mbere y’uko atangira gukoreramo umushinga wemejwe. Umuntu wese usanzwe afite ibikorwa biri mu gishanga kitagomeye nk’uko bigenwa n’iri teka kandi bigendanye n’icyo ubutaka bw’icyo gishanga bwagenewe gukoreshwa, akaba ataragiranye n’urwego rubifitiye ububasha amasezerano y’itizwa, agomba gutegura umushinga akurikije ibiteganyijwe n’iri teka akawushyikiriza urwego rubifitiye ububasha mu gihe kitarenze umwaka umwe .<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abadepite-bemeje-ishingiro-ry-umushinga-w-itegeko-rigenga-ubutaka-mu-rwanda</ref><ref name=":1">https://rba.co.rw/imiryango-12-ituriye-ibishanga?lang=rw</ref>
== Ibindi ==
Umuntu wese usanzwe ufite ibikorwa biramba mu gishanga kitagomeye kandi atari byo byagenwe muri icyo gishanga, akaba yarabishyizemo mu buryo bukurikije amategeko, akomeza kugira uburenganzira kuri ibyo bikorwa ariko ntiyemerewe kubyongerera agaciro.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Igishanga]]
[[Ikiciro:Ubu]]
aqsrl5t6n28khpt5tcreuonxvio0wob
Abashyinzwe kwemeza igishanga
0
19141
138493
110561
2026-09-17T10:58:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138493
wikitext
text/x-wiki
== Igishanga ==
[[Dosiye:Igishanga mu Rwanda,.jpg|thumb|Igishanga]]
[[Dosiye:Swamp in the old park.jpg|thumb]]
'''Abashyinzwe kwemeza igishanga''' cyangwa se Abashinzwe gushyira mu bikorwa iri teka Minisitiri w’Umutungo Kamere na Minisitiri w’Ubuhinzi n’Ubworozi bashinzwe gushyira mu bikorwa iri teka.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abadepite-bemeje-ishingiro-ry-umushinga-w-itegeko-rigenga-ubutaka-mu-rwanda</ref><ref>https://rba.co.rw/imiryango-12-ituriye-ibishanga?lang=rw</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Igishanga]]
[[Ikiciro:Ubu]]
cuphnhoz1beiplgqc2vebuzaz0imcdi
Imyambaro
0
19147
138512
117349
2026-09-17T11:08:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138512
wikitext
text/x-wiki
Ipantaro ni umwambaro wambarwaga n'abagabo mu bihe byo hambere.Ipantaro yageze mu Rwanda bwa mbere mu mwaka wa 1960. Uyu mwambaro wagenewe igitsina gabo ubusanzwe wambarwa ku gice cyo hepfo ku mubiri w'umuntu uvanyeho igice cyambikwa inkweto. mbere y'uko abagabo bambara amapantaro bambaraga amakanzu,imikenyero cyangwa imyitero.Ipantaro ni ubumwe bw'amapantaro.
== Amateka y'imyambaro ==
Imyambaro yatangiye gukorwa bwa mbere na mbere ubwo Imana yashakaga kwambika Adamu na Eva mu busitani bwa Edeni bamaze ku kumenya ko bambaye ubusa.Iyo myambaro yambawe ku nshuro ya mbere yakozwe mu ruhu rw'inyamaswa.Imana yabambitse igice cy'epfo cy'umubiri kugirango ihishe ubwambure (imyanya y'ibanga) bwabo.Kuva icyo gihe, ni bwo kwambara byatangiye ku kiremwa muntu.
== Amoko y'imyambaro ==
1.Ishati: Ni umwambaro wambarwa n'igitsina gabo ctangwa gore ku gice cyo hejuru cy'umubiri. ishati y'umugabo n'umugore bitandukanira ku midoderwe. Ishati ishobora kugira amaboko maremare cyangwa magufi.
2.Ikabutura: Ni umwambaro ujya kumera nk'ipantaro ariko ukaba ugarukira hasi gato cyangwa hejuru y'amavi. Ikabutura yambarwa n'ibitsina byombi.
3.Imikenyero n'imyitero: Ni imyambaro ikoreshwa n'igitsina gore ku gice cyo hasi(imikenyero) n'icyo hejuru (imyitero). Iyi myambaro ishobora gukoresha n'igitsina gabo.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/amateka-y-imyambaro-ipantaro-yaje-ahagana-mu-1960</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
ekhe729erskbosi2rnfxenrh7332vtw
Umwishywa
0
19149
138081
113276
2026-09-17T08:19:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138081
wikitext
text/x-wiki
Kuva abantu batangiye kubaho bagiye bagwira ari nako bakwirakwira mu isi yose.Ibyo byatumye hashyirwaho umurongo mugari utuma umuntu amenya icyo ahuriyeho n'undi.Uwo murongo mugari niwo bita amasano y'amaraso. muri ayo masano twavugamo izwi cyane nk'umwishywa.Umuntu yitwa umwishywa ryari?
Umwishywa ni umwana wa mushiki wa njye.Iri zina boneka mu bumwe no mu bwinshi.<ref>https://glosbe.com/rw/en/umwishywa</ref>
Umwishywa ni mu bumwe, Abishywa ni mu bwinshi. Imbusane y'umwishywa ni Umwisengeneza. Uyu we ni umwana wa musaza wa njye.
Umwisengeneza ni ijammbo rigaragara mu bumwe. Mu bwishi rihinduka Abisengeneza.<ref>https://glosbe.com/rw/en/umwishywa</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
5e1xknm9gd6o2rm6risoezccbdf5ruf
Kaminuza ya RICA
0
19156
138420
127670
2026-09-17T10:29:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138420
wikitext
text/x-wiki
RICA ni ishuri rikuru ryigisha ubuhinzi butangiza ibidukikije, rikaba riherereye mu Karere ka Bugesera, mu murenge wa Gashora, akagari ka Mwendo, umudugudu wa Gaharwa.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/perezida-kagame-na-ruto-basuye-ishuri-rikuru-ry-ubuhinzi-rya-rica</ref><ref>https://transsolar.com/projects/rwanda-institute-for-conservation-agriculture-rica</ref><ref name=":0">https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abiga-muri-kaminuza-ya-rica-bibukijwe-ko-bafite-inshingano-zo-kubaka-umusingi-w</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/article/kaminuza-ya-rica-yatangiye-kwandika-abashaka-kuyigamo-ubuhinzi-n-ubworozi-mu</ref>
Iri shuri ryashinzwe mu kufatanye bwa Leta y'u Rwanda na Foundation Howard G. Buffet, iyi Kaminuza ikaba yibanda ku bushakashati buteza imbere ubuhinzi.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://www.ktradio.rw/2023/04/05/perezida-kagame-na-ruto-basuye-ishuri-rikuru-ryubuhinzi-rya-rica/</ref>
Iri shuri rifasha abaryigamo gukurikirana amasomo yo guteza imbere ubuhinzi mu gihe k'imyaka itatu nta kiguzi basabwa, rikaba ryaratangiye kwigisha mu mwaka w'2019.<ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
4kal8y1bqzk19msjdvkm3ksdodmbqxn
Uruganda Trust
0
19158
138452
121521
2026-09-17T10:43:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138452
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda rwa Trust''' ruherereye mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] ahitwa Kanzenze ku muhanda ujya [[Nyamata]]. Uruganda rwa Trust kugeza ubu rufite abakozi 300 bahoraho, ndetse n’abandi 200 barufasha kugeza ibicuruzwa hirya no hino mu gihugu bahembwa bitewe n’akazi bakoze.<ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/uruganda-trust-rwatangije-ubukangurambaga-buteza-imbere-ibikoresho-by-isuku</ref>
== Mu intangiro ==
Uru ruganda rwatangiye mu 2009 rukora ubucuruzi busanzwe, mu 2012 nibwo rwinjiye mu birebana no gukora ibikoresho bitandukanye by’isuku, aho rumaze kugira ubushobozi bwo gukora toni 72 z’isabune ku munsi na 9 z’impapuro zikoreshwa mu bwiherero.
== Isoko ==
Uruganda rwa Trust Kuri ubu rugeza ibyo rukora muri [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo]], rufite n’intego y’uko uyu mwaka uzarangira rwatangiye kubigeza muri Uganda.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
ehm0y3apizpva5n0ei3zfp38esxj7tm
Uruganda Inovos Ltd
0
19160
138316
117249
2026-09-17T09:42:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138316
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Uruganda rw'icyayi rwo ku mulindi.jpg|thumb]]
'''Uruganda Inovos Ltd''' ruherereye mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'ibuasirazuba]] rwatangiye mu 2019, rutangira rukora Cotex z'abakobwa n'abagore, zizwi nka Tamu Sanitary Pads. Uwineza warushinze avugako ko igitekerezo cyaturutse ku bibazo babonaga mu by’impapuro z’isuku izikoreshwa n’abagore n’abakobwa mu mihango.<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/ubukungu/ubucuruzi/article/intego-za-uwineza-wakabije-inzozi-zo-gutangiza-uruganda-rukora-cotex</ref>
== Uruganda ==
Uruganda Inovos Ltd Uru ruganda kuri ubu rufite abakozi 32 barimo abagore n’abakobwa 30. Bafite kandi abandi bacuruzi 12 babahagarariye, bahabwa ibicuruzwa ku buntu, byacuruzwa bagabwa Komisiyo, Nubwo Cotex ari zo bahereyeho, Uwineza yavuze ko bafite intego yo gukomeza kwaguka, bakagira ibindi bakora, Uruganda Inovos Ltd ruherereye mu karere ka Bugesera, rwatangiye mu 2019, rutangira rukora Cotex zizwi nka Tamu Sanitary Pads..<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
jiudcm0gc505v4870kuv599tqa4h7ea
Uruganda Rukora Imashini Zihinga
0
19163
138365
131490
2026-09-17T10:02:29Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138365
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Gisovu tea factory.jpg|thumb]]
'''Uruganda Rukora Imashini Zihinga''' ni uruganda ruri mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|intara y'iburengerazuba]] aho harateganywa Kubakwa Uruganda Rukora Imashini ariko zihinga mu mirima.<ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/bugesera-harateganywa-kubakwa-uruganda-rukora-imashini-zihinga/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-16 |archive-date=2024-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714230256/https://kiny.taarifa.rw/bugesera-harateganywa-kubakwa-uruganda-rukora-imashini-zihinga/ |url-status=dead }}</ref>
== Uruganda ==
Akarere ka Bugesera gakungahaye ku biyaga k’uburyo ubuhinzi bwa kijyambere bushobora kuhakorerwa kandi bukazamura imibereho myiza y’abahatuye, niyo mpamvu ikigo cy’Abadage gikora imodoka kitwa Volkswagen baganira ku mishinga gifite mu Rwanda irimo no kubaka ikigo gikora imashini zihinga kandi zikoresha amashanyarazi.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
7idgcr3wbnh40ylz5ekg1y3chvm1qt6
Uruganda rwa Mayange Rice Company LTD
0
19167
138330
131404
2026-09-17T09:44:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138330
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Igishanga.jpg|thumb|Umurima w'umuceri]]
'''Uruganda Mayange Rice company Ltd''' ni uruganda rutunganya umuceri aho rwatangiye ibikorwa byawo mu kwezi kwa mbere muri 2013, aho rutunganya umuceri udatonoye ruwuguze cyangwa ruwukuye n’abahinzi bo mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]] bibumbiye mu ma Koperative 12 bakorana n’abo bahinzi , kuva bakiwuhinga kugeza basaruye bakawugeza ku Uruganda.<ref>{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2021/03/23/bugesera-twasuye-uruganda-rwa-mayange-rice-company-ltd/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-17 |archive-date=2024-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817085955/https://igisabo.rw/2021/03/23/bugesera-twasuye-uruganda-rwa-mayange-rice-company-ltd/ |url-status=dead }}</ref>
== Uruganda ==
Uruganda Mayange Rice Compny Ltd ni uruganda ruri mu Karere ka Bugesera, kuko gakikijwe n’ibishanga byinshi bihingwamo umuceri, abaturage bakaba barubyaza umusaruro wabo.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
boxmovztbehdzi88x8nm7uy5z8pknjq
Gahembe Bar
0
19168
138397
133343
2026-09-17T10:20:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138397
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Palast Rock Hotel located in Nyamata, Bugesera District.jpg|thumb]]
'''Gahembe Bar''' iherereye mu murenge wa Nyamata mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]] muri birometero 2 werekeza ku Kibuga mpuzamahanga cy’indege cya Bugesera , Aha bagufasha abagana mu Bugesera kugana aho bacumbika no gufatira amafunguro yisanzuye.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2023/07/23/bugesera-gahembe-bar-yahindutse-igicumbi-cya-brochette-ya-mbere-mu-rwanda-imaze-kunguka-na-gahembe-motel-video/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-17 |archive-date=2024-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817093844/https://igisabo.rw/2023/07/23/bugesera-gahembe-bar-yahindutse-igicumbi-cya-brochette-ya-mbere-mu-rwanda-imaze-kunguka-na-gahembe-motel-video/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibindi ==
Gahembe Bar iyi izwi ku kugira inyama zokeje bitewe kandi na Serivise igendanye n’Akaboga Brochette itunganyije neza, Ubuyobozi bwa Gahembe bar ndetse bwazanye Gahembe Motel ifite icyumba cy’inama, Akabyiniro kagezweho n’ibyumba by’amacumbi .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
gz8v2f246heuaw77n7ks8ubewewa1sk
Icyigo cya mashuri cya highland school
0
19169
138124
133370
2026-09-17T08:32:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138124
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ishuri rya Green Country.jpg|thumb]]
'''Icyigo cya mashuri cya highland school''' ni ikigo cy'amashuri abanza kiri mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka bugesera]] mu intara y'ibirengerazura, kimaze imyaka itari gishinzwe, kikaba kimaze igihe kirere gikora, aho gifite abarimu babigize umwuga mu kwigisha abana . Ni ikigo giherereye mu Karere ka Bugesera, hafi neza ya Palast Rock Hotel .<ref name=":0">{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2023/07/15/bugesera-menya-ikigo-abana-bicyamamare-junior-umusobanuzi-wamafilimi-bigaho/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-17 |archive-date=2024-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240817101432/https://igisabo.rw/2023/07/15/bugesera-menya-ikigo-abana-bicyamamare-junior-umusobanuzi-wamafilimi-bigaho/ |url-status=dead }}</ref>
== Ikigo ==
Ikigo cya highland school ni ikigo cy'amashuri abanza gifite abanyeshuri basaga 800 mu byiciro by’amashuri y’inshuke n’abanza. Edouard Munyaburanga niwe muyobozi mukuru wiki kigo cya highland school arinawe wagishinze, ariko umuyobozi w’ishuri ni Rusanganwa Charles .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
7g977b0av12fqahh6opa265axprq6tu
AJEPO Nyamata
0
19173
138494
117287
2026-09-17T10:58:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138494
wikitext
text/x-wiki
'''Ajepo Nyamata Association des Jeune Professionel de y)''' ni ishuri ryigisha abana mu shuri abanza ndetse hari na mashuri yisumuye ariko arebana cyane n'imwuga, rikaba riherereye mu murenge wa Nyamata mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka bugesera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]].
== Mbere ==
Ajepo Nyamata ryashyizweho n’ababyeyi bari mu bwoko bw’Abatutsi, kugira ngo rifashe abana babo kubera ko batashoboraga koherezwa mu bindi bigo igihe barangije abanza, ariko hakaba n’irindi ryigishaga rya irya leta ariko ryari rimwe gusa .<ref>https://www.kigalitoday.com/uburezi/amashuri/article/bugesera-bishimira-ko-bageze-ku-mashuri-yisumbuye-71-bavuye-kuri-abiri</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
awimcygvf6gzn6xpeqv8cf9daufyu39
Uruganda Anjia Prefabricated Construction Rwanda Company Ltd
0
19181
138513
117306
2026-09-17T11:08:13Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138513
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Muhanga monument.jpg|thumb]]
'''uruganda rwa sima rwitwa Anjia Prefabricated Construction Rwanda Company Ltd''' rwatangiye Werurwe 2023 ruherereye mu [[Akarere ka Muhanga|Karere ka Muhanga]] mu Ntara y’Amajyepfo kubufatanye na Kompanyi ya West China Cement, na West International Holding zo mu [[Ubushinwa|bushinwa]] .<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/muhanga-perezida-kagame-yatashye-uruganda-rukora-sima</ref>
== Uruganda ==
uruganda rwa sima rwitwa Anjia Prefabricated Construction Rwanda Company Ltd ni uruganda ruhuriwe nu Bushinwa ku mubano n’u Rwanda, rwafunguwe kumugaragaro na Perezida wa repubulika KAgame Paul, akaba ari uruganda rugari rwa Anjia rukora sima ikomeye imbere ubwubatsi bunoze mu [[Rwanda]] no muri [[Afurika]] muri rusange.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
e66zf9zhu86mar4y797gwxq5ivyqgno
Urugomero rw'amashanyarazi rwa Nyabugongo
0
19184
137886
117474
2026-09-16T12:44:41Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137886
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyabarongo River and its surrounding mountain in Rwanda.jpg|thumb|154x154px|umugezi wa Nyabarongo]]
'''Urugomero rw'amashanyarazi rwa Nyabugongo''' ni urugomero ruzajya rutanga amashanyarazi mu nzego zitandukanye mugufasha abaturage bo mu Karere ka Muhanga. ni urugomero rwubatse rwa mbere ku mugezi rwa Nyabarongo ya mbere , aho rero harimo gushyirwa agashami katarigato kazajya kageza umuriro ku batuye Umurenge igiye itandukanye nka wa Mushishiro ahubatse urwo rugomero.<ref name=":0">https://www.ktradio.rw/2024/02/16/muhanga-urugomero-rwa-nyabarongo-rugiye-gucanira-nabaruturiye/</ref>
== Ubusanzwe ==
[[Dosiye:Peel power station - geograph.org.uk - 1863429.jpg|thumb|149x149px|Urugomero rwamashanyarazi]]
Ubundi Urugomero rw'amashanyarazi rwa Nyabugongo ntarwari ruhari, Rero ubusanzwe amashanyarazi yakorerwaga kuri Nyabarongo ya mbere yahitaga yoherezwa ku muyoboro mugari, wa Sitasiyo ya Kilinda mu Ntara y’Iburengerazuba akabona koherezwa mu bice bitanduanye by’Igihugu, bivuze ko abatuye ba muhanga babonaga amashanyarazi yabanje kunyura ahandi hantu tatandukanye .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Muhanga]]
m5zhbnf9e6wwohqpztzxdic2nzvj3jo
Uruganda Janiya Investment Ltd
0
19185
138398
130038
2026-09-17T10:20:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138398
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Blue Business Shirt.jpg|thumb]]
'''Uruganda Janiya Investment Ltd''' ni uruganda rwashinzwe muri 2019, aho rwashizwe na Mukarwema Yvette, ni uruganda rukora imyambaro yitwa Janiya Investment Ltd aho ruherereye mu [[Akarere ka Muhanga|Karere ka Muhanga]], mu intara y'amajyepfo yu [[Rwanda]], aho yarutangije bafite yo kuzamura ubwiza bw’imyambaro ikorerwa mu Rwanda .<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/imideli/article/uruganda-janiya-rwamurikiye-abanyakigali-imyambaro-rukora-amafoto</ref>
== Janiya ==
Uruganda Janiya Investment Ltd ni ubwoko bw'imyenda yitwa Janiya aho ubu bwoko bw’imyambaro butandukanye yagenewe cyane cyane abana, abagore, n'abagabo ndetse ifite umwihariko wo gukora n’ibikoresho biryamirwa harimo nk’amashuka, amasume n'imwambaro.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
5ofwa4vce5bmqadsucjhxkixj8bswm8
Uruganda MRPIC Ltd
0
19188
138299
127353
2026-09-17T09:26:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138299
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda rwa MRPIC Ltd''' ni [[Uruganda Trust|uruganda]] ruzwi aho rutunganya ibirirwa bigiye bitandukanye harimo nk'umuceri, Kawunga twavuga ifu ikomoka ku bigori byeze ndetse kandi harimo amakara ava mu bisigazwa by’umuceri nka briquette .<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.intyoza.com/2023/06/12/kamonyi-uruganda-mrpic-ltd-mukunguri-rwakuye-abaturage-mu-mwijima-ruhindura-ubuzima/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-20 |archive-date=2024-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820105542/https://www.intyoza.com/2023/06/12/kamonyi-uruganda-mrpic-ltd-mukunguri-rwakuye-abaturage-mu-mwijima-ruhindura-ubuzima/ |url-status=dead }}</ref>
== Uruganda ==
Uruganda rwa MRPIC Ltd ni uruganda rufasha mu iterambere rya'abaturage ry’agace ruherereyemo, by’umwihariko ndetse rwarabakuye mu bukene n 'icuraburindi bakaba batakigenda bikandagira igihe ijoro riguye rero urumuri n'umuriro rukomoka ku mirasire y’Izuba aho izaba ikomatanye n’urw’amashanyarazi agiye asanzwe . Uruganda rwa MRPIC Ltd ni uruganda ruherereye mu [[Akarere ka Muhanga|karere ka muhanga]] mu [[intara y'amajyepfo]] yu [[Rwanda]] .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
0hjf2cwzqpfgdz0wtl9ohbdo83nu57u
Uruganda Agasusurutso ltd
0
19189
138342
133493
2026-09-17T09:49:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138342
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda rwa agasusurutso ltd''' ni uruganda rutunganya ibinyobwa bitandukanye aho baba bakoresheje ibikomoka k’ubuhinzi bitandukanye, uru ruganda rukaba rwaramenyekanye ku kinyobwa cya Bonne Chance, gikozwe muri Tangawizi, amajyani ndetse n’isukari, kikamara inyota.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2021/04/19/menya-ibanga-rikoreshwa-nurugunda-agasusurutso-ltd-mu-gutunganya-ibyo-kunywa-bikunzwe-na-benshi/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-20 |archive-date=2024-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240820133602/https://igisabo.rw/2021/04/19/menya-ibanga-rikoreshwa-nurugunda-agasusurutso-ltd-mu-gutunganya-ibyo-kunywa-bikunzwe-na-benshi/ |url-status=dead }}</ref>
== Bonne chance ==
Uruganda rwa Agasusurutso ltd rwatangiye gukora muri 2019, ndetse baje guhita babona ibyangombwa bibemerera gukora mu buryo bwemewe byubuziranenge butangwa nikigo cyemewe, ubu ikinyobwa Bonne Chance kiremewe, ubu runo ruganda rukaba rufite abakozi bagera kuri 28 bakora buri kwezi.<ref name=":0" />
== Aho rubarizwa ==
Uruganda rwa Agasusurutso ltd rukaba ruherereye mu murwa mukuru wu rwanda wu mujyi wa Kigali, [[Akarere ka Gasabo]], umurenge wa Gastata mu kagali ka Jali, rukaba arirwo rutunganya ibinyobwa bakoresheje Tangawizi ndetse harimo n’amajyani, gusa rukaba rufite amashami mu [[Akarere ka Muhanga|karere ka Muhanga]] .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Muhanga]]
efx72hawpkomuu4jjmypxekq88ucqj5
Koperative ya IPAM
0
19192
137833
117470
2026-09-16T12:38:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137833
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Car park of Muhanga District.jpg|thumb|139x139px|Inyubako iri muri gare ya muhanga koperative ya IPAM ikoreramo]]
[[Dosiye:Dress Shirt production Line allocation in a RMG factory of Bangladesh.JPG|thumb|140x140px|Koperative yabadozi]]
'''Koperative ya TESEM''' ni koperative y'abadozi b'imyenda harimo abagore ndetse n'abagabo batandukanye aho babarizwa mu makoperative agiye atandukanye bakorera umwunga w'ubudozi bw’imyenda mu nyubako iherereye muri Gare Ya Muhanga mu [[Akarere ka Muhanga|karere ka muhanga]] mu [[intara y'amajyepfo]] yu [[Rwanda]] . Aho bapiganira amasoko atandukanye agiye atandukanye harimo kudodera impuzankano ibigo by’amashuli imyambaro, ndetse n’impuzankano z’abakozi b’ibigo byigenga ndetse n'inyareta bitandukanye.<ref name=":0">https://infosgrandslacs.info/productions/muhanga-akarere-gategeka-amakoperative-gukodesha-inzu-zubucuruzi-kubatse-ngo-kadahomba</ref><ref name=":1">https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rftc-yahize-amakoperative-yose-mu-kungura-abanyamuryango-bayo</ref>
== IPAM ==
Mu [[Akarere ka Muhanga|karere ka Muhanga]], kugira ngo itsinda rikora ubucuruzi cyangwa abantu ku giti cyabo bahabwe ibyangombwa bibemerera gukora bategekwa kujya gukorera mu nyubako y’ubucuruzi y’akarere ka Muhanga iherereye muri gare ya Muhanga, Iyi nyubako yubatse na RFTC n’ikigo gikora umurimo wo gutwara abagenzi mu modoka ku bufatante bw’akarere ka muhanga .<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Muhanga]]
az833zufs9fqj4gm5a4qhfqb27v437r
Amazi muri Rwamagana
0
19197
137934
123501
2026-09-16T12:53:23Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137934
wikitext
text/x-wiki
'''[[Akarere ka Rwamagana|AKarere ka Rwamagana]]''' abaturage by’umwihariko abatuye mu Mujyi no mu nkengero z'arwamagana zawo bafite ikibazo bitandukanye cyane icy’amazi akomeje kubura kugeza aho ijerekani imwe bayigura amafaranga menshi .
== Rwamagana ==
Ubusanzwe AKarere ka [[Rwamagana]] hakwirakwizwa metero kibe 2600 z’[[amazi]] ahari, aya mazi ni 11% ugereranyije n’amazi akenewe muri aka Karere kose akaba ariyo ntandaro y’ibura ry’amazi, hiyongeraho kandi amatiyo ashaje atuma habura [[amazi]]. Ibyo biri kubagiraho ingaruka kuko basohora amafaranga menshi bagura amazi. izuba amazi agabanuka cyane bitewe nuko abatuye uyu Mujyi biyongereye banongera ibikorwa by’ubwubatsi mu mpeshyi kandi imiyoboro y’amazi yo ikaba itarongerewe .<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abatuye-mu-mujyi-wa-rwamagana-barinubira-ibura-ry-amazi</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
4frwdq7n5shi89zmzn2m4tff7s5j364
Amakoperative ya RWAMACU
0
19200
138237
121237
2026-09-17T09:18:32Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138237
wikitext
text/x-wiki
'''Amakoperative ya RWAMACU''' ni ihuriro ry’amakoperative ahinga ibigori mu [[Akarere ka Rwamagana|karere ka Rwamagana]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'uburasirazuba]] bw'igihugu cyu [[Rwanda]], rwasuye Uruganda rwa TRISEEDS.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://triseeds.rw/ihuriro-ryamakoperative-ahinga-ibigori-mu-karere-ka-rwamagana-ryasuye-uruganda-rwa-tri-seeds-i-masoro-2/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-21 |archive-date=2024-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821104458/https://triseeds.rw/ihuriro-ryamakoperative-ahinga-ibigori-mu-karere-ka-rwamagana-ryasuye-uruganda-rwa-tri-seeds-i-masoro-2/ |url-status=dead }}</ref>
== Ihuriro ==
Amakoperative ya RWAMACU ni ihuriro ry’amakoperative ahinga ibigori mu karere ka Rwamagana mu pine ni RWAMACU, aho uruganda rwa TRISEEDS Company Ltd ruri i Masoro . Ni uruganda riyobowe n'umuyobozi w’uruganda witwa NDAGANO Jean Claude.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
oxctntzttukz6v7sguhqhw2quproy8q
URUGANDA AGASHINGURACUMU LTD
0
19201
138007
131286
2026-09-16T13:05:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138007
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda''' '''rwa''' '''Agashinguracumu ltd''' ni uruganda rukora ibinyobwa ruherereye mu Karere ka Rwamagana mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'uburasirazuba]] bwu Rwanda, aha ni mu murenge wa Muyumbu rukora ibwo kunywa byinshi ariko byujuje ubuziranenge . <ref name=":0">{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2020/10/12/rwamagana-uruganda-agashinguracumu-ltd-rwiyemeje-kubaha-ibyo-kunywa-byujuje-ubuziranenge/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-22 |archive-date=2024-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822080059/https://igisabo.rw/2020/10/12/rwamagana-uruganda-agashinguracumu-ltd-rwiyemeje-kubaha-ibyo-kunywa-byujuje-ubuziranenge/ |url-status=dead }}</ref>
== Uruganda ==
uruganda Agashinguracumu ltd, uru rero rukaba ari uruganda rwenga inzoga zitandukanye harimo inzoga yitwa Umunara, ikaba ari inzoga y’umwimerere ikozwe mu bitoki kandi itavangiye ikaba ikundwa nabasanzwe bikundira inzoga gakondo, Uru ruganda kandi rwenga inzoga yitwa Mucyurabuhoro, iyi ikaba ari inzoga butunda ifite umwihariko wo guhuza urugwiro ku bayinyweye ariko by’akarusho ikaba ari inzoga itagira ingaruka n’imwe kuko yengwa bakoresheje umutobe n’amasaka gakondo biyihesha umwimerere utanga uburyohe nta gereranywa.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
9tj2ulxdpmy64fjovm8pje7h0v5621a
Uruganda RWANDABEV Ltd
0
19207
138399
131489
2026-09-17T10:21:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138399
wikitext
text/x-wiki
'''uruganda RWANDABEV Ltd''' ni uruganda rusanzwe rutanga ibinyobwa aho rutunganya ikinyobwa kizwi nka Umuneza''',''' Rwenga inzoga y’umwimerere w’iwacu mu rutoki aho rukorera mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]] Umurenge wa Ntarama mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]] bw'igihugu cyu [[Rwanda]] .<ref>{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2022/01/05/rib-yafunze-abantu-batanu-barimo-abakora-nabaranguza-inzoga-yumuneza/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-22 |archive-date=2024-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822131507/https://igisabo.rw/2022/01/05/rib-yafunze-abantu-batanu-barimo-abakora-nabaranguza-inzoga-yumuneza/ |url-status=dead }}</ref>
== Uruganda ==
uruganda RWANDABEV Ltd '''ni''' uru ruganda rwashinzwe mu rwego rwo kwiteza imbere dore ko uwarushinze hari muri gahunda y'igihugu cyacu gishishikariza abantu kwihangira umurimo, kikaba gishyigikiye ibikorerwa mu Rwanda by’akarusho igihugu gishyigikiye iterambere ry’abari n'abategarugori.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
4d9n32tnbmllp0gq15g7it4qq3gyav6
Uruganda Inyemezabahizi Ltd
0
19208
138381
133497
2026-09-17T10:12:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138381
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda Inyemezabahizi Ltd''' ni uruganda rutunganya inzoga zitandukanye zirimo iyitwa Sharama,Dutarame na uruhisho izi nzoga zose ni ubukombe kuko zikundwa cyane kubera umwimerere wazo wo kuba zikorwa mu bitoki byera mu mataba ya Karenge muri [[akarere ka Rwamagana]], [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]] <ref name=":0">{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2020/12/30/dore-inganda-zenga-ibinyobwa-zikoresheje-ibikomoka-mu-rwanda-zishoje-umwaka-wa-2020-zihagaze-neza/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-22 |archive-date=2024-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822133251/https://igisabo.rw/2020/12/30/dore-inganda-zenga-ibinyobwa-zikoresheje-ibikomoka-mu-rwanda-zishoje-umwaka-wa-2020-zihagaze-neza/ |url-status=dead }}</ref>
== Uruganda ==
'''Uruganda Inyemezabahizi Ltd ni''' uru ruganda rukoresha abakozi barenga 80 rukaba rwarashyize imbere umusaruro w’urutoki aho ruwugurira abaturage hirya no hino, byafashije abahaturiye guhindura ubuzima,niyo mpamvu narwo rwashyize ku rutonde rw’inganda ziciriritse zibarizwa mucyaro muri mwaka wa 2020.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
ltagmf8wp8pc86iict8e7u5ywx4paks
Uruganda Akamaro ltd
0
19209
138058
133494
2026-09-17T08:16:44Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138058
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda Akamaro ltd''' ni rumwe mu nganda rubarizwa mu ntara y’iburasirazuba rubona musaruruo uvuye muri imwe mu mirenge ya mu [[Akarere ka Rwamagana|karere ka Rwamagana]] gusa ruherereye ruherereye mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] rukaba rwenga inzoga yitwa Akamaro pineapple wine. Uru ruganda rukaba rwarashinze ndetse ruyoborwa na Bizimungu Ignace.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2020/12/06/made-in-rwanda-inganda-zitunganya-ibinyobwa-bisembuye-zibonye-ibikoresho-bigezweho-zakora-neza-kurushaho/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-22 |archive-date=2024-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822133952/https://igisabo.rw/2020/12/06/made-in-rwanda-inganda-zitunganya-ibinyobwa-bisembuye-zibonye-ibikoresho-bigezweho-zakora-neza-kurushaho/ |url-status=dead }}</ref>
== Uruganda ==
Uruganda Akamaro Ltd ni uru ruganda rukoresha abakozi barenga 60 rukaba rwarashyize imbere umusaruro w’urutoki aho ruwugurira abaturage hirya no hino muri Bugesera, byafashije abahaturiye guhindura ubuzima,niyo mpamvu narwo rwashyize ku rutonde rw’inganda ziciriritse zibarizwa mucyaro muri mwaka wa 2020.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
8iwo33vzlktzb0jqozv384682rndota
Uruganda akezamutima ltd
0
19211
138539
133500
2026-09-17T11:31:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138539
wikitext
text/x-wiki
'''Uruganda akezamutima ltd''' ni rumwe mu nganda rubarizwa mu ntara y’iburasirazuba rubona musaruruo uvuye muri imwe mu mirenge ya mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] gusa ruherereye ruherereye mu uwo murenge mu i[[Intara y'Iburasirazuba|ntara y'uburasirazuba]] bwu [[Rwanda]], rukaba rwenga inzoga yomubwoko butandukanye yitwa wine. Uru ruganda rukaba rwarashinze ndetse . Uruganda Akezamutima Ltd ni uru ruganda rukoresha abakozi barenga rukaba rwarashyize imbere umusaruro w’urutoki aho ruwugurira abaturage hirya no hino muri Bugesera, byafashije abahaturiye guhindura ubuzima,niyo mpamvu narwo rwashyize ku rutonde rw’inganda ziciriritse. <ref>{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2020/12/06/made-in-rwanda-inganda-zitunganya-ibinyobwa-bisembuye-zibonye-ibikoresho-bigezweho-zakora-neza-kurushaho/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-22 |archive-date=2024-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822133952/https://igisabo.rw/2020/12/06/made-in-rwanda-inganda-zitunganya-ibinyobwa-bisembuye-zibonye-ibikoresho-bigezweho-zakora-neza-kurushaho/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
g6o161v201xrzwa585rikotx7byr0af
Amagare muri bugesera
0
19212
138437
117456
2026-09-17T10:40:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138437
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:RW Nyamata (2).jpg|thumb|163x163px|Mubugesera amagare akoreshwa mukworoshya ingendo atwara abantu]]
'''Amagare''' muri [[Akarere ka Bugesera]] mu intara y'iburasirazuba bwu [[Rwanda|Rwanda,]] ubundi kagizwe n’imidugudu 584 harimo 15 idatuwe, kuko harimo itatu iri mu Kagari ka Mazane kimuwemo abantu, hamwe n’indi 12 idatuwe kubera ko iri aharimo kubakwa [[ikibuga cy’indege mpuzamahanga cya Bugesera]].<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/bugesera-abakuru-b-imidugudu-566-bahawe-amagare</ref>
== Amagare ==
[[Dosiye:Africa0703-0314a - Flickr - Dave Proffer.jpg|thumb|148x148px|Bugesera amagare akoreshwa mugutwara ibicuruzwa bitandukanye]]
[[Dosiye:Gukora amagare.jpg|thumb|114x114px|Amagare inyamata]]
amagare ni igikoreho cy'ibabze muri buri rugo, rubarizwa muri bugesera , aho abakuru b’Imidugudu bahawe amagare vuga ko amagare bahawe bari bayakeneye cyane, kubera ko hari igihe byabagoraga kugera aho bahamagawe muri gahunda zitandukanye zijyanye n’akazi kabo, rimwe na rimwe bagacyererwa .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
8bt9x3r471l3ilj0sbkjfeaswjeegy3
Ikibuga cy’umukino w’amagare Gugesera
0
19213
138095
126426
2026-09-17T08:24:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138095
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:2020 Fleche Wallonne - team Israel Start-Up Nation.jpg|thumb|139x139px|Ikibuga cy'amagare]]
'''Ikibuga cy’umukino w’amagare mu Bugesera''' ni ikibuga cyangwa umuhanda w'ikibuga cyamagare ahpo giherereye i Bugesera mu karere ka bugesera mu intara y'iburasirazuba bwu Rwanda, aho cyubatswe ku bufatanye n’ikipe ya Israël Premier Tech cyatashywe ku mugaragaro .<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/imikino-11/amagare/Bugesera-Batashye-ikibuga-cy-umukino-w-amagare-kizakurikirwa-n-ishuri-ry-uwo-mukino</ref>
== ikibuga ==
Ikibuga cy’umukino w’amagare mu Bugesera ni ikibuga cyubatswe mu rwego rw’ubufatanye busanzwe hagati y’ikipe y’umukino w’amagare ya Israel Premier Tech na karere ka Bugesera witwa Women Cycling Team, aho iyi kipe yo muri Isirayeli yabubakiye ikibuga gikinirwamo umukino w’amagare kizwi nka Pump Track. Arinaho bateganya kubaka ishuri ry’umukino w’amagare hano mu karere ka Bugesera, iri shuri rizahuriza hamwe abana bafite impano baturutse mu gihugu . <ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
idmfg8celmtxlo89ij09bzc78pqx8xr
Isoko rya Musenyi
0
19220
138366
117396
2026-09-17T10:02:36Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138366
wikitext
text/x-wiki
'''Isoko rya Musenyi''' ni rimwe mu isoko rikuru ribarizwa cyangwa riri mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'uburasirazuba]] bwu [[Rwanda]], aho riherereye mu murenge wa Musenyi . Isoko rya Musenyi ni rimwe mu masoko ry'eguruwe abashoramari bafatanyije n’ubuyobozi bushya bw'akarere aho rigomba kubakwa kijyambere, nk’uko amasoko amwe agezweho hirya no hino mu gihugu .<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/umutekano/article/bugesera-ubuhanuzi-bwatumye-yica-abamureze-ari-impfubyi</ref>
== Musenyi ==
Isoko rya Musenyi ni isoko ryahawe abantu bashaka gucuruza bigendanye n'ubushobozi bwa muntu afite, guhabwa ikibaza ngo uhacururize bisaba gusaba ikibaza uzakoreramo , aha twasinyanye amasezerano y’amezi atatu y’igerageza ngo tubanze turebe uko bigenda, nyuma yaho tuzareba igishobora gukorwa bitewe n’uko tuzaba tubona bimeze. Abavuga ko tubaha ibibanza bito, umuntu afata ahangana n’ubushobozi afite ndetse n’ingano y’ibyo acuruza, ushaka metero imwe ni yo afata ariko hari n’abafata esheshatu .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
p1uuuul9srs2kahpbou8mx3jsy30d8u
Abahinzi mu kirwa cya Mazane
0
19228
138331
117449
2026-09-17T09:48:23Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138331
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Honey Island Swamp Tour, Louisiana USA, 18 September 2018 - 34.jpg|thumb|184x184px|Igishanga kiri kukirwa cya mazane ibugesera gikorerwamo ubuhinzi]]
'''Abahinzi mu kirwa cya Mazane''' ni abahinzi ba banyarwanda babarizwa mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] mu intara y'[[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]] bwu [[Rwanda]], mu kirwa cya Mazane, aho bahinga mu kirwa cya Mazane bagiye gufashwa kubyaza umusaruro ubutaka bimuweho. irwa cya Mazane giherereye mu majyepfo y’Akarere ka Bugesera mu Murenge wa Rweru mu kiyaga cya Rweru kiri hagati y’Igihugu cy’u Burundi n’u Rwanda.<ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-abahinga-mu-kirwa-cya-mazane-bagiye-gufashwa-kubyaza-umusaruro-ubutaka-bimuweho/</ref>
== Mazane ==
[[Dosiye:Lac aux oiseaux.jpg|thumb|172x172px|Ifoto igaragaza ikirwa cya mazane gikorerwaho ubuhinzi ]]
[[Dosiye:Planting trees - Solomon Islands - 1.jpg|thumb|159x159px|Abahinzi batera ibiti kukirwa cya mazane]]
Abahinzi bo kukirwa cya Mazane ni ikirwa cya Mazane kimuwemo imiryango 296 igizwe n’abaturage 1,864 aho y'atujwe mu Mudugudu w’icyitegererezo wa Rweru mu rwego rwo gufasha abaturage baho kubegereza ibikorwaremezo. Igikorwa byo kwimura aba baturage byasojwe muri 2016. aba baturage bavugako Icya mbere dushimira Leta yacu ni uburyo badukuye muri iki kirwa tugatuzwa ahantu dushobora kubona ibikorwaremezo, tukegerezwa amashuri, amavuriro, amashanyarazi ndetse tugaturana n’abandi baturage. Ubu rero twongeye kunezezwa n’uko ubuyobozi buri kudufasha kubyaza umusaruro igishanga twahoze dukoresha kiri muri iki kirwa.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
a6y36r3zd0m4drx9huximq2dswrajqt
Igishushanyombonera muri Rwamagana
0
19235
138529
117424
2026-09-17T11:30:56Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138529
wikitext
text/x-wiki
'''Igishushanyombonera muri Rwamagana''' ni igishushanyo cyemejwe n'inama y’abaminisitiri yemeje iteka rya Minisitiri rishyiraho ibishushanyo mbonera by’imikoreshereze n’imitunganyirize by’ubutaka mu turere twa Gakenke, Kirehe, Musanze, Ngoma, Nyaruguru, Rubavu, Rulindo na Rwamagana. Ni igishushanyo aho abaturage bo mu [[Akarere ka Rwamagana|Karere ka Rwamagana]] barasabwa gukoresha neza ubutaka babukoresha icyo bwagenewe kugira ngo bakomeze kubahiriza imikoreshereze myiza y’[[ubutaka]] .<ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-ubuyobozi-bwasobanuye-icyo-abaturage-basabwa-nyuma-yo-kwemezwa-kwigishushanyombonera/</ref>
== Igishushanyo mbonera ==
Igishushanyo mbonera muri Rwamagana aha niho bimwe mu bikubiye muri iki gishushanyo mbonera cy’imikoreshereze n’imitunganyirize y’ubutaka muri Rwamagana harimo ko hejuru ya 50% y’ubutaka bwose bw’akarere bugenewe ubuhinzi ni ukuvuga ko kugeza mu mwaka wa 2035 ubuso buhingwa bugomba kuba ari hegitari hafi ibihumbi 35 ( 34,969.12 bingana na 51.38% ) . Naho ubuso buteyeho amashyamba bugomba kuba buri kuri hegitari ibihumbi 8 (8,541.87 bingana 12.55% ) , Icyanya cyahariwe inganda cyo gifite hegitari 48, imiturire y’icyaro iri ku buso bwa hegitari ibihumbi 7(7,123.53 bingana 10.47%); naho ubutaka bwahariwe imihanda bufite ubuso bwa hegitari ibihumbi 4 (4176.60 bingana na 6.14%) .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
5ds1x3b4cslc18gb9jhs9kmhpx8xpjn
JADF muri Rwamagana
0
19237
138382
130260
2026-09-17T10:12:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138382
wikitext
text/x-wiki
'''JADF muri Rwamagana''' ni abagize ihuriro ry’abafatanyabikorwa mu iterambere ry’[[Akarere ka Rwamagana]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'uburasirazuba]] bwu [[Rwanda]], aho abagize JADF bishimiye ko ubufatanye bwabo n’Akarere bwatumye bubakira inzu umukecuru warokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 utagiraga aho kuba .<ref name=":0">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-abagize-jadf-bashyikirije-inzu-umukecuru-warokotse-jenoside/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-23 |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524212011/https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-abagize-jadf-bashyikirije-inzu-umukecuru-warokotse-jenoside/ |url-status=dead }}</ref>
== JADF ==
JADF muri Rwamagana Uretse inzu yubakiwe ikiraro cy’inka ndetse n’ikigega cy’amazi ibi byose bikaba bifite agaciro ka miliyoni zirenga 10,5 Frw, aha ihuriro rya JADF yatanze umusanzu , ndetse umuyobozi wa JADF ya Rwamagana, Uwayezu Valens yemeza ko iki gikorwa kitagoranye kuko habayeho ubufatanye bw’inzego zose n’Akarere , iki gikorwa ni ikimenyetso kigaragaza itandukaniro ry’ubunyarwanda, ubu nibwo budasa bw’ubunyarwanda kuko iyi nzu mubona ntabwo yigeze ituvuna kuko buri wese yazanye umusanzu we.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
7fu4uwil0o7q9z6vko03okghblxrebd
Abahinzi mu gishanga cya Mwulire
0
19253
138300
130155
2026-09-17T09:26:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138300
wikitext
text/x-wiki
'''Abahinzi bo mugishanga cya Mwulire''' ni abahinzi bakoresha igishanga cya Mwulire aha niho bahera basaba ubuyobozi bw’Akarere ka Rwamagana mu intara y'Iburasirazuba bw'u Rwanda, aha ni mumurenge wa Mwulire arinaho bakorera ubwo buhinzi, nihaho bahura n'ikibazo cy’ubutaka bagiye babwirwa ko bugiye guhabwa rwiyemezamirimo uzahacukura umucanga.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/abaturage-mu-gishanga-mwulire-barinubira-rwiyemezamirimo-ushaka-kuhabakura-akahacukura-umucanga/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-26 |archive-date=2023-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401164941/https://muhaziyacu.rw/amakuru/abaturage-mu-gishanga-mwulire-barinubira-rwiyemezamirimo-ushaka-kuhabakura-akahacukura-umucanga/ |url-status=dead }}</ref>
== Igishanga ==
Igishanga cya Mwulire ni igishanga cya Mwulire gifite ubuso bwa hegitari esheshatu, nta gihingwa cyatoranyijwe bahingamo kuko buri wese yihingiramo ibyo ashatse; hari abahingamo ibigori, imboga, imbuto, soya, ibishyimbo, ibisheke n’ibindi, Inama tubagira n'ukwishyira hamwe bagakora koperative, natwe tukabafasha dufite ba agoronome mu gukora imishinga y’ubuhinzi neza, noneho bakadusaba uburenganzira n’aho bakorera, kandi n’ubusanzwe barahafite. Bazakomeza tuzabaha hahandi bari basanganywe .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
guekzvx85uidkaos1q9na6ndrag1nt9
Ubuhinzi bw'ibirayi
0
19254
137887
136446
2026-09-16T12:44:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137887
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Parcelle de production de la pomme de terre 3000 22.jpg|thumb|295x295px]]
Igihingwa k'ibirayi ubusanzwe cyageze mu [[Rwanda]] mu gihe cy'abadage mu kinyejena cya 20 aho abanyarwanda babuze izina babyita bakabyita ibirayi bitewe nuko babonaga byarazanywe n'abanya burayi.
== Ubuhinzi ==
iIbirayi ni kimwe mu bihingwa ngandurarugo bitunze umubare mwinshi w'abanyarwanda ndetse no mwisi muri rusange yaba mu kubirya cyangwa se kubishiramo imari muri mu rwego rwo gucuruza <ref>https://igihe.com/ubukungu/article/mabondo-ngunda-kinigi-na-kuruseke-ibidasanzwe-ku-ituburwa-ry-imbuto-z-ibirayi</ref> Imibare ya minisitiri y'ubuhinzi n'ubworozi mu [[Rwanda]] igaragaza ko umusaruro w'ibirayi wiyongereye uva kuri toni 2 240 00 ugera toni Miliyoni 12 . Ubuso buhingwamo ibirayi bwavuye kuri hegitari ibihumbi 130 bugera kuri hegitari 400. Ibirayi ni cyo gihingwa cya kabiri mu bitera imbaraga abanyarwanda barya ku bwinshi, inyuma y'imyumbati. <ref>https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/mu-rwanda-hagiye-kugeragerezwa-imbuto-y-ibirayi-itazakenera-guterwa-umuti</ref> Uko imyaka ishira indi igataha, ikoranabuhanga rigatera imbere n'ibihe ikabaho,ubuhinzi nabwo bukenera amavugurura ahanini ashingiye ku kongera umusaruro. Ni mururwo rwego n'imbuto z'ibirayi zigenda zituburwa binyuze mu bushakashatsi Butandukanye.
== Gutubura imbuto y'ibirayi ==
Ubwoko bumwe bw'ibirayi bw'akuwe muri Peru bumaze igihe kinini mu Rwanda bugenda busaza abashakashatsi nabo ku birayi nabo bagenda bavumbura ubundi bushya binyuze mu gutubura imbuto, umushyakashatsi yatangaje ko imbuto y'ibirayi ituburwa hifashishijwe uburyo bwo kubangurira aho hashakwa icyororo cy'ikigabo n'icyi kigore bigahuzwa.<ref>https://igihe.com/ubukungu/article/mabondo-ngunda-kinigi-na-kuruseke-ibidasanzwe-ku-ituburwa-ry-imbuto-z-ibirayi</ref> Iyo babihuje binyuze mu ndabo havukamo umurama. Hakabonekamo umurama usa n'uwinyanya noneho kakawutera ukavamo ingemwe <ref>https://web.archive.org/web/20220811055804/https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/mu-rwanda-hagiye-kugeragerezwa-imbuto-y-ibirayi-itazakenera-guterwa-umuti</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
maior0lk3eubm5bo06unk4aofkznmbx
Umukozi w’indashyikirwa muri Bugesera
0
19257
137922
130736
2026-09-16T12:51:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137922
wikitext
text/x-wiki
'''Umukozi w'indashyikirwa muri Bugesera''' Bugesera ni umukozi w'uhiga abandi mugukora neza cyangwa se mu kwesa imigiho muri [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]] kose, mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'uburasirazuba]] bwu [[Rwanda]], aho hari abakozi abakozi batatu babaye indashyikirwa mu Karere ndetse sibyo gusa kuko aho hose barimo uwahembwe ibihumbi 400 by'amafaranga yu Rwanda .<ref name=":0">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-menya-abakozi-batatu-babaye-indashyikirwa-mu-karere-barimo-uwahembwe-ibihumbi-400-frw/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-26 |archive-date=2024-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611134121/https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-menya-abakozi-batatu-babaye-indashyikirwa-mu-karere-barimo-uwahembwe-ibihumbi-400-frw/ |url-status=dead }}</ref>
== Uwahebwe ==
Umukozi w'indashyikirwa muri Bugesera yabaye umukozi w'[[umugore]] witwa Irankunda Marie Goreth akaba ari umugore ufite mu shingano ushimwe Irangamimerere na Notariya mu Murenge wa Mayange, yahawe igihembwo cy’umukozi wahize abandi mu Karere ka Bugesera mu mwaka wa 2023-2024, ndetse sibyo gusa kuko yahawe ndetse n' icyemezo cy’ishimwe cy’umukozi .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
fzdkxjg4muabnialilky5bnt49fyfas
Igihembwe cy’ihinga i Rwamagana
0
19261
138171
117483
2026-09-17T08:43:58Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138171
wikitext
text/x-wiki
'''[[Akarere ka Rwamagana]]''' mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'uburasirazuba]] bwu [[Rwanda]] hari abaturage aho barasabwa guhinga bigezweho bakava ku bya gakondo, abahinzi nabo bavuga ko bamenye akamaro ko guhingira hamwe ku buryo bugezweho . Igihembwe cy’ihinga mu Karere ka Rwamagana, nko mu gishanga kiri ahitwa ku matafari hagati y’imirenge ya Musha na Gahengeri, ahazahingwa ibigori ku buso bwa hegitari 15 hakorera koperative ya Twitezimbere Musha, abahinzi basabwe kurushaho kubyaza umusaruro amahirwe ari mu buhinzi, bava mu buhinzi gakondo bajya mu buhinzi bugezweho .<ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-igihembwe-2021a/</ref>
== Igihembwe ==
Mu karere ka rwamagana mu intara y'uburasirazuba bwu Rwanda, aha rero niho dutangije igihembwe cy’ihinga dusa nk’aho twatinze kuko imvura yatinze kugwa, icyo tubasaba ni uguhinga vuba vuba, ikindi tubasaba ni uguhinga igihingwa kimwe kugirango tujye tubona ibidutunga bihagije, Koperative Twitezimbere Musha igizwe n’abanyamuryango 137 bibumbiye mu matsinda atandukanye, aho bahinga ibigori n’ibishyimbo ku buso bwa hegitari 15.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
qcwebla80p49hrleb59lt9xxdv8sp0s
Koperative Twitezimbere Musha
0
19262
137974
117484
2026-09-16T13:01:33Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137974
wikitext
text/x-wiki
'''Koperative Twitezimbere Musha''' iyi ni koperative aho igizwe n’abanyamuryango 137 bibumbiye mu matsinda atandukanye, aho bahinga ibigori n’ibishyimbo ku buso bwa hegitari 15. Iyi koperative Twitezimbere Musha ibarizwa mu murenge wa Musha mu [[Akarere ka Rwamagana|karere ka Rwamagana]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]] bwu [[Rwanda]] .<ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/amakuru/rwamagana-igihembwe-2021a/</ref>
== Igishanga ==
Igishanga cya matafari aho koperative twitezimbere Musha bahingagamo, ibijumba, amateke, amashu, beterave, intoryi n’ibindi; ngo ibi byose byabatwaraga imbaraga nyinshi nyamara umusaruro uvuyemo ntube ari mwinshi nk’uko byemezwa na Kubwimana Felecien wahinze ibigori akuramo amafaranga ibihumbi 60 nyamara ngo muri uwo murima umwe yahahingaga beterave n’intoryi akabikuramo amafaranga atarenga ibihumbi 30.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
q7zj5ufqyk8scif4slh0pxjhzf2spz1
Imyitwarire y'imiryango mu Bugesera
0
19265
138530
117487
2026-09-17T11:31:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138530
wikitext
text/x-wiki
'''Imiryango yo mu bugesera''' ibayeho nkuko indiyose ibayeho hirya no hino mu gihugu haba abagabo ,abagore, abakobwa, abahungu , ba nyirakuru cyangwa se ba sekuru , burya ahari abantu ntihabura uruntu runtu rero hajya haboneka ibibazo nkahandi hose niyo mpamvu mu karere ka bugesera haboneka inamaz'ihariye zirebana no guhangana nicyo kibazo cya'abana mu miiryango.<ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/amakuru/umuryango/bugesera-amakimbirane-mu-miryango-yagaragajwe-nkintandaro-yimyitwarire-mibi-ku-mwana/</ref>
== Ikibazo ==
Imiryuango mu Bugesera ibonako rimwe na rimwe hari ababonako kwangirika kw’abana, hari ababyeyi babigiramo uruhare, nk’umubyeyi ntiyite ku mwana nawe akaba tereriyo, cyane cyane nka ba babyeyi bakunda kwibera mu kabari, Inshuro nyishi kandi bituruka ku miryango ibana nabi n’amakimbirane mu muryango, ugasanga rero ibyo bintu byica abana mu bwonko, Hasanzwe hariho gahunda ziharanira uburenganzira bw’umwana, ariko iyo abantu bavuze ngo dukore ubukangurambaga, ni ukugira ngo ibyo bintu bihabwe umwihariko kurusha ibindi byose dukora buri munsi. Abantu bongere babyumve, uwutari uzi ubwo burenganzira bw’umwana yongere abwumve.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
5w0k4j0ydg1qzmh6rd3m588atf55ucu
Umushinga BAHO NEZA mu Bugesera
0
19278
138260
130738
2026-09-17T09:22:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138260
wikitext
text/x-wiki
'''Umushinga Baho Neza mu Bugesera''' watangijwe ku ya 06 kamena 2022 umushinga ushingiye ku buzima bwo mu mutwe ukaba ushingiye ku muryango Imbuto Foundation watangije ibikorwa byo kwegera abaturage mu kubaha serivisi z’ubuvuzi bwo mu mutwe hifashishijwe ivuriro ryimukanwa .<ref name=":0">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-umushinga-baho-neza-wegereje-abaturage-serivisi-zubuzima-bwo-mu-mutwe/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-28 |archive-date=2022-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608131012/https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-umushinga-baho-neza-wegereje-abaturage-serivisi-zubuzima-bwo-mu-mutwe/ |url-status=dead }}</ref>
== Umushinga ==
Umushinga wa Baho Neza mu bugesera ukorera mu mudugudu w’Icyitegererezo mu kagari ka ,wo mu Murenge wa Rweru mu [[Akarere ka Bugesera|Karere ka Bugesera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]] bwu [[Rwanda]] uhakorera kuva kuya 0 kamena 2022, RBC bwerekanye ko indwara zo mu mutwe ari nyinshi ariko mu Rwanda iziganje ari agahinda gakabije kihariye 11.9%, iy’umuhangayiko yihariye 8.6%. <ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
4m9gqr0e9d4xcmjvd6w69rr31mvbawc
Isoko rya Shyara mu Bugesera
0
19279
138561
117516
2026-09-17T11:35:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138561
wikitext
text/x-wiki
'''Isoko rya Shyara mu Bugesera''' ni isoko rya riremwa n'abantu ba baturage bo mu Murenge wa shyara uherereye mu Karere ka Bugesera mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]] mu [[Rwanda]], aha niho hari isoko bagurira bakanagurishirizamo umusaruro cyangwa umusaruro w'amatungo batunze harimo ukomoka ukomoka ku buhinzi ndetse n’ibindi bicuruzwa bitandukanye ngo kuko bakora urugendo rurerure barema andi masoko ari kure yabo.<ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-abatuye-mu-murenge-wa-shyara-babangamiwe-no-kutagira-isoko/</ref>
== Umurenge ==
UIsiko rya shyara riri rero murenge wa Shyara uherereye mu burengerazuba bw’[[Akarere ka Bugesera]] aho gahana imbibi n’Akarere ka Nyanza, Ruhango na Muhanga bakagabanywa n’umugezi w’Akanyaru , soko byazamura ubukungu bw’abaturage bo muri Shyara kuko twagira isanteri ishyushye ndetse n’indi mirenge ya Nyarugenge na Musenyi abaturage baho bajya baza guhahira hano kuko tuba dufite umusaruro mwinshi .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
rdkt0lgq2igzhrlhak1mvgnzjo752bk
Rwamagana Satellite city
0
19296
138096
117571
2026-09-17T08:24:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138096
wikitext
text/x-wiki
'''Umujyi wa Rwamagana''' ubarizwa mu [[Akarere ka Rwamagana|karere ka Rwamagana]] aho ugizwe ugizwe n’utugari aho tugiye dutandukanye two mu mirenge ine muri 14 igize akarere ka Rwamagana, aha twavuga nka Kigabiro, Muhazi, Gishari na Mwulire.<ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/amakuru/politiki/satellite-rwamagana-umujyi-kigali-yagukiramo/</ref>
== Rwamagana ==
akarere ka Rwamagana nikamwe mu karere kari muri Satellite City mu Rwanda , aho ari umugi wunganira umurwa mu ku wa Kigali, rero Rwamagana ni kamwe mu turere dufite imijyi ifitweho gahunda yihariye igamije kuyiteza imbere kubera kwegerana n’Umujyi wa Kigali, mu rwego rwo kugabanya umubare w’abaturage baharenga bajya gushaka ubuzima muri Kigali, Bitandukanye n’imijyi itandatu isanzweho yunganira Umujyi wa Kigali yitwa secondary cities .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwamagana]]
qp8bob5a1fhiy6d8pnbo9bxfw3grmub
Isoko ry'ihene i Ntarama
0
19303
138332
117582
2026-09-17T09:48:29Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138332
wikitext
text/x-wiki
'''Isoko ry'ihene i Ntarama''' ni isoko ryihariye rya [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] mu intara y'iburasirazuba bw'igihugu cyu Rwanda, aho niho habarurwa abana bafite imirire mibi bari mu ibara ry’umuhondo 108 ndetse n’abari mu ibara ritukura 9 bakaba bagikomeje gukurikiranwa no kwitabwaho mu buryo bwihariye kugira ngo nabo bagire ubuzima bwiza, Imibare itangwa n’ishami ry’ubuzima mu Karere ka Bugesera, igaragaza ko ubu igipimo cy’igwingira mu bana bato kiri kuri 22 % kivuye kuri 29 %.<ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/bugesera-abari-barwaje-imirire-mibi-bahawe-impamba-izatuma-batongera-kuyirwaza/</ref>
== Isoko ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
apogqo6of9d4apjwhdyrf8sb2id83qu
Roba industries Ltd
0
19308
138172
117587
2026-09-17T08:44:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138172
wikitext
text/x-wiki
'''Roba industries Ltd''' ni itsinda ryamasosiyete ya Roba ni ihuriro ryibanda ku gukora ibicuruzwa byinshi byimbere mu gihugu n’inganda - Amavuta yo guteka ya Premium, Isabune yo kumesa, Plastike, Ibicuruzwa by’isuku, Imicungire y’ibicuruzwa no gutanga amasoko, Gutezimbere imitungo itimukanwa hamwe n’urusobe muri Afurika yo munsi y’ubutayu bwa Sahara .<ref name=":0">https://amarebe.com/accountant-at-roba-industries-ltd-kigali-deadline-10-08-2023/</ref>
== Uruganda ==
Uruganda rwa Roba industries Ltd ni uruganda rubarizwa mu mudugudu wa kanzenze, akagari ka Kanzenze umurenge wa Ntarama [[akarere ka Bugesera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]] bwu [[Rwanda]] , ni uruganda rukora ibintu itandukanye by'isuku bitandukanye .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
8sr2e9g4v01wfbwk9rytf00804osl07
Njanga Greens
0
19311
138317
117590
2026-09-17T09:42:39Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138317
wikitext
text/x-wiki
'''Njanga Greens''' cyangwa se ni amazu y’ubuhinzi ya Njenga na sisitemu zo kuhira byubakishwa ibikoresho bituruka mu karere, aho yatangiye gukorera mu Rwanda kuya 14 Mata 2023 aho bifite ireme, biramba kandi kugiciro cyiza. Dushushanya tukanubaka umushinga ujyanye n’ibyifuzo by’ubuhinzi bwanyu. Uburambe bw’imyaka 15 dufite butwemerera guhesha agaciro ibikorwa byacu mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka BUgesere]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]] bw'igihugu cyu [[Rwanda]] . <ref name=":0">https://www.njengagreens.com/</ref>
== Ikigo ==
Njanga Greens yatangijwe na nyakubahwa minisitiri w’ubuhinzi, Dr. Ildephonse Musafiri n'abandi ba nyacyubahiro bagize Minisiteri y'Ubuhinzi, RAB, Akarere ka Bugesera, n'Umurenge wacu n'Akagari basuye aho dukorera ibikorwa byacu byubuhinzi . Twagize ibiganiro byinshi bishimishije kandi twashimiwe gukoresha uburyo bugezweho mu buhinzi .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
fmetrk0jrh9a1z7xw27ds4tc56l1f9k
Hotel la palisse nyamata
0
19312
138230
117591
2026-09-17T09:17:52Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138230
wikitext
text/x-wiki
'''Hotel la palisse nyamata''' ni Hoteri iherereye mu Kagari ka Nyamata mu mujyi w' u [[Nyamata|Murenge wa Nyamata]], [[akarere ka Bugesera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|ntara y'Uburasirazuba]] bw'u [[Rwanda]]. <ref name=":0">https://www.lapalissehotels.co.rw/</ref>
== Servisi ==
Hoteri itanga serivisi ku bakiriya bifuza kurara, kwakira ubukwe, pisine, masage, ifunguro na resitora, siporo gym, n'ibyumba by'inama.<ref name=":0" /><ref>https://www.tripadvisor.com/Hotel_Review-g293829-d8441759-Reviews-La_Palisse_Hotels-Kigali_Kigali_Province.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
g3wg5e5l4th377ygzyjl5x7h99gdkg5
Umujyi wa Muhanga
0
19318
138173
117598
2026-09-17T08:44:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138173
wikitext
text/x-wiki
'''Umujyi wa Muhanga''' ni umujyi uri mu [[Akarere ka Muhanga|karere ka Muhanga]] mu intaara y'amajyepfo y'igihugu cyu Rwanda kandi ufite inyubako inyubako ndende harimo iniverisite, aho bategera imidoka muri gare , unzu zikomeye hirya nohino muri muhanga, ni umwe mu mijyi yunganira kigali ndetse ikaba ari umwe mu mijyi iri muri satellite city mu hose mu gihugu cyu Rwanda .<ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/politiki/iterambere-ryumujyi-wa-rwamagana-rizahuzwa-rite-nubutaka-bwera-bukomeje-gutuzwaho-abantu/</ref>
== Inyubako ==
umujyi wa muhanga ugizwe ninyubako zidasanzwe ziwugize zitari iz’abikorera ku giti cyabo gusa , ahubwo ari iza Leta; harimo nk’inyubako ya Banki Nkuru y’u Rwanda BNR, ishami ry’Iburasirazuba, iya RSSB ndetse n’inyubako irimo ibiro by’[[Intara y'amajyepfo|Intara y’amajyepheo]] n’Akarere ka Muhanga ndetse n'abaturage bahatuye , ni umujyi ugaragaza umuvuduko w’iterambere nk’uwo wahoranye mu bihe byashize .<ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/politiki/iterambere-ryumujyi-wa-rwamagana-rizahuzwa-rite-nubutaka-bwera-bukomeje-gutuzwaho-abantu/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Muhanga]]
seur3y6ys90xsjd7m73dj6vyvd8u049
Umujyi wa Nyamata
0
19320
138028
117604
2026-09-17T08:13:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138028
wikitext
text/x-wiki
'''Umujyi wa Nyamata''' ni umujyi uherereye mu karere ka bugesera mu intara y'iburasirazuaba bwu Rwanda kandi ufite inyubako inyubako ndende zidasanzwe ziwugize zitari iz’abikorera ku giti cyabo gusa , ahubwo ari iza Leta; harimo nk’inyubako ya Banki ya baturage, ishami ry’Iburasirazuba, iya MTN Rwanda ndetse n’inyubako izitanduksnye harimo ibiro by[[Intara y'Iburasirazuba|’Intara y’Iburasirazuba]] n’[[Akarere ka Bugesera]] ndetse n'abaturage bahatuye , ni umujyi ugaragaza umuvuduko w’iterambere nk’uwo wahoranye mu bihe byashize .<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/umujyi-wa-nyamata-muri-itatu-yunganira-kigali-bivuze-byinshi-ku-iterambere-ry-ubukungu-mayor-mutabazi</ref>
== Nyamata ==
Umujyi wa Nyamata ni umwe mu mijyi ufite icyerekezo bijyanye n’iterambere ry’imujyi wa mu Rwanda hari ibikivugwa nk’ibyiterambere, aha havugwamo isoko rya Nymata , amahoteli n’amaresitora, amaguriro rusange manini azwi nka mall .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
bmxy1cpsp35v38mdnelpk9fruj99mcg
Ishuri rya Nelson Mandera TVET School
0
19321
137975
117605
2026-09-16T13:01:39Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137975
wikitext
text/x-wiki
'''Ishuri rya Nelson Mandera TVET School''' ni ishuri ry'isumbuye ribarizwa mu mashuri ari ari tekinike miu [[Rwanda]], riri ryo mu Murenge wa Ntarama .<ref name=":0">https://muhaziyacu.rw/amakuru/uburezi/bugesera-minisitiri-uwamariya-yasuye-ibigo-byamashuri-mu-kugenzura-ireme-ryuburezi/</ref>
== serivisi ==
Ishuri rya Nelson Mandera TVET School riherereye mu urenge wa Ntarama mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka bugesera]] mu inta y'iburasirazuba bwu Rwanda, hari amasomo yu bwubatsi, amashanyarazi nibindi.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
hp7xigqg32b35bupkrz0unynmzd26vj
G.S ya Rilima
0
19328
137956
117618
2026-09-16T12:58:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137956
wikitext
text/x-wiki
'''G.S ya Rilima''' bivuze Groupe scolaire de Rilima, ni ikigo cya shinzwe kuva ryashingwa muri 1973, ni ikigo giherere mu murenge wa Rilima mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]] mu [[Intara y'Iburasirazuba|intara y'iburasirazuba]] bwu [[Rwanda]] . <ref name=":0">https://igisabo.rw/2023/07/03/bugesera-garasiyani-papa-sava-yasekeje-abo-bahuriye-hamwe-mu-ihuriro-ryabize-g-s-ya-rilima/</ref>
== serivisi ==
G.S ya Rilima ni ikigo cyizeho abahanzi cyangwa se abantu bagiye batandukanye banzi nk'Umuhanzi w’umunyarwenya Garasiyani Niyitegeka uzwi nka Papa Sava, Sekaganda na Seburikoko ndetse harimo n'umugabo nka [[Gasore Serge]] ''.''<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Bugesera]]
i8bcu6zoqrbsdcu33y4jpepc3snmi11
Isoko rya Mwulire
0
19333
137976
127134
2026-09-16T13:01:44Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137976
wikitext
text/x-wiki
Isoko riherereye mukarere ka [[Rwamagana]] umurenge wa Mwurile mukagari ka Ntunga Hashize umwaka rifunguwe ryatashywe kumugaragaro kuwa 23 kamena 2023, kubufatanye na visi mayor Karangwa Umutoni, Iri soko ririmo ibicuruzwa bitandukanye haba ibituruka mubuhinzi n'ibituruka mubworozi.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/rwamagana-baretse-guca-inshuro-nyuma-yo-gufashwa-n-umuryango-better-world-rwanda</ref><ref>https://x.com/RwamaganaDistr/status/1671456586944872448</ref>
== Andi makuru wamenya kwisoko rya mwulire ==
Better World Rwanda ni umushinga utegamiye kuri Leta ufasha abagore bacitse kw'icumu kwiteza imbere bakava mubwigunge kubufatanye na COICA bishyize hamwe bategura umushinga witwa Ultra Poor Graduation Project for Women Headed Household’s wogukomeza gufasha abo bagore bacitse kwicumu kwiteza imbere ndetse nokuva mubwigunge. Bakoze itsinda baryita KORA-WIGIRE.<ref name=":0" /> Iryo tsinda KORA-WIGIRE ribafasha kwigirira icyizere,rikabigisha kuzigama,kwiga guhinga neza,rikabaha n'amatungo,gukodesherezwa imirima ndetse nokubona inyongera musaruro. Kubufatanye n'ubuyobozi bwa [[Rwamagana]] babashyiriyeho isoko rya Mwulire kuko bari bamaze kwihaza mubiribwa bageze kurwego rwogusagurira amasoko.<ref name=":0" />
Umuhuzabikorwa w'umushinga KORA-WIGIRE muri Better World Rwanda, Antoine Kimenyi avugako ababyeyi 287 (81 bo mu murenge wa Munyiginya na 206 bo mu Murenge wa Mwulire) bari abakene bo mu cyiciro cya mbere n'icya akabiri by'ubudehe ariko ubu ngo bashoboye kwikura mubukene bukabije , binyuze mugukomeza korora, guhinga neza no kwizigamira.<ref name=":0" />
Kimenyi akomeza agira ati "Muri ikigihe cyose tumaranye kuva mu kwezi kwa werurwe 2021, bashoboye kwizigamira amafaranga y'u [[Rwanda]] angana na miliyoni 27, aho buri mwaka bahura bakagabana amafaranga bizigamye hamwe n'inyungu."<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
plxx9hc69p4ga2qsp6ts4eovyz52aoc
Igishanga cya ruhogo
0
19384
138008
130231
2026-09-16T13:05:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138008
wikitext
text/x-wiki
Igishanga cya ruhogo ni igishanga gihingwamo umuceri mu karere ka [[Rwamagana]]. <ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/abahinga-mu-gishanga-cya-cyaruhogo-bafite-impungenge-zuko-bagurirwa-umusaruro-wabo-ku-mafaranga-macye/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-07 |archive-date=2023-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134552/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/abahinga-mu-gishanga-cya-cyaruhogo-bafite-impungenge-zuko-bagurirwa-umusaruro-wabo-ku-mafaranga-macye/ |url-status=dead }}</ref>Ni igishanga gikora ku Mirenge itatu ariyo Kigabiro,Rubona na Mwulire, gihingwamo umuceri aho abahinzi bahoze bagihingamo kuri hegitari 270 maze Leta y'u Rwanda niy'u Buyapani ibinyujije mu kigega gishinzwe ubutwererane Mpuzamahanga (JICA) bakacyivugurura kuri ubu gihingwamo kuri hegitari 348. Kukivugurura byatwaye miliyari makumyabiri n'imwe y'amafaranga y'u Rwanda (21Million Frw) zashowe mu bikorwa byo kuvugurura ibyuzi bibiri birimo icya cyimpima na Gashara ndetse hakaba haranubatswe ikindi cyuzi gishya cya Bugugu, Hanubatswe umuyoboro ugeza amazi mu mirima. Uwo muyoboro ureshya na kilometero 23,5.<ref name=":0">https://www.igihe.com/ubukungu/article/imishinga-itandatu-iri-guhindura-isura-n-imibereho-y-abatuye-rwamagana</ref> Abahinzi barenga 1200 bagihingamo bavugako umusaruro wabo wikubye hafi kabiri kuko babonaga Toni eshatu kuri hegitari none ubu babona toni hafi esheshatu.<ref name=":0" />
== Andi makuru ==
Icyi gishanga cya ruhogo mbere cyitaravugururwa cyatangaga umusaruro mucye ugereranije nubu cyamaze kuvugurwa. Icyo bita igishanga cya Cyaruhogo ni uk ari izina rimenyerewe, ariko ubusanzwe ni ibishanga bitandukanye , hari icyitwa Gashara, Cyimpima,Bugugu na Cyaruhogo; Ibi byose bihingwamo n'abahinzi 1,174 bibumbiye mu makoperative ane, bafite ibyuzi bihangano 3 ubu byamaze kuguvururwa byitezweho kuzabafasha kuhira ubuso bungana na hegitari 170.<ref>{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/abahinga-mu-gishanga-cya-cyaruhogo-bafite-impungenge-zuko-bagurirwa-umusaruro-wabo-ku-mafaranga-macye/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-07 |archive-date=2023-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419134552/https://muhaziyacu.rw/ubukungu/ubuhinzi-ubworozi/ubuhinzi/abahinga-mu-gishanga-cya-cyaruhogo-bafite-impungenge-zuko-bagurirwa-umusaruro-wabo-ku-mafaranga-macye/ |url-status=dead }}</ref> Icyifuzo cya minisiteri ifite ubuhinzi mu nshingano ni uko kuri hegitari imwe y'ubutaka havamo toni umunani z'umuceri, ibi ngo bizatuma n'amafaranga umuhinzi azabona aziyongera kuko azaba afite umusaruro mwinshi.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
scvs57lcb4uss3vaab0ojbxzmf5vjyi
Gilbert Ndahayo
0
19433
138400
117884
2026-09-17T10:21:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138400
wikitext
text/x-wiki
'''Ndahiro Gilbert''' ni umukinnyi wa filime ukomoka mu gihugu cyu [[Rwanda]] ariko akaba atuye muri Leta zunze ubumwe za [[Amerika]], Gilbert akaba akurikirana impamyabumenyi ihanitse mu ishuri rikomeye rya kaminuza rikuru rya Columbia i New York. Ndahayo akaba yarashinze sociyete ya sinema muri 2006 ubwo yabonaga umwanya wo gukora filime ya mbere yitwa Inkovu zo mu minsi yanjye ', ku bufatanye n'Ikigo cya Suwede yabereye mu Rwanda.<ref name=":0">https://www.newtimes.co.rw/article/61089/Leisure/gilbert-ndahayo-takes-his-film-skills-to-another-level</ref>
== Ibindi ==
Ndahiro kandi arimo ashyira hamwe izindi filime ebyiri muri firimi zerekana ikinamico rya kera , nka HBO y'Abanyamerika kugirango bakore filimi zishingiye ku nkuru zo muri Afurika.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Filimi]]
hbqg2m13st1214595o93q2mcqnop4lw
Mahoro Oliver Smith
0
19436
138238
117887
2026-09-17T09:18:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138238
wikitext
text/x-wiki
'''Mahoro Olivier smith''' niyo mazina yiswe n'ababyeyi be ariko nyuma aza kwitwa '''Trezzo Mahoro''' yavutse ku ya 18 Nyakanga 1996 mu [[Rwanda]] nka Oliver Mahoro Smith. Ubu atuye i Vancouver, muri Columbiya y’Ubwongereza,muri [[Amerika|america]]. Trezzo yashishikajwe no gukina muri filimi mu mwaka wa nyuma w'amashuri yisumbuye ku ishuri ryisumbuye rya Templeton. <ref>https://adventuresinbabysittingmovie.fandom.com/wiki/Oliver_M._Smith</ref>
== Ibindi ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Filimi]]
o6v5j6wsvzvudngq77er0gm7q1h19ke
Inyurabwenge
0
19444
138401
117946
2026-09-17T10:21:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138401
wikitext
text/x-wiki
'''INYURABWENGE''': ni [[Kagame Alexis|kagame]] aleubushakashatsi bw'ibitekerezo by'ukuri.<ref>https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/logic</ref>[[Islamu|islam]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
lpnpmrs4wr2sm9t4hhvwxrzxl9hldir
Ringuyeneza Chance Aloys
0
19445
138402
117945
2026-09-17T10:21:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138402
wikitext
text/x-wiki
'''Ringuyeneza Chance Aloys''' azwi ku mazina ya Zakayo yavutse ku ya 1 Kamena 1997 mu gihugu cyu [[Rwanda]]. Ni [[Umukino|umukinnyi]], wa filimi zigiye zitandukanye, aha twavuga filimi uzwi yitwa '''Ubugome bwa Yuda (2021''').<ref>https://www.imdb.com/name/nm16178879/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Filimi]]
snbdkujkxsh89ic5sw2136jea9m24hw
Ibitaro bya Nyabikenke
0
19469
137977
127936
2026-09-16T13:01:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137977
wikitext
text/x-wiki
'''Ibitaro bya Nyabikenke''' ni ibitaro bya [[Akarere ka Muhanga]] mu [[Intara y'amajyepfo|intara ya majyepho]] yu [[Rwanda]], mu karere ka Muhanga, Ubusanzwe ibitaro bya Nyabikenke baykagize abakozi bagera kuri 127, ariko kugeza ubu birakoresha gusa 39, bivuze ko hari serivisi zitaratangwa, kubera kubura abakozi n’ibikoresho bihagije.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/muhanga-abagana-ibitaro-bya-nyabikenke-barifuza-serivisi-y-ububyaza</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/urugendo-rugana-ibitaro-rwageze-ku-minota-20-intambwe-y-u-rwanda-mu-kurinda</ref><ref>{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2024/06/imvugo-ye-niyo-ngiro-imbamutima-zabivuriza-ku-bitaro-bya-nyabikenke/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-26 |archive-date=2024-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926095606/https://umuseke.rw/2024/06/imvugo-ye-niyo-ngiro-imbamutima-zabivuriza-ku-bitaro-bya-nyabikenke/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ibitaro-bya-nyabikenke-umujyi-uvuguruye-n-icyanya-cyahariwe-inganda-mu</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Icyaro]]
0gklpc6d7npcwbbls07ebyplimhndcm
Bright school i Muhanga
0
19475
138276
118063
2026-09-17T09:23:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138276
wikitext
text/x-wiki
'''Bright school i Muhanga''' ni ikigo cy'aazaza ni ishuri ririmo amashuri y' inshuke ndetse n'amashuri abanza , rikaba riherereye mu [[Rwanda]], Akarere ka [[Akarere ka Muhanga|Muhanga]] umurenge wa Nyamabuye mu mugi wako karere mu [[Intara y'amajyepfo|intara y'amajyepho]] y'igihugu , rikaba ari ishuri mpuzamahanga rifite imikoranire n'ibindi bihugu .<ref>https://panorama.rw/muhanga-abanyeshuri-ba-ahazaza-independent-school-bagaragaje-umusaruro-mwiza-mu-bizamini-bya-cambridge/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Icyaro]]
3lf2m7en476j2w1o5j4g7odbjskgzom
Ecole Secondaire Scientifique de Fille de Hamdam B
0
19477
137888
118065
2026-09-16T12:44:55Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137888
wikitext
text/x-wiki
'''Ecole Secondaire Scientifique de Fille de Hamdam B''' ni ikigo cya mashuri , kirimo igeri zigiye zitandukanye giherere mu [[Akarere ka Muhanga|karere ka Muhanga]], mu murenge wa mushishiro, mu [[Intara y'amajyepfo|intara y'amajyepho]], Ecole Secondaire Scientifique de Fille de Hamdam B ikaba yigamo abantushuri kuva ku ishuke, amashuri abanza, hakaza ama somo y'icyiciro rusanye mu yisumbuye , gusa yose akaba yigenga.<ref>https://rw86081-ecole-secondaire-scientifique-des-filles-de-hamdanbunra.contact.page/</ref><ref>https://panorama.rw/muhanga-abanyeshuri-ba-ahazaza-independent-school-bagaragaje-umusaruro-mwiza-mu-bizamini-bya-cambridge/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Icyaro]]
rftqfi4yv7b7vrvzl1nfz36kb9i2mbj
King Salomon Academy Muhanga
0
19478
138187
118066
2026-09-17T08:47:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138187
wikitext
text/x-wiki
'''King Salomon Academy Muhanga''' ni riherere mu [[Akarere ka Muhanga|karere ka Muhanga]], [[Intara y'amajyepfo|intara y'amajyepho]] yu [[Rwanda]], ni shuri riracyakomeza kwaguka uko bwije nuko bukeye kandi ryitwaye neza mu burezi bw' amashuri abanza aho burimwaka riza mumashari atanu ya mbere mugihugu mugutsindisha abana neza mubizamini bya leta bisoza amashuri abanza , ikindi nuko bafite imyigishirize myiza ugereranije nibindi bigo by'amashuri aho bo badashobora kurenza abana 25 mu ishuri rimwe .<ref>https://panorama.rw/muhanga-abanyeshuri-ba-ahazaza-independent-school-bagaragaje-umusaruro-mwiza-mu-bizamini-bya-cambridge/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Icyaro]]
pd6eu8pdnsqnikeuowr3vreiaet2x4t
St Elizabeth Nurse and Midwive Kabgayi
0
19513
138277
118235
2026-09-17T09:23:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138277
wikitext
text/x-wiki
'''St Elizabeth Nurse and Midwive Kabgayi''' ni ikigo cy'amashuri y'isumbuye, ni ikigo cy'igisha abanyushuri by'igisha ubuvuzi n'ububyaza, aho giherere mu karere ka Muhanga mu [[Intara y'amajyepfo|intara y'amajyepho]] yu [[Rwanda]].<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/78535/groupe-scolaire-saint-joseph-kabgayi-ishuri-rizwi-cyane-mu-m-78535.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
lcm8ll2a1iogo17h1bjmxre2iekxnmu
Espoir Primary School
0
19519
138125
118289
2026-09-17T08:32:19Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138125
wikitext
text/x-wiki
'''Espoir Primary School''' , ishuri rya Espoir ni Ishuri ryigenga riri i Kigabiro muri [[akarere ka Rwamagana]] mu [[Intara y'Iburasirazuba]] mu gihugu cyu [[Rwanda]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=nVzZDpnphW4</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Icyaro]]
3436xh2hvq1j8t1h1aiz57noos30jid
Le pigeonnier Nursery and primary adventist school
0
19520
138113
118697
2026-09-17T08:27:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138113
wikitext
text/x-wiki
'''LE PIGEONNIER NURSERY AND PRIMARY ADVENTIST SCHOOL''' ni ishuri, ishuri ni Ishuri ryigenga riri i Kigabiro muri [[akarere ka Rwamagana]] mu [[Intara y'Iburasirazuba]] mu gihugu cyu [[Rwanda]].<ref>{{Cite web |url=https://www.isokorigari.com/rwanda/rwamagana/isokorigari-professional-consultant-specialist-experts/le-pigeonnier-nursery-and-primary-adventist-school/connect |title=Archive copy |access-date=2024-10-07 |archive-date=2024-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007130459/https://www.isokorigari.com/rwanda/rwamagana/isokorigari-professional-consultant-specialist-experts/le-pigeonnier-nursery-and-primary-adventist-school/connect |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Icyaro]]
1657q02xxojo3ii395j4z1z7009u80d
School of Champions
0
19523
138239
118293
2026-09-17T09:18:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138239
wikitext
text/x-wiki
'''School of Champions''' ni ishuri rizwi kandi ryigenga riherereye mu muri [[akarere ka Rwamagana]] mu [[Intara y'Iburasirazuba]] mu gihugu cyu [[Rwanda]] .<ref>https://www.imdb.com/title/tt30513835/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Icyaro]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
5g2py5iynpvj8hpwv8up0healuvz58h
Pascal Duke
0
19526
137867
118303
2026-09-16T12:42:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137867
wikitext
text/x-wiki
Pascal Duke ni umunyarwanda ukora umwuga wo kwandika ibitabo, kwandika ndetse no gutunganya ama filime.<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/ibyo-wamenya-kuri-filime-sacred-love-itegerezanyijwe-amatsiko-mu-rwanda</ref> bimwe mu bihangano bye byamenyekanye cyane harimo filime mbarankuru n'igitabo yahaye izina rya 'Sacred Love' iki gitabo kikaba gicuruzwa ku [https://www.amazon.com/ rubuga rw'Amazon].<ref name=":0" /> iyi filime yayobowe na Dusabimana Israel usanzwe ukora umwuga wo kwandika no kuyobora ama filime, ikaba yitezwe gusohoka mu kwezi kw'Ukuboza 2024.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Abahanzi]]
[[Ikiciro:Abahanzi ba abanyarwanda]]
[[Ikiciro:Abakinnyi ba firime]]
[[Ikiciro:Abagabo]]
32nh1ef7540izhgk7yboo4g6q0wcrcm
Rwamagana Islamic Primary School
0
19531
137908
124175
2026-09-16T12:47:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137908
wikitext
text/x-wiki
'''Rwamagana Islamic Primary School''' ni ishuri ryigenga ry'egamiye ku idini ya isilamu mu Rwanda, rikaba riherereye i Rwamagana ni ishuri rizwi kandi ryigenga riherereye mu muri [[akarere ka Rwamagana]] mu [[Intara y'Iburasirazuba]] mu gihugu cyu [[Rwanda]].<ref>{{Cite web |url=https://blog.mabumbe.com/lycee-islamic-rwamagana-application-courses-contacts-fees/ |title=Archive copy |access-date=2024-10-09 |archive-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009154854/https://blog.mabumbe.com/lycee-islamic-rwamagana-application-courses-contacts-fees/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Icyaro]]
0ewifazylt52n1v2zatfq3cw75fj0eq
Land mark junior schools
0
19532
138318
118311
2026-09-17T09:42:46Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138318
wikitext
text/x-wiki
'''Land mark junior schools''' ni ishuri ry'igenga riherereye muri Rwamagana, ni ishuri ry'abana b'ishuke hamwe n'amashuri abanza, ni ishuri rizwi kandi ryigenga riherereye mu muri [[akarere ka Rwamagana]] mu [[Intara y'Iburasirazuba]] mu gihugu cyu [[Rwanda]].<ref>https://www.youtube.com/@LandmarkJuniorSchoolSeeta</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Icyaro]]
k8ys7a6y9sfnlvr3t3q74u71k812x3o
G S Rwamagana A
0
19534
138383
118313
2026-09-17T10:12:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138383
wikitext
text/x-wiki
'''G.S Rwamagana A Groupe scolaire Rwamagana A''', ni ishuri ni ishuri ry'igenga riherere i Karenge, ni ishuri ririmo amashuri y' inshuke ndetse n'amashuri abanza , riherereye mu [[Rwanda]], [[Akarere ka Rwamagana]] umurenge wa Karenege mu mugi wako karere mu intara y'uburasirazuba bwu Rwanda , rikaba ari ishuri mpuzamahanga rifite imikoranire n'ibindi bihugu .<ref>http://197.243.22.137/rwamagana/index.php?id=38&tx_news_pi1%5Bnews%5D=165&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=cac6258c22ddee332438afbd84709d15</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Ubu]]
[[Ikiciro:Icyaro]]
bptt4ku14rz0xlcqpdvp0ed49dsyg45
Gilbert Byiringiro
0
19571
138531
118805
2026-09-17T11:31:07Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138531
wikitext
text/x-wiki
'''Gilbert Byiringiro''' yavutse kuya 1 Nyakanga 2000, ni umunyarwanda ukina umupira wa maguru mu ikipe ya [[APR FC]], akaba akina muri bamyugariro.<ref>https://www.espn.com/soccer/player/_/id/384937/gilbert-byiringiro</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi wa magare]]
exlkvtlafn3gfien37x5gy8c7rk0ypu
Imigani migufi
0
19693
138059
136126
2026-09-17T08:16:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138059
wikitext
text/x-wiki
= IMIGANI MIGUFI YA KINYARWANDA =
"Imigani migufi"niyo migani bakunze kwita '''"imigani y'imigenurano"'''ni imigani ikunda gukoreshwa babwira umuntu ikintu runaka cyangwa bakayivuga harikintu bagamije kuvuga gusa bikavugwa mumigani kuburyo ubyumvise ashobora kudasobanukirwa icyo bishatse kuvuga.
Imigani migufi kandi ni imigani iri muburyo buzimije kuburyo uyumva wese adahita asobanukirwa n'icyo uwo mugani ushatse kuvuga,imigani migufi nyarwanda rero yakundaga gukoreshwa cyane haricyo bashatse kubwira umuntu bityo bakawuca bawugenurira k'umuntu arinayo mpamvu yitwa imigani y'imigenurano.
Murwanda imigani migufi nimwe mubyerekana umuco wabanyarwanda kuko abanyarwanda wasangaga bashobora kuvugira mumigani bityo urihanze yabo cyangwa undi muntu w'umunyamahanga atabasha kumenya icyo bavuze,ibyorere byerekana ko abanyarwanda bafite umuco wo kuganira kandi muburyo bw'ururimi rwacu gakondo.Dore ingero zimwe z'imigani migufi nyarwanda.<ref>https://www.facebook.com/ubushuti/posts/imigani-migufi-yikinyarwand-ababiri-bashyize-hamwe-baruta-umunani-barasana-ababi/480328755397105/</ref>
1.Ababiri baruta umwe
2.Ababiri bateranye abeza
3.Abagira iyo bajya baragenda
4.Ubwenge buza ubujiji buhise
5.Abasangira busa bitana ibisambo
6.Abagiye inama Imana irabasanga
7.Urwishigishiye ararusoma
8.Akebo kajya iwamugarura<ref name=":0">https://imigani.rw/akebo-kajya-iwa-mugarura/</ref>
9.Ntawe urya inka nkanyirayo
10.Inzira ntibwira umugenzi
11.Umuhana avayo ntumuhana ajyayo
12.Ifuni ibagara ubuncuti ni akarenge
12.Urucira mukaso rugatwara nyoko
13.Akabura ntikaboneke ni nyina w'umuntu
14.Umutego mutindi ushibukana nyirawo
15.Urugo ni urugendwa
16.Ibyabapfu biribwa n'abapfumu
17.Abahizi babiri ntibanyura inzira imwe
18.Abajya impaka ari babiri umwe aba yigiza nkana
19.Ubugabo si ubutumbi
20.Uwiba ahetse aba abwira uwo mumugongo
21.Abakiranye ntibahishana ibibuno
22.Abo umwami yahaye amata nibo bamwimye amatwi
23.Habwirwa benshi hakumva beneyo
24.Ubwira uwumva ntavunika
25.Umutsima w'imbwa Imana irara iwusonze
26.Voka y'imbwa imanuka ihiye
27.Agahanga k'umugabo gahuma katavuze
28.Ntabihanga bibiri munkono imwe
29.Amavuta y'umugabo n'amuraye kumubiri
30.Umutima muhanano ntiwuzura igituza
31. Ababiri bagiye inama baruta umunani barasana
32. abagira inyonjo bagira ibirori.
33.Ndeke bihore yasangiye numaze ibye.
34. Aho ushyinguye amagara ntuhashyira ubugi bw'icyuma.
35.Aho uniga uhasanga umuhogo.
36. Aho umukecuru atoye uruhindu ahita uruganda.
37. Aho kwerekana inkongoro wakwerekana uwo yareze.
38. Aharaye inzara haramuka inzigo.
39. Ahari amahoro umuhoro urogosha
40. Aho inkuba yerekeye niho ibicu bijya.
41. Aho guhana umupfu wayobya umuvu.
42. Ibihembe by'intama ntawumenya aho bikura byerekeza.
43. Ibitsindagiwe n'umunwa ntibyuzuza ibigega.
44. Guherekeza utagushaka ni ugutera inzira agahinda.
45. Guha umukungu ni ukugura inzira.
46. Gesa ubwiyo ubwino ntiburera.
47. Cira mugacuma haryoha ururaye.
48. Bavuga ibigoramye imihoro ikarakara.
49. Bakunda inkwi bakanga umushenyi.
50. Babona isha itamba bagata urwo bambaye.
== Ubusobanuro Bw'imigani imwe nimwe ==
=== .Akebo kajya iwamugarura ===
Uyu mugani bawuca iyo babonye umuntu witurwa ineza yagiranye imico myiza ye, nubwo bavuga ngo ''''Akebo kajya iwa mugarura.''''<ref name=":0" />
Wakomotse kuri Mugarura uwo nyine, ku ngoma itazwi neza ikirari. Mugarura uwo ngo yakuranye imico myiza cyane, akubitiraho n'ubukire muri byose; Imyaka n'amatungo. Abantu baza kumucaho inshuro, akabereka icyibo cya mugerwa w'umuhinzi, umuhingiye yahingura akamuha inshuro y'umuhinzi muri icyo cyibo, hanyuma akamushyiriramo indi y'ubuntu.
Abigenza atyo imyaka myinshi, n'uje kumusaba inka nawe akayimuha, ndetse ngo byarimba akamuha n'indi ya kabiri. Bibera aho, bukeye inshuti ze n'abana be baramukuba, bamubwira ko yangiza inka ze n'imyaka ye, Bati; Dore urimaraho ibintu ubyangiza, nihacaho iminsi uzasigara umeze ute??? Ejo uzasanga rubanda rukunnyega ntawe ukureba n'irihumye.<ref name=":0" />
Mugarura yumva amagambo yabo akabihorera ntagire icyo abasubiza, Bigenda gutyo igihe kirekire.Bibaho biratinda bishyize kera, haza umuntu amugerageresha kumushuka, aramubwira ati;' Mugarura, ubuntu bwawe bwo gutanga utabaze rubanda turabwishimira, ariko n'ubwo tugushima bwose jyewe ntacyo urampa! None nje kugusaba inka eshantu zokubaga'. Mugarura aramwemerera, amuha inka eshanu arazijyana.
Azigejeje iwe, aho kuzibagira arazorora; zirakunda zirororoka, ziba amashyo atanu. Rubanda babibonye batyo, Barega Mugarura ibwami ko yangiza ibintu, dore ko ubwo uwangizaga inka ze bavugagako amara inka z'umwami. Ibyo bituma umwami amugabiza rubanda abaramunyaga, ariko inka n'ibintu bye nta muntu wabigabanye byatwawe na rubanda bose rubyigabanije.<ref name=":0" />
Nuko ibwami bategeka ko Mugarura atazahabwa umuriro kuko yabaye umupfu mu bintu by'ibwami. Mugarura amaze kunyagwa ahinduka umukene cyane, abura aho aba n'umugore n'abana be, agumya kuzerera. Hanyuma atunguka ku muntu wigeze kumuhingira akamuha inshuro ebyiri. Uwo mugabo amukubise amaso, agira impuwe; ava mu nzu ya kambere ayiha Mugarura, asigara mu nzu yo mugikari. Mugarura amaze kubona inzu abamo, rubanda bamenya ko yabonye icumbi; abo yagiriye neza batangira kujya bagenda nijoro, bamushyira ibintu. Ubwo kugenda nijoro batinyaga Ibwami.<ref name=":0" />
Uwo Mugarura uwo yahaye inshuro ebyiri, akaza nijoro akamusubiza za nshuro, ndetse akabigira gatatu, mbese rubanda yagiriye neza bose baramuyobokaga, bamuzanira amafunguro; bamwe mu twibo, abandi mu bitebo. Bigeze aho abenshi yagiriye neza bajya kumuhakirwa ibwami ngo bamuhe umuriro. Ibwami baremera, bamuha inka y'umuriro. Mugarura amaze kubona umuriro, rubanda barishima; noneho baza ku mugaragaro bamuzanira ibintu byo kumwishimira bamwitura ineza yabagiriye.<ref name=":0" />
Bukeye wa mugabo wazaga kumushuka ngo amuhe inka eshanu zo kubaga (zazindi yagezaga iwe akazorora), yumvise ko Mugarura acumbitse, aramubwira ati; Ngize amahirwe kuko wabonye umuriro, za nka wampaga zo kubaga uko ari eshanu narazoroye, zabaye amashyo atanu; none ngaya amasho atatu nanjye ndasigarana abiri.' Mugarura amushimana na rubanda, barakomeza barahurura, bamuzanira amaturo n'inka n'imyaka nuko yubaka imitiba n'ibigega.
Nuko Mugarura asubira kuba umukungu, ndetse arusha mbere aratunga aratunganirwa. Uwo rero rubanda bamuzaniraga ibintu bibuka uko yabagiriraga, ni byo byiswe ko '''<nowiki/>'Akebo kagera iwa Mugarura'.'''
'Gushyira akebo iwa Mugarura= Kwitega iminsi'<ref name=":0" />
=== .Ababiri bagiye inama baruta umunani barasana. ===
Umuryango w'abantu bake bumvikana, urusha imbaraga umuryango munini usubiranamo. Uyu mugani bawucira gushishikariza abantu gushyira hamwe no guhuza umutima. abajya inama Imana irabasanga.<ref name=":1">https://imigani.rw/imigani-migufi-2/</ref>
=== .Abagabanye imbisi(inyama) ntibagabana umufa (cyangwa; ntibagabana izihiye). ===
Kugabana inyama mbisi bivuze ko hariho inkono ebyiri zo guteka. Kugabana izihiye bivuze kurira hamwe. Abateka ukubiri bagomba no kurya ukubiri. Kugabana bishushanya kumvikana. Iyo abantu bagiranye amasezerano ni ngombwa kuyubahiriza.<ref name=":1" />
=== .Abagira inyonjo bagira ibirori. ===
Kera umuntu ufite inyonjo yagendanye n'umuntu ucumbagira. Noneho abantu bakagenda bashungera umunyanyonjo, naho ucumbagira ntibamwiteho. Ucumbagira ni ko kuvuga ati '<nowiki/>'''Abagira inyonjo bagira ibirori'''' Bashobora kuwucira ku muntu ugira amafuti kandi akayiratana.<ref name=":1" />
Agasaza k'inshizi y'amanga kabona inkumi ibyutse kati; Ngwino unyoze ibirenze! Inkumi iti;' Birakozwa na Nyabarongo cyangwa n'umugezi utemba'<ref name=":1" />
=== .Ndeke bihore yasangiye numaze ibye. ===
uyumugani bawuca iyo umuntu adakoresheje igihe cye neza bavuga bati amahirwe ubonye yakoreshe akokanya nutinda, abandi bazayabyaza umusaruro.<ref name=":2">https://www.google.com/search?q=imigani+migufi+nubusobanuro+bwayo&oq=imigani+nubusobanuro&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCAgBEAAYFhgeMgYIABBFGDkyCAgBEAAYFhgeMgoIAhAAGIAEGKIEMgcIAxAAGO8FMgoIBBAAGIAEGKIEMgoIBRAAGIAEGKIE0gEJMjIyNzFqMGo0qAIAsAIA&sourceid=chrome&ie=UTF-8#fpstate=ive&vld=cid:de4df975,vid:RzexR8iGGKk,st:0</ref>
=== .Aho ushyinguye amagara ntuhashyira ubugi bw'icyuma. ===
Uyumugani bawuca bashaka kuvuga bati ahantu uteze amakiriro ntukahangize cyangwa se wirinda icyahangiza.
=== .Aho uniga uhasanga umuhogo. ===
uyu mugani bawucira abantu bakora ibintu nkana bagira bati ibaze nko kwangiza ikintu uziko ntakamaro kigufitiye nyuma ugasanga icyo cyintu wangije kigufitiye akamaro.
=== .Aho umucekuru atoye uruhindu ahita uruganda. ===
uyumugani usobanura ko ahantu ugiriye amahirwe adahoraho bagira bati iyo umuntu agiriye amahirwe ahantu, agira ngo niko bihora.
=== .Aho kwerekana inkongoro wakwerekana uwo yareze. ===
uyu mugani bawuca bashaka nkokwerekana ko atari ngombwa kwigamba ibyo wakoze ahubwo byaba byiza uretse ibikorwa bikivugira aho bagira bati; Wivuga uti nakoze ibikorwa runaka ahubwo garagaza abo wabikoreye.<ref name=":2" />
=== .Aharaye inzara haramuka inzigo ===
uyumugani bawuca ahantu hari umwiryane kuko ahari umwiryane haba hari ninzara.
=== .Ahari amahoro umuhoro urogosha. ===
Uyu mugani bawuvugira ko ahari amahoro ntakidashoboka bagira bati; Ahantu hari imutekano n'ibyari bigoye ubonako bidashoboka birashoboka.<ref name=":2" />
=== .Aho ibyago byaje ibihaha bica umuhoro. ===
uyu mugani usobanura ko iyo ibyago byaje bishobora kugera naho bitari byitezwe.
=== .Aho inkuba yerekeye niho ibicu bijya. ===
uyumugani usobanurako uruhande umuyobozi arimo arirwo nabayoborwa baba barimo cyangwa se nirwo bagomba kujyamo.
=== .Aho guhana umupfu wayobya umuvu. ===
Uyu mugani usobanura ko aho guhana umuntu wumupfapfa cyangwa umuntu utumva wamureka ntumuteho igihe kuko aba atagirwa ninama.<ref name=":2" />
=== .Ibihembe by'intama ntawumenya aho bikura byerekeza. ===
Uyumugani usobanurako nta muntu wamenya ahazaza h'uruhinja.
=== .Ibitsindagiwe n'umunwa ntibyuzuza ibigega. ===
Uyu mugani '''.''' ibivuzwe gusa cyangwa ibintu byubatse mumagambo gusa ntacyo byageraho.
=== .Guherekeza utagushaka ni ugutera inzira agahinda. ===
Uyu mugani usobanuyeko Kwita kumuntu utaguha agaciro birababaza cyane.
=== .Guha umukungu ni ukugura inzira. ===
Uyu mugani usobanuyeko iyo ugiriye neza umunyamaboko arinko kwiteganyiriza ahazaza.
=== .Gesa ubwiyo ubwino ntiburera. ===
Uyu mugani usobanura nko kubwira umuntu reba ibyiwanyu ibya hano ntibikureba.<ref name=":2" />
=== .Cira mugacuma haryoha Ururaye. ===
Uyu mugani bakunda kuwucira umuntu uvuga amagambo mbenshi aho iyo bamubwiye ngo cira mugacuma haryoha ururaye baba bamubwiye ngo Rekera aho kuvuga ibisigaye n'ibanga.<ref name=":2" />
=== .Bazirunge zange zibe isogo. ===
uyumugani usobanuye ko ntako baba batagize ngo ibintu bibe byiza ariko bikanga bigakomeza kuba bibi.<ref name=":3">https://www.google.com/search?q=imigani+migufi+nubusobanuro+bwayo&oq=imigani+nubusobanuro&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCAgBEAAYFhgeMgYIABBFGDkyCAgBEAAYFhgeMgoIAhAAGIAEGKIEMgcIAxAAGO8FMgoIBBAAGIAEGKIEMgoIBRAAGIAEGKIE0gEJMjIyNzFqMGo0qAIAsAIA&sourceid=chrome&ie=UTF-8#fpstate=ive&vld=cid:90bcec4d,vid:lw_uFHANsfA,st:0</ref>
=== .Bavuga ibigoramye imihoro ikarakara. ===
Uyu mugani usobanura ko iyo bavuze amakosa cyangwa bagaragaje amakosa runaka nyirayo niwe urakara mbere.
=== .Bakunda inkwi bakanga umushenyi. ===
Uyumugani usobanuye ko abantu bakunda ibyiza ariko bakanga ababiharaniye.
=== .Babona Isha itamba bagata urwo bambaye. ===
Uyu mugani usobanura ko umuntu aba abonye ibintu byinzaduka akibagirwa ibyacyera byamufashije.<ref name=":3" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
hfwfsa5j7ljmomh9t9is5ih59wjf3j4
Runonko
0
19743
138188
132769
2026-09-17T08:47:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138188
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Nyirankono.jpg|thumb|Runonko]]
'''Runonko''' cyangwa '''nyirankono''' biterwa naho uri ni uburyo bwari bumenyerewe mu muco [[Rwanda|nyarwanda]] rwo ha mbere gusa na n’ubucyakorwa. Kenshi na kenshi Runonko yotswaga n’abashumba baragiye kure y’ingo zabo, abahinzi bagiye guhinga kure yaho bataha.<ref>https://igihe.com/umuco/umurage/article/twibukiranye-uko-botsa-runonko-amafoto</ref>
== Uko byakorwaga ==
'''Runonko''' cyngwa '''Nyirankono''' rero Kotsa runonko byakorwaga mu buryo bwo kubaka akantu gato k’ibinonko bigerekeranye aho babaga barimye mu murima w’igisigati ubyo babaga imirimma bitegura imirima umuhindo, bamara kukuzuza bagacanamo umuriro. Rero Ikimenyetso cyagaragazakko ko Runonko yahiye, kubera umurirmo bacanyemo yabaga umutukutuku ibinonko byose.
== Ibyo botsaga ==
Runonko ubwo yabaga imaze kuzura maze bagakuramo ivu ry’inkwi ryacanye maze bagashyiramo [[ibijumba]], ibitoki , amateke n’[[imyumbati]], [[ibirayi]] avioka, hanyuma bagahonda bya binonko byatukuye bikaba itaka ryose hejuru ya byabindi bifuza kotsa. Barangiza bakarenzaho akandi gataka gakeya kugira ngo wa muriro utaza gusohoka hanze bidahiye. Nyuma y’iminota runaka nka 30 maze bakaza kwarura ibyo bokeje maze bakarya byabaga byibyoshye gute.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
fvwdp2zy1ik30rfvlupy8aogd0ncjuj
Umurage Nyarwanda
0
19750
138540
132809
2026-09-17T11:32:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138540
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Culture of Rwanda.png|thumb|Ibioresho mu muco Nyarwanda]]
'''Umurage Nyarwanda''' ni ibikorwa bigaragaza umuco n’[[AMATEKA Y'U RWANDA|amateka y’u Rwanda]] birimo [[Imbyino zigezweho|imbyino]], [[imyambaro]] n’[[Amafunguro yagutera ubwivumbure|amafunguro]] bigaragaza umwihariko wa Kinyarwanda no gushimira abagira uruhare mu gusigasira no guteza imbere umurage.<ref>https://igihe.com/umuco/umurage/article/inteko-izirikana-yihije-imyaka-20-herekanwa-inyungu-ihishe-mu-murage-w-u-rwanda</ref>
== Umurage ==
Umurage nyarwanda utegurwa ndetse ugatungannya n'umurynago witwa Umuryango Inteko Izirikana, aho uyu muryango ugamije ndetse ukamenyekanisha ndetse amateka, umuco n’ururimi by’u [[Rwanda]], ndetse hakaba hishimirwa uruhare wagize mu kumenyekanisha ubukungu buhishe mu murage w’u Rwanda.<ref>https://igihe.com/umuco/umurage/article/inteko-izirikana-yihije-imyaka-20-herekanwa-inyungu-ihishe-mu-murage-w-u-rwanda</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
nu1telkwoznsu98cikz0szqz82b0i1c
Umuco n'abanyarwanda
0
19751
137993
132790
2026-09-16T13:03:39Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137993
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Urusyo img.jpg|thumb|Urusyo mu muco ]]
'''Umuco''' ahanini ugizwe n'ibintu byinshi. Mu buryo butandukanye n’ibindi bihugu byinshi byo muri Afurika ndetse no ku isi. u [[Rwanda]] ni igihugu cyunze ubumwe kuva mu bihe bya mbere y’ubukoloni, gituwe n’abaturage b'Abanyarwanda basangiye ururimi rumwe rw'Ikinyarwanda n’umurage ndangamuco.<ref name=":0">https://igihe.com/umuco/umurage/article/inteko-izirikana-yihije-imyaka-20-herekanwa-inyungu-ihishe-mu-murage-w-u-rwanda</ref>
== Ibindi ==
Umuco n'abanyarwanda bigizwe n' [[UMUZIKI|Umuziki]] n'imbyino ni ibice bikomeye bigize imihango y'u [[Rwanda]], iminsi mikuru, guhurirahamwe, hamwe no kubara inkuru. Imbyino gakondo izwi ni ''Intore'', umwiyereko uzwi cyane ugizwe n'ibice bitatu, '''Itorero''', '''imbyino y'intwari.'''<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
ey2b3hum4bjk93xk82jj7q57z6qcp9o
Imyambaro Nyarwanda
0
19752
138495
132734
2026-09-17T10:58:56Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138495
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abeza b' iwacu.jpg|thumb|Imyambaro Nyarwanda]]
'''Imyambaro Nyarwanda''' ni ukuvuga kuva kera na kare, Abanyarwanda bahoze bambara neza bakikwiza. Hari abakeka ko kwambara byazanywe n’abanyamahanga ubwo bageraga mu [[Rwanda]] rwahambere, ariko kwambara ni igikorwa Abanyarwanda bakoraga na mbere y’umwaduko w’[[Abakoroni|abakoloni]] <ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/amateka-y-imyambaro-mu-rwanda</ref>
== Imyambaro ==
Imyamabro kera byashingiraga ku kigero cy’imyaka umuntu afite, uko akura ava mu bwana, ubwoko bw’umwambaro we bukagenda buhinduka gutyo gutyo, Umuntu yatangiraga kwambara afite imyaka 10 Imyambaro yo hambere yabaga ikozwe mu impu zikomoka ku nyamaswa n’ibishishwa by’ibiti .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
71pf8bcu4snfnsjoc27gf699imx545f
Imbyino Nyarwanda
0
19754
138367
132674
2026-09-17T10:02:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138367
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ababyinnyi b.jpg|thumb|Imbyino nyarwanda]]
'''Imbyino Nyarwanda''' ni imbyino zigaragaza [[Umuco nyarwanda|umuco nyarwand]]<nowiki/>a, nkuko mu muco habamo n'umurage, izi mbyino zigenda zihererekanywa uko imyaka iza indi igataha. Abiga kubyina akenshi babikoreraga mu Itorero ryari kandi rikomeje kuba irerero ry’[[umuco gakondo]]. Usibye kubyina no gutozwa umuco, mu [[Itorero Angilicani|itorero]] ni ho higirwaga indirimbo kandi akenshi imbyino zijyana n’umuziki by’umwihariko indirimbo . <ref name=":0">https://igihe.com/umuco/umurage/article/uburyohe-no-kwiyongeza-ibyaranze-igitaramo-mbonekarimwe-cyaganuwemo-amafunguro</ref>
== Imbyino ==
Imbyino nyarwanda hakunda kuzamo nk'imushayayo ni imbyino izwi cyane ku gitsina gore. Intore ni mbyino yabyinwaga n’abasore bashaka kwerekana ko bakereye itabaro. Iyi mbyino yerekanaga ko bashabutse .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
p2gzijnifw768fwk616upyf6w7jeqmy
Intebe y'inteko n'umuco
0
19755
138082
132755
2026-09-17T08:19:52Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138082
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwandan Culture.jpg|thumb|245x245px|Umuco]]
'''Intebe y’Inteko y’Umuco''' ni intebe iyobowe na Masozera Robert, ndetse aho itora umushinga w’itegeko rihindura ibirebana n’umurage w'u [[Rwanda]].
== Inteko y'umuco ==
Intebe y'inteko y'umuco ifite umushinga w’amategeko uri gutegurwa ndetse ugeze mu nzira nziza, Ni umushinga uzagena uburyo twakira inyandiko, Amategeko ni yo ategurwa muri gahunda ya Minisiteri yu MINUBUMWE, ariyo ishimzwe ifite mu shingano umuco .<ref>https://igihe.com/umuco/umurage/article/hagiye-gutorwa-umushinga-w-itegeko-rihindura-ibirebana-n-umurage</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
n77b4cbdlqci7epj4ud5kbdugeu4r0r
Intango
0
19776
138154
132774
2026-09-17T08:39:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138154
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Intango 2.jpg|thumb|intango]]
'''Intango''' ni ikibindi kinini cyabaga ahanini girashobora gukoresha mu birori by'umuco nya [[Rwanda]].<ref name=":0">https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/ubutwari-bw-abanyarwanda-igiti-cyatewe-kitimejeje</ref>
== Intango ==
Intango ni ikibindi aho yabaga yashyirwamo inzoga mu biroro, cyangwase bahingishyije umushike, cyangwa se ibindi birori muri gakondo yu Rwanda.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
7qyp21im0vxzk7rmaaxkdaiurodsfq7
Umuheha
0
19777
138562
132800
2026-09-17T11:35:56Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138562
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kunywesha umuheha was kinyarwanda.jpg|thumb|umuheha]]
'''Umuheha''' ni igikoresho cy'akinyarwanda kiri mu muco wakera wa banyarwanda.<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/umuheha-unyarire-iryinyo-icyanga-cy-umuvinyo-wa-mbere-ukozwe-mu-ko-ku-mugongo-w</ref>
== Umuheha ==
'''Umuheha''' uba ukoze mu giti cyangwa mu mugano, ukaba ari agati gato kabaga gafite umyenge mo imbere ariho habaga hanyura ibyo bari kunywa urwagwa, umutobe cyangwa se ikigange,n'ubushera n'ibindi.<ref>https://imvahonshya.co.rw/gatsibo-abagitsimbaraye-ku-kunywesha-umuheha-umwe-bihanangirijwe/</ref>.. . <ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
dw97v44q1d7ptr3eezibxfl0iv0cooo
Umutsama
0
19783
138240
132823
2026-09-17T09:18:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138240
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umimuna.jpg|thumb|Umutsama]]
'''Umutsama''' ni bimwe mu binyorwa by'[[abanyarwanda]] aho gikozwe mu [[Urwagwa|Rwagwa]] ariko hakaba harimo ubuki .<ref name=":0">https://www.newtimes.co.rw/article/120365/Lifestyle/urwagwa-a-local-brew-that-has-stood-the-test-of-time</ref>
== Umutsama ==
'''Urwagwa''' rero ni inzoga yavaga mu bitoki nyuma yokubyenga bagatara umutobe wavuye mu bitoki , bakayitaba mu intabo cyangwa urwina maze umutobe ukamaramo uminsi 3 [[Umutobe wa seleri|umutobe]] ugashya , ubwo ukaba uhindutse Urwangwa . rwabaga rukoze mu mu mutobe hamwe n'amasaka .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
trt1sxu5jyfs3y79er6ois8madpplko
Inkangaza
0
19785
137868
132725
2026-09-16T12:42:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137868
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ikibindi yanyweragamo.jpg|thumb|Inkangaza]]
'''Inkangaza''' ni inzoga [[abanyarwanda]] ba Kera bannyaga mu muco ariko ikaba ikoze m'ubuki .<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/mu-kigage-habamo-iki-gitera-abantu-kujya-mu-bitaro</ref>
== Inkangaza ==
'''Inkangaza''' cyangwa se '''Urwagwa''' rero ni inzoga yavaga mu bitoki nyuma yokubyenga bagatara umutobe wavuye mu bitoki , bakayitaba mu intabo cyangwa urwina maze umutobe ukamaramo uminsi 3 umutobe ugashya , ubwo ukaba uhindutse [[Urwagwa]] . rwabaga rukoze mu mu mutobe hamwe n'amasaka .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
064jd63u1a8uymj0gbzho6vz7jfnkq3
Ubucuzi
0
19787
137923
132780
2026-09-16T12:51:19Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137923
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Gucura icyuma.jpg|thumb|gucura]]
'''Ubucuzi mu Rwanda''' ni umwuga wo h'ambere mu [[Rwanda]] rwa kera, aho wari ufatiye runini abanyarwanda, kuko ni wo wabafashaga kukona ibikoresho byinshi bitandukanye nk’ibyo mu [[Ubuhinzi|buhinzi]] n’[[UBWOROZI|ubworozi]], ibikoresho byo mu ntambara.<ref name=":0">https://igihe.com/umuco/ubugeni/article/imyuga-yacwekereye-kandi-yarafashaga-abanyarwanda-ba-kera-kwirwanaho</ref>
== Ubucuzi ==
Abanyarwanda bifashishaga ibyuma bakuraga mu butare bw’amabuye, bacaniraga bugashya bukaba igikoma gitetema ari nacyo bahinduragamo ibyuma bashaka. Rero uburyo buryo bakoreshaga ahanini ni bwo bitaga guteka ubutare .Bimwe mu bikoresho bacuraga harimo Imyambi, amacumu, amasuka, imihoro, inyundo, inkota, ibyuma, imitarimba, imiringa yo kwambara, amayugi .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
1wnld4pgoefykm0zfgty0yy0a6a56tp
Kuboha
0
19789
137834
132741
2026-09-16T12:38:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137834
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kuboha 5.jpg|thumb|Kuboha]]
'''Ububoshyi''' bwari umwuga wa kera na kare. Mu boboshyi babohaga Ibitebo, Intimbiri zo guhunikamo imyaka, Intara zo kugosoza, [[Inkoko]] zo kuriraho,[[Igisenge|Ibisenge]] by’[[amazu]], Ibidasesa, Ibyibo, Ibiseke, Inkangara, Urutara rwo kuryamaho, Insika z’inzu, Inyegamo,Imipira n’ibindi.<ref name=":0">https://igihe.com/umuco/ubugeni/article/imyuga-yacwekereye-kandi-yarafashaga-abanyarwanda-ba-kera-kwirwanaho</ref><ref>https://www.google.com/search?q=kuboha&oq=kuboha+ibikapu&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCggDEAAYgAQYogQyBggAEEUYOTIKCAEQABiABBiiBDIHCAIQABjvBTIKCAMQABiABBiiBDIKCAQQABiABBiiBDIKCAUQABiABBiiBNIBCjc1MDMyajBqMTWoAgiwAgHxBVFx7dRUSLfP8QVRce3UVEi3zw&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref>
== Ububoshyi ==
Kuboha ni umwe mu myuga iri kuzima, kuko byinshi mu byabohwaga haje iterambere ribikorera mu nganda. Aho niho twavugamo nk’ibisenge by’amazu bitakibohwa kuko haje amabati n’amategura akorerwa mu nganda .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
nb0smjxpdhqvc0u87m4l2zn8bniouvv
Urwengero
0
19791
138532
132837
2026-09-17T11:31:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138532
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kwenga urwagwa mu muvure.jpg|thumb|Urwengero]]
'''Urwengero''' ni kimwe mu b'intu [[abanyarwanda]] bakera bari bazi ubutabire mu rwego ruhanitse, aho bari bazi kwenga inzoga zikaze nk’izo muri ibi bihe byacu, ndetse zinazirusha kwengeka. Izo nzoga zirimo nk’Urwagwa, Inkangaza, Umutsama, Amarwa, Inturire n’izindi .<ref name=":0">https://igihe.com/umuco/ubugeni/article/imyuga-yacwekereye-kandi-yarafashaga-abanyarwanda-ba-kera-kwirwanaho</ref>
== Urwengero ==
Urwengero habaga hari inzoga nyinshi ariko nyinshi muri zo zamaze kuzima mu rwengero gakondo rw’i [[Rwanda]], kubera kuzibiranywa n’ubwinshi bw’iziva mu nganda, byahubirana n’uko hari n’izitakibukwa imyengere yazo bigasya bitanzitse .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
fk5fk6jhusdqkw49tc9d9smkccwykc2
Kumesa by'akera
0
19793
137909
132752
2026-09-16T12:47:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137909
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Inshabure1.jpg|thumb]]
'''Isabune''' zakoreshwaga kera m'[[Abanyarwanda|ubanyarwanda]] bari bafite uburyo babona [[isabune]] yo gukaraba no kumesa [[imyambaro]] yabo, dore ko kera bambaraga imyambaro ikoze mu mpu no mu bindi bibohwa nk'[[Ibiti byimeza|ibiti]].<ref name=":0">https://igihe.com/umuco/ubugeni/article/imyuga-yacwekereye-kandi-yarafashaga-abanyarwanda-ba-kera-kwirwanaho</ref>
== Isabune ==
Isabune bakarabaga, yabaga ikozwe mu cyatsi kitwa Ikibumbaburimi, intobo z’imitobotobo n’ivu, ndetse hari ubundi buryo bakoreshaga ngo babone isabune, na bwo bwarazimye kuko hadutse inganda nyinshi zikora isabune z’isuku n’amavuta yo kwisiga.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
e4a25cwc79yx57nz4wxu7622rtbd3zm
Kuganura mu Rwanda
0
19797
138563
132742
2026-09-17T11:36:02Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138563
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Traditional food from Rwanda.jpg|thumb|Ku muganura]]
'''Umuganura''' ni umuhango mu mateka ndetse n'umuco mu [[Rwanda]] rwa kera, akaba ari umuco karande inkomoko by'[[abanyarwanda]] .
== Umuganura ==
Umuganura wizihizwa hishimirwa umusaruro wabaga weze hirya no hino mu gihugu cy'u [[Rwanda]], harimo ubuzima, ubukerarugendo, ikoranabuhanga, inganda uburezi , ubucuzu ndetse n'ubucuruzi, Ku muganura bararya ndetse bakannya bafata ku musaruro weze .<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/145521/umuganura-ni-iki-sobanukirwa-byinshi-wibaza-kuri-uyu-muhango-umenye-nuko-kera-wizihizwaga-145521.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
gd0f8j5npxvjc3imlnx08jjnao71g7o
Insina
0
19798
137924
132729
2026-09-16T12:51:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137924
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Insina.jpg|thumb|Insina]]
'''Insina''' ni igihingwa cyera imbuto nini bita [[Igitoki|igitoke]]. Ni kimwe mu bihingwa bya kera ndetse cyagiye gikoreshwa cyane mu muco ndetse n'amateka [[Abanyarwanda|Nyarwanda]].<ref name=":0">[https://rwiyemeza.com/kn/mordet.php?titID=1316c89c462d0f90809192c8061ff4f986d3&vario=153cef42d16b31e7846ea14544bddaddae0&titNm=Insina%20: https://rwiyemeza.com/kn/mordet.php?titID=1316c89c462d0f90809192c8061ff4f986d3&vario=153cef42d16b31e7846ea14544bddaddae0&titNm=Insina%20:]</ref>
== Guhinga ==
Insina ihingwa ibishaka ahantu hashyuha, hari ubutaka burimo ifumbire nyinshi kandi buhehereye. ibibabi byayo byitwa amakoma, yakuma akitwa amashara, ibishangari cyangwa ibishwangara. Umubyimba wayo ni umutumba ugizwe n’ibivovo, byakuma bikitwa ingabo cyangwa ibirere by’ingabo. Abana b’insina bavuka ku nguri zayo; bamwe bakabana na nyina ku gitsina kimwe, bakazayisimbura imaze kwera no kubyara, abandi bagakurwa bagaterwa ahandi, cyangwa bagatemwa kugira ngo bagabanuke, abasigaye babyibuhe.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
fyymv4bo5erea817sss7ztsen68bfts
Imigenzo y'akinyarwanda
0
19803
137869
132682
2026-09-16T12:42:53Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137869
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Urusyo img.jpg|thumb|262x262px|Umuco Nyarwanda]]
'''Imigenzo mu Rwanda''' isanze twifitiye imico n’imigenzo nk'[[abanyarwanda]] imwe muri iyo igenda isimburwa n’indi nkuko ibihe bisimburana . Imigenzo , imwe n'imwe harimo iyo twagiye twasigiwe n’abasokuruza ndetse n'abakurambere harimo imyiza myinshi. <ref name=":0">[https://rwiyemeza.com/kn/mordet.php?titID=13332433124a2b3badf74cf5bba28b9100de&vario=153cef42d16b31e7846ea14544bddaddae0&titNm=Imigenzo%20ya%20kinyarwanda%20: https://rwiyemeza.com/kn/mordet.php?titID=13332433124a2b3badf74cf5bba28b9100de&vario=153cef42d16b31e7846ea14544bddaddae0&titNm=Imigenzo%20ya%20kinyarwanda%20:]</ref>
== Imigenzo ==
Imwe muri iyo migenzo myiza ni iyi: gufashanya mu byerekeye imyaka n’amatungo, gutabarana no kwakira abashyitsi. Kuva kera Abanyarwanda bahoze bafashanya, bagakorera hamwe. ibyo bikaboneka cyane cyane kuguzanya, kwata no kugwatiriza. iyo umuntu yabaga yejeje imyaka, undi atareza cyangwa yararumbije, uwejeje yagurizaga utejeje; na we akazamwishyura cyangwa akazamwitura ku bundi buryo.Uwabaga akeneye umurima, yajyaga kwa mugenzi we akabimutekerereza; mugenzi we akamwatira umurima, agateramo imyaka yamara kweza akazamuha icyatamurima.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
e1acvs87hs4x5d405b3fvt5jafa3uh2
Ingabo z'intore
0
19835
138155
132716
2026-09-17T08:39:39Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138155
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Icumu ni Ingabo.jpg|thumb|Ingabo]]
[[Dosiye:Intore1.jpg|left|thumb|Ingabo]]
'''Ingabo z'intore''' ni igikoresho gikoze mu giti cy'umuko kigaraga mu [[Umuco nyarwanda|muco Nyarwanda]], ingabo ikaba ari igikoresho gikunzwe gukoresha n'intore iyo ziri guhamiriza, Ingabo ikaba ifatwa mu ntoki, ikaba ari ikoreshwa mu kwikingira imyambi cyanngwa se [[icumu]] mu gihe uyifite ari kurungamba cyangwa se mu guhamiriza .<ref>https://m.imvahonshya.co.rw/amateka-yintore-nu-rwanda-bigiye-kumenyekana-birushijeho/</ref>
== Ibindi ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
gmxow065vjd4iby74951qs04dpv3idc
Umuhamirizo
0
19836
138319
132834
2026-09-17T09:42:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138319
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umuhamirizo.jpg|thumb|Umuhamirizo]]
'''Umuhamirizo''' ni imbyino zigaragara mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], ikaba yaradutse ku ngoma y'umwami Kigeli IV Rwabugili, ni mu mwaka 1880, wari utangijwe n'umutwe w'ingabo witwa Inyaruguru, aho zawubyinaga nk'umudiho .<ref name=":0">https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/inkomoko-y-umuhamirizo-w-intore-mu-bigwi-bya-kigeli-rwabugili</ref>
== Umuhamirizo ==
Umuhamirizo ni urukomatane cyangwa se uruhurirane cyangwa urusobekerane rw'intore aho ziba ziyerekana mu mwiyereko zateguye, aho ziba zakenyeye, zitwaje amacumu, imiheto ingabo zambaye bidasanzwe nkuko bigaragaza [[umuco nyarwanda]] .<ref name=":0" />
== Amoko y'umuhamirizo ==
# Ruhame
# Igitego
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
tr2zkttwic88i4o5enin4ayp3bxuusj
Umurishyo
0
19838
138384
132813
2026-09-17T10:12:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138384
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ingoma y'uruhu.jpg|thumb|263x263px|umurishyo]]
[[Dosiye:Ingoma.png|left|thumb|Umurishyo]]
'''Umurishyo''' ni igiti gito kiba kibaje kimeze nkagati gato aho gikoreshwa kugenda bagikubita ku ngoma, umurishyo akaba ari uduti tubiri tuba tureshya. <ref>{{Cite web |url=https://tv.inyarwanda.com/tv/11600/umva-umurishyo-wingoma-zabana-bakiri-bato-ba-nyundo-kid-drumers-batanze-ibyishimo.html |title=Archive copy |access-date=2025-03-07 |archive-date=2025-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116075845/https://tv.inyarwanda.com/tv/11600/umva-umurishyo-wingoma-zabana-bakiri-bato-ba-nyundo-kid-drumers-batanze-ibyishimo.html |url-status=dead }}</ref>
== Umurishyo ==
Umurishyo urimo amako menshi bitewe n'[[ingoma]] uba uraza gukoreshwa.<ref>https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/inkomoko-y-umuhamirizo-w-intore-mu-bigwi-bya-kigeli-rwabugili</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
nhfvwcqewp298u039cj6z48a3vo2o5k
Icyansi
0
19844
138453
132659
2026-09-17T10:43:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138453
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Icyansi nyarwanda.jpg|thumb|Icyansi]]
'''Icyansi''' ni kimwe mu bikoresho byakera bakoreshawa n'abakurambere bu [[Rwanda]], ndetse cyarangaga [[umuco nyarwanda]], aho icyansi cyari kimwe mu byakoreshwaga mu gukama cyangwa se mu gufata neza [[amata]].<ref>https://rwandamagazine.com/umuco/article/ntibavuga-bavuga-ibyerekeye-inka-n-amata</ref> icyansi cyabaga ari inkongoro yabazwaga mugiti cy'umusave cyangwa umukerenke n'isabo byakurwaga mu nzuzi zirega ibicuma zigaterekwa zikamara igihe zikabyazwamo icyansi cyo kubungabunga amata mumuco nyarwanda.
[[Dosiye:Icyansi cyirimo inshushyu.jpg|thumb|Icyansi]]
Mu muco nyarwanda, '''icyansi''' ni igikoresho cy’umwimerere gikoreshwaga mu gukama amata avuye ku nka. By’umwihariko, cyari kimwe mu bikoresho by’ingenzi mu kubungabunga amata, kuzirinda umwanda, no kugaragaza agaciro k’inka mu muryango.<ref>https://mobile.igihe.com/umuco/ikinyarwanda/ntibavuga-bavuga-ibyerekeye-inka-n-amata</ref>
== Icyansi ==
Icyansi kiraziririzwa ndetse niyo cya'menetse hari umvugo bakoresha , icyansi nti kimeneka ahubwo kirabyara, cyangwa kiraseka. <ref>https://rwandamagazine.com/umuco/article/ntibavuga-bavuga-ibyerekeye-inka-n-amata</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
4oictwsg5998a3ivtufdo84lq9lt39o
Igicuma
0
19845
138438
132668
2026-09-17T10:40:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138438
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:AGACUMA MUMURIMA.jpg|thumb|Igicuma kari mu murima]]
'''Igicuma''' ni igikoresho cya kera mu kinyrwanda ndetse cyerekana uko [[abanyarwanda]] bajyaga basangira bakagakoresha, haba umutobe cyangwa urwagwa cyangwa ikigage, agacuma baragahinga ka kera maze bakagasarura bakagatunganya ubundi bagatangira kugakoresha mu bikoresho bisazwe, bakogeshe amazi yonyine .<ref>https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/inkomoko-y-umuhamirizo-w-intore-mu-bigwi-bya-kigeli-rwabugili</ref>
== Igicuma ==
[[Dosiye:Igicuma jp.jpg|thumb|240x240px]]
Igucuma kugirango ubashe kuba wannya ikigage, [[Umutobe w'ibitoki|umutobe]] cyangwa [[urwagwa]] rurimo bisabako ugomba gukoresha [[umuheha]] mutoya wabugenewe . <ref>https://rwandamart.rw/product/agacuma/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
bntv1nlbw4pvtd5a02v3m8a8v0rov39
Umutemeri
0
19847
137870
132820
2026-09-16T12:42:59Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137870
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umutemeri wa agaseke.jpg|thumb|Umutemeri]]
'''Umutemeri''' ni kimwe mubice bugize [[agaseke]] , ukaba ari igice gipfundikira agaseke, sibyo gusa umutemeri ufasha muri byinshi byagiye bugaragara mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]].<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/103265/miss-rwanda-yiseguye-ku-bijujutiye-umuteguro-wigiseke-cyubitse-umutemeri-wari-ahatangarijw-103265.html</ref><ref name=":0">https://igihe.com/ubukerarugendo/ahantu-nyaburanga/article/inkomoko-ya-nzoga-umusozi-uteretse-nk-umutemeri-ku-nkombe-z-ikiyaga-cya-kivu</ref>
== Umutemeri ==
Mubihe by'akera umutemeri wanjya ufasha mukubifashmo ibintu bitandukanye harimo nka rukacarara .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
3mnppuxvs8ybaf9rf4k8r3jtzs931qp
Nsanzabera Jean de Dieu
0
19852
138205
132763
2026-09-17T08:52:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138205
wikitext
text/x-wiki
'''Nsanzabera Jean de Dieu''' ni [[umugabo]] w'umunyarwanda akaba ari inzobere mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], [[AMATEKA Y'U RWANDA|amateka yu Rwanda]], umusizi w'[[Umusozi|umusaza]], inzobere kabuhariwe, umurage n'ubuvanganzo nya [[Rwanda]] .<ref name=":0">https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/inkomoko-y-umuhamirizo-w-intore-mu-bigwi-bya-kigeli-rwabugili</ref>
== Amateka ==
Nsanzabera jean de Dieu ni umwe mubanditsi bagiye bandika ubitandunaye ku muco wa kera w'abanyarwanda, harimo ibitabo yanditse nk'icyitwa Umuco mu Buvanganzo, ndetse ubu akaba asigaye ari umunyamukuri kuri TV1 aho ayobora ikiganiro cyitwa muzehe quiz . <ref name=":0" /><ref>https://www.youtube.com/watch?v=KX3iaqLD-iA</ref>
== Ibitabo yanditse ==
Nsanzabera Jean de Dieu yanditse ibitabo bitandukaye amaza kwandika ibitabo bigera kuri 56, ndetse harimo imivugo 250 n'ibindi bitandukanye .<ref>https://inyarwanda.com/inkuru/51961/nsanzabera-jean-de-dieu-agiye-gushyira-ahagaragara-igitabo-ku-mateka-y-u-rwanda-kuva-mu-mwaka-wa-300-kugera-mu-w-1900-51961.html</ref>
* Umwiherero n’umushyikirano, Mu muco n’amateka y’u Rwanda.<ref>https://igihe.com/umuco/ibitabo/article/umusizi-nsanzabera-agiye-gusohora-igitabo-ku-mateka-y-umwiherero-n</ref>
* Umuco mu Buvanganzo.<ref>https://www.igihe.com/umuco/amateka/article/inkomoko-y-umuhamirizo-w-intore-mu-bigwi-bya-kigeli-rwabugili</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
f4v3o1au7osjdkm3vqbqv7klk7cj9zn
Umusemburo
0
19857
137994
132818
2026-09-16T13:03:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137994
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ikigage.jpg|thumb|342x342px|Umusemburo]]
'''Umusemburo''' ni kimwe binyobwa biza mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], aho umusemburo aba ari ishisho. Umusemburo ukaba igizwe n'ibintu byinshi bitandukanye kugirango ufashe ikigange cyangwa urwagwa gushya neza.<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/nirda-yiteguye-gufatanya-n-uwashaka-umusemburo-w-inzoga-y-ibitoki</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
tvhe9j532knd4lqycbm2kyzh21gavyo
Umuzinga
0
19860
138541
134719
2026-09-17T11:32:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138541
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umutiba.jpg|thumb|Umuzinga]]
'''Umuzinga''' ni igikoresho cya [[Ikinyarwanda|kinyarwanda]] kuva kera aho kiba kiboshye nkimeze nk'igitebo ariko gifunze hose, nkikaba gifite gifite utwenge tubiri twitwa [[AMASO|amaso]], aho inzuki zisohokera cyangwa zikinjira.<ref>{{Cite web |url=https://bwiza.rw/ibyiza-10-byo-gukoresha-ubuki-ku-mikorere-y-umubiri-no-ku-buzima-muri-rusange/ |title=Archive copy |access-date=2025-03-12 |archive-date=2025-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312124608/https://bwiza.rw/ibyiza-10-byo-gukoresha-ubuki-ku-mikorere-y-umubiri-no-ku-buzima-muri-rusange/ |url-status=dead }}</ref>
== Umuzinga ==
Umuzinga ubundi bawumanika mu biti kugirango inzuki zize zinjyemo, ariko cyane cyane mu giti cy'umuvumu. umuzinga ukaba ukoze mu mu biti bitandukanye harimo umbatura, imbingo, imigano, umuhurura n'ibindi .
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
i86r7cz3x67uqmhx321t76x2e0erclc
Umutiba w'imyaka
0
19861
138403
132821
2026-09-17T10:21:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138403
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umutiba1.jpg|thumb|Umtiba w'imyaka]]
'''Umutiba w'imyaka''' ni igikoresho cyo kuva kera mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]] banjyaga babikamo imyaka ku mwero wayo. Umutiba ukaba warabaga ukoze mu biti bitandukanye, harimo imbingo ndetse n'imbariro nyuma bakubaka bagashyiramo icyondo gusa bagasiga umwanya wokunyzamo imyaka bashaka guhunika no kuba bayikuramo.<ref>https://igihe.com/fashion/article/abanyamideli-70-bagiye-kwerekana-ubuzima-gakondo-mu-rwanda-rwo-hambere</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
toqzgmhg7ao9fnxf4ufa1n5e2bfzcw3
Ingata
0
19862
138114
132722
2026-09-17T08:27:56Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138114
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Dried pieces of banana stalks tied together to act as a cushioning for the head when carrying heavy things on the head.jpg|thumb|Ingata]]
'''Ingata''' ni igikoresho cya kera aho kiba gikoze mu byatsi cyangwa mu makoma yumwe cyangwa imihurura n'ibindi byatsi.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://umuseke.rw/2024/03/ingabo-za-congo-zayabangiye-ingata-uko-imirwano-yiriwe-i-kibumba-na-kivuye/ |title=Archive copy |access-date=2025-03-12 |archive-date=2025-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312134727/https://umuseke.rw/2024/03/ingabo-za-congo-zayabangiye-ingata-uko-imirwano-yiriwe-i-kibumba-na-kivuye/ |url-status=dead }}</ref>
== Gukoresha ==
Ingata ni igikoresho kuva kera mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], ikaba ifasha cyangwa yarafashaga mu kwikorera ibitu ku mutwe, kurutugu ndetse no gushyigikira ikibindi, [[Umutiba w'imyaka]].<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
7043kfpf3alajycml35akdcrhcxm4vb
Umucyeka
0
19894
137835
136117
2026-09-16T12:38:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137835
wikitext
text/x-wiki
== "Umucyeka" ni ijambo ry'ikinyarwanda rikoreshwa mu gusobanura '''umwotsi cyangwa igipimo cy'umwotsi''' gituruka ku bintu byaka cyangwa byaka umuriro ==
Akenshi, umucyeka ugaragara cyane igihe ibintu bitangiye gushya cyangwa gucana, urugero nka mu gihe bateka ku ziko cyangwa mu gihe hakoreshejwe ibikoresho byaka umuriro.<ref>https://www.google.com/search?sca_esv=83ceb05c68cf2c95&rlz=1C1CHZN_enRW1145RW1145&sxsrf=AHTn8zoz5s9EvlMEF2pb6tQw4Jb_2sM3vw:1742998746765&q=umukeka&udm=2&fbs=ABzOT_CWdhQLP1FcmU5B0fn3xuWpA-dk4wpBWOGsoR7DG5zJBkzPWUS0OtApxR2914vrjk4ayf7W4LEjGzRC_2_OyodRZPP9tNKI6LmtBDvnpoiBzuC1qETLi22hHYW7jP3_XtvRer1ov0sqihG3LVu7a0xT7GagO7g7isg4MicdQTYowfjXLKlq--LPt5wpVv_Jjvf7nHYbl4G8o_e5TxlnIuOT6bOFkA&sa=X&ved=2ahUKEwjllZSp-KeMAxXjVkEAHfB9PagQtKgLegQIExAB&biw=1280&bih=585&dpr=1.5#vhid=gzFTku1dcw1P8M&vssid=mosaic</ref>
[[Dosiye:Umusambi urambuye.jpg|thumb|umusambi wo kwicaraho]]
Muri rusange, "umucyeka" usobanura ibirere byuzuye umwotsi wavuye mu bintu bitarashya neza cyangwa bifite ubushyuhe butari bwiza, akaba ari na bwo buryo bwo kugaragaza ahantu hari umwotsi cyangwa aho ibintu bitangiye gucana.<ref>https://www.kigalitoday.com/ntibisanzwe/article/ngoma-nta-mukobwa-warongorwa-adahaye-umusambi-nyirasenge</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
pcwogvnb9so92qegfcjdbuhoeemey85
Incyamuro
0
19934
137935
132709
2026-09-16T12:53:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137935
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bimwe mubikoresho gakondo wasanga ku mizi ya Nyabingi.jpg|thumb|Incyamuro]]
'''Incyamuro''' ni igikoresho cyakoreshaga cyane mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]]<nowiki/>ikaba ari igikoresho cy'ifashishwaga mugukora ibikorwa bitandukanye harimo umuvure cyngwa se isekuru mu giti cyitwa umuko cyangwa se umuvumu, ndetse incyamuro bafashaga mu gukora [[inkongoro]] cyangwa se [[imbehe]] . <ref>https://www.igihe.com/umuco/ikinyarwanda/article/inteko-y-ururimi-n-umuco</ref>
== Ibikoresho Nyarwanda ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
p5zo0zodwjuv145vvjgpix5k89mst0d
Imangu
0
19939
138156
132672
2026-09-17T08:39:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138156
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Bimwe mubikoresho gakondo wasanga ku mizi ya Nyabingi.jpg|thumb|Imangu]]
'''Imangu''' ni igiti cya baga gisongoye, cyoakoreshwaga cyane mu kwasa inkwi, zabaga zifite amabango menshi cyangwa ibiti bikomeye, abasokuruza bacu bakoresha imangu cyane mu [[ishyamba]] cyangwa mu [[Inzu y'akinyarwanda|rugo]] .<ref name=":0">https://www.igihe.com/umuco/ikinyarwanda/article/inteko-y-ururimi-n-umuco</ref><ref>https://rba.co.rw/post/Itabi-umuco-wakendereye-mu-misango-yubukwe-mu-Rwanda</ref>
== Ibiti ==
Hari ibiti bitandukanye byakorwagamo imangu kuko byari bizwiho gukomera aha twavuga indakatsi.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
fq9ps34uys6ql2stfws148xbgfsk06g
Nyirabunyagwa
0
19940
138333
132766
2026-09-17T09:48:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138333
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Isuka.jpg|thumb|Nyirabunyagwa]]
'''Nyirabunyagwa''' ni [[isuka]] y'agafuni yakoreshwaga kera ndetse nu bu mugutera imyaka itandukanye twavuaga [[Igishyimbo|ibishyimbo]] , [[Ikigori|ibigori]], amasaka ndetse no ku bagara ibintu bigiye bitandukanye kuva kera mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]] .<ref>https://imirasiretv.com/yankubise-ifuni-mu-mutwe-anjugunya-mu-musarani-ndi-muzima-naramufataga-nkumubyeyi-ubuhamya-bwa-mukarugira-warokotse-jenoside/</ref><ref>https://www.igihe.com/umuco/ikinyarwanda/article/inteko-y-ururimi-n-umuco</ref>
== Isuka ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
lmammretjjqx1grydwdddwss9jsa2qo
Urutare rwa Bigogwe
0
19942
138421
121101
2026-09-17T10:34:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138421
wikitext
text/x-wiki
Urutare rwa Bigogwe ruherereye mu karere ka Nyabihu mu ntara y'iBurengerazuba bw'U Rwanda.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/Menya-inkomoko-y-izina-Ibere-rya-Bigogwe</ref>
== Inkomoko y'izina ==
urutare rwahawe izina ibere rya Bigogwe bishingiye ku nkuru ivugwa mu mateka y'U Rwanda y'uwitwa Bere, wari umer mu basigajwe inyuma n'amateka wabonye ubuki ari kumwe na bagenzi be biyemeza kujya kubuhakura. Bere niwe wagiye aho ubwo buki bwari brui atangira kubuhakura aburya adasanyiye na Bagenzi be yirengagije ko ari bo bari bafasha imigoze imukomeza ngo atagwa mu rutare. Bagenzi ba bere babonye ko atari buze kuzana ubuki ngo basangire bahizemo kumjurekura, agwa mu rutare, ahasiga ubuzima. nibwo hatangiye kwitirirwa uwo Bere kuva ubwo kugeza n'ubu. Nyuma ariko haje guhindurwa ahakorerwa imyitozo y'igisirikare. kandi aka gace kakomeje kumenyekana kubera ubukerarugendo bushingiye ku nka.<ref name=":0" /><ref name=":1">https://mobile.igihe.com/umuco/amateka/article/iby-ibere-rya-bigogwe-bivugwa-ko-ryagaritse-ingogo-mu-basirikare-ba-habyarimana</ref>
[[Dosiye:Ibere_rya_Bigogwe_002.jpg|thumb|Urutare rwa Bigogwe]]
Andi mateka y’uruhererekane nyemvugo avuga ko kwita ako gasozi ‘Ibere rya Bigogwe’ byaba byaraturutse ku mukobwa witwaga ‘Nyirabigogwe’ wari ufite ibere rinini cyane, akaza kugwa kuri uwo musozi bakahamwitirira.<ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
jnox199owrbiv6ng6jz1qnu262194ue
Yigize Kabushungwe
0
19945
138261
131409
2026-09-17T09:22:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138261
wikitext
text/x-wiki
Yigize Kabushungwe ni umugani w'Ikinyarwanda baca iyo babona umuntu yigize indakoreka, bakagoragoza akanga, nibwo bavuga bati "Knaka uriya yigize Kabushungwe".<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.wikirwanda.org/index.php/Yigize_kabushungwe |title=Archive copy |access-date=2025-03-31 |archive-date=2025-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250331174517/http://www.wikirwanda.org/index.php/Yigize_kabushungwe |url-status=dead }}</ref> uyu mugani wakomotse kuri Bushungwe w'i Kageyo mu Cyingogo (Gisenyi); ku ngoma ya Mutara Rwogera.<ref name=":0" />
== Inkomoko y'Umugani ==
Ubwo Umwami Rwogera yajyaga ku butegetsi yari akiri muto, ni uko nyina witwaga Nyiramavugo Nyiramongi aba ari we uyobora mu mwanya, nk'uko byajyaga bikorwa ibwami iyo umwami yimikwaga akiri muto. <ref name=":0" /> muri icyo gihe nibwo uwitwa Bushungwe wari utuye i Kageyo, akaba umukungu w'imyaka n'amatungo, yatangiye kutavuga rumwe n'abajyanaga amaturo i Bwami, afata abo babyemeranywaho abasaba kujya bazana amaturo iwe aho kuyajyana ibwami.<ref name=":0" />
Umugabekazi abimenye atuma ingabo z'ibwami zijya kumufata ziramuzana, zimwereka umugabekazi. ni uko Bushungwe ahabwa igihano cyo gucibwa amatwi, kuko yari amaze kubeshya umugabekazi ko aho akomoka ubusembwa bubi burutwa no gupfa ari ukubaho udafite amatwi. birangira Bushungwe atishwe.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
6dc6sknlpp6uuzeoo7k6t9cdnhud42x
Itorero Inkindi n'amariza
0
19947
137978
121109
2026-09-16T13:01:55Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137978
wikitext
text/x-wiki
Itorero Inkindi n'Amariza n'itsinda ry'abasore n'inkumi ryashiznwe kandi riyoborwa na Carine Karambizi rigamije gukundisha abakuru n'abato by'umwihariko urubyiruko gukunda imbyino n'umuco gakondo by'abanyarwanda.<ref name=":0">https://www.igihe.com/umuco/article/itorero-inkindi-n-amariza-ryiyemeje-gutoza-abakiri-bato-umuco-n-imbyino-gakondo</ref>
Iri torero ryanshinzwe mu mwaka w'2021, rikaba rikora ibikorwa byo gusigasira umuco, babifatanyije n'ibikorwa bya Siporo nabyo bibiungabunga bikanasigasira umuco nyarwanda<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
5hdpf17wwe0dfcaev9zgvrawgz9nf5p
Pariki nkuru n'umusozi wa Algon
0
20160
137925
132271
2026-09-16T12:51:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137925
wikitext
text/x-wiki
Pariki y'igihugu ya mount Elgon ni pariki yo mugihugu cya Kenya ihuriyeho na Uganga ifite ubuso ubuso bwa 140 km (87 mi) mu majyaruguru y'uburasirazuba bw'ikiyaga cya Victoria. pariki ifite ubuso bwa 1,279 kilometa ( 494 sq mi). igice cya uganda mu parike gifite 1,110 km mu gihe ogice cya kenya gifite ubuso bwa 169 km.<ref>{{Cite web |url=https://www.kws.go.ke/mount-elgon-national-park |title=Archive copy |access-date=2025-07-16 |archive-date=2025-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709003613/https://www.kws.go.ke/mount-elgon-national-park |url-status=dead }}</ref>
== Umusozi wa Elgon ==
Iyi pariki bayise umusozi Elgon, akaba ari ikirunga cyazimiye kikaba cyari giherereye ku mupaka wa Uganda na Kenya, Pariki y'igihugu ya mount Elgon igabanyijemo umwihariko wa kenya na Uganda, umusozi wa Elgon kandi ukaba ufite amazi akomoka ku ruzi Nzola, rutemba rugana ku kiyaga cya Victoria, no ku ruzi rwa Turkwel rutemba mu kiyaga cya kurkana <ref>https://www.mountelgonnationalpark.com/</ref>
== Ikirere ==
Umusozi wa Elgon ufite ikirere gifite ubuhehere kandi bwumutse kigagira kandi umvura y'umwaka irenga 1,270 mm (50 in), Ibihe byumye bizwi nkimpeshyi bitangira muri kamena kugeza kanama no mukuboza kugeza werurwe, imvura ishobora kugwa igihe icyo aricyo cyose, umusozi wa Elgon iterwaho ibimera byinshi bitandukanye mu mashyamba ya montana kugaza ku gasozi keza kegeranye lobelle, pariki ya Elgon kandi ufimo ubwoko bw'inyamanswa burenga 400 butandukanye ukabaho kandi ubwoko bwinyoni byibuze 144, igishimishije cyane nubwoko bw'inyozi za jackson ,igice cy'iburasirazuba cy'uzuyemo inuma <ref>https://ugandawildlife.org/wp-content/uploads/2024/05/MENP-2018-4-4.pdf</ref>
== Ibidukikije ku musozi wa Elgon ==
Mbere y'ubuyobozi bw'ubukoroni, ubutaka bukikijwe n'umusozi wa Elgon bw'acungwaga hashingiwe ku miterere n'ingufu z'abasangwabutaka, byabuzaga gukoresha cyane umutungo kamere ku butumburuke rusange bw'umusozi, ibisabwa kuri ubwo buryo byujuje ku buryo burambye kubera ko ubucucike bw'abaturage mu gace kegeranye bwari bukubye inshuro nyinshyi ugereranije nubu.<ref>https://www.eastafricantrails.com/mount-elgon-national-park/</ref><ref>https://national-parks.org/kenya/mount-elgon</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
2lqbnqstzgu6n129e0ve4glilm5905y
Akungo
0
20188
138514
123137
2026-09-17T11:08:19Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138514
wikitext
text/x-wiki
Icyunngo ni kimwe mu bikoresho bya ahambere byakoreshwaga mu guteka kandi nanubu bigikoreshwa, iterambere ritaraza mu [[Rwanda Rwacu|Rwanda]] ndetse no muri [[Afurika|afrika]] beshyi nicyo gikoresho bifashishaga mugutegura amafunguro yabo, uko iminsi ishira indi igataha, abanyarwanda barazizibukira bagategurira mu bikoresho bizwi nka amasafuriya, akanyungo ni kimwe mu bikoresho byahambere aho bamwe mu rubyiruko rwubu bavugako batakizi.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ababumbyi-batewe-impungenge-n-uko</ref>
icyo ni imwe mu nkono gakondo gikozwe mw'ibumba akaba ari igikoresho bifashishaga kurubu wagereranya n'isafuriya kikaba cyarakoreshwaga mugutegura amafunguro ndetse no mubihugu bimwe na bimwe byo muri africa cyane cyane mu Rwanda rwo hambere<ref>https://glosbe.com/rw/sw/Inkono</ref><ref>https://elearning.reb.rw/course/view.php?id=399</ref>
== Ubwiza bw'icyungo ==
Bavugako imboga zitekewe mu kungo ziryoha kurusha izatekewe mucyo twakzita amasafuriya ya kijyambere, ikindi hari ababumbyi batunzwe no kubumba, iyo babaga babumbye ibyungo ndetse n'ibindi bikoresho biva mwibumba byatumaga babona imibereho bakabasha kwiteza imberer mu buryo bumwe cyangwa ubundi <ref>https://www.igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ababumbyi-batewe-impungenge-n-uko</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
d0q193hlu2bvlebbh6iq18xw3rqavgk
Aberdare Range Mountain
0
20190
138278
123148
2026-09-17T09:24:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138278
wikitext
text/x-wiki
Abardare Range ni umusozi muremure uherereye mu majyaruguro yo mu murwa mukuru wa kenya ukaba upima kilometero zisaga 160km hamwe n'uburebure bwa metero 3,500 na fiti 11,480 ft. uzenguruka intara za Nyandurua, Nyeri, Murang'ra na Kiambu na Laikipia. <ref>https://www.roughguides.com/kenya/central-highlands/aberdare-national-park/</ref><ref>https://www.britannica.com/place/Aberdare-Range</ref>
== Imiterere ==
Ikibanza cyangwase umusozi wa Aderdare ugizwe nigice cy'uruhande rw'iburasirazuba bw'ikibaya kinini cy RIFT kinyura mu majyaruguru ugana mu majyepfo. Mu burengerazuba ,<ref>https://www.bootsnall.com/articles/the-aberdare-mountain-ranges-nyandarua-range.html</ref> intara igwa hasi cyane mu kibaya cya Kinangop hanyuma ikagera mu kibaya kinini cya rift iburasirazuba, intara ihanamye cyane ikiyaga cya naivasha hamwe na Mau Escarpment ya kure bishobora kugaragara uhereye kumpinga ndende bufite uburebure bwa 3,999 metero na ft 13,120. Aberdares ni umusozi kandi ufite agace k'amazi y'urubogobogo rwa Sasumua n'urugomero rwa Ndakaini, rutanga amazi menshi i Nairobi. Amashyamba yo mu misozi ni agace kegereye Umugezi wa Tana, uruzi runini muri Kenya rutanga amazi ku rugomero rw'amashanyarazi rwa seven forks rutanga hejuru ya 55 ku ijana by'amashanyarazi yose kenya.<ref>https://www.britannica.com/place/Aberdare-Range</ref><ref>https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/27</ref>
== Ishyamba rya Aderdare ==
Ishyamba rya Aderdare Ranges niryo ryakira ishyamba rya Escarpments ya kikiyu ikora mu majyaruguru kuva muri Nairobi,Aderdare itandukanye cyane mu burebure bwa metero 2000 na ft 6,600 ku mupaka wa mashyamba kuruhande rwiburasirazuba na 4,001 metero na ft 13.127 werekeza ku nkombe yo mumajyaruguru kun mupaka ya oldonyo lesatima.<ref>https://web.archive.org/web/20080208164825/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C818044%2C00.html</ref> Ranges imanuka iva ku minga yerekeza I nyaruhuhu uherereye mu majyaruguru aho bigaragara ko ibibata byinzuzi byangiritse hamwe n'imiyoboro y'ibiyaga. ku ruhande rw'amajyepfo.<ref>{{Cite web |url=http://www.unep.org/expeditions/Expeditions/EA_Montane_Forests/Aberdares.asp |title=Archive copy |access-date=2008-03-18 |archive-date=2008-03-18 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20080318043758/http://www.unep.org/expeditions/Expeditions/EA_Montane_Forests/Aberdares.asp |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
l5euywm4s1rc6f2qjd7dlgx3fvxfk0j
Cherang'any Hills
0
20193
137957
123155
2026-09-16T12:58:50Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137957
wikitext
text/x-wiki
Imisozi ya Cherang'any ni imisozi miremire yo mu burengerazuba bwa Kenya. uyu musozi mu umwe mu mashyamba atanu ya kenya ifatwa nk'ubukerarugendo, n'umusozi muremure ukaba wegeranye ni ikibaye kinini cyo hagati, igabanijwe na Mau Escarpment izamuka ku mupaka wa Tanzaniya kugera misozi ya Cherang'any, Escarpment ihuza ikibaya kizamuka kumusozi wa Elgon.<ref>http://www.kenyalogy.com/eng/info/geo.html</ref> Umusozi wa Cherangany uzenguruka intara eshatu arizo Trans Nzoia, Elgeyo marakwet no Pokot y'iburengerazuba. <ref>https://books.google.rw/books?id=0SVZHQAACAAJ&redir_esc=y</ref><ref>https://peakbagger.com/peak.aspx?pid=11181</ref>
== Imiterere ==
Umusozi wa Cherang'any urebererwa n'umuryango w'abibumbye ishinzwe ibidukikije nka kamwe mu turere dutanu tw'ingenzi two gufata amazi muri kenya. () umuryango wa bibumbye ukurikirana impinduka z'amashyamba hagati ya 2000 na 2003,<ref>https://web.archive.org/web/20080603121050/http://www.magicalkenya.com/default.nsf/doc21/4YND6YFZEI55?opendocument&l=1&e=3</ref> Umusozi wa Charang'any niyo yibasiwe cyane n'amashyamba yakurikiranwe, aho hagati 174.3 zatewe n'amashyamba, iki gihombo kikaba kiboneka mu karere ka marakwet no mu karere ka pokot. kubera ko iki gipande cy'amashyamba kavukire, umuryango wabibumbye urasaba ko ako gace gakurikiranywa hafi kugirango hatabaho irimbuka ry'uwo musozi. <ref>https://books.google.rw/books?id=BGeXmssXsGgC&dq=Cherang%27any+Hills&pg=RA1-PA302&redir_esc=y</ref><ref>https://web.archive.org/web/20070601210007/http://www.africanconservation.org/dcforum/DCForumID5/244.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
g63y7xepyvy9l38n44wkttzwqrqfh77
Umusozi wa Udzungwa
0
20196
137871
123162
2026-09-16T12:43:05Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137871
wikitext
text/x-wiki
'''Umusozi ya Udzungwa''' ni imisozi iri mu majyepfo ya [[Tanzaniya]] .N'umisozi ahanini uri mu karere ka Iringa, mu majyepfo y'umurwa mukuru wa Tanzaniya [[Dodoma]] . umisozi wa Udzungwa uri mu misozi y’iburasirazuba bwa Arc, kandi ukaba utuwe n’ibinyabuzima bitandukanye by’ibimera n’ibinyabuzima bifite amoko menshi y’ibyorezo .
ni umusozi utuweho n'abaturage, izina Udzungwa rikomoka ku ijambo rya Kihehe “Wadzungwa”, risobanura abantu batuye ku musozi. Iringa nigice kinini mumisozi, nicyicaro cyakarere.<ref>https://worldribus.org/east-africa-mountains/</ref>
imisozi ya Undzungwa ifite ubuso bwa kilometero 16,131.40, ifite. Impinga ndende cyane {{Convert|2579|m|ft}} . Umusozi ugera muri rusange uburaruko bushira ubuseruko . Ikibaya cya Usangu kiri mu majyaruguru y'uburengerazuba, gitwarwa n'umugezi [[Umugezi munini wa Ruaha|munini wa Ruaha]] n'inzuzi zawo. Umugezi munini wa Ruaha utandukanya imisozi ya Udzungwa n'umusozi wa Rubeho n'imisozi ya Uvidunda ugana mu majyaruguru y'uburasirazuba. Umugezi [[Umugezi wa Ulanga|wa Kilombero]] uri mu majyepfo no mu majyepfo y'uburasirazuba. Mu majyepfo ashyira uburengerazuba icyuho cya Makambako gitandukanya imisozi ya Udzungwa na Kipengere .<ref>https://www.worldwildlife.org/ecoregions/at0109</ref>
== Ibimera n'ibinyabuzima ==
Ubu hashize imyaka miriyoni mirongo itatu, ako gace kari gatwikiriwe n’amashyamba manini. hashize imyaka miriyoni icumi, amashyamba yo mubutayu ahinduwe savanna, hasigara imisozi nk "ibirwa" aho amashyamba yo mu turere dushyuha yakomeje gutera imbere. <ref>https://www.worldwildlife.org/ecoregions/at0109</ref> Udzungwa nindi misozi ya Arc yi burasirazuba ifite ibinyabuzima bitandukanye cyane bifite amoko menshi y’icyorezo (hejuru ya 25 ku ijana by’ibinyabuzima). 10 ku ijana muri bo barinzwe na parike y’igihugu cya Gisozi cya Udzungwa hamwe n’ishyamba ry’ibidukikije rya Udzungwa.<ref>https://books.google.rw/books?id=DDf1ZMyQCIAC&pg=PA20&redir_esc=y</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
fqymks6fdyirf19grc93nefinro9w6n
Imisozi ya Usambara
0
20198
138047
123166
2026-09-17T08:15:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138047
wikitext
text/x-wiki
'''Imisozi ya Usambara''' yo mu majyaruguru y'uburasirazuba bwa [[Tanzaniya]] muri [[Imiterere ya Afurika y'Iburasirazuba n'ibidukikije byaho|Afurika yo mu turere]] dushyuha, igizwe n'imisozi y'iburasirazuba. ifite ubutumburuke bwa {{Convert|90|km|mi}} ndende na kimwe cya kabiri cy'ubugari, kandi biherereye mu Karere ka Lushoto mu Karere ka Tanga .hakaba hashize hafi imyaka miriyoni ebyiri kandi bigizwe nubutare bwa metamorphic Precambrian . Bagabanijwemo ibice bibiri; Uburengerazuba bwa Usambaras burenze Uburasirazuba bwa Usambara, bwegereye inkombe kandi bugwa imvura nyinshi.
== Ubumenyi bw'isi ==
Usambaras ni {{Convert|90|km|mi}} nubugari bwa {{Convert|30|-|50|km|mi}} . igice cyimisozi yuburasirazuba bwa Arc, kiva muri [[Kenya]] kinyura muri Tanzaniya. Ikirere ni kimwe mu ku isi. Ahantu hirengeye ni impinga ya Chambolo kuri metero 2,289 hejuru yinyanja. <ref>{{Cite web |title=Usambara Peaks |url=https://peakvisor.com/adm/tanga.html |access-date=13 October 2021 |website=Peakvisor}}</ref>
== Ubumenyi bwa geologiya ==
Imisozi yavumbuwe hashize hafi miliyoni ebyiri.<ref>https://sgp.undp.org//innovation-library/item/download/561_02740f4fd1699cc6aa9e2b85bcbaf0db.html</ref>
ishyamba ryimvura ryanyuze mugihe kirekire kandi ryihindagurika ridasanzwe bituma habaho endemism itangaje hamwe n’amashyamba yimvura ashaje. <ref>https://archive.org/details/shambaakingdomhi0000feie</ref>
Uburengerazuba n’iburasirazuba Usambaras ni intera nini ya metamorphic metologique ya geologiya ya acide- gneisses, pyroxène, na amphiboles . [ 3 ] kuriyi misozi yashizweho uburyo bwo kuvoma imigezi igizwe n’amasoko menshi y’amazi,Igemurira umubare mwishi w'abaturage ba Tanzaniya <ref>https://middlebury.figshare.com/articles/thesis/Square_Peg_Round_Hole_A_Case_Study_of_the_NGO-Village_Interactions_of_TFCG_and_Sagara_Village_Tanzania/21538749/1</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
aat116y9wz66p5wui68kado7a1atcsd
Umusozi wa Hanang
0
20203
138241
123177
2026-09-17T09:19:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138241
wikitext
text/x-wiki
'''Umusozi Hanang''' ni umusozi uri wo mu majyaruguru [[Tanzaniya|ya Tanzaniya]] .ukaba uherereye mu karere ka Manyara na Hanang.Ni umusozi wa kane muremure muri Tanzaniya, ufite impinga eshatu za Kilimanjaro zibarwa nkumusozi umwe.<ref>http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/africa.html</ref>
Inzira nyamukuru igana mu mpinga itangirira mu mujyi wa wa Katesh. Kuzamuka uwo musozi mugisate cy'ubukerarugendo bisaba amasaha 10 batara wurangiza bagakambika kugirango bagere kuwundi musozi wundi bifatante bakawugeraho kumunsi wa kabiri .<ref>https://worldribus.org/east-africa-mountains/</ref>
== Ishyamba rya Hanang ==
'''Ishamba rya Hanang''' rifite ubuso bwa 58.66 km², kumusozi muremure. Hagati ya metero 2000 na 2700 z'uburebure, amashyamba ya montane yicyatsi kibisi atwikiriye umusozi utose wiburasirazuba bwumusozi nuburasirazuba bwamajyepfo, mugihe ahantu humye h’iburengerazuba n’amajyaruguru humye amashyamba yumye ya montane yumye yicyatsi kibisi nicyatsi kibisi. Hejuru ya metero 2700, amashyamba yimukira mubutaka bwatsi ndetse nubwatsi bwo hejuru.<ref>https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=222831</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
47ghd5of5lgxy2tllypmlkngqyy5gj2
Umusozi wa Loolmalasin
0
20204
138439
123179
2026-09-17T10:40:18Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138439
wikitext
text/x-wiki
'''Umusozi wa Loolmalasin''' cyangwa '''Loolmalassin''' ( ''Mlima Lolmalasin'', mu [[Igiswahili|Giswahili]] ) ni umusozi uherereye mu karere ka Ngorongoro muri ahazwi nka Arusha [[Tanzaniya|muri Tanzaniya]] . Ifite uburebure bwa {{Convert|3682|m}} ni umusozi wa gatatu muremure muri Tanzaniya ufite impinga eshatu za Kilimanjaro zifatwa nkumusozi umwe. Umusozi uherereye muri mukibaya cya Nainokanoka . ni kirunga giherereye mu karere k’imisozi miremire ya Crater kandi ni ikirunga cyazimye giheruka guturika muri Pleistocene . <ref>{{Cite web |title=Smithsonian, Lolmalasin overview |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=222809 |access-date=2023-03-26}}</ref> Umusozi Loolmalasin niwo musozi wa kabiri muremure mu karere ka Arusha n'ahantu hirengeye mu Karere ka Ngorongoro. Uyu musozi kandi ufite isoko yumugezi wa Simiyu, utemba ugana iburengerazuba kugera ku [[Ikiyaga cya Victoriya|kiyaga cya Victoria]] mu karere ka Simiyu <ref>https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=222809</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
il3kfi3eiwkeua6lc5vix89w3yz52pa
Umusozi wa Kipengere Range
0
20209
138440
123193
2026-09-17T10:40:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138440
wikitext
text/x-wiki
'''Kipengere Range''', izwi kandi ku izina rya '''Livingstone Mountain''', uyu musozi uherereye mu karere ka Njombe mu majyepfo y'uburengerazuba [[Tanzaniya|bwa Tanzaniya]] mu majyaruguru y'ikiyaga cyaNyasa. Ni umusozi muremure unyura mu majyepfo y'iburasirazuba uva mu kibaya cy'umugezi [[Umugezi munini wa Ruaha|munini wa Ruaha]] mu majyaruguru ugana ku mugezi wa Ruhuhu mu majyepfo, kandi ugize igice cyo mu burasirazuba bwa Rift yo muri Afurika y'iburasirazuba.<ref>https://web.archive.org/web/20221130175403/https://www.tanzaniatourism.go.tz/en/destination/uporoto-kipengere-and-livingstone-ranges</ref><ref>https://www.protectedplanet.net/555512495</ref>
== icyo wamenya ku musozi wa kipengere ==
Kuva mu mujyi wa Mbeya intera igenda yerekeza mu majyepfo y'iburasirazuba kandi igize igice cyo mu burasirazuba bwa Rift yo muri Afurika y'Iburasirazuba, <ref>https://www.protectedplanet.net/350003</ref>igera ku 100 km kumanuka wamajyaruguru yuburasirazuba bwikiyaga kugera kumugezi wa Ruhuhu . Imisozi ya Poroto yibirunga ikora amajyaruguru yuburengerazuba bwagutse.<ref>https://web.archive.org/web/20220307195014/https://www1.undp.org/content/dam/tanzania/Strengthening%20the%20protected%20area%20network%20in%20Southern%20Tanzania.pdf</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
61s1ov70i3g3rtt4v2srojpbzgoq7ll
Umugani
0
20210
138515
136585
2026-09-17T11:08:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138515
wikitext
text/x-wiki
== Umugani ==
Umugani n' inkuru mbarirano y'ibyabayeho cyangwa ibitekerezo byafasha rubanda mu kwagura ibitekerezo, kubanisha neza abaturange, gutangaza amakuru no kwigisha muco n'indangagaciro ziranga umunyarwanda. Imigani ni bumwe mu buvanganzo bwo muri rubanda twasingiwe nabakurambere. <ref>http://www.rwandanationalibrary.gov.rw/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=1082&shelfbrowse_itemnumber=1850</ref>
== IBICE BIGIZE IMIGANI <ref>https://books.google.rw/books/about/Imigani_miremire.html?id=FKyWPAAACAAJ&redir_esc=y</ref> ==
# Imigani migufi, uregero: (Agapfa kaburiwe ni impongo)
# Imigani miremire, urugero: (Umugani wa bakame n'ipyisi)
# Imigani y'imingenurano, urugero: (Umwana muri ntakurwa urutozi)
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
8rcxegg36em94v6ar9axs6r3po9bgob
Umusozi wa Marrah
0
20216
138334
123229
2026-09-17T09:48:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138334
wikitext
text/x-wiki
'''Umisozi ya Marra''' ( Fur, '''Fugo Marra''' ; Arabic , '''Jebel Marrah''' ni impinga y'imisozi y'ibirunga iba muri massif ifite ubutumburuke bwa {{Convert|3012|m|ft|0}} . Ni imisozi miremire muri [[Sudani]] .<ref>https://worldribus.org/sahara-desert-ranges/</ref>
Imisozi miremire iherereye hagati mu karere ka Darfur muri [[Sudani]] ku mupaka w’ibihugu bya Darfur yepfo na Darfur yo hagati, hamwe n’agace gato kari muri leta ya Darfur y'Amajyaruguru . Igice cyo hejuru ni Deriba Caldera . Ahagana hejuru ya massif ni agace gato ariko kagira ikirere gishyushye hamwe n’imvura nyinshi n’amasoko ahoraho y’amazi hagati ya savanna y'umye hamwe na scrub ya Sahel hepfo.<ref>https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=225030&vtab=Eruptions</ref>
== Imiterere y'umusozi wa Marrah ==
Jebel Marra, n'ikirunga cya Tertiary gifite uburebure bwa {{Convert|3,042|m|ft}}, gikora mu majyaruguru n'amajyepfo nko muri {{Convert|55|mi|km|order=flip}}, cyaguka kugera kuri {{Convert|40|mi|km|order=flip}}, <ref>https://www.thenewhumanitarian.org/news-feature/2021/4/21/inside-darfurs-rebel-held-mountains</ref>gikomeza amajyaruguru mu bindi {{Convert|60|mi|km|order=flip}} . Imisozi ya Tagabo n'ikibaya cya Meidob, mu majyaruguru y'uburasirazuba bw'urugero,abashakashatsi batekerezako aricyo ikomoka mu birunga. Ikibaya gishingiye ku rutare rwa Archean kikazamuka hagati y’ibibaya bya Tchad na Nili yo hagati kandi bigera mu burengerazuba kugera ku mupaka wa Sudani, bigakora umwobo utagira umupaka witwa Basement Complex, ufite uburebure buri hagati ya {{Convert|1,100|m|ft}} mu burasirazuba kugeza kuri {{Convert|600|m|ft}} mu burengerazuba. Imisozi n'udusozi twitaruye, nka {{Convert|1413|m|ft}} Tebella Massif, birashoboka ko ibisigisigi byubuso bwakera bwisuri, akadomo.<ref>https://www.jstor.org/stable/1780270?origin=crossref</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
6nmy9n0qun2grxta6r40ua3v5zaa1xc
Parike ya Serengeti
0
20228
138474
136496
2026-09-17T10:45:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138474
wikitext
text/x-wiki
'''Parike y'igihugu ya Serengeti''' ni pariki iherereye mu majyaruguru yo mugihugu cya [[Tanzaniya]] igera ku 14,763 km . Iherereye mu burasirazuba bwa Mara no mu majyaruguru y’akarere ka Simiyu kandi ikikijwe n'abaturage bagera kuri {{Convert|1.5|e6ha|e6acre|abbr=unit}} ya savanna . Iyi parike yashinzwe mu 1940.<ref>https://www.serengeti.com/information-serengeti-national-park.php</ref>
== Amateka ==
Mu 1930, ubuso bungana na 2,286 km yagenwe nk'imikino yaberaga mu majyepfo no mu burasirazuba bwa Serengeti. <ref>{{Cite web |title=Serengeti National Park travel information – Tanzania |url=https://www.serengeti.com/information-serengeti-national-park.php |access-date=3 August 2021 |website=serengeti.com |language=en}}</ref> Mu myaka ya za 1930, guverinoma ya Tanganyika yashyizeho gahunda ya parike y’igihugu yubahiriza ibyemezo bijyane n'amasezerano ajyanye no kubungabunga Fauna na flora muri Leta yabo.<ref>{{Cite web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0602/feature1/text4.html |title=Archive copy |access-date=2012-06-29 |archive-date=2012-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120531060149/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0602/feature1/text4.html |url-status=dead }}</ref>
Mu 1930, major Richard Hingdston, yasuye Tanganyika mu butumwa bwatanzwe na Sosiyete ishinzwe kubungabunga Fauna y’Ingoma (SPFE), yasabye ko ikigo cy’imikino cya Serengeti cyagenwa nka parike y’igihugu kugira ngo gikemure cg gikingire ibibazo by’ubwiyongere bw’abaturage n’iterambere ry’ubukungu.<ref>https://www.livescience.com/23310-serengeti.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
2xz2laiya92lqpq061mkb07w0p4tznh
Zanzibar
0
20229
138262
123268
2026-09-17T09:22:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138262
wikitext
text/x-wiki
'''Zanzibar''' [ a ] ni ikirwa cya Tanzaniya kiri ku nkombe za [[Imiterere ya Afurika y'Iburasirazuba n'ibidukikije byaho|Afurika y'Iburasirazuba]] . Iherereye mu nyanja y'Ubuhinde, kandi igizwe n'ibirwa byinshi bito n'ibinini binini, Muribyo birwa ikinini kirimo kitwa Zanzibar n'ikirwa cya Unguja n'ikirwa cya Pemba . Umurwa mukuru ni Umujyi wa Zanzibar, uherereye ku kirwa cya Unguja. Ikigo cyamateka cyacyo, Umujyi wa Kibuye, ni Umurage wisi .
Zanzibar kandi ni agace kigenga kunze ubumwe na Tanganyika mu 1964, kagashinga [[Tanzaniya|Repubulika yunze ubumwe ya Tanzaniya]] y'ubu.Inganda nyamukuru za archipelago ni ubwiza n'ubukerarugendo. <ref>{{Cite web |date=21 May 2011 |title=Exotic Zanzibar and its seafood |url=http://drshem.com/2011/05/21/exotic-zanzibar-and-its-seafood/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815070819/http://drshem.com/2011/05/21/exotic-zanzibar-and-its-seafood/ |archive-date=15 August 2011 |access-date=11 June 2011}}</ref> Ingingo nyamukuru byakozwe. Ikirwa cya Zanzibar, hamwe n'ikirwa cya Mafia cyo muri Tanzaniya, rimwe na rimwe bakunze kwitwa "Ibirwa bya Spice". bigizwe n'ubukerarugendo bwa Zanzibar gahunda ya leta yatumye ubwiyongere bwa ba mukerarugendo 19.000 mu 1985, <ref>https://web.archive.org/web/20201101135606/http://www.ikuluzanzibar.go.tz/en</ref> <ref>{{Cite web |last=Yussuf |first=Issa |date=19 April 2017 |title=Tanzania: Number of Tourists to Zanzibar Doubles As Tourist Hotels Improve Service Delivery |url=https://allafrica.com/stories/201704190661.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827153016/http://allafrica.com/stories/201704190661.html |archive-date=27 August 2017 |access-date=June 4, 2019 |website=allAfrica}}</ref> 376.000 muri 2016. <ref name=":0">{{Cite web |title=Zanzibar forms Airports Authority, modernises aviation infrastructure |url=http://www.businesstimes.co.tz/index.php?option=com_content&view=article&id=1121:zanzibar-forms-airports-authority-modernises-aviation-infrastructure&catid=1:latest-news&Itemid=57 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101215243/http://www.businesstimes.co.tz/index.php?option=com_content&view=article&id=1121:zanzibar-forms-airports-authority-modernises-aviation-infrastructure&catid=1:latest-news&Itemid=57 |archive-date=1 January 2016 |access-date=17 January 2013 |publisher=Business Times (Tanzania)}}</ref>
== Imibereho n'ubuzima bwa Zanzibar ==
Ubusumbane butandukanye buriho mu mibereho y'abatuye Pemba na Unguja, ndetse n'ubusumbane buri hagati y'abatuye imijyi n'icyaro. Impuzandengo y'umwaka yinjiza ni US $ 2500. Hafi ya kimwe cya kabiri cyabaturage baba munsi yumurongo wubukene.
N’ubwo urwego rwo hejuru rw’ubuvuzi n’uburezi rwibanze,impfu z'abana muri Zanzibar ni 54 kuri 1.000 bavutse ari bazima, ibyo bikaba biri munsi ya 10.0 ku ijana ugereranije n’igipimo cyo muri Tanzaniya. Umubare w'abana bapfa muri Zanzibar ni 73 kuri 1.000 bavutse ari bazima, ibyo bikaba biri munsi ya 21.5 ku ijana ugereranyije n'igipimo cyo muri Tanzaniya. Umubare w'abana bavuka muri Tanzaniya ni mwinshi, 35,64 bavuka ku baturage 1000, ariko umubare uragabanuka. <ref>{{Cite web |title=Crude birth rate (births per 1000 population) |url=https://www.who.int/data/maternal-newborn-child-adolescent-ageing/indicator-explorer-new/mca/crude-birth-rate-(births-per-1000-population) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211118073226/https://www.who.int/data/maternal-newborn-child-adolescent-ageing/indicator-explorer-new/mca/crude-birth-rate-(births-per-1000-population) |archive-date=18 November 2021 |access-date=18 November 2021 |publisher=World Health Organisation}}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
j34uyt6dywiag3z6rini1hxsl9m2xb6
Umusozi Speke
0
20244
137936
123298
2026-09-16T12:53:35Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137936
wikitext
text/x-wiki
'''Umusozi Speke''' uri muri parike yigihugu ya Ruwenzori muri [[Ubugande|Uganda]] kandi niwo musozi wa kabiri muremure Hamwe n'umusozi Stanley n'umusozi wa Baker, ikora inyabutatu ikikije [[Bujuku Valley|ikibaya cyo hejuru cya Bujuku]] . Impinga yegereye ni umusozi wa Stanley,ufite ubuso bwa 3.55 km (2.21 mi) mu majyepfo y'uburengerazuba. <ref>{{Cite web |title=Peakbagger |url=http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=11156 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514231840/http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=11156 |archive-date=2011-05-14 |access-date=2006-12-23}}</ref>
== Imiterere ==
Imisozi yose muriki cyiciro igizwe nimpinga nyinshi. Mount Speke ni Vittorio Emanuele 4,890 m (16.040 ft) ; Ensonga ifite ubuso bwa 4,865 m <ref>https://web.archive.org/web/20160303171559/http://www.peakware.com/peaks.html?pk=1101</ref>(15,961) ft) ; Johnston 4,834 m (15.860 ft) ; na Trident 4,572 m (15.000) ft) . Amazina yatoranijwe yubaha umuryango wibwami wUbutaliyani; icyakora, guhitamo izina byagombaga kwemezwa na Protectorate y'Ubwongereza na Uganda wayoboraga ako karere muri kiriya gihe.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
0jxy7ixdik2htl18ii46xsgmr1bri1v
Kumasi
0
20255
137979
129487
2026-09-16T13:02:02Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137979
wikitext
text/x-wiki
'''Kumasi''' n'umurwa mukuru w'Inteko ya kumasi Metropolitan n'akarere ka Ashanti muri [[Gana]] . <ref>https://citinewsroom.com/2021/09/akufo-addo-nominates-npps-ashanti-regional-secretary-sam-pyne-as-kumasi-mayor/</ref> <ref name=":0">{{Cite web |date=31 July 2013 |title=Kumasi: The Garden City without gardens? |url=https://www.graphic.com.gh/features/features/kumasi-the-garden-city-without-gardens.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311115230/https://www.graphic.com.gh/features/features/kumasi-the-garden-city-without-gardens.html |archive-date=11 March 2023 |access-date=11 January 2020 |website=Graphic Online |language=en-GB}}</ref> : 1, 3 Numujyi wa kabiri munini mu gihugu, <ref>{{Cite web |url=https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/2021%20PHC%20General%20Report%20Vol%203A_Population%20of%20Regions%20and%20Districts_181121.pdf |title=Archive copy |access-date=2025-07-25 |archive-date=2025-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515213019/https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/2021%20PHC%20General%20Report%20Vol%203A_Population%20of%20Regions%20and%20Districts_181121.pdf |url-status=dead }}</ref> ifite abaturage 443.981 guhera mu ibarura rya 2021. umusozi wa Kumasi uherereye mu karere k’ishyamba ryimvura hafi yikiyaga [[Ikiyaga cya Bosumtwi|cya Bosomtwe]] : 2 kandi iherereye nko mu {{Convert|200|km|mi}} kuva i [[Accra]] . <ref name="distance calculator">Straight line distances from: Daft Logic; {{Cite web |title=Google Maps Distance Calculator |url=http://www.daftlogic.com/projects-google-maps-distance-calculator.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100726200056/http://www.daftlogic.com/projects-google-maps-distance-calculator.htm |archive-date=26 July 2010 |access-date=22 September 2024}}</ref> Umujyi uhura N'ikirere gishyuha cya savanna, hamwe n'ibihe bibiri by'imvura bigenda bitandukana bito. Amoko menshi atuye Kumasi ni Asante Mole dagbon na Ewe. <ref>https://microdata.statsghana.gov.gh/index.php/home</ref>
Kumasi ni ihuriro ry’ubucuruzi, ubukungu, n’ubucuruzi muri Gana, rikaba rifite isoko rinini muri Afurika y’iburengerazuba : Isoko rya Kejetia . Umujyi niwo muco w’umuco wa Asante, bityo nanone bakitwa "Osei-Krom" cyangwa "Oseikrom" gusa, hamwe no gukurura abashyitsi benshi. <ref name="kumasi summary3">{{Cite web |last=Baeyens |first=A. |date=2012 |title=Kumasi, Ghana. Critical study of an African urban structure |url=https://lib.ugent.be/catalog/rug01:001887157 |access-date=22 September 2024 |publisher=[[Ghent University Library]]}}</ref> : 9 Uyu mujyi kandi urimo amashyirahamwe menshi yubucuruzi, nk’ishyirahamwe ry’abatunganya ibicuruzwa bya Aboabo Talia. Kimwe cya kabiri cyo gutunganya ibiti mu gihugu kibera mu mujyi. Ikigo cy’umuco w’igihugu, Ishuri ry’Uburezi rya Wesley, n’ibitaro byigisha Komfo Anokye byose biherereye mu mujyi. <ref>https://www.merriam-webster.com/dictionary/Kumasi</ref> 10 <ref>https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520/AJA19852007_101</ref>Umujyi kandi urimo uruganda rwamafirime rugenda rwiyongera, Kumawood, rwibanda cyane cyane ku kuvuga inkuru zishingiye ku nsanganyamatsiko mu rurimi rwaho rwa Twi .
== Umuco ==
Umusozi wa Kumasi ni ihuriro ry'umuco wa Asante, uyifasha kwitwa "Osei-Krom" cyangwa gusa "Oseikrom". Kumasi azwiho kandi Imyenda gakondo,Kente , mubisanzwe bikozwe hakoreshejwe imigenzo gakondo. Niho hari isoko rinini muri Afurika y'Iburengerazuba,Isoko rya kejetia, rikaba rifite amaduka arenga 10,000. <ref>{{Cite web |last=Shaikh |first=F. |date=5 August 2024 |title=Akoma: Embracing the Symbol of Love in Kumasi |url=https://ghana.uoregon.edu/2024/08/05/akoma-embracing-the-symbol-of-love-in-kumasi/ |access-date=24 September 2024 |publisher=[[University of Oregon]]}}</ref> imico n’umuco muri uyu mujyi harimo Fort Kumasi (yubatswe mu 1896 kugirango isimbure igihome cya Asante ubu ni inzu ndangamurage) hamwe n’inzu Ndangamurage ya nurom . Ibyiza bya Royal Asante birimo Ikigo cy'umuco w'igihugu ,Okomfo Anokye sword, Ingoro ya Asantehene (yubatswe mu 1972), n’ingoro ya Manhyia, guhera mu 1925, ubu ni inzu ndangamurage. <ref>{{Cite web |title=Kumasi Fort and Military Museum |url=https://www.ghanamuseums.org/kumasi-fort-millitary-museum.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525015404/https://www.ghanamuseums.org/kumasi-fort-millitary-museum.php |archive-date=25 May 2024 |access-date=2023-08-29 |website=Ghana Museums & Monuments Board}}</ref> <ref>https://lib.ugent.be/catalog/rug01:001887157</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
8cf2wnyupc9h64uqfxe43xh97mux7ll
Cederberg
0
20259
138404
133334
2026-09-17T10:21:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138404
wikitext
text/x-wiki
Cederberg n'imisozi itangaje cyane, imisozi igera kuri kilometero 200 (200km) mu majyaruguru ya Cape town.[https://www.nature-reserve.co.za/south-africa-info-cederberg.html]
Imisozi ya Cederberg igera kuri 50km amajyaruguru - amajyepfo na 20km iburasirazuba - iburengerazuba. Bahana imbibi n'iburengerazuba na Sandveld, amajyaruguru n'imisozi ya Pakhuis, iburasirazuba n'amasoko ya Springbok n'amajyepfo n'imisozi ya Kouebokkeveld na Skurweberge. Umuhanda munini winjira,N7, ugana iburengerazuba bwurwego. Imijyi yegeranye ni Citrusdal mu majyepfo ashyira uburengerazuba na Clanwilliam mu majyaruguru. Agace gatuwe cyane.
Hariho imisozi myinshi izwi muriyo harimo Sneeuberg (2026m) na Tafelberg (1969m). Tafelberg ( [[Ikinyafurikansi|Afrikaans]] ya "Umusozi wameza") ntigomba kwitiranywa n'umusozi w'ameza muri Cape Town. Ahantu nyaburanga hagaragara harimo umusaraba wa Maltese, Wolfberg Arch na Wolfberg Cracks.
Ikiranga ako gace gisobanuwe neza n'amabuye y'umucanga , akenshi ritukura mu mabara. Iri tsinda ryibitare ririmo imirongo ya shale kandi mu myaka yashize havumbuwe ibintu bike by,ingenzi byavumbuwe muri ibyo byiciro. Ibisigazwa by’ibinyabuzima ni amafi ya mbere kandi byatangiye kuva miliyoni 450 kuva mugihe cya Ordovic. <ref>{{Cite web |last=Melanie Gosling |date=10 May 2005 |title=Fossilised fish 'ancestor' found in Cederberg |url=http://www.iol.co.za/index.php?set_id=14&click_id=143&art_id=vn20050510071344218C153391 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050525043216/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=14&click_id=143&art_id=vn20050510071344218C153391 |archive-date=25 May 2005 |website=[[Cape Times]] |via=[[Wayback Machine]]}}</ref>
== Ibimera n'ibinyabuzima ==
Ibimera byiganjemo ni Mediterranean fynbos mu bishanga byo mu majyepfo no mu burengerazuba, bigahinduka igice cy’ubutayu mu majyaruguru no mu burasirazuba.imyerezi ya Clanwilliam iri mu kaga( ''Widdringtonia wallichii'' ) yo mu muryango Cupressaceae hamwe na protea ya shelegi( ''Protea cryophila'' ) ya Proteaceae yanduye muri kariya gace, iboneka gusa mu turere twa kure cyane hejuru y’imisozi.
Inyamanswa zo muri ako gace ni feids ingwe ( ''Panthera pardus'' ) na caracal(''Caracal caracal''). Izindi nyamabere zirimo hyrax (''Procavia capensis'') cyangwa "dassie", meerkats (''Suricata suricatta'') n'izindi mongoose( Herpestidae), antelopes nini''( urugero'' :bontebok Damaliscus ''pygargus dorcas'' na gemsbok ''Oryx'' ''gazella'') Hariho kandi inyoni nyinshi, [[inyamaswa]] z’inyamabere nto, ibikururuka hasi n'udukoko.
Andi moko yugarijwe aboneka mu gace k'ubutayu bwa Cederberg harimo cyprinide Clanwilliam y'umuhondo ( ''Labeobarbus capensis'', abatishoboye), Clanwiliam redfin( ''Barbus calidus'',abatishoboye) na sawfin ( ''Barbus serra'', iri mu kaga).
== Ibikorwa byabantu ==
=== Amateka ===
Mu buvumo no hejuru y’akarere kose, ibihangano bya San rock birashobora kuboneka, gihamya y'abantu ba mbere b'abantu. Gutura mu Burayi byazanye amashyamba n’ubuhinzi bumwe na bumwe, bituma hasenywa cyane ibiti by'amasederi byaho, ibihumbi n'ibihumbi bitemwa ku nkingi za telefone, ibikoresho byo mu nzu ndetse n'amazu. Kugera kwi Burayi kwanatumye abaturage ba San bakurwaho. Mu majyaruguru,sitasiyo ya kera ya Moraviya ya Wupperthal iracyahari, umutima w’umuryango muto uhinga, kandi ubamo inganda zaho zitanga ''veldskoene'', inkweto gakondo zoroshye.
Birashoboka ko Cederberg yari ikibuga cy'amajyepfo cy'intambara ya kabiri ya Boer. Itsinda rito ry'inyeshyamba za Boer ryinjiye muri kariya gace kuva muri repubulika ya Boer, mu bilometero amagana ugana mu majyaruguru, bizeye ko bazatera inkunga abaturage benshi mu bahinzi baho bakomoka mu Buholandi. Muri ibyo barananiwe; abahinzi bashobora kuba badafite impuhwe nke zo kubongereza ariko bari bafite imyumvire iboneye n'inde uzatsinda intambara. Bavuga ko abakomando ba Boer bahuye na Cederberg n'umwongereza wenyine, abategeka kwiyegurira. Baramusetse, kuko yari umwe kandi bari benshi kandi bagerageza kumutekerezaho, berekana ibyiringiro by'umwanya we. Yanze gusubira inyuma arangije arashwe. Aho yaguye ubu yitwa ''Engelsmanskloof'' ("Ikibaya cy'umwongereza").
=== Ubuhinzi ===
Ubutaka bwo guhinga bugarukira ku butumburuke, ikirere cyumutse, hamwe n'ubutaka bw'amabuye, kandi imirima mike irahari. [[Icyayi]] cya Rooibos nicyo gihugu kizwi cyane cyoherezwa mu mahanga, nubwo imbuto n'itabi nabyo bisarurwa mu mirima imwe n'imwe. Agace ka Cederberg karimo divayi imwe, hejuru muri Afrika yepfo. <ref>{{Cite web |title=Cederberg Wines – Award-winning wines from high-altitude vineyards. |url=https://www.cederbergwine.com/ |website=cederbergwine.com}}</ref> Hafi yakarere ka Wupperthal hari imirima myinshi itunzwe . Ibihingwa bimwe na bimwe [[Umubunda (pinusi)|by'ubucuruzi]] biguma hafi ya sitasiyo y’amashyamba ya [[Aligeriya|Alijeriya]]. Proteas n'ibindi bimera bya fynbos nabyo birahingwa. Imirima itari mike yahindutse abashyitsi benshi bigaburira isoko ry'ubukerarugendo bwaho ndetse n’amahanga.
=== Ubukerarugendo ===
Nka gace k'ubutayu, ibikorwa byibanze ni ubukerarugendo bushingiye ku bidukikije, harimo gukambika,kuzamuka urutare no gutembera. Inkambi nkuru, Alijeriya, ikorwa na CapeNature, mu gihe izindi nka Sanddrif, Driehoek, Jamaka na Kromrivier zikorera ku giti cyabo kandi zigashinga Cedarberg Conservancy, ishyirahamwe ku bushake bwa ba nyir'ubutaka. <ref>{{Cite web |title=Cederberg Conservancy |url=https://www.cederberg.co.za/about |access-date=6 December 2023}}</ref>
Cederberg izwi cyane kubera ubwiza bw'inzira zo kuzamuka ku rutare cyane cyane izengurutse impinga ya Krakadouw na Tafelberg. Imeza Umusozi Sandstone ikora ibintu byiza byinzira zidasanzwe. Hariho urugendo rwinshi n'ijoro harimo ibyamamare kandi bitangaje bya Wolfberg Arch, Wolfberg Cracks na Maltese Cross.
Aka gace kandi karimo indorerezi y’inyenyeri yikunda, ikunze kwakira n'imugoroba ifunguye k'ubantu rusange. <ref>{{Cite web |title=Cederberg Astronomical Observatory |url=https://www.cederbergobs.org.za/ |website=cederbergobs.org.za |access-date=2025-07-26 |archive-date=2024-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830113153/https://www.cederbergobs.org.za/ |url-status=dead }}</ref>
Hariho inzira zitandukanye 4x4.
Agace kanini ko mu majyaruguru ya Cederberg gafite Itorero rya Moraviya. Umudugudu wuzuye wa Wuperthal ugizwe n'inzira ya misiyoni itanga abashyitsi uburyo bushimishije bw'ubuzima bwo mu cyaro. Umudugudu kandi n'ikigo kizwi cyane cyakozwe n'intoki zikozwe mu ruhu n'inkweto. Imwe muri "buite stasies" (bisobanurwa mu buryo butaziguye nka sitasiyo yo hanze) ni Heuningvlei, agace gato keza cyane kari mu nzira yo gutunganya inzira y'amagare y'indogobe kuva mu mpinga ya Pakhuis Pass kugera mu mudugudu. Uyu mushinga wo kurwanya ubukene uterwa inkunga n’ishami rishinzwe ibidukikije n’ubukerarugendo, urimo gushiraho amacumbi y’ibikapu, ubusitani bw’ibimera n’andi masoko atandukanye y’ubukerarugendo. <ref>{{Cite web |title=Cederberg Heritage Route |url=http://www.cedheroute.co.za/ |access-date=7 January 2019 |website=cedheroute.co.za}}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]]
swor09jakx7f57zl60vqm1z38rhuqsh
Pariki ya Vwaza Marsh
0
20268
138516
123455
2026-09-17T11:08:32Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138516
wikitext
text/x-wiki
'''Vwaza Marsh Wildlife Reserve''' ni ikibuga cy'imikino cyo muri muri [[Malawi]] .
Bitandukanye na parike y'igihugu ya Nyika iri mu kibaya cya Nyika, igice kinini cya Vwaza giherereye ku butaka buringaniye nubwo uruhande rw'iburasirazuba rwa parike rufite imisozi. Iherereye mu majyepfo y’iburasirazuba bw’ibibaya no mu majyaruguru y’imigezi y’uruzi rwa Rukuru y'Amajyepfo kandi ifite ubuso bwa 1.000km <sup>2</sup> .
Iyi pariki irangwa n’ishyamba rya Mopane na Miombo hamwe n’ibishanga bikurura inyoni cyane zitari nke ku gasozi.
Ikibanza cy’inyamanswa cya Vwaza Marsh ntigikunze gusurwa na benshi, ahanini bitewe n’imiterere mibi y’imihanda hamwe n’ubutaka bugoye kandi butagerwaho.
== Icyo wamenya kuri Pariki ya Vwaza Marsh ==
Itandukaniro ry'umubare winyamanswa n'ubwoko bushobora gutandukana mugihe uko bambuka umupaka na parike y'igihugu ya Luangwa y'Amajyaruguru muri [[Zambiya]] . Ubusanzwe ikigega gifite amashyo manini [[Imbogo|y'inyamanswa ninzovu]] , hamwe nubwoko butandukanye bwa antelope harimo roan, kudu nini, hartebeest ya Lichtenstein, [[Itamu|eland]] na [[Impara|impala]] . Warthogs iboneka no muri iki kigega kimwe na podiyumu nyinshi ya hippopotamus mu kiyaga cya Kazuni . Ubushakashatsi bwakozwe mu bushakashatsi kamera bwerekanye kandi ko intare zihari, ariko bishoboka ko <ref>{{Cite web |title=Vwaza Marsh Game Reserve {{!}} Travel Story and Pictures from Malawi |url=http://www.traveladventures.org/continents/africa/vwaza-marsh-game-reserve.html |access-date=2021-02-24 |website=www.traveladventures.org}}</ref> gito, kimwe n'ingwe n'imbwa zo mu gasozi. <ref>{{Cite web |title=A novel record of African wild dogs (Lycaon pictus) in Vwaza Marsh Wildlife Reserve, Malawi |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/ece3.10671 |access-date=2024-06-21 |website=onlinelibrary.wiley.com}}</ref>
Mose inzovu y'imfubyi ni nzovu ikuze muri iyi pariki ubu iri mu kigo cy'imfubyi cya Jumbo Foundation muri Lilongwe Malawi, yarokowe n'abashinzwe umutekano ku gishanga cya Vwaza mu ruzi rwa Rukuru y'Amajyepfo. [https://web.archive.org/web/20190122173511/http://www.jumbofoundation.com/]
Inyoni zizwi cyane zirimo Goliath herons, ingurube zifunguye hamwe ni nyenyeri zidasanzwe zera. Ikiyaga cya Kazuni giherereye mu gace gashyigikira ubwoko bwayo bwa ba hippo.
Iyi arike ifite ubwoko butandukanye bw’ibimera kandi hari amoko 398 y’ibimera biva mu miryango 71. <ref>{{Cite web |title=Vwaza Marsh Wildlife Reserve |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5605/ |access-date=2021-02-24 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
e7lin2sxw2190g5dl3zkaip11xvpcoa
Dambo
0
20269
138174
123372
2026-09-17T08:44:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138174
wikitext
text/x-wiki
'''Dambo''' ni icyiciro cy'ibishanga bigoye muri Afurika yo hagati, Amajyepfo n’Uburasirazuba,cyane muri [[Zambiya]], [[Malawi]] na [[Zimbabwe]] . Mubisanzwe usanga ahantu h'imvura nyinshi igwa ahantu h'imisozi miremire kandi ifite amashami ameze nk'amashami ubwayo ntabwo ari manini cyane ariko ahujwe y'iyongera ahantu hanini. Bivugwa ko Dambos igizwe na 12.5% by'akarere ka Zambiya. Amagambo asa nyafurika arimo imbundo (akunze gukoreshwa muri [[Imiterere ya Afurika y'Iburasirazuba n'ibidukikije byaho|Afrika yuburasirazuba]] ), ''matoro'' (Mashonaland),viel ( [[Afurika y’Epfo|Afrika yepfo]] ), ''fadama'' ( [[Nijeriya]] ), na ''bolis'' ( [[Siyera Lewone]] ) Abafaransa ''bas-fond'' hamwe n’Abadage ''Spültal'' nabo basabwe kuvuga ku bishanga bisa n’ibyatsi.<ref>https://www.worldatlas.com/articles/what-and-where-is-dambo.html</ref>
== Ibiranga ==
Dambos irangwa n'ibyatsi, ibihuru n'ibiti, bitandukanye n'ishyamba rikikije nk'ishyamba rya miombo. Birashobora kuba byumye cyane nyuma y'igihe cy'izuba, bikagaragaza ubutaka bw'umukara cyangwa ibumba ryirabura, ariko bitandukanye n'ubwatsi bwuzuye, bugumana imirongo itose yamazi mugihe cyizuba. Zirengewe n'amazi (zuzuye amazi) mugihe cyizuba (igihe cyizuba) ariko muri rusange ntabwo ziri hejuru yuburebure bwibimera, kandi ubuso bwamazi afunguye ubusanzwe bugarukira k'umugezi no mu bidendezi bito cyangwa lagoons (ibishanga bito) kumwanya muto muri rusange hafi y'ikigo.
Izina dambo rikoreshwa cyane mu bishanga hejuru y'ibibaya bigizwe n'amasoko y'imigezi. Igisobanuro kigamije intego za siyansi cyasabwe nk'ibihe by'amazi, ibyatsi byiganjemo ibyatsi, kwiheba bihana umurongo w'amazi yo mumazi ".
== Ubwoko ==
Ikibazo n'igisobanuro kibanziriza iki nuko ijambo rishobora no gukoreshwa mu bishanga bihana imbibi n'inzuzi kure y’amasoko, urugero dambo y'umugezi wa Mbereshi aho yinjira mu bishanga [[Umugezi wa Luapula|by'uruzi rwa Luapula]] muri Zambiya,
Raporo yo mu 1998 y’umuryango w'ibiribwa n'ubuhinzi itandukanya dambos 'hydromorphic / phreatic ' (ifitanye isano n’amazi) na dambos ' fluvial ' (ifitanye isano n’inzuzi), ikanavuga ku bwoko butanu bwa geomorphologique mu Ntara ya Luapula ya Zambiya: ''imisozi miremire'', ''ikibaya'', ''kumanika'', ''umusenyi'' na ''dambos'' .
== Hydrology ==
Dambos igaburirwa n'imvura itemba buhoro kugirango igaburire imigezi bityo rero n'ikintu cy'ingenzi cy'inzira z'amazi. Usibye kuba urusobe rw'ibinyabuzima bigoye, bigira uruhare mu binyabuzima bitandukanye byo mu karere.
Hariho igitekerezo kizwi cyane ko dambos ikora nka sponges kugirango yinjize imvura y'igihe cy'izuba irekura gahoro mu migezi mu gihe cy'izuba bityo bigatuma umwaka wose utemba, ariko ibi birwanya ubushakashatsi bumwe na bumwe bwerekana ko mu gihe cy'izuba hagati cyangwa cya nyuma amazi arekurwa mu mazi. Amasoko aboneka muri dambos zimwe. Rero, birashobora gufata igihe kirekire imyaka itari mike kugirango amazi ava mugihe cy'imvura nyinshi ahindurwe mu misozi hanyuma agaragare muri dambo, agashiraho lagoons cyangwa imigezi mu migezi yo hepfo idashobora gusobanurwa n'imvura y'umwaka ushize. Dambos irashobora kugira uruhare, mugusobanura itandukaniro ritangaje ku rwego rw'amazi cyangwa imigezi mu kiyaga cya Mweru Wantipa nikiyaga cya Chila muri Mbala.
== Koresha ==
Ubusanzwe, dambos zagiye zikoreshwa:
* nk'isoko y'amazi
* ku bihuru bikoreshwa n'kibikoresho byo kuzitira
* kubumba ryakoreshejwe mu kubaka,kubumba amatafari n'ibumba
* guhiga (cyane inyoni na antelope)
* guhinga imboga n'ibindi bihingwa by'ibiribwa, bishobora kuba ingenzi mu myaka y'amapfa kuva ubutaka bwa dambo mu busanzwe bugumana ubushuhe buhagije kugirango butange umusaruro mugihe imvura yananiwe.
* gushiramo imyumbati isharira mu byuzi byacukuwe
* k'uburobyi (muri rusange ukoresha imitego y'amafi) muri izo dambos zifite imigezi.
Vuba aha, zakoreshejwe mu byuzi by'amafi no guhinga [[Umuceli|umuceri]] wo mu misozi. Imbaraga zo gutezimbere dambos mu buhinzi zaburijwemo no kubura ubushakashatsi kuri hydrology n'ubutaka bwa dambos, byagaragaye ko bihinduka kandi bigoye.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
https://www.worldatlas.com/articles/what-and-where-is-dambo.html
aca3vsexxuw0uipe0q05nqzkruxm59l
Umusozi wa Monte Binga
0
20275
138441
123389
2026-09-17T10:40:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138441
wikitext
text/x-wiki
'''Monte Binga''' ni umwe mu misozi miremire muri [[Mozambike]] n'uwa kabiri muremure muri [[Zimbabwe]] . Iherereye mu misozi ya Chimanimani, ikanyura ku mupaka wa Zimbabwe na Mozambike muri Parike ya Chimanimani mu Ntara ya Manica . Ireshya na metero 8,004 (hejuru ya 2,440m) hejuru yinyanja.<ref>https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=11230</ref>
== Ubumenyi n'imiterere ya Monte Binga ==
Umusozi ugizwe na quartzite yumukara wijimye cyane, munsi y'umusozi wa Chimanimani, ukawuha ubutayu. imisozi yo mu majyaruguru n'amajyepfo bigenda byuzura hafi ya mpinga kugera ku mpande ya dogere 40 hanyuma bigahuriza mu burasirazuba, ikirenge cy'umusozi hamwe na Turret Towers bihita byerekeza mu majyepfo biryamye ku makosa. Kubwibyo, inzira y'uburasirazuba ninto, mugihe iyomu uburengerazuba ihanamye cyane ahantu. ihinduka ku rutare ruhagaze hepfo. Iyo wegereye iburengerazuba, uva mu kibaya cy'Uruzi rwa Bundi, hari inzira idasobanuwe neza ishami riva mu nzira nyamukuru ya magendu yerekeza kuri Skeleton Pass.<ref>https://worldribus.org/southern-africa/</ref>
Umusozi ucuramye uhinduka nk'ikizenga. Kugaragara hejuru y'umusozi ni mwiza kandi n'urutare, hamwe nubutaka butagira ingano cyane bukikijwe ibyatsi bya tussocky gusa na mususu hagati y'imisozi ihanamye cyane.
Ushobora kandi kubona inyanja y'Ubuhinde kuva ku mpinga ya Binga ku munsi ugaragara neza ureba hafi y'iburasirazuba, ku birometero 190. Umusozi uri kure yimiturire.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
0w8pk0etc2wysgrk6mxfnnrq2ogblln
Umusozi wa Gorongosa
0
20277
138242
123459
2026-09-17T09:19:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138242
wikitext
text/x-wiki
'''Umusozi wa Gorongosa''' uherereye mu ntara ya sofara iherereye muri [[Mozambike]] rwagati. Impinga yayo ndende, Gogogo, igera ku burebure bwa metero 1.863 (metero 6.112). Yakozwe na Karoo Ibirunga . <ref name="Geotraveller 19 (September 2014) Gorongosa, Mozambique">{{Cite web |last=Scoon |first=Roger |title=Geotraveller 19 (September 2014) Gorongosa, Mozambique |url=https://www.researchgate.net/publication/275960979_Geotraveller_19_September_2014_Gorongosa_Mozambique |website=researchgate.net}}</ref>
Agace ko hejuru k'umusozi gafite uburebure bwa metero 700 kagizwe na parike ya Gorongosa na leta ya Mozambike mu mwaka wa 2010. Igice kinini cya parike kiri ahantu hirengeye mu burasirazuba bwumusozi.<ref>https://www.researchgate.net/publication/275960979_Geotraveller_19_September_2014_Gorongosa_Mozambique</ref>
== Ubumenyi bwa geologiya ==
Umusozi wa Gorongosa uzamuka nka misa y'itaruye kuva mubibaya bikikije. Umusozi wa Gorongosa uri hejuru y'ibibaya bi nini, rufite impeta ya ova, nko muri {{Convert|30|km|mi}} kuri {{Convert|25|km|mi}} . Hariho <ref name="Africa's Top Geological Sites 6. The Gorongosa in Mozambique">{{Cite web |last=Scoon |first=Roger |title=Africa's Top Geological Sites 6. The Gorongosa in Mozambique |url=https://www.researchgate.net/publication/332622501_Africa's_Top_Geological_Sites_6_The_Gorongosa_in_Mozambique}}</ref> nyamukuru, imwe mu majyaruguru, imwe mu majyepfo, na Gogogo, hejuru cyane, mu majyepfo y'uburengerazuba. Hagati yabo hari ikibaya kirimo ibibaya bitatu. Umusozi ugizwe na granite yo mu bihe bya nyuma ya Jurassic, izengurutswe na gabbros mu burengerazuba no mu majyepfo.
== Ikirere ==
n'umusozi ufite ikirere gikonje kandi gihora gitose kuruta ubutayu buhakikije bukikije. Umuyaga mwinshi wo mu nyanja wimuka uva mu majyepfo y'uburasirazuba uzamuka imisozi ikonja,<ref>{{Cite web |url=http://www.gorongosa.org/explore-park/landscapes/mount-gorongosa |title=Archive copy |access-date=2025-07-28 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608213643/https://www.gorongosa.org/explore-park/landscapes/mount-gorongosa |url-status=dead }}</ref> kandi ubuhehere buri mu kirere buragwa kandi bukagwa nkimvura, cyangwa bukagira ibicu bito n'ibicu bya mugitondo. Umuyaga uhuha uva mu majyepfo no mu burasirazuba wakira ubuhehere burenze ubw'amajyaruguru n'iburengerazuba, biri mu gicucu cy'imvura cy'umusozi.
== Ibidukikije ==
Umusozi wa Gorongosa ugira ikirere cy'uzuye ubukonje, bitandukanye nubutayu bukikije. Uyu musozi ubamo ibyatsi bya montane na submontane, amashyamba yimeza yicyatsi kibisi, amashyamba yumye ya montane, ishyamba rya miombo, nubutayu bwa ericaceous .<ref>https://www.researchgate.net/publication/332622501_Africa's_Top_Geological_Sites_6_The_Gorongosa_in_Mozambique</ref>
Amashyamba y’umusozi wa Gorongosa n’ibyatsi ni agace kegeranye k’iburasirazuba bwa Zimbabwe montane y’amashyamba-nyakatsi ya mosaic ecoregion, usanga ahanini iburengerazuba mu misozi y’iburasirazuba ku mupaka wa Mozambike na Zimbabwe. Amashyamba ya miombo yepfo ecoregion azengurutse umusozi ahirengeye.<ref>https://www.worldwildlife.org/ecoregions/at1006</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
owgvwgs0sbej2hudcnnyr6tijkuibni
Leptis Magna
0
20280
138060
123850
2026-09-17T08:16:56Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138060
wikitext
text/x-wiki
'''Leptis''' cyangwa '''Lepcis Magna''' uzwi kandi ku yandi mazina mu bihe bya kera, wari umujyi ukomeye w'ingoma ya Carthagine na Libya y'Abaroma ku munwa wa Wadi Lebda muri Mediterane.<ref>https://archiqoo.com/locations/leptis_magna.php</ref><ref>https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna</ref>
Uyu mujyi washyizweho nk'umudugudu wa Punic mbere y'imyaka 500 mbere ya Yesu, umujyi wagutse cyane ku ngoma y'Umwami w'Abaroma Septimius Severus( r. 193–211 ), wavukiye mu mujyi. Legio ya 3 kanama yari ihagaze hano kugirango irinde umujyi ibitero bya Berber. Nyuma y’iseswa rya legiyonali ku butegetsi bwa Gordian III mu 238, umujyi warushijeho gukorerwa ibitero mu mpera z'ikinyejana cya 3. Diocletian yagaruye umujyi nk'umurwa mukuru w'intara, kandi wongeye gukura mu iterambere kugeza igihe waguye kuri Vandals mu 439. Yongeye kwinjizwa mu Bwami bw'iburasirazuba mu 533 ariko akomeza kwibasirwa n'ibitero bya Berber kandi ntiyigeze agarura akamaro kahoze. Yaguye mu bitero byab'abayisilamu muri c. 647 hanyuma aratereranwa.<ref>https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna</ref>
Nyuma yo gutereranwa, umujyi warinzwe ku buryo budasanzwe kuko wari ushyinguwe munsi y’imisozi. Mu myaka yo mu 1920, umujyi wacukuwe n'abacukuzi b'ibyataburuwe mu mataliyani mu gihe U butaliyani bwigarurira Libiya. Amatongo yacyo ari muri Khoms [[Libiya]], {{Convert|130|km|mi|abbr=on}} iburasirazuba bwa Tripoli . Biri mubibanza byabitswe neza n'Abaroma muri Mediterane.
== Amateka ==
=== Ibihano ===
Umujyi wa Punic washinzwe mu gice cya kabiri cy'ikinyejana cya 7 BC. Ntabwo uzwi cyane kuri Leptis muri iki gihe, ariko bigaragara ko yari ifite imbaraga zihagije zo guhashya Dorieus yagerageje gushinga ubukoloni bw’Abagereki hafi ya 515 BC. Kimwe n’[[imidugudu]] y’Abapunike, Leptis yabaye umwe mu Bwami bwa Carthaginiya maze igwa mu maboko y'Abaroma itsinzwe na Carthage mu ntambara ya Punic . Leptis yagumye yigenga cyane mu gihe nyuma ya 111 BC.<ref>https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=6485615&fid=3783&c=libya</ref>
=== Repubulika y'Abaroma ===
Repubulika y’Abaroma yohereje abakoloni hamwe n’abasirikare bato kugira ngo bagenzure umujyi. Umujyi wateye imbere ndetse yemererwa guhimba amafaranga yacyo mw'ifeza n'umuringa. Mu kwerekana imiterere y’imico, ibiceri byayo byari byanditseho Punic ariko amashusho ya Hercules na Dionysus . Bidatinze, abacuruzi b'Abataliyani batuye muri uwo mujyi maze batangira ubucuruzi bwunguka imbere muri Libiya. Umujyi washingiye ahanini ku burumbuke bw’imirima ikikije iyo, aho hacukuwe imashini nyinshi elayo . Kuri 46 BC, umusaruro [[Amavuta ya Elayo|w’amavuta ya elayo]] wari ku buryo umujyi washoboye gutanga miliyoni eshatu zama pound buri mwaka kuri Julius Sezari nk'umusoro.
=== Ingoma y'Abaroma ===
Leptis Magna yagumye gutya kugeza ku ngoma y'umwami w'abami w'Abaroma Tiberiyo, igihe umujyi n'akarere kegeranye byinjizwaga mu bwami mu rwego rw'intara ya Afurika. Bidatinze byahindutse umwe mu mijyi iyoboye Afurika y'Abaroma ndetse n'iposita ikomeye. Umujyi wateye imbere byihuse ku butegetsi bw'Abaroma. Ku ngoma ya Nero hubatswe amphitheater. Gutura byazamuwe muri komini muri AD 64 cyangwa 65 no mubu koloni munsi ya Trajan ( r. 98–117 ).Umwepiskopi wa mbere uzwi wa Letis Magna yari umupadiri runaka witwa Victor wabaye papa mu 189
Leptis yageze ku ntera ikomeye cyane guhera muri AD 193, nk'umujyi w'umwami w'abami Septimius Severus.<ref>https://www.britannica.com/biography/Septimius-Severus</ref> Septimius yatoneshaga umujyi yavukiyemo kuruta indi mijyi yose y'intara, kandi inyubako n'ubutunzi yawutunze byatumye Leptis Magna umujyi wa gatatu w'ingenzi muri Afurika, uhanganye na Carthage na Alegizandiriya. Muri AD 205, we n'umuryango w'abami basuye umujyi kandi baha icyubahiro gikomeye. Mu mpinduka Severus yazanye harimo gushiraho ihuriro rishya ryiza no kongera kubaka dock. Icyambu gisanzwe cyari gifite impengamiro yo gushonga, ariko impinduka za Severan zatumye ibi birushaho kuba bibi, kandi ibibuga by'iburasirazuba birarinzwe neza cyane, kubera ko bitakoreshejwe gake.
Leptis yateye imbere binyuze mu bucuruzi bwambukiranya ibicuruzwa bitandukanye muri Sahara bifite agaciro, birimo amahembe y'inzovu, inyamaswa zo mu gasozi ku kibuga cya gladiator, umukungugu wa zahabu, karubone, ibiti by'agaciro nka enbony , n'amababa [[Ostrich|ya ostrich]] .
Leptis muri iki gihe yarikabije. mu gihe cya Crisis yomu kinyejana cya 3 igihe ubucuruzi bwagabanutse ku buryo bugaragara, akamaro ka Leptis Magna nako karagabanutse, kandi hagati mu kinyejana cya 4 rwagati, ndetse na mbere yuko cyangizwa na tsunami 365, igice kinini cyuyu mujyi cyari cyaratereranywe. Ammianus Marcellinus avuga ko ikibazo cyarushijeho gukomera na guverineri w’Abaroma wamunzwe na ruswa witwa Romanus, wasabye ruswa kugira ngo arinde uyu mujyi mu gihe cy'igitero gikomeye cy’amoko. Umujyi wangiritse ntushobora kwishyura ibi kandi bitotombera umwami Valentiniya I. Romanus yahise atanga ruswa mu rukiko ategura ko intumwa za Leptan zihanwa "kubera ibirego by'ibinyoma". yishimiye ubuzima bushya butangira ku ngoma y'umwami Theodosius I.
=== Ubwami bwa Vandal ===
Mu mwaka wa 439, Leptis Magna hamwe n'indi mijyi yose ya Tripolitania bagengwaga na Vandals igihe umwami wabo, Gaiseric yafataga Carthage mu Baroma akayigira [[umurwa]] mukuru. Ikibabaje ni uko ejo hazaza ha Leptis Magna, Gaiseric yategetse ko inkuta z'umujyi zasenywa kugira ngo abaturage bacyo batigomeka ku butegetsi bwa Vandal. Abaturage ba Leptis na Vandals bombi bishyuye igiciro cyinshi kuri AD 523 mugihe itsinda ry'abateraga Berber birukanye umujyi.
=== Ingoma ya Byzantine ===
Belisariyo,jenerali w'Umwami Justinian I, yigaruriye Leptis Magna mu izina ry'ingoma y'Abaroma nyuma y'imyaka icumi, maze mu mwaka wa 533-4 yongera kwinjizwa mu bwami. Leptis yabaye umurwa mukuru w'intara y'Ubwami bw'iburasirazuba, ariko ntiyigeze akira irimbuka ryatewe na Berber. Mu mwaka wa 544, munsi ya perefegitura ya Sergiyo, umujyi wibasiwe cyane n’imiryango ya Berber, kandi nyuma yo kugira icyo ugeraho, Sergiyo yagabanutse asubira muri uwo mujyi, ihuriro ry’imiryango ya Leuathae rikambika hanze y’irembo risaba kwishyurwa. Sergius yemereye abadepite mirongo inani mu mujyi kugira ngo bagaragaze ibyo basaba, ariko igihe Sergius yimukiye mu nama, yafunzwe n’umwenda n’umudepite umwe, yuzura abandi. Ibi byateje umupolisi w’umuzamu wa perefe kwica uwo umudepite urambika amaboko kuri perefe, bikaviramo ubwicanyi rusange. Abadage bakiriye igitero simusiga maze Sergius ahatirwa guta Leptis asubira i Carthage.
=== Intsinzi ya kisilamu ===
Mu kinyejana cya 6, umujyi wari umukirisitu wuzuye mu myaka icumi 565-578 nyuma ya Yesu, abamisiyonari b'Abakristo bo muri Leptis Magna ndetse batangiye kwimukira mu moko ya Berber kugera mu majyepfo ya Fezzan mu butayu bwa Libiya maze bahindura Garamantes. Mu kinyejana cya 10, umujyi wa Al-Khums wari wuzuye.
=== Ubucukuzi ===
Kugeza uyu munsi, ikibanza cya Leptis Magna niho hari amatongo amwe n'amwe atangaje yo mu gihe cy'Abaroma.
Igice cy'urusengero rwa kera cyazanywe I Leptis Magna munzu ndangamurage y'Ubwongereza mu 1816 gishyirwa munzu ya cyami ya Fort Belvedere mu [[Ubwongereza|Bwongereza]] mu 1826. Ubu kiri mu gice cya Parike nini ya Windsor. Amatongo aherereye ku nkombe y’amajyepfo y’amazi ya Virginie n’umuhanda wa Blacknest hafi y’isangano ry’umuhanda A30 London na Wentworth Drive .
Igihe Abataliyani bigarurira Libiya mu ntangiriro y'ikinyejana cya 20, byatwaye imbaraga nyinshi mu kuvumbura Leptis Magna.mu ntangiriro z'umwaka wa 1930, ubushakashatsi bw’ibyataburuwe bwashoboye kongera kwerekana ibisigazwa byashyinguwe hafi y’umujyi wose. Ikinyejana cya 4 kugeza ku cya 3BC necropolis yaje kuboneka munsi y'ikinamico y'Abaroma.
Muri Kamena 2005, byagaragaye ko abahanga mu bucukumbuzi bw'ibyataburuwe mu matongo bo muri kaminuza ya Hamburg bakoraga ku nkombe za Libiya ubwo bavumburaga uburebure bwa metero 30 z'uburebure bwa mosaika eshanu zakozwe mu kinyejana cya 1 cyangwa icya 2. Mosaika yerekana mu buryo budasobanutse bwerekana umurwanyi urwana n'impongo, abasore bane barwanira ikimasa cyo mw'ishyamba hasi, hamwe na gladiator iruhuka mu munaniro kandi yitegereza uwo bahanganye yiciwe. Mosaika yashushanyije inkuta za pisine ikonje muri ''balneae'' muri villa y'Abaroma i Wadi Lebda muri Leptis Magna. Mosaic ya gladiator izwi n’intiti nkimwe mu ngero nziza cyane zerekana ibihangano bya mozayike byigeze kubaho - "igihangano cyagereranywa n’ubuziranenge na Alexandre Mosaic muri Pompeii .Mosaika yavumbuwe mu mwaka wa 2000 ariko ibikwa mu ibanga kugira ngo birinde gusahura. Kuri ubu barerekanwa munzu ndangamurage ya Leptis.
Hari amakuru avuga ko Leptis Magna yakoreshejwe nk'igifuniko cya tanki n'imodoka za gisirikare n'ingabo zishyigikiye Kadhafi mu gihe cy'intambara ya mbere y'abanyagihugu yo muri Libiya, Nyuma gato y'intambara, umuhanga mu bucukumbuzi bw'ibyataburuwe mu matongo wo muri Libiya, Hafed Walda, yatangaje ko Leptis Magna, hamwe n'ikigo cya Rasaimergib kiri hafi na Tripolis yo mu burengerazuba bwa Sabratha, kugeza ubu nta gihombo kigaragara" cyatewe no kurwanira ku butaka cyangwa ibisasu byakozwe n'ingabo mpuzamahanga .
Hagati y’intambara ya 2 y'Abanyalibiya no kubura inkunga ya leta ndetse n’amahanga ku rubuga, abaturage batuye muri ako gace biyemeje kurinda no kubungabunga Leptis Magna.
== Imihindagurikire y’ibihe ==
Kubera ko ziherereye ku nkombe, amatongo ya Leptis Magna ashobora kwibasirwa n'inyanja. Mu mwaka wa 2022, raporo y’isuzuma rya gatandatu rya IPCC y'abashyize ku rutonde rw’ahantu ndangamuco nyafurika hashobora kwibasirwa n’umwuzure hamwe n’isuri ku nkombe mu mpera z'ikinyejana, ariko ari uko [[Imihindagurikire y’ibihe|imihindagurikire y’ikirere]] yakurikiye RCP 8.5, ibyo bikaba ari ibintu byerekana ko imyuka ihumanya ikirere ikomeza kwiyongera 4 ° C., kandi ntibikiboneka ko bishoboka cyane. Ibindi, byumvikana cyane bituma ubushyuhe buke bugabanuka bityo inyanja ikagabanuka: nyamara, inyanja yakomeza kwiyongera mu myaka igera ku 10,000 munsi yabyo bose. Nubwo ubushyuhe bugarukira kuri 1.5 ° C, kuzamuka kw'inyanja kw'isi biracyateganijwe kurenga {{Convert|2-3|m|ft|0|abbr=on}} nyuma y'imyaka 2000 (n'ubushyuhe bwo hejuru buzabona ubwiyongere bukabije icyo gihe), kubwibyo birenga 2100 kuzamuka kw'inyanja munsi ya RCP 8.5 (~ {{Convert|0.75|m|ft|0|abbr=on}} hamwe na {{Convert|0.5-1|m|ft|0|abbr=on}}.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
# https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna
# https://archiqoo.com/locations/leptis_magna.php
# https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=6485615&fid=3783&c=libya
# https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna
# https://www.britannica.com/biography/Septimius-Severus
[[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]]
t0wckgrx138hwhq3l7i13x8z7rmoc1t
Umusozi wa Crystal
0
20286
138320
126846
2026-09-17T09:42:58Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138320
wikitext
text/x-wiki
== Imisozi ==
* [[Crystal Mountain (Alaska)|Umusozi wa Crystal (Alaska)]]
* Monte Cristallo, [[Ubutaliyani|mu Butaliyani]]
* Umusozi wa Crystal ([[Misiri]]), hagati ya Bahariya Oasis na Farafra Oasis, Misiri<ref>https://www.crystalmountainresort.com/</ref>
== Imisozi ==
* Crystal Range, itsinda rito ryimisozi muri Californiya
* Imisozi ya Crystal (Berezile), imisozi iherereye muri Berezile
* Imisozi ya Crystal (Afurika), umusozi uherereye ku nkombe y'iburengerazuba bwa Afrika yo hagati<ref>https://www.crystalmountainresort.com/</ref>
== Ahantu hatuwe ==
* Umusozi wa Crystal, Michigan, Amerika, ahantu hagenewe ibarura
== Ahantu ho gusiganwa ==
* Crystal Mountain (Washington), ikibuga cy’imikino i Washington, Amerika
* Umusozi wa Crystal (Columbiya y'Ubwongereza), agace gakoreshwa umunsi umwe wo gusiganwa hafi ya West Kelowna, Columbiya y'Ubwongereza muri Kanada
* Crystal Mountain (Michigan), resitora yinyenyeri enye ziherereye hafi ya Thompsonville, mu ntara ya Benzie, muri leta ya Michigan<ref>https://www.crystalmountain.com/</ref>
*
== Ibindi ==
* Pariki y'igihugu ya Crystal, parike y'igihugu mu majyaruguru y'uburengerazuba bwa Gabon
* Parike ya [[Siyera Lewone|Siyera]] Cristal, parike muri Cuba
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
tkjnm7p3ukp5seiq8eghr6qfdf1beew
Ghadames
0
20289
138343
123787
2026-09-17T09:49:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138343
wikitext
text/x-wiki
Ghadames, n'umujyi wa Oasis mu karere ka Nalut mu karere ka Tripolitania ukaba uherereye mu majyaruguru y'uburengerazuba [[Libiya|bwa Libiya]]. .
Ghadames, uzwi ku izina ry'isaro ryo mu butayu, uhagarara muri oasisi. Ni umwe mu mijyi ya kera yabanjirije Sahara kandi ni urugero rwiza rwo gutura gakondo. Imyubakire y'imbere mu gihugu irangwa no kugabana ibikorwa bihagaritse hasi ikoreshwa mu bubiko,igorofa ya mbere ni iy'umuryango, hejuru y'inzira zitwikiriye zirema hafi ya rezo yo munsi y'ubutaka bw'inzira nyabagendwa; kandi, hejuru, amaterasi y'indinganire yagenewe abagore. <ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Old Town of Ghadamès – UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/list/362/ |access-date=2016-07-20 |website=whc.unesco.org |language=en}}</ref>
== Ubumenyi bw'isi ==
Ghadames ireshya hafi {{Convert|462|km|mi|0|abbr=on}} mu majyepfo ashyira uburengerazuba bwa Tripoli, hafi y'umupaka wa Alijeriya na [[Tunisiya|Tuniziya]]. Ghadames ihana imbibi n'intara ya Illizi, Alijeriya na Guverineri wa Tataouine, Tuniziya.
Oasisi ituwe n'abaturage bagera ku 10,000,cyane Berber . Igice cya kera cy'umujyi kizengurutswe n'urukuta rw'umujyi, cyatangajwe ko ari umurage w'isi wa UNESCO. Buri miryango irindwi yahoze ituye muri kariya gace k'umujyi yari ifite akarere kayo, buriwese ukaba wari ufite ahantu rusange hashobora kubera ibirori.
== Amateka ==
Hasabwe ko hashingiwe ku bimenyetso by'ubucukuzi bw'ibyataburuwe mu matongo, ko ako gace katuwe kuva mu kinyagihumbi cya 4 mbere ya Yesu, kandi ko ari kamwe mu turere twa cyera cyane mbere ya Sahara. Ibihe byacyo hafi y'isoko y'amazi hagati y'ubutayu byari kuba ahantu h'ingenzi ku bantu bose bashaka gutura muri kariya gace.
Inyandiko za mbere zanditswe zivuga kuri Ghadames zanditswe mu gihe cy’Abaroma, igihe gutura kwari kuzwi nka '''Cydamus''', aho Ghadames ya none yakomotse ku izina ryayo. Mu kinyejana cya mbere ya Yesu, umutware w’Abaroma Lucius Cornelius Balbus yateye Cydamus ku ngoma y'umwami Augustus . z’Abaroma zashinzwe ku ngoma ya Septimiyo Severus, kandi umwami w'abami ashobora kuba yarasuye uwo mudugudu ahagana mu mwaka wa 202 nyuma ya Yesu.
Mu kinyejana cya 6,abaturage bamaze guhinduka abakirisitu n'abamisiyonari ba Byzantine . Yabaye igihome gikomeye cy'ubuyobe bwa Donatiste kugeza igihe yigaruriwe n'Abarabu b'Abayisilamu .
Mu mpera z'ikinyejana cya 7,Ghadames yategekwaga n'abarabu b'Abayisilamu. Abaturage bahise bahindukirira [[Islamu|Islam]] kandi Ghadames bagize uruhare runini nk'ishingiro ry'ubucuruzi bwambukiranya muri Sahara kugeza mu kinyejana cya 19.
Umuhanga mu bumenyi bw'isi mu kinyejana cya 12 Abu Hamid al-Gharnati yashyizemo Ghadam mu bihugu bya Sudani (ni ukuvuga ibihugu by'abirabura), hypothesis Saad ibona ko bishoboka, kubera ko Ghadamis yahoraga ifite abimukira bamuhagarariraga ITimbuktu .
Ghadamis wari umujyi ukomeye mu bucuruzi bw'abacakara ba Sahara . <ref>{{Cite web |title=The trans-Saharan slave trade - clues from interpolation analyses and high-resolution characterization of mitochondrial DNA lineages (Harich et al. 2010) |url=https://bmcecolevol.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2148-10-138 |website=BMC Evolutionary Biology}}</ref>
=== Etymology ===
Imyitwarire y'izina ''Ghadames'' ifitanye isano rya hafi n'inkomoko y'abasangwabutaka. iri zina ryakomotse ku moko yo mu bwoko bwa Garamantes ya kera, na bo ubwabo bakomoka kuri Tehenu abaturage ba kera bo muri Libiya ndetse n'abaturage ba mbere batuye ku nkombe za Afurika y'Amajyaruguru, kuva muri Maroc kugera i Levant (mbere yuko abateye binjira mu karere). Dazaga-Annaga-Tedaga n'izina ryabo rya kera ni Gara-umuryango wa Garamantes witwaga Tedamansi. Umuhanga mu bumenyi bw'isi mu Bugereki Ptolémée yasanze ubwoko bwa Tedamansi hagati y'uturere twa Tripolitania na Fezzan, agaragaza ko bahari muri ako gace kazahinduka Ghadames. Izina Tedamansi ryangijwe n’Abaroma cyangwa [https://ar.m.wikipedia.org/wiki/%D8%A3%D9%88%D8%AC%D9%84%D8%A9 Abadage] bateye kugira ngo bakore izina Cydamus, ari naryo ryahaye izina Ghadames. Ijambo '''''Amazagh''''' rikomoka kuri '''Toubou''', aho risobanura " '''abantu''' " naho ''" '''zagh''' "'' risobanura " '''inkambi''' ." Mu '''mvugo ya''' '''Toubou''' '''Dazaga''', ibi bisobanurwa mu buryo butaziguye '''“abantu-bakambitse''' ,” mu gihe mu '''mvugo ya''' '''Toubou''' '''Tedaga''' bigaragara ko ari '''''Zaghna''''' ( '''''zagh''''' = '''inkambi''', '''''na''''' = '''abantu''' ), bisobanura kandi ijambo “ '''abantu-nkambi''' ” kandi aya magambo yavuzwe mu bwami bwa Kanem-Borno bwatangiye mu kinyejana cya 7 nk'uko byavuzwe na Palmer.
=== 1900s - ubungubu ===
Mu Kwakira 1911, nyuma gato y'intambara yo mu Butaliyani na [[Turukiya]], Ghadames yigaruriwe n'abasirikare b'Abataliyani bavaga ITripoli. Icyakora Ubutaliyani bwafashe uyu mujyi bwahagaritswe inshuro nyinshi kugeza muri Kamena 1915, igihe umujenerali wazamutse muri Libiya yose yatumaga abapolisi bo mu Butaliyani basubira I Ghadames berekeza mu gihome cya Tripoli. Kugenzura neza umujyi byagarutsweho mu Kuboza 1918, ariko kwigomeka muri Fezzan byatumye Ghadames y'ihutirwa kugeza mu 1923.
Mu mwaka wi 1943, ingabo z’Abafaransa zigenga zigaruriye Ghadames n’akarere kayikikije mu majyepfo y’icyahoze ari ubukoloni bw’Ubutaliyani bwa [[Libiya]], zishyiraho Intara ya gisirikare ya Fezzan-Ghadames kugeza igihe Libiya yigengaga mu mwaka wi 1951. Ghadames yagizwe [[umurwa]] mukuru w’icyo gihe.
Mu mwaka wa 70, guverinoma yubatse amazu mashya hanze y’umujyi wa kera. nyamara, abaturage benshi basubira mu gice cya cyera cyumujyi mu gihe cy'izuba, kuko imyubakire yacyo itanga uburinzi bwiza k'ubushyuhe.
Muri icyo gihe, umuyobozi Moustapha Akkad yahisemo Ghadames nk'ahantu hafatirwa amashusho y’imbere mu mujyi wa Medina muri the message na filime y’ikinamico y’ubuyisilamu.
Mu ntambara yo muri Libiya , ingabo z'inama y'inzibacyuho zinjiye muri uyu mujyi ku ya 30 Kanama 2011, yari yagoswe n'ingabo za NTC kuva amakimbirane yatangira. Kugeza mu 2011, umujyi wagenzurwaga n'ingabo zigenga za Tuareg. Nyuma yo gufatwa n’ingabo z’igihugu cya Libiya, umuryango wa Tuareg wose wahatiwe guhunga mu gikorwa cyo guhanagura amoko. <ref>{{Cite web |title=Libyan Tuaregs Flee to Algeria Amid Reports of Ethnic Cleansing |url=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2012/05/continuous-attacks-against-them.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018072443/http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2012/05/continuous-attacks-against-them.html |archive-date=2017-10-18 |access-date=2017-10-17}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Marozzi |first=Justin |date=18 September 2011 |title=Libyan Tuareg face reprisals |url=https://www.bbc.com/news/magazine-14948319 |via=www.bbc.com}}</ref><ref>https://bmcecolevol.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2148-10-138</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]]
4ykxhrrw456zip53sgm88ltlnufhcxh
Umusozi wa Sankwala
0
20291
138533
132291
2026-09-17T11:31:18Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138533
wikitext
text/x-wiki
'''Imisozi ya Sankwala''' ni imisozi muri Obanliku Ubuyobozi bwibanze bwa Leta ya Cross River muri [[Nijeriya]] . Imisozi ya Sankwala iri mu majyepfo y’iburasirazuba bw'umujyi wa Obudu,<ref>{{Cite web |url=http://www.naijanewsandevents.com/tourism/782-obudu-mountain-resort-nigerias-best-kept-secret.html |title=Archive copy |access-date=2012-09-04 |archive-date=2024-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125182150/http://www.naijanewsandevents.com/tourism/782-obudu-mountain-resort-nigerias-best-kept-secret.html |url-status=dead }}</ref> mu majyaruguru y’igice cya Okwangwo cya Parike y’Uruzi rwa Cross . Imisozi igera ku burebure bwa {{Convert|1800|m|ft|0}} hejuru yinyanja.
== Imiterere y'kirere ==
Imisozi ya Sankwala ifite ikirere gikonje. Ibi byakuruye ba mukerarugendo kuruyu musozi mumyaka yashize mukibaya cya Obudu k'umusozi wa Sankwala.
== Ibikorwa bya ba mukerarugendo ==
Umusozi wa Sankwala wakira ibikorwa byinshi by'ubukerarugendo bitandukanye buri mwaka. Ibi byatumye habaho iterambere rya Resort Resort ya Obudu kuri imwe mu misozi miremire, izwi ku izina rya Oshie Ridge . <ref>{{Cite web |title=Obudu Mountain Resort, Nigeria's best kept secret |url=http://www.naijanewsandevents.com/tourism/782-obudu-mountain-resort-nigerias-best-kept-secret.html |url-status=usurped |archive-url=https://archive.today/20120904093626/http://www.naijanewsandevents.com/tourism/782-obudu-mountain-resort-nigerias-best-kept-secret.html |archive-date=4 September 2012 |access-date=6 June 2022 |website=www.naijanewsandevents.com}}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
iqe9ikbo2bgtzic3q6tvpykt7bxkhsx
Axum
0
20296
138368
123437
2026-09-17T10:02:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138368
wikitext
text/x-wiki
Axum n'umujyi wo mu karere ka Tigray muri [[Etiyopiya]], uyu mujyi utuwe n'abaturage 66,900 guhera muri 2015. akaba ari ikibanza cy'umurwa mukuru w'amateka y'Ubwami <ref>{{Cite web |title=City Population |url=http://www.citypopulation.de/Ethiopia.html}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Axum |url=https://whc.unesco.org/en/list/15 |access-date=23 April 2020 |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=[[UNESCO]] |language=en}}</ref>
Axum iherereye muri zone yo hagati y'akarere ka Tigray, hafi y'umusozi wa Adwa . Ifite uburebure bwa metero 2131( 6991feet) kandi izengurutswe na La'ilay Maychew, imyenda yayobowe mu karere ka Tigray .
== Amateka ==
Amakuru make arahari ku byerekeranye n'ibinyejana bya mbere bya Aksum byafashwe nkubwihindurize kuva mu karere kajya m ubutegetsi bwiganje. Ubushakashatsi bw'ibyataburuwe mu matongo i Gobadra (Gobo Dara) no mu butare bwa Anqar Baahti bwerekana ko ibisigisigi bya Age Stone byegeranye. Ubucukuzi bwa R. Fattovich kuri amba 'Beta Giyorgis hejuru ya Aksum bwemeza imizi yabanjirije Aksumite yo gutura muri Aksum guhera mu kinyejana cya 7 kugeza mu cya 4 Mbere ya Yesu, Byongeye kandi, ubucukuzi bwakorewe muri parike ya Stele rwagati muri Aksum. bushimangira ibikorwa bikomeje muri kariya gace kuva intangiriro y'igihe rusange. Mu kinyejana cya 1 nyuma ya Yesu, Aksum yavuzweho kuba " metropolis " muri ''Periplus y'inyanja ya Erythraean'' .<ref>https://addisstandard.com/analysis-axum-ethiopias-top-tourist-destination-reels-from-impacts-of-devastating-war/</ref><ref>https://theses.hal.science/tel-01134623/document</ref><ref>https://archive.org/details/aksumafricancivi0000munr</ref>
== Uburezi ==
Kaminuza ya Aksum yashinzwe muri Gicurasi 2006 ku kibanza 4km(2.5mi), kuva Axum rwagati. Umuhango wo gutangiza ku mugaragaro wabaye ku ya 16 Gashyantare 2007 kandi ubuso bw’ikigo ni107ha(260acres) , hamwe nicyumba gihagije cyo kwaguka. Ishyirwaho rya kaminuza muri Axum uruhare runini mu iterambere ry’igihugu muri rusange ndetse n’akarere by’umwihariko.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
3rmi2yavkrwrevgt9htt2nccvjcxg8p
Brazzaville
0
20297
138048
134610
2026-09-17T08:15:35Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138048
wikitext
text/x-wiki
'''Brazzaville''' ni [[Umurwa|umurwa mukuru]] wa [[Kongo|Repubulika ya Kongo]] . Ubuyobozi, ni ishami na komine . <ref>{{Cite web |date=2021-03-23 |title=Annuaire Statistique du Congo 2018, chapitre 3 : organisation administrative |url=https://ins-congo.cg/download/chapitre-3-organisation-administrative/ |access-date=2023-08-18 |website=ins-congo.cg |publisher={{lang|fr|Institut National de la Statistique}} |page=13 |language=fr |format=PDF |archive-date=2023-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230817200445/https://ins-congo.cg/download/chapitre-3-organisation-administrative/ |url-status=dead }}</ref> Igizwe n’ikigo cy’imari n’ubuyobozi bw’igihugu, giherereye mu majyaruguru [[Umugezi wa Congo|ya Kongo]], ahateganye na [[Kinshasa]], umurwa mukuru wa [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]] (DR Congo).
Bivugwa ko abaturage batuye m'umurwa mukuru barenga miliyoni 2.1 z'abaturage, bakaba barenga kimwe cya gatatu cy'abaturage batuye iki gihugu. Abagera kuri 40% bakoreshwa mu myuga itari iy'ubuhinzi. Mu Ntambara ya Kabiri y'Isi Yose, Brazzaville yabaye umurwa mukuru w’Ubufaransa bwigenga hagati ya 1940 na 1942.
Muri 2013, Brazzaville yagizwe Umujyi wa Muzika na UNESCO ; kuva icyo gihe nayo yabaye umunyamuryango wa Network Creative City Network .
== Ubumenyi bw'isi ==
Brazzaville ifite igice kinini mu majyaruguru [[Umugezi wa Congo|yumugezi wa congo]], munsi yikidendezi cya Malebo . Mbamu, ikirwa kinini kiri mu kidengeri, ni igice cya Repubulika iharanira demokarasi ya Kongo.
Brazzaville ifite ubuso bungana na 506 km (314) mi) imbere mu nyanja ya Atalantika kandi hafi 474 km (295) mi) mu majyepfo ya ekwateri . Hirya no hino mu mujyi hari ibibaya binini. Umujyi urasa neza, kandi uherereye ku butumburuke bwa 317 m (1.040) ft) . Downriver congo ifite rapide nyinshi, izwi kwizina rya Livingston Falls, ikabuza kuzamuka hejuru kugeza aho biva kumunwa kuri Atlantike.
[[Kinshasa]], umurwa mukuru wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, iherereye ku nkombe y'amajyepfo ya Kongo, hakurya ya Brazzaville. Congo mu mazina yabo, Repubulika iharanira demokarasi ya Kongo rimwe na rimwe yitwa Congo-Brazzaville, bitandukanye na Congo Kinshasa. iruta inshuro eshanu kurenza Brazzaville mubaturage. Aha niho hantu honyine ku isi aho [[Umurwa|imigi ibiri y’umurwa mukuru]] w’igihugu yateye imbere ku nkombe z’umugezi, imbere yazo.
Muri Werurwe 2018, "Itangazo rya Brazzaville" ryashyizweho umukono hagamijwe guteza imbere imicungire myiza no kubungabunga Centre ya Cuvette, akarere ko mu kibaya cya Congo cyane cyane muri DRC. Nubutaka bunini kandi bushyuha ku isi, bugizwe n’amashyamba arimo n’ibishanga. Kubungabunga kariya gace ni ngombwa mu mibereho ya megafauna, kandi ni ngombwa ku kirere ndetse no kw'isi. Gutwika yamba byarekura karubone nyinshi kandi bikazamura ubushyuhe bwisi. Iri tangazo ryo gukiza ubutaka bw’ibiti nk’ibinyabuzima binini cyane ku isi byashyizweho umukono na [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo]], [[Kongo|Repubulika ya Kongo]], na [[Indonesiya|Indoneziya]], na byo bifite ubutaka. <ref>{{Cite web |date=23 March 2018 |title=Historic agreement signed to protect the world's largest tropical peatland |url=http://www.unenvironment.org/news-and-stories/press-release/historic-agreement-signed-protect-worlds-largest-tropical-peatland |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731101616/https://www.unenvironment.org/news-and-stories/press-release/historic-agreement-signed-protect-worlds-largest-tropical-peatland |archive-date=31 July 2020 |access-date=29 May 2020 |website=UNEP - UN Environment Programme}}</ref>
Brazzaville yashinzwe kungoma y'abakoroni y'abafaransa ku gace kavukire ka Bateke kavukire kitwa Ncuna, mu gihe cya Scramble for Africa igihe ibihugu by’i Burayi byashyiriraho urwego rukomeye kuri uyu mugabane. Umushakashatsi wavukiye mu Butaliyani Pierre Savorgnan de Brazza, wahawe ubwenegihugu bw’Ubufaransa mu 1874, yashinze ku mugaragaro ku ya 10 Nzeri 1880; bibuka izina rye.
* ''[[Dresden]]'', Germany<ref name="jumelage">{{Cite web |title=Coopération |url=http://www.brazzaville.cg/fr/coopération |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905140926/http://brazzaville.cg/fr/coop%C3%A9ration |archive-date=5 September 2017 |access-date=12 September 2017 |website=Brazzaville.cg |publisher=Commune de Brazzaville, Congo |language=fr}}</ref>
* ''[[Weihai]]'', China
* ''[[Kinshasa]]'', Democratic Republic of the Congo
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
llv5hjqttjs9t13k92iwu3qiungxvf7
Cyangugu
0
20309
138189
123487
2026-09-17T08:47:53Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138189
wikitext
text/x-wiki
'''Cyangugu''' (ahahoze ari Shangugu) n'umujyi mukuru w'akarere [[Akarere ka Rusizi|ka Rusizi]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|Ntara y'Iburengerazuba]], [[Rwanda|mu Rwanda]] . Uyu mujyi ukaba uherereye mu majyepfo y’ikiyaga [[Ikiyaga cya Kivu|cya Kivu]], kandi ukaba uhuza Bukavu, [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika Iharanira Demokarasi ya congo]], ariko ukitandukanya n'uwo n'umugezi [[Umugezi wa Rusizi|wa Ruzizi]] . Ibiraro bibiri n'urugomero rwambuka umupaka.<ref>https://www.citypopulation.de/en/rwanda/cities/</ref>
ifite ibice bibiri by'ingenzi: Cyangugu ubwayo ni akarere gafite ubucucike buke ku nkombe z'ikiyaga, naho Kamembe n'ikigo kinini cy’inganda n’ubwikorezi kiri imbere imbere no mu majyaruguru. [[Ikibuga cy'indege cya Kamembe]] gikorera mu mujyi n'indege inshuro 11 mu cyumweru zerekeza Kigali, zikoreshwa na [[RwandAir]] .
Uyu mujyi uri hafi [[Pariki ya Nyungwe|y’ishyamba rya Nyungwe]], ahantu nyaburanga hasurwa n’abakerarugendo, akaba ari kamwe mu turere tw’amashyamba twa nyuma dusigaye mu Rwanda .
Mu 2022 uyu umujyi wari utuwe n'abaturage 43.866.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
# https://www.citypopulation.de/en/rwanda/cities/
[[Ikiciro:Akarere ka Rusizi]]
lv4krkcb483dn1iwp6o8lga7041x7mi
Ngorongoro Conservation Area
0
20310
137889
126783
2026-09-16T12:45:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137889
wikitext
text/x-wiki
Izina rya crater rifite inkomoko ya onomatopoeic; yitiriwe abashumba ba Maasai nyuma yijwi ryakozwe na cowbell ( ''ngoro ngoro'' ). Hashingiwe ku bimenyetso by’ibinyabuzima OH 7 biboneka ku kibaya cya Olduvai, amoko atandukanye ya hominid yigaruriye ako gace byibuze miliyoni 1.75. <ref>{{Cite web |url=http://www.rhinoresourcecenter.com/pdf_files/133/1334728220.pdf |title=Archive copy |access-date=2025-07-30 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812164038/http://www.rhinoresourcecenter.com/pdf_files/133/1334728220.pdf |url-status=dead }}</ref>
Abahiga basimbuwe n'abashumba mu myaka ibihumbi ishize. Abanyayiraki baje muri kariya gace hashize imyaka igera ku 2000 kandi bifatanya na Datooga ahagana mu mwaka wa 1700. Iyo mitwe yombi yirukanywe muri ako gace na [[Abamasayi|Maasai]] mu myaka ya 1800. <ref>{{Cite web |title=Hanby, Jeannette & Bygott, David: Ngorongoro Conservation Area |url=https://ntz.info/gen/b00039.html |access-date=2023-01-01 |website=ntz.info}}</ref>
Abanyaburayi bazwiho kuba abarakandagije ikirenge muri Ngorongoro Crater kugeza mu 1892 ubwo yasurwa na Oscar Boumann. Abavandimwe babiri b'Abadage (Adolph na Friedrich Siedentopf) bahinze muri icyo cyobo kugeza Intambara ya mbere y'isi yose nyuma yo gukodesha ubutaka ku buyobozi bwa Afurika y'uburasirazuba bw'abadage. Abavandimwe bahoraga bategura ibirori byo kurasa kugirango bashimishe inshuti zabo. Bagerageje kandi kwirukana amashyo y’inyamanswa mu mwobo.
== Ubumenyi bwa geologiya ==
Itsinda ry’ibirunga rya Pliocene Ngorongoro rigizwe n’ibirunga umunani byazimiye muri Eyasi igice cya graben, urubibi rw'iburasirazuba rwaranzwe na Gregory Rift Western Escarpment . Inkunga y'Ikiyaga cya Eyasi ihuza igice cya graben mu majyepfo y'uburengerazuba. Muri urwo ruganda, ibirunga bitanu ni imeze nk'imigozi, mugihe bitatu bifite Calderas.<ref>https://www.theguardian.com/world/2009/sep/06/masai-tribesman-tanzania-tourism</ref> [[Ibirunga byu Rwanda|Ikirunga]] cya Ngorongoro (2.5-1.9 Ma) ni trachyandesite ya basaltike .<ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0047248496900081?via=ihub</ref> Caldera igaburirwa ni nzuzi za Munge na Oljoro Nyuki, mugihe [[Amashuza|amasoko ashyushye]] ya Ngoitokitok agaburira mu gishanga cya Goringop. Ikiyaga cya Magadi ni ikiyaga cya metero 1,7. Ibindi birunga biri muri icyo kigo birimo Olmoti (2.01–1.79 Ma), Empakaai, Loolmalasin, Sadiman (3.7 Ma), Lemagrut, na Oldeani. Igice cyo mu majyaruguru y'uburengerazuba bwa NCA kigizwe n'ibibaya bya Serengeti, ikibaya cya Salei, ikibaya cya Oldupai, hamwe n'imisozi ya Gol inselbergs . Izi inselbergs zigize Quartzite ya [[Mozambike]] na schist ya mika hafi (800-500 [[Umwaka|Ma]] ) mumyaka. <ref>https://web.archive.org/web/20120922172928/http://www.dailynews.co.tz/index.php/local-news/8757-dar-registers-three-wonders</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
87g02ij55whnlhwd1m0iy51aydjas58
Kurdistan
0
20345
138279
123766
2026-09-17T09:24:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138279
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kurdish-inhabited areas (orthographic projection with inset).svg|right|200px]]
'''Kurdistan''' cyangwa '''Kurdistan Nini''',<ref>[http://www.rudaw.net/english/middleeast/turkey/25122018 Turkey demands Google remove Greater Kurdistan map] by ''[[Rudaw]]'', December 25, 2018</ref><ref>{{cite book |last= Kaya|first= Zeynep|date=2020|title= Mapping Kurdistan: Territory, Self-Determination and Nationalism |publisher= Cambridge University Press|pages= 2, 137, 177, 197}}</ref> ni agace kadahagije gasobanuwe mu buryo bwa geo-kulturali muri Aziya y'Uburengerazuba aho Abakurdi bagize igice kinini cy'abaturage<ref name="Zaken">{{cite book |last1=Zaken |first1=Mordechai |year=2007 |title=Jewish Subjects and Their Tribal Chieftains in Kurdistan: A Study in Survival |quote=Kurdistan was never a sovereign state, though the area with an ethnic and linguistic majority of Kurdish population is defined as Kurdistan. |publisher=BRILL |location=Leiden, The Netherlands |isbn=9789004161900 |pages=1–2}}</ref> kandi umuco, indimi, n'indangamuntu by'Abakurdi byahoze bishingiye ku mateka.<ref>M. T. O'Shea, ''Trapped between the map and reality: geography and perceptions of Kurdistan'', 258 pp., Routledge, 2004. (see p. 77)</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
pce62d2a6o78hlwg30l3eijip5m52pk
Mubarak Muganga
0
20360
138049
131476
2026-09-17T08:15:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138049
wikitext
text/x-wiki
'''Jenerali MK MUBARAKH''' yavutse mu mwaka 1967, agirwa Umugaba Mukuru w’Ingabo (Chief of Defence Staff – CDS) ku wa '''05 Kamena 2023'''. Mbere yaho, yari Umugaba w’Ingabo za RDF. Afite uburambe burenze imyaka 30 mu gisirikare, Jenerali MK MUBARAKH yabaye Umugaba wa Divisiyo ya 4 kuva 2008–2012, Umugaba wa Divisiyo ya 3 kuva 2013–2015, Umugaba wa Divisiyo ya 1 kuva 2016–2021 (akanaba n’Umuyobozi w’Inama y’Ubutegetsi y’Iduka ry’Ingabo).<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.mod.gov.rw/rdf/leaders |title=Archive copy |access-date=2025-08-31 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114180441/https://www.mod.gov.rw/rdf/leaders |url-status=dead }}</ref>
Jenerali MK MUBARAKH afite impamyabumenyi ya Kaminuza (A0) mu '''Mibereho myiza n’Imicungire y’Abaturage (Public Administration)'''.<ref name=":0" />
== Amashuri yize ==
Amasomo ya gisirikare yize arimo:<ref name=":0" />
* Amasomo y’Abasirikare bato (Cadet Officer Course), 1988–1989 i Jinja, muri Uganda;
* Amasomo ya Grade 3 Staff Course, kuri CSC Nyakinama, mu Rwanda;
* Command and Staff Course, mu 2005, kuri Defence Services Command and Staff College, muri Zambiya;
* Amasomo ya Defense and Strategic Studies, mu 2012, kuri National Defense University of PLA, mu Bushinwa;
* Managing Defence in a Democracy Course, mu 2006, kuri Peace Support Training Centre, Karen, muri Kenya;
* International Peace Support Operations, Senior Mission Leaders Course, mu 2007, muri Peace Support Training Centre, Kenya;
* International Symposium Course, mu 2007, kuri National University of China;
* African Strategy Course, mu 2008, kuri Nasser Higher Military Academy, High War College – Cairo, Misiri;
* Leadership Science & Strategic Management, mu 2012, kuri Tsinghua University, mu Bushinwa;
* African Cooperation for Decision Maker Course, mu 2016, muri Misiri.
== Ibihembo yahawe ==
Jenerali MK MUBARAKH yahawe ibihembo bikurikira:
* Umudali w’Ukubohoza Igihugu (National Liberation Medal),
* Umudali wo kurwanya Jenoside (Campaign against Genocide Medal),
* Umudali w’Intambara yo mu mahanga (Foreign Campaign Medal),
* Umudali w’Irahira rya Perezida (Presidential Inauguration Medal),
* Umudali w’Intambara (Combat Action Ribbon),
* Umudali w’Akazi ka Gisirikare (Combat Service Ribbon),
* Umudali w’Ibikorwa by’Umuryango (Community Service Ribbon).
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
4zh1sephoff5rgh9ap72rdjwdxs5js2
HATEGEKIMANA Richard
0
20373
138335
133353
2026-09-17T09:48:46Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138335
wikitext
text/x-wiki
'''HATEGEKIMANA Richard''' ni Umwanditsi w'ibitabo, akaba n'umuyobozi mukuru w'Urugaga rw'Abanditsi mu Rwanda<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/hategekimana-richard-yongeye-gutorerwa-kuyobora-urugaga-rwabanditsi-ahiga-guteza-imbere-um-142130</ref> ndetse akaba n'umuyobozi mukuru wa Kompanyi yitwa Africa Oasis Ltd. Yanditse ibitabo byinshi bitandukanye harimo nk'ikivuga ku bigwi by'umukuru w'Igihugo cy'u Rwanda Perezida Paul. <ref>https://mobile.igihe.com/umuco/ibitabo/article/hategekimana-richard-yamuritse-igitabo-kivuga-ibigwi-bya-perezida-kagame</ref> Yanditse igitabo cy’ubudasa kivuga ku matora y’u Rwanda. <ref>{{Cite web |url=https://igisabo.rw/2025/02/14/hategekimana-richard-agiye-kumurika-igitabo-cyubudasa-kivuga-ku-matora-yu-rwanda/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-06 |archive-date=2025-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211065845/https://igisabo.rw/2025/02/14/hategekimana-richard-agiye-kumurika-igitabo-cyubudasa-kivuga-ku-matora-yu-rwanda/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
hg5svblhzsx1jsstef0lumlkzvirt0w
Ntwali fiston
0
20377
138369
123882
2026-09-17T10:02:55Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138369
wikitext
text/x-wiki
Ntwali fiston nu muhugu wu munyarwanda wavutse muri 2000 akaba yiga muri kaminuza ya mount kigali university iherereye mu Murenge wa kagarama akaba ari umusore ufite dani ebyiri muri karate bityo kubera gukora cyane no gukunda karate bikaba byaratumye aba umukinnyi wi kitegererezo imyaka itari mike mu Rwanda agatsidira imidari ya zahabu ,bronze maze bikamuteza imbere kuburyo ubu afite ishuri ryigisha karate (Donjo) akabasha kwibeshaho muru bubuzima.<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/28704/sports/karate/rwandas-ntwali-qualifies-for-2025-world-karate-championships Rwanda’s Ntwali qualifies for 2025 World Karate Championships - The New Times]</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
tnwk3ltv029qr9zb4qjd1nxikbsdx5v
Kanyombya
0
20383
138097
123971
2026-09-17T08:24:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138097
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kanyombya.jpg|thumb|Kanyombya ]]
'''Kanyombya''' ni umukinnyi wa filimi nyarwanda amazina ye bwite ubusaznwe yitwa '''Kayitankore Ndjoli,''' yavutse 1962 avukira mu gihugu cya [[Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo|Repubulika iharanira Demokalasi ya Congo]] (RDC) mu mugi wa [[Goma]]. <ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/45639/profile-comedy-runs-in-my-familya-a-kanyombya Profile : Comedy runs in my family — Kanyombya - The New Times]</ref> Amaze imyaka irenga 20 muri cinema nyarwanda.
== Amashuri Yize ==
Kanyomba yize amashuri abanza mu gihugu cya kongo i Goma ku mashuri rabanza yitiriwe mutagatifu Andereya, nyuma aza gukomereza amasomo mu ishuri ryisumbuye muri Tuungane , ari naho yagarukiye akajya mu gisirikare.
== umwuga akora ==
Kanyombya ni umunyarwenya , yatangiye gukina urwenya mu mwaka wa 2002 ,cinema ze nyinshi zibanda kurwenya, arbyyo byatumye atangira kugaragara ku ma television atandukanye yo mu Gihugu ,yakinnye muri filimi zitandukanye hari harimo n'iziheruka gusohoka muminsi yashize nk'iyitwa "Kwivuko Series."<ref>[https://inyarwanda.com/rw/amakuru/ukuri-ku-mpamvu-yatumye-filime-kwivuko-series-yakinnyemo-abarimo-nsabi-na-kanyombya-ihagar-139620 Ukuri ku mpamvu yatumye filime 'Kwivuko Series' yakinnyemo abari | InyaRwanda.com]</ref>
Uyu mukinnyi yagiye afasha bagenzi be kumenyekana no kuzamura impano zabo kandi yashyizeho gahunda yari igamije gufasha abakizamuka muri cinema.<ref>[https://inyarwanda.com/rw/amakuru/kanyombya-yatangaje-gahunda-nshya-afiye-yo-gufasha-ku-buntu-77917 Kanyombya yatangaje uburyo bushya yatangije mu gufasha ku buntu | InyaRwanda.com]</ref>
== Imibereho isanzwe ==
Kanyombya atuye i [[Gikondo]] mu mugi wa [[Kigali]] ,Ni umugabo ufite umugore,abana ndetse n'abuzukuru. avuka mu muryango w'abana barindwi (7) , se umubyara yitwa Jean Batiste Sakumi na nyina Mukandutiye Gaudence. Yabaye mu ngabo z'igihugu z'u [[Rwanda]] ,yinjiye mu gisirikare mu mwaka wa 1992 akimaramo imyaka 10, yabarizwaga muri Batayo ya Charlie Mobile,akaba ariho yahuriye n'impanuka yo gukuka amenyo.<ref>[https://inyarwanda.com/rw/amakuru/yamaze-imyaka-10-mu-gisirikare-kanyombya-yahishuye-ko-yakutse-amenyo-ari-ku-rugamba-rwo-ku-99429 Yamaze imyaka 10 mu gisirikare! Kanyombya yahishuye ko yakutse a | InyaRwanda.com]</ref>
== Filime yakinnyemo ==
* Haranira kubaho
* Kanyombya Films
* Shuwa diru
* Kwivuko Series
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
# [https://inyarwanda.com/rw/amakuru/yamaze-imyaka-10-mu-gisirikare-kanyombya-yahishuye-ko-yakutse-amenyo-ari-ku-rugamba-rwo-ku-99429 Yamaze imyaka 10 mu gisirikare! Kanyombya yahishuye ko yakutse a | InyaRwanda.com]
# [https://www.newtimes.co.rw/article/45639/profile-comedy-runs-in-my-familya-a-kanyombya Profile : Comedy runs in my family — Kanyombya - The New Times]
# [https://inyarwanda.com/rw/amakuru/inkomoko-ya-filime-kwivuko-series-irimo-kanyombya-dogiteri-nsabimama-sava-nabandi-video-133752 Inkomoko ya filime 'Kwivuko Series' irimo Kanyombya, Dogiteri N | InyaRwanda.com]
# [https://inyarwanda.com/rw/amakuru/yamaze-imyaka-10-mu-gisirikare-kanyombya-yahishuye-ko-yakutse-amenyo-ari-ku-rugamba-rwo-ku-99429 Yamaze imyaka 10 mu gisirikare! Kanyombya yahishuye ko yakutse a | InyaRwanda.com]
1s26if7dh9hcrmlit84lmyxtk552wcc
Umutesi sandra
0
20384
137995
123893
2026-09-16T13:03:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137995
wikitext
text/x-wiki
Umutesi sandra ,umukobwa muto muto wavukiye mu karere ka Gasabo ,mu murenge wa gatsata.Yakuze akunda gukina film ,mu mwaka wa 2024 yaje kwiga mu ishuri rikuru rya kaminuza mu ishami ry'itangazamakuru muri Mount kenya University.
Niho umwuga we, wo gukina film watangiye mu mwaka wa 2025. yatangiye akina mu itsinda ryitwa Cinematic Syndicate, yatangijwe n'abanyeshuri bigaga muri Mount kenya University.<ref>[https://www.truelancer.com/freelancer/umutesisandra Umutesi Sandra - - Freelancer from Kigali, Rwanda]</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
4kougfbnlo2oznfkoinzbj9fnmbn3cq
Ishusho ya papa
0
20388
138243
123902
2026-09-17T09:19:11Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138243
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ishusho ya papa.webp|thumb|ishusho ya papa]]
'''Ishusho ya papa''' ni filimi nyarwanda Jean Luc, umusore w’imyaka 30 ukomoka mu Bubiligi muba byeyibe hakaba hari harimo umunyarwanda , ntiyigeze ahura na se w’Umunyarwanda. Igihe nyina arwaye amerewe nabi , afata urugendo ajya mu Rwanda kumushaka, afite gusa ifoto n’izina ry’ahantu ababyeyi be bahuriye. Ku bw’amahirwe, Bonheur avuga Ikinyarwanda , bituma kumvikana bimugendekera neza. Ariko ibintu birushaho kugorana igihe ahuye na Olive, umukobwa w’umurobyi mwiza bahuye, maze akabyukira amarangamutima yo kumukunda <ref>https://www.canalplus.com/rw/series/ishusho-ya-papa/h/25741366_50680/resume-casting/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
d2zppohi1yrif3bj531q1xs4dbp2hwj
Icyasha
0
20397
137836
126587
2026-09-16T12:38:26Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137836
wikitext
text/x-wiki
'''Icyasha''' ni filme nto cyangwa filme ngufi (short, drama family film) yakozwe 2018 ikozwe na Marie Clementine Dusabejambo, ikaba ifite iminota 16 gusa, akaba ari filme yerekanwe muri festival zitandukanye harimo na The '''Panafrican Film and Television Festival of Ouagadougou''' '''(Fespaco 2019)'''
{|
|+'''film nto "Icyasha"'''
! colspan="2" |
|-
!official name
!"Icyasha" "Etiquette"
|-
|Directed by
|Marie Clementine Dusabejambo
|-
|Screenplay by
|Marie Clementine Dusabejambo
|-
|Location
|[[Rwanda]]
|-
|Starring
|
* Emmanuel Mugisha
* Vivine Uwamariya
* Jacky Umubyeyi
* Aboul Nzeyimana
|-
|Producers
|
* Natacha MUZIRAMAKENGA,
* Malik Shaffy RIZINDE,
* Didacienne NIBAGWIRE (Iyugi Productions),
* Richard MUGWANEZA,
* Marie Clémentine DUSABEJAMBO
|-
|Genre
|short, drama, family
|-
|Running time
|16 minutes
|-
|Production
|IYUGI Production
SAMCITY Film house
|}
Film nto "Icyasha" ni inkuru mpimbano ibabaje igaruka ku nkuru y'umuhungu muto w'imyaka 12 washakaga kujya akina n'abandi bahungu baturanye umupira w'amaguru ariko aho kumwakira nk'umwana mugenzi wabo bakajya bamunnyuzura bamwita amazina amusebya nka cyabakobwa biza kurangira yiyahuye,<ref>https://www.imdb.com/title/tt8330770/</ref> ni film ngufi ya 4 muzo Marie Clementine yakoze akoreye muri production house IYUGI Production <ref>https://rwandatoday.africa/rwanda/lifestyle/dusabejambo-features-bold-content-in-films-2464688</ref> ndetse Iyi filime ye ‘Icyasha’ kuva yayikora 2018 yitabiriye amaserukiramuco atandukanye, yari iri mu zahataniye ibihembo bya [[Baobab Awards in Film Africa]] 2018 bitangirwa mu [[Ubwongereza|Bwongereza]], mu ntangiro z'umwaka wa 2019 yari ihatanye muri [[FESPACO]] na [[Rencontres du Film Court]] 2019 yabereye muri Madagascar.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/sinema/article/filime-yiswe-icyasha-izahatana-mu-iserukiramuco-mpuzamahanga-rizabera-muri</ref>
== Incamake ==
Icyasha mu yandi mazina yiswe ni "Etiquette" ni film ngufi y'iminota 16 igaruka ku buzima bw'umwana w'umuhungu Emmanuel Mugisha wakinnye yitwa Fils afite imyaka 12, aho yabonaga abandi bana bangana barakoze ikipe y'umupira w'amaguru mu gace k'iwabo bari batuyemo yifuza kujya akina nabo, ariko abo bana bandi bangana bakajya bamufata nabi bamunnyuzura bamuhimba amazina nka cyabakobwa bamwangira kujya mu ikipe yabo, ariko ntibyamuca intege kwikubitiro abifashjwemo na nyina wakinnye ari Vivine Uwamariye yiyemeza kubereka ko nawe ari umuhungu nkabo ibyo bashoboye abishoboye, ariko inkuru irangira umwana yiyahuye mu kagezi ko hafi y'iwabo baza kubona umurambo we nyuma. <ref>https://rwandatoday.africa/rwanda/lifestyle/dusabejambo-features-bold-content-in-films-2464688</ref><ref>https://igihe.com/imyidagaduro/sinema/article/filime-yiswe-icyasha-izahatana-mu-iserukiramuco-mpuzamahanga-rizabera-muri</ref>
Ni inkuru ibabaje yigisha abantu ndetse yerekana ubuzima bugoye abana bacamo iyo bahura n'ikibazo cy'ivangura rishingiye ku gitsina, imiterere cyangwa imyitwarire ko birangira bibaviriyemo ingaruka atari nziza mu mikurire yabo.
== Uburyo yakozwe ==
Film nto "Icyasha" mu yandi mazina izwi nka "Etiquette" yanditswe ndetse iyoborwa na Marie Clementine Dusabejambo afatanyije n'inzu zitunganya film hano mu [[rwanda]] arizo Samcity Film House ihagagariwe Marie Epiphanie UWAYEZU ndetse na IYUGI Production ihagarariwe na Didacienne NIBAGWIRE
ni Film ngufi mpimbano (fiction short film) yakozwe mu mwaka 2018, ifite iminota 16, ikaba ari iya 4 ikozwe na Director Marie Clementine Dusabejambo, iyi film kandi ikaba yaragize abafatanyabikorwa (producers) ba 5 aribo Natacha MUZIRAMAKENGA, Malik Shaffy RIZINDE, Didacienne NIBAGWIRE, Richard MUGWANEZA, Marie Clémentine DUSABEJAMBO.
Amashusho y'iyi film yafashwe na Wael Gozly, Amajwi yayo afatwa na Jean Bosco NSHIMIYIMANA afatanije na Eugene Safari ihuzamashusho (editing) bikorwa na Wail Gzoly (Wael Gozly) afatanije na Richard Mugwaneza mu gihe itara (lighting) yakozwe na Jean Luc NSENGIYUMVA noneho imiyoborere ya production yose kuri set (production director) bikorwa na Liliane (Ella) MUTUYIMANA afatanije na Ciru NJOROGE na Mudjahida RIZINDE.
Ibikorwa bya nyuma (Post Production) bikorwa na AJAB PICTURE. <ref>https://www.africine.org/film/icyasha-etiquette/20102</ref> Mu gihe amashusho yayo yose yafatiwe mu gace kamwe ko mu [[Rwanda]].
== Imenyekana ==
Nyuma y'uko Marie Clementine Dasabejambo nyiru filme Icyasha, amaze kuba ikirangirire mu gukora film nto zikitabira amaserukiramuco atandukanye, agakora iyi ye ya 4 byamuhesheje ikuzo kubera amaserukiramuco atandukanye yitabiriye arimo Rotterdam International Film Festival, the Göteborg Film Festival na the Film Festival yabereye muri Afurika, [[Aziya]] n’indi migabane. Ndetse ni filme iri mu zahataniye ibihembo bya Baobab Awards in Film Africa 2018 bitangirwa mu Bwongereza, mu ntangiro za 2019 yahatanye muri FESPACO<ref>https://artsglo.com/rwandan-film-icyasha-for-2019-fespaco/</ref> na Rencontres du Film Court 2019 yabereye muri Madagascar. Festival International des Films des Femmes de Cotonou 2019 iserukiramuco rihuza abagore baba mu mwuga wa sinema ryayitoranyije nka filme igenda ihagarariye u rwanda muri iri serukiramuco, gusa nubwo yitabiriye Amaserukiramuco menshi nta gihembo iregukana.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/sinema/article/filime-yiswe-icyasha-izahatana-mu-iserukiramuco-mpuzamahanga-rizabera-muri</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
4ptyhhvi5cj0wes1vbu24x3cmsry46i
Nyaxo comedy
0
20406
138542
133445
2026-09-17T11:32:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138542
wikitext
text/x-wiki
Nyaxo comedy ni imwe muma filimi akinnye mukinamico cy'urwenya yamamaye cyane mu Rwanda.<ref>{{Cite web |url=https://www.thechoicelive.com/aisha-umugore-wa-nyaxo-abwiye-irene-ibyo-umusore-yamukoreye-twifata-kumunwa-imbavu-ziranetse |title=Aisha umugore wa Nyaxo abwiye Irene ibyo umusore yamukoreye twifata Kumunwa Imbavu ziranetse - Thechoicelive Entertainment Daily news Updates |access-date=2025-09-10 |archive-date=2024-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510110945/https://www.thechoicelive.com/aisha-umugore-wa-nyaxo-abwiye-irene-ibyo-umusore-yamukoreye-twifata-kumunwa-imbavu-ziranetse |url-status=dead }}</ref>
Ikaba inyuzwa kuri youtube ndetse no mubitaranmo bitandukanye murwanda. Kanyabugande Olivier nyaxo akaba ariwe mukinnyi wimena mubagize iyi filime muri uru rwenya. Ikabayaratangiwe gukinwa mu mwaka 2020 akaba aribwo yagejeje igihangano cye cyambere.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
9jn96n5z4pmho8jyyz4y136fdslymj4
Bahizi Venuste
0
20408
138442
130303
2026-09-17T10:40:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138442
wikitext
text/x-wiki
'''BAHIZI Venuste''' wa menyeka kw'izina rya '''maitre nzovu''' cg se '''Mr elephant''' akaba yaramenyekanye muri film z'inyarwanda zitandukanye harimo iyamenyekanye cyane nka maitre nzovu <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=AufUJwpvLJA Maitre Nzovu S2Ep1:Trailer Ya Maitre Nzovu Noneho Rocky Yigarukiye]</ref> ndetse n'izindi zitandukanye harimo na zirara zishya <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=PEItqrlkH7I Zirara zishya Ep 3. Film nyarwanda y'umwimerere ikinwa n'abakinnyi b'intoranwa.]</ref>
'''Maitre nzovu''' ni imwe muri film yakunzwe cyane ndetse ikanamenyekana kurwogo mpuza mahanga iyi film ivuga k'umugabo ariwe nzovu aba atabara ndetse arwanya nabagizi banabi.
Iyi film y'uruhererekane yarakunzwe cyane kuberako iyi film yakinnye cyangwa se yasohotse mugihe abantu bose bari murugo mugihe cya ( COVID LOCKDOWN) ikaba yarakunzwe n'abantu batari bacyeya.
Bahizi venuste ndetse akaba azwi nanone mubikorwa byo gushimisha abantu kumbuga nkoranya mbaga nka Youtube <ref>[https://www.youtube.com/results?search_query=+X+LARGE X LARGE - YouTube]</ref> ndetse akanabinyuza m'uburyo bwa (Standup comedy)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=TKquShfV3Ek nzovu na yaka basekeje abantu baratembagara muri gen-z comedy show]</ref>.
Mu kiganiro nzovu yagiranye ni cy'inyamakuru MIE EMPIRE yavuzeko umwaka wa 2024 yakoreye amafaranga menshi ariko ujya Gusoza nta namacyeya afite, bitewe n'uburyo bwo kuyasesagura mubikorwa bitandukanye birimo kuyajyana mubusinzi ndetse no mundaya Ndetse avugako amenshi yariwe n'abagore bagiye batandukanye.
Ibyo bikaba byaramuviriyemo gutandukana nuwari umugore we mama w'abana be ndetse akaba abyicuza mu mwaka wa 2025 Bikaba byaramuteye kwicuza ibyo bintu byose yakoraga akaba afite ingamba zo gusubirana nuwari umugore we wa mbere.
Tugarutse gato kumateka ya nzovu cyangwa se Mr elephant kuri taliki 20 Gashyantare 2025 uyu mugabo yakoze amateka atizibagiranwa mu mitima ya ba nyarwanda aho we nuyu mugabo bita yaka mwana bujuje inzu iberamo urwenya izwi nka GEN Z COMEDY SHOW hagurishijwe amatike menshi ndetse bamwe babura aho bicara.
Ndetse icyi gitaramo cyitabiriwe n'abantu benshi cyane harimo aba star nyarwanda bagiye batandukanye [https://www.newtimes.co.rw/article/24251/entertainment/viral-nzovu-yaka-mwana-spark-massive-turn-up-at-gen-z-comedy-show] bamwe mubitabiriye icyi gitaramo bavugako uyu mugabo adasanzwe
Akajagari kaje kubera aho abantu babarirwa mu magana bateraniye mu cyumba cy'itike barwanira kubanza gutangwa kugira ngo binjire.
Ibyo washoboraga kumva byose byari ibyishimo byabashishikarizaga kubona Nzovu na Yaka Mwana bajyana hamwe kuva kuri YouTube berekana kuri stage nini ya Gen Z Comedy. Bashobora kuba batarashyizwe mubakora igitaramo ariko abantu bose bazi ibikorwa byabo byurwenya bari bazi ko bagiye gutunga iki gitaramo. Kandi bombi ntibigeze batenguha kuva yabamenyekanisha kuri stage [https://www.newtimes.co.rw/article/24251/entertainment/viral-nzovu-yaka-mwana-spark-massive-turn-up-at-gen-z-comedy-show]
Aba bagabo bashoboraga kugaragara baririmba, babyina ndetse bakora ibintu byinshi bisekeje kuri stage kugirango abateranye banezerwe. Ibi byateye ijoro ryiza ritazibagirana hagati yabo n'abayoboke babo.
Nzovu, '''Venuste Bahizi''', na Yaka Mwana, izina nyaryo Pacifique Gasore, biyubakiye izina kubera ibyo bakoze uburyo bahuza mu biganiro bitandukanye kuri YouTube byatumye umubare wabantu benshi bakoresha imbuga nkoranya mbaga babamenya kubera ubuhanga bwabo.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
k5n4co98y4nld1rtg8170xzwunkhfok
Gen z comedy show
0
20415
138244
124073
2026-09-17T09:19:17Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138244
wikitext
text/x-wiki
Gen z comedy show ni igitaramo cyibera murwand acyashinzwe n' umunyarwenya Fally Merci mu mwaka wa 2022.<ref>[https://genzcomedyshow.com/ Genz comedy show]</ref>
Iki gitaramo kibera ahitwa kwita camp kigali mumujyi wa kigali, ariko siko byahoze kuko mbere cyaberaga Ubuhanzi art Rwanda ahoo yakiraga abantu 40 gusa. ibyo byaje gutuma atekereza uburyi yakongera umubare wabantu yakira yimukira camp kigali aho yakira abantu barenga 1000. <ref>[https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/urwenya/article/gen-z-comedy-yizihije-imyaka-ibiri-imaze-itangiye-bamwe-babura-aho-bicara Gen-Z Comedy yizihije imyaka ibiri imaze itangiye, bamwe babura aho bicara - Kigali Today]</ref>
Gen z comedy sho yatangiye igizwe nabanyarwenya 7 ariko ubu bakaba bageze kumubare urenga ijana <ref>[https://inyarwanda.com/rw/amakuru/gen-z-comedy-fally-merci-yahawe-akayabo-diaspora-itungwa-agatoki-amafoto-50video-132508 Gen-Z Comedy: Fally Merci yahawe akayabo, Diaspora itungwa agat | InyaRwanda.com]</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
0y4wkmqyffdcztqvxhmec2nrxv5nbgu
UMUTURANYI FILIMI
0
20423
138405
124088
2026-09-17T10:21:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138405
wikitext
text/x-wiki
"Umuturanyi" filimi yuruhererekane ica kurubuga rwa youtube, ikab aikunzwe cyane muri filimi zikinwa hano murwanda.
Iyi filimi ikaba ikinwamo abakinnyoi bibyamamare murwanda nka clapton kibonke, Rufonsina nabandi batandukanye. ikaba kandi ishingiye kubuzima bwabayikibamo ndetse igakinwa kandi nkurwenya. Ikaba imaze kurebwa numubare munini kuri youtube.<ref>[https://inyarwanda.com/rw/amakuru/filime-nyarwanda-10-zikunzwe-kurusha-izindi-na-bimwe-mu-byamamare-bizikinamo-136697 Filime nyarwanda 10 zikunzwe kurusha izindi na bimwe mu byamama | InyaRwanda.com]</ref>
=== Abakinnyi ba filimi ===
* Kibonke clapton
* Rufonsina
* Gatogo
* umukonyine <ref>[https://www.webrwanda.com/2020/12/clapton-kibonge-yasobanuye-uko.html Clapton Kibonge yasobanuye uko yatekereje film 'Umuturanyi' n'uko yahisemo abakinnyi #rwanda #RwOT]
</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
j9ebknclf7scjpdm8b2g5kiycgo9ci6
Kalisa Ernest
0
20431
138578
124113
2026-09-17T11:37:41Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138578
wikitext
text/x-wiki
'''Kalisa Ernest''' uzwi nka '''Samusure''' muri sinema nyarwanda, akaba ari umukinnyi wa filimi , Urwenya n'ikinamico. mumirimo yihangiye harimo no kuba avuga imivugo akaba yaramenyekanye muri filime yitwa SEBURIKOKO. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Seburikoko</ref>
Akaba yarakinnye filimi zirimo nka samusure,Rulinda, seburikoko na filime yitwa Makuta akaba ari muri bamwe bazamuye ndetse bagira aho bashyire sinema nyarwanda ndetse Akaba yaragize uruhare rukomeye muri filime yiswe makuta. iyi filimi yayikinnyemo ndetse anashoramo amafranga atari macyeya gusa iyi filime makita ntago yaje kumuhira nkuko yabitekerezaga aho yaje kujyanwa murucyiko kubera ibibazo birimo kubura amafranga yo kwishyura aho yari yagujije kugirango iyi filime ikinwe <ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/samusure-yahishuye-ubuzima-bubi-yanyuzemo-bwatumye-atorokera-muri-mozambike</ref>.
Tugarutse gato mubyo yagiye akora uyu mugabo yamenyekanye cyane cyane muzirimo zirara zishya ndetse na seburikoko. iyi filime yitwa '''seburikoko''' ni filime y'uruhererekane y'inyarwanda yakozwe na [[Misago Nelly Wilson]] ayikora binyuze muri Sosiyete itunganya amafilimi ya Afrifame Pictures <ref>https://afrifame.rw/</ref>.
Buri gace k'iyi filimi kanyura kuri Televiziyo y'u Rwanda <ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/igice-cya-2-cya-filime-seburikoko-kiragera-hanze-kuri-uyu-wa-mbere-64625</ref> buri wa mbere na buri wa kane saa kumi n'ebyiri na mirongo ine n'itanu za nimugoroba guhera muri Werurwe 2015 <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/188442/Entertainment/get-to-know-rwandaas-top-local-series</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
7gj73qlc63ek6ni1s3eazvf42ra2kx0
Filime ya stick around
0
20435
138475
124139
2026-09-17T10:45:55Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138475
wikitext
text/x-wiki
Ni filime nyarwanda ifite ibice bifite ubutumwa butandukanye, kimwe kimwe gifite uburebure burenga isaha.
Muri make ntabwo ari uruhererekane rwa filimi nk’inyinshi zikinwa muri iki gihe inyuzwa ku rubuga rwa YouTube. Ifite umwihariko wo kuba ifite izina rimwe, ariko abayiteguye bakaba bagenda bakinamo ubutumwa bashaka gutambutsa mu gice kimara isaha irenga, ikindi gikurikiraho kikaza gitandukanye n’icyari cyabanje. <ref>https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/filime-nyarwanda-eshanu-zigezweho#:~:text=%E2%80%9C-,Stick%20Around,-%E2%80%9D</ref>
Iyi filime yateguwe na Nkusi Queen [La Queen] usanzwe ari murumuna wa Nkusi Lynda umaze kumenyekana mu ruganda rw’imyidagaduro kuva ubwo yitabiraga Miss Rwanda. <ref>[https://igihe.com/imyidagaduro/sinema/article/waba-warihebeye-filime-zo-mu-rwanda-dore-izigezweho#:~:text=Stick%20Around,yitabiraga%20Miss%20Rwanda. https://igihe.com/imyidagaduro/sinema/article/waba-warihebeye-filime-zo-mu-rwanda-dore-izigezweho#:~:text=Stick%20Around,yitabiraga%20Miss%20Rwanda.]</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
70urus0jq6y0ar2c4ymcetiwo0t7gjx
Filime y'inkomoko
0
20436
137980
124140
2026-09-16T13:02:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137980
wikitext
text/x-wiki
Dusenge Clenia wamenyekanye nka Madedeli muri sinema y’u Rwanda, atangiye gusohora filime ye bwite y’uruhererekane yise ‘Inkomoko’. Amaze gushyira hanze uduce twinshi tw’iyi filime.
Ni filime igaragaramo abandi bakinnyi bafite amazina akomeye muri sinema nyarwanda nka Emmanuel Rugaba na Kakuze Cecile.
Mu kiganiro na [https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/filime-nyarwanda-eshanu-zigezweho#:~:text=Dusenge%20Clenia%20wamenyekanye,The%20Bishop%E2%80%99s%20Family%E2%80%99. IGIHE], Madedeli mu minsi yashize ubwo yatangiraga kuyishyira hanze, yavuze ko yari amaze iminsi mu myiteguro yo gukora filime ye bwite. Ati “Uyu ni umushinga wagutse ugizwe na filime y’uruhererekane ifite inkuru zivuga ku nkomoko y’ibibazo benshi bakunda guhura nabyo mu buzima bwa buri munsi.”
Madedeli ahamya ko iyi filime izagaragaza ingeri zitandukanye z’ubuzima bwa buri munsi bw’abantu, hibandwa ku bibazo biba mu miryango.
Uretse Papa Sava yamamayemo, Madedeli yanamenyekanye muri filime nka ‘Indoto’, ‘Kaliza wa kalisa’ na ‘The Bishop’s Family’. <ref>[https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/filime-nyarwanda-eshanu-zigezweho#:~:text=%E2%80%9CInkomoko%E2%80%9D,The%20Bishop%E2%80%99s%20Family%E2%80%99. https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/filime-nyarwanda-eshanu-zigezweho#:~:text=%E2%80%9CInkomoko%E2%80%9D,The%20Bishop%E2%80%99s%20Family%E2%80%99.]</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
c620vsffw5s2nmmv5loylg7n7hod2r8
Genesis Broadcasting Network
0
20439
137937
124364
2026-09-16T12:53:41Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137937
wikitext
text/x-wiki
'''Genesis Broadcasting Network''' ni ikigo gikorera mu [[Rwanda]] kita ku mirimo ibyara inyungu mu Itangazamakuru, Urubyiruko n'Imyidagaduro kuva 2013 cyashinzwe na [[Niragire Marie France]].
[[Dosiye:Ifoto ya Genesis TV Rwanda.png|thumb|295x295px|
{|
|+
! colspan="2" |Genesis TV Rwanda
|-
|'''Started'''
|2020
|-
|'''Owned by'''
|[[Niragire Marie France]] under the Licensee of Genesis Broadcasting Network
|-
|'''Popular Shows'''
| - Queen of Hillwood - Access250 - [[AMATEKA Y'U RWANDA|Amateka]]
|-
|'''Popular competition'''
|Head's Up Music Competition
|-
|'''Channel'''
|Aired on [[Canal Olympia Rebero|Canal+ Rwanda]] 387 channel
|}
]]
muri 2013 ubwo Mme Marie France Niragire yaramaze kugaragara muri filme zitandukanye, yifuje ko nawe yakwihugura mu ikorwa rya filme ndetse n'uko itunganywa (production), nyuma aho amariye kubimenya akora filme ze ubwe ariko abura Televiziyo n'imwe mu Rwanda yacishaho filme ye biba imvano yo gushinga iye <ref name=":0">{{Cite web |url=https://kura.rw/rw/yakinye-filime-areberera-inyungu-zumuhanzi-ari-numunyeshuri-inkuru-ya-niragire-isomo-ku-rubyiruko/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-12 |archive-date=2025-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250806210848/https://kura.rw/rw/yakinye-filime-areberera-inyungu-zumuhanzi-ari-numunyeshuri-inkuru-ya-niragire-isomo-ku-rubyiruko/ |url-status=dead }}</ref> muri 2020 isakazamashusho Genesis TV Rwanda itangira kugaragara mu bihugu 56 hirya no hino ku isi. <ref>https://umurengezi.com/marie-france-wamamaye-muri-sinema-nyarwanda-yafunguye-televiziyo/</ref>
== Ibyiciro ==
Genesis Broadcasting Network ikozwe n'ibyiciro bitandukanye bishingiye ku buhanzi ndangamuco n'imyidagaduro aribyo:
* '''Genesis Studio''' ni kimwe mu bika bigize Genesis Broadcasting Network kibannda cyane ku mitunganirize y'amajwi n'amashusho byaba ibiganiro, filme, filme nto (short movie) na filme mbarakuri (filme documentaire), izwi cyane ko ariyo production house yatunganyije filme "Little Angels" ya Marie France NIragire<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/filime-little-angels-ya-marie-france-sonia-yatangiye-guca-kuri-televiziyo-no-kuri-youtube--102761</ref> ndetse iki gika dusangamo n'akandi gace kitwa '''Geneflix''' ishinzwe gukwirakwiza no gushakira amasoko production yakozwe.
* '''Genesis TV Rwanda''' ni ikindi gice mu bigize Genesis Broadcasting Network gisakaza amashusho nka Televiziyo, iyi televiziyo igaragara mu bihugu 56 byo ku isi<ref name=":0" /> ikaba ifite ibiganiro bikunzwe nka Queen of Hillwood, Access250, Amateka, Evangile n'ibindi, ndetse ikaba ariyo yacishijeho amarushanwa ya Head's up music competition<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/article/head-s-up-irushanwa-rishya-rigamije-kuzamura-abanyempano-mu-muziki</ref>
* '''GenesisBizz''' ni urubuga rw'ikinyamakuru cyandika ku muyoboro wa online (online page) yarishinzwe gutara no gutangazamakuru ku myidagaduro muri rusange cyatangiye kwandika inkuru kuva 2019
* Pure Films yakoze Filme nto (short movie) April Dreams
* Pure Collection Agency ikaba agence itoza ikanita ku mpano nshya mu mideli ndetse n'abakina filme.
== Genesis TV Rwanda ==
Genesis TV Rwanda ni isakazamashusho (Television) ikorera mu Rwanda kuva mu mwaka wa 2020, kuva yatangira yagize ibiganiro byinshi byakunzwe, cyane ko ari Televiziyo ivuga gusa ku rubyiruko n'imyidagaduro aho slogan yabo ivuga ngo "Genesis TV the Center of Happiness" ikaba ariyo televiziyo ya mbere mu Rwanda yarishinzwe n'umugore. <ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/ibyo-wamenya-kuri-niragire-marie-france-umugore-wa-mbere-washinze-televiziyo-mu</ref> Marie France avuga ko umushinga w’iki gitekerezo yawukuye n’ubundi muri uyu mwuga asanzwe akora wo gukina filme. Mu kiganiro yagiranye n’Imvaho Nshya yagize ati : ''<small>“Igitekerezo cyo gukora televiziyo cyaje giturutse mu mwuga nkora wo gukina no gutunganya filimi, nize ku isoko ryayo nsangamo imbogamizi yo kutagira aho igaragarira ni uko nshaka uko natangira gukora no kwiga urwo rubuga rwaboneka nibwo Genesis TV</small>'' ''<small>Rwanda yavutse.”</small>''
ibiganiro byose byanyuze kuri Genesis TV Rwanda kuva yatangira n'igihe byanyuragaho.
{| class="wikitable"
|+
!Ikiganiro
!Ubwoko bwacyo
!Uburyo kimeze
!Abagikora
!Igihe
!Ibindi
|-
|Queen Of Hillwood
|Reality TV show
|Ni ikiganiro baba bajya inama zikwiriye mu buzima bwa buri munsi.
|
* Lady Nehema, Gasirabo na La Rwandaise
* Lady Nehema, Gasirabo na Popo Paulin
|
* 2020 - 2021
* 2022 - 2025
|
|-
|Access250
|Interview show
|Ni ikiganiro gitumira abahanzi bazwi
|Bonna KUKU
|
* 2020 - 2021
* 2022 - 2025
|kuva 2022 cyahindutse live music session
|-
|Amateka
|Documentary show
|Ni ikiganiro kigaruka ku bucukumbuzi mu mateka yimbitse
|Berrick Munyeshyaka
|2020 - 2025
|
|-
|Avenue387
|Bizz news, Interviews and entertainment
|Ni Ikiganiro cyagarukaga ku myidagaduro muri rusange
|Bonna Kuku na Christian Shema
|2021
|
|-
|Mambo 5
|Interview show
|Ikiganiro cy'abanyempano bakizamuka
|Christian Shema
|2020
|
|-
|The Vogue
|Fashion show
|ikiganiro cyavugaga ku mideli
|Ange Mutangana
|2020 - 2021
|
|-
|La connaissance
|Healthy based documentary show
|ikiganiro kibanza ku bumenyi rusange bw'ibyo tubona mu buzima
|Theonetse Munyembabazi
|2022 - 2025
|
|-
|Evangile
|Gospel show
|Ikiganiro cy'abahanzi baramya bakanahimbaza Imana
|
|2022 - 2025
|iki kiganiro nta mu host kigeze ni live music gusa
|-
|Shalom Gospel Show
|interviews about Gospel show
|ikiganiro gitumira abakora gospel
|Octave Byiringiro
|2020 - 2021
|
|}
Genesis TV Rwanda yagiye inagaragara mu bikorwa byo guteza imbere impano mu myidagaduro aho ku bufatanye na Genesis Broadcasting Network bateguye banashyira mu bikorwa irushanwa Head's Up Music Competition <ref>https://igihe.com/imyidagaduro/muzika/article/head-s-up-irushanwa-rishya-rigamije-kuzamura-abanyempano-mu-muziki</ref> ryitabiriwe n'abanyempano mu muziki bagera kuri 400 rikaza kwegukanwa na Elie Maniraguha <ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/elie-maniraguha-yegukanye-irushanwa-ryateguwe-na-televiziyo-genesis-112483</ref> ndetse sibyo gusa Genesis TV Rwanda yateyemo inkunga kuko ku bufatanye na Genesis Studio ndetse na Kikac music bakoze Album launch ya Mico The Best.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwandan artists]]
[[Ikiciro:Filime nyarwanda]]
[[Ikiciro:Televiziyo]]
jyw3ggkbj77ai57kltemtb4cyok7mbf
Alijeriya (film ya 1938)
0
20440
137981
124411
2026-09-16T13:02:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137981
wikitext
text/x-wiki
'''''Algiers''''' ni filime y’ikinamico yo muri Amerika yakinwe mu mwaka wi 1938 iyobowe na John Cromwell, yanditswe na John Howard Lawson ikinwamo na Charles Boyer, Sigrid Gurie na Hedy Lamarr . intego yayo yavugaga kum'umujura <ref name="tcmart">{{Cite web |last=LoBianco |first=Lorraine |title=Algiers |url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/19052/algiers#articles-reviews |access-date=February 20, 2024 |website=[[Turner Classic Movies]]}}</ref> wihishe muri Algiers ahura na nukerarugendo mwiza womubufaransa. Igicuruzwa cya Walter Wanger (cyatanzwe mbere n’abahanzi bunze ubumwe ) cyasubiwemo filime nziza yo mu 1937 y’Abafaransa ''Pépé le Moko'', yakuye umugambi wayo mu gitabo cya Henri La Barthe cyitwa izina rimwe. <ref name="afi">{{Cite web |title=Algiers |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/7907 |access-date=February 20, 2024 |website=[[AFI Catalog of Feature Films]] |publisher=[[American Film Institute]]}}</ref>
''Algiers'' yabaye sensation kuko aribwo bwa mbere Lamarr ya Hollywood. Iyi filime izwi cyane nk'isoko yo gutera inkunga abanditsi ba firime ya 1942 Warner Bros. ''Casablanca'', yanditse film nyuma akizirikana Lamarr n'umugore we wambere . Boyer yerekana Pepe le Moko iterwa imbaraga Warner Bros muburyo bwa animasiyo Pepé Le Pew . Mu 1966, iyi filime yasohocyeye muri Amerika kubera ko abayireze batigeze bongera kwiyandikisha ku burenganzira bwabo mu mwaka wa 28 nyuma yo kujyahanze <ref>{{Cite journal |last=Pierce |first=David |date=June 2007 |title=Forgotten Faces: Why Some of Our Cinema Heritage Is Part of the Public Domain |journal=Film History: An International Journal |volume=19 |issue=2 |pages=125–43 |doi=10.2979/FIL.2007.19.2.125 |issn=0892-2160 |jstor=25165419 |oclc=15122313 |s2cid=191633078}}</ref>
== Umugambi ==
Pepe le Moko ni umujura uzwi cyane wahunze Ubufaransa akaba atuye i Casbah, cyangwa mugace ka Alijeriya imyaka ibiri. Komiseri Janvier, umupolisi w’Ubufaransa, yiyemeje gufata Pepe. Umunsi umwe nijoro, Janvier ayobora igitero kuri Casbah, aho Regis, umujura ugirira ishyari Pepe, ayobora abapolisi kuri Grandpere. Regis yagiye kwa Ines, nyirabuja wa Pepe, kugira ngo amuburire ko abapolisi bahageze. Ines ageze kwa Grandpere kuburira Pepe, ubwo yakekaga ko Regis yabibwiye abapolisi. Abapolisi bahageze, Pepe yihisha munsi muriyo nyubako kugeza igihe amasasu arangiriye. Pepe aratoroka nubwoyari yakomeretse.
Mu gihe cyo kurasa, umugenzuzi Slimane, ushinzwe iperereza muri Alijeriya, azana Gaby, umukerarugendo womubufaransa, warutuye aho Pepe nawe ageze aho ku gihe Slimane ashimira Pepe, abwira Gaby ko yanditse itariki Pepe yafatiwe kurukuta rwe. Bukeye, Regis abonana n’umugenzuzi mukuru Louvain maze ategura umugambi wo gufata inshuti ya Pepe Pierrot, yizeye gufata Pepe. Regis ashyikiriza Pierrot ibaruwa, bivugwa ko yanditswe na nyina, avuga ko arwaye. Hanyuma, Gaby yagiye atekereza kuri Pepe, nubwo yasezeranye n'umukunzi we Giraux. Mugihe arimo kurya, Slimane abwira Gaby ibijyanye nogushimira Pepe imitako, amaze iminsi ategura ko azongera kubona Pepe.
Hanyuma muriryojoro, Pepe amenyeshwa ko Pierrot yavuye muri Alijeriya. Pepe ageze i Casbah, abaza Regis kubyerekeye ibura ya Pierrot. Hanyuma Regis abira ibyuya Pepe yongeye guhura na Gaby i Casbah, aho bahuriraga mugihe cyabo bari mubufaransa. Nuko Gaby basezerana kuzabonana bukeye Pierrot yakomeretse arahagera, ashaka kwica Regis. Pierrot yikubita hasi agerageza kurasa Regis, hanyuma yicwa na Carlos, umwe mu nshuti za Pepe.
Bukeye, umuhango wo gushyingura Pierrot ubera hanze ya Casbah, birakaza Pepe bimutera agahinda Pepe yashakaga kwujya gushyingura Pepe ashaka kujyayo ariko Ines aramubuza kuberako Gaby yari amutegereje iwe. Pepe yagiye ahwatuye, nubwo yabeshye, ashimira Ines kuba yaramubujije kwugwa mumutego. Gaby arahagera bacyirikumwe, Pepe agaragaza akababaro kuko atashoboraga narimwe guhunga Casbah. Mbereyuko Gaby agenda, bemeranya guhurira muri hoteri ye bukeye . Hanyuma Slimane abwira Giraux ko Gaby yirigeze kubona Pepe. Iyo ibyo binaniwe, Slimane abeshya Gaby, avuga ko Pepe yishwe.
Mbereyuko Pepe ajya kureba Gaby muri hoteri ye yabanje kwigira kumugabo witwa L'Arbi ko Gaby na Giraux bahunga bakava muri Alijeriya bakoresheje ubwato kumugoroba nyuma ya saa sita yirengagiza ibyo Ines yariyamubwiye , Pepe ava i Casbah agura itike yo kugenda. Pepe ari mu bwato abona Gaby, afatwa na Slimane n'abashinzwe iperereza. Pepe yihutira kwerekeza ku bwato ahamagara Gaby, ariko ntiyamubona. Umwe mu bagabo ba Slimane yarashe Pepe maze Slimane atwika umubiri we, asaba imbabazi kuva uyu mugabo yizeraga ko Pepe yashakaga gutoroka. Pepe aramusubiza ati: "Nanjye rero mfite, nshuti yanjye."
== Abakinnyi ==
[[Dosiye:Algiers_1938_(3).jpg|right|thumb|255x255px|Sigrid Gurie, Charles Boyer, na Hedy Lamarr]]
* Charles Boyer nka Pepe le Moko
* Sigrid Gurie nka Ines
* Hedy Lamarr nka Gaby
* Joseph Calleia nka Inspecteur Slimane
* Alan Hale nka Grandpere
* Gene Lockhart nka Regis
* Walter Kingsford nk'umugenzuzi mukuru Louvain
* Paul Harvey nka Komiseri Janvier
* Stanley Fields nka Carlos
* Johnny Hasi nka Pierrot
* Charles D. Brown nka Max
* Robert Greig nka Giraux
* Leonid Kinskey nka L'Arbi
* Joan Woodbury nka Aicha
* Nina Koshetz nka Tania
* Claudia Dell nka Marie
* Ben Hall nka Gil
* Bert Roach nka Bertier
== Umusaruro ==
Walter Wanger, yatunganyije iyi filime, yaguze uburenganzira kuri filime y’Abafaransa ''Pepe le Moko'', yakinanye na Jean Gabin, mu rwego rwo kuyisubiramo, maze agura ibyapa byose bya filime kugira ngo birinde guhatana na filime ye muri Amerika Wanger yakoresheje imiziki myinshi yo muri filime y’Abafaransa muri remake ndetse no mu bihe byakurikiranye. <ref name="tcmart">{{Cite web |last=LoBianco |first=Lorraine |title=Algiers |url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/19052/algiers#articles-reviews |access-date=February 20, 2024 |website=[[Turner Classic Movies]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLoBianco">LoBianco, Lorraine. [https://www.tcm.com/tcmdb/title/19052/algiers#articles-reviews "Algiers"]. ''[[Turner Classic Movies]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">February 20,</span> 2024</span>.</cite></ref> <ref name="afi">{{Cite web |title=Algiers |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/7907 |access-date=February 20, 2024 |website=[[AFI Catalog of Feature Films]] |publisher=[[American Film Institute]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/7907 "Algiers"]. ''[[AFI Catalog of Feature Films]]''. [[American Film Institute]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">February 20,</span> 2024</span>.</cite></ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Dosiye:Algiers_(1938).webm|right|thumbtime=5|thumb| ''MAAlijeriya'']]
65f22l2xoopsp37hfth5177a1xsoe5w
Iserukiramuco rya Filime, Inc.
0
20445
137958
129890
2026-09-16T12:58:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137958
wikitext
text/x-wiki
'''Iserukiramuco rya Filime nyafurika, Inc.''' Uyumuryango ufiticyicaro mumujyi wa New York, washinzwe mu 1990. Uyu muryango wiyemeje gutezimbere nokurushaho kumenyekanisha umuco w’Afurika binyuze murifirime.
== Porogaramu ==
[[Dosiye:African_Film_Festival_-_Staff_Dance_Africa_2025.jpg|thumb|Iserukiramuco rya Filime nyafurika kuri Rose Sinema i Brooklyn, NY - Imbyino Afurika 2025]]
AFF yashinzwe mu 1990, na Mahen Bonetti na komite idasanzwe y'abahanzi n'intiti zomuri Afurika n'Abanyamerika. Gahundaya AFF <ref>{{Cite web |title=In Conversation: "This is us, telling our own stories." An African Film Festival Jubilee. Mahen Bonetti, Executive Director and Founder of African Film Festival, Inc., with Françoise Bouffault |url=http://agi.ac.za/sites/agi.ac.za/files/9_conversation_mahen_bonetti_with_francoise_bouffault.pdf |access-date=2025-09-14 |archive-date=2016-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324021622/http://agi.ac.za/sites/agi.ac.za/files/9_conversation_mahen_bonetti_with_francoise_bouffault.pdf |url-status=dead }}</ref>, iserukiramuco ryafirime muri New York (NYAFF) ryatangiye mu 1993 <ref>{{Cite book |last=Pfaff |first=Françoise |date=2004-01-01 |title=Focus on African Films |url=https://books.google.com/books?id=kjqh7O99pv0C |publisher=Indiana University Press |isbn=0253216680 |language=en}}</ref> munsiy’ibendera ry'Iminsi igezweho, nijoro rya kera". Iriserukiramuco ryashyikirijwe hamwe na Sosiyete ya Filime y’ikigo cya Lincoln ifatanyije n’inzu ndangamurage ya Brooklyn . Yerekanaga ibikorwa bya kera birimo na filime nka ''Udju Azul di Yonta'' ya Flora Gomes, <ref>{{Cite news |last=Holden |first=Stephen |date=1993-03-20 |title=Review/Film Festival; Love Among the Chaos In Post-Colonial Africa |url=https://www.nytimes.com/1993/03/20/movies/review-film-festival-love-among-the-chaos-in-post-colonial-africa.html |access-date=2016-02-22 |work=[[The New York Times]]}}</ref> ''[[Yeelen]]'' na Souleymane Cissé, ''[[Kaddu Beykat]]'' ,Safi Faye na ''Badou Boy'' wa Djibril Diop Mambéty, n'abandi. Habayeho no gusubira inyuma kurifirime za Ousmane Sembène. Ibirori bikorwa buri mwaka hagati yukwezi kwa Mata na Gicurasi.
Iserukiramuco ngarukamwaka, rifatanyije na Sosiyete ya Filime ya Lincoln Centre, <ref>{{Cite journal |last=Archer |first=Ina. |date=2007 |title=14th Annual African Film Festival (review) |journal=Framework |volume=48 |issue=2 |pages=206–208 |doi=10.1353/frm.2007.0009 |s2cid=192175509 |id={{Project MUSE|220583}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> ikubiyemokwerekana amafilime, ibitaramo, ibihangano, ibiganiro nyunguranabitekerezo, <ref>{{Cite journal |last=Drury |first=Mark |last2=Shearer |first2=Samuel |last3=Cole |first3=Jill |last4=Hernann |first4=Andrew |last5=Sharif |first5=Ahmed |date=2010 |title=After African Independence |journal=Anthropology Now |volume=2 |issue=3 |pages=105–110 |jstor=41203788}}</ref> ibiganirobyabahanzi, gahunda z'urubyirukozirwigisha, amasomo n'amahugurwa Mu 2004, BAMcinématek ya Brooklyn Academy of Muzika yabayumufatanyabikorwa wa NYAFF. Mumwaka wi 2011, Ishuri rya Sinema rya Maysles ryatangijwe igihecyokwerekan'ibirori no kwerekana AFF yagejeje kubateraniye ahw'Abanyamerika ibikorwa by'abakinnyi bafilime benshibomur'Afurika, barimo Abderrahmane Sissako, <ref>{{Cite news |last=Mitchell |first=Elvis |date=2003-04-04 |title=CRITIC'S CHOICE/Film; Where Home Is Encoded in the Genes |url=https://www.nytimes.com/2003/04/04/movies/critic-s-choice-film-where-home-is-encoded-in-the-genes.html |access-date=2016-03-28 |work=The New York Times}}</ref> [[Lupita Nyong'o]], <ref>{{Cite web |last=Oumano |first=Elena |date=2009-04-09 |title=New York African Film Festival |url=http://www.villagevoice.com/film/new-york-african-film-festival-6389897 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150719051652/http://www.villagevoice.com/film/new-york-african-film-festival-6389897 |archive-date=2015-07-19 |access-date=2016-03-28 |website=Village Voice}}</ref> Tunde Kelani <ref>{{Cite news |last=Mitchell |first=Elvis |title=From mud huts to space: Directors reflect on Africa |url=https://news.google.com/newspapers?id=UApPAAAAIBAJ&sjid=yx8EAAAAIBAJ&pg=5772%2C2194359 |work=Sttar-News}}</ref> n'abandi. Iri serukiramuco rimara iminsi 8-14 ryerekana burimwaka film zigerakuri 40 zakera . Uyumuryango watangije Urugendorw’igihugu rugizwenafirime ngufi zatoranijwe mw'iserukiramuco yaFilimi zaNew York ziheruka zerekanwe mubigo bikikij' Amerika <ref>{{Cite web |date=2 February 2009 |title=UA South Hosting African Film Festival |url=https://uanews.arizona.edu/story/ua-south-hosting-african-film-festival |access-date=2016-03-22 |website=UANews |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415180647/https://uanews.arizona.edu/story/ua-south-hosting-african-film-festival |url-status=dead }}</ref>
AFF ikoragahunday'umwaka n'uburezi bikikij'Umujyi wa New York hamwen’ibigo bikorera mumujyi nka Schomburg Centre y’ubushakashatsi mu muco w’abirabura, <ref>{{Cite web |title=African Film Festival and Electronic Arts Intermix Present |url=http://www.eai.org/user_files/supporting_documents/1103DigitalAfrica_pr_2.pdf}}</ref> , Electronic Arts Intermix , <ref>{{Cite web |title=The Agenda: This Week in New York - Previews - Art in America |url=http://www.artinamericamagazine.com/news-features/previews/the-agenda-this-week-in-new-york-31/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410043655/http://www.artinamericamagazine.com/news-features/previews/the-agenda-this-week-in-new-york-31/ |archive-date=2016-04-10 |access-date=2016-03-22 |website=www.artinamericamagazine.com}}</ref> AFF ikoranan'iminsi mikuru y'imiryango mpuzamahanga.
Abitabiriye gahundazizwi harimo, nyakwigendera "Se wa Sinema nyafurika", Ousmane Sembène, umwanditsi w'amakinamico, wumusizi akaban'uwahawe igihembo cyitiriwe Nobel, Wole Soyinka, <ref>{{Cite web |title=Africans on Africa: The 15th Annual New York African Film Festival - The Network Journal |url=http://www.tnj.com/archives/2008/april/africans-on-africa-film-festival |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510234642/http://www.tnj.com/archives/2008/april/africans-on-africa-film-festival |archive-date=2017-05-10 |access-date=2016-03-28 |website=www.tnj.com}}</ref> umuhanziwatinze akaba n'umurwanashyaka uharanir'uburenganzira bwamuntu Miriam Makeba n'umuhanzi, umusizi ,umukinnyi wa filime, n'umukangurambaga, Harry Belafonte . <ref>{{Cite web |title=Actor Harry Belafonte attends the "African Rhythmus" panel discussion... |url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/actor-harry-belafonte-attends-the-african-rhythmus-panel-news-photo/111459517 |website=Getty Images |access-date=2025-09-14 |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926052709/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/actor-harry-belafonte-attends-the-african-rhythmus-panel-news-photo/111459517 |url-status=dead }}</ref>
== Ibisohokayandikiro ==
Mu 2003, AFF yasohoye anthologiya ''Binyuze mumaso ya Afurika: Ibiganiro n’abayobozi'', n’aba piyoniya ndetse n’abakinnyib'afilime bakomokamur'Afurika bakizamuka. Mu mwaka wa 2010, AFF yasohoye igitabo cyakabiri kigaragaza incamakeyasinema nyafurika mukinyejana cya 20 na 21 binyuzemunyandiko nokubaz'abayobozi ba'Afurika. Mu mwaka wa 2013, murwego rwokwizihiza isabukuru yimyaka 20 iserukiramuco ryaFiliminyafurika ryabereye i New York, AFF yasohoye antologiya y’isabukuru yiswe ''Kureba Inyuma, Kureba Imbere: Imyaka 20 Iserukiramuco rya Filime rya New York'' . <ref>{{Cite journal |date=2015 |title=Contributors |journal=Cinema Journal |volume=54 |issue=2 |pages=172 |doi=10.1353/cj.2015.0013 |id={{Project MUSE|565933}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> <ref>{{Cite web |date=2015-04-09 |title=Book: Looking Back, Looking Forward, 20 Years of the New York African Film Festival |url=https://africanwomenincinema.blogspot.com/2015/04/book-looking-back-looking-forward-20.html |access-date=2023-02-23 |website=African Women in Cinema Blog}}</ref>
== Bibliografiya ==
* Bonetti, Mahen, na Prerana Reddy . ''Binyuzemumaso ya Afrika: Ibiganirohamwe n'abayobozi'' . New York, NY: Iserukiramuco rya Filime nyafurika, 2003.
*
* Mahen Bonetti na Beatriz Leal Riesco (eds), ''reba Inyuma, reba Imbere: Imyaka 20 y'Iserukiramuco rya Filime rya New York muri New York'', 2013.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
kvjgs001zgf1zu26b543pd22x7lb9d0
The woman in me
0
20446
138344
124247
2026-09-17T09:49:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138344
wikitext
text/x-wiki
Uyu ni umukino wa filime ishingiye kunkuru wamuritswe ku itariki ya 25 Werurwe 2024 muri Century Cinema i Kigali. Ni kandi Filime yagarutse no ku nkuru y’umukobwa witwa Carine wari umwogoshikazi, wavuye mu rugo yari yashakiyemo umugabo , ariko wamubuzaga kubaho ubuzima yifuza.
Carine rero akaba yarashatse akiri muto, kandi mu ntangiriro yari anyuzwe n’icyo cyemezo, ariko hashize imyaka aza gusanga hari icyuho n’ibura ry’itumanaho mu rugo rwe, bimutera gufata icyemezo cyo kugendera ku nzozi ze wenyine nubwo byari bigoye. Yashoboye gutangira ubucuruzi bwo kogosha no gutunganya imisatsi, maze nyuma yaho ubwo bucuruzi burakomera, bituma ashobora guha abagore bagenzi be imbaraga, ijwi ndetse n’icyizere.
Indirimbo ziri muri iyi filime zirimo iz’abahanzi b’Abanyarwanda nka Mike Kayihura, Peace Jolis na Malaika Uwamahoro.<ref>https://www.ktpress.rw/2024/08/rwandan-movie-scoops-best-film-award-for-social-change/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
jxdgeuakn67qtyug9o74x3l9thui2b1
Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime
0
20447
138534
124249
2026-09-17T11:31:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138534
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox"
|- class="infobox-data"
! colspan="2" class="infobox-above" |Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime
|- class="infobox-label" scope="row"
! class="infobox-label" scope="row" | Aho uherereye
| class="infobox-data" | Lagos
|- class="infobox-data"
! class="infobox-label" scope="row" | Igihugu
| class="infobox-data" | Nijeriya
|-
! class="infobox-label" scope="row" | Imyaka irakora
| class="infobox-data" | 2010 - ubungubu
|-
! class="infobox-label" scope="row" | Yashinzwe
| class="infobox-data" | 2009
|-
! class="infobox-label" scope="row" | Abashinze
| class="infobox-data" | Byiringiro Obioma Opara
|}
'''Iserukiramuco mpuzamahanga riba buri mwaka rizwi kw'izina rya Eko''' ( '''EKOIFF''' ) ni iserukiramuco mpuzamahanga rya firime ryabereye i Lagos, [[Nijeriya|muri Nijeriya]] . Iserukiramuco mpuzamahanga rya Filime rya Eko ryashinzwe kandi ryashinzwe mu 2009 na Hope Obioma Opara, <ref>{{Cite web |date=2019-04-21 |title=Eko International Film Festival begins tomorrow |url=https://m.guardian.ng/art/eko-international-film-festival-begins-tomorrow/ |access-date=2021-08-19 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> umuyobozi mukuru wa Supple Communications Limited, aho ibirori bibera. Niwe kandi usohora ikinyamakuru Supple, ikinyamakuru cya sinema n’umuco nyafurika kirimo kureba filime, gusubiramo, no kubazwa. Intego y'Iserukiramuco mpuzamahanga rya Eko ni uguteza imbere ubukerarugendo muri Nijeriya mu guteza imbere gushimira ubuhanzi n'umuco binyuze mu mashusho yerekana amashusho n'ubumenyi.
== Ibirori mpuzamahanga bya firime ya Eko ==
ibirori bya Eko byamuritswe bwambere mu mpeshyi ya 2010 muri megacity ya Lagos, hamwe nabakinnyi ba firime baturutse muri Nijeriya, [[Kenya]], [[Ubwongereza]], [[Ubudage]], [[Ubufaransa]], [[Esipanye|Espanye]], na [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|Amerika]] . ikindi kiciro kiri serukiramuco byakurikiyeho byabereye muri Silverbird Galleria ya Sinema ya Silverbird ku kirwa cya Victoria, Lagos. kugeza ubu <ref>{{Cite web |date=2011-03-25 |title=Eko Intl' filmfest holds |url=https://www.vanguardngr.com/2011/03/eko-intl’-filmfest-holds/ |access-date=2021-08-19 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref>
Ibirori byakira firime mubyiciro 6 byavuzwe hepfo:
Ibiranga Film, Filime ngufi, ibihimbano, Amateka, documentaire ngufi na film kavukire.
'''<big>Inaugural Edition</big>'''
Ibirori byambere byabaye hagati yitariki ya 7 na 12 Nyakanga 2010 muri Sinema Itangiriro Deluxe ya Palms i Lekki, Lagos
== <big>'''2011 Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime Eko'''</big> ==
Ku nshuro ya kabiri iserukiramuco mpuzamahanga rya filime ya Eko (EKOIFF), ryabaye kuva ku ya 9 kugeza ku ya 14 Nyakanga 2011. Iri rushanwa ry’iserukiramuco mpuzamahanga rya filime rya Eko ryari rifite insanganyamatsiko igira iti <nowiki>''</nowiki> Nollywood -kuzamura inganda za firime zo muri Nijeriya '. <ref>{{Cite web |date=2011-03-25 |title=Eko Intl' filmfest holds |url=https://www.vanguardngr.com/2011/03/eko-intl’-filmfest-holds/ |access-date=2021-08-19 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref>
<big>'''2015 Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime Eko'''</big>
{| class="wikitable"
|+'''Igihembo cya Filime Icyiciro'''
! Igihembo
! Uwatsinze
|-
| Filime nziza cyane
| Imana itubabarire na Michael Bachochin (USA)
|-
| Filime nziza ya Nigeriya
| Ijuru I kuzimu by [[Katung Aduwak|Katung Direkta Aduwak]] (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi mwiza
| Jeffery Kissoon wo muri film Ham & The Piper (Uk)
|-
| Umukinnyi mwiza
| Bimbo Akintola wo muri film Ijuru I kuzimu (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi mwiza wo gushyigikira
| Chumani Pan wo muri film Silverain (Gana)
|-
| Umukinnyi mwiza wo gushyigikira
| Nse Ikpe Etim wo muri film Ijuru I kuzimu (Nijeriya)
|}
{| class="wikitable sortable"
|+Icyiciro cyigihembo
| Igihembo
| Uwatsinze
|-
| Inyandiko nziza
| Munsi yigiti cya Palaver na Clair Savary (Ubufaransa)
|}
{| class="wikitable"
|+Igihembo cya Kavukire
| Igihembo
| Uwatsinze
|-
| Filime nziza y'Abasangwabutaka
| Bogiri Olanu by Taiwo Samuel (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi mwiza w'abasangwabutaka
| Tayo Afolayan wo muri film Alaaru (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi mwiza w'abakinnyi b'abasangwabutaka
| Fatia Balogun wo muri film Bogiri Olanu (Nijeriya)
|}
{| class="wikitable"
|+Igihembo cya Filime ngufi
| Igihembo
| Uwatsinze
|-
| Filime Nziza Nziza
| Gutegereza Lazaro na Duke Orok (UK / Nigeria)
|-
| Filime Nziza Nijeriya
| Zyra by Douglas Enogieru (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi mwiza wa Filime ngufi
| Michael Peters wo muri film Gutegereza Lazaro (UK / Nigeria)
|-
| Umukinnyi mwiza wa Filime ngufi
| Abigail Ocheiri wo muri firime ngufi Deranged (Nijeriya)
|}
{| class="wikitable"
|+Igihembo cya Animation Yabanyeshuri
| Igihembo
| Uwatsinze
|-
| Animation nziza ya banyeshuri
| Tatiana by Sadiq Sadiq (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi w'indashyikirwa
| Somadina Adinma wo muri firime
Miss Mwarimu (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi w'icyamamare ukiri muto
| Ubutunzi Obasi kuva muri firime
Ijuru I kuzimu (Nijeriya)
|}
== <big>'''2018 Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime'''</big> ==
Abakinnyi ba firime, cinema aficionados, hamwe nabanyeshuri baturutse muri Nijeriya ndetse no hanze yarwo bitabiriye umuhango wo kwerekana mafilime ya buri munsi, amasomo y'ibyiciro, n'ibiganiro nyunguranabitekerezo ku nshuro ya 8, yabaye kuva ku ya 5 kugeza ku ya 10 Werurwe 2018.
<big>'''2019 Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime'''</big>
Iri serukiramuco ku nshuro ya cyenda, ryagaragayemo filime zirenga 208 zo hirya no hino ku isi, aho [[Leta Zunze Ubumwe z’Amerika|Leta zunze ubumwe z’Amerika]] ziza ku isonga hamwe na firime 58. Nijeriya ifite 43, [[Kanada]] ifite 30, [[Ubwongereza]] bufite 19, [[Ubudage]] bufite 13, [[Ubufaransa]] bufite 11, [[Ubuhinde]] bufite icumi, [[Uburusiya]] bufite barindwi, [[Ositaraliya]] [[Ubutaliyani|n'Ubutaliyani]] zo buri gihugu gifitemo filimi 6, naho [[Burezile|Burezili]] ifite filimi 5 gusa. muriri serukiramuco buri filimi herekanywemo dokimantere yayo, amafilime yerekana, documentaire, na firime kavukire ya Afrika bigize iki cyegeranyo. <ref>{{Cite web |date=2019-04-21 |title=Eko International Film Festival begins tomorrow |url=https://m.guardian.ng/art/eko-international-film-festival-begins-tomorrow/ |access-date=2021-08-19 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref>
<big>'''2020 Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime Eko'''</big> <ref>{{Cite web |title=EKOIFF |url=http://www.ekoiff.org/ |access-date=2021-08-22 |website=EKOIFF |language=en-US}}</ref>
{| class="wikitable"
|+Ibihembo
| Igihembo
| Uwatsinze
|-
| Animation nziza ya banyeshuri
| Tatiana by Sadiq Sadiq (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi w'indashyikirwa
| Somadina Adinma wo muri firime
Miss Mwarimu (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi w'icyamamare ukiri muto
| Ubutunzi Obasi kuva muri firime
Ijuru I kuzimu (Nijeriya)
|-
| Filime nziza
| Exorcist nyayo (Ubuyapani
|-
| Filime nziza ya Nigeriya
| IRINDWI by Tosin Igho
|-
| Umukinnyi mwiza
| Richard Mofe Damijo muri SEVENI (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi mwiza
| Elvina Ibru muri Bling Lagosians (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi mwiza wo gushyigikira
| Daddy Showkey wo muri firime IRINDWI 9nigeria)
|-
| Umukinnyi mwiza wo gushyigikira
| Rin Kijima wo muri firime The Exorcist nyayo (Ubuyapani)
|-
| Filime Nziza Nziza
| Ubusazi bwa Metroplastique by Atsuko Quirk, Debby Lee Cohen (USA)
|-
| Filime Nziza Nziza
| Urugendo rwumuhanda Sao Tome by Andreas & Leah Rohner (CAlgary, Kanada), Bastian Caspar (Cologne, Ubudage), Christian Fausel (Munich, Ubudage), Denis Trumbach (Moschheim, Ubudage
|-
| Filime nziza kavukire
| IBI: Ivuka rya Seyi Alabi (Nigeriya)
|-
| Filime Nziza Nijeriya
| Arabida na Olumense Omonjahio (Nijeriya)
|}
<big>'''2021 Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime Eko'''</big> <ref>{{Cite web |last=admin |date=2021-03-13 |title=LIST OF WINNERS OF THE 11TH EDITION EKO INTERNATIONAL FILM FESTIVAL 2021 |url=https://www.ekoiff.org/list-of-winners-of-the-11th-edition-eko-international-film-festival-2021/ |access-date=2021-08-22 |website=EKOIFF |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=admin |title=LIST OF WINNERS OF THE 11TH EDITION EKO INTERNATIONAL FILM FESTIVAL 2021 – Supple Magazine |url=http://www.supplemagazine.org/list-of-winners-of-the-11th-edition-eko-international-film-festival-2021.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210822164811/http://www.supplemagazine.org/list-of-winners-of-the-11th-edition-eko-international-film-festival-2021.html |archive-date=2021-08-22 |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref>
Kwizihiza imyaka icumi iri serukiramuco ry'izihijwe mu buryo bwa glam kandi ryakira ibyanditswe mu bihugu birenga 55 ku isi mu gihe cyo ku ya 8 kugeza ku ya 12 Werurwe 2021. Itsinda rya Silverbird ( <ref>{{Cite web |date=2020-11-18 |title=EKOIFF set for 11th edition, reward professionalism |url=https://guardian.ng/art/revue/ekoiff-set-for-11th-edition-reward-professionalism/ |access-date=2021-08-19 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> bose bagize uruhare mu iserukiramuco rya firime.
{| class="wikitable"
|+Ibihembo
| Igihembo
| Uwatsinze
|-
| Filime nziza
| Inzu yo hejuru ya Ferdinand Gernandt (Afurika y'Epfo)
|-
| Filime nziza yo muri Nigeriya
| Utonwa (uhujwe n'amaraso) na Johnpaul Nwanganga (Nijeriya)
|-
| Filime Yumukinnyi mwiza
| Eugene Jensen wo muri filime Inzu yo hejuru (Afurika y'Epfo)
|-
| Filime nziza yumukinnyi mwiza
| Clarion Chukwura wo muri Filime Efunsetan Aniwura (Nijeriya)
|-
| Ibyiza Byunganira Abakinnyi Biranga Filime
| Christian Leger Dah wo muri firime Repubulika ya Ruswa (Burkina Faso)
|-
| Ibyiza Byunganira Umukinnyi wa Filime
| Mary Igwe wo muri firime Utonwa (ihujwe n'amaraso) (Nijeriya)
|-
| Filime Nziza Nziza
| Ikirere cyo mu kirere: Amagambo y'ibisekuru bizakurikiraho by Richard Lui (USA)
|-
| Filime Nziza Nziza
| Polonye: Uburayi bwajugunywe imyanda ya Maciej Kuciel na Patrycja Dziecio-mokwa (Polonye)
|-
| Filime nziza y'abasangwabutaka
| Efunsetan Aniwura na Joshua Ojo (Nijeriya)
|-
| Filime Nziza
| Ukwezi kwijimye na Michael "Micl Snr" Norman (Afurika y'Epfo)
|-
| Filime Nziza Nijeriya
| Ubuvandimwe by Best Okoduwa (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi mwiza wa Filime ngufi
| Duke Elvis wo muri firime Umuvandimwe (Nijeriya)
|-
| Umukinnyi mwiza wa Filime ngufi
| Zera Udofia wo muri firime Omowunmi (Nijeriya)
|-
| Filime nziza ya Animation
| Urupapuro rwanyuma rwimpeshyi na Tim Ross (USA)
|-
| Filime Nziza Nziza
| Sitasiyo ya Bolero na Rolf Bronnimann (Ubusuwisi)
|}
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
o1piu8ue1zrgdhfunrkyi3riazaas52
Iyore
0
20455
138050
124306
2026-09-17T08:15:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138050
wikitext
text/x-wiki
'''''Iyore''''' (Icyongereza: The Return''''': A Life after Life''''' <ref>{{Cite web |date=20 July 2014 |title=Is there a Life after Life? Rita Dominic, Joseph Benjamin, Bukky Wright, headline Frank Rajah's Epic "Iyore" |url=http://www.bellanaija.com/2014/07/20/is-there-a-life-after-life-rita-dominic-joseph-benjamin-bukky-wright-headline-frank-rajahs-epic-iyore/ |access-date=16 August 2014 |publisher=bellanaija.com}}</ref> ) ni film yikinamico yo muri Nigeriya 2014 yashyizwe mubwami bwa Bénin, iyobowe na Frank Rajah Arase . Irimo Rita Dominic, Joseph Benjamin, Okawa Shaznay, Paul Obazele, Bukky Wright na Yemi Blaq. <ref>{{Cite web |title=Rita Dominic, Bukky Wright, Joseph Benjamin Star in New Movie 'IYORE' [TRAILER] |url=http://www.fuse.com.ng/2014/08/01/rita-dominic-bukky-wright-joseph-benjamin-star-new-movie-iyore-trailer/ |access-date=16 August 2014 |publisher=fuse.com.ng |archive-date=5 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164131/https://buzznigeria.com/fuse/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rita Dominic, Joseph Benjamin, Okawa Shaznay in Epic Movie "Iyore" |url=http://9jadiaspora.net/content/rita-dominic-joseph-benjamin-okawa-shaznay-epic-movie-iyore |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819121718/http://9jadiaspora.net/content/rita-dominic-joseph-benjamin-okawa-shaznay-epic-movie-iyore |archive-date=19 August 2014 |access-date=16 August 2014 |publisher=9jadiaspora.net}}</ref> <ref>{{Cite web |title=30 days in Atlanta, Apaye, lead 2014 GIAMA nominations |url=http://momo.com.ng/news/30-days-in-atlanta-apaye-lead-2014-giama-nominations/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903094124/http://momo.com.ng/news/30-days-in-atlanta-apaye-lead-2014-giama-nominations/ |archive-date=3 September 2014 |access-date=28 August 2014 |publisher=momo.com.ng}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Iyore: Frank Rajah's Movie About His Native Land |url=http://nollywoodmindspace.com/2014/07/20/iyore-frank-rajahs-movie-about-his-native-land/ |access-date=16 August 2014 |publisher=nollywoodmindspace.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rita Dominic Kicking it Old School in the New Movie 'IYORE' |url=http://blog.irokotv.com/2014/07/rita-dominic-kicking-it-old-school-in.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819083419/http://blog.irokotv.com/2014/07/rita-dominic-kicking-it-old-school-in.html |archive-date=19 August 2014 |access-date=16 August 2014 |publisher=irokotv.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Movie Trailer: Iyore Starring Rita Dominic, Joseph Benjamin, Okawa Shaznay, Paul Obazele, Yemi Blaq, Bukky Wright |url=http://naijamayor.com/movie-trailer-iyore-starring-rita-dominic-joseph-benjamin-okawa-shaznay-paul-obazele-yemi-blaq-bukky-wright/ |access-date=16 August 2014}}</ref>
== Abakinnyi ==
* Rita Dominic nka Osarugwe
* Joseph Benjamin nk'igikomangoma Azuwa
* Okawa Shaznay nkumuganwakazi Ajoke / Amenze / Onaiwu
* Yemi Blaq nka Ovie
* Paul Obazele nka Oba Izuwe
* Bukky Wright nk'umwamikazi Tonyin Adekoya
* Okpoya Bisping nk'igikomangoma Uyi
* Tina Chelsea nka Itohan
* Calista Nwajide nkumupadiri
* Paul Stevens Enofe nka Iyobo
* Desmond Walter-Oriakhi nka Edosa
* Ikuvbogie Imbaraga z'Imana nka Izuwa Jr.
* Sandra Airhuoyuwa nka Osagwe Jr.
* James Coke nka Oden
* Andrew Otamere nk'umuyobozi
* Stella Idika nka Edugie
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
dtcaw9y62m8ym1zxf2rks714s2e07qz
Tanga Kayisari
0
20456
137851
127015
2026-09-16T12:40:02Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137851
wikitext
text/x-wiki
'''''Render to Caesar''''' ni filime yo muri Nigeriya yo yasohotse mu 2014 yanditswe kandi yakorwa na Desmond Ovbiagele, iyobowe na Desmond Ovbiagele na Onyekachi Ejim. Irimo Wale Ojo, Gbenga Akinnagbe, Omoni Oboli na Bimbo Manuel ikababa ifite uburyo igaragara bidasanzwe irimo abakinnyi nka Kehinde Bankole na Femi Jacobs . <ref>{{Cite web |last=Odulaja, Adedayo |date=February 2013 |title=Omoni Oboli, others break barrier with Render to Caesar |url=http://dailyindependentnig.com/2013/02/omoni-oboli-others-break-barrier-with-render-to-caesar/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005144458/http://dailyindependentnig.com/2013/02/omoni-oboli-others-break-barrier-with-render-to-caesar/ |archive-date=October 5, 2013 |access-date=24 April 2014 |website=Daily Independent |publisher=Daily Independent NG}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Cole, Mistah |date=18 February 2014 |title=New Poster and Trailer for RENDER TO CAESAR Starring Gbenga Akinnagbe & Omoni Oboli |url=http://www.360nobs.com/2014/02/new-poster-and-trailer-for-render-to-caesar/ |access-date=24 April 2014 |website=360 Nobs |publisher=360Nobs.com}}</ref> Filime yabanje gutegurwa ko izasohoka mu gihembwe cya kabiri cya 2013 <ref>{{Cite web |title=Trailer: Render to Caesar |url=http://www.goldenicons.com/trailer-render-to-caesar/ |access-date=24 April 2014 |website=Golden Icons |publisher=Golden Icons}}</ref> ariko yasubijwe inyuma kubera gutinda kw’iposita; ariko yasohotse ku ya 28 <ref name="Nollywood by Mindspace">{{Cite web |date=30 March 2014 |title=Crime Thriller, 'Render to Caesar', Premieres in Lagos |url=http://nollywoodmindspace.com/2014/03/30/crime-thriller-render-to-caesar-premieres-in-lagos/ |access-date=24 April 2014 |website=Nollywood Mindspace |publisher=Nollywood by Mindspace}}</ref> <ref name="Sodas&Pops">{{Cite web |last=Sodas and Popcorn |date=2 April 2014 |title=Sodas & Popcorn – Movie Review: Render To Caesar |url=http://www.bellanaija.com/2014/04/02/sodas-popcorn-movie-review-render-to-caesar/ |access-date=24 April 2014 |website=Bella Naija |publisher=BellaNaija.com}}</ref> <ref name="Dikko, James; Bada, Gbenga">{{Cite web |last=Dikko, James |last2=Bada, Gbenga |title=PHOTOS: Omoni Oboli, OC Ukeje storm Render to Caesar's premiere |url=http://momo.com.ng/premieres/photos-omoni-oboli-oc-ukeje-storm-render-to-caesars-premiere/ |access-date=24 April 2014 |website=Movie Moments |publisher=Movie Moments |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412092607/http://momo.com.ng/premieres/photos-omoni-oboli-oc-ukeje-storm-render-to-caesars-premiere/ |url-status=dead }}</ref>
Nubwo iyi filime yakiriwe neza, yatsindiye ibihembo bya "Screenplay nziza y'umwimerere" na "Umukinnyi mwiza wagaragaye afasha abandi" mu bihembo bya Nollywood Movies 2014 . Yabonye kandi ibihembo bya Filimi yarebwe na "Ijwi Ryiza Ryiza" muri <ref>{{Cite web |date=October 21, 2014 |title=2014 Nollywood Movie Awards: Full List of Winners and Review (Part 1) |url=http://www.360nobs.com/2014/10/2014-nollywood-movie-awards-full-list-of-winners-and-review-part-1/ |access-date=21 October 2014 |publisher=360nobs.com}}</ref> ya Nollywood Awards 2014. <ref>{{Cite web |date=October 17, 2014 |title=Best of Nollywood Awards 2014 Reverberates from Port Harcourt, Rivers |url=http://encomium.ng/best-of-nollywood-awards-2014-revebrates-from-port-harcourt-rivers/ |access-date=19 October 2014 |publisher=Encomium Magazine}}</ref>
== Abakinnyi ==
* Wale Ojo nka Pade
* Gbenga Akinnagbe nka Dipo
* Omoni Oboli nka Alero
* Lucy Ejim nka Sezari
* Bimbo Manuel
* Femi Jacobs
* Onyekachi Ejim
* [[Dede Mabiaku]]
* Kalu Ikeagwu
* Chris Iheuwa
* Kehinde Bankole
* KC Ejelonu
* Steve Onu
* MC Abbey
* Yvonne Ekwere
== Yasohowe ==
Ku ya 28 Werurwe 2014, ''i Caesar'' yerekanwe bwa mbere muri Silverbird Galleria, ku kirwa cya Victoria, i Lagos <ref name="Nollywood by Mindspace"/> <ref name="Dikko, James; Bada, Gbenga"/> <ref>{{Cite web |date=16 January 2015 |title=FESPACO 2015: the complete list of the movies in competition |url=http://www.africatopsuccess.com/en/2015/01/16/fespaco-2015-the-complete-list-of-the-movies-in-competition |access-date=14 February 2015 |publisher=Africa Top Success |archive-date=17 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150117021516/http://www.africatopsuccess.com/en/2015/01/16/fespaco-2015-the-complete-list-of-the-movies-in-competition/ |url-status=dead }}</ref> Yabaye kandi gutoranywa kumugaragaro mu iserukiramuco rya sinema ryabirabura rya San Diego 2015, <ref>{{Cite web |title=Films & Descriptions |url=http://www.sdbff.com/sunday-ticket-sales |publisher=San Diego Black Film Festival Official Website |access-date=2025-09-15 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924095648/http://www.sdbff.com/sunday-ticket-sales |url-status=dead }}</ref> ndetse no mu iserukiramuco rya sinema rya Pan African 2014 (PAFF). <ref>{{Cite web |title=Render to Caesar |url=http://www.paff.org/filmfest/2014-films/render-to-caesar |publisher=PAFF official website |access-date=2025-09-15 |archive-date=2015-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630171608/http://www.paff.org/filmfest/2014-films/render-to-caesar |url-status=dead }}</ref>
== Kwakira ==
''Render to Caesar'' yaje guhurirwaho n'ibisobanuro byinshi bivanze. ''Sodas & Popcorn'' yayihaye amanota 3 kuri 5 kuri 5, yavuze ko iyi filime ifite inzira, avuga ko tekiniki zifite inenge ahanini biturutse ku "kazi k'ubunebwe". Yashoje igira iti: "Ku bwoko butigeze bugenzurwa cyane mu mafilime yo muri Nijeriya, bugerageza kuba umwihariko mu kuzana ibiganiro by’ubwenge hamwe n’urwego rwiza rwo gukomeza, kugeza igihe ibice bya puzzle nini (byitwa ko byongeweho) binaniwe kubikora. ''Guha Sezari'' ni igeragezwa, ndetse n’inenge nyinshi, amaherezo ni intambwe nini igana imbere." <ref name="Sodas&Pops"/>'''' Yagaragaje ko nubwo filime ifite ubusobanuro bwiza, ariko ifite ibihe bikunze kwangizwa n’ibintu bidasanzwe byabaye, guhanura byoroshye cyangwa ibishushanyo bisekeje. Yongeyeho ati: "Ingaruka zidasanzwe ntizitangaje nkuko byari bisanzwe, gukina ntabwo ari byiza nkuko byakagombye ndetse no kwerekana amashusho, hamwe n'ibigoretse byayo ntabwo bishimishije nkuko ubishaka". Yashoje avuga ko iyi filime isa nkaho ari "igeragezwa" kuruta "umusaruro wizeye". <ref name="YNaija">{{Cite web |last=Okiche, Wilfred |date=1 June 2014 |title=Movie review: Render to Caesar makes a credible, spirited effort |url=http://www.ynaija.com/movie-review-render-to-caesar-makes-a-credible-spirited-effort/ |access-date=20 June 2014 |website=Ynaija Magazine |publisher=[[YNaija]]}}</ref>
Wilfred Okiche yashimye iyi filime kubera kwerekana neza abapolisi ba Nigeriya. Yavuze ko Ejim ari cyo gikorwa cy’indashyikirwa muri iyi filime, ariko anavuga ko nta ruvangitirane ruri ihagati ya Omoni na Gbenga kuri ecran kandi ko amashusho yabo y’urukundo ahinduka imwe mu mpande zombi zerekana amashusho. <ref name="YNaija"/>
=== Accolades ===
''Render to Caesar'' yahawe kandidatire icyenda kandi yatsindiye ibihembo bibiri bitandukanye muri ururuganda rwa filimi yo muri Nollywood Movies Awards 2014 . Yakiriye kandi nomination eshatu kandi yatsindiye ibihembo bibiri muri Best of Nollywood Awards 2014 .
{| class="wikitable sortable" style="width:100%"
|+Urutonde rwuzuye rwibihembo
! Igihembo
! Icyiciro
! Abagenerwabikorwa hamwe nabatoranijwe
! Igisubizo
|-
| rowspan="3" | Ibyiza bya Nollywood Awards<br /><br /><br /><br /> ( 2014 Ibyiza bya Nollywood Awards ) <ref>{{Cite web |date=October 17, 2014 |title=Best of Nollywood Awards 2014 Reverberates from Port Harcourt, Rivers |url=http://encomium.ng/best-of-nollywood-awards-2014-revebrates-from-port-harcourt-rivers/ |access-date=19 October 2014 |publisher=Encomium Magazine}}</ref>
| Amashusho meza
| Desmond Ovbiagele| {{won}}
|-
| Umukinnyi mwiza mu nshingano ziyoboye
| Gbenga Akinnagbe| {{nom}}
|-
| Igishushanyo Cyiza Cyiza
| Michael Ogunlade| {{won}}
|-
| rowspan="9" | Ibihembo bya Nollywood<br /><br /><br /><br /> ( 2014 Nollywood Movies Awards ) <ref>{{Cite web |date=October 21, 2014 |title=2014 Nollywood Movie Awards: Full List of Winners and Review (Part 1) |url=http://www.360nobs.com/2014/10/2014-nollywood-movie-awards-full-list-of-winners-and-review-part-1/ |access-date=21 October 2014 |publisher=360nobs.com}}</ref>
| Umuyobozi mwiza
| Desmond Ovbiagele| {{nom}}
|-
| Ibyiza byumwimerere
| Desmond Ovbiagele| {{won}}
|-
| Umukinnyi mwiza mu nshingano ziyoboye
| Gbenga Akinnagbe| {{nom}}
|-
| Sinema nziza
| Johnny Askwith| {{nom}}
|-
| Umukinnyi mwiza mu nshingano zunganira
| Amahirwe Ejim| {{won}}
|-
| Guhindura neza
| Steve Sodiya| {{nom}}
|-
| Igishushanyo Cyiza Cyiza
| Michael Ogunlade| {{nom}}
|-
| Amajwi meza yumuziki
| Michael Ogunlade na Seun Owoaje| {{nom}}
|-
| Inyenyeri Nziza Nziza (Umugabo)
| Amahirwe Ejim| {{nom}}
|}
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
64jxkylj4xcny0jvsya7cdhf6yymzwr
10 Days in Sun City
0
20462
137938
128572
2026-09-16T12:53:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137938
wikitext
text/x-wiki
'''''10 Days in Sun City''''' ni ikozwe muburyo bwo gusetsa cyangwa se benshyi bazi nka comedi ariko y'urukundo yo muri Nijeriya yo muri 2017 yerekanwe bwa mbere ku ya 17 Kamena 2017. <ref name=":0">{{Cite news |date=2017-02-25 |title=Why I'm shooting 10 Days in Sun City - AY Makun - Premium Times Nigeria |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/224558-im-shooting-10-days-sun-city-ay-makun.html |access-date=2018-04-10 |work=Premium Times Nigeria |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2017-07-01 |title='10 Days in Sun City' |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2017/07/01/10-days-in-sun-city/ |access-date=2018-04-10 |work=THISDAYLIVE |language=en-US}}</ref> <ref name=":1">{{Cite news |date=2017-06-28 |title=10 days in Sun City premiered, released in Lagos - The Nation Nigeria |url=http://thenationonlineng.net/10-days-sun-city-premiered-released-lagos/ |access-date=2018-04-10 |work=The Nation Nigeria |language=en-US}}</ref> <ref name=":2">{{Cite news |date=2017-06-02 |title=AY's '10 Days In Sun City' To Hit Cinemas • Channels Television |url=https://www.channelstv.com/2017/06/02/ays-10-days-sun-city-set-hit-cinemas/ |access-date=2018-04-10 |work=Channels Television |language=en-GB}}</ref> Iyobowe na Adze Ugah, yanditswe na Kehinde Ogunlola, kandi yakozwe na Darlington Abuda. <ref name=":1" /> <ref name=":3">{{Cite news |date=2017-08-09 |title="10 Days in Sun City", Akpos' South African Adventure - BusinessDay : News you can trust |url=http://www.businessdayonline.com/10-days-sun-city-akpos-south-african-adventure/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180411030116/http://www.businessdayonline.com/10-days-sun-city-akpos-south-african-adventure/ |archive-date=2018-04-11 |access-date=2018-04-10 |work=BusinessDay : News you can trust |language=en-US}}</ref> Iyi filime ni igice cya gatatu muri ''Akpos Adventure'' Franchise kandi yarasiwe ahantu i Lagos na Johannesburg, muri Afurika yepfo. <ref name=":0" /> <ref>{{Cite web |title=10 Days in Sun City {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/10_days_in_sun_city |access-date=2024-12-14 |website=www.rottentomatoes.com |language=en}}</ref>
== Inyandiko n' Inkuru ==
Iyi filime ivuga amateka y'umwamikazi wifuza ubwiza kandi akifuza no kwamamara ariko akishyura ikiguzi cyo gutakaza amahoro numunezero yamagana umukunzi we, umuyobozi we. Yari hafi kuba imbata na Se wabo ubwo yahuraga na bamwe mubantu yari yarambuye inyungu kera. Filime yerekana ko urukundo nyarwo rutsinda byose, hatitawe ku nzitizi cyangwa ibibazo byahuye nabyo . <ref name=":3">{{Cite news |date=2017-08-09 |title="10 Days in Sun City", Akpos' South African Adventure - BusinessDay : News you can trust |url=http://www.businessdayonline.com/10-days-sun-city-akpos-south-african-adventure/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180411030116/http://www.businessdayonline.com/10-days-sun-city-akpos-south-african-adventure/ |archive-date=2018-04-11 |access-date=2018-04-10 |work=BusinessDay : News you can trust |language=en-US}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20180411030116/http://www.businessdayonline.com/10-days-sun-city-akpos-south-african-adventure/ ""10 Days in Sun City", Akpos' South African Adventure - BusinessDay : News you can trust"]. </cite></ref> Akpos ni umugabo ubyutsemo afite intego yo kwidagadura no gushimisha inshuti ze. Yegukanye itike yo kujya muri Sun City aherekejwe na Bianca, umukobwa bamaze igihe bakundana. Muri ubwo buzima bushya, bahura n’ibibazo bitandukanye byo mu rukundo, gusabana n’abantu batandukanye, ndetse n’imibereho y’ahantu hatandukanye. Ubwo urugendo rwabo rukomeza, bakura amasomo ku rukundo, inshuti, n’ubuzima muri rusange.<ref>https://tv.apple.com/bw/movie/10-days-in-suncity/umc.cmc.544jbt8dxjglmfq0ckmktct98</ref>
'''<u>Ibyerekeye gutunganya no gusohora</u>'''
* '''Aho byafatiwe''': Lagos na Johannesburg
* '''Itariki yasohotse''': Nijeriya 17 Kamena 2017, Afurika y’Epfo 25 Kanama 2017
* '''Umuyobozi w’amafilime''': Adze Ugah
* '''Abakinnyi bazwi''' '''cyane''': Ayo Makun, Adesua Etomi, Richard Mofe-Damij.
== Abakinnyi ==
* Richard Mofe-Damijo nka Otunba Williams
* Adesua Etomi nka Bianca
* AY Makun nka Akpos
* Impuhwe Johnson nka Monika
* Folarin "Falz" Falana nka Seyi
* Gbenro Ajibade nka Otunba Murinzi
* Uti Nwachukwu nkuwakiriye amarushanwa
* Yvonne Jegede
* Miguel A. Núñez Jr. nka Ongime
* Amanda Du-Pont nka Kimberley (Kim K.)
* Thenjiwe Moseley
* Celeste Ntuli nka nyiri akabari
* 2face Idibia nka we (yaje)
* Alibaba Akpobome nk'umuyobozi (comeo)
* Clinton ibirometero nkumufana wa AY Makun
== Ibihembo ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Igihembo
! Icyiciro
! Igisubizo
! Réf
|-
| rowspan="2" | 2018
| rowspan="2" | Ibyiza bya Nollywood Awards
| Urwenya rwiza rwumwaka|{{nom}}
| rowspan="2" | <ref name=":02">{{Cite web |last=Augoye |first=Jayne |date=2018-12-10 |title=BON Awards 2018: Tope Oshin, Tana Adelana win big |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/300174-bon-awards-2018-tope-oshin-tana-adelana-win-big.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210181409/https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/300174-bon-awards-2018-tope-oshin-tana-adelana-win-big.html |archive-date=2018-12-10 |access-date=2021-10-09 |language=en-GB}}</ref>
|-
| Filime hamwe na Sinema nziza|{{won}}
|}
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
qjvpvt6ga6xt0l4jy6vykej96py92ry
Imbabazi: The Pardon Film
0
20472
137890
124313
2026-09-16T12:45:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137890
wikitext
text/x-wiki
'''''Imbabazi: Pardon''''' ni filime nya Rwanda yasohotse mu mwaka wa 2013, yanditswe kandi iyobowe na [[Karekezi Joel|Joël Karekezi]] mu mashusho ye ya mbere.
* ''Imbabazi: The pardon'' zakozwe ku ngengo yimari iciriritse, abakinnyi bakina ku buntu, ikorerwa no muri [[Ubugande|Uganda]] . Iyi filime yakuriye muri filime ngufi ya Karekezi, ''Yababariwe'' (2009), yatsindiye igihembo cya Zahabu Impala mu iserukiramuco Amakula . Yakiriye igihembo cy'iterambere mu iserukiramuco rya sinema rya Gothenburg, aho ryerekanwe bwa mbere ku ya 28 Mutarama 2013.Yerekanwe kandi mu iserukiramuco rya sinema ry’umukara rya San Diego, iserukiramuco rya sinema rya Pan African, Fespaco na Seattle International Festival Festival 2013. <ref>https://www.britannica.com/topic/IMDb</ref>
== Umugambi ==
Iyi filime ishingiye ku inshuti ebyiri zabayeho Manzi na Karemera, ubuzima bwabo buza gutandukanywa mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|jenoside yo mu Rwanda yo]] mu 1994. Manzi yinjiye muri Hutu Power, mugihe ubuzima bwa Karemara buri mukaga [[Abatutsi|nkabatutsi]] . Nyuma yimyaka 15, Manzi yavuye muri gereza agerageza kwikosora amateka ye yubukazi.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/92000/Leisure/karekezi-invited-to-seattle-international-film-festival</ref>
== Abakinnyi ==
* [[Wilson Egessa]] nka Karemera
* Joel Okuyo Atiku Prynce nka Manzi
* Rehema Nanfuka nka Alice
* Michael Wawuyo nka Kalisa
* Brenda Ibarah nka Dusabe
* Dissan Matovu nka Eric
* Carlos George nka Mayor Bosco
* Simon Kivumbi nka Claude Boda
* Kafuruku Peter nka Dr. James
* Patrick Mujuka nkumuganga windwara zo mumutwe
* Richard Wandera nkumusirikare John
* Keloy Kemigisha nka Yudita
* Kiconco Allen nka Marte
* Okiyet Julius nka Marvin
== Ibihembo ==
* Nominee, Umukinnyi mwiza wabana, Afurika Movie Academy Awards 2013.
* Nominee, Igihembo cyo Guhitamo Abumva, Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime rya Chicago 2013
* Nominee, Igihembo cya Filime Politiki, Iserukiramuco rya Filime rya Hamburg 2013
* Uwatsinze, Nile Grand Prize, Iserukiramuco rya Filime Nyafurika 2014
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
k5s2xnpzx68sxv38k3qwi54lvobsu0q
The Secret
0
20473
138345
124316
2026-09-17T09:49:46Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138345
wikitext
text/x-wiki
=== Amateka ===
Filime “ The Secret " ikunzwe muri filime nyarwanda ikinamo Bertin na Saranda bakunzwe cyane. Iyi filime igaruka ku buzima bw’urukundo,kwizwera cyane, gutakariza icyizere umuntu, ndetse n’inzira zo kunga abagize amakimbirane mu rukundo.<ref>[https://inyarwanda.com/rw/amakuru/filime-nyarwanda-10-zikunzwe-kurusha-izindi-na-bimwe-mu-byamamare-bizikinamo-136697#:~:text=Filime%20%E2%80%9C%20The%20Secret%20%22%20ikunzwe%20muri%20filime%20nyarwanda%20ikinamo%20Bertin%20na%20Saranda%20bakunzwe%20cyane.%20Iyi%20filime%20igaruka%20ku%20buzima%20bw%E2%80%99urukundo%2Ckwizwera%20cyane%2C%20gutakariza%20icyizere%20umuntu%2C%20ndetse%20n%E2%80%99inzira%20zo%20kunga%20abagize%20amakimbirane%20mu%20rukundo. https://inyarwanda.com/rw/amakuru/filime-nyarwanda-10-zikunzwe-kurusha-izindi-na-bimwe-mu-byamamare-bizikinamo-136697#:~:text=Filime%20%E2%80%9C%20The%20Secret%20%22%20ikunzwe%20muri%20filime%20nyarwanda%20ikinamo%20Bertin%20na%20Saranda%20bakunzwe%20cyane.%20Iyi%20filime%20igaruka%20ku%20buzima%20bw%E2%80%99urukundo%2Ckwizwera%20cyane%2C%20gutakariza%20icyizere%20umuntu%2C%20ndetse%20n%E2%80%99inzira%20zo%20kunga%20abagize%20amakimbirane%20mu%20rukundo.]</ref>
The Secret ni filime kandi ivuga ku buzima busanzwe, ariko ikibanda cyane ku rubyiruko, ibyo rucamo mu rukundo, ariko nanone ikagaragaza ko na wa wundi ucyeka ko ari intungane ko nawe yambaye umubiri bityo akaba yakosa. The Secret yandikwa, ikanategurwa n'itsinda rya CLICK IMAGE igaca kuri shene ya Youtube yitwa Topline TV. <ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/imbamutima-zabakina-muri-the-secret-filime-ya-click-image-ikunzwe-bikomeye-mu-rwanda-amafo-100935</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
fahvhz1hvk0dfcofk8qzkefkhx9kil8
Bora Shingiro
0
20477
138138
126742
2026-09-17T08:35:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138138
wikitext
text/x-wiki
'''Bora Shingiro''' wavutse 1991 mu [[Rwanda]] i [[:en:Kicukiro_District#Sectors|Kanombe]] ni [[Rwanda|Umunyarwanda]] ufata amashusho ya filme akanayatunganya (Cinematographer), akayobora filme (Director) ndetse akaba n'umwanditsi. <ref>{{Cite web |url=https://chitamagic.com/from-kanombe-to-hollywood-the-rise-of-bora-shingiro/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-17 |archive-date=2025-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614193523/https://chitamagic.com/from-kanombe-to-hollywood-the-rise-of-bora-shingiro/ |url-status=dead }}</ref>
[[Dosiye:Ifoto ya Bora Shingiro ukora filme.jpg|thumb|396x396px|
{|
|+
! colspan="2" |Bora Shingiro
|-
|'''Born'''
|Shingiro Boris (1991)
|-
|'''other names'''
|Bora Shingiro
|-
|'''Nationality'''
|[[:en:Banyarwanda|Rwandan]]
|-
|'''Ocupation'''
|Cinematographer , Director , Writer
|-
|'''Active'''
|2010 - Present
|-
|'''Notable Work'''
|Luna (2018) , Igihuku , The Bride (2023)
|-
| colspan="2" |'''External link'''
|-
| colspan="2" |[[imdbname:12725896|Bora Shingiro - IMDb]]
|}
]]
Bora Shingiro amaze kumenyekana cyane kubera ibihembo bikomeye agenda atsindira, aho nko mu mwaka wa 2019 filme ye bwite "[[Luna]]" yanditse, akayiyobora ndetse akanayifatira amashusho yatwaye ibihembo bitandukanye harimo ko yatoranyijwe mu irushanwa rya [[:en:Luxor_African_Film_Festival|Luxor African Film Festival (LAFF)]] ryaberaga mu Misiri muri 2019. Iyi filime nanone yatorejwe mu [[:en:Silicon_Valley_African_Film_Festival|Silicon Valley African Film Festival]] iheruka kubera muri Amerika mu 2019. <ref>[https://igihe.com/imyidagaduro/sinema/article/filime-ebyiri-z-abanyarwanda-mu-ziri-mu-irushanwa-rikomeye-mu-misiri#:~:text=Mu%20cyiciro%20cya%20filime%20ngufi,Ishaba%20yerekanywe%20mu%20maserukiramuco%20atandukanye. https://igihe.com/imyidagaduro/sinema/article/filime-ebyiri-z-abanyarwanda-mu-ziri-mu-irushanwa-rikomeye-mu-misiri#:~:text=Mu%20cyiciro%20cya%20filime%20ngufi,Ishaba%20yerekanywe%20mu%20maserukiramuco%20atandukanye.]</ref> Ariko kandi siyo yatangiriyeho kuko nyuma yo gusoza amashauri muri Kwetu Film Institute muri 2011, yahise akora Filme ngufi yise "Igitambo" muri 2016 akora kuri [[City maid|City Maid]] nka Director ndetse nka Cinematographer muri 2020 akora iyitwa "Breaking ground" yatoranyijwe muri Seattle nka Special Jury prize, 2022 akora ku mushinga wa filme ndende "[[The Bride]]" ya Myriam Birara nka Cinematographer, filme iri muzo akunda yakozeho kandi yanageze kure muri 2023 asohora iyo yise "igihuku" inkuru yakomotse ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, yibanda ku buryo abantu bamwe bahungiye mu nsengero bizeye ko batari bwicirwe ahera nyamara bikaza kurangira bahaburiye ubuzima.<ref>https://www.imdb.com/name/nm12725896/</ref><ref>{{Cite web |url=https://chitamagic.com/from-kanombe-to-hollywood-the-rise-of-bora-shingiro/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-17 |archive-date=2025-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614193523/https://chitamagic.com/from-kanombe-to-hollywood-the-rise-of-bora-shingiro/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/sinema/article/ibyo-wamenya-ku-igihuku-filime-yakomowe-ku-mateka-ashaririye-y-u-rwanda</ref>
== Amateka ==
Bora shingiro yavukiye i Kanombe mu Rwanda mu 1991, ni umwana wa 2 mu bana 7 bavukana, yakuranye inzozi zo kuzaba umukinnyi w'umupira w'amaguru ariko aza guhindura inzozi ze ajya kwiga ibijyanye no gukora filme muri Rwanda Cinema Center abyiga amezi 6 ndetse akomereza muri Kwetu Film Institute <ref>{{Cite web |url=https://chitamagic.com/from-kanombe-to-hollywood-the-rise-of-bora-shingiro/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-17 |archive-date=2025-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614193523/https://chitamagic.com/from-kanombe-to-hollywood-the-rise-of-bora-shingiro/ |url-status=dead }}</ref>
Bora Shingiro ahamya ko urugendo rwe rutari rworoshye mu gutangira gusa yarafite umuhate kuko aribuka rimwe rigeze kujya mu iyerekanwa rya filme "[[Long Coat]]" yagaragayemo [[Edouard Bamporiki]] aramwegera amusaba ko yamufasha mu gukina filme no kuzikora ariko aza kumuhereza Email ye ariko yaje kumwandikira umwaka urinda urenga ataramusubiza<ref>{{Cite web |url=https://chitamagic.com/from-kanombe-to-hollywood-the-rise-of-bora-shingiro/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-17 |archive-date=2025-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614193523/https://chitamagic.com/from-kanombe-to-hollywood-the-rise-of-bora-shingiro/ |url-status=dead }}</ref>
Gusa ntibyamuciye intege yakomeje gukora filme ngufi zirimo "igitambo" yo muri 2011, "Umutoma" yo muri 2014 akazohereza mu ma serukiramico atandukanye, biza gutuma izina rye rigira ireme kuko nka 2016 yahamagawe na Richard Mugwaneza mu mushinga wa [[City maid|City Maid]] kuburyo amushimira cyane ko ariwe usa nk'uwamwinjije neza mu ruganda rwa sinema nyarwanda ndetse na [[Misago Nelly Wilson]] umuyobozi wa [[Zacu Entertainment]] Mutiganda wa Nkunda, [[Kivu Ruhorahoza]], JB Rutagarama, abo bose nk'abagabo ashimira bamufashe ukuboko kugeza k'uwo ariwe uyu munsi ndetse kugeza ageze ku nzozi ze zo kugera [[:en:Cinema_of_the_United_States|Hollywood]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
im8aqgukqifcwcwxhpxffr3mtertvj3
Shooting Dogs Film
0
20478
138061
124323
2026-09-17T08:17:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138061
wikitext
text/x-wiki
'''''Shooting Dogs''''', ni filimi yasohokeye muri Amerika nka Beyond the Gates, ni filime yasohotse mu 2005, iyobowe na Michael Caton-Jones ikinwamo na John Hurt, Hugh Dancy na Clare-Hope Ashitey . Ishingiye ku byabaye. kuri producer w’amakuru wa BBC, David Belton, wakoraga mu Rwanda mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|jenoside yo mu Rwanda]] . Belton ni umwe mu banditsi ba filime akaba n'umwe mu bayikora.
Imikorere ya firime nq École Technique Officielle (ETO) i [[Kigali]], [[Rwanda|mu Rwanda]], mu 1994, mu gihe cya jenoside yo mu Rwanda. Hurt akina umupadiri gatolika (ushingiye kuri Vjekoslav Ćurić ) na Dancy umwarimu w’umwongereza, bombi b’abanyaburayi, bafatiwe mu byabaye muri jenoside.
Bitandukanye na ''[[Hotel Rwanda]]'', yafatiwe amashusho muri [[Afurika y’Epfo|Afrika yepfo]] ikoresheje abakinnyi ba Afrika yepfo, iyi firime yafatiwe ahahoze amashusho yerekana. Nanone, abantu bamwe na bamwe bakoreshejwe muri filimi ya Shooting Dogs barokotse ubwo bwicanyi bakoreshwaga mu rwego rwo kubyaza umusaruro no mu nshingano zoroheje.
Umutwe w'iyi filime werekeye ku bikorwa by'abasirikare [[Umuryango w’Abibumye|ba Loni]] ubwo bajyaga barasa imbwa zizerera zashize imirambo y'abapfuye. Kubera ko abasirikari ba Loni batemerewe kurasa intagondwa z’Abahutu zateje impfu mbere na mbere, kurasa imbwa ni ikimenyetso cy’ubusazi bwibintu filime igerageza gufata.
== Umugambi ==
Joe Connor ni umwarimu muri École Technique Officielle hanze ya [[Kigali]], yari hagarariye Padiri Christopher. Iri shuri kandi ryari ririnzwe na abasirikare b’Ababiligi bayobowe na Kapiteni Delon, mu rwego rwa manda y’umuryango w’abibumbye ishinzwe kubungabunga amahoro. Joe yegereye umukobwa, Marie, Christopher amubwirako amufitiye ibyiyumviro. Mu ntangiriro za Mata 1994, bareba ibintu byinshi bitera Christopher impungenge, harimo urutonde rwakozwe mu miryango y'Abatutsi, amakuru avuga ko agatsiko k'Abahutu bateye Abatutsi ahandi mu gihugu, ndetse n'inyungu ziteye inkeke zagaragajwe na guverinoma ya Christopher mu mubare w'ingabo za Loni ku ishuri.
Mu ijoro ryo ku ya 6 Mata 1994, nibwo humvikanye ibisasu bya kure n'amasasu, Delon yumva ko indege ya [[Juvénal Habyarimana|Perezida]] bayihanuye yarashwe . Akangurira abantu be kurinda impande zose z'ikigo bari bacumbitsemo, ahihindura ikigo cya gisirikare. ubwo Impunzi zari zije zageze ku marembo, Christopher, kubera Delon yanze, ashimangira ko barekuwe. Bukeye bwaho, Joe atwara imodoka kugirango azane Marie kugira ngo amuzane, ariko inzu iratereranwa uretse imbwa. Agaruka ku ishuri asanga yageze mu muryango w’inyuma, kubera ko ubu umuryango w’imbere urinzwe n’agatsiko k’Abahutu. Impunzi zitegura ziyobowe na Roland, se wa Marie. Impunzi zitari nke z’i Burayi nazo zirahagera, kandi, Christopher yababajwe, Delon ategura ko bahabwa icumbi ryiza. Christopher akomeje imirimo yitorero nkuko bisanzwe, naho Joe agerageza gufasha impunzi.
Mu gihe agatsiko gakikije ishuri, Joe atekereza ko byafasha impunzi mu gihe ibibazo byabo biri kuri televiziyo kandi agasaba ubufasha bwa Delon bwo kuzana umunyamakuru wa BBC Rachel akamuzana mu kigo. Delon yabanje gukorana, ariko ahita ahindura ibitekerezo maze yanga kumva ko abasirikari b'Ababiligi barinze Minisitiri w’intebe [[Agathe Uwilingiyimana|Uwilingiyimana]] bishwe. Joe yahisemo kugenda uko byagenda kose maze ashaka inshuti ye François, umuhutu, kumuherekeza aho, ariko François ntabwo ari murugo. Joe asanze Rachel numufotora we abemeza kuza mwishuri ababwira ko hari abanyaburayi. Mugihe basubiye mwishuri bahagarikwa kuri bariyeri hanyuma bakururwa mumodoka yabo bitwaje imbunda. Mugihe Rachel agerageza kumvikana kugirango basohoke, Joe yababajwe no kubona umugabo wumututsi akururwa akamwica akoresheje umuhoro. Yongeye guterwa ubwoba no kubona ko François ari kumwe n'agatsiko, bafashe umuhoro w'amaraso. François arategura Joe nitsinda rya BBC kurekurwa. Abanyamakuru basa nkaho batishimiye ibyabaye kurusha Joe, nyuma yaje kubiganiraho na Rachel, umunyamakuru w'inararibonye ufite uburambe ku bintu nk'ibyo muri Bosiniya .
Mu kiganiro na Delon, Rachel amubaze impamvu ingabo ze zitagize uruhare mu guhagarika ubwo bwicanyi no kubaza manda ya Loni. Delon asoza ikiganiro amubwira ko yasabye ko yahindura manda ye imwemerera kugira icyo akora, ariko nta ntsinzi. Christopher yibarutse umwana wa Edda, umwe mu mpunzi, amwita umwana. Nyuma Christopher yavuye mu ishuri gushaka imiti y’umwana no gusura ikigo cy’abihaye Imana cyari hafi aho, yumvise ko cyatewe. Kuri farumasi, atanga ruswa kugirango abone imiti kandi arakaye abeshya ko umwana ari Umuhutu. Ageze mu kigo cy'ababikira, asanga ababikira bose barishwe. Hanze, imbogamizi z'ishuri yatije nk'ubutoni zirimo gukoreshwa mu rwego rwa bariyeri, ikintu guverinoma ye yavuganye yishimye. Christopher agarutse ku ishuri, Delon amubwira ko bazatangira kurasa imbwa zishakisha imirambo hafi. Christopher abajije asebanya niba imbwa zarashe ku ngabo za Loni, bitewe na manda zabo nke.
Ingabo z’Abafaransa zageze mu kigo ariko zitangaza ko zihari gusa zo gutwara impunzi z’Abafaransa. Nyuma y’uburakari bukaze bwa Delon, bemeye gufata Abanyaburayi bose. Joe agerageza kumvikana na Marie gufata umwanya we ku makamyo ariko aranga. Rachel aragenda ajyana nabafaransa, abwira Joe ko nawe agomba kugenda. Itsinda ry’impunzi, harimo na Edda, bagerageza gutoroka inyuma y’ishuri ariko bagabwaho igitero n’agatsiko. Abenshi muribo bariciwe, ariko bake basubira mumutekano wikigo. Edda yabanje kubyirinda yihisha, ariko umwana we atangira kurira, aburira abicanyi imbere ye. Joe akireba, we n'umwana we baratewe urupfu.
Delon yaje guhabwa amabwiriza yo kuva kuricyo kigo cyamashuri. Mu gihe Ababiligi barimo kwitegura kugenda, Roland yinginze Delon kurasa izo mpunzi, kugira ngo yirinde ubwicanyi bakoresheje umuhoro, ariko Delon aranga. Joe yahisemo ko atagishoboye kubyihanganira agenda na Delon. Yahuye na Marie ubwo yurira ikamyo kandi ntacyo ashobora kuvuga uretse "Mbabarira". Christopher yahisemo kuguma inyuma, mbere yo kumenya ko ashobora kwinjiza abana inyuma yikamyo yishuri. Afata itsinda rito ry'abana, barimo Marie, agambiriye kugaruka kuri byinshi, ariko akimara kuva ku ishuri, agatsiko kateye kandi kica impunzi zisigaye.
Ubwo Christopher yahagarikwaga kuri bariyeri, iyobowe n'inshuti ye Julius. Nubwo Christopher yagerageje kuvuga inzira ye no kwiyambaza umubano wabo, Julius yanga kumugaragaro. Igihe Christopher yanze gufatanya, Julius aramurasa. Marie, yitegereza ibiganiro byabo atinya ko ikamyo izashakishwa, hagati aho abasha kunyerera atabizi hamwe nabana. Christopher abona Marie yahunze mbere yo gupfa.
Amashusho ya Marie yiruka ari gushaka amashusho yabajijwe hejuru y’uko Loni idashaka kuvuga ibyabereye mu Rwanda "itsembabwoko". Muri epilogue ngufi, Marie akurikirana Joe, ubu akaba ari umwarimu ku ishuri rya kera rya Christopher, maze baganira muri make ibyababayeho.
Iyi filime isozwa namakuru ajyanye na jenoside yabereye mu Rwanda n’ubwicanyi bukomeye bwabereye mu kigo cyo muri ETO by'umwihariko, hamwe n'ibisobanuro birambuye ku byabaye ku giti cya bamwe mu bakozi ba filime mu gihe cya jenoside.
== Abakinnyi (bashimwe) ==
* John Hurt nka Padiri Christopher
* Hugh Dancy nka Joe Connor
* Dominique Horwitz nka Capitaine Charles Delon
* Louis Mahoney nka Sibomana
* Nicola Walker nka Rasheli
* Steve Toussaint nka Roland
* David Gyasi nka François
* [[Susan Nalwoga]] nka Edda
* [[Victor Power (actor)|Imbaraga za Victor]] nka Julius
* Jack Pierce nka Mark
* [[Musa Kasonka Jr.]] nka Boniface
* [[Kizito Ssentamu Kayiira]] nka Pierre
* Clare-Byiringiro Ashitey nka Marie
== Abakozi ==
* Umuyobozi – Michael Caton-Jones
* Abanditsi – David Wolstencroft (ikinamico), [[Richard Alwyn]] (inkuru), David Belton (inkuru)
* Umuziki wumwimerere – Dario Marianelli
* Sinema – Ivan Strasburg
* Guhindura – [[Christian Lonk]]
* Abakinnyi – [[Anja Dihrberg]], [[Karen Lindsay-Stewart]]
* Igishushanyo mbonera – [[Bertram Strauß]]
* Icyerekezo cyubuhanzi – [[Astrid Sieben]]
* Shiraho Imitako – [[Dagmar Wessel]]
* Igishushanyo mbonera – [[Dinah Collin]]
== Igisubizo gikomeye ==
Urubuga rusubirwamo rw'urubuga Rotten Tomatoes ruvuga ko rwemejwe rwa 84% rushingiye ku bisubizo 63, impuzandengo ya 7.2 / 10. Ubwumvikane buke bw'uru rubuga bugira buti: "Biragoye, abantu bavugwa hamwe no kurasa aho biha ''Hanze ya Gatesi'' impagarara kandi byihutirwa." <ref>{{Cite web |title=Beyond the Gates (2005) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/beyond_the_gates/ |access-date=March 24, 2018 |publisher=[[Rotten Tomatoes]] ([[Fandango Media|Fandango]])}}</ref> Mu kinyamakuru ''The Guardian,'' Rob Mackey yaranditse ati: "Niba utari uzi inkuru, ushobora kwitega ko iyi filime izatera imbere mu mateka mato mato ashingiye ku muco… ''Shooting Dogs'' ifite ahantu nyaburanga: ishuri rya Kigali aho inzozi mbi yakinaga." Muri ''New Statesman,'' Victoria Segal yaranditse ati: " ''Shooting dogs ni filimi yafatiwe amashusho'' i Kigali kandi geografiya igira uruhare runini mu gutera ubwoba bukabije: imihanda idasanzwe y’ubutayu, imibiri iri mu gihingwa, ubushuhe n’umukungugu. Yuzuyemo ibihe bibi by’ibibi…"
== Ibihembo ==
insinzi yambere Iserukiramuco rya Filime ya Heartland 2006 Igihembo gikomeye kubintu bidasanzwe
== Reba kandi ==
* ''[[Hotel Rwanda]]'', filime yo mu 2004 ivuga kuri jenoside yibanda kuri [[Hôtel des Mille Collines]], ahantu hagaragara kandi ''[[Sometimes in April|rimwe na rimwe muri Mata]]'' .
* ''Shake Hands hamwe na Sekibi'', filime yo mu 2007 ishingiye ku gitabo cy'izina rimwe ivuga urugendo rutari rworoshye rukomeye rwa Jenerali Dallaire mu gihe cya Jenoside yo mu Rwanda yo mu 1994 ndetse n'uko Umuryango w'Abibumbye wananiwe kumvira icyifuzo cya Dallaire cyihutirwa gisaba ubufasha bwo guhagarika ubwo bwicanyi.
* [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Itsembabwoko ryo mu Rwanda]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]]
mjby8mqnoap6lu2q0xy4by85g5u5eo7
The Accident (film ya 2013)
0
20484
138139
124344
2026-09-17T08:35:36Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138139
wikitext
text/x-wiki
'''''Impanuka''''' ni filime yikinamico yo muri Nigeriya 2013 yakozwe kandi ikayoborwa na Teco Benson ikinwamo abakinnyi bazwi nka Kalu Ikeagwu na Chioma Chukwuka . <ref>{{Cite web |title=Chioma Akpotha and Kalu Ikeagwu in Accident |url=http://momo.com.ng/trailers/chioma-akpotha-kalu-ikeagwu-in-accident/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715184320/http://momo.com.ng/trailers/chioma-akpotha-kalu-ikeagwu-in-accident/ |archive-date=15 July 2014 |access-date=22 June 2014 |publisher=momo.com.ng}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Accident set for Release |url=http://www.nollywooduncut.com/movies-coming-soon/364-accident-the-movie-set-for-release-staring-chioma-chukwuka-and-kalu-ikweagu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140206110729/http://nollywooduncut.com/movies-coming-soon/364-accident-the-movie-set-for-release-staring-chioma-chukwuka-and-kalu-ikweagu |archive-date=6 February 2014 |access-date=22 June 2014 |publisher=nollywooduncut.com}}</ref>
== ibihembo byatanzwe ==
'''Accide''' yatsindiye igihembo cyiza cya Nigeriya cya Filime mu bihembo bya 10 bya Afurika Movie Academy .yatowe kandi inshuro 3 muri Nigeriya Imyidagaduro 2014. <ref>{{Cite web |date=30 May 2014 |title=Davido, Tiwa, HOAYS, Accident tops nomination list |url=http://pulse.ng/movies/nigerian-entertainment-awards-2014-davido-accident-hoays-tiwa-top-nigerian-entertainment-awards-2014-nominees-list-id2882630.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611001723/http://www.pulse.ng/movies/nigerian-entertainment-awards-2014-davido-accident-hoays-tiwa-top-nigerian-entertainment-awards-2014-nominees-list-id2882630.html |archive-date=11 June 2017 |access-date=22 June 2014 |publisher=pulse.ng}}</ref>
Ikindi gihembo mu rwego rwo guha icyubahiro iyi filimi ya the Accident hatioranijwe umwe mu bakinnyi ba filime Chioma, nku mukinnyi mwiza” mu bihembo bya Afurika bya Sinema muri 2014. <ref>{{Cite web |last=Editorial |date=2022 |title=Nollywood actress Chioma Akpotha clocks 42 |url=https://pmnewsnigeria.com/2022/03/12/nollywood-actress-chioma-akpotha-clocks-42/ |website=pmnews}}</ref>
== Incamake ==
Iyi nkuru yibanda ku buzima bwumunyamategeko wumugore wegerejwe numukiriya ushaka gutandukana no kutanyurwa yagize ububata nigitsina cya mugenzi we bimugira impamvu. Ibintu bitunguranye bibaho biganisha ku ngaruka nyinshi. <ref>{{Cite web |title=Chioma Akpotha and Kalu Ikeagwu star in Accident |url=http://thenet.ng/2013/11/video-chioma-akpotha-kalu-ikeagwu-star-in-accident-trailer/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704153833/http://thenet.ng/2013/11/video-chioma-akpotha-kalu-ikeagwu-star-in-accident-trailer/ |archive-date=4 July 2014 |access-date=22 June 2014 |publisher=thenet.ng}}</ref> <ref>{{Cite book |title=Accident {{!}} WorldCat.org |language=en |oclc=900003657}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Osaremen Ehi James |date=2013 |title=Chioma Chukwuka, Kalu Ikeagwu, Others Involved In 'Accident' |url=https://www.modernghana.com/nollywood/25543/chioma-chukwuka-kalu-ikeagwu-others-involved-in-accident.html |url-status= |access-date= |website=modernghana.com}}</ref>
== Abakinnyi ==
* Chioma Chukwuka nka Chy
* Kalu Ikeagwu nka Don
* Frederick Leonard nka Chike
* Wale Macaulay nkumujyanama mwiza
* Cassandra Odita nka mama wa Angela
* Bukky Babalola as Ada
* Eric Anderson nkumugenzuzi Mark
* Uzor Ngoladi nkumushoferi
* George Davidson
* Tope Osoba nka Mabel
* William Bwenge nka Peter
== Reba kandi ==
* Urutonde rwa firime zo muri Nigeriya za 2013
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
qsrc4awqudaoe4v08v59o3n2mowolae
The Accidental Spy (film ya 2017)
0
20485
138476
124394
2026-09-17T10:46:00Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138476
wikitext
text/x-wiki
'''''The Accident Spy''''' ni filime yo gusetsa kadi irimo ibyahe yo muri Nijeriya 2017 iyobowe na Roger Russell ikorwa na Darlington Abuda <ref>{{Cite web |last=Nwanne |first=Chuks |date= |title=Nollywood can be tool for effecting change' |url=https://guardian.ng/news/nollywood-can-be-tool-for-effecting-change/ |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-10-09 |website=guardian.ng}}</ref> hamwe na Nosa Aghayere Dag nka producer mukuru. <ref>{{Cite web |date=2017-08-29 |title=5 things you should know about new movie featuring Ramsey Nouah, Rahama Sadau |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/the-accidental-spy-5-things-you-should-know-about-new-movie-featuring-ramsey-nouah/svb92yd |access-date=2020-10-09 |website=Pulse Nigeria |language=en-US |archive-date=2020-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014042152/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/the-accidental-spy-5-things-you-should-know-about-new-movie-featuring-ramsey-nouah/svb92yd |url-status=dead }}</ref> Muri filime hagaragaramo Ayo Makun, Ramsey Nouah, Henry Morris, Agatha Ezzedine, Miguel A. Núñez Jr. Alibaba Akpobome na Daniel Eghan. <ref>{{Cite web |last=Utor |first=Florence |date= |title=The Accidental Spy… political thriller with a difference |url=https://guardian.ng/sunday-magazine/the-accidental-spy-political-thriller-with-a-difference/ |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-10-08 |website=guardian.ng}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Gists |first=Naija |title=Photos: Ramsey Nouah & AY In London For "The Accidental Spy" Nollywood Movie |url=https://naijagists.com/photos-ramsey-nouah-ay-london-accidental-spy-nollywood-movie/ |access-date=2020-10-09 |language=en-US}}</ref> Yasohotse ku ya 1 Ukuboza 2017, yerekanwe kuri Netflix ku ya 29 Ugushyingo 2019. <ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=5 new Nigerian movies are coming to Netflix this weekend |url=https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/5-new-nigerian-movies-are-coming-to-netflix-this-weekend/rv7erzj |access-date=2020-10-08 |website=Pulse Nigeria |language=en-US |archive-date=2019-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129171606/https://www.pulse.ng/bi/lifestyle/5-new-nigerian-movies-are-coming-to-netflix-this-weekend/rv7erzj |url-status=dead }}</ref>
== Umugambi ==
Insanganyamatsiko ya firime yazengurutseho inzobere mu bijyanye n’ikoranabuhanga Emmanuel Prince, yafashe urugendo ava muri Amerika kugira ngo yongere ingufu nyuma yuko umukunzi we amutengushye. Mugihe muri Amerika, Umuyobozi, umuyobozi ukomeye wamakarito aha akazi umwicanyi wabigize umwuga kugirango yice uwahimbye isoko rishya ryingufu zigira ingaruka kumasoko ya karitsiye. Emmanuel atabishaka yishora mubikorwa byose yiyandikisha mubyerekanwe hanyuma yibeshya yibwira umwirondoro wumwicanyi, bityo bitera urujijo rukomeye kandi amaherezo arokora ubuzima bwuwabihimbye. <ref>{{Cite web |date=2017-11-16 |title=AY's new movie, "The Accidental Spy", it's not about Akpos! Check it out! |url=https://www.linjust.com.ng/ays-new-movie-accidental-spy-not-akpos-check.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011005848/https://www.linjust.com.ng/ays-new-movie-accidental-spy-not-akpos-check.html |archive-date=2020-10-11 |access-date=2020-10-09 |website=Entertainment News - Latest News - Comedy and Music {{!}} Linjust |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=BellaNaija.com |date=2020-04-02 |title=42 More Nigerian Movies You Probably Didn't Know are on Netflix |url=https://www.bellanaija.com/2020/04/nollywood-movies-netflix-2/ |access-date=2020-10-09 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref>
== Abakinnyi ==
* Christine Allado nka Beverly
* Judith Akuta nka Sandra
* Dan Allen nk'umupolisi witwaje intwaro
* Steve Broad nk'umuyobozi wa FBI Shane Glower
* Ayemere Kalebu nka David
* Emmanuel Edunjobi nka James
* Daniel Eghan nkumukozi
* Agatha Ezzedine nka PA wa Shane Glower
* Elma Godwin nka Muganga Adu
* Andi Jashy nka Cop 1
* Mark Knight nk'umupolisi witwaje intwaro
* Vladimira Krckova nkumunyamakuru
* Matayo Leonhart nka Tech Guy
* Ayo Makun nka Yohana
* Simon Maroulis nkumupolisi witwaje intwaro Phillip (nka Simon Green)
* Henry Morris nka Cop
* Thenjiwe Moseley nkumuntu wenyine
* Ramsey Nouah nka Manny
* Miguel A. Núñez Jr. nka Viper
* Steve Owles nka Steve
* Jonah Ripley nk'umupolisi witwaje intwaro
* David Savizon nkumukozi wo gutanga
* Michael Lumb nk'umushyitsi wa Ambasade (atemewe)
* Alibaba Akpobome
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
djc8b45lofe58asnoq2u5mlfdyld79m
Ada Omo Daddy Film
0
20486
138454
134655
2026-09-17T10:43:18Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138454
wikitext
text/x-wiki
'''''Ada Omo Daddy''''' Ni kinamico yo gusetsa ni filimi yanditswe kandi inakinirwa muri Nigeriya mumwaka wa 2023 yanditswe na Yakubu Olawale, yakozwe na Mercy Aigbe, <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-09-02 |title=Mercy Aigbe: On why ' Ada Omo Daddy' is the movie to anticipate |url=https://guardian.ng/saturday-magazine/mercy-aigbe-on-why-ada-omo-daddy-is-the-movie-to-anticipate/ |access-date=2024-02-18 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> kandi iyobowe na Akay Mason na Adebayo Tijani . Iyi filime ishingiye ahanini ku buriganya bwa kibyeyi bwerekanwe mu gihe cy’ubukwe buzwi cyane ku izina rya " Owambe " muri Yoruba. Muri filime hagaragayemo bamwe mu bakinnyi ba Nollywood nka Charles Okafor, Sola Sobowale, Mercy Aigbe, Chiwetalu Agu na Uche Ndubuisi. <ref>{{Cite web |date=2024-02-17 |title=Movie Title: Ada Omo Daddy |url=https://dailytrust.com/movie-title-ada-omo-daddy/ |access-date=2024-02-18 |website=Daily Trust |language=en-GB |archive-date=2024-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240218034445/https://dailytrust.com/movie-title-ada-omo-daddy/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Stephen |first=Onu |date=2023-12-26 |title='Ada Omo Daddy': 'Wedding Party' copy that falls short in several ways |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/654226-ada-omo-daddy-wedding-party-copy-that-falls-short-in-several-ways.html |access-date=2024-02-18 |website=Premium Times Nigeria |language=en-GB}}</ref>
== Umugambi ==
''Ada Omo Daddy'' Ni filime ivuga kumateka ya Pero ugiye kurongorwa na Victor. Ubuzima bwa Pero burahinduka cyane mugihe Ifeanyi yagaragaye gitunguranye avuga ko ari se wamubyaye, bikurura ibibazo mumuryango wa Balogun usa nkuwuzuye. Kugaragara gutunguranye kwa Ifeanyi, gutandukana ariko noneho kwihana, guhishura amabanga adashimishije agomba gukemurwa mbere yubukwe bwa Pero na Victor. <ref>{{Cite web |last=Oloruntoyin |first=Faith |date=2023-11-27 |title=Love becomes chaotic in Mercy Aigbe's star-packed 'Ada Omo Daddy' trailer |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/ada-omo-daddy-love-is-chaotic-in-mercy-aigbes-star-packed-trailer/xtwzebk |access-date=2024-02-18 |website=Pulse Nigeria |language=en |archive-date=2024-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219135308/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/ada-omo-daddy-love-is-chaotic-in-mercy-aigbes-star-packed-trailer/xtwzebk |url-status=dead }}</ref>
== Abakinnyi ==
* Sola Sobowale nka Madamu Ireti Balogun
* Impuhwe Aigbe nka Moturanyo ishaje
* Omowumi Dada nka Peresola "Pero" Balogun
* Tayo Faniran nka Victor
* Charles Okafor nka Ifeanyi
* Chiwetalu Agu nka nyirarume Ndubuisi
* Wunmi Toriola
* Taiwo Adeyemi
* Adeniyi Johnson akiri muto Ifeanyi
* Carol King nka Madamu Ekpeyong
* Dele Odule nkumuyobozi mukuru Balogun
* Tomi Ojo nka Fara
* Nkechi Umugisha nka Ndidi
* Ntibisanzwe Phyna nkumusore Ireti
* Miriam Peters nka Ezinne
* Morenikeji Gloria
* Fred Amata
== Kwakira ==
''Ada Omo Daddy'' ni filimi yakinnye kandi ishyirwe ku rutonde rwa filime icumi za mbere mu gihe cy’ibirori 2023 na ''Premium Times'' . <ref>{{Cite web |last=Olusola |first=Elijah |date=2023-12-25 |title=Ada Omo Daddy, Osato, Nine other movies to watch this season |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/654007-ada-omo-daddy-osato-nine-other-movies-to-watch-this-season.html |access-date=2024-02-19 |website=Premium Times Nigeria |language=en-GB}}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
h0lmcv5mdm1t57quzmiyb7whag59vnu
Drocelle Mukarubayiza
0
20493
138321
124420
2026-09-17T09:43:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138321
wikitext
text/x-wiki
'''Drocelle Mukarubayiza''' ni umunarwandakazi ukina filimi akaba azwi cyane mu ikinamico yitwa Musekeweya inyura kuri radiyo Rwanda.
== Amateka y'umwuga ==
Drocella yamenyekanye mu ikinamico ya museke weya inyura ku ma radiyo atandukanye mu Rwanda cyane cyane kuri radiyo Rwanda kuko iyo kinamico inyuraho kabiri cyangwa gatatu mu Cyumweru. Ikinamico ya Musekeweya yatangiye kukinwa kuri radiyorwanda kuwa 26 Gicuransi muri 2004 akaba ari nawo munsi wambere ihiseho.<ref name=":0">https://inyarwanda.com/rw/amakuru/imyaka-20-irashize-uko-musekeweya-yagize-uruhare-mu-kubanisha-abanyarwanda-nyuma-ya-jenosi-143215</ref>
Mukarubayiza akina ku izina rya Zaninka akaba ari umwe mubakinaga musekeweya bamamaye bitewe n'ubuyo batangagamo ubutumwa doreko ahanini iyi kinamico yari igamije kunga no gukiza ibikomere abanyarwanda muri rusange nyuma ya Jenoside yakorewe abatutsi mu 1994 byagiye bibigisha kubana amahoro.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
nnug1ruwvq6wey6bl9tmgqi8o2znjd8
Affairs of the Heart (film)
0
20512
138336
124450
2026-09-17T09:48:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138336
wikitext
text/x-wiki
'''''Affairs of the Heart''''' ni film ya Nollywood 2017 ivuga inkuru kubyiyumvo n'amarangamutima umudamu afitiye umugabo bigatuma ubuzima bwe bwose butandukana. <ref>{{Cite journal |title=things-fall-apart-nigeria-slides-toward-sectarian-conflict |doi=10.1163/2210-7975_hrd-0128-0072}}</ref>
== Abakinnyi ==
* Stella Damasus nka Vivienne
* Beverly Naya nka Stella
* Joseph Benjamin nka Eric
* Shaw Divine nka Evelyn
* [[Cycerli Ash]] nka Louisa
* Nosh Joseph Oshinboyejo nka Mike
* Monica Swaida nk'umushinjacyaha wunganira
* Stephanie Stevens nk'umushinjacyaha
* Joel Rogers nkumuganga
* Glenn Turner nk'umucamanza
* JL Bolden nkumucuruzi wimodoka
* John Schmedes
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
suni7j6f4kt3yd25o13l3pwmwkumfre
Ajuwaya Film
0
20515
138140
124453
2026-09-17T08:35:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138140
wikitext
text/x-wiki
'''Ajuwaya''' ni Filime yo muri Nigeriya yasohotse mu mwaka wa 2017 yakozwe kandi iyobowe na Tolu Awobiyi Lord Tanner. <ref>{{Cite web |date=2017-07-01 |title=Kemi Lala Akindoju, Rahama Sadau, Timini Egbuson set for 'Ajuwaya' release |url=https://www.vanguardngr.com/2017/07/kemi-lala-akindoju-rahama-sadau-timini-egbuson-set-ajuwaya-release/ |access-date=2022-07-27 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> Filime Adventure ikinamo Timini Egbuson, Lanre Hassan, Etinosa Idemudia, Kemi Lala Akindoju na Rahama Sadau . <ref>{{Cite web |title=Horror Movie, Ajuwaya, Brings Out the Best in Lala, Rahama, Etinosa – THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2017/07/02/horror-movie-ajuwaya-brings-out-the-best-in-lala-rahama-etinosa/amp/ |access-date=2022-07-27 |website=www.thisdaylive.com}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2017-07-08 |title=Rahama Sadau, Kemi Lala Akindoju, others impress In Ajuwaya |url=https://guardian.ng/saturday-magazine/rahama-sadau-kemi-lala-akindoju-others-impress-in-ajuwaya/ |access-date=2022-07-27 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |date=2017-06-03 |title=Must Watch Trailer! Kemi Lala Akindoju, Rahama Sadau, Timini Egbuson & More Star in New Film 'Ajuwaya – The Haunted Village' |url=https://www.bellanaija.com/2017/06/must-watch-trailer-kemi-lala-akindoju-rahama-sadau-timini-egbuson-star-new-film-ajuwaya-haunted-village/ |access-date=2024-01-24 |website=BellaNaija}}</ref>
== Inyandiko ==
Iyi filime irazenguruka abanyamuryango batandatu b’igihugu gishinzwe ibikorwa by’urubyiruko boherejwe kandi inagaragara muri Nijriya ahazwi nka leta ya Osun kubera ibikorwa byabo by’urubyiruko. Inkuru yabaye ingorabahizi mugihe abanyamuryango ba corp bavuzwe bongeye kubyutsa ibibi bimaze igihe kinini mubaturage. <ref>{{Cite web |last=Online |first=Tribune |date=2017-07-09 |title=Lala, Rahama, Etinosa shine in Ajuwaya |url=https://tribuneonlineng.com/lala-rahama-etinosa-shine-ajuwaya/ |access-date=2022-07-27 |website=Tribune Online |language=en-GB}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |date=2017-06-03 |title=Must Watch Trailer! Kemi Lala Akindoju, Rahama Sadau, Timini Egbuson & More Star in New Film 'Ajuwaya – The Haunted Village' |url=https://www.bellanaija.com/2017/06/must-watch-trailer-kemi-lala-akindoju-rahama-sadau-timini-egbuson-star-new-film-ajuwaya-haunted-village/ |access-date=2024-01-24 |website=BellaNaija}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bellanaija.com/2017/06/must-watch-trailer-kemi-lala-akindoju-rahama-sadau-timini-egbuson-star-new-film-ajuwaya-haunted-village/ "Must Watch Trailer! Kemi Lala Akindoju, Rahama Sadau, Timini Egbuson & More Star in New Film 'Ajuwaya – The Haunted Village'"]. ''BellaNaija''. 2017-06-03<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-01-24</span></span>.</cite></ref>
== Uburyo yasohotse ==
Iyi filime yerekanwe bwa mbere mu gihugu hose ku ya 7 Nyakanga 2019. <ref name=":1">{{Cite web |date=2017-07-08 |title=Rahama Sadau, Kemi Lala Akindoju, others impress In Ajuwaya |url=https://guardian.ng/saturday-magazine/rahama-sadau-kemi-lala-akindoju-others-impress-in-ajuwaya/ |access-date=2022-07-27 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://guardian.ng/saturday-magazine/rahama-sadau-kemi-lala-akindoju-others-impress-in-ajuwaya/ "Rahama Sadau, Kemi Lala Akindoju, others impress In Ajuwaya"]. ''The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News''. 2017-07-08<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-07-27</span></span>.</cite></ref>
== Abakinnyi ==
* Kemi Lala Akindoju nka Yewande
* Rahama Sadau nka Halima
* Christopher Darko nka Ayo
* Timini Egbuson nka Collins
* Lanre Hassan nka Mama Ejo
* Etinosa Idemudia nka Emem
* Dec Imafidon nka Femi
* George Kalu nka Chidi
* Tolu Lordtanner nkuwatanze inkuru
* Feyifunmi Oginni nkumuhanga wa Laboratwari
* Suara Olayinka nka Muyiwa
* Sanni Omozieghele nka Osas
* Osunbiyi Taiwo nkumushoferi wa bisi.
== Ihuza ryo hanze ==
* [https://m.imdb.com/title/tt9742438/fullcredits/cast?ref_=m_ttfc_3 Imdb]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
iw8fimql119rsh5pfrgfs6qo39ozoqj
Aki And Pawpaw Film
0
20517
137939
134530
2026-09-16T12:53:54Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137939
wikitext
text/x-wiki
'''''Aki and Pawpaw''''' ni filime yo gusetsa yo muri Nijeriya 2010 ifatanije na Sitidiyo ya Play Network hamwe na Film One intertainment. <ref name=":0">{{Cite web |title=''Aki and Pawpaw'' remake rakes in N30 million in first week |url=https://pmnewsnigeria.com/2021/12/23/aki-and-pawpaw-remake-rakes-in-n30-million-in-first-week/ |access-date=17 July 2022 |website=P.M. News}}</ref> Iyobowe na Biodun Stephen, yari remake ya firime ya [[Aki na Ukwa]] 2002 yakozwe na [[Chinedu Ikedieze]] na [[Osita Iheme]] . [ <ref>{{Cite web |last=Nwogu |first=Precious Mamazeus |date=19 November 2021 |title=Check out the new teaser for Biodun Stephen's ''Aki and Pawpaw'' remake |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/check-out-the-new-teaser-for-biodun-stephens-aki-and-pawpaw-remake/t7x99qc |access-date=17 July 2022 |website=Pulse Nigeria |archive-date=29 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241129012941/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/check-out-the-new-teaser-for-biodun-stephens-aki-and-pawpaw-remake/t7x99qc |url-status=dead }}</ref> [ <ref>{{Cite web |date=18 December 2021 |title=Old Nollywood glam at Aki and Pawpaw premiere |url=https://tribuneonlineng.com/old-nollywood-glam-at-aki-and-pawpaw-premiere/ |access-date=17 July 2022 |website=Tribune Online}}</ref> <ref name=":0" /> Yasohotse ku <ref>{{Cite web |title=Aki And Paw Paw |url=https://vivacinemas.com/movies/aki-and-paw-paw/ |access-date=17 July 2022 |website=VIVA Cinemas |archive-date=16 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816151709/https://vivacinemas.com/movies/aki-and-paw-paw/ |url-status=dead }}</ref> Ukuboza 2021 , itangira kwerekana muri sinema mu gihugu hose ku ya 17 Ukuboza 2021.
== Inyandiko ==
Aki na Pawpaw kubwimpanuka baje kugera ahantu hari ubutunzi bifuzaga, binyuze muburiganya, none bagomba gukemura ibibazo bizanwa nubutunzi nicyamamare. <ref name=":1">{{Cite web |last=Jonathan |first=Oladayo |date=17 December 2021 |title=Movie Review: 19 years after, Aki and Pawpaw fail to "grow up" |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/501407-movie-review-19-years-after-aki-and-pawpaw-fail-to-grow-up.html |access-date=17 July 2022 |website=Premium Times Nigeria}}</ref>
== Abakinnyi ==
* [[Chinedu Ikedieze]] nka Aki
* [[Osita Iheme]] nka Pawpaw
* Toyin Abraham nka Mama Nkiru
* Amaechi Muonagor nka Mazi Mbakwe
* Real Warri Pikin nka Awenayerin
* Uti Nwachukwu nka Panshak
* Stan Nze nka Donald
* Calabar Chic
* MC Kubaho
* Beverly Osu nkuko bisabwa
* Juliet Ibrahim nka Brenda
* Hanks Anuku nk'umutambyi mukuru
* Chioma Okafor nka Samantha
== Ibihembo iyi filimi yaje kwakira ==
{| class="wikitable"
!Umwaka
! Igihembo
! Icyiciro
! Uwakiriye
! Igisubizo
! Réf
|-
| 2023
| Afurika Magic Viewers Choice Awards
| Umukinnyi mwiza mu ikinamico isetsa, Filime cyangwa Urukurikirane rwa TV
| [[Chinedu Ikedieze]]|{{Nom}}
| <ref name="Sunday 2023">{{Cite web |last=Sunday |first=Ochogwu |date=2023-05-21 |title=Hard work pays - Brother Shaggi celebrates AMVCA award |url=https://dailypost.ng/2023/05/21/hard-work-pays-brother-shaggi-celebrates-amvca-award/ |access-date=2023-06-09 |website=Daily Post Nigeria}}</ref>
|}
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
rx4gpz5hidon43x2lmuc1797k1rhl89
The 600: The Soldiers' Story
0
20564
137982
130863
2026-09-16T13:02:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137982
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ifoto ya filme the 600.jpg|thumb|353x353px|
{|
|+
! colspan="2" |The 600: The Soldiers' Story
|-
|'''Title'''
|The 600 The soldiers' Story
|-
|'''Written By'''
|Richard Hall
|-
|'''Directed by'''
|Laurent Basset
|-
|'''Edited by'''
|Reinita Susman, Mikka Tokuda-Hall
|-
|'''CG Supevisor'''
|Mufuth Nkurunziza
|-
|'''Casting by'''
|John Kwezi
|-
|'''Production Designer'''
|Moukhtar Omar Sibomana
|-
|'''Executive Producers'''
|Richard Hall, Annette Uwizeye
|-
|'''Production'''
|Great Blue Production
|-
|'''Release'''
|2019
|}
]]
'''''The 600: The Soldiers' Story''''' ni filme [[Rwanda|Nyarwanda]] mbarakuri ([[:en:Documentary_film|documentary film]]) yo mu mwaka wa 2019, yakozwe na Richard Hall afatanyije Annette Uwizeye. <ref>{{Cite web |url=https://the600movie.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-26 |archive-date=2025-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913224121/https://www.the600movie.com/ |url-status=dead }}</ref>
Iyi nkuru igaruka cyane kuri batayo y'ingabo za [[:en:Rwandan_Patriotic_Front|RPA]] 600 bagoswe n'umwanzi ubwo [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994]] yari igitangira<ref>{{Cite web |url=https://the600movie.com/the-story-of-the-600/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-26 |archive-date=2025-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251013190508/https://www.the600movie.com/the-story-of-the-600/ |url-status=dead }}</ref> birwanaho ku ntwaro nke bari bafite barengera abasivili kugeza kuguhagarika Jenoside yakorewe Abatutsi.
Iyi filme The 600 the soldiers' story yamuritswe ku mugaragaro kuwa 3 Nyakanga 2019, ihuzwa n'umunsi wo kwibohora ku nshuro ya 25, ni umunsi witabiriwe na Nyakubahwa [[Paul Kagame]] n'umuryango we, Abakoze kuri iyi filme ndetse n'abayigaragayemo n'imbaga ya benshi batumiwe. Kuva yamurikwa mu minsi 17 yamaze muri Theaters yakiriwe neza aho abarenga 3400 bayirebye<ref>{{Cite web |url=https://the600movie.com/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-26 |archive-date=2025-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913224121/https://www.the600movie.com/ |url-status=dead }}</ref> iyi filme kandi imaze kwegukana ibihembo byinshi hirya no hino ku isi aho yatsindiye igihembo cya Best documentary muri Winter Film Awards i [[:en:New_York_City|New York]] muri [[Amerika]] itsindira Best Director Feature Documentary mu iserukiramuco rya Golden State Film Festival ndetse itsindira n'igihembo cya Best Feature muri Austria International Film Festival yo muri 2020. <ref>{{Cite web |url=https://the600movie.com/the-600-winning-an-award-is-great-preserving-history-is-even-greater/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-26 |archive-date=2025-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251109034736/https://the600movie.com/the-600-winning-an-award-is-great-preserving-history-is-even-greater/ |url-status=dead }}</ref>
== Ihuza (external links) ==
* [https://web.archive.org/web/20250913224121/https://www.the600movie.com/ Urubuga rwa Filme nyirizina] The 600movie.com
* The 600 movie kuri [[imdbtitle:11393362|IMDb]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
efgcz41cq9lw496djxk8rby2eqelwgj
Alan Poza Film
0
20591
138385
124592
2026-09-17T10:12:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138385
wikitext
text/x-wiki
'''''Alan Poza''''' ni filime yo gusetsa y’urukundo yo muri Nijeriya yasohotse mu mwaka wa 2013 yanditswe, yakozwe kandi iyobowe na Charles Novia ikinwamo nabakinnyi nka OC Ukeje nka Alan Poza. Yakiriye nomination 2 muri 9th Africa Movie Academy Awards . OC Ukeje yatsindiye kandi ibihembo byiza bya Nollywood ibihembo kubera uruhare rwe rukomeye nka Alan Poza. <ref>{{Cite web |date=25 October 2013 |title=OC Ukeje as Alan Poza |url=http://www.kemifilani.com/2013/10/kfb-movie-oc-ukeje-totally-blew-off-my.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140212092729/http://www.kemifilani.com/2013/10/kfb-movie-oc-ukeje-totally-blew-off-my.html |archive-date=12 February 2014 |access-date=7 February 2014 |publisher=Kemi Filani}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Why I shot Alan Poza |url=http://dailyindependentnig.com/2013/05/why-i-shot-alan-poza-charles-novia/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222150307/http://dailyindependentnig.com/2013/05/why-i-shot-alan-poza-charles-novia/ |archive-date=22 February 2014 |access-date=7 February 2014 |publisher=Daily Independent Nigeria}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Movie Premiere: Alan Poza |url=http://www.360nobs.com/2013/03/alan-poza-movie-premiere-10-03-13/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122193704/http://www.360nobs.com/2013/03/alan-poza-movie-premiere-10-03-13/ |archive-date=22 January 2014 |access-date=7 February 2014 |publisher=360nobs}}</ref>
Uyu mugambi ukurikira Alan Poza (Ukeje), label umuyobozi wumuziki label ikina umuhungu,akaba yarateguye kandi anigarurira imitima yabagore benshi mubigo byitangazamakuru ndetse no hanze yacyo akorera, kugirango abashukishe muburiri bwe. Guhunga amarangamutima atandukanye amaherezo bimutera ibibazo kubera ko umwe mu 'bahohotewe' adashoboye guhangana n’umutima wamuteye.
== Abakinnyi ==
* OC Ukeje nka Alan Poza
* Beverly Naya nka Ishema Eze
* Okey Uzoeshi nka Kokori Oshare
* Belinda Effah nka Bunmi
* Kemi Lala Akindoju nka Ina
* Sylvia Oluchi nka Senami
* Norbert Nyamwasa nk'umuyobozi ushinzwe itangazamakuru rya Scorpio
* Charles Novia nka Pasiteri Philips
== uburyo filimi ya Alan Poza yakiriwe ==
Filime yakiriwe cyane nabayinengaga batigeze bayishimira, cyane cyane kubyanditswe no kuvuga inkuru. Nollywood Reinvented ni filimi yahawe amanota angana na 24% maze yandika ati: "Kuri comedi, Alan Poza ntabwo ari umunyamahirwe. Nkurukundo rwurukundo, ruteye urujijo. Kandi ku ikinamico, ni akajagari cyane. Amaherezo OC ntiyigeze ansanga nkubwoko bwabakinnyi. Sinari nzi neza uko ikintu cyose cyabaye." <ref>{{Cite web |date=22 November 2013 |title=Alan Poza Review |url=http://www.nollywoodreinvented.com/2013/11/alan-poza.html |access-date=7 February 2014 |publisher=Nollywood Reinvented}}</ref> <ref>{{Cite web |date=16 October 2013 |title=Alan Poza Review |url=http://www.bellanaija.com/2013/10/16/sodas-popcorn-movie-review-alan-poza/ |access-date=7 February 2014 |publisher=Sodas and Popcorn of BellaNaija}}</ref>
=== Amashimwe ===
''Alan Poza'' yahawe kandi itsindira ibihembo 2 bya Afurika Movie Academy Awards (AMAA) naho OC Ukeje ukina imico "Alan Poza" yatsindiye igihembo cyiza cya Nollywood (BON). <ref>{{Cite web |title=BON Awards Nominees |url=http://www.bonawards.com/nominees/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140131162834/http://www.bonawards.com/nominees/ |archive-date=31 January 2014 |access-date=7 February 2014 |publisher=Best of Nollywood Awards}}</ref>
== Reba kandi ==
* Urutonde rwa firime zo muri Nigeriya za 2013
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
4bj3flrbsm3tatgl9j9295u56nxf570
All The Colors Of The World Are Between Black and White
0
20593
137983
124595
2026-09-16T13:02:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137983
wikitext
text/x-wiki
'''''All the color of the world are between Black and White''''' ni film yikinamico yo muri Nigeriya 2023 yanditswe kandi iyobowe na Babatunde Apalowo mugitangira cye cya mbere . Muri filime hagaragaramo Tope Tedela, Riyo David, Martha Ehinome Orhiere na Uchechika Elumelu. Yerekanwe mu gice cya Panorama mu iserukiramuco mpuzamahanga rya firime rya 73 rya Berlin, aho ryerekanwe bwa mbere ku isi ku ya 17 Gashyantare 2023 <ref>{{Cite web |last=Abbatescianni |first=Davide |date=18 January 2023 |title=The Berlinale adds the doc Kiss the Future to its Berlinale Special strand, plus new titles to the Panorama and Generation line-ups |url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/436996 |access-date=14 February 2023 |website=Cineuropa |language=en}}</ref> kandi ryegukana igihembo cya Teddy kubera filime nziza ya LGBTQ ifite insanganyamatsiko. <ref name="teddy">{{Cite web |last=Roxborough |first=Scott |date=25 February 2023 |title=Berlin: Teddy Award for Nigerian Drama 'All The Colors in the World Are Between Black and White' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/berlin2023-teddy-awards-nigerian-drama-all-the-colors-in-the-world-are-between-black-and-white-1235334211/ |access-date=25 February 2023 |website=Hollywood Reporter |language=en}}</ref>
== Abakinnyi ==
* Tope Tedela nka Bambino
* Riyo David nka Bawa
* Martha Ehinome Orhiere nka Ifeyinwa
* Uchechika Elumelu nka Mama
* Floyd Anekwe nka Boss
== Uburyo abantu bayakiriye ==
Julian Janssen wo muri ObviosulyReviews yanditse kubyerekeranye no kuyobora byuzuye amashusho, byibutsa ibikorwa bya ba shebuja ba sinema Wong Kar-wai na Barry Jenkins. Yanditse ko ibyo Apalowo´ yagezeho muri filime ari ubushobozi bwe bwo guhuza abantu bavugwa no kwerekana imyumvire imwe n'imwe binyuze mu mashusho ye. <ref>{{Cite web |date=2023-02-20 |title=Berlinale 2023 Review: ´All The Colours of the World Are Between Black and White´ |url=https://obviouslyreviews.wordpress.com/2023/02/20/all-the-colours-of-the-world-are-between-black-and-white/ |access-date=2024-03-16 |language=en}}</ref>
[[Dosiye:Babatunde_Apalowo_and_Tope_Tedela_with_Teddy_Award,_Berlinale_2023.jpg|right|thumb|200x200px|Babatunde Apalowo na Tope Tedela, hamwe na Teddy Igihembo ''cyamabara yose yisi Ari hagati yumukara numweru'']]
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
!Igihembo
! Itariki
! Icyiciro
! Uwakiriye
! Igisubizo
! Ref.
|-
| rowspan="3" scope="row" | Iserukiramuco mpuzamahanga rya firime rya Berlin
| rowspan="3" | 25 Gashyantare 2023
| Igihembo cya Panorama cyabaterankunga kuri Filime nziza
| rowspan="1" | ''Amabara Yisi Yose Ari Hagati Yumukara n'Umweru''| {{nom}}
| rowspan="1" align="center" | <ref>{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=18 January 2023 |title='The Siren' to Open Berlinale's Panorama Strand, Jafar Panahi, Joan Baez, Fan Bingbing, George MacKay Feature in Selections |url=https://variety.com/2023/film/global/jafar-panahi-joan-baez-fan-bingbing-berlin-panorama-1235492962/ |access-date=14 February 2023 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref>
|-
| GWFF Igihembo Cyiza Cyambere
| Babatunde Apalowo| {{nom}}
| align="center" | <ref name="gwff:berlinale">{{Cite web |date=1 February 2023 |title=Films nominated for the GWFF Best First Feature Award |url=https://www.berlinale.de/en/2023/news-press-releases/232020.html |access-date=14 February 2023 |website=Berlinale}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Nikkhah Azad |first=Navid |date=2 February 2023 |title=GWFF Best First Feature Award Jury |url=https://www.deed.news/news/press-release/gwff-best-first-feature-award-jury/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214174639/https://www.deed.news/news/press-release/gwff-best-first-feature-award-jury/ |archive-date=14 February 2023 |access-date=14 February 2023 |website=Deed News |language=en-US}}</ref>
|-
| Teddy Igihembo cya Filime nziza
| ''Amabara Yisi Yose Ari Hagati Yumukara n'Umweru''| {{won}}
| rowspan="1" align="center" | <ref name="teddy">{{Cite web |last=Roxborough |first=Scott |date=25 February 2023 |title=Berlin: Teddy Award for Nigerian Drama 'All The Colors in the World Are Between Black and White' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/berlin2023-teddy-awards-nigerian-drama-all-the-colors-in-the-world-are-between-black-and-white-1235334211/ |access-date=25 February 2023 |website=Hollywood Reporter |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRoxborough2023">Roxborough, Scott (25 February 2023). [https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/berlin2023-teddy-awards-nigerian-drama-all-the-colors-in-the-world-are-between-black-and-white-1235334211/ "Berlin: Teddy Award for Nigerian Drama 'All The Colors in the World Are Between Black and White'"]. ''Hollywood Reporter''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 February</span> 2023</span>.</cite></ref>
|-
| rowspan="2" | Afurika Magic Viewers 'Choice Awards
| rowspan="2" | 20 Gicurasi 2023
| Umukinnyi mwiza muri Ikinamico, Filime cyangwa Urukurikirane rwa TV
| Tope Tedela|{{Nom}}
| rowspan="2" | <ref name="Alabi 2023">{{Cite web |last=Alabi |first=Tope |date=2023-05-20 |title=AMVCA 2023: Tobi Bakre wins Best Actor for 'Brotherhood' |url=https://punchng.com/amvca-2023-tobi-bakre-wins-best-actor-for-brotherhood/ |access-date=2023-06-10 |website=Punch Newspapers}}</ref> <ref name="Abulude 2023">{{Cite web |last=Abulude |first=Samuel |date=2023-05-20 |title=Movie 'Anikulapo' In Harvest Of Awards At AMVCA 2023 |url=https://leadership.ng/movie-anikulapo-in-harvest-of-awards-at-amvca-2023/ |access-date=2023-06-10 |website=Leadership News}}</ref>
|-
| Umuyobozi mwiza
| Babatunde Apalowo|{{Nom}}
|-
| Imirongo
|
| Hanze
| Babatunde Apalowo|{{won}}
| <ref>{{Cite web |last=Complex |first=Valerie |date=2023-06-29 |title=Frameline47 Presents LGBTQ+ Filmmakers With Awards And Nearly $60K In Funding On Closing Night |url=https://deadline.com/2023/06/frameline47-lgbtq-filmmakers-awards-and-60k-in-funding-closing-night-1235427186/ |access-date=2024-03-16 |website=Deadline |language=en-US}}</ref>
|-
| Hanze kuri Film, Atlanta
|
| Umuyobozi mwiza
| Babatunde Apalowo|{{Won}}
| [https://outonfilm.org/festival/2023/awards]
|-
| Iserukiramuco mpuzamahanga rya sinema
|
| Amarushanwa mashya yubuyobozi
| Babatunde Apalowo|{{Nominated}}
| [https://www.imdb.com/event/ev0000600/2023/1?ref_=ttawd_ev_3] [https://www.siff.net/festival/programs-2023/new-directors-competition]
|-
| Imvura
|
| Sinema nziza
| David Wyte|{{Won}}
| [http://raindance.org/31st-raindance-film-festival-award-winners/]
|-
| LesGaiCineMad
|
| Umuyobozi mwiza
| Babatunde Apalowo|{{Won}}
| [https://www.imdb.com/event/ev0005184/2023/1/]
|-
| Iserukiramuco mpuzamahanga rya Afurika
|
| Igihembo cyihariye cy'abacamanza
| Amabara Yisi Yose Ari Hagati Yumukara n'Umweru|{{Won}}
| [https://www.pulse.ng/entertainment/movies/all-the-winners-of-2023-african-international-film-festival-afriff-awards/21svwsn]
|-
| Umunsi mukuru wa Merlinka
|
| Filime nziza
| Amabara Yisi Yose Ari Hagati Yumukara n'Umweru|{{Nominated}}
| [https://merlinka.com/awards-merlinka-festival-2023/] [https://www.imdb.com/event/ev0005233/2023/1]
|-
| [https://www.cinemajove.com/en/ Sinema Jove]
|
| Umuziki mwiza
| Richard Kett
Catharine Shrubshall
|{{Won}}
| [https://www.cinemajove.com/en/list-of-winners-38th-edition-cinema-jove/]
|}
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
pj0kiaxtxcoj4ht76e5wd0rggozhzr8
Amina (film ya 2012)
0
20596
138126
124598
2026-09-17T08:32:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138126
wikitext
text/x-wiki
'''''Amina''''' ni filime yerekana ikinamico yo muri Nijeriya isohoka mu mwaka wa 2012 yanditswe, yakozwe, kandi iyobowe na Christian Ashaiku, yakinwe na Omotola Jalade Ekeinde, Van Vicker, na Alison Carroll . ''Amina'' yarasiwe i Londres. <ref>{{Cite web |date=October 18, 2012 |title=UK Premiere of Amina movie |url=http://www.360nobs.com/2012/10/amina-the-movie-omotola-jalade-ekeindes-hot-hot-red-carpet-look-uk-premiere/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808152024/https://www.360nobs.com/2012/10/amina-the-movie-omotola-jalade-ekeindes-hot-hot-red-carpet-look-uk-premiere/ |archive-date=8 August 2020 |access-date=9 February 2014 |publisher=360nobs}}</ref> <ref>{{Cite web |date=13 April 2012 |title=Amina film |url=http://www.gistus.com/6738/movie-amina-movie-trailer |access-date=9 February 2014 |publisher=Gistus}}</ref>
== Abakinnyi ==
* Omotola Jalade Ekeinde nka Amina
* Wil Johnson nka Dr Johnson
* Van Vicker nka Michael
* Vincent Regan
* Alison Carroll nka Lucy
* Susan Mclean nk'umuforomo
* Charlie Buck nka Madamu Shakespeare
* Jonathan Cohen nkumukinnyi wa Stunt
* Sophia Leonie nka Kate
* Suzann McLean nka Gina Johnson
* Aatif Nawaz nkumukozi ushinzwe imibereho myiza
* Jenny Walters nka Queenie
== Kwakira ==
''Amina'' ni Filimi yakiriwe muri rusange yakirwa neza ndetse inavugwa nabi nabi; abanenga benshi banenze ikorwa rya firime. NollywoodForever yatanze amanota 45%, anatanga ibitekerezo bibi kubyerekeye gukina. <ref>{{Cite web |date=February 13, 2013 |title=Nollywood Forever reviews Amina Movie |url=http://nollywoodforever.com/vlog-amina/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023132458/http://nollywoodforever.com/vlog-amina/ |archive-date=23 October 2020 |access-date=9 February 2014 |publisher=Nollywood Forever}}</ref>
== Reba kandi ==
* Urutonde rwa firime zo muri Nigeriya zo muri 2012
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
3i2xemg9vx1s2b6cllo38rpsqo0uk6l
Awakening (film ya 2013)
0
20637
138051
127000
2026-09-17T08:15:55Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138051
wikitext
text/x-wiki
'''''Awakening''''' ni yakinywe kandi insohorerwa muri Nigeriya yijimye ya 2013 yayobowe na James Omokwe na Ethan Okwara ikinwamo OC Ukeje, Kehinde Bankole, Femi Brainard na Bryan Okwara . Yatowe mu cyiciro cya AMAA Awakening kuba yaragaragaye muraya matora ya AMMAA byagize Ingaruka Ziboneka mu bihembo bya 9 bya Afurika Movie Academy Awards . Iyi filime niyo filime <ref>{{Cite web |date=August 10, 2013 |title=Awakening Review |url=http://www.nollywoodreinvented.com/2013/08/awakening.html |access-date=6 February 2014 |publisher=Nollywood Reinvented}}</ref> kuri Nollywood Yongeye kugaruka mugihe cyo gusohoka, n'amanota 81%. <ref name="NR 2">{{Cite web |date=19 January 2014 |title=Letter from NR: "Switching Things Up As NR Turns 3" |url=http://www.nollywoodreinvented.com/2014/01/letter-from-nr-switching-things-up-as-nr-turns-3.html |access-date=22 June 2014 |publisher=Nollywood Reinvented}}</ref> <ref name="NR">{{Cite web |date=10 August 2013 |title=Awakening Nollywood Reinvented |url=http://www.nollywoodreinvented.com/2013/08/awakening.html |access-date=28 February 2014 |publisher=[[Nollywood Reinvented]]}}</ref>
== Abakinnyi ==
* OC Ukeje nka Nicholas
* Kehinde Bankole nka Zainab
* Bryan Okwara
* Femi Brainard nka Yosefu
* Deleke Aroleye nkumukozi Gbade
* Tope Tedela
* Stan Nze nkumuyobozi wa Club
== Uburyo yakiriwe ==
Filime yakiriwe neza cyane kandi yashimiwe cyane kubikorwa byayo byiza kandi byemewe. Nollywood Reinvented yayihaye amanota 81%, akaba ari yo filime yagize manota menshi ku rubuga icyo gihe <ref name="NR 2"/> maze avuga ati: "Inkuru iri muri iyi filime irashimishije kandi iratangaje gusa, kandi ntabwo ari inkuru y’ibanze ubwayo ahubwo ni uduce duto twose tugize byose. Umwanditsi w'ibitabo akora umurimo utangaje wo guhuza ibintu byose ku buryo nta kintu na kimwe kivuga ko nanditse ku buryo butagaragara. firime isaba ko uyitaho kandi iyo uhumye amaso hashobora kubura ikintu gikomeye ". Yashimye kandi ubuhanga bwo gukina Kehinde Bankole, agira ati: "Kureba Kehinde Bankole kuri ecran nta kintu na kimwe kijyanye n'uburambe .... agutegeka ibitekerezo byawe hose." <ref name="NR"/> <ref>{{Cite web |date=10 March 2013 |title=[Movie Review] THE AWAKENING |url=http://www.sodasandpopcorn.com/2013/03/10/the-awakening/ |access-date=28 February 2014 |archive-date=28 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228131000/http://www.sodasandpopcorn.com/2013/03/10/the-awakening/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashimwe ==
''Awakening'' yahawe igihembo mu bihembo bya 9 bya Afurika Movie Academy Awards kubera icyiciro ''yagezweho mu mashusho agaragara'' (hamwe ''n’indege iheruka yerekeza Abuja'' na ''Twin Sword'' ). Yatowe kandi muri ''Filime yumwaka'' muri Afurika Magic Viewers Choice Awards 2014.
== Reba kandi ==
* Urutonde rwa firime zo muri Nigeriya za 2013
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
8qg4rttryabqncdpkz0bsw89uwsirpb
Bachelor's Eve Film
0
20639
137940
124652
2026-09-16T12:54:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137940
wikitext
text/x-wiki
'''''Bachelor's Eve''''' ni filime iri mubwoko bwa comedi ndetse yiganjemo n'urukundo yakorewe muri Nijeriya 2018 iyobowe na Rotimi Raji kandi yakozwe na Adefajo Ayobami munsi ya Juma Productions. Yatanzwe na Metro Classic Pictures. <ref>{{Cite web |date=2018-02-02 |title=Romantic comedy 'Bachelor's Eve' set for February release |url=https://www.vanguardngr.com/2018/02/romantic-comedy-bachelors-eve-set-for-february-release/ |access-date=2022-07-22 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> Muri iyi filime hagaragaramo Kehinde Bankole, Doris Simeon, Gbenro Ajibade, Frankincense Eche-Ben, Jumoke Odetola na Kehinde Olorunyomi . <ref>{{Cite web |last=sunnews |date=2018-01-05 |title=Bachelor's Eve to set cinemas aglow |url=https://www.sunnewsonline.com/bachelors-eve-to-set-cinemas-aglow/ |access-date=2022-07-22 |website=The Sun Nigeria |language=en-us}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Augoye |first=Jayne |date=2018-01-03 |title=Wole Ojo, Kehinde Balogun, Gbenro Ajibade star in new film, "Bachelor's Eve" |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/254320-wole-ojo-kehinde-balogun-gbenro-ajibade-star-new-film-bachelors-eve.html |access-date=2022-07-22 |website=Premium Times Nigeria |language=en-GB}}</ref> <ref name=":0" />
== Inyandiko ==
Inkuru yerekeye ku umukinyi mwiza wumukino witeguye kurushinga. Ariko, yahisemo gutemberana nabagenzi be amasaha 24 yubukwe kandi haribibazo byinshi bidasubijwe bituma ishyingiranwa rishoboka. <ref>{{Cite web |last=The |first=Nwtion |title=Bachelor's Eve |url=https://thenationonlineng.net/wole-ojo-kehinde-bankole-others-star-bachelors-eve/amp/ |website=Thenationonline.com}}</ref>
== Abakinnyi ==
* Jumoke Odetola
* Wole Ojo nka Uche
* Kehinde Bankole
* Gbenro Ajibade
* Doris Simeon
* Kehinde Olorunyomi
* Ububabare Eche-Ben
* Bade Smart
* Jennifer Ikeji
== Premiere ==
Iyi filime yasohotse ku ya 16 Gashyantare 2018 mu gihugu hose.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
6ef7ef7redeztxnbbecw0k1g1s3enbr
Imeza ya Welner
0
20879
138157
125270
2026-09-17T08:39:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138157
wikitext
text/x-wiki
'''Imeza ya Welner''' ni imeza yo ikoreshwa kwa muganga yagenewe mu gusuzuma abarwayi, igamije korohereza abafite ubumuga bw'umubiri ndetse n'abaganga . Yahanzwe n’umuganga w’umunyamerika wita ku ndwara z'abagore n'abana( Obstetrician- gynecologist) akaba ari mu baharanira [[Umuryango uharanira uburenganzira bw'abafite ubumuga|uburenganzira bw’abafite ubumuga]] Sandra Welner .
Akazi ka Welner hamwe n’abarwayi b’abagore bamugaye cyamuteye guhimba ameza ya Welner, imbonerahamwe y’ibizamini igera ku isi yose kandi yagutse kuruta uko byari bisanzwe bigenda bihinduka mu mwanya no mu burebure, kugeza kuri {{Convert|20|in}} hejuru yurwego rwo kwimura byoroshye kuva mu [[Wheelchair|kagare k'abamugaye]] . Imbonerahamwe ikora kandi ibyifuzo <ref name="Courant">{{Cite news |last=Waldman |first=Hilary |date=1998-03-03 |title=New Equipment, New Outlook |url=https://www.courant.com/1998/03/03/new-equipment-new-outlook/ |work=[[Hartford Courant]]}}</ref> mukwemerera imyanya myinshi yo gukora ibizamini. <ref>{{Cite news |last=Srikameswaran |first=Anita |date=2001-10-23 |title=Obituary: Dr. Sandra Welner / Obstetrician-gynecologist, champion for disabled women |url=http://old.post-gazette.com/obituaries/20011023welner1023p2.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055744/http://old.post-gazette.com/obituaries/20011023welner1023p2.asp |archive-date=2016-03-04 |access-date=2015-01-22 |work=Post-Gazette}}</ref> <ref name="Courant" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
e822pek9gktpbtrdtlw5y1ptsfpsxsy
Antiope (teletext)
0
20924
137941
125256
2026-09-16T12:54:07Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137941
wikitext
text/x-wiki
'''Antiope''' yari igipimo cyitumanaho cyakoreshwaga mu gihugu cy'ubufaransa mumyaka ya za 1980. Yashizeho kandi ishingiro ryerekana ibipimo bikoreshwa muri serivisi ya videwo yubufaransa Minitel . Iri jambo ngo ryasobanuraga '''''Acquisition Numérique et Télévisualisation d'Images Organisées en Pages d'Écriture''''', rishobora guhindurwa mu buryo bworoshye nka ''Digital Acquisition hamwe no Kwerekana amashusho kure mu mashusho yanditse mu mpapuro zanditse'' . <ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Antiope sigle de Acquisition Numérique et Télévisualisation d'Images Organisées en Pages d'Écriture - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Antiope/105711 |access-date=2023-10-03 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> <ref>{{Cite news |date=1982-04-27 |title=Les magazines ANTIOPE |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1982/04/27/les-magazines-antiope_2901127_1819218.html |access-date=2023-10-03 |work=Le Monde.fr |language=fr}}</ref>
== Amateka ==
[[Dosiye:Antiope_à_Moscou-Portail_Tourisme.jpg|thumb|Urupapuro rwa videwo ya Antiope yakoreshejwe mugihe cyerekanwe СПОРТ i Moscou (1976)]]
[[Dosiye:NormeVideotex.jpg|thumb|Urupapuro rwerekana amashusho ya Antiope (1976)]]
Imirimo yo kurwanya Antiyopiya yatangiye mu 1972 muri CCETT, ikigo cy’ubushakashatsi cy’igihugu cy’Ubufaransa gishya cyahujwe na televiziyo n’itumanaho yakoreraga i Rennes, hakaba harageragejwe iyi sisitemu kunshuro yayo yambere mu 1975. Sisitemu yatangijwe ku mugaragaro mu 1976 i [[Vidcom]] i Cannes, kandi icyarimwe mu imurikagurisha rya СПОРТ 76 ryaberaga Moscou . <ref name=":0">{{Cite web |date=2008-02-02 |title=FRANCE 2 - HISTORIQUE DU TELETEXTE EN FRANCE - France 2 - Télétexte |url=http://www.france2.fr/teletexte/historique/7370325-fr.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080202150711/http://www.france2.fr/teletexte/historique/7370325-fr.php |archive-date=2008-02-02 |access-date=2023-10-03}}</ref> Yemejwe mu rwego mpuzamahanga CCIR 653 (ubu ni ITU-R BT.653) yo mu 1986 nka '''CCIR Teletext Sisitemu A.''' <ref>{{Cite book |year=2011 |title=Recommendation ITU-R BT.653-3 (02/1998) Teletext systems |url=https://www.itu.int/dms_pubrec/itu-r/rec/bt/R-REC-BT.653-3-199802-I!!PDF-E.pdf |publisher=ITU}}</ref>
kwamamaza ubucuruzi ''bwa'' Antiyopiya byatangiye kuri Antenne 2 mu <ref name=":0">{{Cite web |date=2008-02-02 |title=FRANCE 2 - HISTORIQUE DU TELETEXTE EN FRANCE - France 2 - Télétexte |url=http://www.france2.fr/teletexte/historique/7370325-fr.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080202150711/http://www.france2.fr/teletexte/historique/7370325-fr.php |archive-date=2008-02-02 |access-date=2023-10-03}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20080202150711/http://www.france2.fr/teletexte/historique/7370325-fr.php "FRANCE 2 - HISTORIQUE DU TELETEXTE EN FRANCE - France 2 - Télétexte"]. 2008-02-02. Archived from [http://www.france2.fr/teletexte/historique/7370325-fr.php the original] on 2008-02-02<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-10-03</span></span>.</cite></ref> <ref name=":0" /> TF1 na FR3 bombi batangiye no gutangaza Antiyopiya guhera mu ntangiriro ya za 1980. <ref name=":0" /> Kode ya Antiope yabanje gushyirwaho udusanduku twashyizwe hejuru na tereviziyo ya kabili ya SCART . Grundig ikorera mugihugu cy'ubufaransa bwatangiye kugurisha TV hamwe na decodeur ihuriweho kuva 1983, ikurikirwa nabandi bakora.
== Ikoranabuhanga ==
[[Dosiye:France_Mode_Série1ScreenShotSeul.png|right|thumb|Ikarita yuburyo bwa Ceefax yubufaransa]]
[[Dosiye:France_Mode_ParalleleScreenShotSeul.png|right|thumb|Urupapuro rumwe muri sisitemu ya Antiyopiya]]
Antiope yari ishingiye kuri gride ya 40 × 25 ikoresheje ISO 646 na ISO 2022, ikaba kandi ifite uburyo bwo kwandika mu rwego rw'amajwi. <ref>{{Cite book |year=1980 |title=Proceedings of the Videotex in Europe Conference, Luxembourg 19-20 July 1979 |url=http://aei.pitt.edu/94572/1/videotex.pdf |publisher=Learned Information}}</ref> Itandukaniro ryibanze muri filozofiya ya tekiniki hagati ya Antiyopiya na sisitemu ya terefegitura ya Ceefax yatunganijwe na BBC byaturutse ku kuba Antiope yatejwe imbere n’abashakashatsi mu itumanaho, naho Ceefax ikaba yarakozwe n’abashakashatsi ba televiziyo. Ba injeniyeri ba tereviziyo bakoze sisitemu yuzuza ecran amakuru ku gipimo cyagenwe, giteganijwe; bitandukanye na Antiyopiya yubatswe nka sisitemu yo guhinduranya paki, hamwe nuburebure bwimpapuro zamakuru, nkuko byakoreshwa kumurongo wa terefone.
Muri ibyo bihe byombi, amakuru ya tereviziyo yoherejwe mu gihe cyo guhagarikwa guhagaritse, igice cyagenwe kugirango urumuri rwa elegitoronike rugaruke ruva munsi ya ecran rusubira hejuru ya buri kintu cyerekana ishusho (gihuye nigihe cyo kohereza imirongo 25 muri buri gice cya PAL cyangwa SECAM ), kandi buri murongo wakoresheje watangaga umubare uteganijwe wa byite buri cyiciro: 40 bytes kuri sisitemu yuburayi, 32 muri Amerika. Muri sisitemu ya BBC Ceefax buri tsinda rya 40 bytes ryahuye neza numurongo umwe winyuguti 40, buri byte igereranya imiterere numwanya wabyo kumurongo - sisitemu yo guhuza amashusho.
== ikindi wamenya ==
* Sisitemu Yisi Yisi - Ibipimo byitumanaho byu Burayi (CCIR Teletext Sisitemu B)
* NABTS - Ibisobanuro bya Teletext yo muri Amerika y'Amajyaruguru (CCIR Teletext Sisitemu C)
* JTES - Ikirangantego cy'Ubuyapani (CCIR Teletext Sisitemu D)
* NAPLPS - Syntax ya Amerika y'Amajyaruguru Yerekana Urwego
* [[List of Teletext Services|Urutonde rwa serivisi za teletext]]
* ISO / IEC 646 - Imiterere ya Antiope
* Inyandiko isobanura
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
a51v35gs98wege341p0svf5mbnzw2v2
TecAccess
0
20940
138062
131280
2026-09-17T08:17:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138062
wikitext
text/x-wiki
'''TecAccess''' ni isosiyete y'Abanyamerika iherereye i Rockville, muri Virijiniya, ishushanya ibikoresho byo kwiga kumurongo hamwe nurubuga rwabafite [[ubumuga]] . Isosiyete itanga serivisi zubujyanama, guteza imbere software, kugerageza no gusuzuma, amahugurwa, kugenzura, kwemeza, no gusuzuma politiki. Yibanze ku gice cya 508 kubahiriza no kugera kuri IT kumiryango ya leta n’abikorera. <ref name="PCI">{{Cite news |title=Company Overview of TecAccess LLC |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=8750192 |access-date=December 2, 2016 |work=Bloomberg}}</ref>
== Amateka ==
Mu 2001, Debra Ruh yashinze ikigo cya TecAccess (izwi kandi nka Strategic Performance Solutions). <ref name="VA firm" /> <ref name="RD">{{Cite news |title=Debra Ruh of TecAccess |url=http://www.richmond.com/business/article_e6aa2ccc-655c-56fe-be75-71616f912c78.html |access-date=December 3, 2016 |work=Richmond Times-Dispatch |location=Richmond, Virginia}}</ref> Ubucuruzi bwateye imbere nyuma y’ingingo ya 508 y’ivugururwa ry’itegeko ryita ku buzima busanzwe ryo mu 1998, ryatangiye gukurikizwa ku ya 21 Kamena 2001, risaba ko ababana n’ubumuga bafite itumanaho ryoroshye, imbuga za interineti, ndetse n’ibikoresho bya mudasobwa. <ref name="Good business">{{Cite news |last=Rayasam |first=Ranuka |date=November 6, 2006 |title=How Hiring the Disabled Means Good Business |url=https://www.usnews.com/usnews/biztech/articles/061106/6tecaccess.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113192532/http://www.usnews.com/usnews/biztech/articles/061106/6tecaccess.htm |archive-date=January 13, 2010 |access-date=July 20, 2010 |work=U.S. News & World Report}}</ref> <ref name="PCI"/> <ref name="VA firm">{{Cite news |date=August 27, 2001 |title=Virginia Web Firm Plans to Help Make Sites Accessible to the Disabled |url=https://www.highbeam.com/doc/1G1-77567374.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220043210/https://www.highbeam.com/doc/1G1-77567374.html |archive-date=December 20, 2016 |access-date=December 3, 2016 |work=Knight Ridder/Tribune Business News |via=HighBeam Research}}</ref>
TecAccess yahawe akazi muri 2003 na Canon kugirango fotokopi igere kubantu badashobora gukoresha amaboko cyangwa bafite ikibazo cy'ubumuga bwo kutabona; bahimbye uburyo bwo kumenyekanisha amajwi murukurikirane rwa ImageRunner. Aba fotokopi batsindiye igihembo cyatanzwe na Fondasiyo y'Abanyamerika ishinzwe abatabona mu <ref name="Disabled techies rock">{{Cite web |last=Hise |first=Phaedra |date=September 15, 2008 |title=Why disabled techies rock |url=https://money.cnn.com/2008/09/11/smallbusiness/disabled_techies_rock.fsb/index.htm |access-date=November 29, 2016 |website=CNN Money |archive-date=February 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221143154/https://money.cnn.com/2008/09/11/smallbusiness/disabled_techies_rock.fsb/index.htm |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 2005 |title=Secretary of Labor Announces Seven Recipients Of the Secretary’s New Freedom Initiative Awards |url=http://www.dol.gov/opa/media/press/odep/odep20052078.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116192301/https://www.dol.gov/opa/media/press/odep/odep20052078.htm |archive-date=January 16, 2009 |access-date=December 3, 2016 |website=Department of Labor}}</ref>
Mu 2006, sosiyete yari ifite miliyoni 2.5 z'amadolari yo kugurisha ibigo bya leta n'ubucuruzi. Abakiriya bayo barimo Ishami ry’Uburezi, Serivisi ishinzwe kwinjiza imisoro n’imbere, Hewlett-Packard, hamwe n’ibiro bishinzwe ipiganwa n’ubucuruzi . Uyu muryango uherereye i Rockville, muri Virijiniya, ariko benshi mu <ref name="Good business"/> itumanaho. Mu 2006, hari abakozi 25 na bagenzi be 60.) <ref name="Good business" /> 80% by'abakozi bafite babana n'ubumuga, <ref name="Good business" /> kandi bakora akazi kabo bakoresheje ikoranabuhanga rihuza n'imiterere kuburyo bakora akazi kabo neza. <ref name="Disabled techies rock"/>
TecAccess yahujwe na SSB BART Group mu mwaka wa 2011. Ruh yagizwe umuyobozi mukuru ushinzwe kwamamaza mu kigo cya SSB akomeza kuba umuyobozi mukuru wa TecAccess, ikora nk'ikigo cyihariye. <ref>{{Cite web |last=Hazard |first=Carol |date=April 23, 2011 |title=TecAccess joins forces with N. Va. firm |url=http://www.richmond.com/business/article_08e8e28d-cbfe-5459-a3f7-d2a77a1e7e2d.html |access-date=December 5, 2016 |website=Richmond Times Dispatch}}</ref> Muri 2016, umuyobozi mukuru wa TecAccess yari Rich Belyea naho Ruh yari perezida. <ref name="PCI"/>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
ckyfug20csnxph3r4cuz3q2hfqh3yg9
Tazti
0
20941
138141
131484
2026-09-17T08:35:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138141
wikitext
text/x-wiki
'''Tazti''' ni porogaramu yo kumenyekanisha imvugo yatunganijwe kandi igurishwa nikigo cya Voice Tech Group, Inc. kuri mudasobwa bwite ya Windows . Porogaramu iheruka ni verisiyo 3.2, <ref>{{Cite web |last=voicetechgroup.com |date=2007-06-20 |title=Voice Recognition Software | Speech Recognition Software |url=https://www.tazti.com/ |access-date=2013-12-31 |publisher=Tazti |archive-date=2012-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213161257/http://www.tazti.com/ |url-status=dead }}</ref> ishyigikira Windows 10, Windows 8.1, Windows 8 na Windows 7 <ref>{{Cite web |last=voicetechgroup.com |date=2007-06-20 |title=Downloads | Tazti | Voice Recognition Software | Speech Recognition Software |url=https://www.tazti.com/downloads.php |access-date=2013-12-31 |publisher=tazti |archive-date=2014-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140101062937/http://www.tazti.com/downloads.php |url-status=dead }}</ref> 64-bit. Ubusanzwe verisiyo ya Tazti yashyigikiraga Windows Vista na Windows XP . Ibintu by'ibanze bya Tazti ni ugukina imikino ya videwo ya PC mu majwi, kugenzura porogaramu za PC mu majwi, no gushyiraho amategeko yo kuvuga kugira ngo ushakishe mugufungura urubuga, cyangwa gukurura sisitemu y'imikorere ya Windows kugira ngo ufungure dosiye, ububiko cyangwa porogaramu. Ubusanzwe verisiyo ya Tazti yarimo uburyo bwa Dictation bwakuweho muri verisiyo iheruka.
== Ibiranga ==
ikoranabuhanga rya Tazti Speech Recognition ifite ibice bine byibanze byimikorere:
# Kina imikino ya PC ukoresheje ijwi, <ref>{{Cite web |last=Events |date=2010-09-04 |title=Tazti Brings Voice Recognition to PC Games |url=http://thegamefanatics.com/2010/09/04/tazti-brings-voice-recognition-to-pc-games |access-date=2011-11-04 |publisher=The Game Fanatics}}</ref>
# Kugenzura porogaramu ishingiye kuri PC na porogaramu ukoresheje ijwi, <ref>{{Cite web |last=Events |date=2013-11-06 |title=Control your PC with these 5 speech recognition programs |url=http://www.pcworld.com/article/2055599/control-your-pc-with-these-5-speech-recognition-programs.html |access-date=2013-12-30 |publisher=PC World}}</ref>
# Fungura amadosiye, ububiko hamwe nurubuga mugukora amategeko yihariye yo kuvuga no kuyahuza na dosiye, ububiko cyangwa URL y'urubuga.
# Koresha porogaramu zirimo ibipimo byumurongo bishobora kuba birimo isazi zicyiciro kugirango ushire Tazti kuri robo, robotike, porogaramu zurubuga, cyangwa desktop cyangwa izindi gahunda zitari igice cya Tazti. <ref>{{Cite web |last= |date=2009-12-15 |title=Lego Mindstorm NXT 2 Robot controlled by Tazti speech recognition |url=https://www.youtube.com/watch?v=sviNw4GUk6E |access-date=2011-11-04 |publisher=YouTube}}</ref> <ref>{{Cite web |last= |date=2009-04-23 |title=Lost in Space robot, voice recognition |url=https://www.youtube.com/watch?v=jqyH7eiMJIA |access-date=2011-11-04 |publisher=YouTube}}</ref> <ref>{{Cite web |date= |title=Possible voice recognition software for RS Media |url=http://www.robocommunity.com/forum/thread/16820/Possible-voice-recognition-software-for-RS-Media/ |access-date=2011-11-04 |publisher=RoboCommunity |archive-date=2011-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929203020/http://www.robocommunity.com/forum/thread/16820/Possible-voice-recognition-software-for-RS-Media/ |url-status=dead }}</ref>
Tazti ikoresha interineti ntyeya. kurugero, umukoresha avuga imvugo yamagambo agaragara muri kumurongo wumukoresha wa interineti nkuko byavuzwe byemerera umukoresha kwemeza nukureba ubuziranenge bwo kuvuga.
{| class="wikitable"
!Inyandiko
! Itariki yo gusohora
! Sisitemu y'imikorere ishyigikiwe
|-
| 1.0
| Gicurasi 2007
| XP / XP Pro, Vista
|-
| 1.1.1
| Kamena 2008
| XP / XP Pro, Vista
|-
| 1.1.2
| Werurwe 2009
| XP / XP Pro, Vista
|-
| 2.0.0
| Gicurasi 2010
| XP / XP Pro, Vista, Windows 7
|-
| 2.0.2
| Mutarama 2011
| XP / XP Pro, Vista, Windows 7
|-
| 2.4
| Ugushyingo 2011
| XP / XP Pro, Vista, Windows 7
|-
| 2.4.1
| Gashyantare 2012
| XP / XP Pro, Vista, Windows 7
|-
| 3.0
| Nyakanga 2013
| Windows 7, Windows 8, Windows 8.1
|-
| 3.2
| Mutarama 2016
| Windows 7, Windows 8, Windows 8.1, Windows 10
|}
== Reba kandi ==
* Urutonde rwa software imenyekanisha
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
5dvklohseec9i0apw32ugilkgm5syyz
Cooperative Y'abafite ubumuga b'imusanze (Dukomezubuzima Mudende)
0
20965
138280
133923
2026-09-17T09:24:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138280
wikitext
text/x-wiki
Ababana n’[[ubumuga]] bo mu karere ka [[Musanze Fc|Musanze]] bitabiriye [[AMAHUGURWA Y'UBUMWE N'UBUDAHERANWA|amahugurwa]] amaze [[ukwezi]] abera mu kigo cy’[[urubyiruko]] cy’akarere ka Musanze, Yego Center Musanze, abagera kuri 20 babana n’ubumuga bwo mungingo n’ubwo kutabona. Mu kuyasoza, batahanye [[Ingamba k'umusaruro w'ishyamba|ingamba]] zo kubakira ku bumenyi bungukiyemo bakarushaho kongera ireme ry’umusaruro w’ibyo bakora.<ref>[https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/musanze-abafite-ubumuga-bigishijwe-ikoranabuhanga-bitezweho-guhanga-udushya#:~:text=Come%20Ndemezo%2C%20Umukozi%20w'umushinga,Urubyiruko%20cy'Akarere%20ka%20Musanze. https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/musanze-abafite-ubumuga-bigishijwe-ikoranabuhanga-bitezweho-guhanga-udushya#:~:text=Come%20Ndemezo%2C%20Umukozi%20w'umushinga,Urubyiruko%20cy'Akarere%20ka%20Musanze.]</ref>
== Ikoranabuhanga ==
[[Ikigo gishinzwe iterambere mu Rwanda|Ikigo]] cy'[[Ubwishingizi bw'ubuhinzi mu Rwanda|ubwishingizi]] cya [https://www.bkinsurance.rw/ BK insurance] cyahaye [[Inkunga u Rwanda ruhabwa mu kubungabunga Ibidukikije|inkunga]] ya mudasobwa ababana n'ubumuga muri cooperative ikorera mu Karere ka Musanze izwi nka '''Dukomezubuzima.''' Mudasobwa zigera kuri eshatu n'imashini icapa impapuro n'ibikoresho bibafasha mu kubona murandasi kuburyo bworoshye <ref>https://igihe.com/ubukungu/article/bk-insurance-yahaye-abafite-ubumuga-b-i-musanze-ibikoresho-by-ikoranabuhanga</ref>.[https://mobile.igihe.com/ubukungu/article/bk-insurance-yahaye-abafite-ubumuga-b-i-musanze-ibikoresho-by-ikoranabuhanga]
== Umusaruro ==
Ubumenyi kuri mudasobwa:Umwe yavuze ko kumenya gukoresha ikoranabuhanga bizabafasha kumenyekanisha ibyo bakora kubigeza kubakiriya bashya, gukoresha serivisi z’ikoranabuhanga bitiriye jya kure bityo bakazabona inyungu nyinshi mu byo bakora.[https://mobile.igihe.com/ikoranabuhanga/mudasobwa/article/sobanukirwa-n-ibimenyetso-ndakumirwa-mu-ikoranabuhanga-rikoresha-mudasobwa]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/musanze-abafite-ubumuga-bigishijwe-ikoranabuhanga-bitezweho-guhanga-udushya#:~:text=Come%20Ndemezo%2C%20Umukozi%20w'umushinga,Urubyiruko%20cy'Akarere%20ka%20Musanze. https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/musanze-abafite-ubumuga-bigishijwe-ikoranabuhanga-bitezweho-guhanga-udushya#:~:text=Come%20Ndemezo%2C%20Umukozi%20w'umushinga,Urubyiruko%20cy'Akarere%20ka%20Musanze.]
b3nhlj55ofzvczb3hcpg0ryffzg9hwa
SIGACCESS
0
20966
137959
125322
2026-09-16T12:59:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137959
wikitext
text/x-wiki
'''ACM SIGACCESS''' ni Ishyirahamwe ry’imashini zidasanzwe zo kubara imashini zita kuri mudasobwa ziboneka, itsinda rinyuranye ry’abashakashatsi mu masomo n’inganda, abaganga n’abakozi bashinzwe gusubiza mu buzima busanzwe abafite ubumuga butandukanye, abafata ibyemezo, abakoresha amaherezo, n’abanyeshuri kugira ngo bateze imbere ikoranabuhanga rikoreshwa n’abafite ubumuga. <ref>{{Cite journal |last=Hanson |first=Vicki L |year=2017 |title=ACM's Commitment to Accessibility |url=https://cacm.acm.org/magazines/2017/3/213833-acms-commitment-to-accessibility/fulltext |journal=Communications of the ACM |volume=60 |issue=3 |page=7 |doi=10.1145/3047268 |access-date=5 May 2017 |doi-access=free}}</ref>
== Amateka ==
Mu 1964, Ishyirahamwe ry’imashini zibara mudasobwa ryatangije komite ishinzwe ibikorwa ku babana nu '''bumuga ku batabona''', yasohoye akanyamakuru imyaka ine kandi itegura inama mu 1969. Intego ya komite yari iyo guteza imbere no gutera inkunga impumyi nkaba programmes babishoboye. Komite yaguye ibitekerezo byayo kugira ngo ishyiremo abandi bantu bafite ubumuga <ref>{{Cite journal |last=Sterling |first=Theodor D. |last2=Lichstein |first2=M. |last3=Scarpino |first3=F. |last4=Stuebing |first4=D. |date=1 April 1964 |title=Professional Computer Work for the Blind |journal=Communications of the ACM |volume=7 |issue=4 |pages=228–230 |doi=10.1145/364005.364054 |issn=0001-0782 |doi-access=free}}</ref> "Itsinda ry’inyungu zidasanzwe kuri mudasobwa n’abafite ubumuga bw’umubiri" (SIGCAPH) mu 1971. <ref name="p_thesis">{{Cite web |last=Petrick |first=Elizabeth |date=1 January 2012 |title=Fulfilling the promise of the personal computer : the development of accessible computer technologies, 1970-1998 |url=http://escholarship.org/uc/item/6242116r |access-date=5 May 2017 |website=UC San Diego Electronic Theses and Dissertations |publisher=UC San Diego |language=en}}</ref> Mu 2003, SIG yiswe SIGACCESS. <ref name="p_thesis" />
== Inama ==
Ihuriro rya ACM SIGACCESS ryabereye kuburyo bwa online kuri mudasobwa no kugerwaho (ASSETS) ninama ngarukamwaka. Intererano zose zinama zirasuzumwa nurungano na komite mpuzamahanga ya gahunda, kandi impapuro zemewe, ibyapa n'imyiyerekano bibitswe mububiko bwibitabo bwa ACM . <ref>{{Cite web |title=The International ACM SIGACCESS Conference on Computers and Accessibility |url=http://assets17.sigaccess.org/ |access-date=5 May 2017 |website=ACM ASSETS 2017 |language=en}}</ref> Abanditsi bose b'impapuro zemewe bazatumirwa gutanga impapuro zagutse z'impapuro zabo ku kibazo cyihariye cya ''Transaction ya ACM kuri Computing Computing'' ( ''TACCESS'' ).
SIGACCESS itera inkunga muburyo nutandukanye kandi andi mahugurwa ya ACM n'inama ku buryo busimburana. <ref>{{Cite web |title=Related Conferences |url=http://www.sigaccess.org/assets/related-conferences/ |access-date=5 May 2017 |website=SIGACCESS}}</ref>
== Ikinyamakuru ==
''[[Transactions on Accessible Computing|Ihererekanyabubasha kuri comptabilite]]'' ni ikinyamakuru ACM buri gihembwe gisohora inyandiko zisobanuraimyitwarire zerekeye kubara byoroshye . Ikinyamakuru gishimangira imisanzu hamwe nibisubizo byubushakashatsi, ariko kandi byakira impapuro zifite ubushishozi bushya cyangwa imyanya. <ref>{{Cite web |title=TACCESS |url=http://www.rit.edu/gccis/taccess/index.html |access-date=5 May 2017 |website=ACM Transactions on Accessible Computing |publisher=ACM}}</ref>
== Ibihembo ==
=== ASSETS Impapuro Impinduka Igihembo ===
ASSETS Paper Impact Award ihabwa abanditsi impapuro cyangwa se impamya bumenyi zabo. Impapuro zigomba kuba zifite nibura imyaka icumi kugirango zisuzumwe.
* 2023 - Guha imbaraga abantu bafite-tekinoroji-ifasha; Umwanditsi (s): Amy Hurst na Jasmine Tobiya. <ref>{{Cite web |title=2023 SIGACCESS ASSETS Paper Impact Award Winner {{!}} SIGACCESS |url=https://www.sigaccess.org/2024/03/2023-paper-impact-award-winner/ |access-date=2024-11-11 |language=en-US}}</ref>
* 2021 - Inyigisho z’abafite ubumuga nkisoko yiperereza rikomeye kubijyanye na tekinoroji ifasha; Umwanditsi (s): Jennifer Mankoff, Gillian R. Hayes, na Devva Kasnitz. <ref>{{Cite web |title=2021 SIGACCESS ASSETS Impact Award Winner {{!}} SIGACCESS |url=https://www.sigaccess.org/2021/11/2021-sigaccess-assets-impact-award-winner/ |access-date=2024-02-20 |language=en-US}}</ref>
* 2019 - Amategeko ya slide: gukora ecran ya mobile igendanwa kubantu batabona ukoresheje tekinoroji yo guhuza byinshi; Umwanditsi (s): Shaun K. Kane, Jeffrey P. Bigham, na Jacob O. Wobbrock. <ref>{{Cite web |title=2019 SIGACCESS ASSETS Paper Impact Award winner {{!}} SIGACCESS |url=https://www.sigaccess.org/2019/11/2019-sigaccess-assets-paper-impact-award-winner/ |access-date=2024-02-20 |language=en-US}}</ref>
* 2017 - Gutanga uburyo bwo gukoresha ibishushanyo mbonera byabakoresha-ntabwo ari ibishushanyo mbonera; Umwanditsi (s): W. Keith Edwards, Elizabeth Mynatt na Kathryn Stockton <ref>{{Cite web |title=2017 SIGACCESS ASSETS Paper Impact Award winner {{!}} SIGACCESS |url=https://www.sigaccess.org/2017/11/2017-sigaccess-assets-paper-impact-award-winner/ |access-date=2024-02-20 |language=en-US}}</ref>
* 2015 - Gushushanya Ibikorwa Bitandukanye: Imigaragarire kubantu bakuze; Umwanditsi (s): Peter Gregor, Alan Newell, na Mary Zajicek <ref>{{Cite web |title=2015 SIGACCESS ASSETS Paper Impact Award Winners Announced {{!}} SIGACCESS |url=https://www.sigaccess.org/2015/11/2015-sigaccess-assets-paper-impact-award-winners-announced/ |access-date=2024-02-20 |language=en-US}}</ref>
* 2013 - Umukoresha Imigaragarire Yurugo Rusoma; Umwanditsi (s): Chieko Asakawa na Takashi Itoh <ref>{{Cite web |title=Chieko Asakawa and Takashi Itoh: 2013 Impact Award {{!}} SIGACCESS |url=https://www.sigaccess.org/2013/10/2013-impact-award/ |access-date=2024-02-20 |language=en-US}}</ref>
=== Umusanzu udasanzwe muri comptabilite na Accessibility Award ===
[https://www.sigaccess.org/category/news/awards/outstanding-contribution/ Igihembo cyindashyikirwa] gitangwa mumyaka yabanje kandi abayihawe batanga ikiganiro nyamukuru mu nama ya ASSETS ikurikira. <ref>{{Cite web |title=SIGACCESS |url=https://awards.acm.org/sig-awards/sigaccess#h-sigaccess-award-for-outstanding-contributions-to-computing-and-accessibility |access-date=6 May 2017 |website=ACM Awards |language=en}}</ref>
* 2024 - Chieko Asakawa
* 2022 - [https://www.sigaccess.org/2022/09/clayton-lewis-outstanding-contribution-recipient-2022/ Clayton Lewis]
* 2020 - Jonathan Lazar
* 2018 - [https://www.sigaccess.org/2018/07/judy-brewer-outstanding-contribution-recipient-2018/ Judy Brewer]
* 2016 - Richard E. Ladner
* 2014 - Vicki L. Hanson
* 2012 - [https://www.sigaccess.org/2012/04/john-gardner-outstanding-contribution-recipient-2012/ John A. Gardner]
* 2010 - [https://www.sigaccess.org/2010/04/albert-cook-outstanding-contribution-recipient-2010/ Albert M. Cook]
* 2008 - James Thatcher
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
p916se59ksiocrmruupwew4furfamb8
Earcon
0
21031
138422
125406
2026-09-17T10:34:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138422
wikitext
text/x-wiki
'''EARCON''', yerekana ibyabaye cyangwa bitanga andi makuru. Earconi iranga sisitemu y'imikorere ya mudasobwa hamwe na porogaramu, uhereye kuri beep yoroshye kugirango werekane ikosa, kugeza kuri majwi yihariye ya sisitemu y'imikorere igezweho yerekana gutangira, guhagarika, nibindi byabaye. <ref>{{Cite web |last=Thurrott |first=Paul |date=2009-03-08 |title=Paul Thurrott's SuperSite for Windows: Windows 7 Build 7048 Notes |url=http://www.winsupersite.com/win7/win7_7048_02.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20090413134828/http://www.winsupersite.com/win7/win7_7048_02.asp |archive-date=2009-04-13 |access-date=2009-04-24 |publisher=Paul Thurrott's SuperSite for Windows}}</ref>
Earxon ni kumagambo asanzwe amenyerewe mumashusho ya mudasobwa. Agashusho gasa nk ijisho con kandi ni amashusho, yashishikarije DA Sumikawa guhimba gutwi nk'ijwi ryumvikana mu ngingo yo mu 1985, 'Amabwiriza yo guhuza ibimenyetso byerekana amajwi mu mbuga zikoresha mudasobwa.
Iri jambo rikoreshwa cyane kuri Earcon yerekana amajwi muri interineti, ariko ingero z'igitekerezo ziboneka mu bitangazamakuru byamamaza nka radiyo na televiziyo:
* Ikimenyetso cyo kumenyesha cyerekana ubutumwa buvuye muri Emergency Broadcast Sisitemu
* Umukono wamajwi atatu yerekana NBC mumaradiyo na tereviziyo
Earcons muri rusange asanisha amajwi cyangwa amajwi. '''Ijambo risa''' naryo ryumva ryerekana amajwi ya buri munsi akora intego imwe.
== Koresha muburyo bwa tekinoroji ifasha ==
Tekinoroji ifasha kubikoresho bya mudasobwa nk'abasomyi ba ecran harimo ChromeVox ya ChromeOS, [[Google TalkBack|TalkBack]] ya Android na VoiceOver ya Apple - koresha ugutwi nk'uburyo bworoshye kandi bwihuse bwo kugeza kubakoresha impumyi cyangwa bafite ubumuga bwo kutabona amakuru ajyanye na interineti bayobora. Amatwi mu basomyi ba ecran ahanini akora nkibimenyetso byo kumva kugirango amenyeshe umukoresha ko bahisemo ubwoko bwihariye bwibintu, nka buto, hyperlink cyangwa inyandiko yinjiza. <ref>{{Cite news |last=Steele |first=Billy |date=10 February 2017 |title=Google makes its screen reader easier to use on Chromebooks |url=https://www.engadget.com/2017-02-10-google-makes-its-screen-reader-easier-to-use-on-chromebooks.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305082726/https://www.engadget.com/2017-02-10-google-makes-its-screen-reader-easier-to-use-on-chromebooks.html |archive-date=2021-03-05 |access-date=2023-01-28 |work=[[Engadget]]}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=iCons and Earcons: Critical but often overlooked tech skills |url=https://www.perkins.org/resource/icons-and-earcons-critical-often-overlooked-tech-skills/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002195941/https://www.perkins.org/resource/icons-and-earcons-critical-often-overlooked-tech-skills/ |archive-date=2022-10-02 |access-date=2023-01-28 |website=Perkins School for the Blind}}</ref> Bashobora kandi gutanga imiterere kubyerekeye inyandiko cyangwa uburyo bugezweho, nkaho urupapuro rwurubuga rurimo gupakira.
Earcons itanga ibyongerwaho mugukoresha abasomyi ba mudasibwa mugukoresha bitewe nubugufi bwabyo nubwitonzi, ibyo bikaba bizan a iterambere mugukoresha ibimenyetso birebire byavuzwe kugirango utange imiterere: gukoresha beep ngufi, itandukanye mugihe buto ya interineti yatoranijwe irashobora kwihuta cyane bityo rero byoroshye kubyumva kuruta gukoresha synthesis imvugo kugirango uvuge ijambo "buto". <ref>{{Cite book |last=Dorigo |first=Martin Lukas |date=2014 |title=Computers Helping People with Special Needs |last2=Harriehausen-Mühlbauer |first2=Bettina |last3=Stengel |first3=Ingo |last4=Dowland |first4=Paul |publisher=Springer, Cham |isbn=978-3-319-08595-1 |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=8547 |pages=383–390 |chapter=Nonvisual Presentation, Navigation and Manipulation of Structured Documents on Mobile and Wearable Devices |doi=10.1007/978-3-319-08596-8_59 |access-date=2023-01-28 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-08596-8_59 |via=Springer Link}}</ref>
Abantu bakoresha Earcon, abakoresha bagomba kwiga guhuza gutwi nibisobanuro byabo kugirango babashe kubyungukiramo byuzuye. Gufasha mukwiga amashyirahamwe nkaya, abasomyi ba ecran bamwe nabo bazavuga ibisobanuro byamatwi yabo, nubwo bigana kumpera yubusobanuro bwabo bwuzuye bwibintu. Birasabwa ko gutwi byamenyekana hakiri kare mugihe wiga gukoresha umusomyi wa ecran kugirango urebe ko bihinduka (kandi amaherezo, subconsciously ) bifitanye isano no gukoresha bisanzwe . <ref name=":0">{{Cite web |title=iCons and Earcons: Critical but often overlooked tech skills |url=https://www.perkins.org/resource/icons-and-earcons-critical-often-overlooked-tech-skills/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002195941/https://www.perkins.org/resource/icons-and-earcons-critical-often-overlooked-tech-skills/ |archive-date=2022-10-02 |access-date=2023-01-28 |website=Perkins School for the Blind}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.perkins.org/resource/icons-and-earcons-critical-often-overlooked-tech-skills/ "iCons and Earcons: Critical but often overlooked tech skills"]. ''Perkins School for the Blind''. [https://web.archive.org/web/20221002195941/https://www.perkins.org/resource/icons-and-earcons-critical-often-overlooked-tech-skills/ Archived] from the original on 2022-10-02<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-01-28</span></span>.</cite></ref>
== Reba kandi ==
* Jingle
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
p3vg6a6pef74vzd5aozqxactqac7apr
MagnaReady
0
21093
138322
131268
2026-09-17T09:43:26Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138322
wikitext
text/x-wiki
'''MagnaReady''' ni tekinoroji yimyambarire y'Abanyamerika hamwe na e-ubucuruzi ikorera i Raleigh, muri Caroline y'Amajyaruguru . Yibanze ku gukora imyenda imenyereye kubafite ibibazo by'ubumuga. Yashinzwe mu mwaka wa 2013 na Maura Horton, nyuma yuko umugabo we, Don Horton, yagize ikibazo cyo gukanda amashati kubera indwara ya Parkinson . MagnaReady ikoresha tekinoroji ya magnetiki ishati.
MagnaReady niyo tekinoroji ya mbere yakozwe mubijyanye nimyambarire imenyereye yageze kwisoko rusange, hamwe nikoranabuhanga ryemerewe ibicuruzwa biboneka kubacuruza kumurongo. <ref>{{Cite news |title=Van Heusen launches men's dress shirt designed with adaptive technology that eliminates traditional buttons |url=https://eprretailnews.com/2016/09/28/van-heusen-launches-mens-dress-shirt-designed-with-adaptive-technology-that-eliminates-traditional-buttons-3456456483/ |access-date=2017-10-25 |work=EPR Retail News |language=en-us |archive-date=2017-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171227122051/https://eprretailnews.com/2016/09/28/van-heusen-launches-mens-dress-shirt-designed-with-adaptive-technology-that-eliminates-traditional-buttons-3456456483/ |url-status=dead }}</ref>
== Amateka ==
Mu mwaka wa 2009, Don Horton, umutoza w’umupira w'amaguru muri kaminuza ya Leta ya Carolina y'Amajyaruguru, yaharaniye gukanda ishati ye mu cyumba cyo gufungiramo kubera indwara ya Parkinson . Umugore we yashakaga kubishakira igisubizo, uwahoze akora imyenda y'abana, yahisemo kudoda magneti mumashati yumugabo we kugirango byoroshye gukoreshwa. <ref>{{Cite news |last=Kavilanz |first=Parija |title=Football coach's battle with Parkinson's inspires a line of dress shirts |url=https://money.cnn.com/2013/04/15/smallbusiness/parkinsons-dress-shirts/index.html |access-date=2017-10-25 |work=CNNMoney |archive-date=2018-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233832/http://money.cnn.com/2013/04/15/smallbusiness/parkinsons-dress-shirts/index.html |url-status=dead }}</ref> Muri 2015, hatanzwe ipatanti ku ikoranabuhanga.
Mu mwaka wa 2016, PVH Corp., producer wa Van Heusen, Tommy Hilfiger, Calvin Klein, na IZOD, yemereye ikoranabuhanga rya MagnaReady mu rwego rwo kugeza amashati ahuza abantu benshi ku isoko binyuze mu maduka no kuri interineti bityo bigafasha abantu bafite babana '''nubumuga''' kuba bahaha biboroheye binyuze kuri murandasi. Muri <ref>{{Cite news |title=Style Watch: Raleigh-based MagnaReady could get wider reach |url=http://www.newsobserver.com/living/fashion/article64945082.html |access-date=2017-10-25 |work=newsobserver |language=en}}</ref>, umurongo uhuriweho n’ishati ya VanHeusen MagnaClick washyizwe ahagaragara kandi ugurishwa ku bagabo barwaye indwara ya Parkinson. <ref>{{Cite news |last=Parmley |first=Suzette |date=2016-12-09 |title=Van Heusen releases men's dress shirt with magnets instead of buttons |url=https://www.thestar.com/business/2016/12/09/van-heusen-releases-mens-dress-shirt-with-magnets-instead-of-buttons.html |access-date=2017-10-25 |work=The Toronto Star |language=en-CA |issn=0319-0781}}</ref>
In September 2017, the MagnaReady technology was licensed in partnership with LF Americas, a division of Li &amp; Fung, to bring the adaptive products to a larger retail audience.<ref>{{Cite web |date=25 September 2017 |title=LF AMERICAS TO LICENSE MAGNAREADY SHIRT COMPANY |url=http://www.mr-mag.com/lf-americas-license-expand-magnaready-shirt-company/ |access-date=2017-10-25 |website=www.mr-mag.com |language=en-US}}</ref>
Mu Kwakira mu mwaka wa 2017, ishati ikoresha ikoranabuhanga rya MagnaReady ryerekanwe n’inzu ndangamurage y’ubuhanzi bugezweho ya New York mu ''bintu: Imyambarire igezweho?'' herekanwa nka verisiyo igezweho yimyenda yumugabo muri Mutarama 2017. <ref>{{Cite news |last=Bain |first=Marc |title=111 iconic objects that defined the last century of fashion, according to New York's MoMA |url=https://qz.com/1090721/111-iconic-objects-that-defined-the-last-century-of-fashion-according-to-new-yorks-moma/ |access-date=2017-10-25 |work=Quartz |language=en-US}}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
chy0p9mlwb6u16jbwj4rrlyo7qsqvcw
Amebis
0
21099
137910
136587
2026-09-16T12:47:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137910
wikitext
text/x-wiki
'''[https://www.amebis.si/ Amebis]''' wo muri Kamnik ni isosiyete yo muri [[Siloveniya]] mu bijyanye n'ikoranabuhanga ry'indimi . [https://www.amebis.si/termania-seznam Isosiyete] <ref name="Vintar1">{{Cite journal |last=Vintar |first=Špela |date=July 2008 |title=Corpora in Translation: A Slovene Perspective |url=http://www.jostrans.org/issue10/art_vintar.php |journal=Journal of Specialised Translation |volume=10 |issue=27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621123839/http://www.jostrans.org/issue10/art_vintar.php |archive-date=2017-06-21 |access-date=2016-06-21}}</ref> [https://www.amebis.si/besana <nowiki>]</nowiki>] [ <ref name="RupnikGrcarErjavec">{{Cite web |last=Rupnik, Jan |last2=Grčar, Miha |last3=Erjavec, Tomaž |title=Improving morphosyntactic tagging of Slovene language through meta-tagging. |url=http://www.freepatentsonline.com/article/Informatica/193833569.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911071607/http://www.freepatentsonline.com/article/Informatica/193833569.html |archive-date=2017-09-11 |access-date=2016-06-21 |publisher=FPO}}</ref> <ref name="GorjancGantarKosem">{{Cite book |last=Špela Arhar |date=2017 |title=FidaPLUS corpus of Slovenian - The New Generation of the Slovenian Reference Corpus - Its Design and Tools |last2=Vojko Gorjanc |last3=Simon Krek}}</ref> ] [ <ref name="ArharGorjancKrek">{{Cite web |last=Vojko Gorjanc |last2=Polona Gantar |last3=Iztok Kosem |last4=Simon Krek |date=2017 |title=Dictionary of Modern Slovene: Problems and Solutions |url=http://www.ff.uni-lj.si/sites/default/files/Dokumenti/Knjige/e-books/dictionary_of_modern_slo.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621122937/http://www.ff.uni-lj.si/sites/default/files/Dokumenti/Knjige/e-books/dictionary_of_modern_slo.pdf |archive-date=2017-06-21 |access-date=2016-06-21 |website=Book seeries Prevodoslovje in uporabno jezikoslovje |publisher=University of Ljubljana, Faculty of Arts}}</ref> [ <ref name="AndermanRogers">{{Cite book |date=2017 |title=Incorporating Corpora: The Linguist and the Translator |url=https://books.google.com/books?id=-17K9n7fEG8C&pg=PA156 |publisher=MPG Books |isbn=978-1-85359-986-6 |editor-last=Gunilla Anderman |access-date=2016-06-21 |editor-last2=Margaret Rogers}}</ref>[[Icyalubaniya|]] Isosiyete ikora kandi ikanahindura inkoranyamagambo yo muri Siloveniya [https://www.amebis.si/termania yitwa Termania], ikubiyemo inkoranyamagambo zirenga 135. Inkoranyamagambo ikoreshwa cyane kuri Termania ni [https://www.termania.net/?searchIn=Linked&ld=95 inkoranyamagambo y'ubuvuzi ya Siloveniya] . Ku bufatanye na sosiyete Alpineon n'Ikigo cya Jožef Stefan Institute bakoze synthesizer yo kuvuga hamwe n'umusomyi wa ecran ''[https://ebralec.si/ Govorec]'' (Speaker). Batanze kandi inkunga ya tekiniki kumasomo manini ya Slovene, yitwa FidaPLUS, Fran na Franček. <ref name="Vintar1" /> <ref name="ArharGorjancKrek" /> <ref name="AndermanRogers" /> <ref name="SloCorpusDuke">{{Cite web |title=Slavic centers: Slovenian |url=http://slaviccenters.duke.edu/webliogra/slovenian |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621114917/http://slaviccenters.duke.edu/webliogra/slovenian |archive-date=2017-06-21 |access-date=2016-06-21 |website=Webliography |publisher=Duke University}}</ref>
Amebis yanashyizeho kandi sisitemu yo guhindura imvugo mu buryo bwi'ikoranabuhanga yitwa [[:sl:Amebis_Presis|Amebis Presis]], ikaba yongeyemo ururimi rw'I Sloveniya. <ref>{{Cite book |last=Vičič, Jernej |date=October 2010 |title=''Strojno prevajanje in slovenščina'' |url=http://nl.ijs.si/isjt10/JezikovneTehnologije2010.pdf |work=Zbornik Sedme konference JEZIKOVNE TEHNOLOGIJE |publisher=Institut Jožef Stefan, Ljubljana |isbn=978-961-264-026-2 |pages=49 |access-date=2017-06-26}}</ref>
Ku ya 11 Ukwakira 2023 Amebis yahawe [https://www.skrabceva-ustanova.si/nagrade/ igihembo] cya [[Father Stanislav Škrabec Foundation|Padiri Stanislav Škrabec Foundation]] kubera ibikorwa bidasanzwe yagezeho mu bijyanye n'indimi za Slovene.
== Reba kandi ==
* Babelnet
* vidby
* Byimbitse
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
plajqbzukd0p3f3qctexnum12x01pz9
IP500 Alliance
0
21106
138337
136497
2026-09-17T09:48:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138337
wikitext
text/x-wiki
'''The IP500 Alliance''', rifite icyicaro i [[Berlin]] mu Budage, ni umuryango mpuzamahanga w’abakora ibicuruzwa na sisitemu bigenewe guteza imbere inyubako z'ikoranbuhanga (building automation) no guhuza sisitemu zitandukanye (system integration). Abanyamuryango barimo Bosch, Honeywell, Siemens, Omron na Toyota Tsusho . <ref>{{Cite web |last=Johann Wiesböck |date=2014-05-06 |title=TÜV Rheinland zertifiziert IP500-Wireless-Produkte weltweit |url=http://www.elektronikpraxis.vogel.de/technologie-und-trends/articles/444927/ |access-date=2015-04-15 |website=Elektronik Praxis}}</ref> Intego y'ubumwe bwa IP500 no gusobanura no guteza imbere imiyoboro idafite insinga, itagira aho ibogamiye kandi itekanye amakuru yoherejwe IP500 itumanaho ryinyubako nini.
Ihuriro ryashinzwe mu 2007 i Berlin. Kuva mu 2011 Ihuriro IP500 ryabaye umuryango udaharanira inyungu.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
7ejaksmu2s5mbd3wl63w9mlz0i7sy24
Twilight switch
0
21109
138281
136588
2026-09-17T09:24:17Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138281
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Interrupteur_crépusculaire.JPG|thumb|Ubushakashatsi bushyizwe hejuru y'urukuta]]
'''Twilight switch''' ni igice cya elegitoronike kigena ko urumuri rwaka ku buryo bwikora igihe urumuri rusanzwe rw'akazi (nk'urwa joro cyangwa izuba) rugabanutse mu gace runaka. Mu mubare munini w'imikoreshereze, ibisanzwe ni ugushoboza gucana mu mihanda, imihanda, umuhanda munini, imihanda, ubusitani, imbuga, nibindi, mugihe urumuri rwizuba rumanutse munsi y'urwego runaka (urugero: kuva nimugoroba).
Umuzunguruko wubatswe na twilight switch, mubihe bimwe na bimwe, bisaba ibindi bice, nka relay cyangwa abahuza, mugihe ushaka kugenzura ingufu z'amashanyarazi zisumba izindi (amatara, ibikoresho byamashanyarazi, nibindi).
== Ibiranga tekinike ==
Hifashishijwe icyuma gikoresha urumuri ( Photoresistor, Photodiode, Phototransistor, nibindi) byerekana ingano yumucyo umurikira ibidukikije, itera uruziga rw'amashanyarazi rufungura cyangwa rugafunga imikoranire yumurongo wa mashini cyangwa ya reta ikomeye. ( power transistor, thyristor, triac, nibindi), ikora sisitemu yo kumurika. Mubisanzwe, itara risanzwe rijya k'umurongo wifotozi rikoreshwa, hamwe ningaruka zitara rihita ryaka n imugoroba kandi rihora rizima mu mucyo wa mbere w'umuseke. Turashimira iyi sisitemu, ingero nini zingero zikoreshwa zarakozwe, kuva kumurika haba ahantu rusange cyangwa abikorera ku giti cyabo kugeza kwigana kuboneka, aho twilight switch itanga imikorere yigihe gito cy'umuzunguruko. itara ryo kwigana abantu badahari kumubiri.
Hariho uburyo bwinshi kandi bushya bwo guhanga udushya butuma urumuri rwizuba rwinshi, hamwe nogushobora guhindura urwego kugirango uhindure umuriro kurwego runaka rwumwijima, bityo ushireho gutinda no kuzimya kubijyanye nurumuri rwibidukikije. Hari ndetse moderi (modules) zidatuma urumuri rw'ubukorano (urumuri rukoresha amashanyarazi) rwaka,kandi zishobora gutandukanya urumuri rusanzwe (urumuri rw'izuba) n'urwo bukoraho. Ariko, mu bindi bihe, bishobora kuba byiza kubihuza n'uburyo bwo gupanga igihe (time scheduling systeems) kugira ngo bikore neza kurushaho. <ref name="Dall’O’20132">{{Cite book |last=Giuliano Dall’O’ |date=8 April 2013 |title=Green Energy Audit of Buildings: A guide for a sustainable energy audit of buildings |url=https://books.google.com/books?id=sQlGAAAAQBAJ&pg=PA377 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4471-5064-0 |pages=377–}}</ref>
== Amashanyarazi ==
[[Dosiye:Streetlight_control.jpg|thumb|Electromechanical twilight switch]]
Ikoreshwa rya twilight ikunze gukoreshwa cyane ni ubwoko bwa electronique, butandukanye nubwa elegitoronike hifashishijwe ibyuma bya pilote bimaze kwinjizwa mu muzunguruko ubwawo, kandi bigatuma imizigo mito ihuzwa mu buryo butaziguye (urugero, itara rimwe). Twilight switch iraboneka muburyo butandukanye kugirango ihuze ibikenewe byose. Mubyukuri, zirashobora gutandukana uhereye kumiterere yabafite itara kugeza kumasanduku atandukanye (silindrike, kare, nibindi).
Witondere umubare wamatara akoresha igikoresho nimbaraga zayo muri watts, ukurikize amabwiriza mumfashanyigisho yumukoresha, kugirango wirinde ibintu biremereye bikabije kuri konte ya disiki ya disiki, mubyukuri, niba bikenewe imitwaro myinshi, hagomba gushyirwaho umuhuza. Kumuri kumuhanda, kurugero, icyerekezo cya twilight kugiti cye kirashobora gukoreshwa, cyangwa icyerekezo cyo hagati gikora andi matara ya kure kugirango ucane amatara menshi, kuburyo umutwaro urumuri rwagati rwagati rugomba kwihanganira arirwo rupapuro rwihariye rwa relaire. <ref name="Schreuder1998">{{Cite book |last=D. A. Schreuder |year=1998 |title=Road Lighting for Safety |url=https://books.google.com/books?id=C9UxoH5ehwYC&dq=twilight+switch&pg=PA231 |publisher=Thomas Telford |isbn=978-0-7277-2616-2 |pages=231–}}</ref>
== Ibyiza ==
Inyungu nyamukuru yo gukoresha twilight switch ni imbaraga nyinshi zo kuzigama izana, ihujwe no korohereza gahunda idakenewe, igenga neza izuba.
== Ibibi ==
Ingaruka nyamukuru yo gukora installation ni uko uramutse ushyize urumuri rwububiko hafi yifoto-yerekana ifoto, switch ntishobora gufungura. Muri iki gihe, ugomba kwitondera aho amatara aherereye kubijyanye na fotodetekeri . Kandi, uzirikane ko gutwika gushingiye gusa kumubare wumucyo usanzwe uhari kandi ntabwo ushingiye ku burebure bwizuba, bityo "gutwika udashaka" bishobora kubaho, kurugero imbere yibicu byijimye bifitanye isano no kugabanuka gukabije kumucyo wibidukikije kuri sensor (urugero, mugihe hari umuyaga). Kugirango wirinde ibi, twilight switch irashobora guhuzwa hamwe na sisitemu yo guteganya igihe. <ref name="Dall’O’20132">{{Cite book |last=Giuliano Dall’O’ |date=8 April 2013 |title=Green Energy Audit of Buildings: A guide for a sustainable energy audit of buildings |url=https://books.google.com/books?id=sQlGAAAAQBAJ&pg=PA377 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4471-5064-0 |pages=377–}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGiuliano_Dall’O’2013">Giuliano Dall’O’ (8 April 2013). [https://books.google.com/books?id=sQlGAAAAQBAJ&pg=PA377 ''Green Energy Audit of Buildings: A guide for a sustainable energy audit of buildings'']. Springer Science & Business Media. pp. 377–. [[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-1-4471-5064-0|<bdi>978-1-4471-5064-0</bdi>]].</cite></ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
7ofxlsyxwa7cuyrl14ok3w2r0hdmpzr
Self-making bed
0
21110
138009
136589
2026-09-16T13:05:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138009
wikitext
text/x-wiki
'''A self-making bed''' (kizwi kandi nk'igitanda '''cy'ubwenge''' ) yagenewe guhita isubiranya imyenda yo ku buriri ku buryo uburiri bwitegura gukoreshwa ku buryo bwikora.
== Amateka ==
Mu mwaka wa 2008, uwahimbye Enrico Berruti yerekanye uburiri bwe bwo kwikorera, bwiswe "Kwikunda", mu imurikagurisha mpuzamahanga ry’ivumburwa ryabereye i Geneve mu Busuwisi. Uburiri bwikora mu kurambura no koroshya amabati hejuru ya matelas ukoresheje gari ya moshi ihuza amabati yigitanda iruhande yigitanda. <ref>{{Cite web |last=Engeler |first=Eliane |date=2008 |title=World's biggest inventions fair features self-making bed |url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/conventions/2008-04-02-inventions-fair_N.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109001907/https://usatoday30.usatoday.com/tech/conventions/2008-04-02-inventions-fair_N.htm |archive-date=2020-11-09 |access-date=16 October 2017 |website=USA Today}}</ref>
Muri 2017, isosiyete Smartduvet yasohoye umwenda wo gukora uburiri binyuze mu rusobe rw'ibyumba byo mu kirere. Iki nigice gihumeka gikozwe mubintu byoroheje. Iyo ikora irazamura urupapuro rw'ikirere rw'urupapuro, igashyira umwenda n'impapuro zisubira mu mwanya. Ukoresheje porogaramu, uyikoresha ashobora gushiraho igihe gitandukanye cyo gukora uburiri kuri buri munsi w'icyumweru. Ntabwo isimbuza uburiri buriho kandi ntabwo ihoraho kuburyo ishobora gukoreshwa hamwe n'igitambaro kiriho. <ref>{{Cite web |last=Thurston |first=Anthony |date=1 December 2016 |title=The Self-Making Bed Has Arrived! |url=http://www.digitaltrends.com/home/smartduvet-self-making-bed-youve-waiting/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201103348/http://www.digitaltrends.com/home/smartduvet-self-making-bed-youve-waiting/ |archive-date=1 December 2016 |access-date=1 December 2016 |website=[[Digital Trends]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hughes |first=Matthew |date=30 November 2016 |title=SMARTDUVET is a self-making bed for the truly lazy piece of shit in your life |url=https://thenextweb.com/gadgets/2016/11/30/smartduvet-self-making-bed-truly-lazy-piece-shit-life/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161213054430/http://thenextweb.com/gadgets/2016/11/30/smartduvet-self-making-bed-truly-lazy-piece-shit-life/ |archive-date=13 December 2016 |access-date=18 June 2018 |website=[[TNW (website)|TNW]]}}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
layih72frq0vt8nz2gf2re8j1d3oeht
Smart plug
0
21114
138496
136546
2026-09-17T11:01:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138496
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Smart_home_by_Google_at_the_Media_Markt,_Oosterflank,_Rotterdam_(2020)_08.jpg|right|thumb|Display in Rotterdam yerekana uburyo wakoresha Google Assistant hamwe n'icyuma cy'ubwenge kugirango ufungure umuyaga w'amashanyarazi ( Dutch )]]
'''A smart plug ni plug''' n'akabati k'amashanyarazi(bizwi kandi nka wall plug,outlet, cyangwa electrical connector) gashobora gushyirwa hagati y'imigozi y'amashanyarazi n'akabati k'amashanyarazi kugirango gakoreshwe nk'icyuma cyo guhindura amshanyarazi kigenzurwa n'aho ari kure (remote-controlled power switch). Nkibyo, amacomeka yubwenge arashobora gukoreshwa mugukora ibikoresho byamashanyarazi "ibiragi" ubwenge, bityo bigafasha ibikoresho nkibi byo gutangiza urugo cyangwa kubaka intego zo gutangiza .
Smart plugs ashobora, kurugero, kugenzurwa hifashishijwe porogaramu igendanwa, urugo rwubwenge cyangwa umufasha wukuri . [[Wi-Fi|[]] <ref>{{Cite web |last=Colon |first=Alex |date=2021-06-29 |title=The Best Smart Plugs and Power Strips for 2021 |url=https://uk.pcmag.com/smart-plugs/95119/the-best-smart-plugs-and-power-strips |access-date=2021-08-06 |language=en-gb}}</ref> Amacomeka menshi y'ubwenge afite ammeter yubatswe kugirango ikoreshwa ry'ingufu z'amashanyarazi (zapimwe mu masaha ya kilowatt ) y'ibikoresho bihujwe bishobora gukurikiranwa. <ref>{{Cite web |title=Benefits of smart plugs |url=https://homey.app/en-au/blog/the-benefits-of-smart-plugs/ |access-date=2021-08-06 |language=en-AU}}</ref> Smart plug akenshi afite umwirondoro woroshye kugirango utabangamira kugera ku masoko aturanye mumasoko y'urukuta cyangwa amashanyarazi .
Smart plugs atanga ibyiza byinshi byongera ingufu z'ingirakamaro kandi byoroshye. Bemerera abakoresha kugenzura ibikoresho kure binyuze muri terefone zigendanwa cyangwa abafasha buhanga, bishobora kuba ingirakamaro cyane mu kuzimya ibikoresho bitanga ingufu nyinshi nka hoteri y’amazi, ibyuma bifata ibyuma bikonjesha, cyangwa amatara iyo uri kure yurugo. Amacomeka menshi yubwenge nayo ashyigikira gahunda na automatike gahunda <ref>{{Cite web |title=These 10 Smart Plug Tricks Made My Home Feel Way Smarter |url=https://www.cnet.com/home/smart-home/these-10-smart-plug-tricks-made-my-home-feel-way-smarter/ |access-date=2025-06-11 |website=CNET |language=en}}</ref> - kurugero, gufungura geyser iminota 30 mbere yuko umuntu agera murugo cyangwa guhita azimya nyuma yigihe cyagenwe kugirango abungabunge ingufu. Usibye kuzigama ingufu, ibyuma bimwe byubwenge bigira uruhare mu mutekano mu kugabanya ibyago by'umuriro w'amashanyarazi kubikoresho bititabiriwe.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
kgy6v5iyupe80pe5qnp3gkzygt69qwb
Smart doorbell
0
21115
138370
136728
2026-09-17T10:03:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138370
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ring_video_doorbell.jpg|thumb|Ring Video Doorbell yo mu bwiko bwa mbere (first-generation) yashyizwe iruhande rw'idirishya ry'inzugi y'imbere y'urugo.]]
A smart doorbell ni idirishya ry'inzugi rikora ku muryango wa internet rikamenya nyir'urugo ku gikoresho cye (terefone cyangwa ikindi gikoresho) igihe umushyitsi ageze kumuryango. Irakora iyo umushyitsi akanze buto yumuryango wumuryango, cyangwa ubundi buryo, iyo inzogera yumuryango yunvise umushyitsi hamwe na sensor yimikorere . Inzogera yubwenge ireka nyiri urugo akoresha porogaramu ya terefone kugirango arebe kandi avugane numushyitsi akoresheje inzogera yumuryango yubatswe na kamera ya infragreire na mikoro. Birashobora kuba bateri ikoreshwa cyangwa insinga. <ref>{{Cite web |date=2017-01-17 |title=Best Peephole Cameras and Buying Guide |url=http://canitec.org/best-peephole-camera-reviews-and-buying-guide/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828081045/https://www.canitec.org/best-peephole-camera-reviews-and-buying-guide/ |archive-date=2021-08-28 |access-date=2017-01-10 |website=canitec.org}}</ref> Inzogera zimwe z'ubwenge nazo zemerera umukoresha gukingura urugi kure akoresheje gufunga ubwenge . <ref>{{Cite web |last= |date=2015-06-10 |title=What Is A Smart Doorbell, And Which Should You Buy? |url=http://www.makeuseof.com/tag/what-is-a-smart-doorbell-and-which-should-you-buy/ |access-date=2016-12-08 |website=Makeuseof.com}}</ref>
== Amateka ==
[[Dosiye:Nest_Hello.jpg|thumb|Nest Hello]]
Imwe mu nzogera za mbere zifite ubwenge bwinjiye ku isoko ni Ring Video Doorbell yakozwe na rwiyemezamirimo [[Jamie Siminoff]] mu 2013. Kuva icyo gihe, inzogera nyinshi z’ubwenge zamenyekanye ku isoko, zimwe muri zo zikaba zifite ibintu byihariye, byihariye. Ikindi gikomeye ni Nest Mwaramutse . <ref>{{Cite web |date= |title=8 Best Smart Doorbells for Your Home |url=http://www.safewise.com/resources/smart-doorbell-buyers-guide |access-date=2016-12-08 |website=SafeWise.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Shu |first=Les |date=2013-11-18 |title=Smartbell is a smartphone-based doorbell solution for your home |url=http://www.digitaltrends.com/home/smartbell-doorbell/ |access-date=2016-12-08 |publisher=Digital Trends}}</ref> <ref>{{Cite web |last= |date=2016-10-12 |title=Ding Is a Smart Doorbell—But Not Too Smart for Its Own Good |url=https://www.wired.com/2016/10/ding-smart-doorbell-not-smart-good/ |access-date=2016-12-08 |website=Wired.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Best Video Doorbells for 2019 |url=https://www.pcmag.com/roundup/358684/the-best-video-doorbells |website=pcmag.com}}</ref>
== Ibibazo byihariye ==
Hagaragaye impungenge zijyanye n'umutekano w'inzogera zikoresha ubwenge. Abashakashatsi ba Pen Test Partners cyo mu Bwongereza basesenguye inzogera yo mu bwoko bwa Ring ifite ubwenge maze banzura bavuga ko bishoboka ko uwagabye igitero ashobora kugera ku muyoboro wa nyirarureshwa wa nyirarureshwa akoresheje Impeta, akanda buto yo gushiraho kandi akagera kuri URL iboneza. <ref>{{Cite web |date=14 January 2016 |title=Your smart doorbell may let in unwanted visitors |url=http://betanews.com/2016/01/14/your-smart-doorbell-may-let-in-unwanted-visitors/ |access-date=2016-12-08 |website=Betanews.com}}</ref> Mu kindi kibazo cy’umutekano cyari cyaragaragaye, kuvanga imibare ibiri yemereye bamwe mu bakoresha inzogera yo mu bwoko bwa Ring ubwenge kureba amashusho ya Live kuva ku rubaraza rw’imbere rw’abanyamahanga. <ref>{{Cite web |date=2016-05-17 |title="Smart" doorbell bug exposes video footage from strangers' homes |url=https://www.grahamcluley.com/ring-smart-doorbell-privacy/ |access-date=2016-12-08 |website=Grahamcluley.com}}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
plnvj87dmyjgwbz42ot3p3jwnna9hxf
Margna
0
21117
138098
136681
2026-09-17T08:24:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138098
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox hproduct"
|+ class="infobox-title fn" id="4" |Margna
|- class="mw-file-element" data-file-height="1129" data-file-type="bitmap" data-file-width="753" decoding="async" height="375" resource="./File:Mandaean_priest_initiation_01.png" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Mandaean_priest_initiation_01.png/250px-Mandaean_priest_initiation_01.png" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Mandaean_priest_initiation_01.png/500px-Mandaean_priest_initiation_01.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Mandaean_priest_initiation_01.png/500px-Mandaean_priest_initiation_01.png 2x" width="250"
| colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Mandaean_priest_initiation_01.png|frameless]]<div class="infobox-caption">Abashya ba [[Mandaeans|Mandaean]] cyangwa ''šualia'' <span title="Classical Mandaic-language text"><span lang="myz" dir="rtl">ࡔࡅࡀࡋࡉࡀ</span></span> bafashe ''margna'' i Bagidadi, Iraki muri 2008</div>
|- class="infobox-label" scope="row"
! class="infobox-label" scope="row" | Andika
| class="infobox-data category" | [[Walking stick|abakozi]]
|- class="infobox-label" scope="row"
! class="infobox-label" scope="row" | Ibikoresho
| class="infobox-data category" | ibiti (ubusanzwe [[olive]] )
|-
! class="infobox-label" scope="row" | Aho ukomoka
| class="infobox-data" | majyepfo ya [[Iraq|Iraki]] no mu majyepfo y'uburengerazuba [[Iran|bwa Irani]]
|}
'''The Margna''' ( Classical Mandaic , ) ni inkoni y'imbaho w'ibiti by'umwelayo (olive) ikoreshwa mu mihango ya gikirisitu nu umupadiri wa Mandaean . Umupadiri wo muri Mandaean buri gihe yitwaza margna ye mugihe cy'imihango yo kubatizwa ( masbuta ). <ref name="Buckley 2002">{{Cite book |last=Buckley |first=Jorunn Jacobsen |year=2002 |title=The Mandaeans: ancient texts and modern people |url=http://mandaeannetwork.com/Mandaean/books/english/2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf?bcsi_scan_955b0cd764557e80=0&bcsi_scan_filename=2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-515385-5 |publication-place=New York |oclc=65198443 |access-date=2022-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011181602/http://mandaeannetwork.com/Mandaean/books/english/2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf?bcsi_scan_955b0cd764557e80=0&bcsi_scan_filename=2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf |archive-date=2017-10-11 |url-status=dead}}</ref>
Ku bwa ''Ginza iburyo'', ''margna'' (abakozi) b'amazi mazima ( ''Mia Hayya'' ) ni imwe mu ntwaro za Manda d-Hayyi .
== Etymology ==
[[Dosiye:Mandaeans_of_Iraq_04b_-_Margna_ablution.jpg|thumb|Gukora tahasi ya margna mugihe cya 1930 mumajyepfo ya Iraki]]
Ijambo rya Mandaic ''margna'' rikomoka muri Irani. <ref name="Segelberg">{{Cite book |last=Segelberg |first=Eric |author-link=Eric Segelberg |date=1958 |title=Maṣbuta: Studies in the Ritual of Mandaean Baptism |publisher=Almqvist and Wiksell |location=Uppsala}}</ref>
== Muri ''Qulasta'' ==
Mugihe c'imihango y'abapadiri, klila (indabyo ya myrtle) ishyirwa kuri margna. <ref name="Buckley 2002">{{Cite book |last=Buckley |first=Jorunn Jacobsen |year=2002 |title=The Mandaeans: ancient texts and modern people |url=http://mandaeannetwork.com/Mandaean/books/english/2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf?bcsi_scan_955b0cd764557e80=0&bcsi_scan_filename=2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-515385-5 |publication-place=New York |oclc=65198443 |access-date=2022-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011181602/http://mandaeannetwork.com/Mandaean/books/english/2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf?bcsi_scan_955b0cd764557e80=0&bcsi_scan_filename=2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf |archive-date=2017-10-11 |url-status=dead}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBuckley2002">Buckley, Jorunn Jacobsen (2002). [https://web.archive.org/web/20171011181602/http://mandaeannetwork.com/Mandaean/books/english/2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf?bcsi_scan_955b0cd764557e80=0&bcsi_scan_filename=2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf ''The Mandaeans: ancient texts and modern people''] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. New York: Oxford University Press. [[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0-19-515385-5|<bdi>0-19-515385-5</bdi>]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]] [https://search.worldcat.org/oclc/65198443 65198443]. Archived from [http://mandaeannetwork.com/Mandaean/books/english/2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf?bcsi_scan_955b0cd764557e80=0&bcsi_scan_filename=2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 2017-10-11<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-06-07</span></span>.</cite></ref> Muri Qulasta, [[wikisource:Translation:Qolasta/Prayer 79|Isengesho 79]] ni isengesho rya klila yashyizwe kuri margna. <ref name="Drower 1959">{{Cite book |last=Drower |first=E. S. |year=1959 |title=The Canonical Prayerbook of the Mandaeans |publisher=E. J. Brill |location=Leiden}}</ref>
[[wikisource:Translation:Qolasta/Prayer 14|Isengesho 14]] muri Qulasta ryeguriwe margna. <ref name="Drower 1959">{{Cite book |last=Drower |first=E. S. |year=1959 |title=The Canonical Prayerbook of the Mandaeans |publisher=E. J. Brill |location=Leiden}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDrower1959">Drower, E. S. (1959). ''The Canonical Prayerbook of the Mandaeans''. Leiden: E. J. Brill.</cite></ref> Isengesho risobanura margna itwikiriye urumuri ( ''ziwa'' ) n'umucyo ( ''nhura'' ). <ref name="Buckley 2002">{{Cite book |last=Buckley |first=Jorunn Jacobsen |year=2002 |title=The Mandaeans: ancient texts and modern people |url=http://mandaeannetwork.com/Mandaean/books/english/2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf?bcsi_scan_955b0cd764557e80=0&bcsi_scan_filename=2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-515385-5 |publication-place=New York |oclc=65198443 |access-date=2022-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011181602/http://mandaeannetwork.com/Mandaean/books/english/2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf?bcsi_scan_955b0cd764557e80=0&bcsi_scan_filename=2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf |archive-date=2017-10-11 |url-status=dead}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBuckley2002">Buckley, Jorunn Jacobsen (2002). [https://web.archive.org/web/20171011181602/http://mandaeannetwork.com/Mandaean/books/english/2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf?bcsi_scan_955b0cd764557e80=0&bcsi_scan_filename=2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf ''The Mandaeans: ancient texts and modern people''] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. New York: Oxford University Press. [[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0-19-515385-5|<bdi>0-19-515385-5</bdi>]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]] [https://search.worldcat.org/oclc/65198443 65198443]. Archived from [http://mandaeannetwork.com/Mandaean/books/english/2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf?bcsi_scan_955b0cd764557e80=0&bcsi_scan_filename=2The_Mandaeans_Ancient_Texts_and_Modern_People_American_Academy_of_Religion_Books_Jorunn_Jacobsen_Buckley.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 2017-10-11<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-06-07</span></span>.</cite></ref>
== Reba kandi ==
* Aaron's rod – Staves carried by Moses's brother, Aaron, in the Torah
* Caduceus – Staff carried by Hermes in Greek mythology
* Mandaean priest § Clothing
* Rod of Asclepius – Symbol of medicine
* Sceptre – Staff held by a ruler to symbolize authority
* Staff of Moses – Walking stick used by Moses
* Staff of office – Stick denoting position, rank or prestige
* Was-sceptre – Ancient Egyptian religious symbol
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
pikgpv75qam9wxvhn5t0yrf9cwifv0l
Cerebral(company)
0
21123
138371
136729
2026-09-17T10:03:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138371
wikitext
text/x-wiki
'''Cerebral Inc.''' ni isosiyete y'Abanyamerika ikorera mu rwego rwa telehealth, itanga serivisi z'ubuzima bwo mu mutwe hifashishijwe ikoranabuhanga, zirimo ubujyanama, ibiganiro na muganga (therapy), ndetse no gucunga imiti ikoreshwa mu kuvura indwara zitandukanye zo mu mutwe.
== Amateka ==
Cerebral yashinzwe mu 2020 na Kyle Robertson na Ho Anh. <ref>{{Cite web |date=January 8, 2020 |title=Startup Gambles on Treating Mental Health Online |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-01-08/startup-gambles-on-treating-mental-health-online |website=Bloomberg}}</ref> <ref>{{Cite web |date=June 8, 2022 |title=Startup Cerebral Soared on Easy Adderall Prescriptions. That Was Its Undoing. |url=https://www.wsj.com/health/healthcare/cerebral-adderall-adhd-prescribe-11654705250 |access-date=May 6, 2025 |website=WSJ |language=en-US}}</ref> Isosiyete yahise igabanya ibikorwa byayo muri Amerika yose kandi ikura urusobe rwayo irimo abaganga babarirwa mu bihumbi babifitemo uruhushya. <ref>{{Cite web |date=June 10, 2022 |title=Cerebral in a new era with focus on clinical quality, CEO says |url=https://www.fiercehealthcare.com/health-tech/embattled-startup-cerebral-tripling-down-clinical-quality-efforts-ceo-says-amid-0 |access-date=April 18, 2025 |website=Fierce Healthcare}}</ref>
Kera, Cerebral yafatanije na gymnast hamwe n'uwatsindiye umudari wa zahabu mu mikino Olempike Simone Biles nk'umuyobozi mukuru w’ingaruka. <ref>{{Cite web |last=Radnofsky |first=Louise |title=Simone Biles Executes a Tricky New Move: Mental-Health Champion |url=https://www.wsj.com/sports/olympics/simone-biles-mental-health-11634778299 |access-date=May 6, 2025 |website=WSJ |language=en-US}}</ref>
Muri Kamena 2021, isosiyete yakusanyije miliyoni 127 z'amadolari, ifite agaciro ka miliyari 1.2. <ref>{{Cite news |last=Gormley |first=Brian |date=June 10, 2021 |title=Cerebral Raises $127 Million, Adds to Mental-Health Funding Surge |url=https://www.wsj.com/articles/cerebral-raises-127-million-adds-to-mental-health-funding-surge-11623326401 |access-date=May 6, 2025 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Mental-Health Startup Cerebral Nabs $1.2 Billion Valuation |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-06-10/mental-health-startup-cerebral-nabs-1-2-billion-valuation |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131053831/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-06-10/mental-health-startup-cerebral-nabs-1-2-billion-valuation |archive-date=2022-01-31 |access-date=May 6, 2025 |work=Bloomberg.com |language=en |url-status=live }}</ref> Mu Kuboza 2021, Cerebral yakusanyije miliyoni 300 z'amadolari mu cyiciro cy’inkunga ya Series C iyobowe na SoftBank Vision Fund 2, bituma igiciro cy’isosiyete kigera kuri miliyari 4.8. <ref>{{Cite news |last=Gormley |first=Brian |date=December 8, 2021 |title=SoftBank Leads $300 Million Investment in Mental-Health Startup Cerebral |url=https://www.wsj.com/articles/softbank-leads-300-million-investment-in-mental-health-startup-cerebral-11638975912 |access-date=May 6, 2025 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Muri iki cyiciro harimo abashoramari nka Prysm Capital, Access Industries, na WestCap Group. <ref>{{Cite web |date=December 8, 2021 |title=Mental health startup Cerebral gets SoftBank funding, valuation surges to $4.8 bln |url=https://finance.yahoo.com/news/mental-health-startup-cerebral-gets-135938397.html |access-date=April 18, 2025 |website=Reuters via Yahoo Finance}}</ref> <ref>{{Cite web |date=December 8, 2021 |title=SoftBank backs mental health app Cerebral, giving it $4.8B valuation |url=https://medcitynews.com/2021/12/softbank-backs-mental-health-app-cerebral-giving-it-4-8b-valuation/ |access-date=April 18, 2025 |website=MedCity News}}</ref>
Mu 2022, Ubwonko bwaragenzuwe kubera imikorere yabugenewe, cyane cyane ku bintu bigenzurwa nka Adderall . Minisiteri y'Ubutabera yo muri Amerika (DOJ) yatangiye gukora iperereza ku kurenga ku itegeko rigenga ibiyobyabwenge . Mu gusubiza, Cerebral yatangaje ko izahagarika imiti myinshi yandikiwe ibintu. <ref>{{Cite web |last=Livingston |first=Blake Dodge, Shelby |title=Leaked email: Mental-health startup Cerebral will stop prescribing most controlled drugs like Xanax and Adderall |url=https://www.businessinsider.com/cerebral-to-stop-prescribing-most-controlled-substances-2022-5 |access-date=May 6, 2025 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Landi |first=Heather |date=May 4, 2022 |title=Truepill, Cerebral halt prescriptions for ADHD medications |url=https://www.fiercehealthcare.com/health-tech/truepill-cerebral-stop-prescribing-adderall-new-adhd-patients-amid-reports-mental |access-date=May 6, 2025 |website=www.fiercehealthcare.com |language=en}}</ref>
Nyuma yo gusohoka kwa Kyle Robertson, muri Gicurasi 2022, Ubwonko bwaragize ibibazo bikomeye, harimo ku gabanya abakozi no guhindura ingamba, mu gihe hagenzuwe amabwiriza ndetse n’ingutu z’amafaranga. <ref>{{Cite web |date=October 24, 2022 |title=Cerebral cuts staff for 2nd time in 2022 |url=https://www.modernhealthcare.com/operations/cerebral-layoffs-digital-health-staff |access-date=May 6, 2025 |website=Modern Healthcare |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Landi |first=Heather |date=June 2, 2022 |title=Cerebral announces layoffs as part of operational restructure |url=https://www.fiercehealthcare.com/health-tech/cerebral-announces-layoffs-part-operational-restructure-amid-federal-investigation |access-date=May 6, 2025 |website=www.fiercehealthcare.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=April 3, 2024 |title=Cerebral's WestCap Consulting Deals Targeted in Lawsuit |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-04-03/cerebral-s-westcap-consulting-deals-targeted-in-investor-lawsuit |website=bloomberg.com}}</ref> Kyle Robertson kuva ubwo yasanze Zealthy, isosiyete ikora imiti. <ref>{{Cite web |last=Content |first=Sponsored |date=May 19, 2017 |title=Patients Are Choosing Zealthy—Here's Why It's a Healthcare Favourite |url=https://fastcompany.co.za/impact/2024-11-13-patients-are-choosing-zealthyheres-why-its-a-healthcare-favourite/ |access-date=May 6, 2025 |website=Fast Company |language=en}}</ref> David Mou, yinjiye kuba umuyobozi mukuru hagati ya 2022, wahoze ari umuyobozi mukuru w’ikigo.
Ugushyingo 2024, Cerebral yaje kwemera kwishyura miliyoni 3.65 z'amadolari kugira ngo ikemure iperereza rya DOJ. <ref>{{Cite web |date=November 5, 2024 |title=Telehealth company Cerebral to pay $3.65 mln to resolve probe of Adderall sales |url=https://www.reuters.com/legal/government/telehealth-company-cerebral-pay-365-mln-resolve-probe-adderall-sales-2024-11-05/ |website=Reuters}}</ref>
Mou yeguye ku mirimo ye mu Kuboza 2024. Brian Reinken wahoze mu bagize inama y'ubutegetsi, kuva yatangira kuba umuyobozi mukuru w'agateganyo. <ref>{{Cite web |date=March 4, 2025 |title=The former CEO of troubled startup Cerebral has a new project: another mental health company |url=https://www.businessinsider.com/cerebral-ceo-raise-seed-funding-morningside-mental-health-startup-2025-3 |access-date=April 18, 2025 |website=Business Insider}}</ref>
Muri Kanama 2025, Cerebral yatangaje ko yaguze Resilience Lab, isosiyete y’ubuzima y’imyitwarire yibanda ku guhugura abaganga b’ubuzima bwo mu mutwe hakiri kare no kugabanya umuriro w’abaganga no gucuruza.
Cerebral yavuze ko iteganya kwagura urugero rw’amahugurwa ya Resilience Lab hamwe na protocole ku rubuga rwayo kugira ngo hongerwe ireme ry'ubuvuzi, ibisubizo by'abakiriya, ndetse n'ibisubizo bifatika ku bishyura ubwishingizi. <ref>{{Cite web |date=5 August 2025 |title=Cerebral Acquires Resilience Lab to Scale Proven Model of High Quality, Personalized Care |url=https://finance.yahoo.com/news/cerebral-acquires-resilience-lab-scale-120000833.html |access-date=7 August 2025 |website=Yahoo Finance}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Adamek |first=Emily |date=23 June 2025 |title=Cerebral Controversy: Investigations, Lawsuits, and Changes |url=https://www.choosingtherapy.com/cerebral-controversy/ |access-date=7 August 2025 |website=ChoosingTherapy.com}}</ref>
== Serivisi ==
Cerebral itanga serivisi zo gufasha mu buzima bwo mu mutwe hifashishijwe internet,zirimo ubuvuzi bwo mu buryo bw'ibiganiro (therapy), issuzuma rikorwa n'abaganga b'inzobere mu mutwe (psychiatrist evaluations), gucunga imikoreshereze y'imiti (medication management), ndetse no gutanga ubufasha buhoraho (ongoing support). Ihuriro rikoresha uburyo bwo kwiyandikisha kandi rikoresha ikoranabuhanga rya telehealth kugirango rihuze abakoresha nabavuzi babifitemo uruhushya. <ref>{{Cite web |date=October 7, 2020 |title=Digital mental health subscription service Cerebral lands $35M |url=https://www.mobihealthnews.com/news/digital-mental-health-subscription-service-cerebral-lands-35m |access-date=April 18, 2025 |website=MobiHealthNews}}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Pages with unreviewed translations]]
izxgmqpqprvreoasqtksvvfmwbz36cj
Newfoundland School for the Deaf
0
21151
138245
125653
2026-09-17T09:19:23Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138245
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox school|name=Newfoundland School for the Deaf|image=|image_size=300px|caption=|address=425 Topsail Road|city=[[St. John's, Newfoundland and Labrador|St. John's]]|province=[[Newfoundland and Labrador]]|postcode=|country=Canada|coordinates={{coord|47.5326|N|52.7478|W|region:CA|display=inline,title}}|schooltype=Provincial School for the [[Deaf education|Deaf]]|founded=1964|closed=2010|grades_label=[[Education in Canada#Levels in education|Grades]]|grades=K-12|language=[[American Sign Language]] (ASL), [[English (language)|English]]|homepage={{url|http://www.nsd.nf.ca/}}}}'''Ishuri rya Newfoundland ryigisha ababana n'ubumuga bwo kutumva''' ryari ishuri ry'intara muri St. John's, Newfoundland na Labrador hamwe na gahunda yo gutura kw'ishuri ndetse no gutaha zigenewe abanyeshuri babana n'ubumuga bwo kutumva neza cyangwa batanumva na gato.
Ishuri ryigishaga abanyeshuri bo mu mashuri abanza n'ayisumbuye. Umubare w'abanyeshuri wari abanyeshuri 10 mu mashuri makuru na 20 mu mashuri abanza, bose hamwe ni 30.
Abanyeshuri babana n'ubumuga bwo kutumva bo muri Kanada bakunze kwiga muri kaminuza ya Gallaudet i Washington, DC, n’ishuri ry’ikoranabuhanga rya Rochester i Rochester, muri New York.
Muri Kanama 2010, hatangajwe ko ishuri rizafunga kuko nta banyeshuri bazitabira umwaka w'amashuri utaha, kandi nta n'umwe wari uteganijwe mu myaka itanu iri imbere; abanyeshuri bose bo mu ntara baba n'ubumuga bwo kutumva neza cyangwa kutumva na gato bari muri sisitemu ya mashuri ya Leta. <ref>{{Cite web |date=2010-03-02 |title=Newfoundland to close school for the deaf |url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/atlantic/newfoundland-to-close-school-for-the-deaf/article1659507/ |access-date=August 3, 2010 |website=theglobeandmail.com}}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
dpnardrim540bx25pypu4yld76fynwz
Metro Toronto School for the Deaf
0
21158
138263
126278
2026-09-17T09:22:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138263
wikitext
text/x-wiki
'''Ishuri rya Metropolitan Toronto ry’abafite ubumuga bwokutumva''' ni ishuri ahitwa igabana Davisville junior Republic rya Leta, riherereye ahitwa Metropolitan Toronto, i Toronto, muri Ontario hamwe na gahunda y’umunsi ikorera abanyeshuri bafite ubumuga bwo kutumva no kutumva kuva mu ishuri ry’incuke kugeza mu wa munani. Muri iki gice, Ururimi rw'amarenga rw'Abanyamerika hamwe n'Icyongereza kivugwa hifashishijwe icyongereza cyashyizweho umukono neza nk'ururimi rw'itumanaho. <ref>{{Cite web |title=Deaf and Hard of Hearing Program |url=http://www.tdsb.on.ca/schools/details.asp?FeatureID=158677&schno=5215&schoolId=1296&Status=L |access-date=29 June 2011 |publisher=Toronto District School Board |archive-date=23 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120923122737/http://www.tdsb.on.ca/schools/details.asp?FeatureID=158677&schno=5215&schoolId=1296&Status=L |url-status=dead }}</ref>
Mu 1962, Ubuyobozi bw’ishuri ry’akarere ka Toronto bwimuye amashuri yombi, Ishuri rya Metropolitan Toronto ry’abatumva na Davisville Junior School, mu nyubako imwe y’ishuri. Kugeza mu mwaka wa 2002, amashuri yombi yakoraga ukwayo. <ref>{{Cite web |title=Students Write History Book About School |url=http://www.tdsb.on.ca/communications/GreatThings/davisville_mtsd.htm |access-date=29 June 2011 |publisher=Toronto District School Board |archive-date=23 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120923122747/http://www.tdsb.on.ca/communications/GreatThings/davisville_mtsd.htm |url-status=dead }}</ref> Mu mwaka w’amashuri wo mu 2009-10, abanyeshuri umunani bariyandikishije muri iryo tsinda. <ref>{{Cite web |title=Davisville Junior Public School (school newsletter) |url=http://www.tdsb.on.ca/profiles/5215.pdf |access-date=29 June 2011 |publisher=Toronto District School Board |archive-date=22 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322024337/http://www.tdsb.on.ca/profiles/5215.pdf |url-status=dead }}</ref>
Ishuri rya Metro Toronto ryigisha abanyeshuri bafite ubumuga bwo kutumva ryimukiye mu ishuri rya Faywood Arts-Curriculum School mu majyaruguru ya York. Kwimuka kwatewe kubera gahunda yo kutumva igabanuka (bitewe no gukoresha imiti ya cochlear yatewe no kutumva kwinshi mu bigo byumva) hamwe na gahunda yo kwibiza mu gifaransa. Umuyobozi wa Faywood ABC ni Elizabeth Schaeffer.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
n4wht8fovvfu8rkq5b6d4vsompuv4fo
Uzbekistan at the Deaflympics
0
21252
138497
125786
2026-09-17T11:01:07Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138497
wikitext
text/x-wiki
'''[[Uzubekisitani]]''' yitabiriye imikino yo kutumva kuva mu 1997 . Uzubekisitani yatsindiye umudari wa mbere w’abatumva mu mikino Olempike yo mu mpeshyi ya 2009 yabereye i Taekwondo, ari nawo mudari wabo rukumbi mu mateka bafite mukiciro cyabafite ubumuga bwo y’abatumva. <ref name="UZB">{{Cite web |title=Uzbekistan |url=http://deaflympics.com/countries/UZB |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804144316/http://deaflympics.com/countries/UZB |archive-date=4 August 2020 |access-date=15 May 2022 |website=deaflympics.com}}</ref>
== Imidari ==
Inkomoko: <ref name="countries">{{Cite web |title=Countries |url=https://deaflympics.com/countries |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512000950/https://deaflympics.com/countries |archive-date=12 May 2020 |access-date=15 May 2022 |website=deaflympics.com}}</ref> <ref name="UZB">{{Cite web |title=Uzbekistan |url=http://deaflympics.com/countries/UZB |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804144316/http://deaflympics.com/countries/UZB |archive-date=4 August 2020 |access-date=15 May 2022 |website=deaflympics.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20200804144316/http://deaflympics.com/countries/UZB "Uzbekistan"]. ''deaflympics.com''. Archived from [http://deaflympics.com/countries/UZB the original] on 4 August 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 May</span> 2022</span>.</cite></ref>
== Reba kandi ==
* Ibipfamatwi muri Uzubekisitani
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
o6z208c8rjllgndu6vvldgpkjoi2lxn
Ishuri ryisumbuye rya IFAK Don Bosco
0
21397
138543
133413
2026-09-17T11:32:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138543
wikitext
text/x-wiki
IFAK Don Bosco ni ishuri ryisumbuye riherereye mu karere ka Gasabo mu murenge wa Kimihurura, rikaba ryigisha abanyeshuri bari mu cyiciro cyibanza cy'amashuri yisumbuye(O Level) n'icyiciro gikuru gisoza amashuri yisumbuye (A Level). <ref name=":0">{{Cite web |url=https://ifakdonbosco.ac.rw/ |title=Archive copy |access-date=2025-12-24 |archive-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260211204949/http://ifakdonbosco.ac.rw/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">https://aglpdo.org/ifak-don-bosco-kimihurura-expands-facilities-to-enhance-educational-quality/</ref>
Ishuri rya IFAK ryashinzwe n'umuryango mugari w'abasaleziyene mu mwaka w'1964, rifite intego yo gufasha abakiri bato gukura mu bwenge no mu mwuka, kumenya gutekereza byimbitse, no kugira imyitwarire ihwitse byose bifasha uwahize kugira ubumenyi buhagije ku isoko ry'umurimo. <ref name=":0" />
== Amasomo yigishwa muri IFAK Don Bosco ==
Ishuri ryigisha amasomo akurikira:
* Ubugenge, Ubutabire n'imibare (PCM (Physics-Chemistry-Mathematics))<ref name=":1" />
* Ubugenge, Ubutabire n'ibinyabuzima (PCB (Physics-Chemistry-Biology))<ref name=":1" />
* Imibare, ubutabire n'ibinyabuzima (MCB (Mathematics-Chemistry-Biology))<ref name=":1" />
* Imibare, Ubumenyi bwa mudasobwa n'ubumenyi mu bukungu (MCE (Mathematics-Computer Science-Economics))<ref name=":1" />
* Imibare, Ubugenge n'ubumenyi bwa mudasobwa ((Mathematics-Physics-Computer Science)).<ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
7w6w12yuvkfljr2x8dhjtsrndzxjyxy
EPAK Don Bosco primary school
0
21402
138264
128673
2026-09-17T09:22:33Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138264
wikitext
text/x-wiki
'''EPAK Don Bosco''' ni ikigo cy'amashuri abanza cyigwamo nabanyeshuri kuva mumwaka wa mbere kugeza mumwaka wa 6. icyi kigo cya Epak Don Bosco cyafunguwe nabasaleziyani (selesians) mu mwaka wi 1990.<ref>https://www.google.com/search?q=when+was+epak+don+bosco+founded&oq=when+was+epak+don+bosco+founded&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQIRigATIHCAIQIRigATIHCAMQIRigATIHCAQQIRifBdIBCTE4MTIzajFqN6gCALACAA&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref> Icyi kigo Epak Don Bosco cyigwaho nabana bose ndetse kikaba kiyobowe n'abasaleziyani.
Icyi kigo Epak Don Bosco cyatangijwe numutagatifu witwa Don Bosco ndetse akaba yarafatanije na Padiri Provincial Pierre Celesin Ngoboka hamwe na Padiri Jean Bosco Ntirenganya.<ref>https://www.google.com/search?q=who+started+epak+don+bosco+primary+school&oq=who+started+epak+don+bosco+primary+&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqBwgBECEYoAEyBggAEEUYOTIHCAEQIRigATIHCAIQIRigAdIBCTI5NjQ0ajFqN6gCALACAA&sourceid=chrome&ie=UTF-8</ref>
'''IBYO ABANYESHURI BIGA MURI EPAK Don Bosco'''<ref>https://www.google.com/search?q=subjects+studied+at+epak+don+bosco+primary+school&sca_esv=4c344a15faf46475&ei=asFLae6aPOLX7M8P8abKsQw&oq=subjects+studied+at+epak+don+bosco+primary&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiKnN1YmplY3RzIHN0dWRpZWQgYXQgZXBhayBkb24gYm9zY28gcHJpbWFyeSoCCAAyBRAhGKABSPBHUOsDWNk4cAN4AZABAJgB1AKgAfwTqgEFMi05LjG4AQHIAQD4AQGYAg2gAsUUwgIKEAAYsAMY1gQYR8ICBRAhGJ8FwgIEECEYFcICBxAhGKABGAqYAwCIBgGQBgSSBwczLjAuOC4yoAeVL7IHBTItOC4yuAe5FMIHBTAuOC41yAckgAgA&sclient=gws-wiz-serp</ref>
* Imibare ( Mathematics)
* Imyigire yimibereho ( Social studies)
* Ubumeny bwibigaragara ( Science)
* Iyobokamana ( Religion)
* Ururimi rw'ikinyarwanda (Kinyarwanda)
* Ururimi rw'icyongereza ( English)
* Ururimi rw'igifaransa ( Francais)
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
n1omfro19ns4z162beutxm0kvkho3lr
Saint don bosco
0
21403
138052
126923
2026-09-17T08:16:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138052
wikitext
text/x-wiki
'''Mutagatifu Don Bosco''' (izina rye bwite yitwaga '''Yohani Bosco''' cyangwa '''John Bosco''' mu Cyongereza) azwi ku Isi hose nk''''"Umubyeyi n'Umwarimu w'Urubyiruko"'''. Yari umupadiri Gatolika w'Umudage wo mu kinyejana cya 19, wamenyekanye cyane kubera ubwitange bwe mu burezi no mu gufasha urubyiruko rwari rwaratawe cyangwa rubayeho mu buzima bugoye. <ref>https://www.google.com/search?q=who+is+donbosco+to+the+world%3F+tell+me+in+kinyarwanda&sca_esv=4c344a15faf46475&ei=UrtLaYWmL-6okdUP1KWj2Ao&ved=0ahUKEwiFl8-Y_dWRAxVuVKQEHdTSCKsQ4dUDCBE&uact=5&oq=who+is+donbosco+to+the+world%3F+tell+me+in+kinyarwanda&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiNHdobyBpcyBkb25ib3NjbyB0byB0aGUgd29ybGQ_IHRlbGwgbWUgaW4ga2lueWFyd2FuZGEyBRAAGO8FMgUQABjvBTIFEAAY7wUyCBAAGIAEGKIEMgUQABjvBUjIRFDxBFjoQHABeAGQAQCYAZYDoAHmKqoBCjAuMi4xOS4xLjG4AQPIAQD4AQGYAhigArMswgIKEAAYsAMY1gQYR8ICBxAhGKABGArCAgYQIRgVGArCAgQQIRgVwgIFECEYnwWYAwDiAwUSATEgQIgGAZAGCJIHCjEuMC4yMS4xLjGgB5NhsgcIMi0yMS4xLjG4B6wswgcIMC45LjEzLjLIB1-ACAA&sclient=gws-wiz-serp</ref>
Isomo nyamukuru isi yize kuri Don Bosco, cyangwa Mutagatifu Yohani Bosco, ni agaciro k'uburezi bushingiye ku rukundo, ikizere, n'impuhwe, cyane cyane mu rubyiruko. Yagaragaje ko kugira ngo umuntu yigishwe neza, agomba kubanza kugaragarizwa urukundo no kwitabwaho, bityo yashyizeho uburyo bw'uburezi bwitwa "Salésien" cyangwa "Preventive System", bukubiyemo gutanga ubumenyi, kumurika inzira y'ubuzima, no gutegura abakiri bato kuzamura imibereho yabo no kugira uruhare mu iterambere ry'igihugu, aho kubahana n'ibihano cyangwa iterabwoba. Ubu butumwa bukomeje kugira ingaruka nziza mu Rwanda no ku isi hose binyuze mu bigo by'amashuri n'ibindi bikorwa bigamije guteza imbere urubyiruko<ref>https://www.google.com/search?q=what+the+world+learned+from+donbosco+in+kinyarwanda+language+1+paragraph&sca_esv=4c344a15faf46475&biw=1366&bih=679&ei=UMJLaZSDO7uJkdUPj_nRqQg&ved=0ahUKEwiU65_ug9aRAxW7RKQEHY98NIUQ4dUDCBE&uact=5&oq=what+the+world+learned+from+donbosco+in+kinyarwanda+language+1+paragraph&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiSHdoYXQgdGhlIHdvcmxkIGxlYXJuZWQgZnJvbSBkb25ib3NjbyBpbiBraW55YXJ3YW5kYSBsYW5ndWFnZSAxIHBhcmFncmFwaEiTSlD4A1jBQ3AFeACQAQCYAYECoAG6GqoBBjAuNS4xMbgBA8gBAPgBAZgCBaAC8wbCAggQABiwAxjvBcICCxAAGIAEGLADGKIEwgIEECEYCpgDAIgGAZAGApIHBTEuMS4zoAeoMLIHBTAuMS4zuAfwBsIHAzAuNcgHB4AIAA&sclient=gws-wiz-serp</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
h0hemhj6jkyoj6025senezjtxmop7ea
Costa Titch
0
21412
137996
126955
2026-09-16T13:03:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137996
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Musical Artist
| name = Costa Titch
| image = CostaTitch.jpeg
| caption =
| birth_name = Costantinos Tsobanoglou
| birth_date = {{Birth date|1995|01|26|df=y}}
| birth_place = [[Nelspruit, Mpumalanga]], South Africa
| death_date = {{Death date and age|2023|03|11|1995|01|25|df=y}}
| death_place = [[Johannesburg]], South Africa
| genre = {{hlist|[[Amapiano]]|[[rap]]|[[trap music|trap]]|[[hip hop]]|[[afro pop]]}}
| occupation = {{hlist|Rapper|singer|songwriter|dancer|record producer}}
| years_active = 2015–2023
| label = Titch Gang Records, [[Konvict Kulture]]
}}
'''Costantinos Tsobanoglou''' (Yavutse 25 Mutarama 1995 - Yitabarutse 11 Werurwe 2023), uzwi cyane ku izina rye ry'ubuhanzi rya '''Costa Titch''', yari umuraperi mujyana ya Amapiano wo muri Afurika y'Epfo, umuririmbyi n'umwanditsi w'indirimbo n'umubyinnyi. <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref>
== Ubuzima bwite ==
Se wa Costa Titch yari Umugereki naho nyina akaba Umunyafurika y’Epfo. Yavukiye muri Afurika y’Epfo.<ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref>Ku ntangiriro z’ubuzima bwe, Costa Titch yagiraga urukundo rukomeye n’imyidagaduro, atangira ari umubyinnyi. Mu mwaka wa 2014, yimukiye i Johannesburg, aho yakomeje umwuga we wo kuba umuraperi.<ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref>
Mu 2020, Costa Titch yasohoye alubumu ye ya mbere yise ''Made In Africa'', irimo ubufatanye n'abahanzi batandukanye bo muri Afurika y'Epfo nka AKA, Riky Rick, na Boity . Iyi alubumu yamamaye cyane kandi yagenze neza mu bucuruzi, ishimangira ko Costa Titch ari umwe mu bahanzi bakomeye mu muziki wo muri Afurika y'Epfo. <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> Yakomeje kwegukana ibihembo 3 byo guhatanira ibihembo bya Hip Hop Awards 2020 muri Afurika y'Epfo ndetse yegukana Igihembo Cyo gufatanya n'abandi bahanzi "Nkalakatha Remix" irimo AKA na Riky Rick mu gusubiramo Nkalakatha yakozwe na Mandoza .
Indirimbo ye "Ayeye" yakiriwe neza cyane, bitewe n'ubutumwa bwayo butera inkunga bwo kugumana icyizere nubwo ubuzima bwari bugoye. <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> Indi ndirimbo ye, " ''Big Flexa'' ", yatsinze agahigo ko kuba videwo y'indirimbo Amapiano yarebwe cyane kuri YouTube mu Ukuboza 2022. <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> Muri uwo mwaka, yabonye amanota menshi mu marushanwa ya 7 ya All Africa Music Awards 2022. <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref>
Costa Titch yanakoranye n'umuririmbyi w'umunyamerika ukomoka muri Senegali witwa Akon mu gukora remix y'indirimbo " ''Big Flexa'' ", irimo umusanzu wa mugenzi we w'umucuranzi wa Amapiano Alfa Kat akaba na producer Ma Gang. <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref>
Mu 2022, Titch yakoranye n'umuririmbyi w'umunya - Nigeria, OLA, mu ndirimbo yabo ya " ''Data'' ". <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref>
Costa Titch na Champuru Makhenzo bashyize ahagaragara umushinga wabo wa EP ' ''Trapiano Vol.1'' '. <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref>
== Urupfu ==
Ku ya 11 Werurwe 2023, Costa Titch yaguye mu kantu ubwo yari arimo kuririmba mu iserukiramuco rya muzika rya Ultra South Africa i Johannesburg . Yahise asubirana imbaraga ze maze akomeza kuririmba, ariko yongera kugwa Ahita apfa afite ku myaka 28. <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> Dukurikije iperereza ryakozwe n'umuryango we n'abaganga b'indwara, urupfu rw'uyu muhanzi w'icyamamare rwatewe n'ibintu byinshi bitandukanye, birimo umuvuduko utazwi ku mutima we, stress idashira, n'umunaniro ukabije.
Itangazo ryemewe ryasohowe n’umuryango we rivuga ko igitutu ku mutima we n’umunaniro uhoraho (stress chronique) bishoboka ko byateye ihindagurika ridasanzwe ry’imiterere y’imikubitire y’umutima, ari na ryo ryateye igicuri (seizure) cyamwishe ubwo yari ari ku rubyiniro aririmba. <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref>
== Ibihangano ==
=== Albamu za studio ===
* ''Made in Africa (Byakorewe muri Afurika)'' (2020)
* ''Mr Big Flexa'' (2022)
=== Album z'ubufatanye ===
* ''You're Welcome'' (2021) feat. AKA
=== Imikino miremire ===
* ''For Real Trappers Only (2018)''
* ''Wonderland (2018)''
* ''Trapiano Vol. 1'' (2022)
* ''OMWTFYB''
* ''Gqom Land''
* ''Fallen Kings''
== Ibihembo n'ibitaramo ==
=== Iserukiramuco ry'ibihembo bya Soundcity MVP ===
=== Ibihembo bya All Africa Music Awards ===
=== Ibihembo bya Hip Hop byo muri Afurika y'Epfo ===
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
{{authority control}}
[[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]]
pelvm5q3900c2fone5w4gp6y1zsmfoe
138022
137996
2026-09-16T18:48:24Z
KiranBOT
15993
removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1-current
138022
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Musical Artist
| name = Costa Titch
| image = CostaTitch.jpeg
| caption =
| birth_name = Costantinos Tsobanoglou
| birth_date = {{Birth date|1995|01|26|df=y}}
| birth_place = [[Nelspruit, Mpumalanga]], South Africa
| death_date = {{Death date and age|2023|03|11|1995|01|25|df=y}}
| death_place = [[Johannesburg]], South Africa
| genre = {{hlist|[[Amapiano]]|[[rap]]|[[trap music|trap]]|[[hip hop]]|[[afro pop]]}}
| occupation = {{hlist|Rapper|singer|songwriter|dancer|record producer}}
| years_active = 2015–2023
| label = Titch Gang Records, [[Konvict Kulture]]
}}
'''Costantinos Tsobanoglou''' (Yavutse 25 Mutarama 1995 - Yitabarutse 11 Werurwe 2023), uzwi cyane ku izina rye ry'ubuhanzi rya '''Costa Titch''', yari umuraperi mujyana ya Amapiano wo muri Afurika y'Epfo, umuririmbyi n'umwanditsi w'indirimbo n'umubyinnyi. <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref>
== Ubuzima bwite ==
Se wa Costa Titch yari Umugereki naho nyina akaba Umunyafurika y’Epfo. Yavukiye muri Afurika y’Epfo.<ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref>Ku ntangiriro z’ubuzima bwe, Costa Titch yagiraga urukundo rukomeye n’imyidagaduro, atangira ari umubyinnyi. Mu mwaka wa 2014, yimukiye i Johannesburg, aho yakomeje umwuga we wo kuba umuraperi.<ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref>
Mu 2020, Costa Titch yasohoye alubumu ye ya mbere yise ''Made In Africa'', irimo ubufatanye n'abahanzi batandukanye bo muri Afurika y'Epfo nka AKA, Riky Rick, na Boity . Iyi alubumu yamamaye cyane kandi yagenze neza mu bucuruzi, ishimangira ko Costa Titch ari umwe mu bahanzi bakomeye mu muziki wo muri Afurika y'Epfo. <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> Yakomeje kwegukana ibihembo 3 byo guhatanira ibihembo bya Hip Hop Awards 2020 muri Afurika y'Epfo ndetse yegukana Igihembo Cyo gufatanya n'abandi bahanzi "Nkalakatha Remix" irimo AKA na Riky Rick mu gusubiramo Nkalakatha yakozwe na Mandoza .
Indirimbo ye "Ayeye" yakiriwe neza cyane, bitewe n'ubutumwa bwayo butera inkunga bwo kugumana icyizere nubwo ubuzima bwari bugoye. <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> Indi ndirimbo ye, " ''Big Flexa'' ", yatsinze agahigo ko kuba videwo y'indirimbo Amapiano yarebwe cyane kuri YouTube mu Ukuboza 2022. <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> Muri uwo mwaka, yabonye amanota menshi mu marushanwa ya 7 ya All Africa Music Awards 2022. <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref>
Costa Titch yanakoranye n'umuririmbyi w'umunyamerika ukomoka muri Senegali witwa Akon mu gukora remix y'indirimbo " ''Big Flexa'' ", irimo umusanzu wa mugenzi we w'umucuranzi wa Amapiano Alfa Kat akaba na producer Ma Gang. <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref>
Mu 2022, Titch yakoranye n'umuririmbyi w'umunya - Nigeria, OLA, mu ndirimbo yabo ya " ''Data'' ". <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref>
Costa Titch na Champuru Makhenzo bashyize ahagaragara umushinga wabo wa EP ' ''Trapiano Vol.1'' '. <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref>
== Urupfu ==
Ku ya 11 Werurwe 2023, Costa Titch yaguye mu kantu ubwo yari arimo kuririmba mu iserukiramuco rya muzika rya Ultra South Africa i Johannesburg . Yahise asubirana imbaraga ze maze akomeza kuririmba, ariko yongera kugwa Ahita apfa afite ku myaka 28. <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> Dukurikije iperereza ryakozwe n'umuryango we n'abaganga b'indwara, urupfu rw'uyu muhanzi w'icyamamare rwatewe n'ibintu byinshi bitandukanye, birimo umuvuduko utazwi ku mutima we, stress idashira, n'umunaniro ukabije.
Itangazo ryemewe ryasohowe n’umuryango we rivuga ko igitutu ku mutima we n’umunaniro uhoraho (stress chronique) bishoboka ko byateye ihindagurika ridasanzwe ry’imiterere y’imikubitire y’umutima, ari na ryo ryateye igicuri (seizure) cyamwishe ubwo yari ari ku rubyiniro aririmba. <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2023 |title='Death robbed us of our son', Costa Titch's family cries out |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312113459/https://www.vanguardngr.com/2023/03/death-robbed-us-of-our-son-costa-titchs-family-cries-out/amp/ |archive-date=12 March 2023 |access-date=12 March 2023 |website=Vanguard}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Costa Titch's Debut Album 'Made in Africa' is a Delightful Collection of Catchy Bangers |url=https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313074513/https://www.okayafrica.com/costa-titch-debut-album-made-in-africa-collection-of-catchy-club-banger/ |archive-date=13 March 2023 |access-date=14 March 2023 |work=Okayafrica}}</ref>
== Ibihangano ==
=== Albamu za studio ===
* ''Made in Africa (Byakorewe muri Afurika)'' (2020)
* ''Mr Big Flexa'' (2022)
=== Album z'ubufatanye ===
* ''You're Welcome'' (2021) feat. AKA
=== Imikino miremire ===
* ''For Real Trappers Only (2018)''
* ''Wonderland (2018)''
* ''Trapiano Vol. 1'' (2022)
* ''OMWTFYB''
* ''Gqom Land''
* ''Fallen Kings''
== Ibihembo n'ibitaramo ==
=== Iserukiramuco ry'ibihembo bya Soundcity MVP ===
=== Ibihembo bya All Africa Music Awards ===
=== Ibihembo bya Hip Hop byo muri Afurika y'Epfo ===
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
{{authority control}}
[[Ikiciro:Short description is different from Wikidata]]
7bwv8wb4uj9q77s69mchnnpeza4xmqh
Bugesera women sitting volleyball
0
21515
138301
128130
2026-09-17T09:26:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138301
wikitext
text/x-wiki
ikipe ya bugesera ya bagore bakina volleyball yatwaye igikombe cya shampiyona 25/26 kunshuro yabo ya karindwi istinze musanze svb iyistinze amaseti 3 kuri 1<ref>https://igihe.com/imikino/indi-mikino/article/musanze-na-bugesera-zegukanye-igikombe-cya-shampiyona-ya-sitting-volleyball</ref> byatumye igumya iyoboye muri women sitting volleyball.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
ena8nym2biwjdirxrtbot5i1bcj06p7
Ganza
0
21527
137891
128149
2026-09-16T12:45:13Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137891
wikitext
text/x-wiki
'''Ganza''' cyari ikirango cy'ahawe irishanwa ry'ashampiyona y'isi y'amagare yabere mu [[Umujyi wa Kigali|mujyi wa kigali]] mu [[Rwanda]]. <ref>https://kigalitoday.com/imikino/amagare/article/amateka-inzira-zizakoreshwa-ibyo-wamenya-mbere-ya-shampiyona-y-isi-y-amagare-2025</ref><ref name=":0">https://igihe.com/imikino/amagare/article/aryoha-asubiwemo-icyumweru-cya-shampiyona-y-isi-y-amagare-i-kigali-mu-mafoto</ref>
== Imiterere ==
Ubundi Ganza yagiye agaragara ahantu hatandukanye mu gihe cy'ampiyona y'isi yaberaga muri kigali, nko muri GenZComedyShow, Shampiyona y'Isi mu gihe yabaga, no muri BK Arena . Ganza yari ameze nk'igunge ku mutwe ndetse n'amaboko no kunda hakaba hari ikirangantego cy'idarapo ry'u [[Rwanda]] . <ref name=":0" /><ref>https://imvahonshya.co.rw/shampiyona-yisi-yumukino-wamagare-irimo-gukinwa-ku-munsi-wa-nyuma-dore-uko-igare-rinyongwa-live/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Amagare]]
soo6vh4wntlcwd5qdwn6oewxuu8swcm
BK Arena
0
21528
138190
131150
2026-09-17T08:47:59Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138190
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Le président du Rwanda Paul Kagame lors de la cérémonie de dévoilement du logo BAL à la Kigali Arena, à Kigali, Rwanda, le 19 décembre 2019.jpg|thumb|BK Arena i Kigali]]
'''BK Arena''' ni ikibuga gikunze kwakira imikino y'amaboko, kwiruka cyangwa amagare, ibitaramo ndetse n'ibikorwa bitandukanye. BK Arena iherereye i remera mu [[Akarere ka Gasabo|karere ka Gasabo]] mu [[Umujyi wa Kigali|muyi wa Kigali]], <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/33444/sports/basketball/reg-rssb-tigers-face-off-in-basketball-league-showdown</ref> <ref>https://igihe.com/imikino/amagare/article/aryoha-asubiwemo-icyumweru-cya-shampiyona-y-isi-y-amagare-i-kigali-mu-mafoto</ref><ref>https://imvahonshya.co.rw/shampiyona-yisi-yumukino-wamagare-irimo-gukinwa-ku-munsi-wa-nyuma-dore-uko-igare-rinyongwa-live/</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/31646/entertainment/music/is-davido-considering-additional-show-after-bk-arena-sellout</ref><ref>https://www.ktpress.rw/2025/05/the-bal-president-kagame-attends-nile-conference-kick-off-at-bk-arena/</ref>
== Imikino ihabera ==
Kigali BK Arena habera imikino imwe n'imwe itandukanye twavuga :
* basket ball
* volley ball
* Amagare<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/umujyi-wa-kigali-wakiriye-neza-shampiyona-yisi-yamagare-ya-2025-wahawe-ishimwe--1771141033536</ref>
== BK Arena videwo ==
iyi ni videwo igaragaza inyubako y ibyidagaduro ya bk arena . kanda hano urebe:<ref>https://www.youtube.com/watch?v=tQY4TWRHPZA</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Amagare]]
8mbroswqlosi9il73pyvkwmstq49egw
Thierry Manzi
0
21537
138498
129096
2026-09-17T11:01:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138498
wikitext
text/x-wiki
'''Thierry Manzi''' (wavutse ku ya 12 Nyakanga 1996) Akaba afite uburebure bwa metero imwe na mirongwinani na gatanu(1,85m) <ref>https://www.national-football-teams.com/player/64504/Thierry_Manzi.html</ref> n' [[Umupira w’amaguru|umukinnyi w'umupira w'amaguru]] w'u [[Rwanda]] wabigize umwuga<ref>https://www.transfermarkt.com/thierry-manzi/profil/spieler/440123</ref> ukina nk'umwunganizi mwikipe ya Al Ahli Tripoli yo muri Libiya ndetse n'ikipe [[Amavubi|y'igihugu y'u Rwanda]].
Thierry Manzi Nyuma y'imyaka ibiri akinira ikipe ya APR FC aho yayigiyemo avuye muri Rayon Sports<ref>https://www.kigalitoday.com/imikino/football/article/manzi-thierry-wakiniraga-apr-fc-yerekeje-mu-ikipe-yo-muri-georgia</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
rg23gl93ov0k80h1djtfq4ihyp85klh
Addax sc
0
21540
138323
134330
2026-09-17T09:44:05Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138323
wikitext
text/x-wiki
'''Addax SC''' yahoze ari Rugende FC ni ikipe y'umupira w'amaguru ibarizwa mu marushanwa y'icyiciro cya kabiri muri shampiyona itegurwa na [[FERWAFA|Ferwafa]], ikaba ari ikipe y'umushoramari Mvukiyehe Juvenal .<ref>https://umuseke.rw/dindon-yashinjwe-abakinnyi-ba-addax-sc-yabonetse/</ref><ref>https://www.igihe.com/imikino/football/article/juvenal-agiye-gutunganya-ikibuga-cya-rugende-gikirwaho-na-addax-ikigowe-n</ref><ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/abakinnyi-ba-addax-sc-babaye-abere-nyuma-yo-gushinjwa-ko-bariye-dendo-y</ref>
== Aho ibarizwa ==
Addax sc ikinira ku kibuga cy'i Rugende i kabuga<ref name=":0">{{Cite web |url=https://yegob.rw/yaboneraga-bakuru-babo-akiyobora-kiyovu-sports-ikipe-yabato-ya-rayon-sports-yafashe-addax-sc-ya-mvukiyehe-juvenal-iyigisha-isomo-rya-ruhago/ |title=Archive copy |access-date=2026-02-21 |archive-date=2025-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250210155043/https://yegob.rw/yaboneraga-bakuru-babo-akiyobora-kiyovu-sports-ikipe-yabato-ya-rayon-sports-yafashe-addax-sc-ya-mvukiyehe-juvenal-iyigisha-isomo-rya-ruhago/ |url-status=dead }}</ref> Juvenal yahoze ari umuyobozi wa [[S.C. Kiyovu Sports|Kiyovu sport]] .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umupira w’amaguru]]
[[Ikiciro:Ikipe y'amagare]]
d2rmni56l8y6chp83f7vjn1fxx3c1ns
City Boys FC
0
21543
138477
128166
2026-09-17T10:46:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138477
wikitext
text/x-wiki
'''City Boys FC''' ni ikipe y'[[umupira w'amaguru]] ibarizwa mu [[Rwanda]] ikaba ikina mu cyiciro cya kabiri cy'ashampiyona y'umupira wa maguru. Ikina igikombe cy'amahoro mu Rwanda yakinnye na [[Rayon sports fc|Rayon sport]]. City Boys FC ikaba ari umuvandimwe wa Gorilla FC kuko zose zashizwe na Mudaheranwa Hagdi.<ref>https://ukwelitimes.com/ikipe-ya-rayon-sports-yatsinze-city-boys-abafana-ntibanyurwa</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/kiyovu-sports-yatomboye-apr-rayon-sports-izisobanura-na-city-boys-muri-%E2%85%9B-cy</ref><ref>https://sporty.com/football/match/city-boys-fc-vs-rayon-sports-fc/sr:match:68960738</ref>
== Mudaheranwa Hagi ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amakipe]]
[[Ikiciro:Amakipe y'amagare]]
4w894oev1oaxx4fezyvyts2uxfizqyj
Unity SC
0
21544
138099
128167
2026-09-17T08:24:26Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138099
wikitext
text/x-wiki
'''Unity SC''' (Unity Sport Club) ni ikipe y'[[Umupira w’amaguru|umupira w'amaguru]] ibarizwa mu [[Rwanda]]. Unity ibarizwa mu cyiciro cya kabiri cyiciro cya kabiri cy'ashampiyona y'umupira wa maguru ategurwa na [[FERWAFA|Ferwafa]] . Unity ikaba iyoborwa KNC, AKaba arinawe mu yobozi wa GAsogi United. <ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/etoile-de-lest-yatsinze-unity-sc-itangira-ubufatanye-na-bk-insurance/</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino/football/article/motar-fc-mu-makipe-atatu-yazamutse-mu-cyiciro-cya-kabiri</ref><ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/intare-fc-yasezereye-unity-rubona-emmanuel-anenga-knc-wise-a-82685</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umupira w’amaguru]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
a9n0w33sb396i9314q0f0cj5tpn04c9
Miroplast FC
0
21545
138127
128168
2026-09-17T08:32:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138127
wikitext
text/x-wiki
'''Miroplast FC''' ni ikipe y'umupira w'amaguru ibarizwa mu [[Rwanda]], yagaragaye mu Cyiciro cya Mbere cytwaga [[FERWAFA|Azam Rwanda Premier League]] mu mwaka w'imikino wa 2017 kugeza 2018. ni ikipe ishingiye ku ruganda rwa Milonko. Miroplast FC ubwo yakina muri shampiyona y'icyiciro cy'ambere mu Rwanda ya tewe mpaga ndetse igatsirwa ibitego byoroshye.<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/imikino/article/miroplast-yakubiwe-gatatu-agahimbazamusyi-ngo-itsinde-rayon-sports</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino/football/article/umunsi-wa-27-kiyovu-yatewe-mpaga-miroplast-iramanuka-diarra-atahana-umupira</ref><ref>https://www.rwandamagazine.com/imikino/article/breaking-rayon-sports-iteye-mpaga-miroplast-fc</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/miroplast-fc-yatwaye-igikombe-cy</ref>
== ibikombe ==
Moroplast FC ikaba ifite igikombe ya rwaye cy'abatarengeje imwaka 18 , mu irushanwa rya Sebamed Tournament muri 2015.<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/miroplast-fc-yatwaye-igikombe-cy</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umupira w’amaguru]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
97m416wsjn9xe0aovmbl7b5nw50xo7f
Vision Jeunesse Nouvelle FC
0
21548
137926
128171
2026-09-16T12:51:36Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137926
wikitext
text/x-wiki
'''Vision Jeunesse Nouvelle FC''' ni ni ikipe y'[[umupira w'amaguru]] ibarizwa mu [[Rwanda]] ikaba ari ikina mu cyiciro cya kabiri cy'ashampiyona y'umupira wa maguru. Vision Jeunesse Nouvelle FC ikaba itegamiye kuri leta cyangwa ari umuryango udaharanira inyungu washinzwe mu mwaka wa 2002 .<ref>https://fcbayern.com/en/news/2025/08/rwanda-academy</ref><ref>https://www.lardennais.fr/id784632/article/2026-02-06/fait-confiance-la-jeunesse-connait-le-nom-du-nouvel-entraineur-de-lequipe-fanion</ref><ref>https://www.paris-normandie.fr/id659589/article/2025-09-17/football-relancer-la-formation-des-jeunes-au-fc-rouen-le-nouveau-defi-de-romain</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuryango utegamiye kuri Leta]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
rcu022uqhejmxgouvfg7gd38x845daw
Esperance de Kigali
0
21552
137960
128176
2026-09-16T12:59:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137960
wikitext
text/x-wiki
'''Esperance FC''' ni ikipe y’[[umupira w’amaguru]] ibarizwa mu [[Umujyi wa Kigali|Mujyi wa Kigali]], ikinira ku kibuga cya Kimisagara ikina mu cyiciro cya kabiri cya shampiyona mu Rwanda muri Ferwafa. Esperance de Kigali ikaba ari kipe ikoresha siporo mu guteza imbere amahoro n'uburinganire.<ref>https://umuseke.rw/abarimo-kayitaba-batangiye-neza-esperance-football-tournament/</ref><ref>https://rwandamagazine.com/imikino/article/ivoire-olympic-yatangiye-inganya-na-esperance-fc-amafoto</ref><ref>https://igihe.com/imikino/football/article/ikipe-y-ab-i-rubavu-yageze-muri-%C2%BD-cya-esperance-football-tournament-amafoto-na</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imikino/football/article/ikipe-y-abarimo-haruna-niyonzima-yatangiranye-intsinzi-mu-irushanwa-esperance-football-tournament</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amakipe]]
[[Ikiciro:Umupira w’amaguru]]
i2kc82l2x7g428sq2070qnf2rfss2xx
Niyonkuru Samuel
0
21558
138010
128397
2026-09-16T13:05:38Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138010
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Niyonkuru Samuel''' yavutse kuya 03 gicurasi 2003 muri [[Rwamagana]], ni we wegukanye irishanwa mu [[Umugabo|bagabo]] aho yegukanye irushanwa ry’amagare ryiswe Umusambi Race ryateguwe ku nshuro ya gatatu mu rwego rwo kubungabunga inyoni y’umusambi mu [[Rwanda]].<ref>https://imvahonshya.co.rw/niyonkuru-samuel-na-nirere-xaverine-begukanye-umusambi-race-2025-amafoto/</ref><ref>https://inkstickmedia.com/behind-rwandas-world-cycling-debut-a-regime-carefully-curating-its-image/</ref><ref>https://globalpeloton.substack.com/p/24-african-riders-to-watch-at-the?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share</ref><ref>https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/emotional-and-unforgettable-rwanda-world-championships-ramps-up-momentum-of-african-cycling/</ref>
== Imidali ==
Niyonkuru yegukanye imidali itandukanye hari yatwaye umwanya wa 3 mu kunyonga igare isiganwa n'ibihe muri irushanwa ryo muri gabon ryitwa Chantal Biya.<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/abanyarwanda-babiri-muri-team-amani-izakina-tour-du-rwanda-2026</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/22223/sports/cycling/cycling-what-you-need-to-know-about-gravel-national-championships</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Umukinnyi wa magare]]
5r60l3hlgrmsoij0r03ou1963hyqpl7
Nirere Xaverine
0
21559
138346
134205
2026-09-17T10:00:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138346
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Xaverine Nirere - 2023 UCI Road World Championships (Women's road race).jpg|thumb|Nirere Xaverine muri 2023]]
Nir'''ere''' '''Xaverine''' ni [[Rwanda|umunyarwandakazi]] unyonga igare yavutse 12 mata 2002, akaba ari mushiki wa Valens Ndayisenga wigeze gutwara irushanwa rya magare mu Rwanda . Yatangiye amarushanwa mu mwaka wa 2016, akaba akinira ikipe ya '''Team Amani''' y'amagare ahagarariye [[Akarere ka Rwamagana|Akarere ka '''Rwamagana''']].<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/28624/sports/cycling/cycling-nirere-turns-focus-on-2025-world-championship</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c8exx58ed63o</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/28575/sports/cycling/nirere-increases-chances-of-winning-windhoek-tour</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/29899/sports/cycling/nirere-says-starting-uci-race-in-kigali-a-proud-moment-for-africans</ref><ref>https://www.rfi.fr/en/sports/20250921-reusser-and-evenepoel-take-first-titles-at-world-cycling-championships-in-kigali</ref>
== Amarushanwa ==
Nirere yegukanye imidari ibiri mu mikino ya Afurika yabereye i Accra muri Ghana mu mwaka wa 2023. Nirere kandi yakoze amateka muri Namibiya ubwo ku wa 2 Kanama 2025 muri irushnwa rya Windhoek asize abandi iminota irenga icumi . kandi muri Shampiyona y’Isi muri 2025, ryabereye i Kigali ni we wabaye umukinnyi wa mbere watangije isiganwa ryo gusiganwa n’ibihe,yasoje ku mwanya wa 27 ku isi, aba uwa mbere muri [[Afurika]].<ref>{{Cite web |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-us-to-show-what-africa-can-do-the-trailblazers-heading-up-amani |title=Archive copy |access-date=2026-02-22 |archive-date=2025-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251207163019/https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/it-s-time-for-us-to-show-what-africa-can-do-the-trailblazers-heading-up-amani |url-status=dead }}</ref><ref>https://velo.outsideonline.com/road/road-racing/emotional-and-unforgettable-rwanda-world-championships-ramps-up-momentum-of-african-cycling/</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/29823/sports/cycling/team-rwanda-upbeat-ahead-of-kigali-2025-uci-world-championships</ref><ref>https://globalpeloton.substack.com/p/nirere-wins-windhoek-women-tour-africas</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amakipe]]
[[Ikiciro:Amagare]]
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Umukinnyi]]
3ns9fnlb2pzfmwmnqv76ut457atkdnf
Team Amani
0
21560
138544
128206
2026-09-17T11:32:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138544
wikitext
text/x-wiki
'''Team Amani''' yatangiye 2025ni ikipe y'amagare yo ku rwego rw’[[Afurika|umugabane]] [[Afurika|w'afurika]], ibarizwa mu ka karere k’Iburasirazuba bwa Afurika harimo u [[RwandAir|Rwanda]], [[Kenya]], Uganda, na [[Etiyopiya]], izamura impano z’abakiri bato kugira ngo bashobore guhatana ku rwego mpuzamahanga. <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/33353/sports/cycling/muhoza-in-team-amani-final-roster-for-tour-du-rwanda-2026</ref><ref>https://escapecollective.com/building-the-road-inside-team-amanis-mission-to-transform-african-cycling/</ref><ref>https://globalpeloton.substack.com/p/team-amani-launches-womens-uci-team</ref><ref>https://www.outdoorsportswire.com/the-target-is-clear-in-2028-team-amani-will-line-up-at-the-worlds-biggest-womens-races/</ref>
== Ikipe ==
Team amani ikoresha abakinnyi batandukanye harimo abanyarwanda nka [[Muhoza Eric|Eric Muhoza]], [[Niyonkuru Samuel|Samuel Niyonkuru]], na [[Nirere Xaverine|Xaverine Nirere]] mu ikipe y’abagore. ndetse irakina na tour yu Rwanda 2026. <ref>https://endurance.biz/2026/industry-news/raphas-2026-team-amani-collection-celebrates-east-african-heritage/</ref><ref name=":0">https://www.newtimes.co.rw/article/32615/sports/cycling/cycling-young-star-ntirenganya-joins-kenya-based-team</ref><ref name=":0" /><ref>https://www.cyclingnews.com/pro-cycling/womens-cycling/team-amani-the-first-ever-womens-continental-team-based-in-africa-launches-for-2026-season/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Ikipe ya bagore]]
4949pzmpbwq18519x1wd8jghjp0hpu5
Rwanda Epic
0
21577
138083
128230
2026-09-17T08:19:58Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138083
wikitext
text/x-wiki
'''Rwandan Epic''' ni irushanwa mpuzamahanga ry’amagare yo mu misozi rikorerwa ku butaka bwu Rwanda. ni irishanwa rya shinzwe ndetse riyoborwa na [[Simon De Schutter]], aho ritegurwa na Rwanda Alternative Riding Events (RAR Events) ku bufatanye n’[[Ishyirahamwe nyarwanda rya magare|Ishyirahamwe ry’Umukino w’Amagare]] mu Rwanda ariryo ([[FERWACY]]). <ref>https://www.kigalitoday.com/imikino/amagare/article/rwanda-epic-2025-abakinnyi-85-barimo-abanyarwanda-18-bagiye-kwitabira-isiganwa-ry-amagare-yo-mu-misozi</ref>
== Abaritwaye ==
Rwanda epic ryagiye ritwarwa n'abakinnyi bagiye batandukanye aribo : Umunyarwanda [[Habimana Jean Eric|HABIMANA Jean Eric]] ndetse n’umudage Karl Platt muri 2022. <ref>https://www.kigalitoday.com/imikino/amagare/article/amagare-rwandan-epic-izatangirana-n-ugushyingo-2022</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
[[Ikiciro:Amagare]]
[[Ikiciro:Umuyobozi]]
4ly18x93p54bcpos1db5qt0z608q2go
Espoir BBC
0
21589
138347
128252
2026-09-17T10:00:32Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138347
wikitext
text/x-wiki
'''Espoir BBC''' ni ikipe y'abagabo babigize umwuga ikina [[Umupira w’agatebo|ya Basketball]] [[Rwanda|yo mu Rwanda]] ifite icyicaro i [[Kigali]] . Iyi kipe ikaba ikina mu irushanwa muri Shampiyona y'igihugu ya Basketball mu Rwanda . <ref>[http://www.kigalitoday.com/spip.php?article9120 Espoir BBC yagukanye igikombe cya Play-off], Kigali Today, 17 March 2013. Accessed 30 June 2013. {{In lang|rw}}</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/162181/Sports/espoir-bbc-players-rallied-for-amust-wina-clash-against-apr</ref>
Ubusanzwe, iyi kipe yagiye igaragaza abakinnyi batandukanye bagiye ndetse mu makipe menshi m'ugihugu by'afurika. <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/10270/sports/basketball/playoffs-reg-sweep-espoir-bbc-to-advance-to-the-finals</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/17955/sports/basketball/hoops-league-espoir-eye-win-vs-titans-apr-visit-ugb</ref>
== Ibikombe ==
* '''Shampiyona y'igihugu ya Basketball : 5'''
:: 2003–04, 2011–12, 2012–13, 2013–14, 2014–15
== Urutonde rw'abakiriya ruriho ubu ==
* Lionel Hakizimana
* [[Kami Kabangu]]
* [[Aristide Mugabe]]
* Presta Nzuzi Malemba
* Dean Bezazouma
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
== Amasano yo hanze ==
[[Ikiciro:Umupira w’amaguru]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
d2pc3f9kn3kfgp8zf6zggsdb7310q6e
Integrated Polytechnic Regional College Ground
0
21676
138499
128429
2026-09-17T11:01:18Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138499
wikitext
text/x-wiki
'''Ikibuga cya Kaminuza ya Polytechnic''' ni ikibuga cya cricket kiri i [[Kigali]], mu [[Rwanda]]. <ref>{{Cite web |title=Kigali tales |url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1008607/kigali-tales |access-date=25 September 2021 |website=ESPNcricinfo}}</ref>
Mu Kwakira 2021,iki kibuga ni cyo cyabereye imikino yo mu itsinda A mu majonjora yo guhatanira itike yo kuzakina igikombe cy'isi cyo muri 2021 muri ICC mu gikombe cy'isi cya Afurika cyitabiriwe n'amakipe y'ibihugu ya Cricket mu bagabo nka Eswatini, Gana, Lesoto, Malawi, Seyishele, [[Uganda]] ndetse n'u Rwanda rwakiriye. Mbere yuko amarushanwa atangira, ikibuga cya ravuguruwe kugirango kigere ku rwego rwo kwemerwa na ICC.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Ikibuga]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
gdeljr3l6glecd4y7vc7h26a5gkpxtz
Prosper Karangwa
0
21727
137997
128528
2026-09-16T13:04:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137997
wikitext
text/x-wiki
'''Prosper Karangwa''' ( yavutse ku ya 17 Gicurasi 1978 ) ni Umunyakanada ufite ubwenegihugu bwu [[Rwanda]], wahoze akina umukino wa Basketball w'abigize umwuga, akaba n’umuyobozi mukuru w’ibiro bya Visi Perezida w’ishyirahamwe ry’umukino wa Basketball , afite inshingano z’umuyobozi mukuru wa delaware .<ref>https://www.fiba.basketball/en/news/rwa-the-national-team-to-camp-in-italy</ref><ref>https://www.inquirer.com/sixers/philadelphia-76ers-peter-dinwiddie-prosper-karangwa-front-office-20201016.html</ref>
== Umwuga ==
Karangwa mu mashuri y'isumbuye yize ubuforomo ndetse akaba n'umuhanga mu by'imiti, yabanje gukurira mu Burundi yimukira i Montreal n'umuryango we afite imyaka icyenda. Yakinnye umukino wa Basketball mu Ishuri Rikuru ry’imikino ngororamubiri ryo muri Siena College imyaka ine ( 1999–2003 ).<ref>https://www.nba.com/sixers/news/resourcefulness-relationships-fuel-karangwas-rise</ref><ref>https://www.nytimes.com/athletic/2156400/2020/10/23/peter-dinwiddie-and-prosper-karangwa-who-are-the-new-sixers-front-office-hires/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umukinnyi]]
c4j00n14o4n570i2bhsm0woqqds2q5i
Ndizeye Dieudonné
0
21741
137998
128609
2026-09-16T13:04:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137998
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Dieudonné Ndizeye.jpg|thumb|Ndizeye Dieudonné muri 2023]]
'''Dieudonné Ndayisaba''' Ndizeye ( yavutse ku ya 14 Ukwakira 1996) ni umukinnyi wa Basketball w'umunyarwanda, ukinira [[APR BBC]] muri [[Rwanda Basketball League|Shampiyona ya Basketball mu Rwanda]] ( RBL ) n'ikipe y'igihugu y'u Rwanda. yabaye umukinnyi mwiza muri RBL inshuro eshatu ndetse yatwayee shampiyona inshuro imwe muri 2019. Ndizeye yakinnye ishuro bibiri BAL ari muri REG.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/30452/sports/basketball/basketball-apr-sign-small-forward-ndizeye</ref><ref>https://www.ktpress.rw/2024/03/dieudonne-ndizeye-william-perry-excel-as-patriots-humble-apr/</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/31532/sports/basketball/murenzi-names-final-squad-for-2027-world-cup-qualifiers</ref>
== Ubuzima ==
Ndizeye yatangiye umwuga wa basketball ari muri IPRC-Kigali muri Shampiyona y'igihugu ya Basketball mu 2015. Muri 2017, Ndizeye yinjiye muri Patriot BBC. Yahawe igihembo cya shampiyona y'igihugu MVP muri shampiyona ya 2018–19.Mu Gushyingo 2021, yinjiye mu ikipe ya Cobra Sport yo muri Sudani y'Amajyepfo kugira ngo abakinire mu marushanwa yo gushaka itike ya BAL 2022. Yafashije Cobra kuza BAL kunshuro y'ambere.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/30896/sports/basketball/basketball-national-team-captain-ndizeye-talks-coaching-staff-changes-targets</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/31050/sports/basketball/steven-hagumintwari-on-why-he-joined-tigers</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi]]
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
mpvp5zc9v61yux7hsxd5dg0xpkrki2p
Robert Thomson
0
21745
137961
132276
2026-09-16T12:59:16Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137961
wikitext
text/x-wiki
'''Robert Thomson''' ( yavutse ku ya 28 Mutarama 1982 ) Ni umwe mu bagize ikipe y'igihugu ya Basketball y'abagabo yu [[Rwanda]]. Thomson yavukiye muri Penesilivaniya, yarangije amashuri yisumbuye i Valey, muri Penesilivaniya. Yakinnye basketball muri kaminuza ya Fairfield.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/83119/Sports/thompson-makes-his-case</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thegazette.com/iowa-basketball/robert-morris-iowa-mens-basketball-glance-time-tv-game-info-nov-4-2025/ |title=Archive copy |access-date=2026-02-28 |archive-date=2025-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251103184149/https://www.thegazette.com/iowa-basketball/robert-morris-iowa-mens-basketball-glance-time-tv-game-info-nov-4-2025/ |url-status=dead }}</ref>
== Umwuga ==
Thomson yimukiye mu Rwanda mu 2006 nyuma yo kurangiza muri Fairfield no gukina imyaka ibiri ya basketball y'ababigize umwuga muri [[Hongiriya]] no mu [[Ubutaliyani|Butaliyani]]. Thomson yaje kubona pasiporo yu Rwanda aba umwe mu bagize ikipe y’u Rwanda, yarangirije kumwannya wa cyenda muri Shampiyona y’Afurika ya FIBA 2009 ndetse na 2007.<ref>https://www.vindy.com/obituaries/2025/12/robert-s-thompson-1923-2025/</ref><ref>https://www.fiba.basketball/en/news/sen-mar-senegal-stun-morocco-with-comeback</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umukinnyi]]
[[Ikiciro:Basketball]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
9rzcwf8mifjlkcswr6bj7hbl9322dgu
Carlton Bragg Jr.
0
21769
138302
128650
2026-09-17T09:26:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138302
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:20150329 MCDAAG closed practice Carlton Bragg (1).JPG|thumb|Carlton Bragg Jr]]
'''Carlton Edward Bragg Jr.''' ( yavutse ku ya 14 Ukuboza 1995 ) ni umukinnyi w’umukino wa Basketball, ukomoka muri [[amerika]] ukina nk' uwabigize umwuga ukina muri [[APR BBC|APR]] [[Rwanda Basketball League|shampiyona ya basketball yu Rwanda]] ( RBL ) na shampiyona nyafurika ya Basketball ( BAL ) . Yakinnye kandi mui basketball ya kaminuza muri New Mexico Lobosi na Kansas .<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/31824/sports/basketball/apr-sign-american-forward-carlton-bragg-jr-ahead-of-new-season</ref><ref>https://www.kansan.com/sports/carlton-bragg-jr-s-career-night-lifts-kansas-to-long-awaited-big-12-blowout/article_09d5a726-f9df-11e6-9ab1-1ff86630feb6.html</ref><ref>https://www.cbssports.com/college-basketball/news/kansas-suspends-carlton-bragg-jr-for-saturday-game-at-kentucky/</ref>
== Umwuga ==
Ku ya 5 Kanama 2021, Carlton Edward Bragg Jr yasinyanye amasezerano na Belediye wo muri Shampiyona ya mbere ya Basketball ya Turukiya ( TBL ). Ku ya 8 Ukuboza 2025, Bragg yatangajwe nk'umukinnyi mushya wa baye uwa mbere m’u Rwanda, muri APR BBC muri shampiyona ya basketbal yu Rwanda ( RBL ) na shampiyona nya furika ya Basketball ( BAL).<ref>https://www.espn.com/mens-college-basketball/story/_/id/28471502/new-mexico-carlton-bragg-jr-arrested-dwi-pot-possession-charges</ref><ref>https://www2.kusports.com/news/2017/apr/06/carlton-bragg-jr-leaving-kansas/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Basketball]]
[[Ikiciro:APR BBC]]
[[Ikiciro:Umukinnyi]]
krmt1936av9qzawhxca9cs9hbosrena
Benediction Club
0
21921
137837
128984
2026-09-16T12:38:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137837
wikitext
text/x-wiki
'''Benediction Club''' ni ikipe y’amagare y'abigize umwuga ibarizwa mu [[Akarere ka Rubavu|karere ka Rubavu]] mu [[Intara y'Uburengerazuba|intara y'iburengerazuba]] i [[Rubavu|Gisenyi]] ikaba iabarizwa mu makipe yemewe n'ishyirahamwe ry’Umukino w’Amagare mu Rwanda , Afurika ndetse no ku isi. ikaba ikina nk’akipe iri mu cyiciro cya gatatu ku mugabane wa afurika.<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/amagare-abakinnyi-23-bazahagararira-u-rwanda-muri-shampiyona-nyafurika-ya-2025</ref><ref>https://kigalitoday.com/imikino/amagare/article/benediction-ibaye-ikipe-ya-mbere-mu-rwanda-yemewe-na-uci</ref>
== Abakinnyi ==
'''Benediction Club''' yakinnyemo abakinnyi batandukanye harimo nka :
Mugihsa Moise
Masengesho Vainqueur
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amagare]]
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
bnrdi73dcx30b1hmac1mor8oq7ig2x9
Ruhumuriza Aimé
0
21927
137838
128993
2026-09-16T12:38:46Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137838
wikitext
text/x-wiki
'''Ruhumuriza Aimé''' (yavutse ku wa 9 Ukuboza 2006) ni umukinnyi w'amagare w'abigize umwuga akaba ari w'[[Umuco nyarwanda|Umunyarwanda]] . Ruhumuriza akaba akina mu ikipe ya [[May Stars]], ibarizwa mu [[Rwanda]] yagaragaye akina mu masiganwa arimo [[Tour du Rwanda]].<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/amagare-abakinnyi-23-bazahagararira-u-rwanda-muri-shampiyona-nyafurika-ya-2025</ref>
== Amarushanwa ==
Ruhumuriza ya twaye irushanwa ry'isiganwa rya Kirehe Race muri 2025 ari kumwe na May Stars . akaba ari umukinnyi muto mwiza mu isiganwa rya Tour du Rwanda muri 2025.<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/ngendahayo-jeremie-na-ingabire-diane-begukanye-isiganwa-ryo-kwibuka29-amafoto</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
[[Ikiciro:Amakipe y'amagare]]
6c6rjcmk6abhqb9zs3ng6y8olz35xby
Rwanda Cycling Cup
0
21933
137942
129000
2026-09-16T12:55:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137942
wikitext
text/x-wiki
'''Rwanda Cycling Cup''' ni irushanwa ryu Rwanda, rikaba ari ngaruka mwaka ry’[[Igare|amagare]] rihuza amakipe atandukanye mu [[Rwanda]], rigamije guteza imbere uyu mukino no kuzamura impano nshya muri shampiyona y'icyiciro cya mbere ndetse no mu cy'iciro cy'akabiri ritegurwa n'[[FERWACY|ishyirahamwe ry'umukino w'a magare mu Rwanda]], [[FERWACY|Ferwacy]].<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/amagare-abakinnyi-23-bazahagararira-u-rwanda-muri-shampiyona-nyafurika-ya-2025</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/ngendahayo-jeremie-na-ingabire-diane-begukanye-isiganwa-ryo-kwibuka29-amafoto</ref><ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/rwanda-cycling-cup-irakomeza-hakinwa-kivu-race</ref><ref>https://kigalitoday.com/imikino/amagare/Nsengimana-Bosco-yegukanye-Rwanda-Cycling-Cup</ref>
== Irushanwa ==
Rwanda cycling cup igizwe n'amarushanwa atandukanye akinwa mu gihugu hirya no hino , ayo marushanwa harimo nka :
* HEROES CYCLING CUP
* Rwanda Youth Racing Cup 2026
* [[Tour du Rwanda]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
[[Ikiciro:Amakipe y'amagare]]
mg9612mkb0rcfmm7mxbit3djblxaipx
Byusa Pacifique
0
21934
138282
129002
2026-09-17T09:24:23Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138282
wikitext
text/x-wiki
'''Byusa pacifique''' ni umukinnyi w'abigize umwuga ukina umukin w'igare, akaba akinira ikipe ya [[Les Amis Sportif|Les Amis Sportifs]] yi rwamagana , akaba yarabaye uwa mbere mu gusiganwa ku giti cye mu cyiciro cy'ingimbi muri Shampiyona y'Isi ya 2025 yabereye i [[Kigali|Kigal]]<nowiki/>i.<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/amagare-abakinnyi-23-bazahagararira-u-rwanda-muri-shampiyona-nyafurika-ya-2025</ref><ref>https://kigalitoday.com/imikino/amagare/article/benediction-ibaye-ikipe-ya-mbere-mu-rwanda-yemewe-na-uci</ref>
== Amarushanwa ==
Pacifique yitabirye amarushwa hari :
* Shampiyona y'Isi 2025 yabereye i [[Kigali]] muri 2025
* Rwanda Youth Racing Cup muri 2025
* Tour du Rwanda muri 2025
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
[[Ikiciro:Amakipe y'amagare]]
dyurk1yxjms5pyeax8imtu61d8zd4a3
Ndabaga Cycling Team
0
21936
138348
129004
2026-09-17T10:00:38Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138348
wikitext
text/x-wiki
'''Ndabaga Cycling Team''' ni ikipe y'abigize umwuga mu mukino w’amagare mu [[Rwanda]], yibanda ku iterambere ry’[[Umugore|abagore]]. ni ikipe yagaragaye mu irushanwa anyuranye muri 2026 harimo nka Rwanda Youth Racing Cup na Heroes Cycling Cup. <ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/amagare-abakinnyi-23-bazahagararira-u-rwanda-muri-shampiyona-nyafurika-ya-2025</ref>
== Umwuga ==
Ndabaga Cycling Team ni ikipe ikoresha abakinnyi b'abanyarwandakazi harimo<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/ngendahayo-jeremie-na-ingabire-diane-begukanye-isiganwa-ryo-kwibuka29-amafoto</ref> :
* Uwamahoro Françoise
* Masengesho Yvonne
* Mwamikazi Djazilla
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
[[Ikiciro:Amakipe y'amagare]]
0537m8wjjzktmpgqg36h0m82pfnkfdu
Nzayisenga Valantine
0
22133
138128
129294
2026-09-17T08:32:36Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138128
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Valentine NZAYISENGA - Présentation TCFIA 2024.jpg|thumb|Valantine Nzayisenga muri 2025]]
'''Valantine Nzayisenga''' (yavutse kuya 15 werurwe muri 2000), akaba ari umukinnyi w'igare akaba ari umunyarwanda, yatsindiye umudari wa zahabu mu irushanwa ry’a banyonga basiganwa n'igihe mu ikipe y’abakiri bato mu irushanwa rya Afurika ryo gusiganwa ku magare ryabereye i [[Kigali]] muri 2018. Naho mu irushanwa rya Afurika ryo gusiganwa ku magare ryabereye i Cayiro muri 2021, yatsindiye umudari wa feza mu kunyonga basiganwa n'igihe .<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/amagare-abakinnyi-23-bazahagararira-u-rwanda-muri-shampiyona-nyafurika-ya-2025</ref>
Ku rwego rw'igihugu, yambitswe umudari [[Rwandan National Road Race Championships|rya shampiyona y'u Rwanda mu]] mu gusiganwa ku magare muri 2019.
== ibigwi ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umukinnyi]]
[[Ikiciro:Amagare]]
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
h3ch36ic6ii8wsewfy8h16xa150qbhk
Ridley Racing Team
0
22135
138246
129297
2026-09-17T09:19:28Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138246
wikitext
text/x-wiki
'''Ridley Racing Team''' ni [[ikipe]] y'[[Igare|amagare]] yabigize umwuga ibarizwa ku mugabana w'[[afurika]], ni ikipe ikinamo umukinnyi w'umunyarwandakazi witwa [[Irakoze Neza Violette]] .<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/amagare-abakinnyi-23-bazahagararira-u-rwanda-muri-shampiyona-nyafurika-ya-2025</ref>
== Abakinnyi ==
* Irakoze Neza Violette
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
peoicwghmjg6ym6w23qqelpabyy8mxu
Mwamikazi Jazilla
0
22136
138206
129299
2026-09-17T08:52:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138206
wikitext
text/x-wiki
'''Mwamikazi Jazilla''' ni umukinnyi wa bigize umwuga mu igare akaba ari [[Rwanda|umunyarwanda]] ukina mu ikipe ya bato batarengeje imyaka 19, akaba yarafashe nk'umukinnyi uzamuka mu mukino w'igare , akaba azobereye mu gutwara igare ryo mu misozi .<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/amagare-abakinnyi-23-bazahagararira-u-rwanda-muri-shampiyona-nyafurika-ya-2025</ref>
== Amarushanwa ==
Mwamikazi Jazilla muri 2023 yegukanye shampiyona ny'afurika mu magare mu batarengeje imyaka 23, mugusiganwa banyhonga igare mu misozi .<ref>https://kigalitoday.com/imikino/amagare/article/benediction-ibaye-ikipe-ya-mbere-mu-rwanda-yemewe-na-uci</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amakipe]]
[[Ikiciro:Amakipe y'amagare]]
pok2uwgi05aus72htb8ducdu0tnux0w
Nyirarukundo Claudette
0
22139
138265
129314
2026-09-17T09:22:39Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138265
wikitext
text/x-wiki
'''Nyirarukundo Claudette''' (yavutse 1 mutarama 2003) akaba ari umukinyi wabigize umwuga mu magare, akaba ari [[Rwanda|umunyarwandakazi]], yatsinze amarushanwa atandukanye, nkaho yabaye uwatwaye irushanwa rya Musanze Challenge 2025, akaba ariwe wegukanye amanota y’ahatambika n’ahazamuka.<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/amagare-nkundabera-eric-na-nyirarukundo-claudette-begukanye-musanze-challenge</ref>
== Amarushanwa ==
Nyirarukundo Claudette Nyirarukundo Claudette ni umukinnyi w'igare wa [[Team Amani]] akaba abarizwa mu bagore mu bagore, akaba ariwe watwaye irushanwa rya Musanze challenge muri 2025.<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/amagare-abakinnyi-23-bazahagararira-u-rwanda-muri-shampiyona-nyafurika-ya-2025</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amagare]]
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
nsycxgv9i9j5h4dyfe049i67kd4jb9f
Uwiringiyimana Liliane
0
22142
138129
129317
2026-09-17T08:32:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138129
wikitext
text/x-wiki
'''Uwiringiyimana Liliane''' (yavutse 1 mutarama 2003) akaba ari umukinyi wabigize umwuga mukino wa magare, akaba ari [[Rwanda|umunyarwandakazi]], yatsinze amarushanwa atandukanye, nkaho yabaye uwitabiriye irushanwa irushanwa rya Shampiyona y'Isi mu [[Rwanda]] .<ref>https://igihe.com/serivisi/special-pages/live-events/Moritz-Kretschy-yegukanye-Tour-du-Rwanda-2026-Henok-ahesha-ikuzo-Abanyafurika-Amafoto</ref>
== Amarushanwa yitabiriye ==
Uwiringiyimana Liliane yitabiriye irushanwa rya Shampiyona y'Isi mu [[Rwanda]] muri 2026 mu cyiciro cy'abagore .<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/amagare/article/amagare-abakinnyi-23-bazahagararira-u-rwanda-muri-shampiyona-nyafurika-ya-2025</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amagare]]
[[Ikiciro:Amagare mu Rwanda]]
fa3d4gwbbuyhvd7hd79d19mgqvm09oi
Gusaba Umugeni
0
22213
138011
129681
2026-09-16T13:05:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138011
wikitext
text/x-wiki
'''Gusaba umugeni''' ni umwe mu mihango ikomeye cyane mu muco nyarwanda uba mbere y’[[Ubukwe bwa kinyarwanda|ubukwe]] bwo mw'idini cyangwa [[itorero]]. Ni umuhango aho umuryango w’umusore ujya gusaba umukobwa mu muryango we, bakaganira ku mubano w’abana babo no ku bijyanye n’ubukwe.<ref>https://www.scribd.com/document/747007595/Ubukwe-Bwa-Kinyarwanda-1</ref>
== Ibikorwa bibanziriza gusaba umugeni ==
=== Gutegura gusaba ===
Umusore abanza kubwira ababyeyi be ko ashaka kurongora cyangwa gushaka umugore. Umuryango w’umusore uhitamo abavugizi cyangwa abakuru bu muryango aribo bakunze kwitwa abasaza (abantu bavuga mu muhango), ubundi bakamenyesha umuryango w’umukobwa umunsi bazaziraho gusaba.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/Ubukwe_bwa_kinyarwanda.pdf</ref>
=== Kugera mu rugo rw’umukobwa no gutangira umuhango wo gusaba umugeni ===
Umuryango w’umusore ugera mu rugo rw’umukobwa witwaje impano arizo zizwi nkibisabishwa akenshi haba harimo ibiseke birimo ibiribwa, inkangara irimo inzoga ya kinyarwanda isaba umugeni, ibyo kunywa, amasuka abiri(2) harimo isuka na majagu, akananjoro kahira ubwatsi nikibumbiro n’ibindi.Abavugizi b’impande zombi batangira ikiganiro mu mvugo y’umuco harimo ibiganiro,imivugo n’amagambo yo kwubahana.<ref>https://www.igihe.com/umuco/article/iby-ingenzi-byabaga-bigize-ubukwe-bw-abanyarwanda-bo-hambere</ref>
== Ikiganiro cyo gusaba ==
'''Ikiganiro cyo gusaba''' ni igice cy’ingenzi cyane mu muhango wo gusaba umugeni. Aha ni ho abakuru b'imiryango yombi bagirana ibiganiro byubaha, bakoresheje amagambo y’umuco, imigani, n’imvugo irimo ubwitonzi.<ref>https://umuryango.rw/imyidagaduro/article/reba-amwe-mu-mafoto-yaranze-umuhango-wo-gusaba-no-gukwa-wa-miss-bahati-grace</ref>
=== 1. Gutangira ikiganiro ===
Iyo abashyitsi bageze mu rugo rwiwabo w’umukobwa babanza kubaramutsa no kubakira neza. Abavugizi cyangwa abakuru bumuryango w’umukobwa babaza abashyitsi bati:''“Mwadusuye muturutse he? Ni iki kibazanye?”,'' Ibi ntibabazwa mu buryo busanzwe gusa, ahubwo babivuga mu mvugo y’umuco yuje [[ikinyabupfura]].
=== 2. Gusobanura impamvu yabazanye ===
Abavugizi b’umusore ni bo batangira gusobanura impamvu yabazanye.Akenshi bavuga mu buryo bw’ikinyabupfura bavuga ko baje gushaka ururabo cyangwa umutako uri muri urwo rugo mbese bazimiza ariko bashaka kuvuga ko bashaka umukobwa muri urwo rugo. Ntibavuga izina ry’umukobwa ako kanya, babanza gukoresha amagambo azimije.
Urugero rw’amagambo bashobora kuvuga harimo naya“Twumvise ko muri uru rugo hari ururabo rwiza cyane twifuza ko rwazaba mu rugo rwacu, ni yo mpamvu twaje gusaba.” ubundi uko ikiganiro kienga gikura bakaza kwerura bavuga ko basaba umugeni.
=== 3. Ibibazo biva ku ruhande rw’umukobwa ===
Abavugizi b’umukobwa ntibahita bemera. Babanza kubaza ibibazo nka:uwo musore musabira ni nde?,akomoka he?, afite iyihe myitwarire? ese ashobora kwita ku mukobwa wacu neza? Ibi bikorwa mu mvugo itaziguye cyane, ahubwo mu migani n’ibitekerezo by’umuco.
Iyo ikiganiro kimaze kugenda neza abavugizi b’umusore bavuga izina ry’umukobwa bashaka. Abavugizi b’umukobwa babaza mu rugo niba uwo mukobwa yemera uwo musore.Iyo yemeye, ikiganiro gikomeza neza.Nyuma y’ibiganiro impande zombi zemeranya ku mubano w’abana babo.Bashobora gutangira kuganira ku nkwano n’intambwe zizakurikiraho.Iyo byumvikanyweho neza, bavuga ko ubusabe bwemewe.
Ikiganiro cyo gusaba ni ingenzi cyane kuko kibumbatiye umuco w'ubwubahane hagati y’imiryango.Gishyira imbere ubushishozi n’imvugo y’umuco nyarwanda.Gihuza imiryango yombi mbere y’ubukwe.<ref>https://kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/ubukwe-nyarwanda-ibyiciro-10-bigoye-bamwe-bigatunga-abandi</ref>
== Inkwano ==
[[Dosiye:Abosore biteguye gusaba umugeni.jpg|thumb]]
'''Inkwano''' ni kimwe mu bice by’ingenzi cyane mu muhango wo gusaba umugeni mu muco nyarwanda. Inkwano ni impano umuryango w’umusore uha umuryango w’umukobwa nk’ikimenyetso cy’icyubahiro n’ishimwe ku babyeyi bareze umukobwa. Mu muco nyarwanda wa kera, inkwano yatangwaga cyane cyane mu '''nka''', kuko inka zari ikimenyetso cy’ubukire, icyubahiro n’umugisha mu muryango. Gutanga inkwano ntibyari kugura umukobwa, ahubwo byari uburyo bwo gushimira ababyeyi bamureze no kwerekana ko umusore n’umuryango we biteguye kubaka urugo rushingiye ku kubahana.
Iyo ikiganiro cyo gusaba kigenda neza kandi impande zombi zishimanye, abavugizi batangira kuganira ku bijyanye n’inkwano. Iki kiganiro gikorerwa mu bwitonzi no mu mvugo y’umuco, aho buri muryango agira uruhare mu kugena uko inkwano izatangwa. Abavugizi b’umuryango w’umukobwa bashobora kuvuga umubare w’inka wifuzwa, hanyuma abavugizi b’umusore bakagaragaza icyo bashoboye gutanga. Ibiganiro bigamije kugera ku bwumvikane bwubaka aho kuba impaka. Intego nyamukuru ni uko imiryango yombi yumvikana kandi igakomeza kugirana umubano mwiza.
Mu gihe cyo kuganira ku nkwano, hanemeranywa uburyo izatangwa n’igihe izatangwa. Mu muco nyarwanda wa kera, inkwano yashoboraga gutangwa yose icyarimwe cyangwa igatangwa mu byiciro bitewe n’ubushobozi bw’umuryango w’umusore. Hari igihe umuryango w’umukobwa wemereraga umusore gutanga igice cy’inkwano ku munsi runaka hanyuma ibisigaye bikazatangwa nyuma. Ibi byagaragazaga ubwumvikane n’ubufatanye hagati y’imiryango yombi. Muri iki gihe, nubwo inkwano ikiri igice cy’umuco, hari aho usanga inka zisimbuzwa amafaranga cyangwa ibindi bintu bitewe n’imibereho y’iki gihe.<ref>https://www.igihe.com/abantu/kubaho/urukundo/article/manyinya-ntizagera-mu-gusaba-no-gukwa-iby-ingenzi-ku-bukwe-bwa-the-ben-na</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
qacr5z17xcl04tjds1dmurhc0ifh1u6
Umuhango wo gusaba irembo ry'umugeni
0
22215
138191
129680
2026-09-17T08:51:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138191
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Gusaba no gukwa mu Rwanda.jpg|thumb]]
'''Umuhango wo gusaba irembo ry’umugeni''' ni umwe mu mihango igaragara mu muco nyarwanda ibanziriza umuhango wo '''gusaba umugeni'''. Uyu muhango uba ari intambwe ya mbere yerekana ko umusore n’umuryango we bafite umugambi wo kuzaza gusaba umukobwa ku mugaragaro. Ni umuhango woroshye ugereranyije no gusaba nyirizina, kandi ugamije gutangiza umubano hagati y’imiryango yombi no gutegura inzira izaganisha ku gusaba no ku bukwe.<ref>https://kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/ubukwe-nyarwanda-ibyiciro-10-bigoye-bamwe-bigatunga-abandi</ref>
Mu muco nyarwanda, gusaba irembo bisobanura ko umuryango w’umusore ujya mu rugo rw’umukobwa gusaba uburenganzira bwo kuzaza gusaba umukobwa wabo ku mugaragaro. Muri uwo muhango, abantu bake baturutse ku muryango w’umusore ni bo bajya gusura umuryango w’umukobwa, akenshi harimo ababyeyi cyangwa abahagarariye umuryango. Bageze mu rugo rw’umukobwa, baganira n’ababyeyi be mu buryo bwubaha, bakababwira ko umusore wabo akunda umukobwa wabo kandi ko bifuza kuzaza gusaba mu buryo bwemewe n’umuco.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/INDANGAGACIRO_Z_UBUKWE_BWA_KINYARWANDA__Booklet.pdf</ref>
== Uko umuhango ukorwa ==
Ibiganiro byo gusaba irembo bikorwa mu mwuka w’ubwubahane no kuganira neza hagati y’impande zombi. Umuryango w’umukobwa ushobora kubaza ibibazo bitandukanye kugira ngo umenye neza umuryango w’umusore n’impamvu bashaka uwo mukobwa. Intego nyamukuru si ugufata imyanzuro ikomeye nk’iyo mu gusaba nyirizina, ahubwo ni ugutangiza umubano no kumenyana hagati y’imiryango. Iyo ibiganiro bigenda neza, umuryango w’umukobwa wemera ko umuryango w’umusore uzaza gusaba umukobwa mu muhango uteguye neza.<ref>https://www.igihe.com/umuco/article/iby-ingenzi-byabaga-bigize-ubukwe-bw-abanyarwanda-bo-hambere</ref>
Iyo irembo ryemewe, biba bivuze ko umuryango w’umukobwa wemeye kwakira umuryango w’umusore mu muhango wo gusaba uzaba nyuma. Icyo gihe bashobora no kumvikana ku gihe cyangwa ku buryo uwo muhango uzategurwa. Ibi bituma gusaba nyirizina bigenda neza kuko imiryango iba yamaze kumenyana no kubaka icyizere hagati yayo.
Muri rusange, gusaba irembo ni intambwe y’ingenzi mu muco nyarwanda kuko itegura inzira iganisha ku gusaba umugeni. Uyu muhango ufasha imiryango yombi kumenyana, kuganira no gutangira kubaka umubano uzavamo ubukwe. Ni bwo buryo bwo kubahiriza umuco w’icyubahiro no kwerekana ko ubukwe atari umubano w’abantu babiri gusa, ahubwo ari isano ihuza imiryango ibiri.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/Ubukwe_bwa_kinyarwanda.pdf</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
lse0s9h5ifl3s6507dv7t8wzp3lmr1e
Ibigabiro
0
22223
138063
136105
2026-09-17T08:17:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138063
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ikirere co ku ibigabiro vya MWAMBUTSA i Muramvya.jpg|thumb|Ikigabiro]]
'''Ibigabiro''' ni ibiti byabaga mu [[Rwanda]], ibigabiro bikaba byari ibiti by'imivumu cyangwa ibihondohondo batera ahantu hari urugo rw'umwami, cyangwa se ingoro yu Mwami, kandi bajyaga babitera ndetse n'ahantu bashyinguye umugongo wu mwami, ngo hatazibagirana, Byafatwaga kandi nk'ibigabiro by'igihugu .<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/menya-amateka-y-ibigabiro-bya-rwamagana#:~:text=I%20Rwamagana%20ahitwa%20mu%20Bigabiro%20hari%20urugo,Gisaka%20mbere%20y'uko%20cyigarurirwa%20n'u%20Rwanda%20mu</ref>
== Akamaro ==
Ibigabiro kandi byari ibigabiro byari bifite akamaro gakomeye mu Rwanda, nkaho byari ibimenyetso by'ububasha bw'umwami, ubusugire bw'igihugu, n'imigenzo y'umuco nyarwanda, <ref name=":0" /><ref>https://igihe.com/umuco/ibitabo/article/kubandwa-imana-urumuri-n-umukiro-wa-benimana</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amadini n'amatorero]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
47abia3pp5fdg7l9eofctylcvzg6tyt
Umuhango wo Gutwikurura Abageni
0
22227
137872
129453
2026-09-16T12:43:11Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137872
wikitext
text/x-wiki
'''Gutwikurura abageni''' ni umwe mu mihango y’ingenzi mu bukwe bwa kinyarwanda, ukaba uba ku musozo w’ubukwe cyangwa ku munsi umugeni ajyanwa mu rugo rw’umugabo. Uyu muhango ugaragaza gutangira urugendo rushya rw’abashyingiranwa nk’umugabo n’umugore, kandi uba ari umwanya wo kwerekana ibyishimo, icyubahiro no guha umugeni n’umukwe inama n’ihumure n’umuryango.<ref>https://www.igihe.com/abantu/kubaho/urukundo/article/manyinya-ntizagera-mu-gusaba-no-gukwa-iby-ingenzi-ku-bukwe-bwa-the-ben-na</ref>
=== Intangiriro y’umuhango ===
Gutwikurura abageni bivuga gufata umugeni n’umukwe bakava ku rugo rw’umuryango w’umukobwa bajya mu rugo rw’umugabo cyangwa ku rugo rushya rwabo. Mu muco nyarwanda, uyu muhango uba umwanya wo gusezera ku babyeyi b’umukazana n’abandi bagize umuryango. Umwanya wo gutangira inshingano zo kwubabaka urugo nkabashakanye aho umugeni n'umukwe bagaragarizanya amarangamutima n’ubwuzu hagati yabo. Uherekezwa n’indirimbo z’umuco, imbyino n’ibirori byo kwishimira umubano n'ubuzima bushya.
Uyu munsi uba ari intangiriro y’ubuzima bw’urugo rushya kandi uba umwanya wo kwerekana icyubahiro ku muryango w’umukobwa no ku muryango w’umugabo.<ref>https://www.igihe.com/umuco/article/iby-ingenzi-byabaga-bigize-ubukwe-bw-abanyarwanda-bo-hambere</ref>
=== Imyitwarire y’abageni ===
Mu gihe cyo gutwikurura, abageni bagomba Kwitwararika, bakiyubaha, bakerekana ko bubaha umuryango w’umukobwa n’umugabo.Kugaragaza ibyishimo no gushimira umuryango, cyane cyane ababyeyi bamureze umukazana. Kwitegura ubuzima bushya mu muryango w’umugabo, bagaragaza ubwumvikane n’ubufatanye.Akenshi, abageni bagiye mu rugo rushya cyangwa ahantu ubukwe bukomereza, baherekejwe n’abavugizi, ababyeyi n’abashyitsi, bagaragaza ibimenyetso by’icyubahiro n’ubushuti hagati y’imiryango.<ref>https://kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/ubukwe-nyarwanda-ibyiciro-10-bigoye-bamwe-bigatunga-abandi</ref>
=== Ibirori bijyana n’umuhango ===
Gutwikurura abageni akenshi bijyana n’ibikorwa birimo:Indirimbo n’imbyino z’umuco zerekana ibyishimo by’umuryango,gutanga impano cyangwa amafaranga y’ishimwe ku muryango w’umukobwa.Gusangira ibiryo n’ibinyobwa n’abashyitsi kugira ngo ibyishimo byuzure umuryango wombi.Uyu muhango uba igice gikomeye cy’ubukwe kuko ugaragaza ko ubukwe burangiye ku mugaragaro, umugeni n’umukwe batangiye ubuzima bushya, kandi imiryango yombi ihuriza hamwe ibyishimo n’icyubahiro.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/Ubukwe_bwa_kinyarwanda.pdf</ref>
=== Akamaro k’umuhango ===
Gusezera ku muryango w’umukobwa no kugaragaza icyubahiro.Gutangira urugendo rushya rw’urugo nk’umugabo n’umugore.Guhuza imiryango yombi mu byishimo n’umuco.Kwerekana ubwumvikane n’ubufatanye bw’abageni ku mugaragaro.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
87u03bkhjbrn30qa7ez3cr6g8txpmbq
Umuhango wo kujya guca mw'irembo
0
22228
138064
129454
2026-09-17T08:17:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138064
wikitext
text/x-wiki
'''Umuhango wo kujya guca mw’irembo''' kw’abageni ni umwe mu mihango y’ingenzi ikurikiraho nyuma y’ubukwe nyarwanda. Uyu muhango ukorwa nyuma y’uko umugeni ajyanwe mu rugo rw’umugabo, aho abageni hamwe n’umuryango w’umusore bajyana umugeni gusura urugo rw’iwabo. Ni umuhango w’icyubahiro kandi w’amarangamutima, kandi ugamije guhuza imiryango yombi nyuma y’ubukwe no gukomeza umubano n’umuco.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/Ubukwe_bwa_kinyarwanda.pdf</ref>
=== Intego y’umuhango ===
Guhuza imiryango yombi nyuma y’ubukwe no kujya gushimira umuryango w'umukobwa ko wabahaye umugeni mwiza. Umugeni asubira mu rugo rw’iwabo hamwe n’umugabo we kugira ngo imiryango ikomeze gusabana mu rwego rwo kwerekana icyubahiro ku muryango w’umukazana''',u'''mugeni agaragaza ko akomeje kubaha ababyeyi n’umuryango we. uyu muhango kandi ishimangira umubano n’ubwumvikane Uyu muhango ugaragaza ko abageni n’imiryango yabo bashyigikiye ubukwe kandi biteguye gufatanya mu byishimo n’inshingano z’urugo.<ref>https://www.scribd.com/document/747007595/Ubukwe-Bwa-Kinyarwanda-1</ref>
=== Uko umuhango ukorwa ===
Umuryango w’umusore hamwe n’abageni bategura urugendo berekeza mu rugo rwaho umukobwa avuka. Bitwaza inkangara irimo ishimwe ry'umuryango ko babahaye umugeni mwiza, iyo batashimye umugeni bafata inkangara bakuzuzamo ibyatsi byitwa ibitovu murwego rwo kwerekana ko umugeni babahaye batamushimye. Abageni bahabwa ikaze n’umuryango umukazana avukamo ku irembo ry’urugo, baririmba indirimbo z’umuco.
Muri uyu muhango, abageni baganira n’umuryango w’umukazana, basangira ibiryo n’ibinyobwa, banaganira ku buzima bushya bw’urugo.Umugeni agaragaza ubwitonzi n’ubushishozi mu rugo rwe rwa kera, naho umugabo agaragaza icyubahiro ku muryango w’umukazana.<ref>https://www.igihe.com/umuco/article/iby-ingenzi-byabaga-bigize-ubukwe-bw-abanyarwanda-bo-hambere</ref>
=== Ibirori n’imyitwarire ===
Abashyitsi n’imiryango baririmba kandi babyina kugira ngo bagaragaze ibyishimo byo gusabana.Uyu muhango ushobora kujyana no gutanga impano nk’ikimenyetso cy’icyubahiro n’ubushuti. Umuryango w’umukazana n’umuryango w’umusore basangira ibiryo, bagasangira ibyishimo by’umubano mushya.Umuhango ukomeza kugeza abageni bateguye gusubira mu rugo rwabo, ariko umubano hagati y’imiryango yombi ugahora uhamye kubera ibyishimo no gusabana byagaragajwe.<ref>https://kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/ubukwe-nyarwanda-ibyiciro-10-bigoye-bamwe-bigatunga-abandi</ref>
=== Akamaro k’umuhango ===
Uyu muhango ugaragaza ko abageni bashyigikiwe n’imiryango yabo mu rugo rushya.Umugeni akomeza kugaragaza ko yubaha ababyeyi be n’umuryango.Uyu muhango uhuza indirimbo, imbyino, n’ibirori byo gusabana.Bifasha ko imiryango ikomeza kubana neza no gufashanya mu bihe bitandukanye.
Muri rusange, umuhango wo kujya guca mw’irembo kw’abageni ni intambwe ikomeye mu gukomeza ubufatanye n’ubusabane hagati y’abageni n’imiryango yabo nyuma y’ubukwe, kandi ni igice cy’umuco nyarwanda kigaragaza icyubahiro, ibyishimo n’ubwumvikane.<ref>https://www.igihe.com/abantu/kubaho/urukundo/article/manyinya-ntizagera-mu-gusaba-no-gukwa-iby-ingenzi-ku-bukwe-bwa-the-ben-na</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
fd7rpnbyxqd5w5rikpd4clgomvb258s
Ibigabiro bya Rwabugiri
0
22230
138065
129458
2026-09-17T08:17:27Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138065
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umuvumu.jpg|thumb|270x270px|ibigabiro bya rwabugiri cyu [[Umuvumu|mivumu]] ]]
'''ibigabiro bya Rwabugiri''' ni ibiti nk’i[[Umuvumu|mivumu]] cyangwa [[Igihondohondo|ibihondohondo]] biteye aho abami babaga batuye ku ngo zabo bakundaga kuhatera ibyo biti maze bikitwa [[ibigabiro]].<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/menya-amateka-y-ibigabiro-bya-rwamagana#:~:text=I%20Rwamagana%20ahitwa%20mu%20Bigabiro%20hari%20urugo,Gisaka%20mbere%20y'uko%20cyigarurirwa%20n'u%20Rwanda%20mu</ref>
== aho biri ==
'''ibigabiro bya Rwabugiri''' ibigabiro bya Rwabugiri byahoze i Rwamagana byari byinshi kandi ari binini cyane, byatemwe nyuma y’Intambara ya mbere y’Isi. Byatemeshejwe n’abapadiri bubaka Misiyoni ya Rwamagana, babifashijwemo n’umutware witwaga Rwabutogo rwa Kabare ka Rwakagara wategekaga u Buganza bw’epfo.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
ngeufzyacmtbld2qdjwyjlkz2tjnhnu
Ibigabiro bya Nkungu
0
22231
138545
129459
2026-09-17T11:32:32Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138545
wikitext
text/x-wiki
'''Nkungu''' iherereye mu karere kahoze ari u Buganza bw’epfo. Ubu ni mu Mudugudu wa Kiryango, Akagari ka Nkungu, Umurenge wa Munyaga, mu [[Akarere ka Rwamagana|Karere ka Rwamagana]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y’Iburasirazuba]], akaba ariho hari ibigabiro bya Nkungu , rero niho mu kinyejana cya 15 ku ngoma ya Ruganzu I Bwimba, yagiye kuhabera umucengeri mu Gisaka.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mateka/article/menya-amateka-y-ibigabiro-bya-rwamagana#:~:text=I%20Rwamagana%20ahitwa%20mu%20Bigabiro%20hari%20urugo,Gisaka%20mbere%20y'uko%20cyigarurirwa%20n'u%20Rwanda%20mu</ref>
== Ibigabiro ==
Ibigabiro bya Nkungu aho niho Ruganzu I Bwimba yatangiye maze hamera igiti cy’umuguruka kirakura kiba inganzamarumbo, kandi abantu bakagitinya kuko cyameze aho umwami yatangiye Nyuma y’igihe kirekire, icyo giti kirasaza kigwa hasi kirahaborera gusa hari n’ikindi giti cy’umuguruka kinini kandi kirekire, bivugwa ko cyashibutse ku muzi w’icyo cyahoze aho umwami yatangiye.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
b1w5poysrhu5luuqfnkhqn89k5b9zdj
Pasika
0
22234
138455
130106
2026-09-17T10:43:24Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138455
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:The Crucifixion MET DT10248.jpg|thumb|337x337px|Yesu Kristo]]
'''Umunsi wa Pasiki''' ni [[umunsi]] abemera Yesu kristo ( Yezu kristu) wari [[umwana]] w’Imana bivugwa yuko '''yazutseho''', nyuma y’iminsi itatu yari amaze mu gituro, yari amaze mumva. Ni umunsi usobanura intsinzi y’ubuzima ku rupfu nu mucyo ku mwijima, akaba ari umunsi ngaruka mwaka mu myemerere ya Gikristo .<ref name=":0">https://www.igihe.com/imyemerere/amadini/article/impamvu-umunsi-wa-pasika-utavugwaho-rumwe-mu-madini-ya-gikirisitu</ref>
== Imigenzo ==
Umunsi wa Pasika ni umunsi abakristo bizihiza ko Yesu yazutse kugira ngo akize abantu imbaraga z’icyaha n’urupfu, abahuze n’Imana Data, buri mwaka irzihizwa gusa nta tariki izwi neza bizihirizaho uyi munsi .<ref name=":0" /><ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/filime-8-zagufasha-kuryoherwa-numunsi-mukuru-wa-pasika-141447</ref>
== Inkomoko ==
Pasika ifite inkomoko mu migenzo ya kera mu idini y'abayahudi bibuka uko Imana yabakuye mu bubata bwa Misiri. Hari n’ibimenyetso bimwe byaje bivuye mu migenzo ya kera (nko gukoresha amagi n’inkwavu) bishushanya uburumbuke n’ubuzima bushya.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://amizero.rw/amateka-yumunsi-mukuru-wa-pasika-hashingiwe-ku-myemerere-itandukanye/ |title=Archive copy |access-date=2026-03-14 |archive-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260211010026/https://amizero.rw/amateka-yumunsi-mukuru-wa-pasika-hashingiwe-ku-myemerere-itandukanye/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
[[Ikiciro:Amadini n'amatorero]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
710e6lh7ds0cva7pnrrt31r0uv2k4iy
Ukwezi kwa Ramadhan
0
22236
138012
129467
2026-09-16T13:05:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138012
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Mosque.jpg|thumb|Gusenga mu musigiti]]
'''ukwezi kwa Ramadhan''' cyangwa '''igisibo cya Ramadhan''' cyangwa se '''Ramadan''' ni ukwezi kwa cyenda ku ngengabihe ya kisilamu ku [[isi]], aba ari ukwezi gutagatifu kurusha ayandi yose mu idini ya [[Islamu]]. Iki ni [[ukwezi]] kugenewe gusenga, kwiyiriza, no kwegera [[Imana]], kandi ni imwe mu nkingi eshanu z’idini ya Isilamu.<ref>https://umuryango.rw/ubuzima-115/iyobokamana/article/byinshi-wamenya-ku-irayidi-n-indi-minsi-mikuru-yizihizwa-n-abayisilamu</ref>
== Imyitwarire ==
Ukwezi kwa Ramadhan aha muri uku kwezi, abayisilamu basubiramo igitabo gitagatifu cya Qu'ran, bakiyongerera amasengesho, kandi bakitwara neza, bagaragaza ubugwaneza no gufasha abakene, Abayisilamu bafite ubuzima bwiza basabwa kwiyiriza (kureka kurya no kunywa) kuva mu rukerera kugeza izuba rirenze.<ref>https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=56380</ref>
== Amasengesho ==
Muri Ramadhan abayisilamu bose basenze umunsi wose batariye maze buri mugoroba izuba rirenze, bararya maze bagafata bafungura , kenshi bakabikora bahuriye hamwe n'imiryango cyangwa inshuti zabo .<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/kamembe-ntarebwa-neza-kubera</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
[[Ikiciro:Amadini n'amatorero]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
kbc3kwm1gct9tgga333r7xbr2f0ykuk
Umuganura mu Rwanda
0
22238
137852
134440
2026-09-16T12:41:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137852
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Traditional food from Rwanda.jpg|thumb|Umuganura]]
'''Umuganura''' mu [[Rwanda]] ni [[Rimwe|umwe]] mu munsi mukuru w'ingirakamaro mu muco w'u [[Rwanda]] ukaba ari umunis wizihizwa ku munsi 5 wu kwezi kwa [[Kanama]] waburi mwaka. Ubundi uyu munsi usobanura kurya cyangwa kuganura ku mbuto za mbere zeze cyangwa "gusangira ku musaruro wabonetse muri icyo gihe cy'ihinga, n’isarura aho Abanyarwanda bishimira ibyagezweho mu ngeri zinyuranye z'ubuzima.<ref>https://www.rba.co.rw/post/Amavu-namavuko-yUmuganura-umunsi-ukomeye-mu-mateka-yu-Rwanda</ref>
== Amateka ==
Umuganura mu Rwanda watangiye kwizihizwa mu Rwanda ku ngoma ya '''Gihanga Ngomijana''' mu kinyejana cya 9. Waje guhabwa imbaraga zidasanzwe n'Umwami '''Ruganzu II Ndoli''' mu kinyejana cya 16 nyuma yo kubohora igihugu.<ref>https://imvahonshya.co.rw/amateka-yumuganura-nuko-wizihizwaga-mu-rwanda/</ref>
== Uko wizihizwa ==
Umunsi wu muganura mu Rwanda ni umunsi w'ubusabane aho imiryango n'inshuti bahura bagasangira ibiribwa gakondo aha harimo umutsima, ibishyimbo, n'amata, rukasharara, ndetse bakananywa. Mu birori byo ku rwego rw'igihugu, habaho imbyino gakondo, imivugo, n'imikino. <ref>https://www.kigalitoday.com/umuco/amateka/article/menya-agaciro-k-umuganura</ref>
== Ubu ==
Umuganura nyuma yo gusubizwa agaciro wari ufite maze na Guverinoma y'u Rwanda kuva mu '''2011''', Umuganura ntiwizihizwa gusa mu rwego rw'ubuhinzi. Muri iki gihe, Abanyarwanda bishimira umusaruro uva mu ngeri zose zirimo, '''Ikoranabuhanga''', Uburezi, n'Inganda, '''Ubuzima''', Imikino, n'Ubukerarugendo hamwe n'i'''miyoborere''' n'iterambere.<ref>https://umuryango.rw/ubuzima-115/article/igisobanuro-cy-umuganura-mu-mateka-n-umuco-w-u-rwanda</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Amadini n'amatorero]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
5f0n3cmmazx96bs60kca4juzp5wid1q
Ubunani
0
22239
138013
129470
2026-09-16T13:05:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138013
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Rwanda Brochettes.jpg|thumb|211x211px|Kubunani turarya]]
'''Ubunani''' ubundi ni umunsi wa [[Rimwe|mbere]] utangira [[umwaka]] mushya, mbese ni itariki ya mbere [[Mutarama]], ni umunsi abantu bakunda kuba bari mu birori, mu miryango yayo,hari impano zitanduaknye, ndetse usanga n'abacuruzi bakatuye ibintu bagurisha, Ni ikiruhuko rusange aho abantu bajya mu nsengero, ibitaramo, cyangwa bakitegura mu ngo, bakarangwa n'imyambarire mishya n'ibiryo byihariye.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-mahanga/Abanyarwanda-batuye-mu-Burusiya-basangiye-ubunani</ref>
== Uko wizihizwa ==
[[Dosiye:View from Virunga Lodge in Rwanda of Mount Muhavura.jpg|thumb|217x217px|ku ivuko]]
Ubunani ubundi hakunzwe gucurangwa umuziki, hakabaho n'imbyino, ndetse n'ibishashi by'umuriro bicanwa, abana bakambikwa imyenda mishya, abandi bajya gusenga basa umugisha mu mwaka mushya, aba<ref>https://igihe.com/amakuru/rwanda/article/iminsi-ya-noheli-n-ubunani-habaye-impanuka-umunani-zahitanye-ubuzima-bw-abantu</ref>ndi bajya mu cyaro iwabo kurira ubunani n'imiryango yabo, abandi bagateka ibiryo bidasanzwe nk'umuceri, inyama.<ref name=":0" /><ref>https://www.youtube.com/watch?v=SY08GCKY7Aw</ref><ref>https://www.radiyoyacuvoa.com/a/a-18-2009-12-23-voa1-93026784/1265727.html</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
4yjbgcu9lgvvvrlplpi3hj49b1aftwd
Ingoro ya Yezu Nyirimpuhwe
0
22240
138423
129472
2026-09-17T10:34:26Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138423
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kukirimba ca Bikura Mariya I Mugera.jpg|thumb|Ingoro ya Yezu]]
'''Ingoro ya Yezu Nyirimpuhwe''' ni [[Ingoro y'ubuhanzi n'ubugeni|ingoro]] yitiriwe Kwa Yezu Nyirimpuhwe, ni ingoro ntagatifu ya [[Kiliziya Gatolika]] ubundi iri ahantu hitiriwe [[Yezu Kirisitu|Yezu]] nyirimpuhwe hakaba ari mu kibaya ariko kitwa icya mahoro, cyikaba giherereye mu murenge wa Ruhango, mu [[Akarere ka Ruhango|Karere ka Ruhango]], [[Intara y'amajyepfo]] y'u [[Rwanda]] .<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/abajya-gusengera-kwa-yezu-nyirimpuhwe-bavanayo-iki</ref><ref>https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/ruhango-kwa-yezu-nyirumpuhwe-hatangiye-kuvugururwa-amafoto</ref>
== Amateka ==
Kwa Yezu nyirimpuhwe ubundi ni ahantu hamenyekanye cyane bitewe n'abantu benshi bahajya bavuga ko bahakirira indwara zitandukanye kandi zikomeye ariko binyuze gusa binyuze mu isengesho. Kwa Yezu kristo nyirimpuhwe ni ishami rya [[PARUWASI UMWAMIKAZI W"IMITSINDO|Paruwasi]] Gatolika ya Ruhango, muri Diyosezi ya Kabgayi.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/crljd245xyjo</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=k_AdgB8lRqE</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
[[Ikiciro:Amadini n'amatorero]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
olwwhe7b2769p2z6wn9ut4gnbyih7p5
Igishakamba
0
22244
138066
129477
2026-09-17T08:17:33Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138066
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ibyino.jpg|thumb|Igishakamba]]
'''Imbyino y'Igishakamba''' ni [[Imbyino gakondo za kinyarwanda|imbyino]] ikomoka mu Nkore mu gihugu cy’[[Ubugande|Ubuganda]]. Yaje kugera mu Rwanda inyuze mu Mutara w’i Ndorwa, mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y’Iburasirazuba]] bw’u [[Rwanda]]. Iza gusakara mu Buganza, ikwira mu gihugu hose.<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/abitabiriye-amateka-series-basobanuriwe-inkomoko-y-ikinimba-banigishwa</ref><ref name=":1">https://inyarwanda.com/rw/amakuru/hasohotse-inyoborabatoza-igitabo-kivuga-amavu-namavuko-yimbyino-gakondo-za-kinyarwanda-135325</ref>
== Abagabo ==
Abagabo baseruka bacinya ikirenge inshuro ebyiri zikurikirana ku butaka babisikanya amaguru, ukw’ibumoso n’ukw’iburyo, bakabanza gucunda amaboko bayerekeza imbere n’inyuma cyangwa iburyo n’ibumoso. Igihe kiragera bakongera umurindi w’ikirenge, bakerekeza amaboko mu kirere bigana uko amahembe y’inka ateze. Abahimbawe cyane bacishamo bakizengurukaho ndetse bakaba banabisikana. <ref name=":0" />
== Abagore ==
Abagore babyina igishakamba babanza guseruka ukwabo babyina kimwe nk’abagabo. Igihe kiragera bose bagasobeka bakajyanamo akanya, nyuma abagabo bagaca bugufi ndetse bamwe bagatera ivi, bakomera amashyi abagore. Abagore bakarushaho guhimbarwa, bakabigaragaza mu kwikunda no mu kunyeganyeza mu mbavu, mu gihe abagabo banyuzamo bakamamaho ibiganza iburyo n’ibumoso, bigana uko abungeri bakubita inka ibizinzo.<ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
41t28va5d5oucajtugfohrpvwp4whjn
Sherrie Silver Foundation
0
22247
137962
136099
2026-09-16T12:59:23Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137962
wikitext
text/x-wiki
'''Sherrie Silver Foundation''' ni umuryango udaharanira inyungu washinzwe mu mwaka wa 2015 na [[Sherrie Silver|Sherrie Silver,]] umubyinnyi n’umutoza w’imbyino ukomoka mu Rwanda. <ref>[https://www.africanews.com/2023/11/30/empowering-children-with-music-and-dance-in-rwanda/ Empowering children with music and dance in Rwanda | Africanews]</ref>
Uyu muryango ugamije gufasha abana n’urubyiruko kubona amahirwe yo kwiteza imbere binyuze mu mpano z’ubuhanzi n'imbyino, umuziki n’imyidagaduro.<ref>https://sherriesilverfoundation.org/</ref>
Intego nyamukuru zawo ni ugufasha abana cyane cyane abaturuka mu miryango itishoboye kuvumbura impano zabo, kwiyubaka no kugira icyizere mu bushobozi bwabo. Binyuze mu mahugurwa, ibikorwa by’ubuhanzi n’inkunga mu mibereho n’uburezi, uyu muryango ugamije guteza imbere urubyiruko no kurufasha kugira uruhare mu iterambere ry’umuryango nyarwanda.
Umuryango kandi utegura ibikorwa bitandukanye bigamije Guteza Imbere Urwanda Rwejo<ref>[https://kura.rw/how-the-sherrie-silver-foundation-is-changing-lives/ How the Sherrie Silver Foundation is changing lives – KURA]</ref>
== Ibyo Bakora ==
Sherrie Silver Foundation ni umuryango washinzwe na Sherrie Silver ugamije guteza imbere impano z’abana bo muri Afurika, cyane cyane abaturuka mu miryango itishoboye, binyuze mu buhanzi nko kubyina no kuririmba. Uyu muryango uha abana amahugurwa n’amahirwe yo kwagura impano zabo, bikabafasha kwiteza imbere no gufasha imiryango yabo mu mibereho<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/15796/entertainment/music/sherrie-silver-foundation-features-celebrities-in-new-commemoration-song Sherrie Silver foundation features celebrities in new commemoration song - The New Times]</ref><ref>[https://www.africanews.com/2023/11/30/empowering-children-with-music-and-dance-in-rwanda/ Empowering children with music and dance in Rwanda | Africanews]</ref>
== Indirimbo ==
[https://open.spotify.com/track/04lfKXjbJXJuhA8gBxJ3fd?si=3e80a88394f949cd Je Mappelle]
[https://open.spotify.com/track/5j8WYZ4ybfBt5sbM5Agovh?si=df278e08fbdc4749 Uzagaruka]
[https://open.spotify.com/track/6eVcXMDzDo3Z7ZShwPrEOr?si=00bb72b9fa5a4098 Call Me]
[https://open.spotify.com/track/6H0nV02JJdWYL1uoikL6Up?si=839d5c2446904be4 Only One]
[https://open.spotify.com/track/2qcGnxNgSmpS5GzDSg9EVE?si=0c8093b6e4c04b35 Mama]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
2mmq0gs0zzjm0n6p1x3d7nfv7i9jl6h
Gushyingura mu Rwanda
0
22248
138192
136177
2026-09-17T08:51:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138192
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umuhango wo gushyingura -isanduku mu irimbi.jpg|thumb|254x254px|Gushyingura]]
'''Gushyingura''' kuva mu [[Rwanda]] bajyaga kera [[Abanyarwanda]] bafite uko bashyingura ababo babaga bapfuye kuva kera mu bakurambere bari bafite uko babikora ndetse n'[[Imihango y'ubukwe bwa kinyarwanda|imihango]] bakoraga.<ref>https://www.kigalitoday.com/Inkuru-Zicukumbuye/article/kurasa-mu-kirere-mu-gihe-cyo-gushyingura-abasirikare-byavuye-he</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=ojez84lQyvo</ref>
== Mu muco ==
Mu muco wacu mu [[Rwanda]] abantu bazima bashimwa n'Imana n'abazimu bacu batazima bakajya kuruhukira muri Muhabura yahabuye abana b'u [[Rwanda]], abajyaga mu muriro ntabwo bari abi [[Rwanda]] rero abajya muri Nyiragongo ihora yaka maze bagashya bagatokombera, mugihe ababaye ibirumirahabiri bacishwa muri kalisimbi bakabanza gukubitwa akanyafu n'ubukonje bwaho amaherezo bakazabona kujyanwa mu gitaramo cy'Abakuru b'i [[Rwanda]] muri Muhabura .<ref name=":1" />
== Imihango ==
kera iyo bajyaga gushyingura hari imihango y’ikitegererezo bakoraga mu '''gutsirika [[umuzimu]]''' aribyo '''Guhambanwa ikara''' Umuntu wapfaga atarashatse cyangwa atarabyaye, akenshi yahambanwaga '''ikara''' '''.'''<ref name=":1">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/sobanukirwa-neza-umuntu-uhambanwa-ikara-mu-muco-nyarwanda</ref>
== Ikara ==
Ibi byakorwaga kugira ngo umuzimu we utazagaruka guteza amahane mu muryango kandi byafatwaga nk’ikosa ry’umuryango kuba uwo muntu yaragejeje igihe cyo gushaka ntibabimufashemo, bityo bakamutsirika ngo atazaza kubishyuza.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/Inkuru-Zicukumbuye/article/kurasa-mu-kirere-mu-gihe-cyo-gushyingura-abasirikare-byavuye-he</ref>
== Inkuba ==
Kera uwakubiswe n’inkuba mbere yo gushyingura uwishwe n’[[inkuba]], habanzaga gukorwa imihango yo '''kugangahura''' no kuraguza kugira ngo bamenye icyateye icyo kiza.<ref name=":0" />
== Inyama ==
Kirazira ku kiriyo byaraziraga kurya [[inyama]] mu kiriyo cy’uwapfuye, kuko byafatwaga nko kurya intumbi cyangwa se umurambo w'uwapfuye.<ref name=":0" />
== Kwera no kwirabura ==
* '''Kwirabura no Kwera''' nyuma yo gushyingura, umuryango wabaga uri mu gihe cyo '''kwirabura''' mbese kubabara. Iyo icyo gihe cyarangiraga, hakorwaga umuhango wo '''Kwera''', aho abantu basubiraga mu buzima busanzwe bakava mu gahinda.
* '''Icyubahiro cy'umupfu''' nubwo uburyo bwo gushyingura bwahindutse, umuco wo kubaha uwaye mu muryango no gushaka ko "aruhukira mu mahoro" uracyakomeje no mu mategeko n'imyemerere y'ubu.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
pjwhkwo3yvrta384cw7pjcfeq2zqufu
Nyirarumaga
0
22249
138266
129590
2026-09-17T09:22:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138266
wikitext
text/x-wiki
'''Nyirarumaga''' ni umwe mu bagore b’ingenzi cyane mu mateka ya gakondo nyarwanda. Yabaye Umugabekazi w’ingoboka ku ngoma ya Ruganzu II Ndoli, umwami wategetse u Rwanda mu kinyejana cya 16. Nyirarumaga yavukaga mu muryango w’Abasinga, kandi yari azwi cyane kubera ubwenge, ubwitange n’ubuhanga mu buhanzi bw’ubusizi. Mu mateka y’u Rwanda afatwa nk’umubyeyi w’ubusizi nyarwanda, kuko yagize uruhare rukomeye mu gutuma ubusizi bukoreshwa mu kubika amateka y’igihugu no gusingiza abami. <ref>https://artsandculture.google.com/story/how-nyirarumaga-39-s-poetry-kept-rwanda-39-s-past-alive-rwanda-cultural-heritage-academy/qAVx7QXrzPdJ_A?hl=en</ref>
== Amateka yamuranze ==
Nyirarumaga yabaye umuntu ukomeye mu buzima bwa Ruganzu II Ndoli. Igihe se wa Ruganzu yari amaze kwicwa n’abanzi, umwana we yahungiye i Karagwe (aho muri Tanzaniya y’ubu). Nyirarumaga yamubereye umurinzi n’umujyanama, ndetse aza kugirwa nyina w’ingoboka w’umwami (umugabekazi). Yagize uruhare rukomeye mu kumufasha kugaruka mu Rwanda no kongera kubaka igihugu cyari cyarasenyutse. Mu mateka bavuga ko yigeze no gukiza ubuzima bwa Ruganzu Ndoli igihe yari agoswe n’abashakaga kumwica, ndetse akababazwa cyane kuko yigeze no gutakaza urutoki kubera kwanga kuvuga aho umwami yari yihishe. <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/12136/news/rwanda/rwandan-history-the-revival-of-rwanda-under-the-leadership-of-ruganzu-ii-ndoli/amp?utm_source=chatgpt.com</ref>
== Ubuhanzi ==
Mu buhanzi, Nyirarumaga ni we watangije uburyo bw’ubusizi bwitwa Impakanizi. Ubu ni ubusizi bwavugaga amateka y’abami n’igihugu, aho buri mwami yongerwaga mu gisigo nk’aho wongera isaro ku runigi. Ibi byari uburyo bwo kubika amateka y’u Rwanda mu magambo, kuko icyo gihe nta nyandiko zari zihari. Umwe mu mirimo ye izwi cyane ni igisigo cyitwa '''“'''Umunsi ameza imiryango yose'''”''', cyavugaga inkomoko y’ingoma n’umuco w’Abanyarwanda. Ubu buryo bwo gusiga amateka mu bisigo bwaje kuba inkingi ikomeye y’umuco nyarwanda. <ref>https://allafrica.com/stories/202602190394.html?utm_source=chatgpt.com</ref>
Nyirarumaga kandi yashyizeho Intebe y’Abasizi, aho abasizi b’ibwami bateraniraga bagahimba ibisigo by’amateka n’ibisingiza abami. Aho hantu hari ku musozi wa Kiruri mu karere ka Huye, ahafatwaga nk’ahera ku basizi. Abahanzi bazamukaga kuri uwo musozi mu gitondo bakicara mu bwigunge bagahimba ibisigo, hanyuma bakamanuka bakabigeza ku bami n’abantu. Uwo muco w’ubusizi wagize uruhare rukomeye mu kubika amateka y’u Rwanda mu buryo bw’imivugo n’inkuru. <ref>https://www.newtimes.co.rw/article/32509/entertainment/cinema/poet-rumaga-to-turn-historic-kiruri-mountain-into-cultural-tourism-hub/amp?utm_source=chatgpt.com</ref>
Kubera uruhare rwe mu mateka n’umuco, Nyirarumaga afatwa nk’umwe mu bagore b’intwari mu mateka y’u Rwanda. Uyu munsi izina rye rikomeje kubahwa mu bikorwa bitandukanye by’umuco n’ubusizi, ndetse hari n’ibihembo n’ibirori byitiriwe izina rye bigamije guteza imbere ubusizi n’ubuvanganzo nyarwanda. Umurage yasize ni uko ubusizi bwabaye igikoresho cyo kubika amateka, gusigasira umuco no gukomeza kwigisha ibisekuru bizaza amateka y’igihugu.<ref>https://allafrica.com/stories/202403290019.html?utm_source=chatgpt.com</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
drnn5z7a9pp63w6mnuew36v9nccdi3h
Amasengesho y'Agatatu
0
22253
138158
129664
2026-09-17T08:39:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138158
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Prayer by Pr. O.P Nsiah.jpg|thumb|Amasengesho]]
'''Amasengesho y'Agatatu''' cyangwa amasengesho yo ku wa Gatatu) ni amasengesho akunze kuba ku [[Umunsi|munsi]] w'agatatu akaza kumenyekana nk'amateraniro y'umunsi wose akaba ari ayo guhembuka n'ububyutse, no gusengera ibyifuza, kuramya, guhimbaza, ububyutse, kwiga ijambo ry'Imana akenshi akorerwa mu [[Urusengero rw'ubutabera (Liberiya)|nsengero]] zitandukanye .<ref>https://mobile.igihe.com/amafoto-1922/article/ifoto-bishop-dr-fidele-masengo-yaryamye-mu-rusengero-aramya-imana</ref>
== Aho Abera ==
* '''Bethesda Holy Church:''' Insengero nka Bethesda Holy Church zizwiho kugira amasengesho rusange yo kuwa Gatatu
* '''Foursquare Gospel Church:''' Bishop Dr. Fidele Masengo akunze kuyobora amasengesho y'agatatu.
* '''Amasengesho yo ku wa Gatatu i Nyarugenge''': amasengesho abera kuri ADEPR nyarugenge .<ref>https://www.youtube.com/watch?v=qzyco8k2fo0</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
7454q1tsqhu9nio2od7wrsxrhbd4ut2
Icya cumi
0
22255
138067
129666
2026-09-17T08:17:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138067
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Euro coins and banknotes.jpg|thumb|Amafaranga]]
'''Icya cumi''' ( cyangwa '''icyacumi''' ) ni [[amafaranga]] cyangwa se ikintu cyose wungutse maze muribyo ugatanga kimwe mu bice icumi (1/10) by’ibyo umuntu yungutse bivuye mu musaruro, maze bikitwa ko gihabwa [[Imana]] haba mu misigiti cya urusengero .<ref>https://paradise.rw/Icyacumi-ni-iki-kuki-gitangwa-gitangwa-gite-Ibisubizo-bya-Gitwaza.html</ref>
== Inkomoko ==
Icyacumi gifite Inkomoko cyangwa cyatangiye gukoreshawa nkuko bi iboneka muri Bibiliya, aho Abisirayeli basabwaga kugitanga kugira ngo gishyigikire umurimo w’Imana n’abatambyi (Abalewi) batagiraga gakondo, Mu gihe cya kera, cyatangwaga mu biribwa cyangwa imyaka cyangwa amatungo, ariko muri iki gihe mu madini atandukanye gitangwa mu mafaranga.<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/apotre-dr-paul-gitwaza-ahamya-ko-abantu-badatanga-icyacumi-n-84156</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
6ej1mrcyne9fxyuyila7tl0f6332gk0
Iteraniro
0
22259
137963
129671
2026-09-16T12:59:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137963
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kiliziya imag.jpg|thumb|itorero]]
'''Iteraniro''' cyangwa Itorero mu rwego rwa Gikristo, itorero ntirivuga [[inyubako]] cyangwa [[Inzu y'amazi|inzu]] gusa, ahubwo ryerekeza ku iteraniro ry'abantu, Ni ihuriro ry'abantu basangiye imibereho n'imyizerere muri [[Yesu Kristo]], guhamagarwa mu bandi cyangwa guteranyiriza hamwe, rero itorero ni ihuriro cyangwa [[ishuri]] ry’abantu bahujwe n’imyizerere cyangwa [[idini]] cyangwa indangagaciro z’umuco n’iterambere .<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/ni-iki-cyakubwira-ko-umushumba-witorero-ryawe-yahamagawe-nimana-bishop-prophet-samuel-yabi-141357</ref><ref>https://ubuhanuzi.wordpress.com/2017/11/20/ubutumwa-bwihutirwa-ku-itorero-ryimana/</ref>
== Amatorero mu Rwanda ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
71kxub5wdc8um5hyf01xcnv0f90emld
France Mpundu
0
22260
138029
134523
2026-09-17T08:13:38Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138029
wikitext
text/x-wiki
'''bigirimana gad,''' uzwi ku izina rya GAD, ni umuhanzikazi w’Umunyarwanda watangiye kumenyekana akiri muto. Yavukiye kandi akurira mu Karere ka Nyanza, aho yatangiye kugaragaza impano ye mu kuririmba mu makorali ya kiliziya<ref>https://bigbrother.fandom.com/wiki/France_Mpundu</ref><ref>https://inyarwanda.com/en/news/rwandan-singer-france-mpundu-shines-in-secret-story-africa-season-2-on-canal-1759912422509</ref><ref>https://www.newtimes.co.rw/article/10309/entertainment/singer-france-mpundus-journey-an-artiste-of-versatility</ref>
== Ubuzima Bwite ==
'''BIGIRIMANA GAD''' yavukiye mu Rwanda, akurira mu Ntara y’Amajyepfo, mu Karere ka Nyanza. Yatangiye kugaragaza impano mu muziki akiri muto, aza kuyiteza imbere mu buryo bw’umwuga.<ref>[https://x.com/NewTimesRwanda/status/1696588690137510278? https://x.com/NewTimesRwanda/status/1696588690137510278?]</ref>
== Umwuga ==
France Mpundu ni umwe mu bahanzi bakiri bato bagaragaza impano mu muziki nyarwanda. Yamenyekanye mu ndirimbo zitandukanye zirimo ''[andika amazina y’indirimbo]'', ndetse anagaragara mu ndirimbo yakoranye n’abandi bahanzi (featuring) nka [[Juno Kizigenza]] mu ndirimbo '''Over''' ,'''Darlin''' afatanyije Nyakwigendera [[Yvan Buran|'''Yvan Buravan''']] Afite izina rikura mu Rwanda no hanze yarwo, cyane cyane nyuma yo gukorana n’inzu itunganya umuziki ya Huha Records.<ref>https://inyarwanda.com/en/news/rwandan-singer-france-mpundu-shines-in-secret-story-africa-season-2-on-canal-1759912422509</ref>
== Amarushanwa ==
Umuhanzi GAD yageze ku mukino wa nyuma (finale) w’irushanwa rya ''[[:en:Secret_Story_(African_TV_series)|Secret Story Africa]]'', aba umwe mu bahatanye batanu bagezeyo. Yabaye uwa mbere winjiye muri finale, abikesheje mugenzi we bari kumwe mu nzu witwa Moctar wamuhaye amahirwe yo guhita ajyayo nyuma yo kubona “secret code<ref>https://www.msn.com/en-xl/africa/top-stories/rwanda-s-france-mpundu-advances-into-secret-story-africa-finals/ar-AA1QTJSp</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
9ccwx0huzjhl6dg5wz0pencinv5btpf
Kubatizwa
0
22273
138349
130975
2026-09-17T10:00:44Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138349
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kubatizwa.jpg|thumb|Kubatizwa]]
'''Kubatizwa''' ni umuhango w'abakirisitu muri rusange<ref name=":0" /> , kubatizwa kandi birimo amako menshi bitewe n'amatorero cyangwa imyizerere, kwibizwa mu mazi menshi ku bavutse ubwakabiri(abarokore), cyangwa se gusukwa amazi mugahanga kuri [[Kiliziya Gatolika|kiriziya gatolika]], akaba ari igikorwa cy'ingenzi mubuzima bwa gikristo kigaragaza ko umuntu yiyeguriye [[Imana]], kandi akiyemeza gukurikira inyigisho za [[Yezu Kirisitu|Yesu Kristo]]. Ijambo "kubatizwa" rikomoka mu rurimi rw'ikigiriki risobanura kwibiza mu [[Amazi|mazi]].<ref name=":0">https://www.jw.org/rw/isomero/ibitabo/ishimire-ubuzima-iteka-ryose/igice-2/isomo-23/</ref>
== Kubatizwa ==
Kubatizwa ni iri jambo rikomoka ku rurimi rw'Ikigiriki risobanura '''kwibiza''' mu mazi, akaba ari nayo mpamvu imyizerere myinshi ishingiye kuri Bibiliya ishimangira ko umubatizo nyakuri ari uwo kwibizwa wese mu mazi menshi.<ref name=":1">https://www.bbc.com/gahuza/articles/c6209j9rmymo</ref>
Kubatizwa kandi ni umuhango wo gutanga izina mu madini amwe namwe nka gatolika ,kuko iyo utabatijwe akenshi usanga umuntu afite izina rimwe atemerewe kugira irya kabiri ugasanga rero umuntu afite ipfunwe ko adafite izina rya kabiri ndetse bakamwita ko ari umupagani.<ref name=":1" />
[[Dosiye:Baptism of the baby.jpg|thumb|kubatizwa muri Gatolika ]]
Tukiri ku myizerere hari na batisimu ya Mwukawera/Roho mutagatifu bivugwa ko ari ugusabana n'imana kurwego rwo hejuru ndetse bakagira n'umwanya wo kuvuga mu ndimi zitamenyekana nkuko byabaye ku ntumwa kubantu bizera bibiliya.<ref name=":1" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
o61mdv4tj9hxr3se6wczss7lvdsc83u
Mbanza Chance
0
22280
137964
129710
2026-09-16T12:59:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137964
wikitext
text/x-wiki
'''Mbanza Chance''' ni [[umugore]] Ben Serugo, akaba aribo bagize itsinda rya (Ben & Chance) akaba azwi cyane mu [[Rwanda]] mu ndirimbo zo kuramya no guhimbaza [[Imana]].<ref>https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/ben-na-chance-bagiye-kwipima-bk-arena</ref>
== Indirimbo ==
Bakaba bari gutegura igitaramo muri BK Arena aho Ben na Chance bateganyije gukora igitaramo cyiswe Easter Jubilee kizabera muri BK Arena ku itariki ya 05 Mata 2026, bakaba bafite indirimbo zitanduaknye.
* '''Impano y'Ubuzima"''': Imwe mu ndirimbo zabo zamenyekanye cyane.
* '''"Yesu Arakora"''': Indirimbo yishimiwe n'abatari bake.
* '''"Igikombe Cyanjye"''': Indirimbo nshya yo mu 2026 ivuga ku gushimira Imana.
* '''"Sinzigera Nguhana"''': Indirimbo itanga icyizere cy'uko Imana itajya itererana abayo.
* '''"Amarira"''' na '''"Twaramugabiwe.'''<ref>https://imvahonshya.co.rw/ben-na-chance-bari-mu-byishimo-kuko-babyaye-umwana-wumuhungu/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
[[Ikiciro:Femme]]
5szp1bsp8c2yrsewe118m3g1j9nyg5j
Urwina rw'ibitoki
0
22283
138386
129714
2026-09-17T10:12:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138386
wikitext
text/x-wiki
'''[[Urwina]] rw’ibitoki''' mu muco nyarwanda ni igice cy’ingenzi cy’umuco w’ubuhinzi bw'ibitoki n’imihango y’imiryango. Ibitoki byari ifunguro rikomeye kandi ry’ingirakamaro, kandi urwina rwabyo rwafatwaga nk’ikimenyetso cy’umugisha n’ubutunzi mu muryango nya Rwanda. Ubuhinzi bw'urutoki bwafatwaga nkimwe munkingi ngandura rugo ndetse no mukwihaza kubiribwa ariko bikomoka kunsina ndetse nogusabana kwimiryango.<ref>https://www.rsb.gov.rw/fileadmin/user_upload/footer_files/Inzoga_Ibitoki_Divayi.pdf</ref>
Urwina rw'ibitoki nirwo rwifashishwaga mukugirango babashe kubyaza urutoki inzoga mu ibitoki byabaga byeze nkumusaruro nkumusaruro warukomotsemo. kugeza nubu nubwo harikuza ikoranabuhanga mubijyanye no gutara ibitoki tuzi nka(smart urwina) hari bamwe mubanyarwa bakirukoresho mukubyaza umusaruro ubuhinzi bw'urutoki.
Mu guhuza ubuzima bwa buri munsi, urwina rw’ibitoki rwakoreshwaga mu buryo butandukanye. Abanyarwanda bo hambere babikoraga kugira ngo barusheho kugira umusaruro mwiza kandi urambye uturutse munsina. Urwina rw’ibitoki rwari rufite uburyo bwo kubika no gutunganya ibitoki mbere yo kubirya cyangwa kubigurisha, rugashyirwa ahantu haboneye kandi hameze neza, rugashyirwaho ibikoresho by’umwimerere n’isuku. Ibi byari bigamije kurinda ko ibitoki byangirika, bigatuma umuryango ukomeza kugira ubushobozi bwo kubona ifunguro ryiza.<ref>https://nozubu.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/TUBURA/urutoki_-_production.pdf</ref>
Mu migenzo y’imihango, urwina rw’ibitoki rwafatwaga nkahantu cyangwa nk’igikoresho cy’ingenzi mu mihango y’ubukwe, ubusabane, n’amasabukuru y’umuryango. Hari ubwo ibitoki byavugwaga mu buryo bw’icyubahiro mu mihango yo gusangira cyangwa gutanga impano, bigaragaza umugisha, ubutunzi, n’icyubahiro cy’umuryango watanze ibitoki. Gutanga urwina rw’ibitoki byashimangiraga ubumwe n’ubusabane hagati y’imiryango, kandi byari bimwe mu bimenyetso by’uburumbuke.<ref>https://www.rab.gov.rw/index.php?eID=dumpFile&t=f&f=67111&token=7777f45902a1d5fbeb3ca742b1969ec1783c1bcd</ref>
Mu myemerere y’iyobokamana n’umuco, urwina rw’ibitoki rwafatwaga nk’ikimenyetso cy’umugisha w’Imana cyangwa w’abakurambere. Kubika, gutunganya no kurufata neza urwina rw’ibitoki, byari uburyo bwo kugaragaza ko umuryango wubaha imihango n’umuco, ndetse bikanafasha mu gukomeza gutunganya imyaka neza.
Muri make urwina rw’ibitoki ntabwo rwari urw’ifatizo gusa mu ifunguro, ahubwo rwari igice cy’ingenzi cy’umuco, umugisha n’ubutunzi bw’umuryango. Rugaragazaga uko Abanyarwanda bo hambere ndetse nabubu babona ifunguro, ubutunzi, n’imihango yabo, ndetse n’uburyo bwo kubyaza umusaruro muburyo bunoze ubuhinzi bw’urutoki.<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuhinzi/ubuhinzi/Yatejwe-imbere-n-ubuhinzi-bw-urutoki</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
eqxjcf0harwzyn2l7m543o5jnemi9dt
Rehema Dudu
0
22286
138014
129718
2026-09-16T13:06:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138014
wikitext
text/x-wiki
'''Rehema Dudu''' (yavutse 25 Gicurasi )ni [[umugore]] wa Niyonzima Moses, akaba abarizwa muri Korali y’i Gihogwe, anazwi mu itsinda ry’abafasha umuhanzi Papi Clever uri mu muziki uhimbaza [[Imana]], akaba n’umunyamakuru kuri Life Radio ya [[ADEPR Rwanda|ADEPR]], Umuhango wo gusezerana imbere y’Imana wabaye ku wa 14 Ugushyingo 2020.<ref name=":0">https://igihe.com/abantu/kubaho/urukundo/article/niyonzima-moses-wamamaye-mu-gufotora-yasezeranye-mu-mategeko-n-umukunzi-we</ref>
== Ubuzima ==
Rehema Dudu ni umugore akaba ari umukristo mu itorero rya Adepr, akaba afite umugabo ndetse n'abana.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Femme]]
o07n4u8lbjuc2vrldh0demkhtveidr0
Nyambo Jesca
0
22288
138207
129720
2026-09-17T08:52:52Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138207
wikitext
text/x-wiki
'''Nyambo Jesca''' ni [[Rwanda|umunyarwandakazi]] akaba ari umukinnyikazi wa [[Filime y'inkomoko|filime]] mu [[Rwanda]], uzwi ku mazina yakazi ka Nyambo cyangwa Miss Nyambo Akina mu rukurikirane rw’amafilime atandukanye anyura kuri YouTube nka Ibanga cyangwa The Message, aho akunze kugaragara ari kumwe n’abandi bakinnyi nka Killaman cyangwa se Niyori.<ref>https://imvahonshya.co.rw/miss-nyambo-yibaza-niba-igise-kizamutera-uburibwe-burusha-ubwo-aterwa-nigifu/</ref>
== Umwuga ==
Nyambo yahawe mugihe cyashize yigeze no guhabwa igihembo nk’umukinnyi mwiza wa filime w’umwaka mu [[Rwanda]].<ref>https://imirasiretv.com/isabukuru-ya-nyambo-jesca-yasize-hamenyekanye-umusore-bari-mu-munyenga-wurukundo-nubwo-bakunze-kubigira-ibanga-cyane/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Femme]]
hlygcr47zhs6gf88e4noltz1t3pxs22
Kwizera Emelyne
0
22291
138084
129725
2026-09-17T08:20:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138084
wikitext
text/x-wiki
'''Kwizera Emelyne''', uzwi ku mazina ya '''Ishanga''', (yavutse mu 2002) ni [[Umugore|umukobwa]] akaba ari [[Rwanda|umunyarwandakazi]] wamenyekanye ku mbuga nkoranyambaga biturutse ku mashusho y’urukozasoni yagiye asakaza, gusa muri Mutarama 2025 yage gupfugwa, akaba ayoboye itsinda ryitwa Rich Gang.<ref>https://igihe.com/imyidagaduro/article/basanzwemo-n-urumogi-barindwi-barimo-kwizera-emelyne-ishanga-bafunzwe</ref>
== Gufungwa ==
Kwizera Emelyne yatawe muri yombi tariki 17-20 Mutarama 2025, afungirwa kuri sitasiyo za RIB zitandukanye, kubera gahunda z'urukozasoni., gusa nyuma yo gufungurwa yaje kwakira agakiza <ref>https://umuseke.rw/miss-ishanga-nibizungerezi-akorana-na-byo-batawe-muri-yombi/</ref><ref>https://umusarenews.com/2025/01/20/rib-yemeje-ko-ikurikiranye-abantu-9-barimo-kwizera-emelyne-ishanga-banakurikiranyweho-ibiyobyabwenge/</ref><ref>https://www.igihe.com/imyidagaduro/article/nari-ikivume-nari-uwo-gucirwaho-iteka-nari-uwo-gupfa-emelyne-ishanga-yakiriye</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Femme]]
qgbexycmv8numiwae7scc57geize5e8
Kubogora Amata
0
22298
137943
129736
2026-09-16T12:55:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137943
wikitext
text/x-wiki
Kubogora amata mu muco wabanyarwa nigikorwa gifatwa nko kumena amata utari ugambiriye kuyamena hasi, mugihe wabaga winikije uri mugikorwa cyo gukama, urikuyabuganiza uyavana mucyansi uyabuganiza mukindi ndetse niyo wabaga urimogukama winikije inka igatera umugeri amata akameneka bavukako inka yateye umugeri ikabogora amata.
Mu mumuco wabanyarwanda iyo umennye amata wabigambiriye nabyo bifite indi nyito itandukanye no ku yabogora.<ref>https://umuco.centreforelites.com/umuco-nyarwanda-amateka-indangagaciro-nimigenzo/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
t8hmmo7uy4k4cgif7h5tfv0xloi7sw5
Ingoro y'Umwami
0
22301
138564
129743
2026-09-17T11:36:08Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138564
wikitext
text/x-wiki
Mu mateka n'umuco by'u Rwanda, ingoro yari inzu cyangwa urusobe rw'inyubako zidasanzwe zabagamo umwami, ariko si aho yabaga gusa yari nkikimenyetso cy'ubutegetsi, ubusugire bw'igihugu n'umuco nyarwanda. Ingoro y'umwami yabaga ari ahantu hatoranijwe neza kugirango hagaragaze icyubahiro n'icyerekezo cy'ubwami. Yubakwaga hakoreshejwe ibikoresho by'umwimerere nk'ibiti, ibyatsi ariko hubahirizwa imiterere yihariye.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/ishami-rishinzwe-guteza-imbere-inganda-zubuhanzi-na-ndangamuco</ref>
Igenamiterere ry'ingoro ryakurikizaga gahunda ituma habaho ubwirinzi, ituze n'imigendekere myiza y'uzima bw'ibwami, aho buri gice cyabaga gifite inshingano yihariye. Impamvu umwami yabaga mu ngoro nk'iyi ni uko yagombaga kuba ahantu hamurinda, hamugaragaza nk'umuyobozi w'igihugu kandi hakana mworohereza kuyobora abaturage, kwakira abashyitsi n'abatware, no gukorera imihango y'umuco n'ubutegetsi.<ref>https://rw.archaeology-travel.com/africa/rwanda/ingoro-ndangamurage-y-abami/</ref>
[[Ingoro y'abami mu rukari|Ingoro]] y<nowiki>''umwami yari ifite ibintu byihariye byayitandukanyaga n'izindi nzu zisanzwe. Yabaga ifite ubwirinzi bukomeye, gahunda y'abantu bayibagamo harimo abiru, abagaragu, abarinzi, abashumba ndetse n'abagore b'umwami n'i,igenzo yihariye y'</nowiki>aho buriwese yabaga yemerewe kugera.<ref>https://rw.archaeology-travel.com/africa/rwanda/ingoro-ndangamurage-y-abami/</ref>
yari fite kandi imitako n'imiterere igaragaza ubwiza n'icubahiro by'ibwami, ndetse n'ahantu ho gukorera imihango y'umuco nk'imivugo, indirimbo nindi mihango y'ibwami.<ref>https://rw.archaeology-travel.com/africa/rwanda/ingoro-ndangamurage-y-abami/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
6sghfn1wp9bsny98kqh3on0mf5v5pb1
Nyirandagijimana Diane
0
22303
138283
129748
2026-09-17T09:24:29Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138283
wikitext
text/x-wiki
'''Nyirandagijimana Diane''' ni [[Umugore|umukobwa]] akaba ari umukinnyi w'[[Umupira w’amaguru|umupira w'amaguru]] w'[[umunyarwandakazi]] akaba yarakinnye mu ikipe ya [[AS Kigali Women F.C.AS Kigali Women F.C.AS Kigali Women F.C.|AS Kigali WFC]], aho yagaragaye nk'umukinnyi ukina mu kibuga hagati ubu akaba ari umukinnyi ubu wa [[Rayon Sports Women Football Club|reyon sport y'abagore]].<ref name=":0">https://www.newtimes.co.rw/article/29766/sports/football/rayon-sports-women-miss-out-on-champions-league-ticket-after-cecafa-final-loss</ref>
== Umwuga ==
Nyirandagijimana Diane yaje gusinyishwa na Rayon Sports WFC mu ntangiriro za 2025, akaba yarakinanye na Sifa Uwanyirigira muri iyo kipe ya AS KIGALI .<ref name=":0" /><ref>https://taarifa.rw/2025/09/14/rayon-sports-women-make-history-reach-cecafa-final-for-first-time/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Amadini gakondo]]
[[Ikiciro:Femme]]
18p9zcoec2twiecfq74s4xjfuthgre7
Kwita Izina Abana b'Ingagi
0
22311
138247
130421
2026-09-17T09:19:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138247
wikitext
text/x-wiki
Mu muco nyarwanda, umwana uvutse ahabwa izina, guha izina inyamaswa ni ukuziha agaciro, no kuzirinda kugirango zidacika.Ni Umuhango ubera mu kinigi mu karere ka Musanze hafi na pariki y'Igihugu y'Ibirunga isanzwe ibarizwamo ingagi. Ni umuhango umaze imyaka irenga 20, hakaba hamaze kwitwa abana b’ingagi barenga 395. <ref name=":0">[https://www.akageranationalparkrwanda.org/kwita-izina/ Kwita Izina | Rwanda's Gorilla Naming Ceremony | Rwanda Safaris]</ref>
== Ibyo twamenya k'Umuhango wo Kwita Izina ==
Kwita izina byatangiye mu mwaka wa 2005. Kwita Izina umuhango ubera mu Kinigi ku birenge by’ibirunga.Kwita izina, Umuhango witabiriwe na Perezida Paul Kagame. Kwita Izina (2005), Izina Byishimo, izina ry’umwana w’ingagi ryiswe na Perezida Paul Kagame ku nshuro ya mbere.Kwita Izina ,umuhango witabirwa n’umufasha wa Perezida wa Repuburika Jeanette Kagame rimwe na rimwe.Kwita Izina wabaye umuhango ngirakamaro ku isi mu kubungabunga ibidukikije.<ref name=":0" />Kwita Izina, Umuhango witabirwa n’abantu bakomeye bavuye hirya no hino ku isi; abashakashatsi, abashoramari, abayobozi b’ibigo, abahanzi, abakinnyi, ibyamamare mu ngeri zitandukanye.. Kwita Izina mu mwaka wa 2008 k'Inshuro 4 ,umuhango witabiriwe na Craig Hatkoff umuyobozi wa Wildlife Direct, umwanditsi wa Owen and Mzee. We n’umukobwa we bise izina Mushya umwana w’ingagi. <ref>[https://new.igihe.com/rwanda-to-name-40-baby-gorillas-at-kwita-izina-2025/ Rwanda to name 40 baby gorillas at Kwita Izina 2025 – IGIHE English]</ref>Kwita Izina ,n'umuhango wanitabiriwe n’umuhanzi Oliver Ngoma muri 2008.Kwita Izina ,biliyoni 12, 58 zimaze gutangwa mu gufasha abaturage baturiye pariki mu mishanga, kubaka amashuri, kubaka amavuriro, n’ibiraro. Kwita Izina 2017,umuhango witabiriwe na Mugisha Benjamin (The Ben) yise izina Uruyange umwana w’ingagi. Uwomwaka Kwita Izina ,n'umuhango wanitabiriwe na Turahirwa Moise (Co Founder:Moshions) yise izina Kwanda.Kwita izina 2019 inshuro ya 15, witabiriwe na Amina Mohammed (Umunyamabanga wungirije w’umuryango w’Abibumye yise izina Ingoga umwana w’ingagi.Kwita izina uwo mwaka, n'umuhango witabiriwe na Meddy, yise izina Inkoramutima umwana w’ingagi. Kwita Izina 2021 k'unshuro ya 17,umuhango wabereye ku ikoranabuhanga kubera icyorezo cya COVID19. Kwita Izina 2022 (Inshuro 18), wabaye tariki ya 2 Nzeri 2022, Igikomangoma cya Walles Charles Philip Arhur George yise izina Ubwuzuzane. Umwana wo mu muryango Muhoza.<ref>[https://inyarwanda.com/rw/amakuru/urwibutso-kuri-bimwe-mu-byamamare-ku-isi-byitabiriye-kwita-izina-mu-myaka-19-ishize-147353 Urwibutso kuri bimwe mu byamamare ku Isi byitabiriye Kwita Izina | InyaRwanda.com]</ref> Kwita Izina 2022 (Inshuro 18) ,umuhango witabiriwe na Didier Drogba yise izina Ishami umwana w’ingagi. Kwita Izina 2022 uwo mwaka ,umuhango witabiriwe na Louise Mushikiwabo (OIF) yise izina Turikumwe, umwana wo mu muryango Ntambara. Kwita Izina 2023 ku nshuro ya 19, umuhango witabiriwe na Dr Zurab Pololikashvili uyobora UNWTO, wise izina Inshingano umwana w’ingagi. Kwita Izina, umuhango uha agaciro inyamaswa z’ingagi zirimo gucika ku isi ziba muri Pariki y’igihugu y’ibirunga. Kwita Izina uwo mwaka ,n'umuhango witabiriwe na Mme Audrey Azoulay,(umuyobozi wa UNESCO) yise izina Ikirango umwana w’ingagi. Kwita Izina ,umuhango wo guha agaciro, abaturage baturiye pariki, abavura inyamaswa, abakora mu gusigasira ibidukikije, abashakashatsi, abarinda n’abacunga parki n’abandi.<ref>[https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/umuhango-wo-kwita-izina-wasubitswe Umuhango wo ‘Kwita Izina’ wasubitswe - IGIHE.com]</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
4sxx03k28dutqlwne5c9lps6nsqzy5v
Nyirakigwene Dancille
0
22314
137853
129762
2026-09-16T12:41:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137853
wikitext
text/x-wiki
Umutwarekazi Nyirakigwene ni mwene Mpabuka wa Ntembe rya Rutinywa rwa Sengenge rya ka Sekisengo cya Nzuki. Ni umusinga kazi wo munzu yabaganzu, abaganzu bakomoka kuri Nzuki za Semugeshi wa Ndoli. Mumwaka wa 1980-1990, bwakozwe imiryango y'abaganzu wasangaga yiganje mu cyahoze ari Butare ku misozi ya Mbazi,Muganza,Nyaruhengeri. Naho mu cyahoze ari Kibuye bari ku misozi nka Gishyita, Rwamagatamu na Kivumu<ref>https://inyamibwa.com/ikibuzabwenge-umutwarekazi-nyirakigwene-dancille/</ref>. Muri Gitarama wabasanga ahitwa i masango.
Umutwarekazi Nyirakigwene, mu mabyiruka ye yashyingiwe umuhungu wa Kabare ka Rwakagara witwa Nyantabana watwaraga i Mbuye mu Nduga. Umutware Nyantabana yabyaranye na Nyirakigwene Umwana w'umuhungu bamwita Bangambiki. Uyu Nyanatabana yaje gutabaruka,bivugwa ko yari muto cyane.<ref>https://x.com/RuzindanaRUGASA/status/1849164317670678968</ref>
Nyirakigwene akimara kuba umupfakazi,yasabye Umwami Yuhi V Musinga ko yasimbura umugabo we ku butware kuko umwana wabo yari muto. Nyirakigwene uyu yaje gutwara kugeza ubwo umwana we akuriye yuzuza imyaka imwemerera kuba yaba umutware.<ref>https://web.facebook.com/TheNewTimesRwanda/posts/dancilla-nyirakigwene-the-lord-of-nduga-on-the-reign-of-yuhi-v-musinga-was-one-o/5559708217471550/?_rdc=1&_rdr#</ref>
Nyiakigwene yabaye umutwarekazi wa i Mbuye mu Nduga ubu ni mu karere ka Muhanga. Nkumutwarekazi yari umuyobozi wigitinyiro cyinshi kandi wanga akarengane n'ubusumbane mubo yayoboraga. Yarafite uburanga buhebuje, abahanzi n'abasizi baramutatse biratinda mu ndirimbo no mu bisigo. Inanga y'igisingizo izwi cyane kandi yanaririmbwaga i bwami ni yitwa " Garuka " aho abasizi n'abahanzi bamutakaga.<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/4680/news/women/women-who-defined-rwandas-heroism-culture</ref>
Umutwarekazi Nyirakigwene yavukanaga n'abatware batwaraga imisozi itandukanye mu Rwanda aribo Rugiga, Kanuma na Sekanyambo. Muri abao hiyongeraho Nyiramasuka, Umugore wa Furumba Symphorien w'umurinyonza watwaye i Kirengo Nduga<ref>https://www.newtimes.co.rw/article/4680/news/women/women-who-defined-rwandas-heroism-culture</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
856yju6v4vb0eerd6vvqwab8s0804il
Nyiransibura
0
22319
138115
129771
2026-09-17T08:28:02Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138115
wikitext
text/x-wiki
'''Nyiransibura''' wanyaye i kivu tumuzi cyangwa se tumwumva munkuru nyinshi zitandukanye zanditswe zivuga kumateka y'u Rwanda rwohambere. Nyiransibura avugako yamenyekanye mu myaka 800 ishize. amataka avugako inkuru y'uko yanyaye ikivu ngo byaturutse aho yaratwite inda agiye kuyibyara mu iguhe isuha yarimenetse ngo nibwo habaye ikiyaga cya kivu.<ref>https://www.igihe.com/amakuru/mu-mateka/article/byakomotse-he-ko-nyirantsibura-yanyaye-i-kivu</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
shf1ayonm54cmornvqm7870ttt401hm
Robwa Nyiramateke
0
22320
137873
129836
2026-09-16T12:43:17Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137873
wikitext
text/x-wiki
== Ubutwari bwa Robwa Nyiramateke ==
Igikomangoma Robwa Nyiramateke yemeye kumena amaraso ngo atabyarana n'umwami w'igisaka hato i Gisaka kitazigarurira u Rwanda.<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/ubutwari-bw-igikomangomakazi-robwa-wahaze-icyubahiro-cy-ubug-66863</ref>
kubazi amateka y'u Rwanda, ikigikomangoma Robwa ni ishema n'icyubahiro kubanyarwandakazi aho bava bakagera. <ref>https://umukurambere.blogspot.com/2016/03/uburyo-igikomangoma-robwa-cyemeye.html</ref>
uyumukobwa yategetswe na se kurongorwa nabo mu gihugu cya Gisaka arabyanga abitegetswe na se. nyuma yuko se amaze gutanga kungoma nibwo baje kumushyingira gukagahato ariko arabarwanya kugeza ubwo yaje kugwa hasi bamutega ingoma ayigwa kurutsike acikamo kabiri umwana wari uri undanda ye aragwa maze nawe arapfa maze apfa nkumutabazi na musaza we Bwimba.<ref>https://rwandamagazine.com/umuco/article/uko-igikomangoma-robwa-nyiramateke-yameneye-amaraso-igihugu</ref>
Urupfu rwa Rwoba rwamugize ikimenya bose mu bakobwa n'abagore bose mumateka y'u Rwanda. ntiyatinye kumenera amaraso igihugu nubwo yari akiri muto ndetse akaba yari n'igikomangoma waribuzavemo umugabekazi w'igisaka. Ndetse yanga nkubyarana n'umwami w' i Gisaka <ref>'''Le Patriotisme Jusqu’au Sang''' cya Padiri Muzungu Bernardin</ref>
Mugikorwa gikomeye yitanze atyo apfana numwana yari atwite. Ibi byamugize intwari ikomeye mumateka y' uRwanda, Robwa afatwa nk'ikimenyetso cy'ubwitange, ubudahemuka n'urukundo rwinshi yakundaga igihugu cye<ref>https://www.rwandamagazine.com/umuco/article/umugore-wabaye-intwari-ikomeye-kurusha-abandi-mu-mateka-y-u-rwanda</ref> .
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
rih03qjtqwqzvezqw8vg5d232kr4w81
Kugabirana Inka
0
22327
138350
129784
2026-09-17T10:00:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138350
wikitext
text/x-wiki
Igihango cyo kugabirana Inka kiba hagati y’Umunyarwanda n’Inka, igihugu cye, umunyarwanda mugenzi we, umunyamahanga ukunda u Rwanda.<ref name=":0">[https://inyarwanda.com/rw/amakuru/byinshi-wamenya-ku-muco-nyarwanda-nuko-wasigasirwa-129391 Byinshi wamenya ku muco nyarwanda n’uko wasigasirwa | InyaRwanda.com]</ref>
== Igihango cyo Kugabirana ==
Igihango cyo kugabirana n'igihango cyo guhana Inka, ni kimwe mu bihango u Rwanda rwasangiraga n’amahanga kimwe no gushyingirana. Igihango cyo guhana Inka, cyabanzirizwaga n’uko buri Munyarwanda na we agomba guhana igihango n’Inka kugira ngo zimukundire abashe kuzorora zororoke.<ref name=":0" /> Hanyuma umutunzi w’amashyo n’amagana, akaba yayifatiraho agirana igihango n’abandi. Mu igihango cyo guhana Inka kw’Abanyarwanda, byatumye ihabwa imimaro irenze iyo yari ifite mu muco n’amateka y’u Rwanda. Inka yarenze kuba itungo ryororwa ngo ritange ifumbire n’ amata, inyama n’impu zo kwambara, ihinduka n’igikoresho cya Politiki y’Ububanyi n’amahanga, Imibereho myiza y’abaturage, Ubukungu, n’umutekano.<ref>[https://www.kigalitoday.com/uko-mbyumva/article/ababyeyi-ntibakwiye-guhanika-inkwano-kuko-umwana-si-igishoro Ababyeyi ntibakwiye guhanika inkwano kuko ‘Umwana si igishoro’ - Kigali Today]</ref> Igihango cyo guhana Inka, ni kimwe mu bihango by’Abanyarwanda bimaze igihe kirekire, kuko cyahanganywe n’u Rwanda. Igihango cyo guhana Inka, ni igihango cyaremwe na Gihanga ahasaga mu wa 1100, ubwo yashyiraga Inka mu bigomba kwifashishwa mu mushinga wo kubaka u Rwanda cyane cyane mu gisata cy’Ububanyi n’amahanga.Muri ibyo bihe, ni bwo Gihanga yaremye gahunda yitwaga “Gabirwa” yari igamije guteza imbere ubworozi bw’Inka no kuzigaba. Haherewe ku bihugu bituranye n’u Rwanda byari bitaratera imbere ku bworozi bw’Inka nk’u Buliza n’u Bwanacyambwe.<ref>[https://igihe.com/umuco/article/guterekera-kubandwa-kugabirana-ibihango-byatumye-u-rwanda-rumara-imyaka Guterekera, kubandwa, kugabirana: Ibihango byatumye u Rwanda rumara imyaka ruhagaze bwuma - IGIHE.com]</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
204nqgtoc5krrl0hbxg68xq9sw55hlh
Isakaramentu
0
22330
138406
129791
2026-09-17T10:27:58Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138406
wikitext
text/x-wiki
'''Isakaramentu''' ni [[Ijambo ryibanze Ubushakashatsi|ijambo]] risobanura ikimenyetso kigaragara cy’ubuntu bw’[[Imana]] kidashobora kubonwa n’amaso, cyashyizweho na [[Yezu Kirisitu|Yezu Kristu]] kugira ngo kiduhe ubugingo n'ubutagatifu .<ref>http://kiliziyagatolika.blogspot.com/2012/12/amasakaramentu-mu-mibereho-yabakristu.html</ref><ref>https://www.diocesekibungo.com/rw/2021/06/14/ukaristiya-ni-isakaramentu-ryubumwe-bwacu-nkingingo-nzima-zumubiri-wa-kristu-2/</ref>
== amasakaramentu ==
Hari amasakaramentu yo kwinjira mu bukristu :
* Batisimu
* Gukomezwa
* Ukaristiya
* Urupfu n'Izuka
* Ugusigwa kw'Abarwayi:
* Ubusaserdoti
* gushyingirwa
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Rite]]
bc1kxxkw2ox499ha4wjaqt8ok3zlz8v
Igitambo cy'amisa
0
22332
137911
130232
2026-09-16T12:47:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137911
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kiriziya ya Saint Famille i Kigali.jpg|thumb|Kiliziya]]
'''Igitambo cya Misa''' ni [[isengesho]] ry'ikirenga mu [[Kiliziya Gatolika|idini rya Gatolika]], aho abemera begerana n'Imana kugira ngo bazirikane kandi basubire mu buryo bw'iyobera ry'urupfu n'izuka bya [[Yezu Kirisitu|yezu Kristu]].<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imyemerere/article/papa-francis-yasomye-misa-ya-mashami-nta-mukirisitu-uri-mu-kiliziya</ref><ref>{{Cite web |url=https://amizero.rw/isinzi-ryabantu-bitabiriye-misa-ya-nyirubutungane-papa-francisiko-i-kinshasa/ |title=Archive copy |access-date=2026-03-21 |archive-date=2025-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251217012111/https://amizero.rw/isinzi-ryabantu-bitabiriye-misa-ya-nyirubutungane-papa-francisiko-i-kinshasa/ |url-status=dead }}</ref>
== Ibice ==
Misa igabanyijemo ibice bibiri by'ingenzi, harimo l'''iturujiya y’Ijambo''' ni gusoma no kumva ijambo ry'Imana mu ntagatifu, ndetse hari na l'''iturujiya y’Ukaristiya''' aribyo guhazwa, aho abemera barya Umubiri wa Kristu mu buryo bw'umugati na divayi bihindutse.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Rite]]
swail5038fvpdlmmgvq7rfp51u13hb5
Louise Victoire Nganyira
0
22334
138478
136590
2026-09-17T10:46:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138478
wikitext
text/x-wiki
Yabaye umunyamakuru wa Radiyo Rwanda kuva mukwa 12 mu mwaka wa 2002 kugeza mu mwaka wa 2013. Ni umukobwa wa Victoria NGANYIRA wahoze ari umunyamakuru kuri Radiyo Rwanda.<ref name=":0">https://umuryango.rw/ad-restricted/article/louise-victoire-nganyira-wamenyakanye-muri-wari-uziko-yavuze-byinshi</ref>.
== Amateka ==
Louise Victoire Nganyira yavukiye muri Sitidiyo we n'impanga ye NGANYIRA Louis Victor, ubwo mama wa bo Nganyira Victoria yasomaga amatangazo. Louise Victoire yize muri Kaminuza Nkuru y'U Rwanda mu bijyanye n'uburezi. Mu mwaka wa 2002 Louise Victoire NGANYIRA yatangiye gukora kuri Radiyo Rwanda, nyuma aza kuhava ajya kwikorera mu mwaka wa 2013 <ref name=":0" />
Ikintu gikomeye batojwe numubyeyi wabo ni ugusenga,kwihanganirana mubuzima bwabo bwose kuko ntazibana zidakomanya amahembe. Ikndi yabaraze kwiga nk'impamba izababeshaho muminsi y'ubuzima bwabo kandi koko Imana yarabafashije babigeraho. Akunda kugira inama urubyiruko ngo bajye basenga cyane badaheranwa na gahinda k'ibibazo bahuye nabyo, kwirinda kujarajara mukazi, kunoza akazi kabo kudahemuka kandi rugakundana rudashingiye kubintu cyangwa ikintu kindi icyaricyo cyose.<ref>https://umuryango.rw/ad-restricted/article/louise-victoire-nganyira-wamenyakanye-muri-wari-uziko-yavuze-byinshi</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
twidyyfklbrv0w56bgnmcaqzez33x60
Igitaramo
0
22337
138284
132869
2026-09-17T09:24:34Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138284
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Imbyino ya Kinyarwanda 3.jpg|thumb|mu gitaramo]]
'''Igitaramo''' ni ibirori, [[Umuhango wo kuragura|umuhango]], cyangwa ikoraniro ry’abantu rigamije kwidagadura, gusabana, kwizihiza umuco, cyangwa kwiga binyuze mu ndirimbo, imbyino, imivugo, n’umurishyo w’ingoma, gusa hari [[Igitaramo nyarwanda|ibitaramo nyarwanda]] ndetse n[[Igitarano cya gikristo|'ibitaramo bya gikristo]].<ref>https://mobile.igihe.com/umuco/ibitaramo/article/igitaramo-twinikize-inkera-cyasubije-abanyarwanda-ku-isoko-y-amazina-y-inka</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/inganzo-ngari-yateguye-igitaramo-kizagaragaza-amateka-y-uko-u-rwanda-rwishakamo-ibisubizo</ref><ref>https://muhaziyacu.rw/mu-mafoto/nyagatare-ibyaranze-igitaramo-inkera-yimparirwakurusha-gisoza-2023amafoto/</ref>
== Igitarmo gakondo ==
mu gitaramo habagamo gahunda nyinshi twavugako habaga harimo nko:
* Kwiga Umuco
* Kuririmba no Kubyina
* Imigani n’Inzogera
* Ibiryo n’Ibinyobwa
* Ibiganiro by’Ubusabane
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Rite]]
d969vfk6pkdt157oa4mppk4g7kaarnk
Leatitia Nyirazinyoye
0
22344
138175
129811
2026-09-17T08:44:22Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138175
wikitext
text/x-wiki
'''Prof. Laetitia Nyirazinyoye''', Umwarimu muri kaminuza nkuru y'u Rwanda mw'ishami ry'ubizima rusange n'ubuvuzi bw'imiti. amashuri yisumbuye yayize mwishuri ry'ubuforomo n'ububyaza i Rwamagana mu mwaka wa 1996. Yabonye impamya bushobozi y'ikiciro cya kabiri mubuzima rusange mu mwaka wa 2002 muri kaminuza nkuru y'u Rwanda ni nabwo yahise yinjira mubakoze bakaminuza muri uwo mwaka.<ref>https://myprofile.ur.ac.rw/researchers/513</ref>
Mu mwaka 2007 yakiriye impamyabumenyi ya yikirenga (master) mwishami ry'iterambere rusange ndetse n'ikoranabuhanga nyuma yaho yaje kubona PhD mu mwaka wa 2011 Mu ishami ry'ubuzima rusange mpuzamahanga ni terambere muri kaminuza ya Tulane(Tulane University). <ref>https://myprofile.ur.ac.rw/researchers/513</ref>
=== Ibikowa byindashyikirwa yakoze. ===
Yakoze muri kaminuza y'urwanda imyaka makumyabiri (20), yakoreye ubushakashatsi muri ministeri y'ubuzima muburyo bwokuyifasha gushakibisubizo by;ugarije igihugu.Yakoreye muri minisiteri y'ubumwe n'uburere mboneragihugu, ndetse no mukigo k'igihugu gishinzwe ubuzima, yabaye umufatanyabikorwa wa leta mu iterambere, mubushakashatsi mubigo bitandukanye ndetse n'impinduka mubaturage ko kuzamura imyumvire kumibereho n'iterambere mu Rwanda ndetse no Kwisi.<ref>https://myprofile.ur.ac.rw/researchers/513</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
93c8vmx55t7alpbk0gjunjj6kll9mm6
Igisirimba
0
22351
138193
129821
2026-09-17T08:51:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138193
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umushayayo.jpg|thumb|Gusirimba]]
'''Igisirimba''' ni [[imbyino]] gakondo y'[[umuco nyarwanda]], ikunze kugaragara nk'imbyino y'ibyishimo, ishimwe, n'umunezero mwinshi mu bitaramo ndetse cyane cyane mu nsengero, aho abantu babyina bazunguriza amaboko n'amaguru bafatanyije, basimbuka hejuru bagaruka hasi biherekewe n'umudiho.<ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/nelson-mucyo-yagaragaje-ibyiza-byigisirimba-nibintu-bitatu-byatuma-ucyangisha-abantu-121878</ref>
== Kuyibyina ==
Igisirimba Mu gihe cya none ni imbyino ikoreshwa mu kuramya no guhimbaza Imana nk'ikimenyetso cy'ibyishimo by'abakristu, Ababyinnyi bakunze gukora uruziga, bakazunguza amaboko n'ibitugu, bagacinya akadiho, rimwe na rimwe bakaba bakunze gukoreshamo amapendo bayibyina.<ref>https://umuseke.rw/akantu-ku-kandi-ibyo-utamenye-mu-gitaramo-cya-rose-muhando-cyagaragayemo-utumagura-itabi/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Rite]]
c0cribdjs0dbeejlh0wlfia8z4nf975
Ikigoyi
0
22352
138285
129822
2026-09-17T09:24:40Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138285
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ibirunga.jpg|thumb|akarere ikigoyi gikoreshwamo]]
'''Ikigoyi''' ni ururimi rw’Ikirera rushamikiye ku [[Kinyarwanda (film)|kinyrwanda]], aho rukoreshwa n'abaturage bo mu duce tumwe na tumwe tw'u [[Rwanda]]. Ni [[Rimwe|rumwe]] mu ndimi zunganira [[Ikinyarwanda]] m'umwimerere warwo. <ref name=":0">https://igihe.com/umuco/article/ralc-irifuza-inkoranyamagambo-n-ibitabo-byanditse-mu-kirera-n-ikigoyi</ref>
== Aho rukoreshwa ==
Ikigoyi ubundi ni [[ururimi]] rukoreshwa n' imiryango imwe n’imwe yo mu [[Akarere ka Rubavu|karere twa Rubavu]] na ndetse n'[[akarere ka Nyabihu]] aho usanga mu muryango ugizwe n'umugabo, umugore n’abana bavuga Ikinyarwanda, ariko usamga umwe muribo avuga Ikigoyi. Ni nako bimeze ku miryango ituye mu karere ka Burera .<ref name=":0" /><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c6p9lz80x2yo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Rite]]
1bfi4yaeq6kl7cwg04y19tfd0j757b1
Kwera
0
22354
138194
132759
2026-09-17T08:51:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138194
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Abantu bahuriye mu muhango wo gushyingura.jpg|thumb|Kwera nyuma yo gushyingura]]
'''Kwera''' ni [[umuhango]] wo mu [[Umuco nyarwanda|muco]] [[Umuco nyarwanda|nyarwanda]] mu bakurambere, Kwera kujya kujyana no Kwirabura, Mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]] wa kera, kwera wari umuhango wakorwaga nyuma y’igihe cy’icyunamo mbese ( kwirabura ) cyo gupfusha umuntu. Wari umuhango wo kuva mu kigandalo no gusubira mu buzima busanzwe nyuma yu mubabaro n'agahinda .<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/umuco/amateka/Kwirabura-no-kwera-byafashaga-Abanyarwanda-bapfushije-kudaheranwa-n-agahinda</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c4ndryw3yn3o</ref>
== Kugandara ==
Kugandara ni igihe cy’icyunamo n’agahinda k’umuryango wapfushije. Muri iki gihe, abantu baba bari mu mwijima (umukara) , ntabwo biyogosheshaga, kandi bakiyiriza ubusa, bimwe mu bikorwa by’ibyishimo bakabihagarika nk’ikimenyetso cy’akababaro no kunamira uwagiye.<ref name=":0" /><ref>https://umuryango.rw/index.php?page=print&id_article=48567</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
ccc067cezu7pdihz02n0v5zf7wxdty2
Icyunamo
0
22355
138208
136091
2026-09-17T08:52:58Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138208
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Icyotore.jpg|thumb|289x289px|umuriro]]
'''Icyunamo''' ni [[umuhango]] wa kera mu bakurambere mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]], ni igihe cy'akababaro kidasanzwe cyo kwibuka ndetse no guha icyubahiro uwapfuye,. mu muco, babaga bagamije gufashanya, guhumurizanya, no guha ikiriyo n’icyubahiro ababuze ababo .<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/umuco/amateka/Kwirabura-no-kwera-byafashaga-Abanyarwanda-bapfushije-kudaheranwa-n-agahinda</ref>
== Umuriro w’Icyunamo ==
'''mu cyunamo bacanaga Umuriro w’Icyunamo''' mu muco wa kera, mu gihe cy’icyunamo cyangwa ikiriyo nk’ikimenyetso cyo kugaragariza abantu uburyo ubuzima bwabo bugenda.<ref>https://www.radiyoyacuvoa.com/a/afurika-y-epfo-mu-cynamo-cy-iminsi-itanu/5677523.html</ref>
== Icyunamo cy'Igihugu: ==
Uyu munsi mu Rwanda, Icyunamo rikoreshwa cyane mu gihe cy' Icyumweru cy'Icyunamo gitangira ku itariki ya 7 Mata, cyibuka Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994, kikaba kirangwa n'ituze, ibiganiro, no gusura inzibutso.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
3h4mwqn96w26170s0666g2k5e5nzi6g
Gukaraba
0
22356
138030
132644
2026-09-17T08:13:44Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138030
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Gukaraba neza intoki mbere yo kwijira mu Ishuri mu Rwanda hirindwa Covid-19.jpg|thumb|Gukaraba]]
'''Gukaraba''' nyuma y'urupfu ni [[umuhango]] wo kwiyeza cyangwa gukaraba intoki mwihunguraho urupfu, uyu ni umwe mu migenzo cyangwa imihango yabagaho nyuma yo gushyingura umuntu abavuye gushyingura bagombaga gukaraba kugira ngo biyambure umwaku cyangwa igitsure cy'urupfu, bakagaruka mu buzima busanzwe bameze nk'abatojwe cyangwa abejejwe .<ref>https://www.kigalitoday.com/umuco/amateka/Kwirabura-no-kwera-byafashaga-Abanyarwanda-bapfushije-kudaheranwa-n-agahinda</ref>
== Umuco ==
Gukaraba mu muco ntibigarukira ku mazi n'isabune gusa, ahubwo ni n'uburyo bwo kwipakurura amakuba cyangwa kwitegura gukomeza gukora imihango y'ubuzima busanzwe nyuma y'umubabaro.<ref>https://igihe.com/umuco/article/ibibazo-by-ingutu-bibangamiye-imihango-yo-gushyingura-muri-iki-gihe</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
fdayl6wtpemstg7v1mwn7lesga0k81s
Kwirabu ivu
0
22357
138424
132760
2026-09-17T10:34:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138424
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Ivu rya kinyarwanda.jpg|thumb|Ivu]]
'''Kwiraba ivu''' cyangwa gusigwa ivu ni umuhango ukorwa n'abakirisitu , cyane cyane mu [[Kiliziya Gatolika|idini rya kiliziya gaturika]], uba ku munsi '''Uwa Gatatu w'Ivu'''. Uyu munsi uba ari uwa mbere w''''Igisibo Gishya''' buri mwaka mbese utangira iminsi 40 yo kwi tegura Pasika, izuka rya Yezu kristo .<ref>https://www.kigalitoday.com/umuco/amateka/Kwirabura-no-kwera-byafashaga-Abanyarwanda-bapfushije-kudaheranwa-n-agahinda</ref>
== Ivu ==
Ivu rikoreshwa ahangaha ntabwo rituruka ku bintu ibyo ari byo byose; akenshi ivu rikoreshwa riva mu mashami y'imigano cyangwa indi mikindo yabaga yakoreshejwe ku cyumweru cy'amashami y'umwaka wawubanjirije, maze agashyirwa mu muriro akavamo ivu.<ref>https://kigalitoday.com/amakuru/mu-rwanda/article/icyo-kwisiga-ivu-bisobanura-ku-bakirisitu-gatolika#:~:text=Ni%20yo%20mpamvu%20ku%20munsi%20wa%20mbere,y'imana%20turi%20ubusabusa%2C%20twavuye%20mu%20gitaka%20kandi</ref><ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/utuntu-n-utundi/article/abakundana-b-abagatolika-barabyifatamo-bate-ko-bagomba-kwiyiriza-kuri-iyi-saint-valentin</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
0afknyyqqv6eqx5fndqf5o7zdpn30l8
Gukwikurura
0
22389
138407
132647
2026-09-17T10:28:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138407
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Kunya maziwa.jpg|thumb|Gtwikurura]]
'''Gutwikurura''' ni [[umuhango]] wa korwaga nyuma ubwo babaga bamaze gusoza imihango y’ubukwe mu [[Umuco nyarwanda|muco nyarwanda]]. rero iri jambo gutwikurura ikomoka ku nshinga gutwikura, bishaka kuvuga gukura umwitwikiro ku mugeni. <ref>https://www.igihe.com/twinigure/ubibona-ute/article/uko-imihango-y-ubukwe-bw-ubu</ref>
== ibikorwa mu gutwikurura ==
Uyu muhango wo gutwikurura ufite ibikorwa biyana nawo, ahatwavuga g'''usohora umugeni''' '''aho cyari''' igikorwa cyo guha umugeni uburenganzira bwo gusohoka mu muryango mbese mu inyegamo, akajya ahagaragara kugira ngo atangire imirimo yomu rugo rushya, '''Kumenyera umuryango,''' Bibafasha umugeni kumenyerana n'umuryango mushya ashatsemo, kumenya imyitwarire n'imico yawo.<ref>https://www.yaga-burundi.com/twibukanye-ibice-bigize-urubanza-ubugeni/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
k9rpiti4dvlzgbhwkax5a8t0xpl7v3f
Umuryango
0
22391
138195
132814
2026-09-17T08:51:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138195
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|thumb|Umuryango]]
'''Umuryango''' ubundi ugizwe n'[[umugabo]], [[umugore]], n'[[abana]], ariko ukaba ushobora no kwaguka ukageza kuri ba sekuru, ba nyogokuru, n'abandi banyamuryango,.ubundi umuryango ni ihuriro ry'abantu bafitanye isano wenda rishingiye ku gushyingiranwa, ku maraso, cyangwa ku kurera, umuryango ufatwa nk'inkingi ya mwamba y'ubuzima n'iterambere .<ref>https://umuryango.rw/ubuzima-115/imibereho/article/menya-uburyo-bwiza-bwo-gusigasira-ubumwe-bw-umuryango</ref><ref>https://www.jw.org/rw/isomero/udutabo/ibyo-yehova-ashaka/abahamya-ba-yehova-umuryango-gusenga/</ref><ref name=":0">https://www.unicef.org/rwanda/rw/press_release/igihe-kirageze-abikorera-barasabwa-gushyigikira-politike-ziteza-imbere-umuryango</ref>
== Amaraso ==
Burya umuryango ubaho gusa atari kuba dusangiye amaraso ,ni harya hantu abantu bose baba bagukunda, uko waba umeze kose ,aho banezerererwa iterambere ryawe uko biba biri kose.<ref name=":0" />
== Ababyeyi ==
== Abana ==
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
30yc9v25pfrayi0mkqyau7vuobkmgw9
Gusaba
0
22392
138517
132648
2026-09-17T11:08:38Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138517
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umuhango wo gusaba.jpg|thumb|Gusaba]]
'''Gusaba''' '''umugeni''' ni [[umuhango]] wakurikiraga uwo [[gufata irembo]], ukabera iwabo w’[[Umugore|umukobwa]], mu muhango wo gusaba, umuryango w’umusore watoranyaga abakwe bajya kuwusabira, bakagenda bayobowe n’umukwe mukuru, bitwaje inzoga yo gusabisha .<ref name=":0">https://www.igihe.com/umuco/article/iby-ingenzi-byabaga-bigize-ubukwe-bw-abanyarwanda-bo-hambere</ref>
== Agaciro ==
Gusaba ukaba wari umuhango wo guha agaciro [[Umuryango|imiryango]] w'umukobwa, kuko umusore ntiyabaga yemerewe gutwara umukobwa atamuhawe, Ibyo byari ikimenyetso cy’uko umuryango w’umuhungu uha agaciro umuryango wareze umukobwa. gusa ariko nanone mu gihe cyo gusaba, umuryango w’umukobwa ntiwahitaga wemerera umuryango w’umusore umugeni, ibyo bikagaragaza kwihesha agaciro nk’umuryango no kugahesha abawukumokamo.<ref name=":0" /><ref>https://www.rwandamagazine.com/urukundo/article/ibintu-5-ukwiye-kuzirikana-niba-udashoboye-gukora-ubukwe-buhenze</ref><ref>https://inyarwanda.com/rw/amakuru/ibintu-bingenzi-abategura-ubukwe-bakwiriye-kwitondera-bakabyitaho-cyane-92858</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
poyackoqn35iz1gpvxji2pwsvq62gx4
Gukwa
0
22393
138068
132646
2026-09-17T08:17:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138068
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:Umushumba urikuvugira inka.jpg|thumb|gukwa Inkwano]]
'''Gukwa''' ni [[umuhango]] wabaga nyuma yo gusaba, mu muhango wo gukwa wakorwaga n’umuryango w’[[Umugabo|umusore]] kandi ukabera iwabo w’[[Umugore|umukobwa]]. Umusore yakwaga [[inka]], isuka cyangwa andi matungo nubwo hose bavugaga ko bakoye inka.<ref name=":0">https://www.igihe.com/umuco/article/iby-ingenzi-byabaga-bigize-ubukwe-bw-abanyarwanda-bo-hambere</ref>
== Inkwano ==
Inkwano yabaga ari ikimenyetso hagati y’imiryango yombi, ko ibaye inshuti. Inkwano yari ipfundo ry’ubumwe hagati y’imiryango yombi ,mu muco Nyarwanda, inkwano ntiyabaga inzitizi. Yaba yabonetse cyangwa itabonetse, ntibyabuzaga ubukwe gutaha. Igihe inkwano yabaga ibuze, umusore yashoboraga gutenda, ni ukuvuga gufata igihe aba kwa sebukwe akora akazi gasimbura inkwano cyangwa agahabwa umugeni w’ubuntu.<ref name=":0" /><ref>https://www.rwandamagazine.com/urukundo/article/ibintu-5-ukwiye-kuzirikana-niba-udashoboye-gukora-ubukwe-buhenze</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
jiko6zkrrqdfd1e15kmjaau0v3su9n6
Gushingirwa imbere y'Imana
0
22406
137839
132652
2026-09-16T12:38:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137839
wikitext
text/x-wiki
[[Dosiye:An Army Officer's wedding in Uganda 03.jpg|thumb|Ubukwe]]
'''Gusezerana imbere y'Imana''' cyangwa '''gusezerana mu idini''' ni [[umuhango]] ukomeye w'iyobokamana aho ari umuhango ubanziriza [[Gusezerana mu murenge|gusezerana imbere y'amategeko ya Leta]] yu [[Rwanda]],aho abateganya kubana nk'umugabo n'umugore bahamya isezerano ryabo imbere y'Imana n'imbaga y'abantu.<ref name=":0">https://igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/leta-yashyizeho-uburyo-bushya-bw-imicungire-y-umutungo-w-abashyingiranywe</ref>
== Umuhango ==
Gusezerana imbere y'Imana ni umwanya wo guhabwa umugisha n'Imana binyuze mu bayobozi b'idini harimo abashumba, abapadiri, cyangwa abashehe, Amadini amwe na hamwe nka [[ADEPR Rwanda|ADEPR]] cyangwa Abadivantisite asaba ko abagiye kubana baba bahuje imyemerere cyangwa idini, mu gihe andi nka Kiliziya Gatolika na Angilikani ashobora gusezeranya abadahuje imyizerere. gusezerana mu idini ya Islam icyo bita Nikah bishobora gutwara abageni amafaranga ibihumbi 30 Frw kugeza kuri 230 Frw bitewe n'aho umuhango ubera n'ibindi byangombwa.<ref name=":0" /><ref>https://www.rwandamagazine.com/urukundo/article/hari-ingaruka-bigira-guhindurira-umuntu-idini-ngo-mukunde-mubane</ref>
== Icyaha ==
Mu madini menshi, abantu babana badasezeranye mu idini cyangwa imbere y'Imana bafatwa nk'abaguye mu cyaha cyangwa se [[uburaya]], kandi bashobora guhagarikwa ku mirimo y'itorero cyangwa ntibahabwe amasakramentu.<ref>https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/ikiguzi-cyo-gusezerana-mu-idini-ya-islam-cyakubwe-karindwi</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Umuco wacu]]
[[Ikiciro:Umuco w' U Rwanda]]
[[Ikiciro:Rite]]
fs7mvyu1ikf67j4ina9ywb3og139a0z
UFITEYESU LEAH
0
22475
138351
136547
2026-09-17T10:00:55Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138351
wikitext
text/x-wiki
Ufiteyesu Leah ni umunyarwandakazi uzwi kumbuga nkoranyambaga mubikorwa biziwi nko gutanga ubujyanama muby'imirire (nutritionist na dietician).Ayobora ikigo gitanga serivise z'imirire giherereye i Kigali,mu Rwanda,ndetse afite muyoboro ukunzwe kuri Youtube(content creator).<ref>https://www.google.com/search?q=ufite+yesu+leah+biography&biw=1280&bih=585&sca_esv=841ce34f31181de9&sxsrf=ANbL-n5ieVdD0SJwTTCvjennjFXIHAQ53Q%3A1775232262298&ei=BuXPaavyEdaokdUPi9-w4Qk&oq=ufite+yesu+leah&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiD3VmaXRlIHllc3UgbGVhaCoCCAIyBxAjGLADGCcyBxAjGLADGCcyBxAjGLADGCcyCxAAGIAEGKIEGLADMggQABjvBRiwAzIIEAAY7wUYsANIzRFQAFgAcAF4AJABAJgBAKABAKoBALgBAcgBAJgCAaACCJgDAIgGAZAGBpIHATGgBwCyBwC4BwDCBwMyLTHIBwaACAE&sclient=gws-wiz-serp</ref>
== Amashuri yize ==
Ufiteyesu Leah kandi yize amashuri abanza nayisumbuye akomeza muri kaminuza y'u Rwanda hagati ya 2012 na 2016 aho yahakuye impamyabumenyi ya Barchelor's degree muri Human nutrition and dietetics(A0).<ref>https://www.google.com/search?q=ufite+yesu+leah+biography&biw=1280&bih=585&sca_esv=841ce34f31181de9&sxsrf=ANbL-n5ieVdD0SJwTTCvjennjFXIHAQ53Q%3A1775232262298&ei=BuXPaavyEdaokdUPi9-w4Qk&oq=ufite+yesu+leah&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiD3VmaXRlIHllc3UgbGVhaCoCCAIyBxAjGLADGCcyBxAjGLADGCcyBxAjGLADGCcyCxAAGIAEGKIEGLADMggQABjvBRiwAzIIEAAY7wUYsANIzRFQAFgAcAF4AJABAJgBAKABAKoBALgBAcgBAJgCAaACCJgDAIgGAZAGBpIHATGgBwCyBwC4BwDCBwMyLTHIBwaACAE&sclient=gws-wiz-serp</ref>
== Ibyo akora ==
Ufiteyesu Leah yabaye umuyobozi mukuru muri Nyakanga 2021 nka Managing Director wa NUTRI MEDIPLUS ikigo gitanga ubujyanama ku mirire giherereye ikigali mu Rwanda.<ref>https://www.google.com/search?q=ufite+yesu+leah+biography&biw=1280&bih=585&sca_esv=841ce34f31181de9&sxsrf=ANbL-n5ieVdD0SJwTTCvjennjFXIHAQ53Q%3A1775232262298&ei=BuXPaavyEdaokdUPi9-w4Qk&oq=ufite+yesu+leah&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiD3VmaXRlIHllc3UgbGVhaCoCCAIyBxAjGLADGCcyBxAjGLADGCcyBxAjGLADGCcyCxAAGIAEGKIEGLADMggQABjvBRiwAzIIEAAY7wUYsANIzRFQAFgAcAF4AJABAJgBAKABAKoBALgBAcgBAJgCAaACCJgDAIgGAZAGBpIHATGgBwCyBwC4BwDCBwMyLTHIBwaACAE&sclient=gws-wiz-serp</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
6dok55ipva466hugctedqj74ntk2g9q
Urwibutso rwa Mibirizi
0
22513
138456
136639
2026-09-17T10:43:30Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138456
wikitext
text/x-wiki
Urwibutso rwa Mibirizi ni urwibutso rusigasiye imibiri yabazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 mu Rwanda, ruherereye mu karere ka Rusizi,mu murenge wa Nyakarenzo (hafi ya paruwasi ya Mibirizi),mu Kagari ka Mibirizi.Uru rwibutso rushyinguyemo imibiri yAbatutsi bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. <ref name=":0">https://kigalitoday.com/kwibuka/Mu-rwibutso-rwa-Mibirizi-hashyinguwe-imibiri-520-y-abazize-Jenoside</ref>
== Amateka ==
Imibiri 520 y'abazize Jenoside yakorewe Abatutsi yari ishyinguye mu buryo budahwitse hafi y'ingo yashyinguwe mu rwibutso rwa Mibirizi ruri mu karere ka Rusizi tariki 30/02/2013. Urwibutso rwa Mibirizi rumaze gushyingurwamo imibiri y'irakarengane 7520<ref name=":0" />.
Iyi mibiri yavuye mu mirenge ya Nyakarenzo na Rwimbogo nk'uko byatangajwe n'imiryango ifite Abatutsi babo bazize Jenoside baruhukiye mu rwibutso rwa Mibirizi. Banagaruka ku mateka n'inzira y'umusaraba abashyinguwe banyuzemo mbere yuko bicwa n'Interahamwe aho bamwe bajugunywaga mu byobo ari bazima,bakabatemagura,bakabicisha uduhiri,amacumu,n'ibindi abandi bakicwa n'inzara kugera banogotse<ref name=":0" />.
Abafite ababo baruhukiye muri uru rwibutso rwa Mibirizi bavuga ko uburyo rwubatse bitajyanye n'igihe kandi ko bidahesha agaciro abaruhukiye muri urwo rwibutso<ref name=":1">https://mobile.igihe.com/amakuru/muri-afurika/u-rwanda/article/rusizi-urwibutso-rwa-jenoside-rwa-mibilizi-rugiye-kuvugurwa
</ref>.
Ubuyobozi bw'Akarere ka Rusizi buvuga ko kugeza ubu mu karere ka Rusizi hari inzibutso zirindwi(7) ziruhukiyemo imibiri y'abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 mu Rwanda, eshatu murizo ziri ku rwego rw'Akarere bakifuza kandi ko zizagenda zivugururwa uko ubushobozi buzagenda buboneka.<ref name=":1" />.
== Ubuhamya ==
filime mbarankuru ngufi ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi i mibirizi.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=RWZD6aD6-WQ</ref>
kanda hano wumve ubuhamya mubihangano (videwo)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Wowq_hT2TSg&list=RDWowq_hT2TSg&start_radio=1</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
88clea6ra5sia5o5xiip7c6sop5n9q3
Abarangije ibihano ku byaha bya jenoside
0
22516
138209
130597
2026-09-17T08:53:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138209
wikitext
text/x-wiki
== Guhugura abagororwa bari kurangiza ibihano ku byaha bya Jenoside ==
Minisiteri y'ubumwe bw'Abanyarwanda n'Inshingano Mboneragihugu (Minubumwe) yatangaje ko kuva muri werurwe 2025 itangije gahunda yo guhugura abangororwa bari kuarangiza ibihano ku byaha bya Jenoside kugeza ubu nta n'umwe mu barekuwe wari wagaragaraye mu isubiracyaha nk'uko byagijyaga bigenda.<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/amakuru/rwanda/article/abarangije-ibihano-ku-byaha-bya-jenoside-bahuguwe-mu-2025-ntibagaragayehi</ref>
=== Amahugurwa bahabwa ===
Ni amahugurwa yahawe abagororwa baribarangije ibihano bahise barekurwa n'ababirangije mu mwaka wa 2025 bakayahabwa kugeza ku itariki ya 18 Werurwe 2026.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
n7mnqm1xbbvsezs0waw2mhtejaptwko
Icyocyere
0
22681
138457
131620
2026-09-17T10:43:35Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138457
wikitext
text/x-wiki
Icyocyere ni ugushuhirana mu mubiri.<ref>https://www.jw.org/rw/amakuru/Akarere/u-butaliyani/Amajyaruguru-yu-Butaliyani-yibasiwe-nimvura-yamahindu-ivanze-numuyaga-naho-ikirwa-cya-Sicile-kibasirwa-ninkongi-yumuriro-yatewe-nubushyuhe-bwinshi/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
oww9cgavq4owgmj9yvrwj8d5v7ma9jd
Guhana ubute
0
22686
137874
131626
2026-09-16T12:43:23Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137874
wikitext
text/x-wiki
Guhana ubute ni umukino ukinwa n’abana aho baba biruka bagenda bazibukirana maze uwatangiye yagira uwo akora akaba amuhaye ubute.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c5y482j3qmmo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
mgjh8lpxrg9zxj1exikdtaurtnry0yq
Kubuguza
0
22687
138031
131627
2026-09-17T08:13:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138031
wikitext
text/x-wiki
Kubuguza ubundi umukino ufasha abawukina kumenya kubara neza no gutekereza neza kuko mu byo ugomba gukora ngo utsinde harimo no kubara inka z’uwo mukina, ugakora ku buryo inka zawe bataza kuzirya kugira ngo atagutsinda.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c5y482j3qmmo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
kvy761c5obalilwx98jsxrj9r5ikvq8
Sebutimbiri
0
22690
138352
131630
2026-09-17T10:01:01Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138352
wikitext
text/x-wiki
Sebutimbiri ni ugusimbuka uzamuriye rimwe amaguru ugasimbuka inkiramende zikurikiranye. Iyo abantu bakinaga Sebutimbiri bakurikiranyaga inkiramende zigeze kuri esheshatu bakagenda bazisimbuka Sebutimbiri. Izo nkiramende aba ari ngufi cyane nka sentimetero mirongo itanu, ugushije rumwe akaba aratsinzwe.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c5y482j3qmmo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
f11r025dfvm5keicahoqf7l5e286qvm
Gukirana
0
22691
138387
131631
2026-09-17T10:12:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138387
wikitext
text/x-wiki
Gukirana ni [[umukino]] wakinwaga n’abantu babiri aho bafatanaga mu nda hanyuma bakagundagurana ariko badakubitana. Uwitwaga ko yatsinze ni uwashoboraga gutura undi hasi.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c5y482j3qmmo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
p0eolts16si2ng0ufv0qws70g42q4fi
Ubwoba
0
22699
138303
131639
2026-09-17T09:26:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138303
wikitext
text/x-wiki
Ubwoba ni amarangamutima yo gutinya.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c5y482j3qmmo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
pd1fnq8q7gvnxldwbvwjg8ch0arkeqj
Urubyiruko n'abakuru
0
22700
137927
131640
2026-09-16T12:52:39Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137927
wikitext
text/x-wiki
urubyiruko ni abantu bafite munsi y'imyaka 18 naho abakuru ni abafite imyaka kuva 30.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c5y482j3qmmo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
ps1igo71zmz32wm9tz8sjirwnevzlki
Ikinyabiziga
0
22701
138032
131641
2026-09-17T08:13:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138032
wikitext
text/x-wiki
Ikinyabiziga ni ikintu cyose kigendera kumapine.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/c5y482j3qmmo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
61zm4zk7bz3tsxyyta7jz4sd9mtz6yl
Imikino yo hambere
0
22703
137840
131643
2026-09-16T12:38:57Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137840
wikitext
text/x-wiki
Imikino yo hambere ni imikino yakinwaga na basogokuruza n'abakurambere bu Rwanda rwa kera.<ref>https://kigalitoday.com/imikino/indi-mikino/article/dore-imwe-mu-mikino-gakondo-yafasha-abana-muri-ibi-bihe-by-ibiruhuko</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
4xcugjm5fl3zla2qfevlhpa2q55ifxu
Imigino gakondo
0
22707
137892
131647
2026-09-16T12:45:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137892
wikitext
text/x-wiki
Imikino gakondo ni imikino yakorwaga nabakurambere yu Rwanda, bashaka gusabana no kugira urugwiro.<ref>https://kigalitoday.com/imikino/indi-mikino/article/dore-imwe-mu-mikino-gakondo-yafasha-abana-muri-ibi-bihe-by-ibiruhuko</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
6ljc69tkfy9yqkz0ccliwst23gtzqfp
Gusimbuka umugozi
0
22708
138159
131648
2026-09-17T08:40:03Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138159
wikitext
text/x-wiki
Gusimbuka umugozi ni imwe mu mikino abakera bakora ubwo babaga bashaka gusabana.<ref>https://kigalitoday.com/imikino/indi-mikino/article/dore-imwe-mu-mikino-gakondo-yafasha-abana-muri-ibi-bihe-by-ibiruhuko</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
6fv87bs42a2rxqqg5m6zzkpffzumwma
Kubanga umupira
0
22709
138142
131649
2026-09-17T08:35:53Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138142
wikitext
text/x-wiki
Kubanga umupira nimwe mu bikorwa by'akorwaga nabana bohamwe .<ref>https://kigalitoday.com/imikino/indi-mikino/article/dore-imwe-mu-mikino-gakondo-yafasha-abana-muri-ibi-bihe-by-ibiruhuko</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
1ae1bfp5nvnwlksi4hof4p2sn26o1kc
Gukina Biye
0
22711
138176
131651
2026-09-17T08:46:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138176
wikitext
text/x-wiki
Gukina biye ni umukino waranganga abana bo hambere. <ref>https://kigalitoday.com/imikino/indi-mikino/article/dore-imwe-mu-mikino-gakondo-yafasha-abana-muri-ibi-bihe-by-ibiruhuko</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
f8cqjrudpn92z8i6zshu6guy2o7qwwb
Ampe
0
22715
138033
131655
2026-09-17T08:14:02Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138033
wikitext
text/x-wiki
Itsinda rihitamo umuyobozi noneho abana bagahagarara kuri kimwe cya kabiri cy’uruziga bareba umuyobozi. Umuyobozi areba umwe kubari ku mpande.Bose bagasimbuka bakoma mu mashyi. Bagakomeza gusimmbuka bajyana ikirenge kiwe imbere. Iyo hagize ushyira ikirenge imbere gihuje nicyo umuyobozi yashyizeyo, uuyobozi ahita afata umwanya wuwo akamusimbura ku kuyobora umukina. Umuyobozi mushya asubiramo icyo gikorwa ku bandi bakinnyi kuri kuruziga.
Iyo bashyize imbere ikirenge gitandukanye nicyo umuyobozi yashyizeyo akomereza k’uwundi mukinnyi.<ref>https://fairstartfoundation.com/16-3-traditional-childhood-games/?lang=rw</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
mqupjiruwyfa0tmzj7y7b08f8knneyc
Agatambaro ku mwana
0
22716
137944
131656
2026-09-16T12:55:31Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137944
wikitext
text/x-wiki
Agatambaro ku mwana ni abana bicara hamwe ku ruziga barebana.bagahitamo umuyobozi.Agafata agatambaro akagapfumbatiza neza mu ntoki kuburyo katagaragara.Akagenda azenguruka aririmba ngo “ Agambaro k’umwana karihe?”, abandi bagasubiza ngo ngako karahise agakomeza kubabaza ati “Mugahishure turore” bamusubiza bati ndanze batanseka.Umuyobozi agashyira agatambaro inyuma yumwe mubandi bakinnyi mw’ibanga Agahita atangira kwihuta azenguruka uruziga.Iyo ageze aho yashyize agatambaro ahita yicara,uwo yagashyize inyuma akamusimbura mu kuyobora umukino mu gihe atashoboye kukamutera mu mugongo ataragera aho yicara.<ref>https://fairstartfoundation.com/16-3-traditional-childhood-games/?lang=rw</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
0kxjk6fd0bmhpldmdxig9rn6trf27yl
Gusabana
0
22718
137965
131658
2026-09-16T12:59:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137965
wikitext
text/x-wiki
Gusabana ni igikobwa gihuriweho cyo guangira.<ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umwihariko-w-imikino-gakondo-y-abanyarwanda-yo-hambere-n-uko-yazahuka-video</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
kehskt0ojbdxguxrem00y8k1u4ni4kw
Komite Olempike y’u Rwanda
0
22719
137912
131659
2026-09-16T12:50:13Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137912
wikitext
text/x-wiki
Komite Olempike y’u Rwanda ni komite ishizwe umikino mu Rwanda.<ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umwihariko-w-imikino-gakondo-y-abanyarwanda-yo-hambere-n-uko-yazahuka-video</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
gi1d70iddxql1vcrui3hanajluhfleh
Imikino n’Intwaro Gakondo
0
22720
138160
131660
2026-09-17T08:40:10Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138160
wikitext
text/x-wiki
Imikino ni intwaro ikomeye muri gakondo n'umuco wi Rwanda.<ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umwihariko-w-imikino-gakondo-y-abanyarwanda-yo-hambere-n-uko-yazahuka-video</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
0cu3nk87pay8cfqpom31tw3zx3iyccc
Gatebegatoke
0
22722
138479
131662
2026-09-17T10:46:18Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138479
wikitext
text/x-wiki
Gatebegatoke ni imikino y'abana.<ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umwihariko-w-imikino-gakondo-y-abanyarwanda-yo-hambere-n-uko-yazahuka-video</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
3d8yjdwltijhshox2tbj9ots8rd6157
Gucamata
0
22723
138388
131663
2026-09-17T10:12:52Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138388
wikitext
text/x-wiki
Gucamata ni umukino wabana bakina bakoresheje intoki.<ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umwihariko-w-imikino-gakondo-y-abanyarwanda-yo-hambere-n-uko-yazahuka-video</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
kwev81kxtjkyudhg69yxdj79uunae7e
Gucyura umuhigo
0
22724
137928
131664
2026-09-16T12:52:45Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137928
wikitext
text/x-wiki
Gucyurani umukino wo gucyura umuhigo.<ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umwihariko-w-imikino-gakondo-y-abanyarwanda-yo-hambere-n-uko-yazahuka-video</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
esul75bf6iiv9pnbusy8iw56srzefzq
Guhamiriza
0
22725
137945
131665
2026-09-16T12:55:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137945
wikitext
text/x-wiki
Guhamiriza ni imbyino zabanyarwanda ba kera mu [[gusabana]].<ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umwihariko-w-imikino-gakondo-y-abanyarwanda-yo-hambere-n-uko-yazahuka-video</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
qwcvfcryypwng4bs3t5odl4qdtew2d8
Gutanga ubute
0
22727
137854
131667
2026-09-16T12:41:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137854
wikitext
text/x-wiki
Gutanga Ubute ni umwe mu mikino yakinwaga n'abana kuva kera.<ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umwihariko-w-imikino-gakondo-y-abanyarwanda-yo-hambere-n-uko-yazahuka-video</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
em93dinokiphvdbn23wz8o29h1xwjeo
Gutera uruziga
0
22729
138210
131669
2026-09-17T08:53:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138210
wikitext
text/x-wiki
Gutera uruziga ni umwe mu mikino y'abana.<ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umwihariko-w-imikino-gakondo-y-abanyarwanda-yo-hambere-n-uko-yazahuka-video</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
egcjy74xogfd6msjd6engsqsvonmepc
Agatembwe
0
22734
138130
131675
2026-09-17T08:32:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138130
wikitext
text/x-wiki
Agatembwe ni umukino w'abana ba cyera.<ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umwihariko-w-imikino-gakondo-y-abanyarwanda-yo-hambere-n-uko-yazahuka-video</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
o19x3cyxfqykl6owh2ff4yrks3b5pfx
Guhiga
0
22742
138085
131683
2026-09-17T08:20:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138085
wikitext
text/x-wiki
guhiga ni umukino wo gushaka icyo kurya.<ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umwihariko-w-imikino-gakondo-y-abanyarwanda-yo-hambere-n-uko-yazahuka-video</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
huf5xg5eegszcmktwhubj7xvvrktwf1
Gutegana
0
22744
138177
131685
2026-09-17T08:46:37Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138177
wikitext
text/x-wiki
Gutegana ni ukino nyarwanda.<ref>https://www.igihe.com/imikino/article/umwihariko-w-imikino-gakondo-y-abanyarwanda-yo-hambere-n-uko-yazahuka-video</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
9x8y6bakl8s8oc4qjrkurcixdp8l7xx
Imihango y’Ubwiru
0
22747
138248
131689
2026-09-17T09:19:39Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138248
wikitext
text/x-wiki
Imihango y'Ubwiru ni nayo yitwa inzira z’ubwiru. Inzira rero ni urujyano rw’imihango y’ubwiru yagengaga imirimo mikuru y’ibwami n’imibereho y’Abanyarwanda. Inzira zari 18, ariko hamenyekanye 17 gusa. Muri iyo mihango habagamo iy’ingarukamwaka, iy’ingarukakinyejana, n’indi ikorwa iyo habaye impamvu. Mu mihango yakorwaga habaye impamvu harimo iyimika n'ishyingura ry’abami, hakaba igenewe gusubya ibiza n’amahano, no kugwiza ibyiza, kurumbura no gutanga umugisha. Mu ngarukakinyejana, harimo umuhango mukuru cyane wo “kubyarira” umuriro wa Gihanga, wakorwaga ku ngoma ya Yuhi, uko amazina y’abami yakurikiranaga.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cy0p6g6n3ydo</ref><ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
rzufgo3rqrxjx0xdmwlqmhci5mimpg9
Imihango ngarukamwaka
0
22749
137966
131692
2026-09-16T12:59:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137966
wikitext
text/x-wiki
Imihango ngaruka mwaka yari imihango y’ubwiru ya buri mwaka iri mu yarebwaga n’Abanyarwanda bose, igakorwa mu gihugu cyose. Indi na yo, rubanda rwayigiragamo uruhare, ariko ruto, ibyinshi ari ibigenewe gukorwa n’umwami n’umugabekazi n’abiru gusa. Iyi mihango ya buri mwaka, yikurikiranyaga ihereye mu kwa Gicurasi, igihugu kinjira mu cyunamo, icyo kikazakurwa mu kwa Kamena, n’ibirori byako, byamaraga icyumweru, bikitwa “gukura Gicurasi”. Ibyo bikarangira bajya kwitegura umuganura, kuko wategurwaga nk’ubukwe, urugo ruzakira umuryango mugari n’incuti rugatwererwa, ariko bagasurana bamaze kuganura mu rwabo rugo.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cy0p6g6n3ydo</ref><ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
k70acc7isjmkdo6ckg7wg36gm8r9ljl
Icyunamo cya Gicurasi
0
22750
138086
131693
2026-09-17T08:20:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138086
wikitext
text/x-wiki
Icyunamo cya Gicurasi yari icyunamo cyari umuhango utegura uwa Kamena, maze yombi hamwe igategura uw’Umuganura, wo muri Nyakanga. Icyunamo cyatangiraga ku mboneka ya Gicurasi. <ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref>
Ku mboneka ibwami batangiraga igihe cyo guceceka, ibirori bigahagarara, imirimo ikagumya igakorwa, ariko bucece. Ingoma ntizongere kuvuga, keretse Indamutsa, kuko yari ngombwa mu mirimo y’umwami. <ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cy0p6g6n3ydo</ref>
Mu myijima y’uko kwezi kwa Gicurasi igihugu cyose gitangira icyunamo, ibirori byose bigahagarara, mbese bikaba nk’igihe cyo kwirabura, kizakurwaho n’ibirori bya Kamena.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
gnmeadoo3ulazow2sg2kli6mqsgbrbp
Umuganura wo hambere
0
22752
138353
131695
2026-09-17T10:01:06Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138353
wikitext
text/x-wiki
Umuganura wakorwaga mu kwezi kwa Nyakanga, ku nzora, nk’uko turi bubyerekane, ukaba umunsi mukuru wo kwibuka amasaka ya mbere yasaruwe mu Rwanda, Ruganzu Ndori amaze kurwunamura. Icyo gihe u Rwanda rwakoze iminsi mikuru ikomeye yo gusangira uwo mutsima w'amasaka yeze mbere y’andi, ari ko kuganura.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref>
== Abato ==
Hari bamwe mu bakiri bato bajya bavuga ko umuganura ari umunsi mukuru w’umusaruro, ariko si byo: ni umunsi wo kuganura – kurya amasaka yatanze ayandi kwera. Ntawayaryaga ataraganura.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
n8qgxqzbw5jrsb2v80xj4pk3y67xr0y
Kibariro cya Myaka ya Gihe
0
22753
138015
131696
2026-09-16T13:06:09Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138015
wikitext
text/x-wiki
Kibariro cya Myaka ya Gihe uhereye ku baturage basanzwe, bafite ubumenyi bw’ukwezi n’imyanya yako, akibwira ko byaturukaga ku gukunda kwitegereza ikirere. Ariko iryo shishoza ry’ikirere baribangikanyaga n’ubumenyi bw’ibihe by’imvura n’iby’amapfa, n’ibimera bihingwa n’ibyimeza, bakabigereranya n’ibihe by’ukwezi.
Birumvikana rero ko niba rubanda rwaritegerezaga ikirere, abiru bari bashinzwe gutegura imihango bakurikije igihe cyayigenewe, basuzumaga ijuru kurusha abaturage. Uwo mwete ugatuma bamenya ukwezi kwakurikizwa mu kugena ikibariro cy’umwaka, n’icy’imihango.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
aryqu4to2m2bc5xmoo2aza7ac9n5x12
Ihagikamwaka
0
22754
138372
131697
2026-09-17T10:03:15Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138372
wikitext
text/x-wiki
Ihagikamwaka Kera isi yose yabaraga umwaka ikurikije ibihembwe by’ukwezi, bakabigenderaho bategura imirimo y’ubuhinzi, n’iy’imihango n’iminsi mikuru y’iyobokamana. Hakaba ibihugu bigira abahanga babikurikirana, ariko bakundaga kuboneka mu banyamihango, kuko ikibandwagaho cyane cyari ikibariro cy’imihango nyine. Bakanabigira ibanga, bikajya mu mabanga y’ubwiru<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
sdnb7yrc4scqt5n8iscftaayv81dd76
Ukwezi kw’ihagiko
0
22755
137946
131698
2026-09-16T12:55:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137946
wikitext
text/x-wiki
Ukwezi kw’ihagiko ukwezi kw’ihagiko kwajyaga mbere ya Gicurasi, ikisunika, igasunika Kamena, kugira ngo Nyakanga izahurirane n’umwero w’amasaka. Ubwo amasaka aba atarera neza, ariko ntihaburemo azakoreshwa mu kuganura. Kagame avuga ko Mata ari ko kwezi kw’ihagiko, ariko nk’uko tubizi, Mata ni ukwezi kwihariye. Ahubwo ihagiko ryongerwa kuri Mata, nk’aho ari Mata ikomeje .<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
2hbq1lt7gyhxenner2fnwl7xctem30l
Urutonde rw’amezi ya kinyarwanda
0
22756
138087
131699
2026-09-17T08:20:21Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138087
wikitext
text/x-wiki
1. Nzeri : septembre-octobre
2. Ukwakira : novembre
3. Ugushyingo : novembre-décembre
4. Ukuboza : décembre-janvier
5. Mutarama : janvier-février
6. Gashyantare : février-mars
7. Werurwe : mars-avril
8. Gicurasi : avril-mai
9. Kamena : Mai-juin
10. Nyakanga : juin-juillet
11. Tumba-Nyakime : juillet-août
12. Tumba-Kanama : août-septembre.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
7gm4x6gdnsxhk4tyqave2ets25ttqy3
Ubushake
0
22761
138178
131704
2026-09-17T08:46:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138178
wikitext
text/x-wiki
Ubushake Ni ubushobozi butagira ingano. Ni imbaraga zigambiriye gushyira mu ngiro igikwiye. Izo mbaraga z'umutima zipfunduka iyo ubwenge bwemeje ko ikigambiriwe gukorwa gikwiye kandi umutima wagikunze.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
lf8hoalm0fs32qp5ticgo5zyh4sttj3
Ijambo rihumuriza
0
22763
137855
131706
2026-09-16T12:41:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137855
wikitext
text/x-wiki
Ijambo rihumuriza ni ijambo rituma umuntu atekana ku mutima, ntiyihebe.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
mqmpxc4akhbfgrvtsmf8duccaz8mw91
Inkeneragihamya
0
22765
138179
131708
2026-09-17T08:46:49Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138179
wikitext
text/x-wiki
Inkeneragihamya mu muco ni wo shingiro ry’iterambere rirambye: mu migirire n’imyitwarire ya muntu mu muryango ni iki kitari umuco? - Ikoranabuhanga mu itumanaho n’isakazabumenyi rifite uruhare rukomeye mu gutuma umuco ukungahara, ugakwira, kandi ukabyazwa ubukungu. Ikoranabuhanga ariko na none ni umuyoboro ushobora kwifashishwa mu gutokoza umuco.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cy0p6g6n3ydo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
6hrrtb0ezrpzsisdhxsh78wbfwwim2w
Umuco na politiki z’iterambere
0
22768
138338
131711
2026-09-17T09:49:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138338
wikitext
text/x-wiki
Umuco na politiki z’iterambere Icyerekezo 2050 gihamya ko u Rwanda rwihaye intego yo kuba igihugu gikize gishingiye ku umuco wo kugira ishyaka no guhiganwa mu nzego zose. Kimwe mu byo kwitabwaho by’ingenzi ni ugupiganwa mu by’iterambere ry’ubukungu hifashishijwe ikoranabuhanga, uguhanga ibishya binyuze mu inozaburyo, gukora ubushakashatsi, kubaka ibikorwaremezo bifite ireme, gukora ibikorwa bibyara umusaruro ku giciro gikwiye no kongera uburyo bw’ibyazamusaruro. <ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cy0p6g6n3ydo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
pfto629egv8pooig02vpu3elw1lun8e
Ibyakorwaga mu kurongora no kurongorwa
0
22773
138546
131717
2026-09-17T11:32:38Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138546
wikitext
text/x-wiki
Mu Rwanda rwo hambere, mbere yo kurongora no kurongorwa umuryango w’umukobwa waramuhekaga ukamushyira uw’umusore. Iyo yabaga ageze kwa sebukwe bitewe n’akarere, hari imihango yakorwaga mu kumwakira. Hari aho, akiri mu bikingi by’amarembo yahagararaga hejuru y’aho batabye urusyo nyirabukwe akamukoza umwuko mu mpanga. Ahandi, umugeni yarinjiraga agasanga sebukwe yicaye ikambere akamwicaza ku bibero, akanamuha inka y’ibibero akabona kujyanwa mu mbere.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cy0p6g6n3ydo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
kjjs5em9xe6zisopso2v1p5fh1qgq34
Nyuma yo gushyingirwa
0
22774
138565
131718
2026-09-17T11:36:14Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138565
wikitext
text/x-wiki
Nyuma yo kurongora no kurongorwa, hakurikiragaho gutinya, gutwikurura, gutekesha, guca mu irembo no gusura abageni.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cy0p6g6n3ydo</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
lcirxmxmb5e6zc8pzald6qk96vix09o
Imihango y’ubukwe mu muco w’Abanyarwanda
0
22777
138354
131721
2026-09-17T10:01:12Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138354
wikitext
text/x-wiki
Mu Rwanda rwo ha mbere, ubukwe bwari ubw’umuryango. Imiryango iyo yabonaga ko umusore cyangwa inkumi bakuze kandi ko bageze igihe cyo gushinga urugo, yatangiraga gutera intambwe zagenwaga n’umuco. Umugeni yasabwaga umuryango kandi agahabwa umuryango w’umusore bityo amakimbirane n’ibindi bibazo byashoboraga kuvuka muri urwo rugo rushya byakemurwaga n’umuryango uhurije hamwe (Kwirinda no Gukemura amakimbirane mu miryango).<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
smks282tx93o4i86bq8nhcs84exxsju
Umurimo
0
22780
138458
131724
2026-09-17T10:43:42Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138458
wikitext
text/x-wiki
umurimo ni igikorwa gikoreshejwe imbaraga z’umubiri cyangwa z’ubwonko kugira ngo umuntu agere ku ntego cyangwa ibisubizo . Umurimo rero ni inkingi ya mwamba, ituma umuntu agera ku ntego yihaye zose akoresheje ubwenge cyangwa imbaraga z’amaboko ye.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref>
Ni na yo mpamvu Leta y’u Rwanda yawushyize mu bigomba kuranga Abanyarwanda kugira ngo bazagere ku ntego bihaye, biteze imbere, bashobore kwihaza mu ngo ndetse banasagurire amasoko. Ikindi kandi iyo wakoze bigutera kugira ubuzima bwiza, umubiri wawe ukubakika kandi ibyo ukura mu murimo ukora bikagufasha kubaho neza.
Dushishikarizwa kudasuzugura akazi kuko burya ngo Nta kazi k’umunyagara kabaho” ikindi ngo Udakora ntakarye.<ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
m7wut4cljf1tpr2xm7ighrr90ai4m22
Indangasoko
0
22782
137856
131726
2026-09-16T12:41:25Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137856
wikitext
text/x-wiki
Indangasoko ni ibigaragaza aho wakuye ibyo wanditse.<ref>https://www.rwandaheritage.gov.rw/fileadmin/user_upload/RCHA/Publications/Published_Books/UMURAGE_NOMERO_YA_KANE__ONLINE.pdf</ref><ref>https://www.bbc.com/gahuza/articles/cg4kl4r4p9do</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
[[Ikiciro:Afurika yacu]]
30u9xua3yj5kefd3bh5e5fjdisypkxn
Umugezi wa Mbridge
0
22875
138459
131916
2026-09-17T10:43:48Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138459
wikitext
text/x-wiki
Umugezi wa Mbridge ni uruzi ruherereye mu majyaruguru ya [[Angola]]. Umunwa wacyo uri ku nyanja ya Atalantika hafi y'umujyi wa N'Zeto mu Ntara ya Zayire. Inkomoko yawo iri hafi yumujyi wa Cuimba, kandi igize igice cyu mupaka uhuza Intara za Zayire na Uige. Inzuzi zawo zikomoka zirimo Lufunde, Lucunga, Luqueia, na Lufua.<ref>https://www.pennlive.com/news/2026/06/26-year-old-man-idd-as-person-found-dead-after-jumping-off-bridge-into-susquehanna-river.html</ref>
Biteganijwe ko kubaka ikiraro hejuru yuruzi hafi ya N'Zeto cyarangiye mu mpera za 2013. <ref>https://www.pna.gov.ph/articles/1272688</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Congo]]
[[Ikiciro:Umugenzi]]
rlh6cjllk4pkebe9kbudn3xu9nzkwsp
Igikombe cy'isi 2026
0
22917
138161
136456
2026-09-17T08:42:58Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138161
wikitext
text/x-wiki
== Amateka kw'irushanwa ry'igikombe cy'isi ==
[[Dosiye:2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png|thumb|IGIKOMBE CY'ISI 2026]]
Mu 1930 nibwo irushanwa ry'igikombe cy'isi ryatangiye rikaba ryarabereye mu ku mugabane w' America y' amagepfo mu gihugu cya Uruguay , muri iki gihe iki guhugu cyatoranyijwe kuko cyari kimwe mu makipe akomeye ariko bya akarusho iki gihugu kikaba cyarizihizaga imyaka 100 ishize kibonye ubwigenge. Irushanwa ry'igikombe k'isi kunshuro yambere ryitabiriwe nibihugu cumi nabitatu(13) byo mu migabane itatu gusa . Umugabane w'America y' Amagepfo wari uhagarariwe n'ibihugu birindwi(7) aribyo Uruguay, Argentina, Brazil, Chile, Paraguay, Peru, ndetse na Bolivia. Umugabane w'Uburayi wari uhagarariwe n'ibihugu bine(4) aribyo France, Belgium, Romania na Yugoslavia, naho America ya Ruguru yar ihagarariwe n' ibihugu bibiri(2) aribyo Leta zunze ubumwe z' America(USA) ndetse na Mexico.<ref name=":0">https://www.kigalitoday.com/imikino/basketball/article/fifa-irashaka-ko-umukino-ufungura-igikombe-cy-isi-cy-abatarengeje-imyaka-15-uzahuza-palestine-na-israel</ref>
Igikombe cy'isi kiri kuba kunshuro yacyo ya 23 kikaba cyimaze kubera mu migabane itanu(5) y'isi ,ibihugu bimaze kucyakira inshuro nyinshi ni<ref>wordcap</ref>
* Mexico ( inshuro ebyiri mu 1970, 1986)
* Italy (inshuro ebyiri mu 1934, 1990)
* France (inshuro ebyiri mu 1938, 1998)
* Brazil(inshuro ebyiri mu 1950, 2014
* Germany (inshuro ebyiri ,1974 yacyakiriye nka West Germany na 2006 nka Germany)
== Udushya twabaye mu gikombe cy' isi ==
Kuva iri rushanwa ryatangira gukinwa ibihugu byagitwaye inshuro nyinshi ni Brazil yagitwaye inshuro eshanu(5) , Germany yagitwaye inshuro (4) ahinganya na Italy ,Argentina igifite inshuro eshatu ,France na Uruguay ninshuro ebyiri(2) naho England na Spain bigifite inshuro imwe(1). Muri iri rushanwa igitego kihuse kurusha ibindi cyatsinzwe na HAKAN SUKUR ukomoka muri Turkey yagitsinze nyuma y'amasegonda 11 muri 2002. Umukinnyi JOSE FONTAINE w'Ubufaransa(France) niwe watsinze ibitego byinshi mu gikombe cy'isi kimwe aho yatsinze ibitego 13 mu gikombe cya 1958.
Mu 1954, Austaria yatsinze Switzerland ibitego 7-5.Uyu niwe mukino wabonetsemo ibitego byinshi kurusha indi ibitego 12. Ikarita itukura yihuse kurusha izindi ni iyahawe JOSE BATISTA aho yahawe ikarita itukura nyuma yamasegonda 56 mu gikombe cya 1986. Edson Arantes Donascimento wataziriwe izina rya Pele niwe mukinnyi rukumbi wegukanye igikombe cy'isi inshuro nyinshi ahpo yacyegukanye inshuro eshatu (1958,1962,1970). Abakinnyi bitabiriye irir rushanwa inshuro nyinshi ni LIONEL MESSI ,CHRISTIANO RONALDO na GUILLERMO OCHOA bose bamaze kukitabira inshuro 6(2006-2026)<ref name=":0" />
== Ibyo wamenya byihariye kw'irushanwa ry'igikombe cy'isi 2026 ==
Igikombe cy'isi 2026 kiri kwakirwa nibihugu bitatu (3) aribyo USA(Leta zunze ubumwe z'America), Canada ndetse na Mexico. Iri rushanwa riri gukinwa namakipe 48 aho yangerewe avuye kuri 32, imikino 104 aho yiyongereye ivuye kuri 64 ikaba ariyo mikino myinshi igiye kuba kuva iri rushanwa ryatangira gukinwa. Ibihugu bigiye gukina igikombe cy'isi bwa mbere , birimo Uzbekistan, Jordan, Cape Verde,ndetse na Curacao.<ref>https://kigalitoday.com/imikino/basketball/article/fifa-irashaka-ko-umukino-ufungura-igikombe-cy-isi-cy-abatarengeje-imyaka-15-uzahuza-palestine-na-israel</ref>
Bwa mbere mu mateka hagiye kubaho kimwe cya 32 kirangiza (round 32) aho amakipe 32 azava mu matsinda ajye muri iki kiciro mbere yo kujya m,uri kim,we cya 16 kirangiza. Estadio Azteca igiye kuba stade ya mbere yakiriye imikino y'igikombe cy'isi inshuro 3(1970,1986,2026.kubera ubushyuhe bukabije mu mijyi imwe yo muri Leta zunze ubumwe z' America hashyizweho akaruhuko ko kunywa mazi kubera ikigero cy'ubushyuhe kiri hejuru.<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
svh48wz1y0rgciawbjovk8lhs24fh7y
Ikiyaga cya Cyohoha y'amajyaruguru
0
22926
138460
133381
2026-09-17T10:43:56Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138460
wikitext
text/x-wiki
'''Ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguruni'''
ni ikiyaga cyo mu [[Rwanda]] giherereye mu [[Akarere ka Bugesera|karere ka Bugesera]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] bw'u [[Rwanda]] <ref>{{Cite web |title=Lac Cyohoha Nord lake, Eastern Province, Rwanda |url=https://rw.geoview.info/lac_cyohoha_nord,202320 |access-date=2025-06-09 |website=rw.geoview.info}}</ref> .
== Ubumenyi bw'isi ==
<mapframe text="OpenStreetMap-Karte" latitude="-2.245" longitude="30.112" zoom="12" width="220" height="220" align="left">
{
"type": "ExternalData",
"service": "geoshape",
"ids": "Q35721059",
"properties":
{
"fill-opacity": 0.1,"stroke": "#3b78cb"
}
}
</mapframe>Ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguru giherereye mu majyaruguru y'Ikiyaga [[Ikiyaga cya Cohoha|cya Cyohoha y'Amajyepfo]] . Amazi anyura mu kiyaga ava mu gishanga cya Murago mu [[Uburundi|Burundi]], maze agatemba ajya mu ruzi rw' Akanyaru mu burengerazuba. <ref>{{Cite web |title=Burundi : sécurité alimentaire et réconciliation – DW – 01/01/2012 |url=https://www.dw.com/fr/burundi-s%C3%A9curit%C3%A9-alimentaire-et-r%C3%A9conciliation/a-15639531 |access-date=2025-06-09 |website=dw.com |language=fr}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Lac Cohoha |url=https://africafantastic.bi/index.php/explore/12-lac-cohoha |access-date=2025-06-09 |website=africafantastic.bi |language=en-gb}}</ref> Ariko, ubuso bw'amazi bw'ikiyaga cya Cyohoha y'Amajyaruguru bwaragabanutse cyane, ku buryo bwari bwumye kuva mu ntangiriro za 2000. Ubuso bw'amazi busigaye ni kilometero kare 0,56. <ref name="waterportal_akanyaru">{{Cite web |title=Akanyaru Catchment (NAKN) |url=https://waterportal.rwb.rw/index.php/catchment-level-1/25 |access-date=2024-02-15 |website=Rwanda Water Portal |language=en}}</ref>
Mbere, mu gihe cy'imyuzure, bwari kilometero kare 12. Ikiyaga gito cyari gifite uburebure bwa kilometero 12 n'ubugari bwa kilometero 1. <ref name="Hughes1992">{{Cite book |last=Hughes |first=R. H. |date=1992 |title=A Directory of African Wetlands |url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1992-007.pdf |last2=Hughes |first2=J. S. |publisher=[[IUCN]] |isbn=2-88032-949-3 |page=199–210 |language=en |format=PDF |access-date=2024-02-15}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Lac Cyohoha Nord (Cyohohanord Lac) Carte (Plan), Photos et la meteo - (Rwanda): lac - Latitude:-2.24444 and Longitude:30.1283 |url=https://fr.getamap.net/cartes/rwanda/kigali/_cyohohanord_lac/ |access-date=2025-06-09 |website=fr.getamap.net}}</ref>
== Ibimera n'inyamaswa ==
Ubwoko bw'ibimera byiganje biboneka muri iki kiyaga harimo iminywamazi, amarebe, urubobi ( <ref name="rema">{{Cite web |date=2021-12 |title=Effectiveness and Sustainability of Aquatic Invasive Plants Management in Lake Cyohoha North |url=https://www.rema.gov.rw/fileadmin/user_upload/Effectiveness_and_Sustainability_of_Aquatic_Invasive_Plants_Management_in_Lake_Cyohoha_North.pdf |access-date=2024-02-15 |website=Rwanda Environment Management Authority |language=en |format=PDF |archive-date=2024-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215223507/https://www.rema.gov.rw/fileadmin/user_upload/Effectiveness_and_Sustainability_of_Aquatic_Invasive_Plants_Management_in_Lake_Cyohoha_North.pdf |url-status=dead }}</ref> .
Inyamaswa zo mu mafi zirimo tilapiya, n'ifi yo mu bwoko bw'inkara zo muri Afurika bene ayo mafi agira umubiri unyerera ntago agira amagaragamba ni ifi ziboneka muri Afurika.
== Reba kandi ==
* [[Urutonde rwibiyaga byu Rwanda|Urutonde rw'ibiyaga byo mu Rwanda]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
2rt0ycy49y4wr4qbko9hftmbb4z1y86
Urutonde rwa perefegitura z’u Rwanda
0
22945
138304
136152
2026-09-17T09:26:53Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138304
wikitext
text/x-wiki
'''Perefegitura z’u Rwanda''' zari inzego z’ubutegetsi bwite bwa Leta zakoreshwaga mu Rwanda mbere y’ivugurura ry’imitegekere ryabaye mu mwaka wa 2006<ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/perefegitura-zu-rwanda-hagati-ya-1992-na-1996-2/ |title=Page not found - Taarifa Rwanda Kinyarwanda Version {{!}} |access-date=2026-06-21 |archive-date=2025-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813220503/https://kiny.taarifa.rw/perefegitura-zu-rwanda-hagati-ya-1992-na-1996-2/ |url-status=dead }}</ref>.
== Perefegitura 10 z’u Rwanda (1962-1992)<ref>[https://www.bing.com/images/search?q=perefegitura+10+z%27u+rwanda+1962-1992&qpvt=Perefegitura+10+z%e2%80%99u+Rwanda+(1962-1992)&form=IGRE&first=1 perefegitura 10 z'u rwanda 1962-1992 - Search Images]</ref> ==
1.'''[[Perefegitura ya Butare|Butare]]'''
2.'''Byumba'''
3.'''Cyangugu'''
4.'''Gikongoro'''
5.'''[[Gasenyi|Gisenyi]]'''
6.'''Gitarama'''
7.'''Kibungo'''
8.'''Kibuye'''
9'''.Kigali'''
10.'''Ruhengeri'''
Izi perefegitura zari zigizwe na za komini 143, buri imwe yose ikayoborwa na Burugumesitiri washyirwagaho na perezida wa '''Repubulika ya II.'''
=== Perefegitura 11 z’u Rwanda (1992-1996)<ref>[https://prof-maurice.com/rw/2023/11/19/menya-za-perefegitura-na-za-komini-zo-mu-rwanda-rwo-ha-mbere-ya-2002/ Menya za perefegitura,za Komini, na za Segiteri zo mu Rwanda rwo ha mbere(1962-2002) – Prof Maurice Hakizimana]</ref> ===
Bigeze muri 1992, hakaswe indi perefegitura nshya muri Kigali: haba kigali ebyiri ari zo '''Kigali-ville (Umugi wa Kigali) na Kigali-rural (Kigali-Ngari).'''
== 1.Komini na za segiteri bya Perefegitura ya Gisenyi ==
'''Gaseke''' : Mwendo, Kabuye, Magaba, Rwili, Bukonde, Rwankeke, Bukende, Gisebeya, Muhanda, Rurambo
'''Giciye''': Birembo, Rubare, Gihira, Rubona, Murambi, Nyamugeyo, Gasasa, Kintarure, Shyira, Jomba, Shaki, Mutanda, Cyarwa
'''Kanama''': Bisizi, Kayove, Kanama, Karambo, Nkuli, Kigarama, Kanombe, Rugomero, Mukondo, Nyundo, Nyabirasi
'''Karago''': Nanga, Bumba, Mwiyanike, Rurembo, Ndorwa, Muhungwe, Rambura, Gakarara
'''Kayove''' : Kayove, Mushonyi, Gishwati, Ngabo, Kigeyo, Vumbi, Gihumba, Rugamba, Kinunu, Busanza, Syiki, Musasa, Murama, Gihinga, Boneza
'''Kibilira''' : Karehe, Kirengo, Rubona, Ntobwe, Ngurugunzu, Gitarama, Rugarama, Ntaganzwa, Rongi, Nyamisa, Gatumba, Mikingo
'''Mutura''' : Mutovu, Rusiza, Tamira, Mugongo, Mudende, Nyaruteme, Nyamirango, Cyambara, Kora, Kabatwa, Butaka, Kanzenze, Gihorwe
'''Nyamyumba''' : Bushoko, Gashashi, Mwufe, Kivumu, Budaha, Busoro, Kiraga, Kinigi, Munanira, Rubona, Rushubi, Kabilizi
'''Ramba''' : Bayi, Kavumu, Kimanu, Sovu, Nyampili, Kageyo, Mabuye, Suti
'''Rubavu''' : Gisenyi, Byahi, Gisa, Murara, Rugerero, Basa, Murambi, Bulinda, Muhira
'''Rwerere''' : Mukingo, Gabiro, Mubona, Kantwali, Busumba, Rwanzekuma, Nyarushyamba, Kinyanzovu, Muhanda, Gacurabwenge
'''Satinsyi''': Mpara, Murambi, Ruhunga, Ngororero, Mbuye, Kiziguro, Gitwa, Munini, Gitega, Matyazo, Rucano, Musagara, Gashonyi, Matyazo
== 2.Komini na za segiteri bya Perefegitura ya Ruhengeri ==
'''Nkuli''': Gatovu, Gitwa, Jenda, Kareba, Kintobo, Mukamira, Musumba, Rukoma, Runigi, Ryinyo [Lyinyo]
'''Nyamutera''' : Cyanika, Kageri, Marangara, Mukirangwe, Murama, Nyarutembe, Rugera, Tubungo
'''Gatonde''' : Busengo, Cyibumba, Gahanga, Gakenke, Kivune, Mugandu, Munanira, Nyakagezi, Rusasa
'''Ndusu''' : Buhunga, Janja, Kabingo, Kiriba, Kiringa, Mataba, Mugunga, Muzo, Mwumba, Rusoro, Tandagura.
'''Nyarutovu''' : Bwisha, Gakenke, Gashenyi, Gihinga, Gitovu, Kajwi, Karambo, Kiriba, Kinyoma, Ruhangari/Ruhangali, Ruhinga I, Ruhinga II.
'''Cyeru''': Butare, Gacundura, Kabona, Kalingorera, Kamubuga, Kiboga (Kibogu ?), Kinihira, Mugamba, Ndago, Rugendabare, Ruhanga, Ruhombo (Ruhondo ?), Rusarabuge, Ruyange, Rwerere
'''Cyabingo''': Bushoka, Bugaragara, Cyabingo, Gitwa, Kavumu, Kiganda, Muhaza, Muhororo, Muramba, Ngege, Nyundo, Rugimbu, Rukore, Rurembo, Rutare
'''Nyamugali/Nyamugari''' : Kabingo, Mushubi, Gaseke, Rushara, Kidomo, Nemba, Rubona, Gicuba, Mushongi, Muvumo, Rukore, Kivumu, Gaseke, Gicuba, Kabingo, Kidomo, Kivumu, Mushongi, Muvumo, Mushubi, Nemba, Rubona, Rushara, Rukore
'''Butaro''' : Buhita, Bukaragata, Burandi, Kayange, Kindoyi, Kinyababa, Musama, Rugendabare (Rugendabari ?), Ruliba, Rutovu
'''Kidaho''' : Burambi, Burera, Butenga, Butete, Cyanika, Gitaraga, Gitare, Kagogo, Kidaho, Rugarama
'''Nkumba''' : Gahunga, Gatete, Gihera (Giheta ?), Gitinda, Kabaya, Kinoni, Maya, Musanzu (Musanze ?), Mwiko, Nyanga, Ruhondo, Rutamba
'''Kigombe''' : Kabaya, Musanze, Gahondogo, Gashangiro, Cyuve, Muhoza, Gasanze, Mubona, Gacaca, Cyuve, Gacaca, Gahondogo, Gasanze, Gashangiro, Kabaya, Mubona, Muhoza, Musanze, Rubange…
'''Kinigi''' : Bisate, Gasiza, Gihora, Kabwende, Kagano, Kanyamiheto, Musanze, Nyabisinde, Nyange, Nyarugina, Rwankuba, Tero) (nouveau district : Musanze
'''Mukingo''': Busogo, Nyabirehe, Gataraga, Gikoro, Muhingo, Rwinzovu, Shingiro, Kimonyi, Gatagara
'''Nyakinama''': Gisoro, Kabere I, Kabere II, Kabere III, Kanza, Kitabura, Muguli, Muko, Nkotsi, Rubona, Rugalika/Rugarika, Rusanze, Rutoyi) (nouveau district : Musanze)
'''Ruhondo''' : Rwaza, Ruhinga, Ntarama, Remera, Kinari cyangwa Kinazi, Ryandizi, Gashaki, Kigarama, Gashake, Kirarama, Kiruri, Mukono, Ntarama, Remera, Ruhinga, Rusayo, Rwaza, Ryandinzi
== 3.Komini na za segiteri bya Perefegitura ya Kibungo ==
'''Rutonde''' : Rutonde, Rweru, Kaduha, Nkungu, Rwikubo, Kigabiro, Nyarusange, Nsinda na Sovu.
'''Muhazi''' : Kitazigurwa, Nyagatovu, Kabare, Murambi, Mukarange, Nyarugali, Ruhunda, Gati, Munyiginya, Gishali/Gishari, Nkomangwa na Nyarubuye.
'''Kabarondo''': Kabarondo, Cyinzovu, Rundu, Rubira, Rukira, Nkamaba, Muramira, Ruyonza, Rusera, Shyanda, Bisena na Murama.
'''Kayonza''': Kayonza, Murabuturo, Gasogi, Shyogo, Nyamirama, Musumba, Rutare na Rwinkwavu)
'''Birenga''' : Kibungo, Ngoma, Birenga, Kibaya, Ndamira, Gahulire cyangwa Gahurire, Sakara, Kibara, Kibimba, Bare, Matongo, Gahara na Gashongora.
'''Kigarama''' : Rubona, Vumwe, Kansana, Fukwe, Remera, Gahima, Gasetsa… Kabare I, Kabare II, Rurenge, Kaberangwe, Gashanda
'''Mugesera''' : Kukabuye, Shywa, Cyizihira, Kirambo, Ngara, Kibare, Matongo, Karembo, Kabilizi I, Kabilizi II, Nyange, Gatare, Zaza, Sangaza na Kagashi.
'''Sake''' : Rukumberi, Nsholi, Ntovi I, Ntovi II, Gituza, Rubago, Mabuga I, Mabuga II, Nshili I, Nshili II, Ruyema, Mbuye na Jarama.
'''Rukira''' : Rurenge, Mubago, Murama, Rurama, Gitwe, Gituku, Rugarama, Gashiru, Ntaruka na Mushikiri.
'''Rusumo''' : Kirehe, Kigina, Gatore, Musuza, Kigarama, Nyamugali, Gisenyi, Nyabitare, Kankobwa na Nyarubuye.
'''Rukara''': Rukara, Gahini, Kawangire, Kiyenzi, Nyakabunyo, Nyawera, Rwimishinya, Ramanyoni
== 4.Komini na za segiteri bya Perefegitura y’umugi wa Kigali [PVK] ==
'''Kacyiru''' : Remera, Kimihurura, Kacyiru, Gisozi…
'''Kicukiro''' : Kicukiro, Kagarama, Gatenga, [[Gikondo]]…
'''Nyarugenge''': Gatsata, Nyarugenge, Rugenge, Gitega, Biryogo, Nyamirambo, Kimisagara…
== 5.Komini na za segiteri bya Perefegitura ya Kigali Ngari [Kigali-Rural]<ref>{{Cite web |url=https://kiny.taarifa.rw/gatandara-ya-rusizi-aho-interahamwe-zaririye-inyama-zabatutsi/ |title=Gatandara Ya Rusizi Aho Interahamwe Zaririye Inyama Z’Abatutsi - Taarifa Rwanda Kinyarwanda Version {{!}} |access-date=2026-06-21 |archive-date=2025-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813225027/https://kiny.taarifa.rw/gatandara-ya-rusizi-aho-interahamwe-zaririye-inyama-zabatutsi/ |url-status=dead }}</ref> ==
'''Mbogo''' : Mbogo, Ruhanda, Binaga, Nyabuko, Rusagara, Ngoma, Musake ou Museke, Cyinzuzi…
'''Mugambazi''' : Butangampundu, Kiyanza, Kirwa, Kanyoni, Murambi, Niyaba, Rusasa…
'''Musasa''' : Mbilima, Coko, Nyange, Nkara, Huro, Musagara, Ruli, Gatagara, Gihande, Gakingo…
'''Rushashi''' : Buheta, Minazi, Kiruku, Rushashi, Gihinga, Raba, Gatare, Joma, Shyombwe, Kiruku
'''Shyorongi''' : Muhondo cyangwa Ruhondo, Bwenda, Gitanda, Rwahi, Rusiga, Shyorongi, Rutonde, Nzove, Kanyinya, Gitanda
'''Tare''' : Bumba, Ruganda, Nganze, Marabana, Tare, Busahane, Rutandali, Remera…
'''Rutongo''' : Kabuye, ..dabane, Ngiryi, Masoro, Muhororo, Cyuga, Rubingo, Jali…
'''Butamwa''' : Butamwa, Nyarubande…
'''Bicumbi''' : Bicumbi, Murehe, Nyakaliro, Murama, Karenge, Nyamatete, Rubona, Nawe, Gahengeri, Muyumbu, Mwulire, Nzige, Karenge, Bihembe…
'''Gikomero''' : Bumbogo, Gasabo, Gicaca, Gikomero, Gishaka, Kayanga, Nduba, Rutunga, Sha na Shango
'''Gikoro''' : Runyinya, Fumbwe, Mununu, Rutoma, Duha, Gicaca, Musha…
'''Kanombe''' : Gahanga, Kamashashi(?) Rwabutenge, Busanza, Masaka, Kanombe, Nyarugunga, Masaka, Rushashe, Samuduha..
'''Rubungo''': Jurwe, Rusororo, Gasogi, Rubungo, Karama, Ndera, Gasogi
'''Gashora''' : Gashora, Juru, Musovu, Rwinume, Karera, Rilima, Mwendo, Mbyo, Nkanga, Rweru
'''Kanzenze''' : Ntarama, Kibungo, Kanzenze, Rulindo, Musenyi, Gicaca, Nyagihunika, Mayange, Muyenzi, Maranyundo, Mwogo, kayumba
'''Ngenda''': Ruhuha, Kindama , Kavumu, Nyakayaga, Burenge, Rutonde, Nyarugenge, Shyara, Nziranziza, Gakomeye, mareba, Gakamba
== 6.Komini na za segiteri bya Perefegitura ya Gitarama ==
'''Mukingi''' : Nyagasozi, Muhororo, Mukingi, Kimegeri, Mahembe, Rugogwe, Ntenyo, Mpanda, Kamusenyi, Nyakabuye, Rugogwe, Gitega, Dusego, Rutagara
'''Nyamabuye''' : Gitarama, Gahogo, Gihuma, Ruli, Shyogwe, Munyinya, Kivumu, Takwe, Mpushi, Musumba, Rukaza, Mbuye, Rwamaraba, Gatenzi
'''Mushubati''': Kaduha, Mwaka, Cukiro, Gatikabisi, Gifumba, Remera, Kanyinya, Mata, Kagarama, Gikomero, Muhanga, Karama
'''Buringa''' : Nyabitare, Musange, Bulinga, Buranga, Musenyi, Gasave, Nyarutovu, Buramba, Remera, Rugendabare
'''Tambwe''' : Nyamagana, Gitisi, Munini, Bunyogombe, Tambwe, Ntenyo, Buhoro, Mayunzwe
'''Kigoma''': Butare, Gahombo, Kigoma, Ngwa, Gasoro, Mukingo, Mpanga, Remera, Kiruri, Rwoga, Kavumu, Rubona
'''Rutobwe''' : Gatovu, Cyeza, Ntonde, Mara, Cyubi, Shyanda, Mala, Giko, Rutongo
'''Nyakabanda''' : Ngaru, Nyabinoni, Gitumba, Shaki, Kivumo, Kibangu, Kibimba, Kagogwe, Gasovu, Rusuli, Kirwa
'''Nyabikenke''': Kigina, Gitovu, Mugunga, Kavumu, Mahembe, Kiyumba, Kigwaguro, Rukaragata, Kabuye, Ngoma
'''Murama''': Bweramana, Nkomero, Joma, Runyengando, Gaco, Nyabinyenga, Cyabakamyi, Mucubira, Rubona
'''Ntongwe''' : Kinazi, Rutabo, Rubona, Gisali, Musamo, Gikoma, Kareba, Ntongwe, Nyabitare, Nyarurama, Nyakabungo, Shyira, Gitovu
'''Mugina''': Kiyonza, Mbati, Bibungo, Cyeru, Mugina, Mukinga, Ngoma, Nteko
'''Masango''': Kadaho, Rwesero, Rwankuba, Munanira, Rwoga, Karambi, Nyakogo, Rukina, Kirwa, Gitinda, Muremure
'''Musambira''' : Nkomane, Gatizo, Nyamiyaga, Birambo, Musambira, Gihembe, Nyarubaka, Kambyeyi, Bimomwe
'''Runda''' : Gihara, Ruyenzi, Runda, Sheri, Kinyambi, Rugarika, Kigese
'''Taba''': Ngamba, Karangara, Gisheshe, Bugoba, Kamonyi, Musenyi, Taba, Buguli
'''Kayenzi''' : Gihira, Bitare, Bunyonga, Muganza, Nyamirembe, Marenga, Cubi, Kirwa, Kayenzi, Bugarama
== 7.Komini na za segiteri bya Perefegitura ya Gikongoro ==
'''Karama''' : Muganza, Kiraro, Kibingo, Cyanika, Gitega, Ngoma, Nyanzoga, Kiyumba, Kibingo
'''Karambo''' : Gasiza, Rugazi, Nyakiza, Kibumwe, Nkurubuye, Rugarama, Mukongoro, Kavumu
'''Kinyamakara''' : Gikomeye, Murera, Kiyaga, Rwamweru, Karama, Bitare, Muhanga, Kamweru
'''Kivu''' : Shaba, Cyanyirankora, Gahurizo, Rwishywa, Tangabo, Nyabimata, Kivu, Muganza…
'''Mubuga''' : Nyarushishi, [[Kibeho]], Nyarusovu, Ruseke…
'''Mudasomwa''': Kitabi, Tare I, Tare II, Mujuga, Nkumbure, Buhoro, Nyamigina, Uwinkingi, Kibyagira, Munini, Mukungu, Uwingugu, Mujuga
'''Muko''' : Kanyege, Musaraba, Bitandana, Kabavu, Jimbu, Cyobe, Muke, Yonde, Sovu, Musenyi, Kabavu, Gitondorero…
'''Musange''': Kigoma, Kibaga, Cyabute, Cyabasana, Ruhinga, Mugote, Jenda, Nkore…
'''Musebeya''' : Nyarwungo, Murambi, Gikungu, Rusekera, Rugano, Gatovu, Gakangaga, Bushigishigi
'''Nshili''': Masunzu, Gisanze, Rutiti, Remera, Busanze, Shororo, Runyombyi, Gisoro, Ruheru, Gitita…
'''Nyamagabe''' : Kibirizi, Remera, Gikongoro…
'''Rukondo''': Gahunga, Remera, Gikoni, Mbazi, Ngara, Kabinzi, Kirambi, Nyagisozi
'''Rwamiko''' : Mata, Ruramba, Rwamiko, Gorwe, Runyinya, Bukoro ou Rukoro, Matyazo, Gisorora…
== 8.Komini na za segiteri bya Perefegitura ya Butare ==
'''Gishamvu''' : Mukuge, Nyakibanda, Sheke, Gikunzi, Gishamvu, Musange,Mubumbano, Liba, Sholi
'''[[Huye]]''': Mpungwe, Sovu, Nyanza, Rukira, Mpare, Musange…
'''Kibayi''': Runyinya, Mukindo, Shyombo, Mukomacara, Nyagaburu, Kibayi, Saga, Rwamiko, Joma
'''Kigembe''': Ngera, Kigembe, Karama, Ruhona ou Rubona, Fugi, Murama, Nyanza…
'''Maraba''' : Maraba, Kibanda, Tare, Rusagara, Kabusan.a, .unzazi, Gisakura, Nyangazi, Simbi, Cyarumbo, Shanga, Kabuye, Buremera
'''Mbazi''' : Mbazi, Kabuga, Mwulire, Mutunda, Karama, Muhororo, Mbogo, Gihindamuyaga
'''Muganza''' : Cyumba, Remera, Kivomu ou Kivumu, Mugombwa, Baziro, Muganza, Nyagahuru, Nyabitare, Gishubi…
'''Mugusa''' : Mugusa, Cyayi, Jurwe, Nyarugenge, Kibilizi, Mugogwe, Nyarubuye, Kimuna, Gafumba, Sanzu, Curusi, Gikonko
'''Muyaga''' : Muyaga, Muduha, Nyeranzi, Musha, Ramba, Mbogo, Mamba, Kabumbwe, Gakoma
'''Muyira''' : Muyira, Mutara, Munyinya, Busoro, Nyakibungo, Nyamiyaga…
'''Nyabisindu''' : Mushyirarungu, Rwabicuma, Nyarusange, Gacu, Rwesera, [[Busasamana]], Gahondo, Nyanza, Runga, Kibinja…
'''Rusatira''' : Kinazi, Buremera, Kato, Kabona, Rusabizi cyangwa rusatira; Nyagisenyi, Kigarama, Gahana, Maza
'''Ndora''' : Gisagara, Karama, Kinazi, Muzenga, Ndora, Cyamukuza, Mukande…
'''Ngoma''' : Sahera, Ngoma, Tumba, Cyarwa, Cyarwa-Cyimana, Butare
'''Ntyazo''' : Kagunga, Ruyenzi, Karama, Gisasa, Kibilizi (ou Kibirizi), Mbuye, Ntyazo, Cyanvuzo, Gatonde, Nyamure, Kayanza…
'''Nyakizu''' : Cyahinda, Muhambara, Nyagisozi, Mwoya, Kibangu, Naramba, Gihango, Cyuna, Gasasa, Maraba…
'''Nyaruhengeri''' : Bimba, Nyaruhengeri, Ngange, Kibilizi, Cyiva, Kansi…
'''Ruhashya''' : Ruhashya, Mara, Gatovu, Busheshi, Sheke, Kibika, Gashoba…
'''Runyinya''' : Buhoro, Karama, Mpanda, Maliba, Mbasa, Pamba, Kibingo, Rukara, Gikombe, Raranzige, Kaburemera…
'''Shyanda''' : Kayenzi, Zivu, Buhoro, Munyegera, Buremera, Kiziguro…
== 9.Komini na za segiteri bya Perefegitura ya Cyangugu ==
'''Bugarama''' : Gikundamvura, Bunyereri, Nyabintare, Muganza, Bugarama, Muhehwe, Nzahaha na Kibangira
'''Busozo''' : Muhehwe, Mukimbagiro…
'''Cyimbogo''' : Mururu, Mutongo, Cyete, Nyakarenzo, Winteko, Nyakanyinya, Cyato, Mibirizi, Gihundwe, Murehe, Nyamagana
'''Gafunzo''' : Remera, Gabiro, Nyito, Bushenge, Gashirabwoba, Bumazi, Ruharambuga, Rwabidege, Nyamugali ou Nyamugari, Shangi, Gabiro, Mugera, Mukoma, Nyabitekeri, Bugeza, Bunyangurube, Bunyenga, Nyabitekeri
'''Gatare''' : Karambi, Mugomba, Ngange, Cyiya, Kagunga, Buhoro, Macuba, Rukanu, Birembo, Muraza, Rumamfu, Rugano, Mwasa
'''Gishoma''' : Gashonga, Gisagara, Rwimbogo, Ntenyi, Nyenji, Kiranga, Rukunguri, Kimbagiro, Butambamo, Ruhoko
'''Gisuma''' : Shagasha, Munyove, Isha, Ntura, Biguzi, Mwito, Remera, Bugungu, Bushenge, Rusambu, Bumazi, Gashirabwoba, Giheke
'''Kagano''' :Rambira, Mukingi, Bushekeri, Nyakabingo, Nyamasheke, Mubumbano, Kagano, Butambara, Ngoma, Kagarama
'''Kamembe''' : Kamembe, Gihundwe, Muhari, Rwahi, Nkanka, Cyibumba, Mparwe, Bugumira, Rusunyu
'''Karengera''' : Ruharambuga, Rwabidege, Nyamuhunga, Rwintare, Karambo, Karengera, Nyanunda, Kanyinya, Butare, Rurama, Gasumo, Bweyeye
'''Kirambo''' : Gahisi, Mpabe, Rangiro, Rwumba, Yove, Kanjongo, Ruheru, Gitongo, Cyato, Tyazo
'''Nyakabuye''' : Kigurwe, Matare, Muhanga, Runyanzovu, Nkungu, Nyamubembe, Nyamaronko, Nyakabuye, Gitambi, Kaboza.
== 10. Komini na za segiteri bya Perefegitura ya Kibuye ==
'''Bwakira''' :Cyantare,Cyanyanza,Mugunda,Murambi,Murundi,Musasa,Ngoma,Nyabinombe,Nyabiranga,Rusengesi,Shyembye
'''Gishyita''' : Bisesero,Gishyita,Mara,Mpembe,Mubuga,Murangara,Musenyi,Ngoma
'''Gisovu''' : Gikaranka,Giko,Gisovu,Gitabura,Kavumu,Muramba,Rugaraga,Rwankuba,Twumba
'''Gitesi''' : Bubazi, Burunga, Buye, Bwishyura, Gasura, Gitarama, Gitesi, Kagabiro, Kayenzi, Mbogo, Rubazo, Ruragwe
'''Kivumu''' : Bwira,Gasave,Kibanda,Kigali,Kivumu,Mwendo,Ndaro,Ngobagoba,Nyange,Rukoko,Sanza
'''Mabanza''' :Buhinga,Gacaca,Gihara,Gitwa,Kibirizi,Kibingo,Kigeyo,Mukura,Mushubati,Ngoma,Nyagatovu,Nyarugenge,Rubengera,Rukaragata
'''Mwendo''' : Biguhu, Rucura, Gisayura, Shoba, Ruganda, Mutuntu, Mugano, Kigoma, Gahengeri, Gashali,Kagunga
'''Rutsiro''' : Birambo, Bwiza, Gasovu,Gatoki,Gihango, Gitebe,Kagano,Manihira,Muhira, Nyarucundura, Rugarambiro, Rugote,Rusebeya
'''Rwamatamu''':Butembo,Cyiza,Gihombo,Gitsimbwe,Kilimbi,Mahembe,Mugozi,Nyabinaga,Nyagahima,Nyagahinga,Ruvumbu,Rwabisindu.
== 11.Komini na za segiteri bya Perefegitura y’Umutara (yavutse kuva tariki 19 Mata 1996 [ikaswe kuri Byumba na Kibungo] ==
Komini:'''Bugaragara''','''Gabiro''', '''Kagitumba''','''Kahi''','''Karangazi''','''Murambi''','''Muvumba''','''Nyagatare''';'''Rwisirabo'''
== 12.Komini na za segiteri bya Perefegitura ya Byumba ==
'''BuyogaBwisige'''
'''Cyumba'''
'''Cyungo'''
'''Giti'''
'''Gituza'''
'''Kibali'''
'''Kinyami'''
'''Kivuye'''
'''Kiyombe'''
'''Mukarange'''
'''Muhura'''
'''Ngarama'''
'''Rutare'''
'''Tumba'''
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
f0qjgozzedcg8nzs47yk8amwratf3k2
Ikigo nderabuzima cya Nyarubuye
0
22962
138535
132603
2026-09-17T11:31:32Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138535
wikitext
text/x-wiki
Ikigo Nderabuzima cya Nyarubuye<ref>https://www.kirehe.gov.rw/soma-ibindi/ikigo-nderabuzima-cya-nyarubuye-kigiye-kongererwa-ubushobozi</ref> (mu Cyongereza: ''Nyarubuye Medicalized Health Center''):ni ikigo cy'ubuvuzi gikomeye giherereye mu Murenge wa Nyarubuye, mu karere ka [[Akarere ka Kirehe|Kirehe]], mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y'Iburasirazuba]] mu [[Rwanda]]. Cyashinzwe bwa mbere mu myaka ya za 1950. Ku bw'ivugururwa rigezweho cyahawemo ubushobozi, cyashyizwe ku rwego rwisumbuye rw'[[ikigo nderabuzima]] gihabwa abaganga, bituma gitanga serivisi ku rwego rwa muganga w'inzobere (Dogiteri)<ref>https://muhaziyacu.rw/amakuru/abagera-kuri-300-babonye-akazi-ahari-kubakwa-ikigo-nderabuzima-cya-nyarubuye/</ref>.
=== Serivisi n'Ubushobozi<ref>https://www.kigalitoday.com/ubuzima/ubuvuzi/article/kirehe-ikigo-nderabuzima-cya-nyarubuye-kigiye-guhabwa-ubushobozi-nk-ubw-ibitaro</ref> ===
Iki kigo gifite ubushobozi nki bw'ibitaro bitewe n'ibikoresho n'abaganga bacyo. Bimwe mu bikorwa remezo n'izindi serivisi zikirangwamo harimo:
* Ibyumba bibiri (2) bitangirwamo serivisi zo kubaga (theatres).
* Ibyumba byakira ababyeyi babyaye n'abategereje kubyara.
* Icyumba cyita ku bana bavutse batagejeje igihe (incubators).
* Ibitanda 110 byo kwakira abarwayi batandukanye baguma mu kigo.
* Ahatangirwa serivisi z'indembe n'iz'isuzuma rya laboratwari.
== Amateka ==
* Ikigo Nderabuzima <ref>https://www.igihe.com/serivisi/kwamamaza/advertorials/rwanda/article/kirehe-kuvugurura-ikigo-nderabuzima-cya-nyarubuye-bizatwara-miliyari-5-frw</ref>cya Nyarubuye nicyo kigo cy'ubuvuzi cya mbere n'icya kera cyane cyubatswe mu gice cy'icyahoze ari Umurenge cyangwa Komini ya Rusumo (ubu ni mu karere ka Kirehe). Imirimo yo kubaka yatangiye mu mwaka wa 1946 binyuze mu bufatanye bw'abakorera-bushake n'Abapadiri b'Abagatolika b'i Nyarubuye. Cyaje gufungurwa ku mugaragaro mu mwaka wa 1951 (cyangwa 1952 nyuma y'iyuzura rya Kiliziya Gatolika ya Nyarubuye). Mu mizo ya mbere, iki kigo cyatunganyaga gusa serivisi z'ibanze z'ubuvuzi no gupfuka ibikomere ku baturage bake bacyegereye<ref>https://rwandadispatch.com/rwanda-denmark-launch-renovation-of-nyarubuye-health-center/?pdf=18759</ref>. Mu gihe cya [[Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994|Jenoside yakorewe Abatutsi]] mu [[Rwanda]] muri Mata 1994, ikigo cyagize ibihe bitoroshye aho cyagatswe n'ibitero by'interahamwe byibasiye abaturage bari bahahungiye ndetse n'abari bahari, ibikoresho byacyo birasahuwa biba bitumye gihagarika imirimo. Nyuma y'aho Umuryango [[Ishyaka FPR - Inkotanyi|RPF Inkotanyi]] uhagarikiye Jenoside mu gice cya Nyarubuye, Guverinoma y'u Rwanda yongeye gusana iki kigo, gisubukura gutanga serivisi z'ubuvuzi ku baturage hafi ya bose b'icyo gice. Nyuma yo kubona ko cyari kimaze imyaka hamwe n'imyaka gikora kandi umubare w'abaturage ukiyongera cyane, ku wa 5 Ugushyingo 2025, Guverinoma y'u Rwanda ku bufatanye n'abafatanyabikorwa bashyize ibuye ry'ifatizo ryo kukagura no kukagira ikigo nderabuzima cyisumbuye. Umushinga wo kwagura ufite agaciro k'Amafaranga y'u Rwanda asaga miliyari 6<ref>https://m.imvahonshya.co.rw/kirehe-hatangiye-kuvugururwa-ikigo-nderabuzima-kizatwara-miliyari-6-frw/</ref>, ukaba warateganyijwe kuzura mu mpeshyi y'umwaka wa 2026 binyuze mu mushinga 'Jya Mbere' ufashwamo na Banki y'Isi ndetse n'Ubwami bwa Denmark (DANIDA)<ref>https://agaciropress.com/kirehe-foundation-stone-laid-for-nyarubuye-medicalized-health-center-worth-5-billion-rwandan-francs/</ref>.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
agalgb3xcjsewj8hgs0ljwwrlb5uy9d
Ikigo Nderabuzima cya Kazo
0
22975
138162
133595
2026-09-17T08:43:04Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138162
wikitext
text/x-wiki
Ikigo Nderabuzima cya Kazo<ref name=":0">[https://www.ngoma.gov.rw/soma-ibindi/ikigo-nderabuzima-cya-zaza-kigiye-kuvugururwa-nyuma-yimyaka-irenga-ijana-gishinzwe Ikigo Nderabuzima cya Zaza kigiye kuvugururwa nyuma y’imyaka irenga ijana gishinzwe]</ref> ni ikigo nderabuzima giherereye mu murenge wa Kazo, [[Uturere tw’u Rwanda|Akarere]] ka Ngoma, mu [[Intara y'Iburasirazuba|Ntara y’Iburasirazuba]] mu Rwanda.
=== Ahantu giherereye<ref name=":0" /> ===
[[Ikigo nderabuzima|Iki kigo nderabuzima]] giherereye mu Mudugudu wa Umuyange, Akagari ka Gahurire, mu Murenge wa Kazo. Ni agace gatuwe n’abaturage barenga 32,000, bari basanzwe bajya kwivuza mu bindi bice birimo Kibungo, Mutenderi n’ibigo nderabuzima byo mu mirenge ihana imbibi na cyo.
==== Amateka n’iyubakwa<ref name=":1">{{Cite web |url=https://muhaziyacu.rw/amakuru/abaturage-ibihumbi-32-bi-kazo-bagiye-kubona-ikigo-nderabuzima-hafi/ |title=Abaturage ibihumbi 32 b’i Kazo bagiye kubona ikigo nderabuzima hafi – MUHAZI YACU |access-date=2026-06-24 |archive-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509180951/https://muhaziyacu.rw/amakuru/abaturage-ibihumbi-32-bi-kazo-bagiye-kubona-ikigo-nderabuzima-hafi/ |url-status=dead }}</ref> ====
Imirimo yo kubaka [[Ikigo nderabuzima|Ikigo Nderabuzima]] cya Kazo yatangiye ku bufatanye bw’[[Akarere ka Ngoma]] n’umufatanyabikorwa NELSAP. Umushinga watwaye asaga miliyoni 630 Frw, ugamije kunoza serivisi z’[[ubuzima]] mu Murenge wa Kazo, wari umwe mu mirenge itari ifite ikigo nderabuzima cyuzuye.
===== Serivisi zihatangirwa<ref name=":0" /> =====
Iki kigo nderabuzima gitanga serivisi z’ibanze z’ubuzima zirimo:
* Kwita ku barwayi basanzwe
* Serivisi z’ababyeyi n’[[abana]], harimo n’aho babyarira
* Gupima no kuvura [[Indwara ya Trichomonas|indwara]] zisanzwe
* Serivisi z’[[Ubuvuzi mu Rwanda|ubuvuzi]] bw’ibanze (primary healthcare).t
====== Akamaro ku baturage<ref name=":1" /> ======
Kuzura kw’iki [[Ikigo nderabuzima|kigo nderabuzima]] byagabanyije cyane urugendo rurerure abaturage bakoraga bajya kwivuza mu bindi bigo nderabuzima nka Kibungo na Mutenderi. Ubu serivisi z’ubuvuzi ziboneka hafi, bikongera umutekano w’abarwayi n’ubwiza bw’ubuvuzi.
==== Imiterere y’ubuzima mu Murenge wa Kazo<ref name=":1" /> ====
Umurenge wa Kazo utuwe n’abaturage barenga 32,450 nk’uko ibarura rusange ryo mu 2022 ribigaragaza. Ubu bafite uburyo bwiza bwo kubona serivisi z’ubuzima binyuze mu kigo nderabuzima cyabo cyuzuye.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
bmj491l2odvybhoqzh5nsb8c7ue5hk4
Igihunda
0
22979
138267
132871
2026-09-17T09:22:51Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138267
wikitext
text/x-wiki
Igihunda ni ikirere kiva ku insina.<ref>https://igihe.com/</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwanda]]
1ihyrjl6rsrywzyup26ly95ipvnkjpl
Ikigo Nderabuzima cya Yove
0
22995
137913
133254
2026-09-16T12:50:19Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137913
wikitext
text/x-wiki
Ikigo Nderabuzima cya Yove<ref name=":0">[https://umuryango.rw/ubuzima-115/article/nyamasheke-ikigo-nderabuzima-cya-yove-kigiye-kongererwa-ubushobozi-mu Nyamasheke: Ikigo Nderabuzima cya Yove kigiye kongererwa ubushobozi mu (…) - Umuryango.rw]</ref> ni ikigo nderabuzima cya Leta gikora mu rwego rw'ubuvuzi bw'ibanze, kikita ku buzima bw'abaturage bo mu Murenge wa Cyato n'utundi duce tugikikije.
== Aho giherereye ==
[[Ikigo nderabuzima|Ikigo Nderabuzima]] cya Yove giherereye mu Kagari ka Rugari, Umurenge wa Cyato, mu Karere ka [[Akarere ka Nyamasheke|Nyamasheke]]. Gikorana n'ibitaro byo ku rwego rw'akarere mu kohereza abarwayi bakeneye ubuvuzi bwisumbuyeho<ref name=":1">[https://www.webrwanda.com/2025/08/nyamasheke-ikigo-nderabuzima-cya-yove.html Nyamasheke: Ikigo Nderabuzima cya Yove kigiye kongererwa ubushobozi mu korohereza abaturiye Pariki ya Nyungwe - #rwanda #RwOT]</ref>.
==== Serivisi gitanga<ref name=":0" /> ====
Ikigo gitanga serivisi zitandukanye z'ubuvuzi bw'ibanze zirimo<ref name=":2">[https://umusarenews.com/2025/08/21/nyamasheke-ikigo-nderabuzima-cya-yove-kigiye-kuvugururwa-mu-korohereza-abaturiye-pariki-ya-nyungwe/ Nyamasheke: Ikigo Nderabuzima cya Yove kigiye kuvugururwa mu korohereza abaturiye Pariki ya Nyungwe - umusarenews.com]</ref>:
* Kuvura indwara zisanzwe.
* Serivisi z'ubuzima bw'[[Umubyeyi n'umwana|umubyeyi n'umwana.]]
* Gukingira abana n'abakuru hakurikijwe gahunda z'igihugu.
* Serivisi zo [[Kuboneza Urubyaro|kuboneza urubyaro.]]
* Gupima no gukurikirana [[Indwara Ya Kanseri|indwara zidakira.]]
* Gahunda zo [[Kurwanya indwara ziterwa n'umwanda|kurwanya indwara]] zandura no guteza imbere ubuzima rusange.
=== Ibikorwaremezo<ref name=":2" /> ===
Mu rwego rwo kunoza serivisi z'[[ubuzima]], Ikigo Nderabuzima cya Yove cyagiye cyongererwa ibikorwaremezo n'ibikoresho bitandukanye. Mu mwaka wa 2023 cyashyikirijwe [[Imbangukira gutabara|imbangukiragutabara]] (ambulance) ifasha gutwara abarwayi bakeneye koherezwa ku bitaro.
====== Uruhare mu iterambere<ref name=":1" /> ======
Ikigo Nderabuzima cya Yove kigira uruhare mu guteza imbere ubuzima bw'abaturage binyuze mu bukangurambaga bwo [[Kwirinde indwara zo mu kanwa n’iz’amenyo|kwirinda indwara]], gahunda z'[[Isuku|isuku n'isukura]], ubukangurambaga bwo gukingira, no gukorana n'[[abajyanama b'ubuzima]].
==== Reba kandi ====
# [[Ibitaro bya Kibogora]]
# [[Minisiteri y’Ubuzima|Minisiteri y'ubuzima(]]Rwanda)
# [[Akarere ka Nyamasheke]]
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
0haz95jqxr36lwlmywa5l5n1khwq76q
Umukino w'umupira w'amaguru "Igikombe cy'isi 2026"
0
23011
138547
133764
2026-09-17T11:32:43Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138547
wikitext
text/x-wiki
Igikombe cy' isi Kiri kuber mu bihugu bitatu aribyo Leta zunze ubumwe z' America , Canada na Mexico Kiri kugaragaramo amategeko mashya agenda imisifurire ataregeze akoreshwa mu bindi bikombe byisi bya ahashishize .<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/amategeko-arindwi-mashya-y-imisifurire-azakurikizwa-mu-gikombe-cy-isi-cya-2026</ref>
== Amategeko mashya y'Imisifurire ==
=== Gutinda gutera umupira(gutera koruneri cyangwa gutangira umukino) ===
mu gihe umukinnyi agiye gutera koruneri cyangwa se giutangira umupira umusifuzi ashobora kubara amasegonda 5, iyo umukinnyi atubahirije igihe , umupira uhabwa ikipe bahanganye.
=== Gusimbuza abakinnyi ===
umukinnyi usimbuwe agomba kuba mu kibuga vuba mu masegonda 10 , bitabaye ibyo usimbuza ashobora gutegereza igihe runaka mbere yo kwinjira kandi imikino wakomeje.<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/amategeko-mashya-y-imisifurire-mu-gikombe-cy-isi-cya-2026</ref>
=== Kuvurwa mu kibuga ===
umukinnyi wo hanze amaze kuvurwa agomba kumara akanya gato hanze mbere yo kongera kwinjira ,kugirango hatagira abakinnyi bakoresha imvune mu gutinda umukino.<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/amategeko-arindwi-mashya-y-imisifurire-azakurikizwa-mu-gikombe-cy-isi-cya-2026</ref>
=== Igihe cyo gufata umupira kumuzamu ===
umuzamu ntagomba gukomeza gufata umupira mu ntoki igihe kirekire, iyo arengeje igihe cyagenwe aricyo amasegonda umunani koruneri ishobora guhabwa ikipe bahanganye<ref>https://mobile.igihe.com/imikino/football/article/amategeko-mashya-y-imisifurire-mu-gikombe-cy-isi-cya-2026</ref>
Ayo namwe mu mategeko amwe yashyizweho muri iki gikombe cy'isi yaba areba abakinnyi, abatoza ndetse najyanye mu bice bimwe na bimwe by' umukino
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
l47nkvi8tzfk5n4qtsei3iozrayelk9
Ibitaramo bya "The summer country tour"
0
23014
138143
133706
2026-09-17T08:35:58Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138143
wikitext
text/x-wiki
== Byinshi kubyo wamenya kuri ibi bitaramo ==
The summer country tour ni uruhererekane rw'iitaramo byahuriyemo abakanzi bane bakomeye mu Rwanda bayobowe na Bluce Melodie, The ben bafatanyije na Bwiza ndetse na Kitoko. Ibi bitaramo byatangiye tariki ya 13 Kamena aho byabereye i Musanze , 20 Kamena i Nyagatare, 27 kamena Bugesera bisorezwa i Rubavu 4 Nyakanga .<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/the-ben-na-bruce-melodie-besuraniye-i-musanze-ibitaramo-bya-summer-country-tour</ref>
Ibi bitaramo byabaye ibitaramo byambere bizenguruka igihugu bigaragayemo umuhanzi The ben ibintu byari bimaze bvisabwa n'abafana benshi. Igitaramo cya nyuma cyabereye i Rubavu cyitabiriwe n'ibihumbio by'abafana barimo nabaturutse mu gihugu cyigituranyi vya Repubulika iharanira Demokarasi ya Congo bituma kiba kimwe mu byitabiriwe cyane mu bindi byose.<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/ab-i-rubavu-bitabye-karame-igitaramo-cya-summer-country-tour-amafoto</ref>
== Impaka hagati y'abafana ==
Ikigitaramo cyirangiye gisize impaka hagati y'abafana ba bahanzi babiri bakomeye hano mu Rwanda aribo Bluce Melodie ndetse na The ben aho abafana babo bagiya bagaraga mu ntambara z'amagambo aho buri ruhande ruhamya ko ari rwo rwitwaye neza muri ibi bitaramo by'uruhererekane. iki kikaba kiri no mubyatumye ikigitaramo kivugwa cyane ku mbuga nkoranya mbaga<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
57sz2bq7uxeufb7l39hrvecg4xfxjhy
Ibitaramo bya " MTN Iwacu na Muzika Festival"
0
23015
138305
133707
2026-09-17T09:26:59Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138305
wikitext
text/x-wiki
MTN I wacu na Muzika Festival ni kimwe mu bitaramo bikomeye kandi bimaze igihe kinini mu Rwanda . Bitegurwa na East African Promoters (EAP) kubufatanye na MTN Rwanda , bikaba byaratangiye muri 2019 hagamijwe kugeza imyidagaduro ku baturage bo hirya no hino mu gihugu no guteza imbere umuziki nyarwanda .<ref name=":0">https://mobile.igihe.com/imyidagaduro/article/butera-knowless-yaririmbye-i-muhanga-mu-gitaramo-cya-mtn-iwacu-muzika-festival</ref>
== Bimwe mu byaranze bino bitaramo mu myaka itandukanye ==
Ibi bitaramo bimaze kwitabirwa n'abahanzi bakomeye mu njyana zitandukanye harimo nka Bluce melodie, king james, Chriss Eazy, Juno Kizigenza , Kivumbi king ndetse n'abandi. Byinshi muri ibi bitaramo byabaye ubuntu , igice cya VIP kikishyurwa make kugirango abantu benshi babashe kubyitabira.<ref name=":0" />
== MTN Iwacu na Muzika Festival 2026 ==
Muri uyumwaka ibi bitaramo bizenguruka igihugu bizabera Huye , Ngoma , Nyagatare, Karongi, Muhanga, Musanze na Rubavu . Umuhanzi kevin kade yagombaga kwitabira ariko aza kubivamo kubera impamvu z'uburwayi asimburwa n'abahanzi babiri aribo Amalon na Kivumbi king. Muri uyu mwaka ibi bitaramo byashyizwemo agashya aho hiyongereyemo n'abahanzi batwaye irushanwa rya Primus Guma Guma Super Star(PGGSS)<ref>https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/muzika/article/kevin-kade-ntakitabiriye-ibitaramo-bya-iwacu-muzika-festival</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
kh8crq8cggqro4wtwkboelbhtkochdq
Lamine yamal izina rikomeje kugarukwaho cyane kwisi
0
23039
137893
134343
2026-09-16T12:45:26Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137893
wikitext
text/x-wiki
Lamine Yamal ni umwe mu bakinnyi b'umupira w'amaguru bakiri bato bafite impano idasanzwe mu mikino w'umupira w'amaguru muri iki gihe . Uyu mukinnyi akina nka rutahizamu anyura kuruhande rw'ibiryo mu ikipe ya FC Barcelona no mu ikipe y'igihugu ya Espanye.<ref name=":0">https://inyarwanda.com/rw/amakuru/byinshi-kuri-lamine-yama-umukinnyi-wimyaka-15-wanditse-amateka-muri-fc-barcelona-128856</ref>
== Amateka n'inkomoko ==
Lamine Yamal yavutse ku itariki ya 13 Nyakanga 2007 avukira Esplugues de Llobregat, muri Kataluniya (Esipanye). Uyu mukinnyi avuka kuri Mounir Nasraoui ari we papa we akaba akomoka muri Marroc, naho nyina Sheila Ebana akaba akomoka muri Gunea Ekwatoriyali. Uyu mukinnyi ku myaka ye mike yakuriye mu gace ka Rocafonda i Mataro ikaba ari nayo mpamvu uyu mukinnyi iyamaze gutsinda igitego akunda gukora ikimenyetso cy'intoki cyerekana nimero 304 ikaba yari kode y'iposita y'i Rocafonda akaba abikoresha mu buryo bwo kuhazirikana no mu kuhaha agaciro.<ref>https://www.igihe.com/imikino/football/article/yamal-ni-we-mukinnyi-uhenze-kurusha-abandi-ku-isi</ref>
== Uko yisanze akinira Fc Barcelona ndetse n'ikipe y'igihugu ya Espanye ==
Lamine yamal yatangiye ibya kariyeri ye yo gukina umupira mu ishuri ry'umupira w'amaguru rya Barcelona rya La Masia afite imyaka 7 gusa , azamuka vuba cyane kubera ubuhanga bwe. Muri Mata 2023, afite imyaka 15 n'am,amezi 9 yabaye umukinnyi muto kurusha abandi bakiniye ikipe nkuru ya Barcelona mu kinyejana cya 21. sibyo gusa kuko Lamine Yamal yabaye umukinnyi muto watsinze igitego muri shampiyona ya La Liga ,Supercopa de Espana , na Copa del Rey.<ref name=":0" />
Muri Nzeri 2023 , yabaye umukinnyi muto watsindiye Esipanye kandi akaba n'umuto wayitsindiye igitego ku mukino wayihuje na Geworogiya. Sibyo gusa kuko uyumukinnyi yahesheje Esipanye igikombe k'iburayi (Euro 2024) aho yabaye umukinnyi muto kurusha abandi watwaye iki gikombe , ahabwa n'igijhembo cy'umukinnyi muto mwiza wirushanwa (Young Player of the Tournament) , igitego yatsinze ubufaransa muri kimwe cya kabiri cyatorewe kuba igitego cyiza kirushanwa, Sibyo gusa kuko uyu mukinnyi yanafashize igihugu ke gutwara igikombe cy'isi cya 2026.<ref>https://www.igihe.com/imikino/football/article/yamal-ni-we-mukinnyi-uhenze-kurusha-abandi-ku-isi</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
dw9r58njftrqcnjlp4xq9ie5tzy30z2
Ihagarikwa rya bimwe mu binyobwa bisembuye bikunze kwitwa "Ibyuma"
0
23043
138226
134702
2026-09-17T09:17:29Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138226
wikitext
text/x-wiki
== Amabwiriza mashya ya Rwanda FDA agenga ibinyobwa bisindisha, yasize amoko 52 y'inzoga afatiwe ibyemezo byo guhagarikwa ndetse no kutemererwa gucuruzwa ku isoko ry' u Rwanda bitewe n'ibipimo by'umutekano n'ubuziranenge. ==
Ku wa 20 Nyakanga 2026 , Polisi y' u Rwanda yatangije gahunda ya "SI ZO ZAWE, ZANGE" yo kurwanya inzoga zitemewe cyangwa zahinduwemo ibintu bishobora guteza uburwayi. Ibi bije nyuma y' amakuru mashya y'ihagarikwa ry'agateganyo itumizwa mu Rwanda ry' amoko 52 y'ibinyobwa bisembuye .<ref>https://umuseke.rw/hashingiwe-kuki-hafatwa-umwanzuro-wo-guca-inzoga-zirimo-izizwi-nkibyuma/</ref>
Itangazo rya Rwanda FDA ryasabye guhagarika itumizwa ,ikwirakwiza ry'inzoga zitemewe zirimo izizwi cyane arizo Kiwingu Spirit , Konyagi, Diamonda Rock Gin zikorerwa muri Tanzania, Gilbey's Flavored Gin ikorerwa muri Uganda ndetse n'izindi. Si izo gusa kuko mu moko menshi yahagaritswe harimo izituruka muri Uganda , Tanzania, Burundi, India na Polanda.<ref>https://umuseke.rw/inganda-nyinshi-zikora-inzoga-zizwi-nkibyuma-zafunzwe/</ref>
== Kuki zahagaritswe? ==
Iki cyemezo cyashyizweho mu rwego rwo kurengera ubuzima bw'abaturage no kugenzura ubuziranenge bw'ibinyobwa bisembuye , Rwanda FDA ikigo gifite inshingano zo kugenzura ibicuruzwa bishobora kugira ingaruka kubuzima rusange<ref>{{Cite web |url=https://bwiza.com/izindi-nganda-zirenga-100-zibyuma-ninzoga-zinkorano-zafunzwe/ |title=Archive copy |access-date=2026-08-11 |archive-date=2026-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260811131738/https://bwiza.com/izindi-nganda-zirenga-100-zibyuma-ninzoga-zinkorano-zafunzwe/ |url-status=dead }}</ref>
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
cavyszpr2lusoel59vdkbixz8xw0xww
We for Them
0
23100
137882
2026-09-16T12:44:20Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
137882
wikitext
text/x-wiki
== Amateka ==
Mu Murenge wa Musha mu karere ka [[Rwamagana]] .<ref>https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/urubyiruko-rurasabwa-gukora-ibikorwa-by-ubutwari-hakiri-kare</ref>Hagara gaye abanyeshuri b'urubyiruko b'akoze itsinda ryitwa"We For Them & Music".Bakomeje gukangurirra Urubyiruko muri rusange uko rwakwitwara kandi bagakoresha imbaraga zabo zose.
== Ibikorwa ==
Urubyiruko n’abayobozi ba ‘We for Them & Music’ ibi nibyo bagarutseho ubwo basuraga abarwayi bo ku bitaro bya Masaka mu Karere ka Kicukiro.
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Umuziki]]
mofvhywaz831bh9v39t4tciambaqzjq
Uruganda C
0
23101
138313
2026-09-17T09:27:47Z
Score Beethoven
11559
Ongeraho {{Reflist}} kugira ngo imyandiko y'inyongera igaragare; guhindura umutwe w'Amashakiro uve kuri === ujye kuri ==
138313
wikitext
text/x-wiki
Uruganda C&D Pink Mango rwshinzwe n'umushoramari muri uru ruganda witwa Mukangabo Maryse Mbonyumutwa, rukora imyenda irimo n’iyoherezwa mu mahanga rwatangaje ko rufite gahunda yo kubaka irerero rizajya ryita ku bana b’abagore barukoramo ndetse rukazajya rubagenera impapuro z’isuku bazajya bakoresha buri kwezi igihe bari mu mihango.<ref name=":0">https://www.igihe.com/amakuru/article/uruganda-c-d-pink-mango-rugiye-kubakira-irerero-abana-b-abagore-barukoramo</ref>
== Irerero ==
Uru ruganda rwa C&D Pink Mango ltd rukora imyenda igiye itandukanye rwizihije Umunsi Mukuru w'Abari n'Abategarugori, aha hari aba bakozi 1600 bafite 80 % bose ni abagore. Uru ruganda kandi rwemereye buri mukobwa ukoramo kuzajya ahabwa cotex imwe buri kwezi. Uru ruganda ruzatangiza umushinga witwa Pink Ubuntu, uzaba urimo irerero rizafasha abana b'abagore bakoramo, Tuzatangirana n’abana bari hagati ya 70 na 100 .<ref name=":0" />
== Amashakiro ==
{{Reflist}}
[[Ikiciro:Rwiyemezamirimo]]
2dty5dxjbka0mhnqmpmv6n8q8ftpt7m