Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 6600 428702 416617 2026-05-18T00:00:27Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 428702 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1982}} '''1982''' сыл. == Туох буолбута == === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 30]] — [[АХШ|Америкаҕа]] 15 саастаах Ричард Скрента бастакы [[көмпүүтэр]] вирустарыттан биирдэстэрин суруйбут. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 5]] — [[Чолбон|Чолбоҥҥо]] сэбиэскэй «Венера-14» зонд ситиһиилээхтик түспүт. === Муус устар === * [[Муус устар 2]] — [[Аргентина]] [[Фолклэнд арыылара|Фолклэнд арыыларыгар]] сэбилэниилээх күүстэрин киллэрбит, сэрии саҕаламмыт. * [[Муус устар 29]] — [[Кытай]] нэһилиэнньэтин ахсаана 1 миллиард буолбут. Бу иннинээҕи 30 сыл устата (1950-1980 сс) [[Кытай]] дьонун ахсаана быһа холоон икки төгүл элбээбит. Онтон [[1979]] сыллаахтан ыла "соҕотох оҕо бэлиитикэтэ" киллэриллэн, дьон элбиирин тэтимэ бытаарбыт. === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 2]] — Фолклендскай сэрии кэмигэр британия подводнай лодката аргентина «Генерал Бельграно» крейсерын тимирдибит. 323 моряк өлбүт. * [[Ыам ыйын 22]] — Баасктар сирдэригэр Иккис [[коррика]] ыытыллыбыт - бааск омук тылын өйүүр эстафета. Манна бааск омуктар олохсуйбут сирдэринэн 2 нэдиэлэ тухары тохтоло суох дьон уларытыһа-уларытыһа сүүрэр. Ким да кыайыылаах аатырбат. Бырааһынньык курдук буолар. * [[Ыам ыйын 24]] — ССКП КК пленума дэписсиити суох гынар соруктаах [[ССРС ас-үөл программата|ССРС ас-үөл программатын]] ылыммыт. === От ыйа === * [[От ыйын 6]] — суруйааччы [[Амма Аччыгыйа]], архитектордар [[Слепцов Иннокентий Алексеевич|Иннокентий Слепцов]] уонна [[Гермогенов Георгий Устинович|Георгий Гермогенов]] [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ|Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэни]] ылбыттар. * [[От ыйын 8]] — [[Ираак]] бэрэсидьиэнин [[Саддам Хусейн]]ы өлөрө сатаабыттар. Мантан сылтаан Дуджайл куоракка хас да ый тухары киһи бөҕөнү өлөрбүттэрэ. * [[От ыйын 26]] — [[Башкортостан]] киин куоратыгар Уфааҕа [[Акбузат ипподром|"Акбузат" ипподром]] саҥаттан тутуллан аһыллыбыт. Бу ипподром тутуутун туһунан өссө 1883 сыллаахха ахтыллар. Арассыыйа импиэрийэтин бөдөҥ ипподромнарын ортотугар 1892 с. тахсыбыт сурунаалга ааттанар. Акбузат диэн башкиир эпоһын сүрүн дьоруойун [[Урал-Батыр|Ураал Батыр]] ата. === Балаҕан ыйа === * [[Балаҕан ыйын 19]] — [[АХШ]] учуонайа Скотт Фалман университет биллэриилэрин дуоскатыгар бастакынан [[иэйиктэр]]и<ref>[https://blogi.nlrs.ru/93005/53832 Иэйиктэр сахалыы ааттара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920172930/https://blogi.nlrs.ru/93005/53832 |date=2022-09-20 }}</ref> туһаммыт: мичээр :-) уонна хомолто :-( . === Алтынньы === * [[Алтынньы 27]] — [[Кытай]] бэйэтин нэһилиэнньэтин ахсаана миллиарды куоһарбытын туһунан биллэрбит. === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 12]] — [[ССКП Киин кэмитиэтэ|ССКП КК]] генеральнай сэкирэтээринэн өр сылларга [[КГБ|КГБ-ны]] салайбыт [[Андропов Юрий Владимирович|Юрий Андропов]] буолбут. Сорох устуоруктар этэллэринэн, кыахтаах уонна өйдөөх салайааччы буолан, "улугуран" олорор дойдуга дириҥ уларытыылары саҕалаабыта, ол эрээри сылтан эрэ ордук буолан баран 1984 сыл [[олунньу 9]] күнүгэр өлөн хаалбыта. * [[Сэтинньи 18]] — Сэбиэскэй Сойуус МВД-тын миниистирэ Николай Щёлоков ууратыллыбыт, кини оннугар КГБ тойоно олорбут. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 2]] — [[АХШ]]-ка Барни Кларк диэн киһиэхэ аан дойду устуоруйатыгар бастакынан оҥоһуу [[сүрэх]] олордубуттар. * [[Ахсынньы 4]] — [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ]] төрдүс билигин үлэлиир конституциятын ылыммыт. == Төрөөбүттэр == * [[Ыам ыйын 26]] — Алексей Григорьев - Эрчим, ырыаһыт, СӨ култууратын туйгуна. * [[Балаҕан ыйын 4]] — Аммаҕа [[Софронов Антон Александрович |Антон Софронов]] — салайааччы, СӨ инвестиция сайдыытын уонна урбаан миниистирэ буола сылдьыбыта, билигин Мьянмаҕа PARAMI ENERGY диэн хампаанньаҕа үлэлиир. * [[Сэтинньи 6]] — [[Кузьмина Айталина Ахметовна|Айталина Кузьмина]] — филология билимин хандьыдаата. == Өлбүттэр == * [[Гурьев Дмитрий Афанасьевич]] (1906—1982), хирург, РСФСР уонна Саха АССР үтүөлээх бырааһа * [[Олунньу 3]] — [[Павлов Василий Семенович]] (1936—1982), философия билимнэрин кандидата. * [[Олунньу 21]] — [[Лебедев Василий Дмитриевич]] (1934—1982), эбээн поэта, филолог. * [[Кулун тутар 12]] — Үөһээ Бүлүү [[Куорамыкы]]тыттан төрүттээх [[Егоров Николай Васильевич|Николай Егоров]] — РСФСР уонна Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала. Сэрии иннинэ [[Игидэй]]гэ уонна [[Хаптаҕай]]га учууталлаабыта, 4 кылаас учуобунньугун суруйбута, улуу сэрии кыттыылааҕа, гвардия старшината. Ленин, Кыһыл Сулус, Үлэ Кыһыл знамятын уордьаннарын кавалера. * [[Кулун тутар 18]] — [[Шаманов Иван Гаврилович|Иван Шаманов]] (25.09.1908 төр.) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1944). Сэрии иннинээҕи сылларга Саха Сиригэр, [[Лорин Михаил Васильевич|Михаил Лорины]] кытта, лётчик-аэрофотосъёмщик быһыытынан үлэлээбит. * [[Кулун тутар 23]] — [[Сапожников Владимир Васильевич|Владимир Сапожников]] (14.06.1914 Дьокуускайга төр.) — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа, Ли-2 бомбардировщик хамандыыра. 1934 сылтан 1957 сыллаахха диэри байыаннай лүөччүгүнэн сулууспалаабыт. * [[Ыам ыйын 9]] — [[Чиряев Гавриил Иосифович]], партия уонна ил диэйэтэлэ, ССКП Саха обкомун бастакы сэкрэтээрэ (1965—1982). * [[Атырдьах ыйын 24]] — [[Хаандыга|Хандыга]] бөһүөлэгэр [[Обутова Тамара Александровна|Тамара Обутова]] — тыйаатыр уонна киинэ артыыһа. * [[Балаҕан ыйын 8]] — [[Тарскай Григорий Семенович|Григорий Тарскай]] — тылбаасчыт уонна библиограф, ССРС суруналыыстарын уонна суруйааччыларын сойуустарын чилиэнэ, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ. * [[Сэтинньи 10]] — [[Брежнев Леонид Ильич|Леонид Брежнев]] — ССКП КК Генеральнай сэкирэтээрэ, 18 сыл тухары дойдуну салайбыт сэбиэскэй судаарыстыбаннай, бэлитиичэскэй, байыаннай диэйэтэл. * [[Сэтинньи 15]] — [[Виноба Бхаве]] — [[Ииндийэ]] бөлүһүөгэ, религиовед-учуонай, бэлиитик, Ииндийэҕэ “Бэлэх сир” диэн улахан хамсааһыны төрүттээбит киһи. [[Категория:1982|*]] aozi17qdqm52rudnmu6i8cqhryorq7y 0 7742 428705 412580 2026-05-18T01:19:23Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 428705 wikitext text/x-wiki '''Бэс ыйын 22''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 173-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 174-c күнэ). Сыл бүтүө 192 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|Россия}}, {{Флагификация|Белоруссия}}, {{Флагификация|Казахстан}}, {{Флагификация|Украина}} — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * {{Флагификация|Улуу Британия}} — Виндраш күнэ. 1948 сыллаахха Кариб арыыларыттан Британияҕа "Виндраш" диэн хараабылынан хара тириилээх үлэһиттэри аҕалбыт күннэрэ. Бу дьон сэрии кэмигэр айгыраабыт дойду экэниэмикэтин өрө көтөҕөргө көмөлөспүттэрэ, ол эрээри олохтоохтортон атаҕастабылы көрсүбүттэрэ. Официальнай бэлиэ күн буолбатах эрээри, бырабыыталыстыба бу күнү бэлиэтииргэ 2018 сылтан харчы көрөр * {{Флагификация|Гаити}} — Бэрэсидьиэн күнэ * {{Флагификация|Гернси}} — Аҕа күнэ * {{Флагификация|Республика Конго}} — Аармыйа күнэ * {{Флагификация|Сальвадор}} — Учуутал күнэ * {{Флагификация|Хорватия}} — Фашизмы утары охсуһуу күнэ == Түбэлтэлэр == * [[813]] — Версиникия аттынааҕы кыргыһыы: Крум баһылыктаах булгардар Византия аармыйатын үлтүрүппүттэр. Импэрээтэр Михаил I бөрөстүөлтэн батыммыт, Лев V Армянин импэрээтэр буолбут. * [[1633]] — [[Рим]]ҥэ [[инквизиция]] суутугар буруйдаммыт [[Галилео Галилей]] [[Сир]] [[Күн]] тула эргийэр диэн бэйэтин тылларыттан батыммыт. * [[1812]] — [[Франция|Француз]] императора [[Наполеон Бонапарт]] [[Арассыыйа]]ҕа сэрии биллэрбит. * [[1839]] — [[АХШ]] бырабыыталыстыбатын кытта черокилары арҕаа көһөрөр ''Саҥа Эхота сөбүлэҥэр'' илии баттаабыттарын иһин Майор Ридж, Джон Ридж уонна Элиас Будино диэн биис уустарын баһылыктарын черокилар бэйэлэрэ өлөрбүттэр. Бу көһөрүү кэлин ''Харах уулаах суол'' диэн ааттаммыта. "Харах уулаах суол" билиҥҥи тоҕус штаат сирдэринэн ааһар, устата 2200 миилэ (3500 км). Черокилары күүһүнэн көһөрүүгэ буруйу АХШ Кэнгириэһэ 1987 сыллаахха билиммитэ, АХШ Сената 2008 сыллаахха индеецтэртэн "АХШ салалтатын толкуйдамматах бэлиитикэтин" иһин бырастыы гыналларыгар көрдөспүтэ. * [[1929]] — Нагаево буухтатын кытылыгар Илиҥҥи Эбээн культбазатын олорор дьиэлэрин, оскуолатын, бэтэринээр пуунун, балыыһатын уонна интэринээтин тутуу саҕаламмыта. Кэлин бу культбаза [[Магадаан]] куорат буолбута. * [[1941]] — Фашистыы [[Германия]] [[Сэбиэскэй Сойуус]]ка сэриинэн саба түспүт. * [[1941]] — [[Львов]] аттынааҕы Скнилов байыаннай аэродромы сарсыарда 4 чааска буомбалааһыҥҥа связист [[Донской Феодосий Семенович|Феодосий Донской]] түбэспитэ. 1945 сыллаахха Рейхстаг эркинигэр хаалларбыт суруга хаартыскаҕа баар. Кэлин социолог учуонай буолбута. * [[1942]] — бэйиэт, учуутал [[Бүөтүр Тобуруокап]] [[Туобуйа]]ттан 42 киһини аармыйаҕа анаан хомуйан киирбит уонна ол дьонун кытта бэс ыйын 22 күнүгэр аармыйаҕа ыҥырыллыбыт. * [[1942]] — олоҥхоһут, ырыаһыт, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ [[Степанов Николай Иванович — Ноорой|Николай Степанов — Ноорой]] (08.05.1897—1975) 44 сааһыгар сэриигэ барбыт. Хаста да бааһыран тыыннаах төннүбүтэ. * [[1943]] — [[Илларионов Николай Афанасьевич|Николай Илларионов]] фронтан дьонугар суруйбут суругар сулууспалаабытым 1 сыл буолла диэбит. Бу [[Хайахсыт]] нэһилиэгиттэн төрүттээх киһи өссө 6 бииргэ төрөөбүтэ сэриигэ сылдьыбыта. Бэйэтэ төннүбэтэҕэ. Төрөппүттэрэ (уонна 11 бииргэ төрөөбүт оҕоттон кыралара буолуо) [[Чурапчылары көһөрүү|Чурапчы холкуостарын күүһүнэн хоту көһөрүллүүтүгэр]] түбэспиттэрэ. * [[1960]] — [[ССРС]] уонна [[Кытай]] официальнайдык сыһыаннарын быспыттар. Бу иннинэ ССРС хомуньуус баартыйатын баһылыга [[Никита Хрущёв]] Кытай хомуньуус баартыйатын баһылыган [[Мао Цзэдун]]у сталинист диэн ааттаабыта, ынарааҥҥыта Хрущебу ревизионист диэбитэ. * [[1973]] — [[ГДР]] уонна [[ФРГ]] Холбоуктаах наассыйалар тэрилтэлэрин чилиэннэрэ буолбуттар. * [[2008]] — "Улак—Элгэ" тимир суол тутуутун үөрүүлээх быһыыга-майгыга арыйбыттар. Бу суол уһуна 315 км. Аһыллыы сиэригэр-туомугар СӨ бэрэсидьиэнэ [[Вячеслав Штыров]] уонна Амыр уоблаһын күбүрүнээтэрин э.т. Виктор Марценко сылдьыбыттар. * [[2009]] — [[Ингушетия]] бэрэсидьиэнин өлөрө сатаабыттар. [[Юнус-бек Евкуров]] бааһырбыт. * [[2022 сыл|2022]] — Дьокуускайтан [[Өлөөн улууһа|Өлөөҥҥө]] көтөн испит [[АН-30]] сөмүлүөт Өлөөнтөн 70 км сиргэ саахалланан түспүт. Сөмүлүөккэ олорсон испит 7 киһи тыыннаах хаалбыттар, үс киһи бааһырбыт. Сөмүлүөт таһаҕас тиэйэн испитэ биллэр<ref>РБК: [https://www.rbc.ru/society/22/06/2022/62b2fc9e9a794729312ebdc3 В Якутии нашли пропавший Ан-30 и выживший экипаж]</ref>. == Төрөөбүттэр == * [[1908]] — норуот үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала, педагогика билимин хандьыдаата, доцент [[Шадрин Панкратий Иванович|Панкратий Шадрин]]. ([[1986]] өлб.) * [[1933]] — [[Ефремов Прокопий Елисеевич|Прокопий Ефремов]] (20.01.1992 өлб.) — саха уос номоҕун чинчийээччитэ, [[Дулгааннар|дулгаан]] уос номохторун хомуйбут тарбахха баттанар дьонтон биирдэстэрэ. * [[1941]] — [[Павел Харитонов - Ойуку|Павел Харитонов — Ойуку]] — бэйиэт, прозаик, литератураны ырытааччы. * [[1952]] — [[Баишева Саргылана Макаровна|Саргылана Баишева]] — дьоҕус урбаан, бэйэни аһынан хааччыныы кыһалҕаларын, аҕыйах ахсааннаах омуктар экэниэмикэлэрин чинчийбит экономика билимин хандьыдаата, Арассыыйа суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ. * [[1977]] — [[Белолюбскай Иван Прокопьевич|Иван Белолюбскай]] — мадьыны, [[Дыгын оонньуулара|Дыгын оонньууларын]] 7 төгүллээх кыайыылааҕа, мас тардыһыытыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин спордун маастара. * [[1987]] — [[Платонова Ирина Дмитриевна|Ирина Платонова]], дьахталларга 100 харахтаах дуобакка Россия (Уфа) уонна Европа студенкаларын (Польша) ортотугар чемпионка, дьахталларга Европа үрүҥ көмүс призера (Стокгольм), Голландияҕа ыытыллыбыт икки НИАТ кыайыылааҕа. 2003 сыллаахха дьахталларга Арассыыйа чемпиона. == Өлбүттэр == * [[1527]] — [[Никколо Макиавелли]] (1469 төр.), Италия судаарыстыбатын дьайыксыта, куолуһут. * [[1931]] — [[Алтан Сарын|Алтан Сарын — Гавриил Баишев]] — саха суруйааччыта, саха тылыгар уларытыылары киллэрэргэ элбэхтик үлэлээбит XX үйэ саҕаланыытыгар биллибит киһи. 1930 сыл муус устарыгар тройка суутунан 3 сылга болдьохтоон күлүүс хаайыытыгар, ол кэнниттэн Саха Сириттэн төһө кыалларынан ыраах, үлэнэн көннөрүллэр лааҕырга барарга уураахтаммыта. {{ыйдар}} [[Категория:Бэс ыйын 22]] p1640pl2vjmobt5flrb9ykr4967g6gc 428706 428705 2026-05-18T01:20:07Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 428706 wikitext text/x-wiki '''Бэс ыйын 22''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 173-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 174-c күнэ). Сыл бүтүө 192 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|Россия}}, {{Флагификация|Белоруссия}}, {{Флагификация|Казахстан}}, {{Флагификация|Украина}} — [[Кутурҕан күнэ]], 1941 сыллаахха [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ]] саҕаламмыт * {{Флагификация|Улуу Британия}} — Виндраш күнэ. 1948 сыллаахха Кариб арыыларыттан Британияҕа "Виндраш" диэн хараабылынан хара тириилээх үлэһиттэри аҕалбыт күннэрэ. Бу дьон сэрии кэмигэр айгыраабыт дойду экэниэмикэтин өрө көтөҕөргө көмөлөспүттэрэ, ол эрээри олохтоохтортон атаҕастабылы көрсүбүттэрэ. Официальнай бэлиэ күн буолбатах эрээри, бырабыыталыстыба бу күнү бэлиэтииргэ 2018 сылтан харчы көрөр * {{Флагификация|Гаити}} — Бэрэсидьиэн күнэ * {{Флагификация|Гернси}} — Аҕа күнэ * {{Флагификация|Республика Конго}} — Аармыйа күнэ * {{Флагификация|Сальвадор}} — Учуутал күнэ * {{Флагификация|Хорватия}} — Фашизмы утары охсуһуу күнэ == Түбэлтэлэр == * [[813]] — Версиникия аттынааҕы кыргыһыы: Крум баһылыктаах булгардар Византия аармыйатын үлтүрүппүттэр. Импэрээтэр Михаил I бөрөстүөлтэн батыммыт, Лев V Армянин импэрээтэр буолбут. * [[1633]] — [[Рим]]ҥэ [[инквизиция]] суутугар буруйдаммыт [[Галилео Галилей]] [[Сир]] [[Күн]] тула эргийэр диэн бэйэтин тылларыттан батыммыт. * [[1812]] — [[Франция|Француз]] императора [[Наполеон Бонапарт]] [[Арассыыйа]]ҕа сэрии биллэрбит. * [[1839]] — [[АХШ]] бырабыыталыстыбатын кытта черокилары арҕаа көһөрөр ''Саҥа Эхота сөбүлэҥэр'' илии баттаабыттарын иһин Майор Ридж, Джон Ридж уонна Элиас Будино диэн биис уустарын баһылыктарын черокилар бэйэлэрэ өлөрбүттэр. Бу көһөрүү кэлин ''Харах уулаах суол'' диэн ааттаммыта. "Харах уулаах суол" билиҥҥи тоҕус штаат сирдэринэн ааһар, устата 2200 миилэ (3500 км). Черокилары күүһүнэн көһөрүүгэ буруйу АХШ Кэнгириэһэ 1987 сыллаахха билиммитэ, АХШ Сената 2008 сыллаахха индеецтэртэн "АХШ салалтатын толкуйдамматах бэлиитикэтин" иһин бырастыы гыналларыгар көрдөспүтэ. * [[1929]] — Нагаево буухтатын кытылыгар Илиҥҥи Эбээн культбазатын олорор дьиэлэрин, оскуолатын, бэтэринээр пуунун, балыыһатын уонна интэринээтин тутуу саҕаламмыта. Кэлин бу культбаза [[Магадаан]] куорат буолбута. * [[1941]] — Фашистыы [[Германия]] [[Сэбиэскэй Сойуус]]ка сэриинэн саба түспүт. * [[1941]] — [[Львов]] аттынааҕы Скнилов байыаннай аэродромы сарсыарда 4 чааска буомбалааһыҥҥа связист [[Донской Феодосий Семенович|Феодосий Донской]] түбэспитэ. 1945 сыллаахха Рейхстаг эркинигэр хаалларбыт суруга хаартыскаҕа баар. Кэлин социолог учуонай буолбута. * [[1942]] — бэйиэт, учуутал [[Бүөтүр Тобуруокап]] [[Туобуйа]]ттан 42 киһини аармыйаҕа анаан хомуйан киирбит уонна ол дьонун кытта бэс ыйын 22 күнүгэр аармыйаҕа ыҥырыллыбыт. * [[1942]] — олоҥхоһут, ырыаһыт, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ [[Степанов Николай Иванович — Ноорой|Николай Степанов — Ноорой]] (08.05.1897—1975) 44 сааһыгар сэриигэ барбыт. Хаста да бааһыран тыыннаах төннүбүтэ. * [[1943]] — [[Илларионов Николай Афанасьевич|Николай Илларионов]] фронтан дьонугар суруйбут суругар сулууспалаабытым 1 сыл буолла диэбит. Бу [[Хайахсыт]] нэһилиэгиттэн төрүттээх киһи өссө 6 бииргэ төрөөбүтэ сэриигэ сылдьыбыта. Бэйэтэ төннүбэтэҕэ. Төрөппүттэрэ (уонна 11 бииргэ төрөөбүт оҕоттон кыралара буолуо) [[Чурапчылары көһөрүү|Чурапчы холкуостарын күүһүнэн хоту көһөрүллүүтүгэр]] түбэспиттэрэ. * [[1960]] — [[ССРС]] уонна [[Кытай]] официальнайдык сыһыаннарын быспыттар. Бу иннинэ ССРС хомуньуус баартыйатын баһылыга [[Никита Хрущёв]] Кытай хомуньуус баартыйатын баһылыган [[Мао Цзэдун]]у сталинист диэн ааттаабыта, ынарааҥҥыта Хрущебу ревизионист диэбитэ. * [[1973]] — [[ГДР]] уонна [[ФРГ]] Холбоуктаах наассыйалар тэрилтэлэрин чилиэннэрэ буолбуттар. * [[2008]] — "Улак—Элгэ" тимир суол тутуутун үөрүүлээх быһыыга-майгыга арыйбыттар. Бу суол уһуна 315 км. Аһыллыы сиэригэр-туомугар СӨ бэрэсидьиэнэ [[Вячеслав Штыров]] уонна Амыр уоблаһын күбүрүнээтэрин э.т. Виктор Марценко сылдьыбыттар. * [[2009]] — [[Ингушетия]] бэрэсидьиэнин өлөрө сатаабыттар. [[Юнус-бек Евкуров]] бааһырбыт. * [[2022 сыл|2022]] — Дьокуускайтан [[Өлөөн улууһа|Өлөөҥҥө]] көтөн испит [[АН-30]] сөмүлүөт Өлөөнтөн 70 км сиргэ [[элгээн]] аттыгар ойуурга саахалланан түспүт. Сөмүлүөккэ олорсон испит 7 киһи тыыннаах хаалбыттар, үс киһи бааһырбыт. Сөмүлүөт таһаҕас тиэйэн испитэ биллэр<ref>РБК: [https://www.rbc.ru/society/22/06/2022/62b2fc9e9a794729312ebdc3 В Якутии нашли пропавший Ан-30 и выживший экипаж]</ref>. == Төрөөбүттэр == * [[1908]] — норуот үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала, педагогика билимин хандьыдаата, доцент [[Шадрин Панкратий Иванович|Панкратий Шадрин]]. ([[1986]] өлб.) * [[1933]] — [[Ефремов Прокопий Елисеевич|Прокопий Ефремов]] (20.01.1992 өлб.) — саха уос номоҕун чинчийээччитэ, [[Дулгааннар|дулгаан]] уос номохторун хомуйбут тарбахха баттанар дьонтон биирдэстэрэ. * [[1941]] — [[Павел Харитонов - Ойуку|Павел Харитонов — Ойуку]] — бэйиэт, прозаик, литератураны ырытааччы. * [[1952]] — [[Баишева Саргылана Макаровна|Саргылана Баишева]] — дьоҕус урбаан, бэйэни аһынан хааччыныы кыһалҕаларын, аҕыйах ахсааннаах омуктар экэниэмикэлэрин чинчийбит экономика билимин хандьыдаата, Арассыыйа суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ. * [[1977]] — [[Белолюбскай Иван Прокопьевич|Иван Белолюбскай]] — мадьыны, [[Дыгын оонньуулара|Дыгын оонньууларын]] 7 төгүллээх кыайыылааҕа, мас тардыһыытыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин спордун маастара. * [[1987]] — [[Платонова Ирина Дмитриевна|Ирина Платонова]], дьахталларга 100 харахтаах дуобакка Россия (Уфа) уонна Европа студенкаларын (Польша) ортотугар чемпионка, дьахталларга Европа үрүҥ көмүс призера (Стокгольм), Голландияҕа ыытыллыбыт икки НИАТ кыайыылааҕа. 2003 сыллаахха дьахталларга Арассыыйа чемпиона. == Өлбүттэр == * [[1527]] — [[Никколо Макиавелли]] (1469 төр.), Италия судаарыстыбатын дьайыксыта, куолуһут. * [[1931]] — [[Алтан Сарын|Алтан Сарын — Гавриил Баишев]] — саха суруйааччыта, саха тылыгар уларытыылары киллэрэргэ элбэхтик үлэлээбит XX үйэ саҕаланыытыгар биллибит киһи. 1930 сыл муус устарыгар тройка суутунан 3 сылга болдьохтоон күлүүс хаайыытыгар, ол кэнниттэн Саха Сириттэн төһө кыалларынан ыраах, үлэнэн көннөрүллэр лааҕырга барарга уураахтаммыта. {{ыйдар}} [[Категория:Бэс ыйын 22]] 0st1i7akssgjsxpdc9ygu4a767k28l7 0 23588 428703 384305 2026-05-18T00:08:16Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 428703 wikitext text/x-wiki {{lowercase}} '''iPod'' диэн киһи сиэпигэр ильдьэ сылдьар Apple хампаанньа оҥорор музыкальнай плеердарын арааһын аата. Компьютертан плеерга музыканы быраҕан баран наушник нөҥүө истиэххэ сөп. Саҥа iPod плеердарга араас оонньуулары уонна программалары туруоруохха, интернетынан туттуохха сөп. Бастаан аата судургу iPod диэн этэ. 2001 сыллаахха тахсыбыта. Билигин даҕаны оннук iPod оҥоһуллар уонна iPod classic диэн ааттанар. Apple makes a smaller iPod called the iPod nano. It is much smaller than the iPod, but does not hold as many songs. It uses [[flash memory]], a special kind of memory for very small electronics, instead of a hard drive. It replaced a version of the iPod called the iPod mini. Another type of iPod, called the iPod shuffle, is very small, and it uses flash memory, like the iPod nano but it has no screen. It is the least expensive iPod. The most expensive iPod is called the [[iPod touch]]. It has a touch screen, like the [[iPhone]]. The first iPod touch was released in 2007. iPods often contain songs downloaded from an online music store, using a program called [[iTunes]]. (The name of Apple's music and video store is the [[iTunes Store]].) Songs are sold in [[AAC]] file format, not [[MP3]] or [[WMA]]. These are popular formats for [[Data compression|compressing]] (making smaller) music until it does not take up much space and can easily be put on a media player such as the iPod. The App Store is an online shop that is run by [[Apple Inc.]] where people can buy software for their [[iPhone]] or [[iPod Touch]]. It opened on July 11, 2008. Over 100,000 [[applications]] (or apps for short) are available for people to buy. Some apps are available for free. == Models == {| class="wikitable" |- !Model !Generation !Image !Storage space !style="width:60%"|Changes !Connection !Original release date !Pricing ([[United States dollar|USD]]) !Minimum OS to sync<!-- This area is SIMPLY for MINIMUM operating systems required, not a full list of compatible ones --> |- !rowspan="7"|[[iPod classic]] !first | style="text-align:center;"| |5, 10&nbsp;GB |First model, with a scroll wheel that actually moved. 10&nbsp;GB model made later. |[[FireWire]] |[[23 October]] [[2001]] |$399, $499<br /><span style="color:#969696">(5&nbsp;GB later $299)</span> |<small>Mac: [[Mac OS 9|9]]/[[Mac OS X v10.0|10.0]]/[[Mac OS X v10.1|10.1]]</small> |- !second | style="text-align:center;"|[[File:IPod 2G.jpg|http://techdigest.tv/ipod-touch-itunes-wi-fi.jpg|45px|second generation iPod]] |10, 20&nbsp;GB |[[Touchpad|Touch-sensitive]] wheel. FireWire port has a cover. Hold switch has changed. Works with Windows too, by using the [[Musicmatch Jukebox|Musicmatch]] program. |FireWire |[[17 July]] [[2002]] |$399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.1|10.1]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !third | style="text-align:center;"|[[File:Ipod backlight transparent.png|45px|third generation iPod]] |10, 15, 20, 30, 40&nbsp;GB |First complete redesign. Everything works from the top-screen and the case is slimmer. Musicmatch program is replaced by iTunes 4.7 for Windows. |FireWire <small>([[USB]] for syncing only)</small> |[[28 April]] [[2003]] |$299, $399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.2|10.2]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !fourth | style="text-align:center;"| |20, 40&nbsp;GB |Has a Click Wheel like the iPod mini. |FireWire or [[USB]] |[[19 July]] [[2004]] |$299, $399 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.3|10.3]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !fourth (photo) (color) | style="text-align:center;"|[[File:IPodphoto4G 1.png|45px|fourth generation iPod]] |'''photo''' : 30, 40, 60&nbsp;GB<br />'''color''': 20, 60&nbsp;GB |Premium version of 4G iPod with colour screen and picture viewing. ''Later became part of the main iPod section again.'' |FireWire or USB |October 2004 |'''photo''': $499, $599<br /><span style="color:#969696">(later $349, $449)</span><br />'''color''': $299, $399 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.3|10.3]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !fifth | style="text-align:center;"|[[File:Ipod 5th Generation white rotated.png|45px|fifth generation iPod]] |30, 60, 80&nbsp;GB |Second full redesign with a slimmer case, and larger screen with video playback. Available in black or white. |USB <small>([[FireWire]] for battery charging only)</small> |[[12 October]] [[2005]] |$299, $399<br /><span style="color:#969696">(later $249, $349)</span> |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]</small> |- !sixth | style="text-align:center;"|[[File:IPod Classic 6th Generation Black.jpg|45px|sixth generation iPod shuffle]] |80, 160&nbsp;GB |First one to have "Classic" at the end of its name. New way to control it. Has an anodized aluminium front plate. Silver replaces white. |USB <small>(FireWire for charging only)</small> |[[5 September]] [[2007]] |$249, $349 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]/[[Mac OS X v10.5|10.5]]/[[Mac OS X v10.6|10.6]]/[[Mac OS X v10.7|10.7]]/[[Mac OS X v10.8/10.8]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]/[[Windows 7|7]]</small> |- !rowspan="2"|iPod mini<small> (no longer made) </small> !first | style="text-align:center;"| |4&nbsp;GB |New smaller model, available in 5 colours. Introduced the "Click Wheel". |USB or FireWire |[[6 January]] [[2004]] |$249 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.3|10.3]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !second | style="text-align:center;"| |4, 6&nbsp;GB |Brighter colours available, with a battery that last longer. Click Wheel letters match the colour of the case. Gold colour not made any more. ''Later replaced by iPod nano.'' |USB or FireWire |[[22 February]] [[2005]] |$199, $249 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.3|10.3]]/[[Mac OS X 10.4|10.4]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !rowspan="4"|iPod nano !first | style="text-align:center;"|[[File:IPod Nano in its Dock.png|40px|first generation iPod nano]] |1, 2, 4&nbsp;GB |''Replaced iPod mini.'' Available in black or white. Uses flash memory. Colour screen for picture viewing. 1&nbsp;GB version made later. |USB <small>(FireWire for battery charging only)</small> |[[7 September]] [[2005]] |$149, $199, $249 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]<br />Win: [[Windows|2000]]</small> |- !second | style="text-align:center;"|[[File:Blue iPod Nano.jpg|40px|4&nbsp;GB blue iPod nano]] |2, 4, 8&nbsp;GB |Anodized aluminum casing and 6 colours available. |USB <small>(FireWire for battery charging only)</small> |[[12 September]] [[2006]] |$149, $199, $249 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]</small> |- !third | style="text-align:center;"|[[File:IPod nano 3g black.jpg|45px|4&nbsp;GB third iPod nano]] |4, 8&nbsp;GB |2" QVGA screen. Colours changed with chrome made again. New way to control it. Can use with videos. |USB <small>(FireWire for battery charging only)</small> |[[5 September]] [[2007]] |$149, $199 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]/[[Mac OS X v10.5|10.5]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]</small> |- !fourth | style="text-align:center;"|[[File:IPod Nano 4G black crop.jpg|45px|iPod Nano 4G in Black]] |8, 16&nbsp;GB |Changed back to tall way-round. All-aluminum case with 9 colour choices. Has an accelerometer to allow shake and horizontal viewing. 4GB model available only in a limited number of places. |USB |[[9 September]] [[2008]] |$149, $199 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.5|10.5]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]</small> |- !iPod nano !fifth | style="text-align:center;"| |8, 16&nbsp;GB |Has larger screen and smoother case than iPod nano G4. Built-in video camera. |USB |[[9 September]] [[2009]] |$149,$179 |<small>Mac:[[Mac OS X v10.5|10.5]]/[[Mac OS X v10.6|10.6]]<br />Win:[[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]/[[Windows 7|7]]</small> </small> |- !iPod nano !sixth | style="text-align:center;"| |2, 4&nbsp;GB |Reverted to small iPod Shuffle design with a 1.8" multi-touchscreen all around the body. Removes video recording, video playback, FM Radio, speakers, and microphone. |USB |[[1 September]] [[2010]] |$99 |<small>Mac:[[Mac OS X v10.6|10.6]]/[[Mac OS X v10.7|10.7]]/[[Mac OS X 10.8|10.8]]<br />Win:[[Windows 7|7]] </small> |- !iPod nano !seventh | style="text-align:center;"| |2, 4&nbsp;GB |Reverted to iPod Shuffle and iPod Touch crossover with Speakers and Video Playback re-added and Bluetooth added. |USB |[[12 September]] [[2012]] |$129 |<small>Mac:[[Mac OS X v10.7|10.7]]/[[Mac OS X 10.8|10.8]]<br />Win:[[Windows 7]]/[[Windows 8]] </small> |- !rowspan="3"|iPod shuffle !first | style="text-align:center;"|[[File:Ipod Shuffle rotated transparent.png|30px|first generation iPod shuffle]] |512&nbsp;MB, 1&nbsp;GB |New entry-level (cheapest) model. Uses flash memory and has no screen. |USB<br /><small>(no adaptor required)</small> |[[11 January]] [[2005]] |$99, $149<br /><span style="color:#969696">(later $69, $99)</span> |<small>Mac: [[Mac OS X v10.3|10.3]]/[[Mac OS X v10.4|10.4]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !second | style="text-align:center;"|[[File:IPod Shuffle Crop.jpg|45px|second generation iPod shuffle]] |1&nbsp;GB |Smaller clip design with anodized aluminium case. 4 colour options added later. Colours were later refreshed. |USB |[[12 September]] [[2006]] |$79 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]</small> |- !third | style="text-align:center;"| |4&nbsp;GB |Reverted back to first generation with controls moved to right headphone cable. Two colours, and has VoiceOver. 3 more colors added later. |USB |[[11 March]] [[2009]] |$79 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.5|10.5]]/[[Mac OS X v10.6|10.6]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]/[[Windows 7|7]]</small> |- !fourth | style="text-align:center;"| |4&nbsp;GB |Reverted back to second generation Shuffle with controls returned to the body of the iPod. Features VoiceOver. |USB |[[1 September]] [[2010]] |$79 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.6|10.6]]/[[Mac OS X v10.7|10.7]]/[[Mac OS X v10.8|10.8]] |- !rowspan="2"|[[iPod touch]] !first | style="text-align:center;"| |8, 16, 32 (released later)&nbsp;GB |With [[Safari (web browser)|Safari]] internet browser, [[Multi-touch]], [[Wi-Fi]], wireless access to the [[iTunes Store]] and [[YouTube]]. |USB <small>(FireWire for battery charging only)</small> |[[5 September]] [[2007]] (32GB [[February]] [[2008]]) |$299, $399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]/[[Mac OS X v10.5|10.5]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]</small> |- !second | style="text-align:center;"| |8, 32, 64 &nbsp;GB |New [[tapered]] chrome back with Nike+ function, volume buttons, and built-in speaker added. |USB |[[9 September]] [[2008]] |$299, $399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.5|10.5]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista]]</small> |- !third | style="text-align:center;"| |8, 32, 64 &nbsp;GB |Features Voice Control from iPhone 3GS. |USB |[[9 September]] [[2009]] |$299, $399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.6|10.6]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]/[[Windows 7|7]]</small> |- !fourth | style="text-align:center;"| |8, 16, 32, 64&nbsp;GB |New design from iPhone 4. Features front and back video cameras. |USB |[[1 September]] [[2010]] |$299, $399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X 10.6|10.6]]/[[Mac OS X 10.7|10.7]]/[[Mac OS X 10.8|10.8]]<br />Win: [[Windows 7|7]]</small> |- !fifth | style="text-align:center;"| |8, 16, 32, 64&nbsp;GB |Features larger 4" screen from iPhone 5. First iPod Touch available in several different colors. |USB |[[12 September]] [[2012]] |$299, $399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X 10.7|10.7]]/[[Mac OS X 10.8|10.8]]<br />Win:[[Windows 7|7]]/[[Windows 8|8]]</small> |}[[File:Nano omores.jpg|125px|thumb|right|(PRODUCT)^RED 2G iPod nano.]] == Other websites == {{commons|iPod}} {{wikiquote-en|iPod}} * [http://www.apple.com/ipod/ Apple iPod] — Official website * [http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2001/11/12/313342/index.htm ''Apple's 21st century Walkman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020602035407/http://www.fortune.com/indext.jhtml?channel=print_article.jhtml&doc_id=204903 |date=2002-06-02 }} — Brent Schlender, ''[[Fortune (magazine)|Fortune]]'', October 2001 * [http://www.msnbc.msn.com/id/5457472/site/newsweek/ iPod Nation] — [[Steven Levy]], ''[[Newsweek]]'', July 2004 * [http://www.engineering.cornell.edu/news/engineering-magazine/archives/cem-fall-2005/Behind-the-Music.cfm ''Behind the Music''] — Ken Aaron, ''Cornell Engineering'', 2005 * [http://www.wired.com/wired/archive/14.11/ipod.html The Perfect Thing] — [[Steven Levy]], ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', November 2006 * [http://techessentials.org/apple Apple Wiki] {{Apple Nav}} {{rq|wikify|translate}} {{омоон}} [[Category:Apple]] 6twdiqy2qq8nqi055wbs3118xhge7ng 0 25971 428714 418814 2026-05-18T03:16:18Z Ojkhol 24881 /* Сигэлэр */ 428714 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Vasiliy Vasilyev (Kharyskhal), November 2020.jpg|200пкс|мини|справа|Васильев (Харысхал), 2020 c.]] '''Васильев Василий Егорович''' (Харысхал) — саха народнай [[суруйааччы]]та, [[драматург]], [[прозаик]]. == Олоҕун олуктара == * [[1950]] сыллаахха [[сэтинньи 6]] күнүгэр [[Амма улууһа|Амма улууһугар]] [[Соморсун нэһилиэгэ (Амма улууһа)|Соморсун нэһилиэгэ]]р төрөөбүтэ. * 1968 с. — оскуоланы бүтэрээт, колхозка трактористаабыт. * 1969—1974 сс. — [[Саха государственнай университета|Саха государственнай университетыгар]] үөрэммит. * [[Кыым (хаһыат)|«Кыым» хаһыакка]] корреспонденнаабыт. * 1982—1985 сс. — Саха Сирин суруйаччыларын Сойууһун иһинэн тэриллибит художественнай литератураны пропагандалааһыҥҥа Бүтүн Сойуустааҕы бюро Дьокуускайдааҕы салаатыгар сэбиэдиссэй. * [[1984]] с. — эдэр суруйааччылар Бүтүн Сойуустааҕы VII сүбэ мунньахтарыгар кыттыыны ылбыт. * [[1986]] с. — ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. * [[Саха Сирэ (хаһыат)|«Саха Сирэ»]] хаһыат корреспондена. * [[2012]] сылтан Олоҥхо Театрын литературнай-драматическай хайысхатын салайааччыта<ref name="to">[http://olonkhotheatre.ru/o-nas/112-vasilij-vasilev-haryshal.html Сайт «Театр Олонхо»:Василий Васильев — Харысхал]</ref>. * [[2021]] сыл [[тохсунньу 30 |тохсунньу 30 күнүгэр]] [[Амма улууһа|Амма улууһун]] [[Мээндиги нэһилиэгэ (Амма улууһа)|Мээндиги нэһилиэгэр]] сырдык тыына соһуччу быстыбыта. == Айар үлэтэ == Айар үлэтэ [[1975]] сыллаахха саҕаламмыт. [[1980]] сыллаахха «Аммаҕа саас этэ» пьесата Саха Сирин суруйааччыларын Сойууһа уонна Саха АССР культуратын министерствота ыыппыт конкурстарыгар үһүс бириэмийэни ылбыт. Бу пьесаны 1982 сыллаахха П. А. Ойуунускай аатынан Дьокуускайдааҕы драмтеатр туруорбут. «Далекая, близкая война» драмата биһирэнэн, Саха АССР культуратын министерствота Кыайыы 40 сылыгар оҥорбут конкурсугар бастакы бириэмийэни ылбыт. Драмаларыгар Харысхал тыыл үлэһиттэрин, кинилэр сэрии кэмигэр эр санаалаах үлэлэрин көрдөрөр. Кэпсээннэрэ, сэһэннэрэ, очеркалара республика араас хаһыаттарыгар, «Чолбон» сурунаалга бэчээттэнэллэр. ==== Кинигэлэрэ ==== • Аммаҕа саас этэ. (кэпсээннэр, сэһэн, драмалар) - Дьокуускай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1992 • Сир ыарыыта. [Пьесалар] - Дьокуускай: Бичик, 1997 • Харысхал, 1-кы ч.. Ааспыт кэм аартыктарынан 1-кы ч.- 2002 • Маасыҥка бадаарага. кэпсээннэр, сценкалар - Дьокуускай: Илин, 1999 (Сынньалаҥҥа, уоскулаҥҥа сэhэргэhэ түhүөххэ) • Таптыыр, ахтар дьоннорум. сэһэннэр, кэпсээннэр - Дьокуускай: , 2012 • Учуутал - Дьокуускай: , 2013 • Аммаҕа саас этэ. кэпсээннэр, сэһэн, драмалар - Дьокуускай: РБС, 2015 • Аммаҕа саас этэ - Дьокуускай: РБС, 2016 • Сүтэрсибит сүрэхтэр / Аржаков Н., - Якутск: б.и., 2016 • Пьесалар - Дьокуускай: Изд-во ИФЦ АУ РС(Я) АРКТИКА, 2016 (Кулууп үлэһитин библиотеката) • Учуутал. (хаартысканан дьүһүйүү) - Дьокуускай: Офсет, 2015 • "Биэс харах" харысхал - Дьокуутскай: Бичик, 2016 • Эргиллиэм хайаан да!. [пьесалар] - Дьокуускай: Медиа-холдинг Якутия, 2017 • Мөҥге ынакшыл дугайында тоожу. Тоожу - Тыва: ААН "Тываполиграф", 2017 • Повесть о вечной любви - Якутск: Сахапечать, 2017 (Библиотека "Полярки". 2017, N 6) ==== Саха театрын сценатыгар туруоруллар пьесалара ==== * «Аммаҕа саас этэ», режиссер Ф. Потапов<ref name="to"></ref> * «Сэрии тыйыс тыына», режиссер В. Фомин<ref name="to"></ref> * «Эргиллиэм хайаан да»<ref name="to"></ref> * «Бастыҥ хатыыта»<ref name="to"></ref> * «Кэт Марсден. Үтүө санаа аанньала»<ref name="to"></ref> * «Көмүөл», режиссер А. Борисов<ref name="to"></ref> * «Мин хайаан да эргиллиэм» ==== «Ааспыт кэм аартыктарынан» ==== Василий Харысхал дойду уонна тас дойдулар архивтарыгар сыралаахтык үлэлиир. Саха Сирин историятыгар сыһыаннаах матырыйаалы көрдөөн, АХШ, Япония, Кытай, Финляндия архивтарыгар сүүһүнэн докумуоннары чинчийбит, үөрэппит. Москваҕа, Санкт-Петербурга баар архивтарга, музейдарга уонна библиотекаларга барыларыгар кэриэтэ сылдьан политическай ссылка, ГУЛАГ, репрессия историяларыгар туһааннаах матырыйааллары кичэйэн үөрэппит. Бу сыралаах үлэтин түмүгэр 2002 сыллаахха репрессияҕа түбэспит уонна тас дойдуларга күрээн барбыт саха дьонун дьылҕаларын туһунан «Ааспыт кэм аартыктарынан» кинигэтэ бастакы чааһа күн сирин көрбүтэ.<ref>[http://ilin-yakutsk.narod.ru/2005-5/70.htm Исторический, культурологический журнал «Илин», № 5(46) — 2005:Довести до зрителя непреходящие ценности бытия…]</ref> == Библиография == * Ааспыт кэм аартыктарынан — Дьокуускай, 2002 == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == * Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай суруйааччыта<ref>http://www.1sn.ru/220519.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190908170922/http://www.1sn.ru/220519.html |date=2019-09-08 }}</ref> * Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын үтүөлээх үлэһитэ * Саха Өрөспүүбүлүкэтин духуобунаһын Академиятын академига * Россия Улахан литературнай бириэмийэтин лауреата<ref>[http://old.lgz.ru/article/11353 «Литературная газета» № 52 (6256) (2009-12-23):Литпремии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211023072607/http://old.lgz.ru/article/11353/ |date=2021-10-23 }}</ref> (2009) == Өссө маны көр == * [[Саха норуодунай суруйааччыларын тиһигэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == * О якутском драматурге, чьи пьесы стали бестселлерами * [http://psakha.narod.ru/harushal.html Биографический интернет-справочник якутской литературы:Писатели Якутии:Василий Васильев — Харысхал] * [http://olonkhotheatre.ru/o-nas/112-vasilij-vasilev-haryshal.html Сайт «Театр Олонхо»:Василий Васильев — Харысхал] * [http://ilin-yakutsk.narod.ru/2005-5/70.htm Исторический, культурологический журнал «Илин», № 5(46) — 2005:Довести до зрителя непреходящие ценности бытия…] * [http://nlib.sakha.ru/Resoures/Data/Inquirys/Writer/Union_writers/Vasilev_V.html Национальная библиотека Республики Саха (Якутия):Харысхал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131112113440/http://nlib.sakha.ru/resoures/data/Inquirys/Writer/Union_writers/Vasilev_V.html |date=2013-11-12 }} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] {{Template:Саха норуодунай суруйааччылара}} [[Категория:1950 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Сэтинньи 6 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:Амма улууһугар төрөөбүттэр]] [[Категория:Саха суруйааччылара]] [[Категория:Саха норуодунай суруйааччылара]] [[Категория:Саха биллиилээх дьоно]] gpkc9bnkv5btbu4x3oseka6kml23igk 0 49556 428707 424006 2026-05-18T01:21:23Z Ojkhol 24881 /* Бэс ыйа */ 428707 wikitext text/x-wiki {{Сыл навигацията|2022}} {{Үйэ навигацията|21}} '''2022 сыл''' == Туох буолбута == Холобоһуктаах Наассыйалар тэрилтэлэрэ 2022 сылы биирдиилээн киһи балыктыыр уонна аквакултуура сылынан биллэрбитэ<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-years/|title=Международные годы|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|access-date=2020-01-13}}</ref>. * Арассыыйа омуктарын култуураларын утумун сыла; * Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Ийэ сыла; * Беларуська устуоруйаны өйдүүр-саныыр сыл; * Азербайджааҥҥа Шуша куорат сыла; * Узбекистааҥҥа Норуот интэриэһин хааччыйыы сыла; * Казахстааҥҥа Оҕо сыла. === Түбэлтэлэр === ==== Тохсунньу ==== * [[Тохсунньу 7]]:  ** [[COVID-19]] вирус сутуйбут дьонун ахсаана 300 ммөл. киһини куоһарбыт<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://iz.ru/1274057/2022-01-07/chislo-zarazhennykh-covid-19-v-mire-prevysilo-300-mln-chelovek|title=Число зараженных COVID-19 в мире превысило 300 млн человек|author=Екатерина Тонкопей|website=Известия|date=2022-01-07|access-date=2022-01-08}}</ref>; ==== Олунньу ==== * [[Олунньу 24]]: ** Арассыыйа сэбилэниилээх күүстэрэ Украинаҕа киирбиттэр; * Көмпүүтэр оонньуутун оҥорор «[[Майтона]]» хампаанньа үлэһиттэригэр суруйбут суругар ыарахан кэмнэр саҕаламмыттарынан уонна [[Сингапур]] Арассыыйа судаарыстыбатын утары санкцияны биллэрбитинэн (холдинг сүрүн хампаанньата MYTONA PTE LTD онно аадырыстаах), Арассыыйаҕа үлэтин хааччахтыырын туһунан суруйбут<ref>Ирина Юзбекова, Владислав Скобелев, [https://www.forbes.ru/tekhnologii/469235-deneg-net-delajte-cto-hotite-kak-gejmstudii-uhodat-iz-rossii-i-sokrasaut-personal «Денег нет, делайте что хотите»: как геймстудии уходят из России и сокращают персонал], Forbes </ref>. ==== Кулун тутар ==== * [[Кулун тутар 9]] — Ол саҕана Саха сиригэр саамай улахан информационнай ситим-сир Ykt.Ru портаал бэйэтэ сабылларын туһунан биллэрбит. Ол туһунан портаал сүрүн сирэйигэр бырайыагы төрүттээччи [[Томскай Арсен Григорьевич|Арсен Томскай]] суруйбут. Кини сабыллыы бастакы төрүөтүнэн биллэрэр-иһитиннэрэр таһаарыыларга сокуон тыйыһырыыта буолбутун ааттаабыт<ref>[https://yakutia.info/article/203667 Решение в ответ на сложившуюся ситуацию: Арсен Томский объявил закрытии Ykt.Ru]</ref>. * [[Кулун тутар 11]] — АХШ минфинэ сорох Арассыыйаҕа оҥоһуллубут табаардары дойдуга импортыыры боппут, ол иһигэр алмаас бары көрүҥнэрин (техническэй алмаастан ураты)<ref>Форбс: [https://www.forbes.ru/biznes/460709-zapad-vvel-sankcii-protiv-almazov-i-brilliantov-rossii-kak-eto-skazetsa-na-alrose Запад ввел санкции против алмазов и бриллиантов России: как это скажется на «Алросе»]</ref>. * [[Кулун тутар 15]] — [[Европа Сойууһа]] экэниэмикэҕэ Арассыыйаны хаааччахтыыр 4-с пакеты ылыммыт, онно бриллианнары уонна көмүс оҥоһуктары киллэрбит. ==== Муус устар ==== * [[Муус устар 8]] — АХШ минфинэ (OFAC) Саха сиригэр алмааһы хостуур "АЛРОСА" хампаанньаны хааччахтыыр испииһэккэ ({{lang-ru|санкционные списки}}) киллэрбит<ref>Интерфакс: [https://www.interfax.ru/world/833803 США ввели санкции против "АЛРОСЫ" и предприятий ОСК]</ref>. Испииһэккэ киирбит хампаанньалар баайдара-дуоллара АХШ сиригэр-уотугар баар буоллаҕына туһаныллыбат буолар ({{lang-ru|блокируется}}) уонна АХШ тэрилтэлэрэ уонна дьоно бу хампаанньалары кытта үлэлииллэрэ бобуллар. === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 5]] — [[Казахстаҥҥа протестар (2022)|Казахстааҥҥа бырабыыталыстыбаны утары дьалхаан]] кэнниттэн конституцияҕа уларытыы киллэрэр туһунан референдум буолбут. Референдум түмүгүнэн сүрүн сокуон 98 ыстатыйатыттан 33-гэр уларытыы киирбит. Толорор былаас боломуочуйата кыччатыллыбыт, ол оннугар [[түмэн]] күүһүрэн биэрбит. * [[Бэс ыйын 14]] — [[АХШ]] уонна кини 15 партнер дойдута (ол иһигэр [[Дьобуруопа Сойууһа]], [[Аустралиа|Австралия]], [[Улуу Британия|Британия]], [[Канаада]], [[Ииндийэ]], [[Дьоппуон|Япония]], [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]] уо.д.а.) "[[Хостонор баай куттала суох буолуутун хааччыйар партнерство|Хостонор баай куттала суох буолуутун хааччыйар партнерствону]]" (MSP) олохтообуттарын биллэрбиттэр. Хас да бииргэ үлэлиир бырайыактаахтарын (ол иһигэр сэдэх сир-элиэмиэннэри хостуур уонна таҥастыыр) туһунан эппиттэр. * [[Бэс ыйын 22]] — Дьокуускайтан [[Өлөөн улууһа|Өлөөҥҥө]] көтөн испит [[АН-30]] сөмүлүөт Өлөөнтөн 70 км сиргэ саахалланан түспүт. Сөмүлүөккэ олорсон испит 7 киһи тыыннаах хаалбыттар, үс киһи бааһырбыт. Сөмүлүөт таһаҕас тиэйэн испитэ биллэр<ref>РБК: [https://www.rbc.ru/society/22/06/2022/62b2fc9e9a794729312ebdc3 В Якутии нашли пропавший Ан-30 и выживший экипаж]</ref>. === Атырдьах ыйа === * [[Атырдьах ыйын 11]] — [[Нижнеянскай]]тан Николай Находкин салайааччылаах эспэдииссийэ [[Беннетт арыыта|Беннет арыытыгар]] устуутун саҕалаабыт. Айанньыттар 9 киһи икки үрдэриллэр тыынан айаннаабыттара, айаннарын тухары билим чинчийиитинэн дьарыктаммыттара<ref>{{Кинигэ|автор=Находкин Николай Александрович|заглавие=Экспедиция на Землю Санникова|место=Якутск|издательство=Якутская республиканская типография им. Ю.А. Гагарина|год=2025|страницы=104|страниц=208|тираж=300}}</ref>. * [[Атырдьах ыйын 22]] — [[Булуҥ улууһа|Булуҥ улууһун]] саамай хотугу арыытыгар сэргэ туруорбуттар. [[Хотугу Муустаах далай]] Де-Лонг архипелагыгар баар Беннет арыытыгар учуонай полярник Николай Находкин эспэдииссийэтэ 2022 сыллаахха баран кэлбитэ, бу айан туһунан кинигэ суруйбута<ref>{{Кинигэ|автор=Н.А. Находкин|заглавие=Экспедиция на Землю Санникова|место=Якутск|издательство=Якутская республиканская типография им. Ю.А. Гагарина|год=2025|страниц=208|тираж=300}}</ref>. ==== Балаҕан ыйа ==== * [[Балаҕан ыйын 7]] — Беннет арыытыгар сылдьыбыт Николай Находкин салайааччылаах эспэдииссийэ Нижнеянскайга төннөн кэлбит<ref>{{Кинигэ|автор=Находкин Николай Александрович|заглавие=Экспедиция на Землю Санникова|место=Якутск|издательство=Якутская республиканская типография им. Ю.А. Гагарина|год=2025|страницы=104|страниц=208|тираж=300}}</ref>. * [[Балаҕан ыйын 21]] — Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин дойду устуоруйатыгар бастакы мобилизацияны биллэрбит (бүтэһик мобилизация Сэбиэскэй Сойуус саҕана биллэриллэ сылдьыбыта — 1941 сыллаахха). * [[Балаҕан ыйын 25]] — Дьокуускайга "Дьахталлар оһуохайдара" буолбут<ref>[https://sevastopol.su/news/v-yakutske-zhenskiy-obryad-osuohay-prevratilsya-v-miting-protiv-mobilizacii Севастопольский новостной портал]</ref>. ==== Алтынньы ==== * [[Алтынньы 8]] — [[Потапов Виктор Филиппович|Виктор Потаповка]] Саха сирин олохтоохторуттан бастакынан (уонна Арассыыйаҕа 2022 сыллаахха соҕотох киһиэхэ) «Арассыыйа Федерациятын норуодунай учуутала» сыбаанньа иҥэриллибит. ==== Сэтинньи ==== * [[Сэтинньи 15]] — [[Дьокуускай]] олохтоохторун [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду улуу сэриитин]] кэмигэр кыайыыга сүдү кылааттарын билинэн Дьокуускайга "Үлэ килбиэнин куората" ытык аат иҥэриллибит. * [[Сэтинньи 18]] — "Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр тылбаас туруга уонна кыһалҕата" диэн кэпсэтии түһүлгэтин ХИФУ Саха тылын уонна истиилин хаапыдырата тэрийэн ыытта. * [[Сэтинньи 21]] — Тыллары сайыннарар сүбэ мунньаҕар Ил Дархан Айсен Николаев саха тылын бөҕөргөтүүгэ кэккэ этиилэри киллэрэр. * [[Сэтинньи 22]] — Саха тылын уонна литэрэтиирэтин учууталларын II сийиэһэ аһыллыбыт. * [[Сэтинньи 23]] — [[Дьокуускай]]га "[[Үлэ кыбартаала]]" диэн ааттаах айар-тутар дьоҥҥо уонна тэрилтэлэргэ аналлаах уораҕай аһыллыбыт. Манна IT, киинэ, анимация, муода, дизайн, музыка, көмпүүтэр графиката, ойуулуур ускуустуба, хаартыска уонна видеопродакшн эйгэлэригэр үлэлиир резиденнэргэ айарга-тутарга усулуобуйа тэрийэллэр<ref>[https://yakutia-daily.ru/kvartal-truda-dom-dlya-kreativnyh-predprinimatelej-yakutii/ «Квартал труда» – дом для креативных предпринимателей Якутии]</ref>. ==== Ахсынньы ==== * [[Ахсынньы 2]] — [[С-Петербург]] аттыгар [[Нева]] кытылыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин аатыттан [[Ленинград|Ленинграад]]ы көмүскээбит Саха сирин буойуттарыгар мэҥэ таас турбут. Улуу сэрии кэмигэр ити Нева тилэхчээнэ (Невский пятачок) диэн ааттанар үрдэли баһылыыр иһин кыргыһыыларга сэттэ ый иһигэр 50-85 тыһыынча сэбиэскэй саллаат өлбүт. Ол иһигэр сүүстэн тахса Саха сириттэн сылдьар дьон. * [[Ахсынньы 23]] — Татарстан түмэнэ өрөспүүбүлүкэ конституциятыгар уларытыы киллэрэн Татарстан өрөспүүбүлүкэтин баһылыгын солотун аатын уларыппыт, саҥа талыллар баһылык "бэрэсидьиэн" оннугар "раис" диэн ааттанар буолбут (сокуон ылыллыбыт кэмигэр олорор бэрэсидьиэн солотун аата оннунан хаалыахтаах, ол аата 2025 сылга буолуохтаах быыбарга диэри)<ref>[https://www.interfax.ru/russia/878387 Парламент Татарстана принял закон об упразднении должности президента республики]</ref>. * [[Ахсынньы 31]] — Татарстан Конституциятын суута үлэтин тохтоппут, бу туһунан сокуоҥҥа Татарстан бэрэсидьиэнэ Минниханов 2022 сыл алтынньы 21 күнүгэр илии баттаабыта<ref>[https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/635276f69a7947dcd6934b3f Рустам Минниханов подписал закон о ликвидации Конституционного суда РТ]</ref>. === Өлбүттэр === * [[Тохсунньу 20]] — [[Иннокентьев Иван Иванович|Иван Иннокентьев]] (1957 төр.) — нууччалыы суруйар саха суруйааччыта, суруналыыс, тылбаасчыт, драматург. СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, РФ Литэрэтиирэ Улахан бириэмийэтин лауреата (2012). * [[Атырдьах ыйын 10]] — [[Сибиряков Максим Николаевич|Максим Сибиряков]] (89), Саха аатырбыт бөҕөһө. Сэбиэскэй-партийнай, хаһаайыстыбаннай салайааччы, үс оройуон, биэс нэһилиэк Бочуоттаах олохтооҕо, Саха сирин көҥүл тустууга сэттэ, хапсаҕайга икки төгүллээх чөмпүйүөнэ, ССРС уонна Саха АССР спордун маастара. * [[Сэтинньи 16]] — [[Рожин Василий Алексеевич|Василий Рожин]], сахалыы уонна нууччалыы суруйбут бэйиэт, СӨ эдэр литератордарын түмсүүлэрин чилиэнэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:2022| ]] j1a59kmva5uuoxcqpa54gc01816r4ze 0 52034 428701 405538 2026-05-17T17:22:45Z ~2026-29320-76 29003 428701 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Продавец промтоваров за работой.JPG|мини|250px]] '''Атыылааччы''' диэн [[мал]]ы [[өҥө]]нү атыылыыр киһи (тэрилтэ). Атыылааччы малын өҥөтүн харчыга атыылыыр эбэтэр атын туохха-эмэ атастаһар ([[бартер]]). Атыылааччы идэтэ '''атыыһыт''' дэнэр. [[Категория:эргиэн]] [[Категория:идэлэр]] flazsr6ezf574kmhihhk704nvau1w5z 0 52910 428704 428620 2026-05-18T00:49:30Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 428704 wikitext text/x-wiki "Лис Никита" (langus|УК / Лис Микита) - Украина тутулуга суох буолуу кэнниттэн уһуллар элбэх партийнай мультипликационнай сериал. Сериал «лис Никита»диэн сатирическай остуоруйаларын Иван Франковскай поэматын матыыбыгар уһуллар. Кини 2005 сылтан 2007 сылга диэри "үөрэҕирии «(Проситита) бүтүн аан дойдутааҕы уопсастыбатын сакааһынан оҥоһуллубут. Хартыына бюджета 10 мөл. грн буолла. (атын чахчыларынан 6 мөл. грн). Украинскай телевидениеҕэ көрдөрүү туһунан кэпсэтии барар. [[Билэ:Нэьилиэнньэбит!дьоппуоннар|мини|250px|каадыр из мультсериала]] == Сюжет == {{spoiler}} Сериалга мындыр уонна мындыр лис Никита кэпсэнэр. Араас быһыыны- майгыны, араас кыыллары оҥорор интэриэһинэй түмүктэр тустарынан. ==Персонаж== * Лис Микита (Лис Микита) * Эһэ Веризил (Эһэ Верила) * Козел Базилий (Цапилий) * Саһыл (Саһыл) * Лев * Котлай (Китай Мурлик) * Бөрөлөр (Үйэлэр Тухары) * Куобах (Чычаас Диэкки) * Бөтүүк (Пиибэ) * Бараан (Вивцэ) * Эбисийээнэ Фрузя = = Эпизоды = = Сериал 26 серияттан 15 мүнүүтэлээх: * 1 сиэрийэ»бөрөлөр" * 2 сиэрийэ»Гектор щенок" * 3 серия «бөтүүк» * 4 сиэрийэ»эһэ" * 5 серия «колода» * 6 серия «Котлай». * 7 сиэрия «Спижня» * 8 серия " трибунал» * 9 серия «бириигэбэр» * 10 сиэрийэ «табахсыт» * 11 сиэрийэ «Бурмилов» * 12 серия «олох үгэһэ» * 13 серия " Бөрөлөөх иэдээн» * 14 серия " бараан Патриот» * 15 серия «иистэнэр тирии» * 16 серия «куобах» * 17 сиэрийэ " панаяҕа сурук» * 18 серия «козел Базилий» * 19 сиэрийэ»анды" * 20 серия «халлаантан куолас» * 21 сиэрийэ «дьячка» * 22 сиэрийэ»эбисийээнэ фрузя" * 23 серия»балыктааһын" * 24 серия «колодец» * 25 серия «күрэхтэһии» * 26 сиэрийэ " кини Улуу канцлера» =Интэриэһинэй чахчылар = =интэриэһинэй чахчылар=) * Кыыл- сүөл Хахай ыраахтааҕытыгар кыыһырсыы саҕаланнаҕына "Гриндьоллар "бөлөх ырыата" оранжевой революция гимн оранжевой революция гимн. * Эһэ итэҕэйэн, лиса Никита дэриэбинэҕэ мүөтү уоран барарын саҕана "биһигиттэн сиэттэрэн" диэн ырыа дьиэрэйэр, онно барытын кыайар кыахтанныбыт...» (биһигиттэн ньиэмэс силигилиир, ньиэмэҕэ барытын кыайабыт...) "Океан харыйа" бөлөх. * Мультсериалыгар Иван Франко «лис Никита»айымньытыгар баар бойковскай тылы тутталлар. * Муульсериалга» Океан харыйа«,» бырааттыы Гадюкиннар«,» ААББА «уонна»Гриндьоллар"курдук бөлөхтөр ырыалара бааллар. * Мультфильмҥа национальнай уонна сатирическай таҥастар туһаныллаллар. Холобур, Лиса Никита, күн гуцульскай жилеткаҕа эбэтэр түүҥҥү халпааккаҕа күн тахсар. * Мультсиал 260 мүнүүтэҕэ былааннаммыт, онтон 405 мүнүүтэни оҥорбуттар. * Киинэ музыкальнай фондатын тэрийиигэ Украина композитора Мирослав Скорик кытынна. * Бу мультсиалы оҥорорго 450 тыһыынча уруһуй туһаныллыбыта. * Мультсиалы оҥоруунан 70 анимат дьарыктанар. = = Видео===) * 5 канал "Репортаж [[http://www.youtube.com/watch?v=aCtMYpZBwwA&NR=1 Үп- харчы төннөр. http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928054935/http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= |date=2007-09-28 }}) video.oboz.ua prommon Voice/ anatonst / / and=20070928054935/libus:/ / common voice.lings / alastonsus.ligros / astonson = / 2007-09-28-28 * [[http://www.youtube.com/watch?v=s6IS754GBc4 "Лиса Никита" Трейлер] чунуобунньук өттүгэр =Статьи=====) * [[http://kinokolo.ua/articles/431 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330054032/https://kinokolo.ua/articles/431/ |date=2023-03-30 }} / Украинскай эппиэт. Prophe / anaton / anatos: / / 20070927194514/Кыым / Кыым/ 431 / Д.=2007-09-27- Лети кини 150 сылын көрсө «лис Никита»диэн анимационнай киинэ аһыллыахтаах. Ол эрээри көстүбэтэ ... (Ганж ойуурун ыстатыйата) * [[http://www.bezcenzury.com.ua/ua/archive/10412/cinema/10457.html "лис Никита" - биһиги бириэмэбит Геройа.[ Сатирическай мультсиалы Украина көрөөччүлэр көрүөхтэрэ дуо? (леса Коверзевой статьи) * [[http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash=7dcfd24a6e "лис Никита" көрөөччү күүтэр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928191723/http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&cHash= 7 = 2007-09-28=2007-28) бырайыагы ылааччы Владимир Кетик (ыстатыйа Елена Угрин) * [[http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} лис Никита элбэх ахсааннаах анимационнай киинэ Геройа] (киинэ тылбааһын Таҥаратыттан ыстатыйа) [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсэрыял)]] [[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсерыял)]] 41uyu4d3r5jtixumadf28emcflot8nx 0 58527 428715 428671 2026-05-18T03:19:15Z Ojkhol 24881 428715 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Erzyanj shtatol 100 2518.jpg|thumb|right|Штатол [[В. И. Ромашкин аатынан «Этно-кудо» түмэл-дьиэ|«Этно-кудо» түмэлгэ]]]] '''Штато́л''' — [[Эрзялар|эрзя омукка]] сиэр-туом оҥорорго туттуллар киэргэтиилээх мас олбоххо (иһиккэ) олорор буоска чүмэчи<ref name="Фасмер">{{книга|автор=Фасмер М.|заглавие=Этимологический словарь русского языка: Пер. с нем. (с доп.)|место={{М.}}|издательство=[[Прогресс (издательство)|Прогресс]]|год=1973|том=4|страниц=855}}</ref>. == Аата == Эрзя омук тылыгар «штатол» диэн «чүмэчи». Сиэргэ-туомҥа анаммыт чүмэчини эбии «эрзянь штатол» эбэтэр өбүгэ чүмэчитэ ({{lang-myv|атянь штатол}}) дииллэр<ref name="НН">{{статья |автор= Тютина О. С., Саберов Р. А. |заглавие= Особенности проведения национальных обрядовых праздников мордвы на примере Всеэрзянского моления (Эрзянь Раскень Озкс) |ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-provedeniya-natsionalnyh-obryadovyh-prazdnikov-mordvy-na-primere-vseerzyanskogo-moleniya-erzyan-rasken-ozks |издание= Colloquium heptaplomeres |тип= журнал |место= Нижний Новгород |год= 2016 |номер= 3 |страницы= |issn= 2312-1696 |archive-date= 2021-05-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210520191144/https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-provedeniya-natsionalnyh-obryadovyh-prazdnikov-mordvy-na-primere-vseerzyanskogo-moleniya-erzyan-rasken-ozks }}</ref><ref name="Саранск">{{статья |автор= Абрамова Т. А., Спиридонова Ю. Н. |заглавие= Роль родового коллектива в обрядовости финно-угорских народов |ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/rol-rodovogo-kollektiva-v-obryadnosti-finno-ugorskih-narodov/viewer |издание= Juvenis scientia |тип= журнал |место= СПб. |год= 2017 |номер= 6 |страницы= 52—55 |issn= 2414-3790 |archive-date= 2021-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210417114538/https://cyberleninka.ru/article/n/rol-rodovogo-kollektiva-v-obryadnosti-finno-ugorskih-narodov/viewer }}</ref>. «Штатол» диэн тыл [[Даль Владимир Иванович|Даль]] тылдьытыгар баар («Толковый словарь живого великорусского языка»). == Ойуулааһына == Былыргы штатол 3,5 [[Бөрсүөк|бөрсүөк]] (вершок) үрдүктээҕэ, 1,5 модьулааҕа. Чүмэчи ыйааһына биир [[муунта]] кэриҥэ (фунт). Үөһэ (фитиль) лүөн саптан оҥоһуллара. Чүмэчи ортотунан ойуулаах сотторунан баайыллара (рушник). Чүмэчи тутар олоҕо мастан кыһан оҥоһуллара уонна хомуос дуу, уһун ньолбуһах холбуйа дуу курдук көрүҥнээҕэ. Для эрзянского праздника «Раськень Озкс» диэн бырааһынньыкка анаан улахан чүмэчи оҥоһуллар, сороҕор 3 миэтэрэ тиийэ уһуннаах буолар, диаметра — 40 см, ыйааһына — 165 кг тиийиэн сөп<ref>{{cite web |url= http://goloserzi.ru/etnos/traditsii/rasken-ozks-v-bolsheignatovskom-rayone-mordovii/ |title= Раськень Озкс в Большеигнатовском районе Мордовии |lang= ru |author= Николай Аношкин |date= 2015-11-26 |website= Голос эрзи |access-date= 2021-05-20 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20210520191146/http://goloserzi.ru/etnos/traditsii/rasken-ozks-v-bolsheignatovskom-rayone-mordovii/ |archive-date= 2021-05-20 }}</ref>. == Туттуу == Штатолу эрзялар ыалынан уонна ууһунан үҥэргэ христианствону ылыныахтарын инниттэн туһаналлара биллэр. Умайа тутар чүмэчи олоҕу көрдөрөр уонна Аан дойду маһын (Аал Луук мас курдугу) кытта ситимнээх<ref name="Саранск" />. Билигин Мордовияҕа штатолу төрүт итэҕэл сиэрин-туомун саҕаланыытыгар уматаллар. == Култуураҕа == [[Саранскай]]га «Штатол» диэн ааттаах тыйаатыр бэстибээлэ ыытыллар, ону таһынан Москубаҕа финн-угор култууратыгар аналлаах мультимедиа бырайыак баара биллэр. 2016 сыллаахха эрзя омук салайааччылаах (Ежевика Спиркина) «[[Ойме]]» бөлөх «Штатол» диэн альбому таһаарбыта, онно эрзя былыргы ырыаларын киллэрбиттэрэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Сиэр-туом]] [[Категория:Итэҕэл мала-сала]] 3eemcc8h8bplcmrlm3m1hsvc6nvony4 428716 428715 2026-05-18T03:20:14Z Ojkhol 24881 /* Ойуулааһына */ 428716 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Erzyanj shtatol 100 2518.jpg|thumb|right|Штатол [[В. И. Ромашкин аатынан «Этно-кудо» түмэл-дьиэ|«Этно-кудо» түмэлгэ]]]] '''Штато́л''' — [[Эрзялар|эрзя омукка]] сиэр-туом оҥорорго туттуллар киэргэтиилээх мас олбоххо (иһиккэ) олорор буоска чүмэчи<ref name="Фасмер">{{книга|автор=Фасмер М.|заглавие=Этимологический словарь русского языка: Пер. с нем. (с доп.)|место={{М.}}|издательство=[[Прогресс (издательство)|Прогресс]]|год=1973|том=4|страниц=855}}</ref>. == Аата == Эрзя омук тылыгар «штатол» диэн «чүмэчи». Сиэргэ-туомҥа анаммыт чүмэчини эбии «эрзянь штатол» эбэтэр өбүгэ чүмэчитэ ({{lang-myv|атянь штатол}}) дииллэр<ref name="НН">{{статья |автор= Тютина О. С., Саберов Р. А. |заглавие= Особенности проведения национальных обрядовых праздников мордвы на примере Всеэрзянского моления (Эрзянь Раскень Озкс) |ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-provedeniya-natsionalnyh-obryadovyh-prazdnikov-mordvy-na-primere-vseerzyanskogo-moleniya-erzyan-rasken-ozks |издание= Colloquium heptaplomeres |тип= журнал |место= Нижний Новгород |год= 2016 |номер= 3 |страницы= |issn= 2312-1696 |archive-date= 2021-05-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210520191144/https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-provedeniya-natsionalnyh-obryadovyh-prazdnikov-mordvy-na-primere-vseerzyanskogo-moleniya-erzyan-rasken-ozks }}</ref><ref name="Саранск">{{статья |автор= Абрамова Т. А., Спиридонова Ю. Н. |заглавие= Роль родового коллектива в обрядовости финно-угорских народов |ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/rol-rodovogo-kollektiva-v-obryadnosti-finno-ugorskih-narodov/viewer |издание= Juvenis scientia |тип= журнал |место= СПб. |год= 2017 |номер= 6 |страницы= 52—55 |issn= 2414-3790 |archive-date= 2021-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210417114538/https://cyberleninka.ru/article/n/rol-rodovogo-kollektiva-v-obryadnosti-finno-ugorskih-narodov/viewer }}</ref>. «Штатол» диэн тыл [[Даль Владимир Иванович|Даль]] тылдьытыгар баар («Толковый словарь живого великорусского языка»). == Ойуулааһына == Былыргы штатол 3,5 [[Бөрсүөк|бөрсүөк]] (вершок) үрдүктээҕэ, 1,5 модьулааҕа. Чүмэчи ыйааһына биир [[муунта]] кэриҥэ (фунт). Үөһэ (фитиль) лүөн саптан оҥоһуллара. Чүмэчи ортотунан ойуулаах сотторунан баайыллара (рушник). Чүмэчи тутар олоҕо мастан кыһан оҥоһуллара уонна хомуос дуу, уһун ньолбуһах холбуйа дуу курдук көрүҥнээҕэ. «Раськень Озкс» диэн тойго (бырааһынньыкка) анаан улахан чүмэчи оҥоһуллар, сороҕор онтуктара 3 миэтэрэ тиийэ уһуннаах буолар, диаметра — 40 см тиийэр, оттон ыйааһына — 165 кг тиийиэн сөп<ref>{{cite web |url= http://goloserzi.ru/etnos/traditsii/rasken-ozks-v-bolsheignatovskom-rayone-mordovii/ |title= Раськень Озкс в Большеигнатовском районе Мордовии |lang= ru |author= Николай Аношкин |date= 2015-11-26 |website= Голос эрзи |access-date= 2021-05-20 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20210520191146/http://goloserzi.ru/etnos/traditsii/rasken-ozks-v-bolsheignatovskom-rayone-mordovii/ |archive-date= 2021-05-20 }}</ref>. == Туттуу == Штатолу эрзялар ыалынан уонна ууһунан үҥэргэ христианствону ылыныахтарын инниттэн туһаналлара биллэр. Умайа тутар чүмэчи олоҕу көрдөрөр уонна Аан дойду маһын (Аал Луук мас курдугу) кытта ситимнээх<ref name="Саранск" />. Билигин Мордовияҕа штатолу төрүт итэҕэл сиэрин-туомун саҕаланыытыгар уматаллар. == Култуураҕа == [[Саранскай]]га «Штатол» диэн ааттаах тыйаатыр бэстибээлэ ыытыллар, ону таһынан Москубаҕа финн-угор култууратыгар аналлаах мультимедиа бырайыак баара биллэр. 2016 сыллаахха эрзя омук салайааччылаах (Ежевика Спиркина) «[[Ойме]]» бөлөх «Штатол» диэн альбому таһаарбыта, онно эрзя былыргы ырыаларын киллэрбиттэрэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Сиэр-туом]] [[Категория:Итэҕэл мала-сала]] 4479hydq504kdnu8uxuktbc7r2fjli9 428717 428716 2026-05-18T03:21:11Z Ojkhol 24881 /* Туттуу */ 428717 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Erzyanj shtatol 100 2518.jpg|thumb|right|Штатол [[В. И. Ромашкин аатынан «Этно-кудо» түмэл-дьиэ|«Этно-кудо» түмэлгэ]]]] '''Штато́л''' — [[Эрзялар|эрзя омукка]] сиэр-туом оҥорорго туттуллар киэргэтиилээх мас олбоххо (иһиккэ) олорор буоска чүмэчи<ref name="Фасмер">{{книга|автор=Фасмер М.|заглавие=Этимологический словарь русского языка: Пер. с нем. (с доп.)|место={{М.}}|издательство=[[Прогресс (издательство)|Прогресс]]|год=1973|том=4|страниц=855}}</ref>. == Аата == Эрзя омук тылыгар «штатол» диэн «чүмэчи». Сиэргэ-туомҥа анаммыт чүмэчини эбии «эрзянь штатол» эбэтэр өбүгэ чүмэчитэ ({{lang-myv|атянь штатол}}) дииллэр<ref name="НН">{{статья |автор= Тютина О. С., Саберов Р. А. |заглавие= Особенности проведения национальных обрядовых праздников мордвы на примере Всеэрзянского моления (Эрзянь Раскень Озкс) |ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-provedeniya-natsionalnyh-obryadovyh-prazdnikov-mordvy-na-primere-vseerzyanskogo-moleniya-erzyan-rasken-ozks |издание= Colloquium heptaplomeres |тип= журнал |место= Нижний Новгород |год= 2016 |номер= 3 |страницы= |issn= 2312-1696 |archive-date= 2021-05-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210520191144/https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-provedeniya-natsionalnyh-obryadovyh-prazdnikov-mordvy-na-primere-vseerzyanskogo-moleniya-erzyan-rasken-ozks }}</ref><ref name="Саранск">{{статья |автор= Абрамова Т. А., Спиридонова Ю. Н. |заглавие= Роль родового коллектива в обрядовости финно-угорских народов |ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/rol-rodovogo-kollektiva-v-obryadnosti-finno-ugorskih-narodov/viewer |издание= Juvenis scientia |тип= журнал |место= СПб. |год= 2017 |номер= 6 |страницы= 52—55 |issn= 2414-3790 |archive-date= 2021-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210417114538/https://cyberleninka.ru/article/n/rol-rodovogo-kollektiva-v-obryadnosti-finno-ugorskih-narodov/viewer }}</ref>. «Штатол» диэн тыл [[Даль Владимир Иванович|Даль]] тылдьытыгар баар («Толковый словарь живого великорусского языка»). == Ойуулааһына == Былыргы штатол 3,5 [[Бөрсүөк|бөрсүөк]] (вершок) үрдүктээҕэ, 1,5 модьулааҕа. Чүмэчи ыйааһына биир [[муунта]] кэриҥэ (фунт). Үөһэ (фитиль) лүөн саптан оҥоһуллара. Чүмэчи ортотунан ойуулаах сотторунан баайыллара (рушник). Чүмэчи тутар олоҕо мастан кыһан оҥоһуллара уонна хомуос дуу, уһун ньолбуһах холбуйа дуу курдук көрүҥнээҕэ. «Раськень Озкс» диэн тойго (бырааһынньыкка) анаан улахан чүмэчи оҥоһуллар, сороҕор онтуктара 3 миэтэрэ тиийэ уһуннаах буолар, диаметра — 40 см тиийэр, оттон ыйааһына — 165 кг тиийиэн сөп<ref>{{cite web |url= http://goloserzi.ru/etnos/traditsii/rasken-ozks-v-bolsheignatovskom-rayone-mordovii/ |title= Раськень Озкс в Большеигнатовском районе Мордовии |lang= ru |author= Николай Аношкин |date= 2015-11-26 |website= Голос эрзи |access-date= 2021-05-20 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20210520191146/http://goloserzi.ru/etnos/traditsii/rasken-ozks-v-bolsheignatovskom-rayone-mordovii/ |archive-date= 2021-05-20 }}</ref>. == Туттуу == Штатолу эрзялар ыалынан уонна ууһунан үҥэргэ [[христианство]]ну ылыныахтарын инниттэн туһаналлара биллэр. Умайа тутар чүмэчи олоҕу көрдөрөр уонна Аан дойду маһын ([[Аал Луук мас]] курдугу) кытта ситимнээх<ref name="Саранск" />. Билигин [[Мордовия]]ҕа штатолу төрүт итэҕэл сиэрин-туомун саҕалыырга уматаллар. == Култуураҕа == [[Саранскай]]га «Штатол» диэн ааттаах тыйаатыр бэстибээлэ ыытыллар, ону таһынан Москубаҕа финн-угор култууратыгар аналлаах мультимедиа бырайыак баара биллэр. 2016 сыллаахха эрзя омук салайааччылаах (Ежевика Спиркина) «[[Ойме]]» бөлөх «Штатол» диэн альбому таһаарбыта, онно эрзя былыргы ырыаларын киллэрбиттэрэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Сиэр-туом]] [[Категория:Итэҕэл мала-сала]] h4hby923zzpm4ucu7he7wzdgk13pbbo 428718 428717 2026-05-18T03:21:57Z Ojkhol 24881 /* Култуураҕа */ 428718 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Erzyanj shtatol 100 2518.jpg|thumb|right|Штатол [[В. И. Ромашкин аатынан «Этно-кудо» түмэл-дьиэ|«Этно-кудо» түмэлгэ]]]] '''Штато́л''' — [[Эрзялар|эрзя омукка]] сиэр-туом оҥорорго туттуллар киэргэтиилээх мас олбоххо (иһиккэ) олорор буоска чүмэчи<ref name="Фасмер">{{книга|автор=Фасмер М.|заглавие=Этимологический словарь русского языка: Пер. с нем. (с доп.)|место={{М.}}|издательство=[[Прогресс (издательство)|Прогресс]]|год=1973|том=4|страниц=855}}</ref>. == Аата == Эрзя омук тылыгар «штатол» диэн «чүмэчи». Сиэргэ-туомҥа анаммыт чүмэчини эбии «эрзянь штатол» эбэтэр өбүгэ чүмэчитэ ({{lang-myv|атянь штатол}}) дииллэр<ref name="НН">{{статья |автор= Тютина О. С., Саберов Р. А. |заглавие= Особенности проведения национальных обрядовых праздников мордвы на примере Всеэрзянского моления (Эрзянь Раскень Озкс) |ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-provedeniya-natsionalnyh-obryadovyh-prazdnikov-mordvy-na-primere-vseerzyanskogo-moleniya-erzyan-rasken-ozks |издание= Colloquium heptaplomeres |тип= журнал |место= Нижний Новгород |год= 2016 |номер= 3 |страницы= |issn= 2312-1696 |archive-date= 2021-05-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210520191144/https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-provedeniya-natsionalnyh-obryadovyh-prazdnikov-mordvy-na-primere-vseerzyanskogo-moleniya-erzyan-rasken-ozks }}</ref><ref name="Саранск">{{статья |автор= Абрамова Т. А., Спиридонова Ю. Н. |заглавие= Роль родового коллектива в обрядовости финно-угорских народов |ссылка= https://cyberleninka.ru/article/n/rol-rodovogo-kollektiva-v-obryadnosti-finno-ugorskih-narodov/viewer |издание= Juvenis scientia |тип= журнал |место= СПб. |год= 2017 |номер= 6 |страницы= 52—55 |issn= 2414-3790 |archive-date= 2021-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210417114538/https://cyberleninka.ru/article/n/rol-rodovogo-kollektiva-v-obryadnosti-finno-ugorskih-narodov/viewer }}</ref>. «Штатол» диэн тыл [[Даль Владимир Иванович|Даль]] тылдьытыгар баар («Толковый словарь живого великорусского языка»). == Ойуулааһына == Былыргы штатол 3,5 [[Бөрсүөк|бөрсүөк]] (вершок) үрдүктээҕэ, 1,5 модьулааҕа. Чүмэчи ыйааһына биир [[муунта]] кэриҥэ (фунт). Үөһэ (фитиль) лүөн саптан оҥоһуллара. Чүмэчи ортотунан ойуулаах сотторунан баайыллара (рушник). Чүмэчи тутар олоҕо мастан кыһан оҥоһуллара уонна хомуос дуу, уһун ньолбуһах холбуйа дуу курдук көрүҥнээҕэ. «Раськень Озкс» диэн тойго (бырааһынньыкка) анаан улахан чүмэчи оҥоһуллар, сороҕор онтуктара 3 миэтэрэ тиийэ уһуннаах буолар, диаметра — 40 см тиийэр, оттон ыйааһына — 165 кг тиийиэн сөп<ref>{{cite web |url= http://goloserzi.ru/etnos/traditsii/rasken-ozks-v-bolsheignatovskom-rayone-mordovii/ |title= Раськень Озкс в Большеигнатовском районе Мордовии |lang= ru |author= Николай Аношкин |date= 2015-11-26 |website= Голос эрзи |access-date= 2021-05-20 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20210520191146/http://goloserzi.ru/etnos/traditsii/rasken-ozks-v-bolsheignatovskom-rayone-mordovii/ |archive-date= 2021-05-20 }}</ref>. == Туттуу == Штатолу эрзялар ыалынан уонна ууһунан үҥэргэ [[христианство]]ну ылыныахтарын инниттэн туһаналлара биллэр. Умайа тутар чүмэчи олоҕу көрдөрөр уонна Аан дойду маһын ([[Аал Луук мас]] курдугу) кытта ситимнээх<ref name="Саранск" />. Билигин [[Мордовия]]ҕа штатолу төрүт итэҕэл сиэрин-туомун саҕалыырга уматаллар. == Култуураҕа == [[Саранскай]]га «Штатол» диэн ааттаах тыйаатыр бэстибээлэ ыытыллар, ону таһынан Москубаҕа финн-угор култууратыгар аналлаах мультимедиа бырайыак баара биллэр. 2016 сыллаахха эрзя омук салайааччылаах (Ежевика Спиркина) «[[Ойме]]» бөлөх «Штатол» диэн альбому таһаарбыта, онно эрзя уонна мокша омуктар былыргы ырыаларын киллэрбиттэрэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Сиэр-туом]] [[Категория:Итэҕэл мала-сала]] jsv94qariv5wme4kzd2dszl8p9rkc3c 0 58531 428708 428687 2026-05-18T03:00:56Z Ojkhol 24881 428708 wikitext text/x-wiki '''Уочарка''' ({{lang-ru|очерк}}) — олох, ханнык эрэ эйгэ уратыларын кэпсиир эбэтэр киһи тиибин ойуулуур уус-уран публицистика жанра, эпос кыра формата<ref>{{Кинигэ|автор=Валентина Семенова уо.д.а.|заглавие=Саха уран суругун эйгэтигэр умсулҕаннаах айан: ойуулаах энциклопедия|место=Дь.|издательство=ИП Троев Ю.А.|год=2025|страницы=9|страниц=160|тираж=350}}</ref>. Уочарка сүрүн уратытынан кини хайаан да дьиҥ олох чахчыларыгар олоҕурара буолар. Ону тэҥэ уочаркаҕа ааптар тус бэйэтин көрүүлэрэ, санаалара эмиэ суруллаллар. Ааптар уочарканы суруйарыгар уус-уран ньымалары туһанар: өйтөн оҥорон көрүү, ойуулааһын, чаҕылхай уобарастааһын. Саха уран тылыгар бастакы уочарканы [[Уваровскай Афанасий Яковлевич|Афанасий Убаарыскай]] суруйбута диэн буолар ("[[Ахтыылар (Убаарыскай)|Ахтыылар]]" диэн 1848 с. суруйбут айымньытын бу жанрга киллэрэр учуонайдар бааллар). === Эссе уонна уочарка уратылара === Уочарканы кытта эссе жанрын бутуйар түгэннэрэ баар. Эссе уочаркаттан уратыта диэн ааптар тус санаатын, бөлөһүөктүү анаарыларын, сыһыанын дириҥник көрдөрөр. Оттон уочарка чахчыларга, чинчийиигэ уонна баар эбийиэктэргэ быһаччы сыһыаннаах буолар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Литэрэтиирэ]] [[Категория:Уран тыл]] [[Категория:Уран тыл жанрдара]] 09x10ailuznqocrd6lwi569904xdu4w 428709 428708 2026-05-18T03:01:43Z Ojkhol 24881 428709 wikitext text/x-wiki '''Уочарка''' ({{lang-ru|очерк}}) — олох, ханнык эрэ эйгэ уратыларын кэпсиир эбэтэр киһи тиибин ойуулуур уус-уран публицистика жанра, эпос кыра формата<ref>{{Кинигэ|автор=Валентина Семенова уо.д.а.|заглавие=Саха уран суругун эйгэтигэр умсулҕаннаах айан: ойуулаах энциклопедия|место=Дь.|издательство=ИП Троев Ю.А.|год=2025|страницы=9|страниц=160|тираж=350}}</ref>. Уочарка сүрүн уратытынан кини хайаан да дьиҥ олох чахчыларыгар олоҕурара буолар. Ону тэҥэ уочаркаҕа ааптар тус бэйэтин көрүүлэрэ, санаалара эмиэ суруллаллар. Ааптар уочарканы суруйарыгар уус-уран ньымалары туһанар: өйтөн оҥорон көрүү, ойуулааһын, чаҕылхай уобарастааһын. === Уочарка саха уран тылыгар === Саха уран тылыгар бастакы уочарканы [[Уваровскай Афанасий Яковлевич|Афанасий Убаарыскай]] суруйбута диэн буолар ("[[Ахтыылар (Убаарыскай)|Ахтыылар]]" диэн 1848 с. суруйбут айымньытын бу жанрга киллэрэр учуонайдар бааллар). === Эссе уонна уочарка уратылара === Уочарканы кытта эссе жанрын бутуйар түгэннэрэ баар. Эссе уочаркаттан уратыта диэн ааптар тус санаатын, бөлөһүөктүү анаарыларын, сыһыанын дириҥник көрдөрөр. Оттон уочарка чахчыларга, чинчийиигэ уонна баар эбийиэктэргэ быһаччы сыһыаннаах буолар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Литэрэтиирэ]] [[Категория:Уран тыл]] [[Категория:Уран тыл жанрдара]] jxymgwmfx3a5s7rwobnl303ot48dq0a 428710 428709 2026-05-18T03:08:27Z Ojkhol 24881 /* Уочарка саха уран тылыгар */ 428710 wikitext text/x-wiki '''Уочарка''' ({{lang-ru|очерк}}) — олох, ханнык эрэ эйгэ уратыларын кэпсиир эбэтэр киһи тиибин ойуулуур уус-уран публицистика жанра, эпос кыра формата<ref>{{Кинигэ|автор=Валентина Семенова уо.д.а.|заглавие=Саха уран суругун эйгэтигэр умсулҕаннаах айан: ойуулаах энциклопедия|место=Дь.|издательство=ИП Троев Ю.А.|год=2025|страницы=9|страниц=160|тираж=350}}</ref>. Уочарка сүрүн уратытынан кини хайаан да дьиҥ олох чахчыларыгар олоҕурара буолар. Ону тэҥэ уочаркаҕа ааптар тус бэйэтин көрүүлэрэ, санаалара эмиэ суруллаллар. Ааптар уочарканы суруйарыгар уус-уран ньымалары туһанар: өйтөн оҥорон көрүү, ойуулааһын, чаҕылхай уобарастааһын. === Уочарка саха уран тылыгар === Саха уран тылыгар бастакы уочарканы [[Уваровскай Афанасий Яковлевич|Афанасий Убаарыскай]] суруйбута диэн буолар ("[[Ахтыылар (Убаарыскай)|Ахтыылар]]" диэн 1848 с. суруйбут айымньытын бу жанрга киллэрэр учуонайдар бааллар). XX үйэ саҕаланыытыгар уочарка жанрыгар саха дырааматын төрүттэччи Ньукулай Ностуруойап суруйбута. Саха литэрэтиирэтин сырдатыытын кэмигэр (1920–1940-с сс.) Бэс Дьарааһын бу жанрга элбэҕи суруйбута, айылҕаны, бастакы оскуолалар олохторун-дьаһахтарын, саҥа олоҕу дьүһүйэрэ. Улуу сэрии кэмигэр балаһыанньаны түргэнник ойуулуур кыаҕынан сүрүн жанрдартан биирдэстэрэ буолбута — бу жанрга Амма Аччыгыйа уо.д.а. суруйааччылар үлэлээбиттэрэ. === Эссе уонна уочарка уратылара === Уочарканы кытта эссе жанрын бутуйар түгэннэрэ баар. Эссе уочаркаттан уратыта диэн ааптар тус санаатын, бөлөһүөктүү анаарыларын, сыһыанын дириҥник көрдөрөр. Оттон уочарка чахчыларга, чинчийиигэ уонна баар эбийиэктэргэ быһаччы сыһыаннаах буолар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Литэрэтиирэ]] [[Категория:Уран тыл]] [[Категория:Уран тыл жанрдара]] 5x3ejcms01lnrogjyvxql4v9vamu94l 428711 428710 2026-05-18T03:09:35Z Ojkhol 24881 /* Уочарка саха уран тылыгар */ 428711 wikitext text/x-wiki '''Уочарка''' ({{lang-ru|очерк}}) — олох, ханнык эрэ эйгэ уратыларын кэпсиир эбэтэр киһи тиибин ойуулуур уус-уран публицистика жанра, эпос кыра формата<ref>{{Кинигэ|автор=Валентина Семенова уо.д.а.|заглавие=Саха уран суругун эйгэтигэр умсулҕаннаах айан: ойуулаах энциклопедия|место=Дь.|издательство=ИП Троев Ю.А.|год=2025|страницы=9|страниц=160|тираж=350}}</ref>. Уочарка сүрүн уратытынан кини хайаан да дьиҥ олох чахчыларыгар олоҕурара буолар. Ону тэҥэ уочаркаҕа ааптар тус бэйэтин көрүүлэрэ, санаалара эмиэ суруллаллар. Ааптар уочарканы суруйарыгар уус-уран ньымалары туһанар: өйтөн оҥорон көрүү, ойуулааһын, чаҕылхай уобарастааһын. === Уочарка саха уран тылыгар === Саха уран тылыгар бастакы уочарканы [[Уваровскай Афанасий Яковлевич|Афанасий Убаарыскай]] суруйбута диэн буолар ("[[Ахтыылар (Убаарыскай)|Ахтыылар]]" диэн 1848 с. суруйбут айымньытын бу жанрга киллэрэр учуонайдар бааллар). XX үйэ саҕаланыытыгар уочарка жанрыгар саха дырааматын төрүттэччи Ньукулай Ностуруойап суруйбута. Саха литэрэтиирэтин сырдатыытын кэмигэр (1920–1940-с сс.) Бэс Дьарааһын бу жанрга элбэҕи суруйбута, айылҕаны, бастакы оскуолалар олохторун-дьаһахтарын, саҥа олоҕу дьүһүйэрэ. Улуу сэрии кэмигэр балаһыанньаны түргэнник ойуулуур кыаҕынан сүрүн жанрдартан биирдэстэрэ буолбута — бу жанрга Амма Аччыгыйа уо.д.а. суруйааччылар үлэлээбиттэрэ. Саха сиригэр бырамыысыланнас күүскэ сайдар кэмигэр (1960-80 сс.) үлэһит дьон туһунан уочаркалар уран тылга бөдөҥ миэстэни ылбыттара. === Эссе уонна уочарка уратылара === Уочарканы кытта эссе жанрын бутуйар түгэннэрэ баар. Эссе уочаркаттан уратыта диэн ааптар тус санаатын, бөлөһүөктүү анаарыларын, сыһыанын дириҥник көрдөрөр. Оттон уочарка чахчыларга, чинчийиигэ уонна баар эбийиэктэргэ быһаччы сыһыаннаах буолар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Литэрэтиирэ]] [[Категория:Уран тыл]] [[Категория:Уран тыл жанрдара]] 51wx9g0ajjtpmaqy5fprdvtzinwn1tp 428712 428711 2026-05-18T03:13:57Z Ojkhol 24881 /* Уочарка саха уран тылыгар */ 428712 wikitext text/x-wiki '''Уочарка''' ({{lang-ru|очерк}}) — олох, ханнык эрэ эйгэ уратыларын кэпсиир эбэтэр киһи тиибин ойуулуур уус-уран публицистика жанра, эпос кыра формата<ref>{{Кинигэ|автор=Валентина Семенова уо.д.а.|заглавие=Саха уран суругун эйгэтигэр умсулҕаннаах айан: ойуулаах энциклопедия|место=Дь.|издательство=ИП Троев Ю.А.|год=2025|страницы=9|страниц=160|тираж=350}}</ref>. Уочарка сүрүн уратытынан кини хайаан да дьиҥ олох чахчыларыгар олоҕурара буолар. Ону тэҥэ уочаркаҕа ааптар тус бэйэтин көрүүлэрэ, санаалара эмиэ суруллаллар. Ааптар уочарканы суруйарыгар уус-уран ньымалары туһанар: өйтөн оҥорон көрүү, ойуулааһын, чаҕылхай уобарастааһын. === Уочарка саха уран тылыгар === Саха уран тылыгар бастакы уочарканы [[Уваровскай Афанасий Яковлевич|Афанасий Убаарыскай]] суруйбута диэн буолар ("[[Ахтыылар (Убаарыскай)|Ахтыылар]]" диэн 1848 с. суруйбут айымньытын бу жанрга киллэрэр учуонайдар бааллар). XX үйэ саҕаланыытыгар уочарка жанрыгар саха дырааматын төрүттэччи Ньукулай Ностуруойап суруйбута. Саха литэрэтиирэтин сырдатыытын кэмигэр (1920–1940-с сс.) Бэс Дьарааһын бу жанрга элбэҕи суруйбута, айылҕаны, бастакы оскуолалар олохторун-дьаһахтарын, саҥа олоҕу дьүһүйэрэ. Улуу сэрии кэмигэр балаһыанньаны түргэнник ойуулуур кыаҕынан сүрүн жанрдартан биирдэстэрэ буолбута — бу жанрга Амма Аччыгыйа уо.д.а. суруйааччылар үлэлээбиттэрэ. Саха сиригэр бырамыысыланнас күүскэ сайдар кэмигэр (1960-80 сс.) үлэһит дьон туһунан уочаркалар уран тылга бөдөҥ миэстэни ылбыттара. [[Николай Якутскай|Ньукулай Дьокуускай]] элбэх чаҕылхай уочаркалара кэлин аатырбыт сэһэннэрин олоҕор ууруллубуттара. XXI үйэҕэ уочарка жанрыгар [[Баһылай Харысхал]] элбэхтик үлэлээбитэ. === Эссе уонна уочарка уратылара === Уочарканы кытта эссе жанрын бутуйар түгэннэрэ баар. Эссе уочаркаттан уратыта диэн ааптар тус санаатын, бөлөһүөктүү анаарыларын, сыһыанын дириҥник көрдөрөр. Оттон уочарка чахчыларга, чинчийиигэ уонна баар эбийиэктэргэ быһаччы сыһыаннаах буолар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Литэрэтиирэ]] [[Категория:Уран тыл]] [[Категория:Уран тыл жанрдара]] bb6brcmxlm7yuo9b7foey6mk1ayvtvp 0 58542 428713 2026-05-18T03:15:47Z Ojkhol 24881 Утаарыы: [[Васильев Василий Егорович - Харысхал]] 428713 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Васильев Василий Егорович - Харысхал]] 6mfv59cxhwntypmxfwlz004ru2ffzci