Тимофеев-Терешкин Михаил Николаевич

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sah">
  <siteinfo>
    <sitename>Бикипиэдьийэ</sitename>
    <dbname>sahwiki</dbname>
    <base>https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Миэдьийэ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Аналлаах</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Ырытыы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кыттааччы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кыттааччы ырытыыта</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Бикипиэдьийэ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Бикипиэдьийэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Билэ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Билэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-ни ырытыы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Халыып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Халыыбы ырытыы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Көмө</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Көмөнү ырытыы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны ырытыы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Тимофеев-Терешкин Михаил Николаевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1002</id>
    <revision>
      <id>428733</id>
      <parentid>314928</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕун олуктара */</comment>
      <origin>428733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11265" sha1="qsyr12vzhksqko88xcv1a5cp5obf4r9" xml:space="preserve">{{Суруйааччы2
|Аата                  = Михаил Николаевич &lt;br /&gt;Тимофеев-Терешкин
|Ойуу          = Тимофеев-Терешкин_Михаил_Николаевич.gif
|Кэтитэ = 150px
|Ойуу ис хоһооно = 
|Төрөөбүт аата     = Тимофеев Михаил Николаевич
|Суруйар ааттара           = 
|Төрөөбүт күнэ        = 4.12.1883 (22.11)
|Төрөөбүт сирэ       = Иккис Нөөрүктээйи нэһилиэгэ, {{ТөрөөбүтСирэ|Сунтаар улууһа}}, &lt;br /&gt;[[Саха уобалаһа]]
|Өлбүт күнэ        = 06.10.1957
|Өлбүт сирэ       = Ангарск, Иркутскай уобалаһа
|Дойдута          = Россия империята, ССРС
|Дьарыга     = поэт, экономист, этнограф
|Көхтөөхтүк суруйбут сыллара      = 
|Хайысха          = 
|Жанр                 = 
|Айымньыларын тыла    = [[Саха тыла|саха]], [[Нуучча тыла|нуучча]]
|Бастакы кинигэтэ                = 
}}
{{амыдайдар|Тимофеев}}
'''Михаил Николаевич Тимофеев-Терешкин''' (04.12.1883, Иккис Нөөрүктээйи нэһилиэгэ, [[Сунтаар улууһа]] — 06.10.1957, Ангарск, Иркутскай уобалаһа) — саха бастакы үрдүк үөрэхтээхтэриттэн биирдэстэрэ, поэт, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1944), экономист, этнограф.

== Төрдө-ууһа ==
[[Сунтаар улууһа|Сунтаар улууһун]] кулубата Георгий Петрович Терешкин күтүөтэ — кини соҕотох кыыhын, Евдокия Георгиевна кэргэнэ. Бэйэтэ Тимофеевтар диэн халыҥ Сунтаар аймаҕын тутаах ыалын аҕатын баhылыгын, Николай Иванович Тимофеев уола. Николай Иванович эмиэ өр сылларга Сунтаар улууhун кулубата буола сылдьыбыт киһи, эбиитин кини аҕата — Уйбаан Тимофеев (Токур Уйбаан) эмиэ Сунтаар аатырбыт, өр сылларга кулубалаабыт киһи.

Бу Токур Уйбаан, уонна бары да Тимэппиэйэптэр удьуордара улахан, модьу, аарыма күүстээх дьоннорунан биллэллэр. Токур Уйбаан дьону кытта төбөтүн оройунан кэйсэринэн аатырбыт. Элбэх киhини оннук гынан охторон турардаах.

Георгий Терешкин буоллаҕына Өлүөхүмэттэн төрүттээх Сунтаарга кэлии киһи. Ол эрээри сатабылынан Бүлүү сүнньүгэр саамай баай киhи буолбутунан аатырар. Харчыта элбэх этэ. Бэйэтэ кэтэх үбүлээн сүүрбэччэ таҥара дьиэтин, элбэх оскуола туттарар. Парижка сотору-сотору суксуруhар үhһ баайын харайа уонна Николай-2 ыраахтааҕыттан орден Святой Анны ылар. Ол сылдьан баар-суох кыыhын, Дусяны, Тимофеевтар улахан уолларыгар Михаилга биэрэр.

Ньукулай, Михаил аҕата көмүс бөҕөтүн кутан биэрэр Терешкиҥҥа («На рубеже веков» диэн кинигэни ааҕыҥ. Автора М. Н. Тимофеев-Терешкин). Ол эрэн, син биир — Терешкин соҕотох кыыhын биэрэрин иhин мин араспаанньыйабын бэйэҥ ааккар эмиэ кыбыт диэбит. Ол курдук биhи биллэхпит буо — Тимофеев-Терешкиннар хайдах үөскээбиттэрин.

== Олоҕун олуктара ==
Бэйиэт, экономист, этнограф Михаил Николаевич Тимофеев-Терешкин 1883 с. [[ахсынньы 4]] күнүгэр [[Сунтаар улууһа|Сунтаар улууһун]] 2-с Нөөрүктээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ.&lt;br /&gt; Дьоно «абааһыттан куоттараннар» ыалга иитиллибитэ. 1896 сыллаахха ыам ыйыгар Сунтаар сыаркап приходун оскуолатын бүтэрбит. Балаҕан ыйыгар Дьокуускайдааҕы духуобунай училищеҕа үөрэнэ киирэр. 1900 сыллахтан 1902 сыл муус устарыгар дылы Дьокуускайдааҕы духуобунай семинарияҕа үөрэнэр, онтон дойдулуур. Иккис Нөөрүктээйи нэһилиэгэр сир үллэһигин биэдэмэһин оҥорооччунан, аҕатын лааппытыгар бирикээсчигинэн үлэлиир. 1903 сыллаахха үөрэҕин салгыы диэн ааттаан Дьокуускайга бара сылдьар табыллыбакка төннөр. Төннөн иһэн «Сынок» борохуокка сыылынайдары кытта билсэр. Бу кэмҥэ бастакы хоһоонун суруйар. 1905 сыл сэтинньи 21 күнүгэр «Послание к якутской интеллигенции по вопросу земского управления в Якутской области» суруйар&lt;ref&gt;М. Н. Тимофеев-Терешкин олоҕун сүрүн кэрдиистэрэ. А. Гуринов-Арчылан. Кыым, 2013.12.12, 48№&lt;/ref&gt;.
Томскайдааҕы государственнай университет юридическай факультетыгар үөрэммит. Революция иннинэ учууталынан, суруксутунан үлэлээбитэ. &lt;br /&gt;
Сэбиэскэй былаас сылларыгар атыы-эргиэн тэрилтэлэригэр, араас хаһаайыстыбаннай үлэҕэ үлэлээбитэ.
1926 с. «Пушное дело в Якутии» үлэни, Бүлүү уокуругун уонна Халыма эҥэр этнографияларыгар, экономикатыгар сыһыаннаах ыстатыйалары суруйбута.

Тимофеев-Терешкин айымньылара революция инниттэн кыралаан бэчээттэнэллэрэ. Ол эрээри ордук биллибит айымньыларынан «Сахалар сэриигэ», «Сахалар тыылга» диэн Аҕа дойду Улуу сэриитин саҕана суруйбут хоһооннорун хомуурунньуктара буолбуттара. Нууччалыы, сахалыы уонча кинигэни таһаартарбыта.
{{Цитата|&lt;poem&gt;''Тылбыт, өйбүт, хааммыт, сүрэхпит, '' 
''Тыыммыт, күүспүт баарын тухары,'' 
''Фашистары барыыры санаан,'' 
''Бары саха тыллаах, миигинниин,'' 
''Андаҕайыаҕыҥ: фашист үөрүн'' 
''Ааҥнаан туран алдьатыахпыт,'' 
''Ситэн туран сиҥнэриэхпит,'' 
''Сиэтиэхпит уотунан, ыстаалынан.'' 
''Төрдүттэн түөһэн,'' 
''Силиһиттэн ылҕаан,'' 
''Бүгүҥҥүттэн үйэ тухары'',  
''Олох, букатын эһиэхпит.''&lt;/poem&gt;}}

== Айымньылара ==
* Сахалар сэриигэ. — {{Дь.}}: Кинигэ кыһата, 1943. — 62 с.
* Сахалар тыылга. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1944 — 58 с.
* Коммунизм саһарҕата: поэмалар уонна хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1950. — 79 c.
* Избранное: стихи. — Иркутск: [Обл. гос. изд-во], 1952. — 196 с.
* Избранное: Стихи и сказки. — М.: гослитиздат, 1959.
* Якуты на войне: Импровизация / пер. А. Ольхон. — Иркутск: Кн. изд.-во, 1942. — 52 с.; Якутск: Кн. изд-во, 1943. — 52 с.
* Якуты в тылу: Импровизация/ пер. А. Ольхон. — Иркутск: ОГИЗ, 1944. — 60 с.
* Сказанья о вождях/ пер. А. Ольхон. — Якутск: Кн. изд.-во, 1946. — 49 с.; Иркутск: Обл. изд-во, 1947. — 48 с.
* Песни борьбы и труда: Стихи и поэмы. — Якутск: Кн. изд.-во, 1948. — 64 с.
* Созвездие смелых: Стихи / пер. А. Ольхон. — М.-Л.:дет.лит. 1948. — 48 с.
* Простые песни: Стихи и сказания. — М.:Сов. Писатель, 1952. — 164 с.
* Якутские сказки. — Новосибирск: Кн. изд-во , 1952. — 61 с.
* Таёжный календарь: Стихи мл. школ. Возраста/ Пер. Т. Стрешнева. — М.: Детгиз, 1954. — 31 с.
* Якутские сказки / пер. П. Глазков, Л. Озеров. — Якутск: Кн. изд-во, 1957. — 68 с.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

== Кини туһунан ==
Анисимов В. Саха народнай ырыаһата төрөөбүтэ 110 сыла туолуутугар// Чолбон. — 1993 — № 11 — с. 82—94

== Туһаныллыбыт литература ==
* Иннокентий Неустроев. «Саха бастакы үрдүк үөрэхтээхтэрэ» — [[Кыым, хаһыат|«Кыым»]] хаһыат, 15.04.2007

== Сигэлэр ==
* [http://www.sakhalit.com/node/413 Якутский государственный литературный Музей имени П. А. Ойунского: Михаил Тимофеев-Терешкин]
* [http://psakha.narod.ru/ter.html Биографический интернет-справочник якутской литературы: Писатели Якутии: Михаил Тимофеев-Терешкин]
* {{кинигэ |автор=Сунтаар киин библиотеката. |ссылка=http://www.suntarlib.ru/files/elib/district_writers/%D0%9C.%D0%9D.%20%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2-%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD.pdf |заглавие=Михаил Николаевич Тимофеев-Терешкин (1883-1957) |место=Сунтаар |издательство= |год=2008 |страниц=76 }}

[[Категория:Саха поэттара]]</text>
      <sha1>qsyr12vzhksqko88xcv1a5cp5obf4r9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428734</id>
      <parentid>428733</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕун олуктара */</comment>
      <origin>428734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11358" sha1="kwigxhwnwkx9roneghteafwbw2vqvo4" xml:space="preserve">{{Суруйааччы2
|Аата                  = Михаил Николаевич &lt;br /&gt;Тимофеев-Терешкин
|Ойуу          = Тимофеев-Терешкин_Михаил_Николаевич.gif
|Кэтитэ = 150px
|Ойуу ис хоһооно = 
|Төрөөбүт аата     = Тимофеев Михаил Николаевич
|Суруйар ааттара           = 
|Төрөөбүт күнэ        = 4.12.1883 (22.11)
|Төрөөбүт сирэ       = Иккис Нөөрүктээйи нэһилиэгэ, {{ТөрөөбүтСирэ|Сунтаар улууһа}}, &lt;br /&gt;[[Саха уобалаһа]]
|Өлбүт күнэ        = 06.10.1957
|Өлбүт сирэ       = Ангарск, Иркутскай уобалаһа
|Дойдута          = Россия империята, ССРС
|Дьарыга     = поэт, экономист, этнограф
|Көхтөөхтүк суруйбут сыллара      = 
|Хайысха          = 
|Жанр                 = 
|Айымньыларын тыла    = [[Саха тыла|саха]], [[Нуучча тыла|нуучча]]
|Бастакы кинигэтэ                = 
}}
{{амыдайдар|Тимофеев}}
'''Михаил Николаевич Тимофеев-Терешкин''' (04.12.1883, Иккис Нөөрүктээйи нэһилиэгэ, [[Сунтаар улууһа]] — 06.10.1957, Ангарск, Иркутскай уобалаһа) — саха бастакы үрдүк үөрэхтээхтэриттэн биирдэстэрэ, поэт, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1944), экономист, этнограф.

== Төрдө-ууһа ==
[[Сунтаар улууһа|Сунтаар улууһун]] кулубата Георгий Петрович Терешкин күтүөтэ — кини соҕотох кыыhын, Евдокия Георгиевна кэргэнэ. Бэйэтэ Тимофеевтар диэн халыҥ Сунтаар аймаҕын тутаах ыалын аҕатын баhылыгын, Николай Иванович Тимофеев уола. Николай Иванович эмиэ өр сылларга Сунтаар улууhун кулубата буола сылдьыбыт киһи, эбиитин кини аҕата — Уйбаан Тимофеев (Токур Уйбаан) эмиэ Сунтаар аатырбыт, өр сылларга кулубалаабыт киһи.

Бу Токур Уйбаан, уонна бары да Тимэппиэйэптэр удьуордара улахан, модьу, аарыма күүстээх дьоннорунан биллэллэр. Токур Уйбаан дьону кытта төбөтүн оройунан кэйсэринэн аатырбыт. Элбэх киhини оннук гынан охторон турардаах.

Георгий Терешкин буоллаҕына Өлүөхүмэттэн төрүттээх Сунтаарга кэлии киһи. Ол эрээри сатабылынан Бүлүү сүнньүгэр саамай баай киhи буолбутунан аатырар. Харчыта элбэх этэ. Бэйэтэ кэтэх үбүлээн сүүрбэччэ таҥара дьиэтин, элбэх оскуола туттарар. Парижка сотору-сотору суксуруhар үhһ баайын харайа уонна Николай-2 ыраахтааҕыттан орден Святой Анны ылар. Ол сылдьан баар-суох кыыhын, Дусяны, Тимофеевтар улахан уолларыгар Михаилга биэрэр.

Ньукулай, Михаил аҕата көмүс бөҕөтүн кутан биэрэр Терешкиҥҥа («На рубеже веков» диэн кинигэни ааҕыҥ. Автора М. Н. Тимофеев-Терешкин). Ол эрэн, син биир — Терешкин соҕотох кыыhын биэрэрин иhин мин араспаанньыйабын бэйэҥ ааккар эмиэ кыбыт диэбит. Ол курдук биhи биллэхпит буо — Тимофеев-Терешкиннар хайдах үөскээбиттэрин.

== Олоҕун олуктара ==
Бэйиэт, экономист, этнограф Михаил Николаевич Тимофеев-Терешкин 1883 с. [[ахсынньы 4]] күнүгэр [[Сунтаар улууһа|Сунтаар улууһун]] 2-с Нөөрүктээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ.&lt;br /&gt; Дьоно «абааһыттан куоттараннар» ыалга иитиллибитэ. 1896 сыллаахха ыам ыйыгар Сунтаар сыаркап приходун оскуолатын бүтэрбит. Балаҕан ыйыгар Дьокуускайдааҕы духуобунай училищеҕа үөрэнэ киирэр. 1900 сыллахтан 1902 сыл муус устарыгар дылы Дьокуускайдааҕы духуобунай семинарияҕа үөрэнэр, онтон дойдулуур. Иккис Нөөрүктээйи нэһилиэгэр сир үллэһигин биэдэмэһин оҥорооччунан, аҕатын лааппытыгар бирикээсчигинэн үлэлиир. 1903 сыллаахха үөрэҕин салгыы диэн ааттаан Дьокуускайга бара сылдьар табыллыбакка төннөр. Төннөн иһэн «Сынок» борохуокка сыылынайдары кытта билсэр. Бу кэмҥэ бастакы хоһоонун суруйар. 1905 сыл сэтинньи 21 күнүгэр «Послание к якутской интеллигенции по вопросу земского управления в Якутской области» суруйар&lt;ref&gt;М. Н. Тимофеев-Терешкин олоҕун сүрүн кэрдиистэрэ. А. Гуринов-Арчылан. Кыым, 2013.12.12, 48№&lt;/ref&gt;.
Томскайдааҕы государственнай университет юридическай факультетыгар үөрэммит. Революция иннинэ учууталынан, суруксутунан үлэлээбитэ. &lt;br /&gt;
Сэбиэскэй былаас сылларыгар атыы-эргиэн тэрилтэлэригэр, араас хаһаайыстыбаннай үлэҕэ үлэлээбитэ.
1926 с. «Пушное дело в Якутии» үлэни, Бүлүү уокуругун уонна Халыма эҥэр этнографияларыгар, экономикатыгар сыһыаннаах ыстатыйалары суруйбута.

Тимофеев-Терешкин айымньылара революция инниттэн кыралаан бэчээттэнэллэрэ. Ол эрээри ордук биллибит айымньыларынан «Сахалар сэриигэ», «Сахалар тыылга» диэн Аҕа дойду Улуу сэриитин саҕана суруйбут хоһооннорун хомуурунньуктара буолбуттара. Нууччалыы, сахалыы уонча кинигэни таһаартарбыта.
{{Цитата|&lt;poem&gt;''Тылбыт, өйбүт, хааммыт, сүрэхпит, '' 
''Тыыммыт, күүспүт баарын тухары,'' 
''Фашистары барыыры санаан,'' 
''Бары саха тыллаах, миигинниин,'' 
''Андаҕайыаҕыҥ: фашист үөрүн'' 
''Ааҥнаан туран алдьатыахпыт,'' 
''Ситэн туран сиҥнэриэхпит,'' 
''Сиэтиэхпит уотунан, ыстаалынан.'' 
''Төрдүттэн түөһэн,'' 
''Силиһиттэн ылҕаан,'' 
''Бүгүҥҥүттэн үйэ тухары'',  
''Олох, букатын эһиэхпит.''&lt;/poem&gt;}}

[[1957 сыл|1957]] сыллаахха [[алтынньы 6]] күнүгэр өлбүтэ.

== Айымньылара ==
* Сахалар сэриигэ. — {{Дь.}}: Кинигэ кыһата, 1943. — 62 с.
* Сахалар тыылга. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1944 — 58 с.
* Коммунизм саһарҕата: поэмалар уонна хоһооннор. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1950. — 79 c.
* Избранное: стихи. — Иркутск: [Обл. гос. изд-во], 1952. — 196 с.
* Избранное: Стихи и сказки. — М.: гослитиздат, 1959.
* Якуты на войне: Импровизация / пер. А. Ольхон. — Иркутск: Кн. изд.-во, 1942. — 52 с.; Якутск: Кн. изд-во, 1943. — 52 с.
* Якуты в тылу: Импровизация/ пер. А. Ольхон. — Иркутск: ОГИЗ, 1944. — 60 с.
* Сказанья о вождях/ пер. А. Ольхон. — Якутск: Кн. изд.-во, 1946. — 49 с.; Иркутск: Обл. изд-во, 1947. — 48 с.
* Песни борьбы и труда: Стихи и поэмы. — Якутск: Кн. изд.-во, 1948. — 64 с.
* Созвездие смелых: Стихи / пер. А. Ольхон. — М.-Л.:дет.лит. 1948. — 48 с.
* Простые песни: Стихи и сказания. — М.:Сов. Писатель, 1952. — 164 с.
* Якутские сказки. — Новосибирск: Кн. изд-во , 1952. — 61 с.
* Таёжный календарь: Стихи мл. школ. Возраста/ Пер. Т. Стрешнева. — М.: Детгиз, 1954. — 31 с.
* Якутские сказки / пер. П. Глазков, Л. Озеров. — Якутск: Кн. изд-во, 1957. — 68 с.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

== Кини туһунан ==
Анисимов В. Саха народнай ырыаһата төрөөбүтэ 110 сыла туолуутугар// Чолбон. — 1993 — № 11 — с. 82—94

== Туһаныллыбыт литература ==
* Иннокентий Неустроев. «Саха бастакы үрдүк үөрэхтээхтэрэ» — [[Кыым, хаһыат|«Кыым»]] хаһыат, 15.04.2007

== Сигэлэр ==
* [http://www.sakhalit.com/node/413 Якутский государственный литературный Музей имени П. А. Ойунского: Михаил Тимофеев-Терешкин]
* [http://psakha.narod.ru/ter.html Биографический интернет-справочник якутской литературы: Писатели Якутии: Михаил Тимофеев-Терешкин]
* {{кинигэ |автор=Сунтаар киин библиотеката. |ссылка=http://www.suntarlib.ru/files/elib/district_writers/%D0%9C.%D0%9D.%20%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2-%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD.pdf |заглавие=Михаил Николаевич Тимофеев-Терешкин (1883-1957) |место=Сунтаар |издательство= |год=2008 |страниц=76 }}

[[Категория:Саха поэттара]]</text>
      <sha1>kwigxhwnwkx9roneghteafwbw2vqvo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1843</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8319</id>
    <revision>
      <id>428746</id>
      <parentid>414501</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Туох буолбута */</comment>
      <origin>428746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1769" sha1="hdon4i8sf9sdd6yhhffs3amqoz78yfa" xml:space="preserve">{{Сыллар|1843}}

'''1843''' сыл.

== Туох буолбута ==
* Дьокуускайга балыыһа тутуллубут.


* [[Муус устар 4]] — [[Гонконг]] Британия бас билиитигэр киирбит.

* [[Бэс ыйын 17]] — Вайрау кыргыһыыта — [[Саҥа Зеландия]]ҕа маорилар уонна Британияттан төрүттээх көһөн кэлээччилэр ыккардыларыгар бастакы бөдөҥ утарыта туруу.

* [[Бэс ыйын 26]] — [[Нанкин]] дуогабара [[Кытай]] уонна [[Улуу Британия]] ыккардыларыгар буолбут Бастакы Опиум сэриитин түмүктээбит. [[Кытай]] соҕуруу кытылыгар баар [[Гонг Конг]] арыыта Британияҕа бэриллибит.


* [[Сэтинньи 11]] — [[Дания]]ҕа [[Ганс Кристиан Андерсен]] «Куһаҕан кусчаан» остуоруйата аан бастаан бэчээттэммит.

== Төрөөбүттэр ==
* [[Странден Николай Павлович]] (1843 — ?), революционер.

* [[Балаҕан ыйын 13]] — [[Суслова Надежда Прокофьевна|Надежда Суслова ]] (1918 өлб.) — нуучча дьахталларыттан бастакыннан быраас буолбут киһи. Кини иккис эрэ [[Голубев Александр Ефимович|Александр Голубев]] эдэр сылдьан Өлүөхүмэҕэ 8 сыл бириискэлэргэ быраастаабыта.

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1843|*]]</text>
      <sha1>hdon4i8sf9sdd6yhhffs3amqoz78yfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428747</id>
      <parentid>428746</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Туох буолбута */</comment>
      <origin>428747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2187" sha1="pa3mkl453jjocr8kkpmajymhoi2dhxt" xml:space="preserve">{{Сыллар|1843}}

'''1843''' сыл.

== Туох буолбута ==
* Дьокуускайга балыыһа тутуллубут&lt;ref&gt;{{Кинигэ|автор=Самыгина М.Г., Тарский Г.С., Сыроватский А.Д.|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат Якутской АССР, 1963 год|место=Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1963|страницы=7|страниц=91|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;.


* [[Муус устар 4]] — [[Гонконг]] Британия бас билиитигэр киирбит.

* [[Бэс ыйын 17]] — Вайрау кыргыһыыта — [[Саҥа Зеландия]]ҕа маорилар уонна Британияттан төрүттээх көһөн кэлээччилэр ыккардыларыгар бастакы бөдөҥ утарыта туруу.

* [[Бэс ыйын 26]] — [[Нанкин]] дуогабара [[Кытай]] уонна [[Улуу Британия]] ыккардыларыгар буолбут Бастакы Опиум сэриитин түмүктээбит. [[Кытай]] соҕуруу кытылыгар баар [[Гонг Конг]] арыыта Британияҕа бэриллибит.


* [[Сэтинньи 11]] — [[Дания]]ҕа [[Ганс Кристиан Андерсен]] «Куһаҕан кусчаан» остуоруйата аан бастаан бэчээттэммит.

== Төрөөбүттэр ==
* [[Странден Николай Павлович]] (1843 — ?), революционер.

* [[Балаҕан ыйын 13]] — [[Суслова Надежда Прокофьевна|Надежда Суслова ]] (1918 өлб.) — нуучча дьахталларыттан бастакыннан быраас буолбут киһи. Кини иккис эрэ [[Голубев Александр Ефимович|Александр Голубев]] эдэр сылдьан Өлүөхүмэҕэ 8 сыл бириискэлэргэ быраастаабыта.

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1843|*]]</text>
      <sha1>pa3mkl453jjocr8kkpmajymhoi2dhxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1763</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8569</id>
    <revision>
      <id>428736</id>
      <parentid>416258</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өлбүттэр */</comment>
      <origin>428736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1496" sha1="h5vb5tbah6gusximwibx46obk2dwp80" xml:space="preserve">{{сыллар|1763}}

'''1763''' сыл.

== Туох буолбута ==
* Элгээн сэлиэнньэтигэр (билиҥҥи Сунтаар улууһун Элгээйи нэһилиэгэ) бастакы чосуобуна (часовня) тутуллубута.

* [[Кулун тутар 28]] — [[Екатерина II]] бирикээһинэн Ростов уонна Ярославль митрополита Арсений дуоһунаһыттан үүрүллүбүт уонна көскө ыытыллыбыт.

* [[Балаҕан ыйын 7]] — [[Англия]] хоруола [[Георг III]] [[Канаада]]ны иччилииргэ ыҥырыы таһаарбыт.

* [[Сэтинньи 23]] — [[Екатерина II]] Арассыыйа импиэрийэтигэр Мэдиссиинэ кэллиэгийэтин тэрийбит. Бу кэллиэгийэ дойдуга эмтээһини, эми оҥорууну уонна тарҕатыыны, эмчиттэри үөрэтиини тэрийэрэ. Нөҥүө сылыгар мэдиссиинэ дуоктарын сыбаанньатын аныыр бырааптаммыта. Бастакы бэрэсидьиэнинэн барон Александр Черкасов буолбута.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==
* [[Ахсынньы 21]] — [[Лаптев Харитон Прокопьевич|Харитон Лаптев]] өлбүт. 

[[Категория:1763| ]]</text>
      <sha1>h5vb5tbah6gusximwibx46obk2dwp80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428738</id>
      <parentid>428736</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өлбүттэр */</comment>
      <origin>428738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1681" sha1="6v1ta1kbqiluq3fuszokzco9c2nj272" xml:space="preserve">{{сыллар|1763}}

'''1763''' сыл.

== Туох буолбута ==
* Элгээн сэлиэнньэтигэр (билиҥҥи Сунтаар улууһун Элгээйи нэһилиэгэ) бастакы чосуобуна (часовня) тутуллубута.

* [[Кулун тутар 28]] — [[Екатерина II]] бирикээһинэн Ростов уонна Ярославль митрополита Арсений дуоһунаһыттан үүрүллүбүт уонна көскө ыытыллыбыт.

* [[Балаҕан ыйын 7]] — [[Англия]] хоруола [[Георг III]] [[Канаада]]ны иччилииргэ ыҥырыы таһаарбыт.

* [[Сэтинньи 23]] — [[Екатерина II]] Арассыыйа импиэрийэтигэр Мэдиссиинэ кэллиэгийэтин тэрийбит. Бу кэллиэгийэ дойдуга эмтээһини, эми оҥорууну уонна тарҕатыыны, эмчиттэри үөрэтиини тэрийэрэ. Нөҥүө сылыгар мэдиссиинэ дуоктарын сыбаанньатын аныыр бырааптаммыта. Бастакы бэрэсидьиэнинэн барон Александр Черкасов буолбута.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==
* [[Ахсынньы 21]] — [[Лаптев Харитон Прокопьевич|Харитон Лаптев]] өлбүт. Бу киһи уонна кини биир сыл балыс тастыҥ быраата Дмитрий Лаптев ааттарын Лаптевтар байҕаллара сүгэр.

[[Категория:1763| ]]</text>
      <sha1>6v1ta1kbqiluq3fuszokzco9c2nj272</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428739</id>
      <parentid>428738</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өлбүттэр */</comment>
      <origin>428739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1695" sha1="njtfulvzvt89ugvxrzkz7f3capt2nn7" xml:space="preserve">{{сыллар|1763}}

'''1763''' сыл.

== Туох буолбута ==
* Элгээн сэлиэнньэтигэр (билиҥҥи Сунтаар улууһун Элгээйи нэһилиэгэ) бастакы чосуобуна (часовня) тутуллубута.

* [[Кулун тутар 28]] — [[Екатерина II]] бирикээһинэн Ростов уонна Ярославль митрополита Арсений дуоһунаһыттан үүрүллүбүт уонна көскө ыытыллыбыт.

* [[Балаҕан ыйын 7]] — [[Англия]] хоруола [[Георг III]] [[Канаада]]ны иччилииргэ ыҥырыы таһаарбыт.

* [[Сэтинньи 23]] — [[Екатерина II]] Арассыыйа импиэрийэтигэр Мэдиссиинэ кэллиэгийэтин тэрийбит. Бу кэллиэгийэ дойдуга эмтээһини, эми оҥорууну уонна тарҕатыыны, эмчиттэри үөрэтиини тэрийэрэ. Нөҥүө сылыгар мэдиссиинэ дуоктарын сыбаанньатын аныыр бырааптаммыта. Бастакы бэрэсидьиэнинэн барон Александр Черкасов буолбута.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==
* [[Ахсынньы 21]] — [[Лаптев Харитон Прокопьевич|Харитон Лаптев]] өлбүт (1700 с.т.). Бу киһи уонна кини биир сыл балыс тастыҥ быраата Дмитрий Лаптев ааттарын Лаптевтар байҕаллара сүгэр.

[[Категория:1763| ]]</text>
      <sha1>njtfulvzvt89ugvxrzkz7f3capt2nn7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428740</id>
      <parentid>428739</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өлбүттэр */</comment>
      <origin>428740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1699" sha1="b7wmzu6z0wbkqk861b8p27het0rpgqc" xml:space="preserve">{{сыллар|1763}}

'''1763''' сыл.

== Туох буолбута ==
* Элгээн сэлиэнньэтигэр (билиҥҥи Сунтаар улууһун Элгээйи нэһилиэгэ) бастакы чосуобуна (часовня) тутуллубута.

* [[Кулун тутар 28]] — [[Екатерина II]] бирикээһинэн Ростов уонна Ярославль митрополита Арсений дуоһунаһыттан үүрүллүбүт уонна көскө ыытыллыбыт.

* [[Балаҕан ыйын 7]] — [[Англия]] хоруола [[Георг III]] [[Канаада]]ны иччилииргэ ыҥырыы таһаарбыт.

* [[Сэтинньи 23]] — [[Екатерина II]] Арассыыйа импиэрийэтигэр Мэдиссиинэ кэллиэгийэтин тэрийбит. Бу кэллиэгийэ дойдуга эмтээһини, эми оҥорууну уонна тарҕатыыны, эмчиттэри үөрэтиини тэрийэрэ. Нөҥүө сылыгар мэдиссиинэ дуоктарын сыбаанньатын аныыр бырааптаммыта. Бастакы бэрэсидьиэнинэн барон Александр Черкасов буолбута.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==
* [[Ахсынньы 21]] — [[Лаптев Харитон Прокопьевич|Харитон Лаптев]] өлбүт (1700 с.т.). Бу киһи уонна кини биир сыл балыс тастыҥ быраата Дмитрий Лаптев ааттарын [[Лаптевтар байҕаллара]] сүгэр.

[[Категория:1763| ]]</text>
      <sha1>b7wmzu6z0wbkqk861b8p27het0rpgqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахсынньы 4</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8722</id>
    <revision>
      <id>428735</id>
      <parentid>425575</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Төрөөбүттэр */</comment>
      <origin>428735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11340" sha1="8don2o67togt2xt7hn9c3cmguhndcp7" xml:space="preserve">'''Ахсынньы 4''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 338-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 339-c күнэ). Сыл бүтүө 27 күн баар.

== Бэлиэ күннэр ==
* {{Флагификация|ХНТ}} — [[Бааннар аан дойдутааҕы күннэрэ]]. Международный день банков (A/RES/74/245)

* {{Флагификация|Россия}} — Арассыыйа [[информатика]]тын күнэ. 1948 сыллааха бу күн [[ССРС]] миниистирдэрин сэбиэтин аныгы техниканы киллэрэр Государственнай кэмитиэтэ электроннай ааҕар массыынаны айыы туhунан № 10 475 кумааҕыны И. С. Брукка уонна Б. И. Рамеевка биэрбит
* {{Флагификация|АХШ}} — Дойду үрдүнэн бэчиэнньэ күнэ
* {{Флагификация|Индия}} — Байыаннай флот күнэ
* {{Флагификация|Таиланд}} — Тулалыыр эйгэ күнэ
* {{Флагификация|Тонга}} — Тупоу I күнэ

== Түбэлтэлэр ==
* [[771]]  — [[Франция|Франк хоруоллугун]] соҕотох баһылыгынан [[Улуу Карл]] буолбут. Кини кэмигэр франктар [[Арҕаа Европа]]ны үксүн бас бэриннэрбиттэрэ.
* [[1912]] — Болгария, Греция, Сербия уонна Черногория Туурсуйаны кытта эйэлэһиигэ илии баттаан 2 ый тухары барбыт Бастакы Балкаан сэриитин тохтоппуттар&lt;ref&gt;Балканская война. 1912—1913 гг. — Издание Товарищества издательского дела и книжной торговли Н. И. Пастухова в Москве, 1914&lt;/ref&gt;.
* [[1917]] — [[Финляндия]] Арассыыйа импиэрийэтиттэн тутулуга суоҕун туһунан биллэрбит.
* [[1918]] — [[Саха уобалаһа|Саха уобалаһын]] кооперативнай уопсастыбаларын I сийиэһэ саҕаламмыт, [[ахсынньы 10]] күнүгэр түмүктэммит. [[&quot;Холбос&quot; Респотребсоюз|&quot;Холбос&quot;]] уобаластааҕы кооперативтар сойуустарын устааба ылыллыбыт, бырабылыанньа бэрэстээтэлинэн [[Гаврилов Кузьма Осипович|Кузьма Гаврилов]] талыллыбыт. Сийиэскэ &quot;Саха уобалаһыгар потребительскай уопсастыбалар тустарынан&quot; диэн [[Гаврилов Кузьма Осипович|Кузьма Гаврилов]] дакылаатын истибиттэр.
* [[1927]] — [[Горнай улууһа|Горнай улууһун]] [[Мытаах|Мытааҕар]], Бор алааһыгар конфедералистар холбоһуктаах мунньахтарыгар «Саҥа сахалар национальнай сэбиэскэй социалистыы орто уонна дьадаҥы бааһынайдар баартыйалара» («Младо-якутская национальная советская социалистическая партия середняцко-бедняцкого крестьянства») тэриллибит.
* [[1932]] — [[ССРС]]-ка &quot;тунеядецтарга уонна паразиттарга&quot; ас карточкатын биэрбэт туһунан дэкириэт ылыныллыбыт.
* [[1937]] — ВКП(б) КК пленумугар  НКВД салайааччыта [[Ежов Николай Иванович|Николай Ежов]] тыл этиитигэр [[Бухарин Николай Иванович|Николай Бухарины]] уонна [[Рыков Алексей Иванович|Алексей Рыковы]] сэбиэскэй былааһы утарар тэрилтэҕэ тэрилтэҕэ сыаннаахтарыгар буруйдаабыт.
* [[1939 сыл|1939]] — сэбиэскэй бырабыыталыстыба [[Финляндия]] эйэлэһии кэпсэтиитин саҕалыырга этиититтэн батыммыт.
* [[1943 сыл|1943]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ]]: [[Югославия]]ҕа утарылаһыы баһылыга маршал Иосип Броз Тито быстах кэм бырабыыталыстыбатын тэрийэр туһунан биллэрбит.
* [[1948]] — [[ССРС]] аныгы техниканы олоххо киллэрэр кэмитиэтэ [[Брук Исаак Семёнович|Исаак Брук]] уонна [[Рамеев Башир Искандарович|Башир Рамеев]] электроннай ааҕар массыынаны айбыттарын туһунан 10475 нүөмэрдээх бэлиэтээһин оҥорбут.
* [[1954]] — [[АХШ]]-ка [[Майами]] куоратыгар бастакы Burger King диэн фаст-фуд ресторана аһыллыбыт.
* [[1982]] — [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ]] төрдүс билигин үлэлиир конституциятын ылыммыт.
* [[1987 сыл|1987]] — ССРС миниистирдэрин сэбиэтэ кырыым татаардара Кырыымҥа уонна Краснодаар кыраайыгар пропискаланалларын хааччахтыыр туһунан уураах таһаарбыт.
* [[1993]] — Ахсынньы 4—8 күннэригэр Парижка, [[ЮНЕСКО]] штаб-квартиратыгар [[Былатыан Ойуунускай]] 100 сааһын бэлиэтээһин буолбут. Ол иһинэн М. Николаев уонна Саха сирин учуонайдара кыттыылаах билим кэмпириэнсийэтэ ыытыллыбыт, Саха сирин артыыстара икки тыһыынча олбохтоох саалаҕа кэнсиэр туруорбуттар, онно &quot;Алмазы Якутии&quot;, &quot;Ньургуһун&quot; уонна &quot;Кыталык&quot; оҕо ансаамбыллара кыттыбыттар. 
* [[2017]] — [[Калифорния]] Санта-Паула куоратын аттыгар уот турбут. Түмүгэр Вентура уонна Санта-Барбара уокуруктарын хаппыт Калифорнияҕа саамай бөдөҥ уот туруутугар кубулуйбута.

== Төрөөбүттэр ==
* [[1747]] — [[Баранов Александр Андреевич|Александр Баранов]] (1819 өлб.), Хотугу Америкаҕа нуучча сэлиэнньэлэрин бастакы Сүрүн баһылыга (Главный правитель) (1790—1818 сс.), элбэх саханы онно көһөрөн үлэлэппитэ.
* [[1883]] — [[Тимофеев-Терешкин Михаил Николаевич|Михаил Тимофеев-Терешкин]] (1957 өлб.) — саха бастакы үрдүк үөрэхтээхтэриттэн биирдэстэрэ, бэйиэт, [[ССРС]] Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1944), экэнэмиис, этнограф.
* [[1937]] — [[Алексеев Эдуард Ефимович|Эдуард Алексеев]] — этномузыковед, искусствоведение дуоктара, [[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Духуобунаһын Академиятa|СӨ Духуобунаһын Академиятын]] академига (1996).
* [[1940]] — [[Ларионов Егор Михайлович|Егор Ларионов]] — политик, [[Саха АССР]] Үрдүкү Сүбэтин XII ыҥырыытын дьокутаата, [[Ил Түмэн]] I, II ыҥырыыларын дьокутаата, 1993—1998 сылларга [[Ил Түмэн]] бэрэстэбиитэллэрин Палаататын бэрэстээтэлэ, 1996—2001 сылларга РФ Федеральнай Мунньаҕар Федерация Сүбэтин чилиэнэ. [[Сунтаар улууһа|Сунтаар улууһун]] уонна [[Нам улууһа|Нам улууһун]] ытык киһитэ.
* [[1956]] — [[Федотов Руслан Еремеевич|Руслан Федотов]] — урбаанньыт, [[Ил Түмэн]] VI ыҥырыытын дьокутаата, [[Амма улууһа|Амма улууһун]] (2011 с.) уонна [[Мэҥэ-Хаҥалас улууһа|Мэҥэ-Хаҥалас улууһун]] Ытык киһитэ. Амма улууһун [[Амма (улуус киинэ)|Амма]], [[Чакыр нэһилиэгэ (Амма улууһа)|Чакыр]], [[Маай нэһилиэгэ (Амма улууһа)|Маай]], [[Болугур нэһилиэгэ (Амма улууһа)|Болугур]], [[Амма-Наахара нэһилиэгэ (Амма улууһа)|Амма-Наахара]] уонна Мэҥэ Хаҥалас улууһун [[Бастакы Наахара нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)|I-кы]] уонна [[Иккис Наахара нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)|II-с Наахара]] нэһилиэктэрин Ытык киһитэ.
* [[1963]] — [[Бубка Сергей Назарович|Сергей Бубка]] — [[Украина]] ураҕаһынан ыстанааччыта. Бубка алта сыл устата Аан дойду чемпионаттарын кыайбыта, Олимпиадаҕа кыһыл көмүс мэтээли ылбыта уонна ураҕаһынан ыстаныыга 35 аан дойду рекордун олохтообута.
* [[1986 сыл|1986]] — [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан улууһугар]] киинэ өрөдьүссүөрэ [[Лукачевскай Михаил Григорьевич|Михаил Лукачевскай]] төрөөбүт («Там, где танцуют стерхи» — «Кыталыктаах кырдалым»).

== Өлбүттэр ==
* [[1131]] — [[Омар Хайям]] (1048 төр.), перс бэйиэтэ, математик, бөлүһүөк.
* [[1943]] — [[Ярославскай Емельян Михайлович|Емельян Ярославскай]] — революционер, Хомуньуус баартыйа диэйэтэлэ, [[ССРС|ССРС-ка]] итэҕэли утары хамсааһын салайааччыта. «Союз воинствующих безбожников» бэрэстээтэлэ. Кини [[1913]] с. [[бэс ыйын 14]] (27) күнүттэн [[1917]] сыл ыам ыйыгар дылы [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] көскө олорбута.


{{ыйдар}}

[[Категория:Ахсынньы 4]]</text>
      <sha1>8don2o67togt2xt7hn9c3cmguhndcp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахсынньы 21</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8762</id>
    <revision>
      <id>428741</id>
      <parentid>425585</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өлбүттэр */</comment>
      <origin>428741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9769" sha1="mmbtqkv8dk81606x1dj7ezugtg27csg" xml:space="preserve">'''Ахсынньы 21''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 355-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 356-c күнэ). Сыл бүтүө 10 күн баар.

== Бэлиэ күннэр ==
* [[Күн туруута]] ([[Сир]] [[Хотугу эҥэлэй|хотугу эҥэлэйигэр]] ''кыһыҥҥы туруу'' ахсынньы 21 эбэтэр [[ахсынньы 22|22]] күнүгэр буолар) уонна ону кытта ситимнээх күннэр:
** Күөх ороһооспо (сорох протестааннарга, католиктарга, лютерааннарга, методиистарга). Бу сыл ордук уһун түүнүн көрсө арҕаа христианнар сорох сыаркаптарыгар чугас дьоннорун соторутааҕыта сүтэрбит дьоҥҥо анаан сулууспа ыыталлар
** {{Флагификация|Кытай}}, {{Флагификация|Тайвань}}, {{Флагификация|Япония}}, {{Флагификация|Соҕуруу Кэриэйэ}}, {{Флагификация|Вьетнам}} — Дунчжи бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр
** {{Флагификация|Шри-Ланка}} — Сангхамитта күнэ (буддизм Тхеравад салаата бэлиэтиир). Сангхамитта диэн биһиги эрабыт иннинэ олоро сылдьыбыт манаах дьахтар (б.э.и. 282 с. - б.э.и. 203 с.), ол саҕанааҕы Ииндийэ ыраахтааҕыта Ашока кыыһа, буддизмы аан бастаан Шри-Ланка сиригэр илдьибит дьонтон биирдэстэрэ.
** Йоль (неоязычество) — былыргы германецтартан төрүттэрин ааҕынар дьон үксүн бэлиэтииллэр, мусталлар, аһыыллар, бэлэх бэлэхтэһэллэр
** Зиемассветки (былыргы [[Латвия]])

* {{Флагификация|ХНТ}} — [[Баскетбол аан дойдутааҕы күнэ]] (A/RES/77/324)

* {{Флагификация|Филиппины}} — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
* {{Флагификация|Массачусетс}}, Плимут — Өбүгэлэр күннэрэ
* {{Флагификация|Сан-Томе уонна Принсипи}} — Сан-Томе күнэ
&lt;!-- * Шайва Сиддханта сыаркаба — Панча Ганапати бастакы күнэ, ахсынньы 25 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр--&gt;

== Түбэлтэлэр ==
* [[69 сыл]] — [[Рим Сената]] [[Веспасиан]]ы Рим импэрээтэринэн биллэрбит. Бу сыл кини ыраахтааҕынан биллэриллибит төрдүс киһи этэ (бу кэм ол иһин [[Түөрт импэрээтэр сыла]] диэн ааттанар).
* [[1237]] — [[Бату хаан]] сэриитэ хас да күн сэриилээн Рязань куораты ылбыт. Куораты урусхаллаабыттар, кинээһи өлөрбүттэр. Куорат бу кэнниттэн саҥаттан тутуллубатаҕа, билигин ол сир Эргэ Рязань диэн ааттанар, кэлин бу сиртэн 50 км ыраах турар атын куораты Рязань диэн ааттаабыттара.
* [[1913]] — «New York World» (&quot;Нью-Йорк Уорлд&quot;) хаһыакка бастакы аныгылыы ''кроссворд'' тахсыбыт, ааптара — Артур Уинн.
* [[1941]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ|Аан дойду иккис сэриитин]] кэмигэр [[Таиланд]] уонна [[Дьоппуон]] ыккардыларыгар кыттыгастыы пакт түһэрсиллибит.
* [[1965]] — [[ХНТ]] Генеральнай ассамблеята Раасанан дискриминация бары көрүҥүн суох гынар туһунан дойдулар ардыларынааҕы декларацияны ылыммыт.
* [[1975]] — [[Бүлүү, өрүс|Бүлүүтээҕи]] ГЭС иккис уочарата үлэҕэ киирбит.
* [[1987 сыл|1987]] — Дьокуускайга [[Аммосов Максим Кирович|Максим Аммосов]] Дьиэ-түмэлин арыйар туһунан Саха АССР миниистирдэрин сэбиэтин уурааҕа тахсыбыт.
* [[1988]] — Аан дойдуга саамай улахан сөмөлүөт Ан-225 «Мрия» бастакытын көппүт.
* [[1991]] — Сэбиэскэй Сойуустан тахсыбыт 9 өрөспүүбүлүкэ уонна Арассыыйалаах Белорусия (кинилэр тахсыбатахтара) салайааччылара Алма-Атаҕа көрсүбүттэр. [[СНГ]] соруга уонна тутула суруллубут Алма-Ата декларациятыгар илии баттаабыттар. Онон СНГ сыала-соруга чопчуланан, састаабыгар 11 өрөспүүбүлүкэ киирэн силигин сиппит. Түөрт хонон баран ССРС бэрэсидьиэнэ [[Михаил Горбачев]] стратегическай ядернай сэбилэнии салайыытын [[Борис Ельцин|Борис Ельциҥҥэ]] туттарбыта, [[ССРС]] букатыннаахтык суох буолбута.
* [[2007]] — [[Шенген сөбүлэҥэ]]р 9 дойду киирбит — Литва, Латвия, Эстония, Польша, Чехия, Словакия, Словения, Венгрия уонна Мальта.
* [[2012 сыл|2012]] — [[YouTube]] уонна интэриниэт устуоруйатыгар аан бастаан биир видеоклип көрүүтэ 1 миллиард буолбут. Бу видеонан [[Соҕуруу Кэриэйэ]] PSY диэн аатынан биллэр ырыаһытын «Gangnam Style» ырыата буолбут.

== Төрөөбүттэр ==
* [[1896]] — [[Гоголев Степан Филиппович|Степан Гоголев]] — саха бастакы революционердарыттан биирдэстэрэ, бөдөҥ сэбиэскэй салайааччы.
* [[1908]] — [[Тихонов Виктор Илларионович|Виктор Тихонов]] (01.07.1977 өлб.) — 1957-1969 сылларга [[АЛРОСА|&quot;Якуталмаз&quot;]] трест дьаһайааччыта, [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]] (1964), [[Мирнэй]] куоратын Ытык олохтооҕо (1964).
*
* [[1928]] — [[Орлов Михаил Павлович|Михаил Орлов]] — [[Мирнэй]] куоратын уонна [[Айхал]] бөһүөлэгин тутааччы, [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]] (1960), [[Мирнэй]] куоратын Ытык олохтооҕо (1964).
* [[1934]] — [[Билюкина Алла Афанасьевна|Алла Билюкина]] — литературовед, филология билимин дуоктара.
* [[1937]] — [[Иван Иванович Кандинскай|Иван Кандинскай]] — сахаттан бастакы үөрэхтээх опера режиссера, [[Чурапчы]] народнай тыйаатырын тэрийээччитэ.
* [[1940]] — [[Угаров Гавриил Спиридонович|Гавриил Угаров]] — биология билимин дуоктара, суруйааччы, айааччы, уопсастыбаннай диэйэтэл.
* [[1945 сыл|1945]] — [[Чехордуна Екатерина Петровна|Екатерина Чехордуна]], учуутал, доцент, СӨ үтүөлээх учуутала, педагогика билимин хандьыдаата, РСФСР норуоту сырдатыытын туйгуна, Таатта улууһун Ытык киһитэ.
* [[1948]] — [[Сэмюэль Джексон]] — [[АХШ|Америка]] киинэ уонна тэлэбиидэнньэ артыыһа, продюсер.

== Өлбүттэр ==
* [[1763]] — [[Лаптев Харитон Прокопьевич|Харитон Лаптев]] өлбүт (1700 с.т.). Бу киһи уонна кини биир сыл балыс тастыҥ быраата Дмитрий Лаптев ааттарын [[Лаптевтар байҕаллара]] сүгэр.
*[[1940]] — [[Фрэнсис Скотт Фицджеральд]] (1896 төр.), [[АХШ]] суруйааччыта.
*[[1993]] — [[Кола Бельды]] (1929 төр.), эстрада ырыаһыта.
* [[2025]] — [[Губарев Виктор Николаевич|Виктор Губарев]], Саха Өрөспүүбүлүкэтин Хомуньуус баартыйатын салайааччыта, Ил Түмэн култуураҕа уонна биллэрэр-иһитиннэрэр эйгэҕэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ.

{{ыйдар}}

[[Категория:ахсынньы 21]]</text>
      <sha1>mmbtqkv8dk81606x1dj7ezugtg27csg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428742</id>
      <parentid>428741</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өлбүттэр */</comment>
      <origin>428742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9839" sha1="o8d1j15xqolj91p5hy86fo83242vce2" xml:space="preserve">'''Ахсынньы 21''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 355-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 356-c күнэ). Сыл бүтүө 10 күн баар.

== Бэлиэ күннэр ==
* [[Күн туруута]] ([[Сир]] [[Хотугу эҥэлэй|хотугу эҥэлэйигэр]] ''кыһыҥҥы туруу'' ахсынньы 21 эбэтэр [[ахсынньы 22|22]] күнүгэр буолар) уонна ону кытта ситимнээх күннэр:
** Күөх ороһооспо (сорох протестааннарга, католиктарга, лютерааннарга, методиистарга). Бу сыл ордук уһун түүнүн көрсө арҕаа христианнар сорох сыаркаптарыгар чугас дьоннорун соторутааҕыта сүтэрбит дьоҥҥо анаан сулууспа ыыталлар
** {{Флагификация|Кытай}}, {{Флагификация|Тайвань}}, {{Флагификация|Япония}}, {{Флагификация|Соҕуруу Кэриэйэ}}, {{Флагификация|Вьетнам}} — Дунчжи бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр
** {{Флагификация|Шри-Ланка}} — Сангхамитта күнэ (буддизм Тхеравад салаата бэлиэтиир). Сангхамитта диэн биһиги эрабыт иннинэ олоро сылдьыбыт манаах дьахтар (б.э.и. 282 с. - б.э.и. 203 с.), ол саҕанааҕы Ииндийэ ыраахтааҕыта Ашока кыыһа, буддизмы аан бастаан Шри-Ланка сиригэр илдьибит дьонтон биирдэстэрэ.
** Йоль (неоязычество) — былыргы германецтартан төрүттэрин ааҕынар дьон үксүн бэлиэтииллэр, мусталлар, аһыыллар, бэлэх бэлэхтэһэллэр
** Зиемассветки (былыргы [[Латвия]])

* {{Флагификация|ХНТ}} — [[Баскетбол аан дойдутааҕы күнэ]] (A/RES/77/324)

* {{Флагификация|Филиппины}} — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
* {{Флагификация|Массачусетс}}, Плимут — Өбүгэлэр күннэрэ
* {{Флагификация|Сан-Томе уонна Принсипи}} — Сан-Томе күнэ
&lt;!-- * Шайва Сиддханта сыаркаба — Панча Ганапати бастакы күнэ, ахсынньы 25 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр--&gt;

== Түбэлтэлэр ==
* [[69 сыл]] — [[Рим Сената]] [[Веспасиан]]ы Рим импэрээтэринэн биллэрбит. Бу сыл кини ыраахтааҕынан биллэриллибит төрдүс киһи этэ (бу кэм ол иһин [[Түөрт импэрээтэр сыла]] диэн ааттанар).
* [[1237]] — [[Бату хаан]] сэриитэ хас да күн сэриилээн Рязань куораты ылбыт. Куораты урусхаллаабыттар, кинээһи өлөрбүттэр. Куорат бу кэнниттэн саҥаттан тутуллубатаҕа, билигин ол сир Эргэ Рязань диэн ааттанар, кэлин бу сиртэн 50 км ыраах турар атын куораты Рязань диэн ааттаабыттара.
* [[1913]] — «New York World» (&quot;Нью-Йорк Уорлд&quot;) хаһыакка бастакы аныгылыы ''кроссворд'' тахсыбыт, ааптара — Артур Уинн.
* [[1941]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ|Аан дойду иккис сэриитин]] кэмигэр [[Таиланд]] уонна [[Дьоппуон]] ыккардыларыгар кыттыгастыы пакт түһэрсиллибит.
* [[1965]] — [[ХНТ]] Генеральнай ассамблеята Раасанан дискриминация бары көрүҥүн суох гынар туһунан дойдулар ардыларынааҕы декларацияны ылыммыт.
* [[1975]] — [[Бүлүү, өрүс|Бүлүүтээҕи]] ГЭС иккис уочарата үлэҕэ киирбит.
* [[1987 сыл|1987]] — Дьокуускайга [[Аммосов Максим Кирович|Максим Аммосов]] Дьиэ-түмэлин арыйар туһунан Саха АССР миниистирдэрин сэбиэтин уурааҕа тахсыбыт.
* [[1988]] — Аан дойдуга саамай улахан сөмөлүөт Ан-225 «Мрия» бастакытын көппүт.
* [[1991]] — Сэбиэскэй Сойуустан тахсыбыт 9 өрөспүүбүлүкэ уонна Арассыыйалаах Белорусия (кинилэр тахсыбатахтара) салайааччылара Алма-Атаҕа көрсүбүттэр. [[СНГ]] соруга уонна тутула суруллубут Алма-Ата декларациятыгар илии баттаабыттар. Онон СНГ сыала-соруга чопчуланан, састаабыгар 11 өрөспүүбүлүкэ киирэн силигин сиппит. Түөрт хонон баран ССРС бэрэсидьиэнэ [[Михаил Горбачев]] стратегическай ядернай сэбилэнии салайыытын [[Борис Ельцин|Борис Ельциҥҥэ]] туттарбыта, [[ССРС]] букатыннаахтык суох буолбута.
* [[2007]] — [[Шенген сөбүлэҥэ]]р 9 дойду киирбит — Литва, Латвия, Эстония, Польша, Чехия, Словакия, Словения, Венгрия уонна Мальта.
* [[2012 сыл|2012]] — [[YouTube]] уонна интэриниэт устуоруйатыгар аан бастаан биир видеоклип көрүүтэ 1 миллиард буолбут. Бу видеонан [[Соҕуруу Кэриэйэ]] PSY диэн аатынан биллэр ырыаһытын «Gangnam Style» ырыата буолбут.

== Төрөөбүттэр ==
* [[1896]] — [[Гоголев Степан Филиппович|Степан Гоголев]] — саха бастакы революционердарыттан биирдэстэрэ, бөдөҥ сэбиэскэй салайааччы.
* [[1908]] — [[Тихонов Виктор Илларионович|Виктор Тихонов]] (01.07.1977 өлб.) — 1957-1969 сылларга [[АЛРОСА|&quot;Якуталмаз&quot;]] трест дьаһайааччыта, [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]] (1964), [[Мирнэй]] куоратын Ытык олохтооҕо (1964).
*
* [[1928]] — [[Орлов Михаил Павлович|Михаил Орлов]] — [[Мирнэй]] куоратын уонна [[Айхал]] бөһүөлэгин тутааччы, [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]] (1960), [[Мирнэй]] куоратын Ытык олохтооҕо (1964).
* [[1934]] — [[Билюкина Алла Афанасьевна|Алла Билюкина]] — литературовед, филология билимин дуоктара.
* [[1937]] — [[Иван Иванович Кандинскай|Иван Кандинскай]] — сахаттан бастакы үөрэхтээх опера режиссера, [[Чурапчы]] народнай тыйаатырын тэрийээччитэ.
* [[1940]] — [[Угаров Гавриил Спиридонович|Гавриил Угаров]] — биология билимин дуоктара, суруйааччы, айааччы, уопсастыбаннай диэйэтэл.
* [[1945 сыл|1945]] — [[Чехордуна Екатерина Петровна|Екатерина Чехордуна]], учуутал, доцент, СӨ үтүөлээх учуутала, педагогика билимин хандьыдаата, РСФСР норуоту сырдатыытын туйгуна, Таатта улууһун Ытык киһитэ.
* [[1948]] — [[Сэмюэль Джексон]] — [[АХШ|Америка]] киинэ уонна тэлэбиидэнньэ артыыһа, продюсер.

== Өлбүттэр ==
* [[1763]] — [[Таймыыр]] каартатын оҥорбут айанньыт [[Лаптев Харитон Прокопьевич|Харитон Лаптев]] өлбүт (1700 с.т.). Бу киһи уонна кини биир сыл балыс тастыҥ быраата Дмитрий Лаптев ааттарын [[Лаптевтар байҕаллара]] сүгэр.
*[[1940]] — [[Фрэнсис Скотт Фицджеральд]] (1896 төр.), [[АХШ]] суруйааччыта.
*[[1993]] — [[Кола Бельды]] (1929 төр.), эстрада ырыаһыта.
* [[2025]] — [[Губарев Виктор Николаевич|Виктор Губарев]], Саха Өрөспүүбүлүкэтин Хомуньуус баартыйатын салайааччыта, Ил Түмэн култуураҕа уонна биллэрэр-иһитиннэрэр эйгэҕэ сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ.

{{ыйдар}}

[[Категория:ахсынньы 21]]</text>
      <sha1>o8d1j15xqolj91p5hy86fo83242vce2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1638</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8933</id>
    <revision>
      <id>428745</id>
      <parentid>382675</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Туох буолбута */</comment>
      <origin>428745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="hvrdzfiuak6hac3ouzx9p3afrz29n30" xml:space="preserve">{{сыллар|1638}}

'''1638''' сыл.

== Туох буолбута ==
* [[Верхоянскай]] төрүттэммит.

* [[Олунньу 28]] — [[Эдинбург]]а [[Шотландия наассыйатын сөбүлэҥэ]] (гэль тылынан: An Cùmhnant Nàiseanta) диэн докумуоҥҥа илии баттаммыт. Бу [[Карл I]] хоруол [[Шотландия]] сыаркабын уларыта тутар баҕатын утарыы этэ.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==

[[категория:1638| ]]</text>
      <sha1>hvrdzfiuak6hac3ouzx9p3afrz29n30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таймыыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15913</id>
    <revision>
      <id>428743</id>
      <parentid>305312</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географическэй объектар */</comment>
      <origin>428743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2486" sha1="1xag7rzk0pjzs77uszfv3j6v9iw3w5k" xml:space="preserve">'''Таймыыр''' - 

{{TOCright}}
== Географическэй объектар ==
* '''[[Таймыыр (тумул-арыы)|Таймыыр тумул-арыы]]''' — [[Енисей хомото|Енисей]] уонна [[Хатанга хомото|Хатанга хомолорун]] ыккардыгар баар тумул-арыы.
* '''[[Таймыыр (арыы)|Таймыр]]''' — [[Кара байҕал]]га баар дьон олорбот бөдөҥ [[Арыы (география)|арыыта]].
* '''[[Кыра Таймыыр]]''' — Лаптевтар байҕалларыгар баар арыы.
* '''[[Таймыыр (күөл)]]''' — Таймыырга баар күөл.
* '''[[Таймыыр хомото]]''' — Кара байҕал хомото, Таймыыр тумул-арыытын ортотугар баар хомо. 
* '''[[Таймыр (банка)]]''' — [[Подводная банка|банка]] у западного побережья острова Южный архипелага [[Новая Земля]]&lt;ref&gt;http://maps39.narod.ru/map2/index23.html Клуб туристов &quot;Московская Застава&quot; — Топографические карты — Россия, Архангельская обл. (Новая Земля) — п-ов Сухой Нос&lt;/ref&gt;.

== Административнай единицалар ==
* '''[[Таймыырдааҕы автономнай уокурук|Таймыырдааҕы (Долганнар-Ненецтар) автономнай уокурук]]''' — субъект [[Россия|Российской Федерации]] в Восточной Сибири, существовавший до [[2007]] года.
* '''[[Таймыырдааҕы Долгаан-Ненец оройуона]]''' — муниципальный район в северной части [[Красноярский край|Красноярского края]].

== Хараабыллар ==
* '''[[Таймыр (ледокол, 1909)|«Таймыр»]]''' — ледокольный пароход.
* '''[[Таймыр (ледокол, 1988)|«Таймыр»]]''' — [[атомный ледокол]].

== Атын ==
* '''[[Таймыр (хаһыат)|Таймыр]]''' — Дудинкаҕа тахсар хаһыат.

== Өссө көр ==
* '''[[Таймыыра]]''' — өрүс.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

{{неоднозначность}}</text>
      <sha1>1xag7rzk0pjzs77uszfv3j6v9iw3w5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лаптев Харитон Прокопьевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18080</id>
    <revision>
      <id>428737</id>
      <parentid>356150</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="qyg74crdm6wp4hqw1tq1nu3p3vl7u6z" xml:space="preserve">'''Лаптев Харитон Прокофьевич''' (1700 — 1763.12.21) — Хотугу [[Азия]]ны чинчийбит киһи, Таймыыр каартатын оҥорбута, 1 рангалаах капитан. [[Лаптевтар байҕаллара]] кини уонна Дмитрий Яковлевич Лаптев ааттарынан ааттаммыта.

[[1718]] сыллаахха флот гардемаринынан сулууспаҕа киирбит. [[1737]] с. улахан хотугу эспэдииссийэҕэ сылдьыбыт, ол эспэдииссийэ Үрүҥ байҕалтан Халыма өрүскэ дылы Хотугу Муустаах байҕал кытылын ойуулаабыт. 

1739 с. бэс ыйын 9 күнүгэр [[Дьокуускай]]тан тахсыбыт, 21-с чыыһылаҕа байҕалга тиийэн кытылынан арҕаа устубут. Хатанга уоһугар кыстаабыт. 1740 сыл от ыйын 12 күнүгэр дубель-шлюпкатынан салгыы арҕаа барбыт. Уһун сыралаах айан кэннитттэн биир ыйынан байҕалга тахсыбыт, онно хараабылын мууска хам астаран муус устун нэһиилэ тыаны булбуттар. Бэрт эрэйинэн былырыын кыстаабыт сирдэригэр төннүбүттэр. Таймыыр тумул арыытын байҕал өттүттэн ойуулуур табыллыбакка, Лаптев сиринэн сылдьан ойуулуурга быһаарыммыт. Онон 3 ытынан сылдьар эспэдииссийэни тэрийбит. Бэйэтэ Таймыыр өрүс байҕалга түһэр сириттэн илин уонна арҕаа сирдэри ойуулаабыт. 1742 с. өссө биирдэ Таймыыр өрүскэ тиийэ сылдьыбыт ол гынан баран аһылыктара бүтэн Туруханскайга төннүбүт, онтон отчуотун илдьэ [[Санкт-Петербург]]а барбыт.

[[1763]] с. [[ахсынньы 21]] күнүгэр флот обер-штер-кригс-комиссар сыбаанньалаах сылдьан өлбүт&lt;ref&gt;Брокгауз уонна Эфрон тылдьыттара&lt;/ref&gt;.

Кини уонна кини тастыҥ убайын [[Миитэрэй Лаптев]] ааттарынан [[Лаптевтар байҕаллара]] ааттаммыта.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1763 сыллаахха өлбүттэр]]
[[Категория:Айанньыттар]]</text>
      <sha1>qyg74crdm6wp4hqw1tq1nu3p3vl7u6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Латыын алпабыыта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30678</id>
    <revision>
      <id>428744</id>
      <parentid>415240</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>14329</id>
      </contributor>
      <origin>428744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4833" sha1="qdf2398je7ca7xu94mvpk5hejcvlu7o" xml:space="preserve">[[Билэ:Latin alphabet world distribution.svg|thumb|upright=1.5|'''Хараҥа күөх:''' Латыын алпабыытын эрэ туттар дойдулар.&lt;br /&gt;'''Сырдык күөх''': Хас да алпабыыттаах дойдулар.]]
'''Латыын алпабыыта''' — билигин элбэх тылларга туттуллар суруйуу ньымата. Грек алпабыытыттан төрүттээх, бастаан латыын тылын суруйарга туттуллара.

== Алпабыыт буукубалара ==
=== Латыын тылын алпабыытын буукубалара ===
[[Былыргы Рим]]ҥа туттуллар латыын алпабыытыгар баар буукубалар:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Суруллуута
|align=center|A||align=center|B||align=center|C||align=center|D||align=center|E||align=center|F||align=center|G||align=center|H||align=center|I||align=center|K||align=center|L||align=center|M||align=center|N||align=center|O||align=center|P||align=center|Q||align=center|R||align=center|S||align=center|T||align=center|V||align=center|X||align=center|Y||align=center|Z
|-
|Буукуба аата:||align=center|ā||align=center|bē||align=center|cē||align=center|dē||align=center|ē||align=center|ef||align=center|gē||align=center|hā||align=center|ī||align=center|kā||align=center|el||align=center|em||en||align=center|ō||align=center|pē||align=center|qū||align=center|er||align=center|es||align=center|tē||align=center|ū||align=center|ex||align=center|ī Graeca||align=center|zēta
|-
|Латыын аата ([[International Phonetic Alphabet|IPA]]):||align=center|{{IPA|[aː]}}||align=center|{{IPA|[beː]}}||align=center|{{IPA|[keː]}}||align=center|{{IPA|[deː]}}||align=center|{{IPA|[eː]}}||align=center|{{IPA|[ɛf]}}||align=center|{{IPA|[geː]}}||align=center|{{IPA|[haː]}}||align=center|{{IPA|[iː]}}||align=center|{{IPA|[kaː]}}||align=center|{{IPA|[ɛl]}}||align=center|{{IPA|[ɛm]}}||align=center|{{IPA|[ɛn]}}||align=center|{{IPA|[oː]}}||align=center|{{IPA|[peː]}}||align=center|{{IPA|[kuː]}}||align=center|{{IPA|[ɛr]}}||align=center|{{IPA|[ɛs]}}||align=center|{{IPA|[teː]}}||align=center|{{IPA|[uː]}}||align=center|{{IPA|[ɛks]}}||align=center|{{IPA|[iː&amp;nbsp;'graɪka]}}||align=center|{{IPA|['zeːta]}} 
|}

=== Билиҥҥи алпабыыт ===
Аныгы алпабыыт араас тылларга суруйуллуутугар туттуллар [[Европа]] тыллара бары кэриэтэ Латыын алпабыытын тутталлар, ол курдук [[ниэмэс тыла]], [[английскай тыл]], [[испания тыла]] уонна да атыттар. Сорох тыллар, ол курдук [[вьетнам тыла]] кэҥэтиллибит латыын алпабыытын тутталлар, диакритигы тоннары быһаарарһа тутталлар. Ол курдук маннык буукубалар бааллар:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| Улахан буукубата
|A
|B
|C
|D
|E
|F
|G
|H
|I
|J
|K
|L
|M
|N
|O
|P
|Q
|R
|S
|T
|U
|V
|W
|X
|Y
|Z
|-
| Кыракый суруллуута
|a
|b
|c
|d
|e
|f
|g
|h
|i
|j
|k
|l
|m
|n
|o
|p
|q
|r
|s
|t
|u
|v
|w
|x
|y
|z
|}

== Атын варианнар ==
[[Билэ:Caçarelhos2.jpg|thumb|Португалия тылыгар '''ç'' буукуба суруллуулаах знак']]
Сорох тыллар, атын буукубалары тутталлар, ол курдук: '''á, é, í, ó, ẹ, ị, ọ, ụ, ã, ả, ẻ, ỉ, ỏ, ủ, ñ, č, ď, ě, í, ň, ř, š, ť, ú, ů, ž  уонна đ'''. Ол курдук эсперанто, чех тыла, польша тыла, румыния тыла, вьетнам тыла уонна лгбо. 

Араас элбэх тыллар суруллууларын Латыын алпабыытыгар көһөрбүттэрэ. Элбэх сирдэргэ кэлии Европаттан көспүт дьон уларыпыттара. [[ССРС]] арахсыытын кэнниттэн сорох [[Илин Европа]] дойдулара кириллица оннугар Латыын алпабыытын туттар буолбуттара.

==Латыын алпабыыта саха тылын суруллуутугар==
[[Новгородов Семен Андреевич|Семен Андреевич Новгородов]] киллэрбит саха тылын алпабыытыгар латыын алпабыыта туттуллубута. Ол туһунан сиһилии [[Новгородов сахалыы алпабыыта]] ыстатыйаҕа ааҕыахха сөп.

{{Lang-stub}}

[[Category:Сурук-бичик]]
[[Category:Алпабыыттар]]</text>
      <sha1>qdf2398je7ca7xu94mvpk5hejcvlu7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ирбэт тоҥу чинчийэр П. И. Мельников аатынан институт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57430</id>
    <revision>
      <id>428748</id>
      <parentid>423156</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Устуоруйата */</comment>
      <origin>428748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3751" sha1="e3sh7efvbkkxr0rhz8hn7fzof7qcqvk" xml:space="preserve">'''Ирбэт тоҥу чинчийэр П. И. Мельников аатынан институт''' ({{lang-ru|Институт мерзлотоведения им. П. И. Мельникова}}) — РАН Сибиирдээҕи салаатын чинчийэр института.

== Устуоруйата ==
Институт устуоруйата 1941 сыллаахха Дьокуускайга ирбэт тоҥу чинчийэр ыстаансыйа арыллыытыттан саҕаламмыта. Бу ыстаансыйа мерзлотоведениены төрүттээччи проф. М. И. Сумгин көҕүлээһининэн ССРС Билимин акадьыамыйатын Ирбэт тоҥу чинчийэр В. А. Обручев аатынан институт иһинэн тэриллибитэ.

Бу сылларга Дьокуускайга таас дьиэлэри тутууга билим эрэкэмэндээссийэлэрин оҥорбута, алдьаммыт дьиэлэри хайдах чөлүгэр түһэрэргэ үлэлээбитэ, Дьокуускайы уунан хааччыйыы боппуруостарын быһаарсыбыта. Саха сирин киинигэр ирбэт тоҥ сиһилии чинчийиллибитэ. Ыстаансыйа сүбэлэрэ 1955 с. олунньу 24 күнүгэр тахсыбыт Саха АССР Совминын быһаарыытынн бигэргэммит тутуу нуормаларын уларытыыга олох буолбуттара. 1956 с. ыстаансыйа үлэһиттэрин ахсаана 88 киһи буолбута. Онтон учуонайдарын ахсаана - 38. 

1956 сыллаахха Дьокуускайдааҕы ирбэт тоҥу чинчийэр ыстаансыйа үөһэ ааттаммыт институт Хотугулуу-Илиҥҥи отделениетын статуһун ылбыта. Ирбэт тоҥ чинчийии дириҥээн уонна кэҥээн испитэ. Саха сирин хотугу оруйоуннарын саҥа прибордарынан чинчийии ыытыллыбыта.

[[1960]] с. [[ахсынньы 9]] күнүгэр ССРС Билимин акадьыамыйатын бөрөсүүдьүмэ Дьокуускайга Ирбэт тоҥу чинчийэр институуту акадьыамыйа Сибиирдээҕи салаатын иһинэн тэрийэргэ уураах таһаарбыта. Дьокуускайдааҕы ыстаансыйаттан ураты институт бас билиитигэр Игаркатааҕы ([[Красноярскай кыраай]]), Анаадырдааҕы ([[Магадаан уобалаһа]]) уонна Алданнааҕы ыстаансыйалар киирбиттэрэ. Институт штаата 186 киһи буолбута, ол иһигэр 2 билим дуоктара уонна 12 билим хандьыдтаата үлэлииллэрэ.

Бу сылларга институт ирбэт тоҥу чинчийиигэ Илин Сибиир, Уһук Илин уонна Сэбиэскэй Сойуус Хотугулуу-Илинин барытын координациялыыр буолбута&lt;ref&gt;{{Кинигэ|автор=Самыгина М.Г., Тарский Г.С., Сыроватский А.Д.|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат Якутской АССР, 1963 год|место=Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1963|страницы=89-90|страниц=91|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>e3sh7efvbkkxr0rhz8hn7fzof7qcqvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428749</id>
      <parentid>428748</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Устуоруйата */</comment>
      <origin>428749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3843" sha1="htfknll4u6m3lmu2c09cp5crmziyubs" xml:space="preserve">'''Ирбэт тоҥу чинчийэр П. И. Мельников аатынан институт''' ({{lang-ru|Институт мерзлотоведения им. П. И. Мельникова}}) — РАН Сибиирдээҕи салаатын чинчийэр института.

== Устуоруйата ==
Институт устуоруйата 1941 сыллаахха Дьокуускайга ирбэт тоҥу чинчийэр ыстаансыйа арыллыытыттан саҕаламмыта. Бу ыстаансыйа мерзлотоведениены төрүттээччи проф. М. И. Сумгин көҕүлээһининэн ССРС Билимин акадьыамыйатын Ирбэт тоҥу чинчийэр В. А. Обручев аатынан институт иһинэн тэриллибитэ.

Бу сылларга Дьокуускайга таас дьиэлэри тутууга билим эрэкэмэндээссийэлэрин оҥорбута, алдьаммыт дьиэлэри хайдах чөлүгэр түһэрэргэ үлэлээбитэ, Дьокуускайы уунан хааччыйыы боппуруостарын быһаарсыбыта. Саха сирин киинигэр ирбэт тоҥ сиһилии чинчийиллибитэ. Ыстаансыйа сүбэлэрэ 1955 с. олунньу 24 күнүгэр тахсыбыт Саха АССР Совминын быһаарыытынн бигэргэммит тутуу нуормаларын уларытыыга олох буолбуттара. 1956 с. ыстаансыйа үлэһиттэрин ахсаана 88 киһи буолбута. Онтон учуонайдарын ахсаана - 38. 

1956 сыллаахха Дьокуускайдааҕы ирбэт тоҥу чинчийэр ыстаансыйа үөһэ ааттаммыт институт Хотугулуу-Илиҥҥи отделениетын статуһун ылбыта. Ирбэт тоҥ чинчийии дириҥээн уонна кэҥээн испитэ. Саха сирин хотугу оруйоуннарын саҥа прибордарынан чинчийии ыытыллыбыта.

[[1960]] с. [[ахсынньы 9]] күнүгэр ССРС Билимин акадьыамыйатын бөрөсүүдьүмэ Дьокуускайга Ирбэт тоҥу чинчийэр институуту акадьыамыйа Сибиирдээҕи салаатын иһинэн тэрийэргэ уураах таһаарбыта. Дьокуускайдааҕы ыстаансыйаттан ураты институт бас билиитигэр Игаркатааҕы ([[Красноярскай кыраай]]), Анаадырдааҕы ([[Магадаан уобалаһа]]) уонна Алданнааҕы ыстаансыйалар киирбиттэрэ. Институт штаата 186 киһи буолбута, ол иһигэр 2 билим дуоктара уонна 12 билим хандьыдтаата үлэлииллэрэ.

Бу сылларга институт ирбэт тоҥу чинчийиигэ Илин Сибиир, Уһук Илин уонна Сэбиэскэй Сойуус Хотугулуу-Илинин барытын координациялыыр буолбута&lt;ref&gt;{{Кинигэ|автор=Самыгина М.Г., Тарский Г.С., Сыроватский А.Д.|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат Якутской АССР, 1963 год|место=Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1963|страницы=89-90|страниц=91|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Билим]]</text>
      <sha1>htfknll4u6m3lmu2c09cp5crmziyubs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бикипиэдьийэ:Күрэс:Биики-саас — 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>57974</id>
    <revision>
      <id>428719</id>
      <parentid>428691</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T00:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Күрэс кыттааччылара */</comment>
      <origin>428719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13768" sha1="a6vfp090jx1thpkexh3jz5kr5m7zchp" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Биики-саас — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Билэ:CEE_Spring_Logo_vertical-t.svg|150px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 
«'''Биики-саас — 2026'''» — Бикипиэдьийэҕэ ыстатыйа суруйууга аналлаах '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' аан дойдутааҕы күрэс, сааскы 72 хонук иһигэр ыытыллар (ыам ыйын 31 күнүгэр диэри). Соруга — Европа дойдуларыгар баар Бикипиэдьийэлэр ыккардыларыгар доҕордоһуу ситимин тупсарыы, аттынааҕы судаарыстыбалар тустарынан билиини хаҥатыы, Саха сирин туһунан атын тылынан суруллубут ыстатыйалары элбэтии. 
|body =
== Быраабылата ==
* Бэлиэтэммит кыттааччылар бары кытталлар (хаһан бэлиэтэммититтэн тутулуга суох).
* Маннык көрдөбүлгэ хоруйдуур ыстатыйалар ааҕыллаллар:
** '''Ыстатыйа саха тылынан 2026 сыл кулун тутар 21 күнүттэн ыам ыйын 31 күнүгэр диэри (UTC кэминэн) суруллубут буолуохтаах.'''
** '''Ыстатыйа тиэмэтэ манна баар тыллыктартан ылыллара ордук (атын ыстатыйа бу дойдуларга сыһыаннаах буоллаҕына эмиэ аахсыллар, ол эрээри баала кыра буолар).'''
** Ыстатыйаны эн саҕалаабыт буолуохтааххын. Уруккуттан баар ыстатыйа омоонун тупсарбыт буоллаххына уруккуттан ыйааһына 80 бырыһыантан тахса баайт эбиллибит буолуохтаах. '''(Саха сиригэр сыһыаннаах ыстатыйа күрэскэ кыттыбат).'''
** Саҥа ыстатыйаҕа 2500 байттан ордуга суох буолуохтаах
** '''Ыстатыйа [[Бикипиэдьийэ:Суолта|суолталаах]] буолуохтаах, [[БП:ТС|төрүтэ]] баар буолуохтаах.'''
** Ыстатыйаҕа суһаллык биитэр төрдүттэн тупсарар туһунан халыып туруо суохтаах (холобур, {{tl|Тус чинчийии}}, {{tl|Кытыга суох сыһыан}}, {{tl|Сигэтэ суох}}, {{tl|Төрүтэ суох}} уо.д.а.).
** Хас биирдии ирдэбилгэ хоруйдуур ыстатыйа 1 баалы ылар, кээмэйэ 3 килобаайты куоһарбыт ыстатыйаҕа — 2 баал, викификациятын таһыма үрдүк ыстатыйаҕа — 3 баалга диэри (сигэлэрэ элбэҕэ, ойуулардааҕа, халыыптардааҕа учуоттанар). Ол аата биир ыстатыйа бииртэн алтаҕа диэри баалы ылыан сөп. Ыстатыйалары сыаналааһын түмүгүнэн саамай элбэх баалы ылбыт (ол аата үрдүк бааллаах элбэх ыстатыйаны суруйбут) үс кыайыылаах быһаарыллыаҕа.
* Үөһэ этиллибит үс кыайыылаахтан ураты эбии маннык кыайыылаахтары быһаарыахпыт:
** Бастыҥ саҥа ыстатыйа;
** Бастыҥ саҥа кыттааччы (күрэс саҕаланыан иннинэ 400 көннөрүүттэн аҕыйаҕы оҥорбут киһи кыттар).
* '''Саҥа ыстатыйа ырытыы сирэйигэр бу халыыбы эбэҕит:'''
&lt;pre&gt;{{Биики-саас 2026 |кыттааччы= |тиэмэ= |тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду= |дойду2= |дойду3= }}&lt;/pre&gt;
* Маны таһынан эбии көҕүлүүр номинациялар уонна бириистэр баар буолуохтарын сөп.

== Дьүллүүр сүбэ ==
* {{u|Sauit}} (Чурапчы)
* {{u|Il Nur}} (Казань)

== Суруллар ыстатыйалар ==
{{div col|3}}
[[Билэ:Flag_of_Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Albania| Албания — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Armenia|Армения — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Суруллар ыстатыйалар]] 

[[Билэ:Flag_of_Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния уонна Герцеговина — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Georgia|Грузия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Greece|Греция — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kosovo|Косово  — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырыым татаардара — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Latvia|Латвия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Lithuania|Литва — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Суруллар ыстатыйалар]] 

[[Билэ:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of the Republic of Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/North Macedonia|Хотугу Македония — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Poland|Польша — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Russian_Federation|Россия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Билэ:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния уонна Молдавия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Republika Srpska|Серб Өрөспүүбүлүкэтэ — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Serbia|Сербия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татаардар — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Турция — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Ukraine|Украина — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Сыгааннар (рома) — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Czech_Republic.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Czech Republic|Чехия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Esperantujo|Эсперанто — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Estonia|Эстония — Суруллар ыстатыйалар]]
{{div col end}}

== Бириис ==
Биэс ордук көхтөөх кыттааччы энциклопедияҕа сыһыаннаах бириис тутуо. 

|footer = 
}}

== Күрэс кыттааччылара ==
Ыстатыйаны суруллубутун кэннэ манна баар табылыыссаҕа киллэриллиэхтээх (күрэс кыттааччылара бэйэлэрэ угаллар). Күрэскэ табылыыссаҕа киирбит ыстатыйалар эрэ кытталлар (өскөтүн табылыыссаны сатаан толорботоххутуна, тэрийээччилэргэ уталыппакка биллэриҥ). Суруллан бүтэ илик ыстатыйаны табылыыссаҕа угумаҥ.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Кыттааччы
! Ыстатыйа 
! Ыстатыйа ахсаана
!Дойдулар испииһэктэригэр киирбит ыстатыйа ахсаана
! Баалын ахсаана
!Миэстэ
|-
| {{u|FonzuHarp}}
| [[Куолаһа суох билабальнай плозив]] • [[]] • [[]]
|1
|
|
|
|-
| {{u|Ojkhol}}
| [[Худяков Иван Александрович]] • [[Игнатов Лев Николаевич]] • [[Егоров Виталий Михайлович]] • [[Сумгин Михаил Иванович ]] • [[Саха хомсомуолун I уобаластааҕы сийиэһэ]] • [[Молодежь Севера (хаһыат)]] • [[Сибиряков Александр Михайлович]] • [[Штатол]]
|6
|
|
|
|-
| {{u|Аанньал}}
| [[Рымбаева Роза Куанышевна]] • [[Игнатова Кюнна Николаевна]] • [[Ашрапова Лидия Леонтьевна]] • [[Иннокентьева Нюргуяна Николаевна]] • [[Иннокентьева Мария Николаевна]] • [[Федорова Лена Валерьевна]] • [[]] • [[]]
|6
|
|
|
|-
| {{u|Sauit}}
| [[Госдуума ]] • [[Саҥа дьон (партия)]] • [[]] • [[]] • [[]]
|2
|
|
|
|-
| {{u|Xaahax}}
| [[Моҕоллор ]] • [[Илэ оҥоруу]] • [[Сыыһа туттубат буолуу]] • [[Айыыны оҥоруу уустуктара]] • [[]] • [[]] • [[]]
|4
|
|
|
|-
| {{u|Qohlt}}
| [[Персия хомото]] • [[Хвича Кварацхелия ]] • [[]]
|2
|
|
|
|-
| {{u|~2026-17732-84}}
| [[Өскэмэн]] • [[]] • [[]]
|1
|
|
|
|-
| {{u|Visem}}
| [[Прыпять (өрүс)]]
|1
|
|
|
|-
| {{u|}}
| [[]] • [[]] • [[]]
|1
|
|
|
|}

{{быһаарыылар}}
[[Категория:Күрэс:Биики-саас]]

== Күрэс аан дойдутааҕы хаамыыта ==
* [[File:Fisher iris versicolor sepalwidth.svg|40px]][[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Statistics|Дойдуларынан статистика]]</text>
      <sha1>a6vfp090jx1thpkexh3jz5kr5m7zchp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428720</id>
      <parentid>428719</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T02:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Күрэс кыттааччылара */ Саха эрэ сиригэр быһаччы сыһыаннаах ыстатыйа күрэскэ кыттыбат</comment>
      <origin>428720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13633" sha1="4tz8wbs6e4kpt1d94bplrdyp3ykexgp" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Биики-саас — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Билэ:CEE_Spring_Logo_vertical-t.svg|150px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 
«'''Биики-саас — 2026'''» — Бикипиэдьийэҕэ ыстатыйа суруйууга аналлаах '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' аан дойдутааҕы күрэс, сааскы 72 хонук иһигэр ыытыллар (ыам ыйын 31 күнүгэр диэри). Соруга — Европа дойдуларыгар баар Бикипиэдьийэлэр ыккардыларыгар доҕордоһуу ситимин тупсарыы, аттынааҕы судаарыстыбалар тустарынан билиини хаҥатыы, Саха сирин туһунан атын тылынан суруллубут ыстатыйалары элбэтии. 
|body =
== Быраабылата ==
* Бэлиэтэммит кыттааччылар бары кытталлар (хаһан бэлиэтэммититтэн тутулуга суох).
* Маннык көрдөбүлгэ хоруйдуур ыстатыйалар ааҕыллаллар:
** '''Ыстатыйа саха тылынан 2026 сыл кулун тутар 21 күнүттэн ыам ыйын 31 күнүгэр диэри (UTC кэминэн) суруллубут буолуохтаах.'''
** '''Ыстатыйа тиэмэтэ манна баар тыллыктартан ылыллара ордук (атын ыстатыйа бу дойдуларга сыһыаннаах буоллаҕына эмиэ аахсыллар, ол эрээри баала кыра буолар).'''
** Ыстатыйаны эн саҕалаабыт буолуохтааххын. Уруккуттан баар ыстатыйа омоонун тупсарбыт буоллаххына уруккуттан ыйааһына 80 бырыһыантан тахса баайт эбиллибит буолуохтаах. '''(Саха сиригэр сыһыаннаах ыстатыйа күрэскэ кыттыбат).'''
** Саҥа ыстатыйаҕа 2500 байттан ордуга суох буолуохтаах
** '''Ыстатыйа [[Бикипиэдьийэ:Суолта|суолталаах]] буолуохтаах, [[БП:ТС|төрүтэ]] баар буолуохтаах.'''
** Ыстатыйаҕа суһаллык биитэр төрдүттэн тупсарар туһунан халыып туруо суохтаах (холобур, {{tl|Тус чинчийии}}, {{tl|Кытыга суох сыһыан}}, {{tl|Сигэтэ суох}}, {{tl|Төрүтэ суох}} уо.д.а.).
** Хас биирдии ирдэбилгэ хоруйдуур ыстатыйа 1 баалы ылар, кээмэйэ 3 килобаайты куоһарбыт ыстатыйаҕа — 2 баал, викификациятын таһыма үрдүк ыстатыйаҕа — 3 баалга диэри (сигэлэрэ элбэҕэ, ойуулардааҕа, халыыптардааҕа учуоттанар). Ол аата биир ыстатыйа бииртэн алтаҕа диэри баалы ылыан сөп. Ыстатыйалары сыаналааһын түмүгүнэн саамай элбэх баалы ылбыт (ол аата үрдүк бааллаах элбэх ыстатыйаны суруйбут) үс кыайыылаах быһаарыллыаҕа.
* Үөһэ этиллибит үс кыайыылаахтан ураты эбии маннык кыайыылаахтары быһаарыахпыт:
** Бастыҥ саҥа ыстатыйа;
** Бастыҥ саҥа кыттааччы (күрэс саҕаланыан иннинэ 400 көннөрүүттэн аҕыйаҕы оҥорбут киһи кыттар).
* '''Саҥа ыстатыйа ырытыы сирэйигэр бу халыыбы эбэҕит:'''
&lt;pre&gt;{{Биики-саас 2026 |кыттааччы= |тиэмэ= |тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду= |дойду2= |дойду3= }}&lt;/pre&gt;
* Маны таһынан эбии көҕүлүүр номинациялар уонна бириистэр баар буолуохтарын сөп.

== Дьүллүүр сүбэ ==
* {{u|Sauit}} (Чурапчы)
* {{u|Il Nur}} (Казань)

== Суруллар ыстатыйалар ==
{{div col|3}}
[[Билэ:Flag_of_Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Albania| Албания — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Armenia|Армения — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Суруллар ыстатыйалар]] 

[[Билэ:Flag_of_Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния уонна Герцеговина — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Georgia|Грузия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Greece|Греция — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kosovo|Косово  — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырыым татаардара — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Latvia|Латвия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Lithuania|Литва — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Суруллар ыстатыйалар]] 

[[Билэ:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of the Republic of Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/North Macedonia|Хотугу Македония — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Poland|Польша — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Russian_Federation|Россия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Билэ:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния уонна Молдавия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Republika Srpska|Серб Өрөспүүбүлүкэтэ — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Serbia|Сербия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татаардар — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Турция — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Ukraine|Украина — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Сыгааннар (рома) — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Czech_Republic.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Czech Republic|Чехия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Esperantujo|Эсперанто — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Estonia|Эстония — Суруллар ыстатыйалар]]
{{div col end}}

== Бириис ==
Биэс ордук көхтөөх кыттааччы энциклопедияҕа сыһыаннаах бириис тутуо. 

|footer = 
}}

== Күрэс кыттааччылара ==
Ыстатыйаны суруллубутун кэннэ манна баар табылыыссаҕа киллэриллиэхтээх (күрэс кыттааччылара бэйэлэрэ угаллар). Күрэскэ табылыыссаҕа киирбит ыстатыйалар эрэ кытталлар (өскөтүн табылыыссаны сатаан толорботоххутуна, тэрийээччилэргэ уталыппакка биллэриҥ). Суруллан бүтэ илик ыстатыйаны табылыыссаҕа угумаҥ.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Кыттааччы
! Ыстатыйа 
! Ыстатыйа ахсаана
!Дойдулар испииһэктэригэр киирбит ыстатыйа ахсаана
! Баалын ахсаана
!Миэстэ
|-
| {{u|FonzuHarp}}
| [[Куолаһа суох билабальнай плозив]] • [[]] • [[]]
|1
|
|
|
|-
| {{u|Ojkhol}}
| [[Худяков Иван Александрович]] • [[Игнатов Лев Николаевич]] • [[Егоров Виталий Михайлович]] • [[Сумгин Михаил Иванович ]] • [[Сибиряков Александр Михайлович]] • [[Штатол]]
|6
|
|
|
|-
| {{u|Аанньал}}
| [[Рымбаева Роза Куанышевна]] • [[Игнатова Кюнна Николаевна]] • [[Ашрапова Лидия Леонтьевна]] • [[Иннокентьева Нюргуяна Николаевна]] • [[Иннокентьева Мария Николаевна]] • [[Федорова Лена Валерьевна]] • [[]] • [[]]
|6
|
|
|
|-
| {{u|Sauit}}
| [[Госдуума ]] • [[Саҥа дьон (партия)]] • [[]] • [[]] • [[]]
|2
|
|
|
|-
| {{u|Xaahax}}
| [[Моҕоллор ]] • [[Илэ оҥоруу]] • [[Сыыһа туттубат буолуу]] • [[Айыыны оҥоруу уустуктара]] • [[]] • [[]] • [[]]
|4
|
|
|
|-
| {{u|Qohlt}}
| [[Персия хомото]] • [[Хвича Кварацхелия ]] • [[]]
|2
|
|
|
|-
| {{u|~2026-17732-84}}
| [[Өскэмэн]] • [[]] • [[]]
|1
|
|
|
|-
| {{u|Visem}}
| [[Прыпять (өрүс)]]
|1
|
|
|
|-
| {{u|}}
| [[]] • [[]] • [[]]
|1
|
|
|
|}

{{быһаарыылар}}
[[Категория:Күрэс:Биики-саас]]

== Күрэс аан дойдутааҕы хаамыыта ==
* [[File:Fisher iris versicolor sepalwidth.svg|40px]][[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Statistics|Дойдуларынан статистика]]</text>
      <sha1>4tz8wbs6e4kpt1d94bplrdyp3ykexgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наарва ратушата</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58543</id>
    <revision>
      <id>428721</id>
      <timestamp>2026-05-19T02:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Наарва ратушата ({{lang-et|Narva raekoda}}) — Эстония Наарва куоратыгар баар устуоруйа уонна архитектура мэҥэтэ. Билиҥҥи аадырыһа  — Ратуша болуоссата, 1.  Швеция хоруолун дьаһалтатын көҕүлээһининэн тутуллубута. Туталлакэлин бырайыагы Стокгольмҥа бигэргэт...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3369" sha1="6qfixh93asaoced0op3osb74vgkgbdw" xml:space="preserve">Наарва ратушата ({{lang-et|Narva raekoda}}) — Эстония Наарва куоратыгар баар устуоруйа уонна архитектура мэҥэтэ. Билиҥҥи аадырыһа  — Ратуша болуоссата, 1.

Швеция хоруолун дьаһалтатын көҕүлээһининэн тутуллубута. Туталлакэлин бырайыагы Стокгольмҥа бигэргэтии кэмигэр уларытыылары киллэрбиттэр, онон дьиэ Голландия классицизмын истиилинэн тутуллубут. Тутуу 1668 сыллаахха Захариас Хоффмана-балыс уонна Юрген Бишофф салалталарынан үс тухары барбыт.

Ратуша таас 3 этээстээх дьиэ, плитняктан тутуллубут, үрдүк цоколь этээстээх, икки этээһэ тосканатыҥы пилястрдардаах, үһүс этээс  холуонналар үрдүлэринэн турар, намыһах (полуэтаж).  Фасадын ортутгар пилястрдара суох. Түөрт кырыылаах үрдүк сарайын үрдүгэр икки галереялаах башня турар. Сүрүн ааҥҥа оһуорунан киэргэтиллибит икки кирилиэстээх этэ. Аан аттыгар куорат дьаралыга ойууламмыт эбит уонна үс аллегорическай фигура баар эбит. Бу фигуралар үс тосхолу кэрэһэлииллэрэ: Сиэр, Өй уонна Орто суол (Умеренность).

Бастакы этээскэ улахан холл баар эбит, икки өттүнэн хостор эрээттэрэ. Вестибуль кэтэҕэр баар кирилиэс үөһһэ таһаарара. Иккис этээскэ магистрат мунньахтыыр саалата баар эбит. Иккис этээс хоту өттүгэр үрдүкү суут, канцелярия уонна кэтэһэр хос бааллара. Иккис этээс соҕуруу өттүгэр  алын суут хоһо уонна атыы-эргиэн балаатата бааллара. Цоколь этээскэ кээмэй уонна ыйааһын балаатата, хаайыы уонна ону-маны харайар хостор бааллара.

Куорат бүттүүнүн курдук ратуша дьиэтэ 1944 сыллаахха Улуу сэрии кэмигэр эмсэҕэлээбитэ. 1960 сылтан 1963 сыллаахха диэри сөргүтүллүбүтэ. Сэбиэскэй кэмҥэ бу дьиэҕэ Пионер дьиэтэ баара.  2019 сылтан дьиэ иччитэх турбута, 2022 сыллаахха өрөмүөн саҕаламмыт.

2023 сыллаахха реставрацията түмүктэммит. Дьиэҕэ Нарва куоратын мунньаҕа көһөн киирбит. Дьиэ ис бараан икки аҥыы хайыппыттар: хотугу өттүн былыргы ис бааранын сөргүппүттэр, оттон соҕуруу өттүн аныгылыы оҥорбуттар.</text>
      <sha1>6qfixh93asaoced0op3osb74vgkgbdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428722</id>
      <parentid>428721</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T02:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3726" sha1="gogf2pesyn90g8z2eyaj4c4j1dvso3b" xml:space="preserve">Наарва ратушата ({{lang-et|Narva raekoda}}) — Эстония Наарва куоратыгар баар устуоруйа уонна архитектура мэҥэтэ. Билиҥҥи аадырыһа  — Ратуша болуоссата, 1.

Швеция хоруолун дьаһалтатын көҕүлээһининэн тутуллубута. Туталлакэлин бырайыагы Стокгольмҥа бигэргэтии кэмигэр уларытыылары киллэрбиттэр, онон дьиэ Голландия классицизмын истиилинэн тутуллубут. Тутуу 1668 сыллаахха Захариас Хоффмана-балыс уонна Юрген Бишофф салалталарынан үс тухары барбыт.

Ратуша таас 3 этээстээх дьиэ, плитняктан тутуллубут, үрдүк цоколь этээстээх, икки этээһэ тосканатыҥы пилястрдардаах, үһүс этээс  холуонналар үрдүлэринэн турар, намыһах (полуэтаж).  Фасадын ортутгар пилястрдара суох. Түөрт кырыылаах үрдүк сарайын үрдүгэр икки галереялаах башня турар. Сүрүн ааҥҥа оһуорунан киэргэтиллибит икки кирилиэстээх этэ. Аан аттыгар куорат дьаралыга ойууламмыт эбит уонна үс аллегорическай фигура баар эбит. Бу фигуралар үс тосхолу кэрэһэлииллэрэ: Сиэр, Өй уонна Орто суол (Умеренность).

Бастакы этээскэ улахан холл баар эбит, икки өттүнэн хостор эрээттэрэ. Вестибуль кэтэҕэр баар кирилиэс үөһһэ таһаарара. Иккис этээскэ магистрат мунньахтыыр саалата баар эбит. Иккис этээс хоту өттүгэр үрдүкү суут, канцелярия уонна кэтэһэр хос бааллара. Иккис этээс соҕуруу өттүгэр  алын суут хоһо уонна атыы-эргиэн балаатата бааллара. Цоколь этээскэ кээмэй уонна ыйааһын балаатата, хаайыы уонна ону-маны харайар хостор бааллара.

Куорат бүттүүнүн курдук ратуша дьиэтэ 1944 сыллаахха Улуу сэрии кэмигэр күүскэ эмсэҕэлээбитэ. 1960 сылтан 1963 сыллаахха диэри сөргүтүллүбүтэ. Сэбиэскэй кэмҥэ бу дьиэҕэ Пионер дьиэтэ баара&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |title=Осколки истории |access-date=2018-03-01 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302044440/http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.  2019 сылтан дьиэ иччитэх турбута, 2022 сыллаахха өрөмүөн саҕаламмыт.

2023 сыллаахха реставрацията түмүктэммит. Дьиэҕэ Нарва куоратын мунньаҕа көһөн киирбит. Дьиэ ис бараан икки аҥыы хайыппыттар: хотугу өттүн былыргы ис бааранын сөргүппүттэр, оттон соҕуруу өттүн аныгылыы оҥорбуттар.</text>
      <sha1>gogf2pesyn90g8z2eyaj4c4j1dvso3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428723</id>
      <parentid>428722</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T02:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3843" sha1="011dtxqnr2fa7toisagcrm2xppxcnr7" xml:space="preserve">Наарва ратушата ({{lang-et|Narva raekoda}}) — Эстония Наарва куоратыгар баар устуоруйа уонна архитектура мэҥэтэ. Билиҥҥи аадырыһа  — Ратуша болуоссата, 1.

Швеция хоруолун дьаһалтатын көҕүлээһининэн тутуллубута. Туталлакэлин бырайыагы Стокгольмҥа бигэргэтии кэмигэр уларытыылары киллэрбиттэр, онон дьиэ Голландия классицизмын истиилинэн тутуллубут. Тутуу 1668 сыллаахха Захариас Хоффмана-балыс уонна Юрген Бишофф салалталарынан үс тухары барбыт.

Ратуша таас 3 этээстээх дьиэ, плитняктан тутуллубут, үрдүк цоколь этээстээх, икки этээһэ тосканатыҥы пилястрдардаах, үһүс этээс  холуонналар үрдүлэринэн турар, намыһах (полуэтаж).  Фасадын ортутгар пилястрдара суох. Түөрт кырыылаах үрдүк сарайын үрдүгэр икки галереялаах башня турар. Сүрүн ааҥҥа оһуорунан киэргэтиллибит икки кирилиэстээх этэ. Аан аттыгар куорат дьаралыга ойууламмыт эбит уонна үс аллегорическай фигура баар эбит. Бу фигуралар үс тосхолу кэрэһэлииллэрэ: Сиэр, Өй уонна Орто суол (Умеренность).

Бастакы этээскэ улахан холл баар эбит, икки өттүнэн хостор эрээттэрэ. Вестибуль кэтэҕэр баар кирилиэс үөһһэ таһаарара. Иккис этээскэ магистрат мунньахтыыр саалата баар эбит. Иккис этээс хоту өттүгэр үрдүкү суут, канцелярия уонна кэтэһэр хос бааллара. Иккис этээс соҕуруу өттүгэр  алын суут хоһо уонна атыы-эргиэн балаатата бааллара. Цоколь этээскэ кээмэй уонна ыйааһын балаатата, хаайыы уонна ону-маны харайар хостор бааллара.

Куорат бүттүүнүн курдук ратуша дьиэтэ 1944 сыллаахха Улуу сэрии кэмигэр күүскэ эмсэҕэлээбитэ. 1960 сылтан 1963 сыллаахха диэри сөргүтүллүбүтэ. Сэбиэскэй кэмҥэ бу дьиэҕэ Пионер дьиэтэ баара&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |title=Осколки истории |access-date=2018-03-01 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302044440/http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.  2019 сылтан дьиэ иччитэх турбута, 2022 сыллаахха өрөмүөн саҕаламмыт.

2023 сыллаахха реставрацията түмүктэммит. Дьиэҕэ Нарва куоратын мунньаҕа көһөн киирбит. Дьиэ ис бараан икки аҥыы хайыппыттар: хотугу өттүн былыргы ис бааранын сөргүппүттэр, оттон соҕуруу өттүн аныгылыы оҥорбуттар.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Эстония куораттара]]</text>
      <sha1>011dtxqnr2fa7toisagcrm2xppxcnr7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428726</id>
      <parentid>428723</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T02:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4479" sha1="n07bh4t012ncy5cawf5oddnl7zd2tdl" xml:space="preserve">Наарва ратушата ({{lang-et|Narva raekoda}}) — Эстония Наарва куоратыгар баар устуоруйа уонна архитектура мэҥэтэ. Билиҥҥи аадырыһа  — Ратуша болуоссата, 1.

Швеция хоруолун дьаһалтатын көҕүлээһининэн тутуллубута. Туталлакэлин бырайыагы Стокгольмҥа бигэргэтии кэмигэр уларытыылары киллэрбиттэр, онон дьиэ Голландия классицизмын истиилинэн тутуллубут. Тутуу 1668 сыллаахха Захариас Хоффмана-балыс уонна Юрген Бишофф салалталарынан үс тухары барбыт.

Ратуша таас 3 этээстээх дьиэ, плитняктан тутуллубут, үрдүк цоколь этээстээх, икки этээһэ тосканатыҥы пилястрдардаах, үһүс этээс  холуонналар үрдүлэринэн турар, намыһах (полуэтаж).  Фасадын ортутгар пилястрдара суох. Түөрт кырыылаах үрдүк сарайын үрдүгэр икки галереялаах башня турар. Сүрүн ааҥҥа оһуорунан киэргэтиллибит икки кирилиэстээх этэ. Аан аттыгар куорат дьаралыга ойууламмыт эбит уонна үс аллегорическай фигура баар эбит. Бу фигуралар үс тосхолу кэрэһэлииллэрэ: Сиэр, Өй уонна Орто суол (Умеренность).

Бастакы этээскэ улахан холл баар эбит, икки өттүнэн хостор эрээттэрэ. Вестибуль кэтэҕэр баар кирилиэс үөһһэ таһаарара. Иккис этээскэ магистрат мунньахтыыр саалата баар эбит. Иккис этээс хоту өттүгэр үрдүкү суут, канцелярия уонна кэтэһэр хос бааллара. Иккис этээс соҕуруу өттүгэр  алын суут хоһо уонна атыы-эргиэн балаатата бааллара. Цоколь этээскэ кээмэй уонна ыйааһын балаатата, хаайыы уонна ону-маны харайар хостор бааллара.

Куорат бүттүүнүн курдук ратуша дьиэтэ 1944 сыллаахха Улуу сэрии кэмигэр күүскэ эмсэҕэлээбитэ. 1960 сылтан 1963 сыллаахха диэри сөргүтүллүбүтэ. Сэбиэскэй кэмҥэ бу дьиэҕэ Пионер дьиэтэ баара&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |title=Осколки истории |access-date=2018-03-01 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302044440/http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.  2019 сылтан дьиэ иччитэх турбута, 2022 сыллаахха өрөмүөн саҕаламмыт.

2023 сыллаахха реставрацията түмүктэммит&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|title=ФОТО и ВИДЕО: строительные работы в здании Нарвской ратуши и на Ратушной площади завершены|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-04-03|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073611/https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэҕэ Нарва куоратын мунньаҕа көһөн киирбит. Дьиэ ис бараан икки аҥыы хайыппыттар: хотугу өттүн былыргы ис бааранын сөргүппүттэр, оттон соҕуруу өттүн аныгылыы оҥорбуттар.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Эстония куораттара]]</text>
      <sha1>n07bh4t012ncy5cawf5oddnl7zd2tdl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428727</id>
      <parentid>428726</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T02:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4932" sha1="bz3tm23lxc84jgcz9oqcm6qoksa9nyt" xml:space="preserve">Наарва ратушата ({{lang-et|Narva raekoda}}) — Эстония Наарва куоратыгар баар устуоруйа уонна архитектура мэҥэтэ. Билиҥҥи аадырыһа  — Ратуша болуоссата, 1.

Швеция хоруолун дьаһалтатын көҕүлээһининэн тутуллубута. Туталлакэлин бырайыагы Стокгольмҥа бигэргэтии кэмигэр уларытыылары киллэрбиттэр, онон дьиэ Голландия классицизмын истиилинэн тутуллубут. Тутуу 1668 сыллаахха Захариас Хоффмана-балыс уонна Юрген Бишофф салалталарынан үс тухары барбыт.

Ратуша таас 3 этээстээх дьиэ, плитняктан тутуллубут, үрдүк цоколь этээстээх, икки этээһэ тосканатыҥы пилястрдардаах, үһүс этээс  холуонналар үрдүлэринэн турар, намыһах (полуэтаж).  Фасадын ортутгар пилястрдара суох. Түөрт кырыылаах үрдүк сарайын үрдүгэр икки галереялаах башня турар. Сүрүн ааҥҥа оһуорунан киэргэтиллибит икки кирилиэстээх этэ. Аан аттыгар куорат дьаралыга ойууламмыт эбит уонна үс аллегорическай фигура баар эбит. Бу фигуралар үс тосхолу кэрэһэлииллэрэ: Сиэр, Өй уонна Орто суол (Умеренность).

Бастакы этээскэ улахан холл баар эбит, икки өттүнэн хостор эрээттэрэ. Вестибуль кэтэҕэр баар кирилиэс үөһһэ таһаарара. Иккис этээскэ магистрат мунньахтыыр саалата баар эбит. Иккис этээс хоту өттүгэр үрдүкү суут, канцелярия уонна кэтэһэр хос бааллара. Иккис этээс соҕуруу өттүгэр  алын суут хоһо уонна атыы-эргиэн балаатата бааллара. Цоколь этээскэ кээмэй уонна ыйааһын балаатата, хаайыы уонна ону-маны харайар хостор бааллара.

Куорат бүттүүнүн курдук ратуша дьиэтэ 1944 сыллаахха Улуу сэрии кэмигэр күүскэ эмсэҕэлээбитэ. 1960 сылтан 1963 сыллаахха диэри сөргүтүллүбүтэ. Сэбиэскэй кэмҥэ бу дьиэҕэ Пионер дьиэтэ баара&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |title=Осколки истории |access-date=2018-03-01 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302044440/http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.  2019 сылтан дьиэ иччитэх турбута, 2022 сыллаахха өрөмүөн саҕаламмыт.

2023 сыллаахха реставрацията түмүктэммит&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|title=ФОТО и ВИДЕО: строительные работы в здании Нарвской ратуши и на Ратушной площади завершены|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-04-03|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073611/https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэҕэ Нарва куоратын мунньаҕа көһөн киирбит&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1609048619/s-1-avgusta-narvskoe-gorsobranie-pereedet-v-ratushu|title=С 1 августа Нарвское горсобрание переедет в ратушу|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-07-31|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073613/https://rus.err.ee/1609048619/s-1-avgusta-narvskoe-gorsobranie-pereedet-v-ratushu|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэ ис бараан икки аҥыы хайыппыттар: хотугу өттүн былыргы ис бааранын сөргүппүттэр, оттон соҕуруу өттүн аныгылыы оҥорбуттар.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Эстония куораттара]]</text>
      <sha1>bz3tm23lxc84jgcz9oqcm6qoksa9nyt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428728</id>
      <parentid>428727</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T03:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5126" sha1="sqzj4knijcmrt35mqku8el1obekar4g" xml:space="preserve">'''Наарва ратушата''' ({{lang-et|Narva raekoda}}) — [[Эстония]] [[Наарва]] куоратыгар баар устуоруйа уонна архитектура мэҥэтэ. Билиҥҥи аадырыһа  — Ратуша болуоссата, 1.

[[Швеция]] хоруолун дьаһалтатын көҕүлээһининэн тутуллубута. Туталларыгар барокко истиилинэн тутар былаан баар эбит, кэлин бырайыагы Стокгольмҥа бигэргэтии кэмигэр уларытыылары киллэрбиттэр, онон дьиэ Голландия классицизмын истиилинэн тутуллубут. Тутуу 1668 сыллаахха Захариас Хоффман-балыс уонна Юрген Бишофф салалталарынан үс сыл тухары барбыт.

Ратуша таас 3 этээстээх дьиэ, плитняктан тутуллубут, үрдүк цоколь этээстээх, икки этээһэ тосканатыҥы пилястрдардаах, үһүс этээс  холуонналар үрдүлэринэн турар, намыһах (полуэтаж).  Фасадын ортотугар пилястрдара суох. Түөрт кырыылаах үрдүк сарайын үрдүгэр икки галереялаах башня турар. Сүрүн ааҥҥа оһуорунан киэргэтиллибит икки кирилиэстээх этэ. Аан аттыгар куорат дьаралыга ойууламмыт эбит уонна үс аллегорическай фигура баар эбит. Бу фигуралар үс тосхолу кэрэһэлииллэрэ: Сиэр, Өй уонна Орто суол (Умеренность).

Бастакы этээскэ улахан холл баар эбит, ону кыйа икки өттүнэн хостор эрээттэрэ бааллара. Вестибюль кэтэҕэр баар кирилиэс үөһэ икки этээскэ таһаарара. Иккис этээскэ магистрат мунньахтыыр саалата баар эбит. Иккис этээс хоту өттүгэр үрдүкү суут хоһо, канцелярия уонна кэтэһэр хос бааллара. Иккис этээс соҕуруу өттүгэр алын суут хоһо уонна атыы-эргиэн балаатата бааллара. Цоколь этээскэ кээмэй уонна ыйааһын балаатата, хаайыы уонна ону-маны харайар хостор бааллара.

Куорат бүттүүнүн курдук ратуша дьиэтэ [[1944 сыл|1944]] сыллаахха Улуу сэрии кэмигэр күүскэ эмсэҕэлээбитэ. 1960 сылтан 1963 сыллаахха диэри сөргүтүллүбүтэ. Сэбиэскэй кэмҥэ бу дьиэҕэ Пионер дьиэтэ баара&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |title=Осколки истории |access-date=2018-03-01 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302044440/http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.  2019 сылтан дьиэ иччитэх турбута, 2022 сыллаахха өрөмүөн саҕаламмыт.

2023 сыллаахха реставрацията түмүктэммит&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|title=ФОТО и ВИДЕО: строительные работы в здании Нарвской ратуши и на Ратушной площади завершены|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-04-03|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073611/https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэҕэ Нарва куоратын мунньаҕа көһөн киирбит&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1609048619/s-1-avgusta-narvskoe-gorsobranie-pereedet-v-ratushu|title=С 1 августа Нарвское горсобрание переедет в ратушу|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-07-31|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073613/https://rus.err.ee/1609048619/s-1-avgusta-narvskoe-gorsobranie-pereedet-v-ratushu|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэ ис бараан икки аҥыы хайыппыттар: хотугу өттүн былыргы ис бааранын сөргүппүттэр, оттон соҕуруу өттүн аныгылыы оҥорбуттар.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Эстония куораттара]]</text>
      <sha1>sqzj4knijcmrt35mqku8el1obekar4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428729</id>
      <parentid>428728</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T03:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5315" sha1="8xtozs92v553dk2ghcizprt2jr3w75k" xml:space="preserve">[[Билэ:Нарвская ратуша до ВОВ.jpg|мини|Наарва ратушата Иккис аан дойду сэриитин иннинээҕи аккырыыккаҕа]]

'''Наарва ратушата''' ({{lang-et|Narva raekoda}}) — [[Эстония]] [[Наарва]] куоратыгар баар устуоруйа уонна архитектура мэҥэтэ. Билиҥҥи аадырыһа  — Ратуша болуоссата, 1.

[[Швеция]] хоруолун дьаһалтатын көҕүлээһининэн тутуллубута. Туталларыгар барокко истиилинэн тутар былаан баар эбит, кэлин бырайыагы Стокгольмҥа бигэргэтии кэмигэр уларытыылары киллэрбиттэр, онон дьиэ Голландия классицизмын истиилинэн тутуллубут. Тутуу 1668 сыллаахха Захариас Хоффман-балыс уонна Юрген Бишофф салалталарынан үс сыл тухары барбыт.

Ратуша таас 3 этээстээх дьиэ, плитняктан тутуллубут, үрдүк цоколь этээстээх, икки этээһэ тосканатыҥы пилястрдардаах, үһүс этээс  холуонналар үрдүлэринэн турар, намыһах (полуэтаж).  Фасадын ортотугар пилястрдара суох. Түөрт кырыылаах үрдүк сарайын үрдүгэр икки галереялаах башня турар. Сүрүн ааҥҥа оһуорунан киэргэтиллибит икки кирилиэстээх этэ. Аан аттыгар куорат дьаралыга ойууламмыт эбит уонна үс аллегорическай фигура баар эбит. Бу фигуралар үс тосхолу кэрэһэлииллэрэ: Сиэр, Өй уонна Орто суол (Умеренность).

Бастакы этээскэ улахан холл баар эбит, ону кыйа икки өттүнэн хостор эрээттэрэ бааллара. Вестибюль кэтэҕэр баар кирилиэс үөһэ икки этээскэ таһаарара. Иккис этээскэ магистрат мунньахтыыр саалата баар эбит. Иккис этээс хоту өттүгэр үрдүкү суут хоһо, канцелярия уонна кэтэһэр хос бааллара. Иккис этээс соҕуруу өттүгэр алын суут хоһо уонна атыы-эргиэн балаатата бааллара. Цоколь этээскэ кээмэй уонна ыйааһын балаатата, хаайыы уонна ону-маны харайар хостор бааллара.

Куорат бүттүүнүн курдук ратуша дьиэтэ [[1944 сыл|1944]] сыллаахха Улуу сэрии кэмигэр күүскэ эмсэҕэлээбитэ. 1960 сылтан 1963 сыллаахха диэри сөргүтүллүбүтэ. Сэбиэскэй кэмҥэ бу дьиэҕэ Пионер дьиэтэ баара&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |title=Осколки истории |access-date=2018-03-01 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302044440/http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.  2019 сылтан дьиэ иччитэх турбута, 2022 сыллаахха өрөмүөн саҕаламмыт.

2023 сыллаахха реставрацията түмүктэммит&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|title=ФОТО и ВИДЕО: строительные работы в здании Нарвской ратуши и на Ратушной площади завершены|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-04-03|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073611/https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэҕэ Нарва куоратын мунньаҕа көһөн киирбит&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1609048619/s-1-avgusta-narvskoe-gorsobranie-pereedet-v-ratushu|title=С 1 августа Нарвское горсобрание переедет в ратушу|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-07-31|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073613/https://rus.err.ee/1609048619/s-1-avgusta-narvskoe-gorsobranie-pereedet-v-ratushu|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэ ис бараан икки аҥыы хайыппыттар: хотугу өттүн былыргы ис бааранын сөргүппүттэр, оттон соҕуруу өттүн аныгылыы оҥорбуттар.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Эстония куораттара]]</text>
      <sha1>8xtozs92v553dk2ghcizprt2jr3w75k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428730</id>
      <parentid>428729</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T03:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5427" sha1="8hijcodjvmwzvlctxurf8vbjnqys9sw" xml:space="preserve">[[Билэ:Нарвская ратуша до ВОВ.jpg|мини|Наарва ратушата Иккис аан дойду сэриитин иннинээҕи аккырыыккаҕа]]

'''Наарва ратушата''' ({{lang-et|Narva raekoda}}) — [[Эстония]] [[Наарва]] куоратыгар баар устуоруйа уонна архитектура мэҥэтэ. Билиҥҥи аадырыһа  — Ратуша болуоссата, 1.

[[Швеция]] хоруолун дьаһалтатын көҕүлээһининэн тутуллубута. Туталларыгар барокко истиилинэн тутар былаан баар эбит, кэлин бырайыагы Стокгольмҥа бигэргэтии кэмигэр уларытыылары киллэрбиттэр, онон дьиэ Голландия классицизмын истиилинэн тутуллубут. Тутуу 1668 сыллаахха Захариас Хоффман-балыс уонна Юрген Бишофф салалталарынан үс сыл тухары барбыт.

Ратуша таас 3 этээстээх дьиэ, плитняктан тутуллубут, үрдүк цоколь этээстээх, икки этээһэ тосканатыҥы пилястрдардаах, үһүс этээс  холуонналар үрдүлэринэн турар, намыһах (полуэтаж).  Фасадын ортотугар пилястрдара суох. Түөрт кырыылаах үрдүк сарайын үрдүгэр икки галереялаах башня турар. Сүрүн ааҥҥа оһуорунан киэргэтиллибит икки кирилиэстээх этэ. Аан аттыгар куорат дьаралыга ойууламмыт эбит уонна үс аллегорическай фигура баар эбит. Бу фигуралар үс тосхолу кэрэһэлииллэрэ: Сиэр, Өй уонна Орто суол (Умеренность).

Бастакы этээскэ улахан холл баар эбит, ону кыйа икки өттүнэн хостор эрээттэрэ бааллара. Вестибюль кэтэҕэр баар кирилиэс үөһэ икки этээскэ таһаарара. Иккис этээскэ магистрат мунньахтыыр саалата баар эбит. Иккис этээс хоту өттүгэр үрдүкү суут хоһо, канцелярия уонна кэтэһэр хос бааллара. Иккис этээс соҕуруу өттүгэр алын суут хоһо уонна атыы-эргиэн балаатата бааллара. Цоколь этээскэ кээмэй уонна ыйааһын балаатата, хаайыы уонна ону-маны харайар хостор бааллара.

[[Билэ:Narva – Town hall (2023).jpg|мини|Наарва ратушата 2023 сыллаахха|left]]
Куорат бүттүүнүн курдук ратуша дьиэтэ [[1944 сыл|1944]] сыллаахха Улуу сэрии кэмигэр күүскэ эмсэҕэлээбитэ. 1960 сылтан 1963 сыллаахха диэри сөргүтүллүбүтэ. Сэбиэскэй кэмҥэ бу дьиэҕэ Пионер дьиэтэ баара&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |title=Осколки истории |access-date=2018-03-01 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302044440/http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.  2019 сылтан дьиэ иччитэх турбута, 2022 сыллаахха өрөмүөн саҕаламмыт.

2023 сыллаахха реставрацията түмүктэммит&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|title=ФОТО и ВИДЕО: строительные работы в здании Нарвской ратуши и на Ратушной площади завершены|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-04-03|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073611/https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэҕэ Нарва куоратын мунньаҕа көһөн киирбит&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1609048619/s-1-avgusta-narvskoe-gorsobranie-pereedet-v-ratushu|title=С 1 августа Нарвское горсобрание переедет в ратушу|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-07-31|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073613/https://rus.err.ee/1609048619/s-1-avgusta-narvskoe-gorsobranie-pereedet-v-ratushu|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэ ис бараан икки аҥыы хайыппыттар: хотугу өттүн былыргы ис бааранын сөргүппүттэр, оттон соҕуруу өттүн аныгылыы оҥорбуттар.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Эстония куораттара]]</text>
      <sha1>8hijcodjvmwzvlctxurf8vbjnqys9sw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428731</id>
      <parentid>428730</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T03:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5442" sha1="fhgwwylm3bosttg37m6oww8fqjj77e9" xml:space="preserve">[[Билэ:Нарвская ратуша до ВОВ.jpg|мини|Наарва ратушата Иккис аан дойду сэриитин иннинээҕи аккырыыккаҕа]]

'''Наарва ратушата''' ({{lang-et|Narva raekoda}}) — [[Эстония]] [[Наарва]] куоратыгар баар устуоруйа уонна архитектура мэҥэтэ. Билиҥҥи аадырыһа  — Ратуша болуоссата, 1.

[[Швеция]] хоруолун дьаһалтатын көҕүлээһининэн тутуллубута. Туталларыгар барокко истиилинэн тутар былаан баар эбит, кэлин бырайыагы Стокгольмҥа бигэргэтии кэмигэр уларытыылары киллэрбиттэр, онон дьиэ Голландия классицизмын истиилинэн тутуллубут. Тутуу 1668 сыллаахха Захариас Хоффман-балыс уонна Юрген Бишофф салалталарынан үс сыл тухары барбыт.

Ратуша таас 3 этээстээх дьиэ, плитняктан тутуллубут, үрдүк цоколь этээстээх, икки этээһэ тосканатыҥы пилястрдардаах, үһүс этээс  холуонналар үрдүлэринэн турар, намыһах (полуэтаж).  Фасадын ортотугар пилястрдара суох. Түөрт кырыылаах үрдүк сарайын үрдүгэр икки галереялаах башня турар. Сүрүн ааҥҥа оһуорунан киэргэтиллибит икки кирилиэстээх этэ. Аан 8рд8гэр куорат дьаралыга ойууламмыт эбит уонна үс аллегорическай киһитиҥи фигура баар эбит. Бу фигуралар үс тосхолу кэрэһэлииллэрэ: Сиэр, Өй уонна Орто суол (Умеренность).

Бастакы этээскэ улахан холл баар эбит, ону кыйа икки өттүнэн хостор эрээттэрэ бааллара. Вестибюль кэтэҕэр баар кирилиэс үөһэ икки этээскэ таһаарара. Иккис этээскэ магистрат мунньахтыыр саалата баар эбит. Иккис этээс хоту өттүгэр үрдүкү суут хоһо, канцелярия уонна кэтэһэр хос бааллара. Иккис этээс соҕуруу өттүгэр алын суут хоһо уонна атыы-эргиэн балаатата бааллара. Цоколь этээскэ кээмэй уонна ыйааһын балаатата, хаайыы уонна ону-маны харайар хостор бааллара.

[[Билэ:Narva – Town hall (2023).jpg|мини|Наарва ратушата 2023 сыллаахха|left]]
Куорат бүттүүнүн курдук ратуша дьиэтэ [[1944 сыл|1944]] сыллаахха Улуу сэрии кэмигэр күүскэ эмсэҕэлээбитэ. 1960 сылтан 1963 сыллаахха диэри сөргүтүллүбүтэ. Сэбиэскэй кэмҥэ бу дьиэҕэ Пионер дьиэтэ баара&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |title=Осколки истории |access-date=2018-03-01 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302044440/http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.  2019 сылтан дьиэ иччитэх турбута, 2022 сыллаахха өрөмүөн саҕаламмыт.

2023 сыллаахха реставрацията түмүктэммит&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|title=ФОТО и ВИДЕО: строительные работы в здании Нарвской ратуши и на Ратушной площади завершены|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-04-03|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073611/https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэҕэ Нарва куоратын мунньаҕа көһөн киирбит&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1609048619/s-1-avgusta-narvskoe-gorsobranie-pereedet-v-ratushu|title=С 1 августа Нарвское горсобрание переедет в ратушу|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-07-31|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073613/https://rus.err.ee/1609048619/s-1-avgusta-narvskoe-gorsobranie-pereedet-v-ratushu|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэ ис бараан икки аҥыы хайыппыттар: хотугу өттүн былыргы ис бааранын сөргүппүттэр, оттон соҕуруу өттүн аныгылыы оҥорбуттар.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Эстония куораттара]]</text>
      <sha1>fhgwwylm3bosttg37m6oww8fqjj77e9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428732</id>
      <parentid>428731</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T03:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5446" sha1="ga9zk8wza9baif74p08c3sex8mnfdbs" xml:space="preserve">[[Билэ:Нарвская ратуша до ВОВ.jpg|мини|Наарва ратушата Иккис аан дойду сэриитин иннинээҕи аккырыыккаҕа]]

'''Наарва ратушата''' ({{lang-et|Narva raekoda}}) — [[Эстония]] [[Наарва]] куоратыгар баар устуоруйа уонна архитектура мэҥэтэ. Билиҥҥи аадырыһа  — Ратуша болуоссата, 1.

[[Швеция]] хоруолун дьаһалтатын көҕүлээһининэн тутуллубута. Туталларыгар барокко истиилинэн тутар былаан баар эбит, кэлин бырайыагы Стокгольмҥа бигэргэтии кэмигэр уларытыылары киллэрбиттэр, онон дьиэ Голландия классицизмын истиилинэн тутуллубут. Тутуу 1668 сыллаахха Захариас Хоффман-балыс уонна Юрген Бишофф салалталарынан үс сыл тухары барбыт.

Ратуша таас 3 этээстээх дьиэ, плитняктан тутуллубут, үрдүк цоколь этээстээх, икки этээһэ тосканатыҥы пилястрдардаах, үһүс этээс  холуонналар үрдүлэринэн турар, намыһах (полуэтаж).  Фасадын ортотугар пилястрдара суох. Түөрт кырыылаах үрдүк сарайын үрдүгэр икки галереялаах башня турар. Сүрүн ааҥҥа оһуорунан киэргэтиллибит икки кирилиэстээх этэ. Аан 8рд8гэр куорат дьаралыга ойууламмыт эбит уонна үс аллегорическай киһитиҥи фигура баар эбит. Бу фигуралар үс тосхолу кэрэһэлииллэрэ: Сиэр, Өй уонна Орто суол (Умеренность).

Бастакы этээскэ улахан холл баар эбит, ону кыйа икки өттүнэн хостор эрээттэрэ бааллара. Вестибюль кэтэҕэр баар кирилиэс үөһэ икки этээскэ таһаарара. Иккис этээскэ магистрат мунньахтыыр саалата баар эбит. Иккис этээс хоту өттүгэр үрдүкү суут хоһо, канцелярия уонна кэтэһэр хос бааллара. Иккис этээс соҕуруу өттүгэр алын суут хоһо уонна атыы-эргиэн балаатата бааллара. Цоколь этээскэ кээмэй уонна ыйааһын балаатата, хаайыы уонна ону-маны харайар хостор бааллара.

[[Билэ:Narva – Town hall (2023).jpg|мини|Наарва ратушата 2023 сыллаахха|left]]
Куорат бүттүүнүн курдук ратуша дьиэтэ [[1944 сыл|1944]] сыллаахха Улуу сэрии кэмигэр күүскэ эмсэҕэлээбитэ. 1960 сылтан 1963 сыллаахха диэри сөргүтүллүбүтэ. Сэбиэскэй кэмҥэ бу дьиэҕэ Пионер дьиэтэ баара&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |title=Осколки истории |access-date=2018-03-01 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302044440/http://tellis.ucoz.ru/photo/staraja_narva/1980_1990/dvorec_pionerov/41-0-4844 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.  2019 сылтан дьиэ иччитэх турбута, 2022 сыллаахха өрөмүөн саҕаламмыт.

2023 сыллаахха реставрацията түмүктэммит&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|title=ФОТО и ВИДЕО: строительные работы в здании Нарвской ратуши и на Ратушной площади завершены|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-04-03|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073611/https://rus.err.ee/1608935864/foto-i-video-stroitelnye-raboty-v-zdanii-narvskoj-ratushi-i-na-ratushnoj-plowadi-zaversheny|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэҕэ Нарва куоратын мунньаҕа көһөн киирбит&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1609048619/s-1-avgusta-narvskoe-gorsobranie-pereedet-v-ratushu|title=С 1 августа Нарвское горсобрание переедет в ратушу|lang=ru|last=ERR|website=ERR|date=2023-07-31|access-date=2023-12-14|archive-date=2023-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231214073613/https://rus.err.ee/1609048619/s-1-avgusta-narvskoe-gorsobranie-pereedet-v-ratushu|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Дьиэ ис бараанын икки аҥыы хайыппыттар: хотугу өттүн былыргы ис бааранын сөргүппүттэр, оттон соҕуруу өттүн аныгылыы оҥорбуттар.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Эстония куораттара]]</text>
      <sha1>ga9zk8wza9baif74p08c3sex8mnfdbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Эстония куораттара</title>
    <ns>14</ns>
    <id>58544</id>
    <revision>
      <id>428724</id>
      <timestamp>2026-05-19T02:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[Категория:Эстония]]&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="cft61i5fo7ka5p9qm7rv06d8hpvwdnp" xml:space="preserve">[[Категория:Эстония]]</text>
      <sha1>cft61i5fo7ka5p9qm7rv06d8hpvwdnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Эстония</title>
    <ns>14</ns>
    <id>58545</id>
    <revision>
      <id>428725</id>
      <timestamp>2026-05-19T02:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[Категория:Дойдулар]]&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="kcpf31jnh9n7bk12m86v3loyuv76lvg" xml:space="preserve">[[Категория:Дойдулар]]</text>
      <sha1>kcpf31jnh9n7bk12m86v3loyuv76lvg</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>