1635 сыл

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sah">
  <siteinfo>
    <sitename>Бикипиэдьийэ</sitename>
    <dbname>sahwiki</dbname>
    <base>https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Миэдьийэ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Аналлаах</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Ырытыы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кыттааччы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кыттааччы ырытыыта</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Бикипиэдьийэ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Бикипиэдьийэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Билэ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Билэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-ни ырытыы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Халыып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Халыыбы ырытыы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Көмө</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Көмөнү ырытыы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны ырытыы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>1635 сыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8930</id>
    <revision>
      <id>428891</id>
      <parentid>413502</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T02:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ojkhol [[1635]] сирэй аатын маннык [[1635 сыл]] уларыппыт</comment>
      <origin>413502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="3x9mv5qgbb6uigc8b4zpnehlnr9pz7c" xml:space="preserve">{{сыллар|1635}}

'''1635''' сыл.

== Туох буолбута ==

== Төрөөбүттэр ==
* [[От ыйын 18]] — [[Англия]] учуонайа [[Роберт Гук]].

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1635| ]]</text>
      <sha1>3x9mv5qgbb6uigc8b4zpnehlnr9pz7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428893</id>
      <parentid>428891</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T02:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Туох буолбута */</comment>
      <origin>428893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1967" sha1="qyfp0t0m3we1dv78hbqgyqrlo0brfyx" xml:space="preserve">{{сыллар|1635}}

'''1635''' сыл.

== Туох буолбута ==

=== Саас ===
* Тобольскайтан сылдьар «сын боярский» диэн сололоох Воин Шахов этэрээтэ Бүлүү өрүһүн тардыытыгар Түүкээҥҥэ тиийбит. Онно эрдэ ордууламмыт Остафий Коло бу киһини бастаан билиммэтэх, мантан ыраах сырыт, мин сирбин тыытыма диэбит. Шахов онтон кыыһыран Колону уонна кини сорох дьонун таһыйтарбыт (бил батогами). Ол эрээри, кэлин тэйэн биэрбит.

=== Сайын ===
* [[Шахов Воин Фадеевич|Воин Шахов]] этэрээтиттэн Богдан Булдаков хамаандалаах хаһаактар [[Бүлүү (өрүс)|Бүлүү]] төрдүгэр барбыттар, онно тиийиэхтэрин икки хоук иннинэ Уус-Бүлүү симиэбийэтин туппуттар. Онно тоҥус кинээһэ Дыгынча уолун билиэн ылан аманаат гыммыттар, уонна онон күһэйэн 180 кииһи ылбыттар (4,5 сороков).

* Воин Шахов этэрээтэ Бүлүү уҥа кытылыгар өрүс төрдүттэн 5 хонук айаннаах сиргэ, Кыһыл Сыырга («под Красным Яром», «не дошед до вилюйского устья реки до Лены за пять днищ») симиэбийэ туппут. Мургат тоҥустарыттан уонна Тоҕус сахаларыттан дьаһаах хомуйууну саҕалаабыт.

== Төрөөбүттэр ==
* [[От ыйын 18]] — [[Англия]] учуонайа [[Роберт Гук]].

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1635| ]]</text>
      <sha1>qyfp0t0m3we1dv78hbqgyqrlo0brfyx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428894</id>
      <parentid>428893</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T02:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Саас */</comment>
      <origin>428894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1971" sha1="7fks5rm1i5tloq1latzryk0jn5mkytw" xml:space="preserve">{{сыллар|1635}}

'''1635''' сыл.

== Туох буолбута ==

=== Саас ===
* [[Тобольскай]]тан сылдьар «сын боярский» диэн сололоох Воин Шахов этэрээтэ Бүлүү өрүһүн тардыытыгар Түүкээҥҥэ тиийбит. Онно эрдэ ордууламмыт Остафий Коло бу киһини бастаан билиммэтэх, мантан ыраах сырыт, мин сирбин тыытыма диэбит. Шахов онтон кыыһыран Колону уонна кини сорох дьонун таһыйтарбыт (бил батогами). Ол эрээри, кэлин тэйэн биэрбит.

=== Сайын ===
* [[Шахов Воин Фадеевич|Воин Шахов]] этэрээтиттэн Богдан Булдаков хамаандалаах хаһаактар [[Бүлүү (өрүс)|Бүлүү]] төрдүгэр барбыттар, онно тиийиэхтэрин икки хоук иннинэ Уус-Бүлүү симиэбийэтин туппуттар. Онно тоҥус кинээһэ Дыгынча уолун билиэн ылан аманаат гыммыттар, уонна онон күһэйэн 180 кииһи ылбыттар (4,5 сороков).

* Воин Шахов этэрээтэ Бүлүү уҥа кытылыгар өрүс төрдүттэн 5 хонук айаннаах сиргэ, Кыһыл Сыырга («под Красным Яром», «не дошед до вилюйского устья реки до Лены за пять днищ») симиэбийэ туппут. Мургат тоҥустарыттан уонна Тоҕус сахаларыттан дьаһаах хомуйууну саҕалаабыт.

== Төрөөбүттэр ==
* [[От ыйын 18]] — [[Англия]] учуонайа [[Роберт Гук]].

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1635| ]]</text>
      <sha1>7fks5rm1i5tloq1latzryk0jn5mkytw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428895</id>
      <parentid>428894</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T02:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Саас */</comment>
      <origin>428895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2033" sha1="brm8eu1x6d3qdetk5ka974s21fdbfco" xml:space="preserve">{{сыллар|1635}}

'''1635''' сыл.

== Туох буолбута ==

=== Саас ===
* [[Тобольскай]]тан сылдьар «сын боярский» диэн сололоох [[Шахов Воин Фаддеевич|Воин Шахов]] этэрээтэ Бүлүү өрүһүн тардыытыгар [[Түүкээн|Түүкээҥҥэ]] тиийбит. Онно эрдэ ордууламмыт Остафий Коло бу киһини бастаан билиммэтэх, мантан ыраах сырыт, мин сирбин тыытыма диэбит. Шахов онтон кыыһыран Колону уонна кини сорох дьонун таһыйтарбыт (бил батогами). Ол эрээри, кэлин тэйэн биэрбит.

=== Сайын ===
* [[Шахов Воин Фадеевич|Воин Шахов]] этэрээтиттэн Богдан Булдаков хамаандалаах хаһаактар [[Бүлүү (өрүс)|Бүлүү]] төрдүгэр барбыттар, онно тиийиэхтэрин икки хоук иннинэ Уус-Бүлүү симиэбийэтин туппуттар. Онно тоҥус кинээһэ Дыгынча уолун билиэн ылан аманаат гыммыттар, уонна онон күһэйэн 180 кииһи ылбыттар (4,5 сороков).

* Воин Шахов этэрээтэ Бүлүү уҥа кытылыгар өрүс төрдүттэн 5 хонук айаннаах сиргэ, Кыһыл Сыырга («под Красным Яром», «не дошед до вилюйского устья реки до Лены за пять днищ») симиэбийэ туппут. Мургат тоҥустарыттан уонна Тоҕус сахаларыттан дьаһаах хомуйууну саҕалаабыт.

== Төрөөбүттэр ==
* [[От ыйын 18]] — [[Англия]] учуонайа [[Роберт Гук]].

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1635| ]]</text>
      <sha1>brm8eu1x6d3qdetk5ka974s21fdbfco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1636</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8931</id>
    <revision>
      <id>428896</id>
      <parentid>428472</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T02:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Чопчуланыахтаах */</comment>
      <origin>428896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2680" sha1="033hnlp78bf182dvpncgnuplnsdjl27" xml:space="preserve">{{сыллар|1636}}

'''1636''' сыл.

== Туох буолбута ==
=== Чопчуланыахтаах ===
* Баһылык [[Шахов Воин Фаддеевич|Воин Шахов]] Бүлүү төрдүгэр симиэбийэ туттан олорор бэйэтин киһитигэр Булдаковка барбытын кэннэ Солоҕон ууһун тоҥустара Кыһыл Сыырга тутуллубут симиэбийэни уоттаабыттар. Шахов төннөн кэлэн ол сиргэ Вакуцкое диэн ааттаах симиэбийэ туппут (Боҕууда диэн күөл аатынан). Бу симиэбийэ 1641 сыллаахтан Орто Бүлүү симиэбийэтэ (Средневилюйское) диэн ааттанар буолбута.

* 1636-1637 сс. Парфен Ходырев диэн сын боярский сололоох киһи бөтүҥнэр дьаһаах төлүүртэн батыммыттарын уонна &quot;улуус дьоно&quot; Сииттэ үрэххэ көһөн биэрбиттэрин туһунан отписка суруйбут. Онно карательнай эспэдииссийэ тэрийбитин уонна Сииттэ үрэҕи туоруур сиргэ бөтүҥнэр острожек туттубуттарын туһунан, кинилэри кытта сэриилэспитин, хас киһини сүтэрбитин суруйар&lt;ref&gt;РГАДА. Фонд 1177, Якутская приказная изба. Оп. 3, д.2, л. 1-6&lt;/ref&gt;.

* Фушунь куораттан илин сытар Хойукку Цзинь (нууч. Поздняя Цзинь) ханство [[Хунтайчжи]] ыраахтааҕылаан олорорун саҕана саҥа аатынан ааттаммыт: [[Цин династия|Цин]] (Ыраас). Ону кытта подданнайдара [[Манчжуурдар|манчжуурдар]] дэнэр буолбуттара.

=== Күһүн ===
* [[Балаҕан ыйын 8]] — Аан дойдуга биир бастыҥ Гарвард университета олохтоммут. Бу университеты 8 [[АХШ]] бэрэсидьиэнэ, 188 билигин баар миллиардердар уо.д.а. биллиилээх дьон бүтэрбиттэрэ. Ону кытары 160 [[Нобель бириэмийэтэ|Нобель бириэмийэтин]] лауреата Гарвардка үөрэммитэ эбэтэр үлэлээбитэ биллэр.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1636| ]]</text>
      <sha1>033hnlp78bf182dvpncgnuplnsdjl27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1637</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8932</id>
    <revision>
      <id>428897</id>
      <parentid>411340</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T03:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Чопчуланыахтаах */</comment>
      <origin>428897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2371" sha1="8h1hbqqpk8m291qm267a905fii3lygw" xml:space="preserve">{{сыллар|1637}}

'''1637''' сыл.

== Туох буолбута ==
=== Чопчуланыахтаах ===
* [[Мангазея (куорат)|Мангазея]] бойобуодата Пушкин [[Бүлүү (өрүс)|Бүлүүгэ]] дьону ыыппыт, уонна Бүлүүгэ тиийэн урукку симиэбийэ оннугар (Үөһээ Бүлүү, Верхневилюйское зимовье) остуруок тутарга бирикээстээбит.

* 1636-1637 сс. Парфен Ходырев диэн сын боярский сололоох киһи бөтүҥнэр дьаһаах төлүүртэн батыммыттарын уонна &quot;улуус дьоно&quot; Сииттэ үрэххэ көһөн биэрбиттэрин туһунан отписка суруйбут. Онно карательнай эспэдииссийэ тэрийбитин уонна Сииттэ үрэҕи туоруур сиргэ бөтүҥнэр острожек туттубуттарын туһунан, кинилэри кытта сэриилэспитин, хас киһини сүтэрбитин суруйар&lt;ref&gt;РГАДА. Фонд 1177, Якутская приказная изба. Оп. 3, д.2, л. 1-6&lt;/ref&gt;.

=== Ыам ыйа ===
* [[Ыам ыйын 26]] — Джон Мэйсон баһылыктаах аҥылычааннар уонна [[Могикааннар|могикааннар]] холбоһуктаах сэриилэрэ Коннектикукка (билиҥҥи АХШ) пекоттар сэлиэнньэлэригэр саба түспүттэр, 500-чэ киһини өлөрбүттэр.

=== Ахсынньы ===
* [[Ахсынньы 17]] — [[Дьоппуон|Дьоппуоҥҥа]] «Симабаратааҕы өрө туруу» саҕаламмыт. [[Христианство|Христианскай итэҕэли]] бобууну, ону кытары ыарахан түһээннэри утарбыт бааһынайдар өрө турбуттар. Сотору кэминэн самурай сэриитэ кинилэри хам баттаабыт, христианство букатыннаахтык бобуллубут уонна дойду 200 сыллаах изоляцияҕа хатаммыт.

== Төрөөбүттэр ==

== Өлбүттэр ==

[[Категория:1637| ]]</text>
      <sha1>8h1hbqqpk8m291qm267a905fii3lygw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9366</id>
    <revision>
      <id>428873</id>
      <parentid>421437</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T14:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soldatov Timur</username>
        <id>23703</id>
      </contributor>
      <origin>428873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="454" sha1="rgn6uw6h4qnf3d8lkjtow9vvdniiuyi" xml:space="preserve">[[Билэ:Kazan Kremlin Presidential Palace 08-2016.jpg|thumb|250px]]

'''Казан''' эбэтэр '''Каһаан''' ({{lang-tt|Qazan, Казан}}, [[нуучча тыла|нууч]]. ''Казань'') диэн [[Татарстан|Татарстаан]] Өрөспүүбүллүкэтин киин куората, дьонун ахсаана 1,2 мөл. киhи.

{{commonscat|Kazan}}

[[Категория:Арассыыйа куораттара]]</text>
      <sha1>rgn6uw6h4qnf3d8lkjtow9vvdniiuyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өфө</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13652</id>
    <revision>
      <id>428872</id>
      <parentid>386345</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T14:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soldatov Timur</username>
        <id>23703</id>
      </contributor>
      <origin>428872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1482" sha1="t2vbd1bi8ydihqegto8s6kqtptwqel2" xml:space="preserve">{{Infobox Russian city
|EnglishName=Ufa
|RussianName=Уфа
|LocalName1=Өфө
|LocalLangName1=Bashkir
|LocalName2=Уфа
|LocalLangName2=Tatar
|Skyline=Belaja-frozen.jpg
|SkylineLegend=View of Ufa over the frozen [[Belaya River]]
|LatDeg=54
|LatMin=45
|LatSec
|LonDeg=55
|LonMin=58
|LonSec
|LocatorMap
|LocatorMapLegend
|CoatOfArms=Coat of arms of Ufa.svg
|Flag=Flag of Ufa.svg
|CityDay=[[June 12]]
|FederalSubject=[[Bashkortostan|Republic of Bashkortostan]]
|InJurisdictionOf=Bashkortostan
|AdmCtrType=Capital
|AdmCtrOf=Bashkortostan, administrative center of [[Ufimsky District]]
|SelfGovAsOf=February 2008
|Charter=[[Charter of Ufa]]
|MunStatus=Urban okrug
|LeaderType=Head
|LeaderName=Pavel Kachkayev
|Legislature=[[Council of Ufa|Council]]
|Area_km2=710.16
|Population=1042437
|PopulationRank=11th
|PopulationLatest=1021500
|PopulationLatestDate=2008
|FoundationDate=1574
|Event1=Town status
|Event1Date=1586
|PostalCode=450000—450140
|DialingCode=347
|Website=http://www.ufacity.info/en/
|date=October 2009}}
'''Өфө''' ({{lang-ru|Уфа}}, {{lang-ba|Өфө}}) — [[Башкортостан|Башкортостаан]] киин уонна саамай улахан куората буолар, [[Арассыыйа]] [[бөдөҥ]] куораттарыттан биирдэстэрэ. Нэһилиэнньэтэ 1 мөл курдук.

{{Russia-geo-stub}}

[[Категория:Башкортостан]]
[[Категория:Арассыыйа куораттара]]</text>
      <sha1>t2vbd1bi8ydihqegto8s6kqtptwqel2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан Өрөспүүбүлүкэтин национальнай түмэлэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45717</id>
    <revision>
      <id>428871</id>
      <parentid>356289</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T14:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30470-28</username>
        <id>29032</id>
      </contributor>
      <origin>428871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6899" sha1="lpchzfcp3lhwrhequi8xo74ik02z4hl" xml:space="preserve">Татарстан Өрөспүүбүлүкэтин национальнай түмэлэ


[[Татарстан|Татарстаан]] Өрөспүүбүлүкэтин национальнай түмэлэ (тат. Татарстан Республикасы милли музее)-научнай-чинчийэр уонна үөрэтэр тэрилтэ, Поволжье бөдөҥ культурнай- историческай түмэллэриттэн биирдэстэрэ.
[[Казань|Каһааҥ]]ҥа публичнай түмэли тэрийии идеята, улахан уонна баай краеведческай уонна научнай коллекциялардаах Казань университетын преподавателлэрин ортотугар үөскээбитэ.1870- с сыллар бүтүүлэригэр профессор Н.П.Загоскин куорат түмэлин тэрийии туһунан боппуруоһу көтөхпүтэ.
1879 сыл саҕаланыаҕыттан Казаньҥа, археология, этнография, устуоруйа Уопсастыбатын чилиэннэрэ куоракка түмэл тэриллэрин бэлэмнээһининэн дьарыктаммыттара. Түмэл, билиҥҥи олохтоох дойду ааспыт уонна билиҥҥи олоҕун билиһиннэрэр соруктаах тэриллиэхтээҕэ.
Ол эрээри, общество тэрийбит түмэлэ публичнай буолбатаҕа. Атырдьах ыйын 31 күнүгэр 1886 с.
Городской Дума уонна Земство губерниятааҕы гласнайа Казань университетын профессора Н.А.Осокин кыттыылаах мунньахха Казаннааҕы реальнай училище директора А. П. Орлов оҥорбут түмэл бырайыага ырытыллыбыта уонна бигэргэммитэ.
1890 с.ыам ыйын 15-16 күннэригэр Казань куоракка буолбут Бүтүн Россиятааҕы научнай- промышленнай быыстапка бэрт элбэх экспонаты биэрбитэ. Казань куорат баһылыга С. В. Дьяченко бэйэтин этиитигэр куорат түмэлин тэрийиигэ олохтоохтору көмөлөһөргө ыҥырбыта.
Түмэл саҥа бырайыагын уонна устаабын Р. В. Ризположенскай суруйбута. 1891 сыл ыам ыйыгар Казань куорат Дууматын мунньаҕар түмэли тэрийэр хамыыһыйаны талбыттара. Казань куоракка биллиилээх атыыһыттар уонна промышленниктар И. И. Алафузов, П. В. Щетин, Я. Ф. Шамов, И. В. Александров, М. Т. Атлашкин, В. Е. Соломин, М. С. Королькова уо. д. а. уопсайа 5000 тахса солк. хомуйбуттара. О. С. Александрова- Гейнс түмэл Воскресенскай уулуссаҕа турарыгар этинэн туран элбэх харчыны (500 000 солк. үрүҥ көмүһүнэн) биэрбитинэн, түмэли Гостинай двор дьиэтигэр тэрийэргэ быһаарбыттара.
Түмэл коллекциятын төрүттээччинэн Казанскай археолог, историк, коллекционер А. Ф. Лихачев буолбута.
Түмэл устааба 1894 сыллаахха бигэргэтиллибитэ, оттон үөрүүлээх аһыллыыта муус устар 5 күнүгэр 1895 с. буолбута.
Куораттааҕы түмэл аһыллыытыгар профессордар, преподавателлэр уонна ветеринарнай институт студеннара, куорат Дууматын чилиэннэрэ, Казань губернатора П. А. Полтарацкай, Казань үөрэҕин уокуругун попечителлэрэ В. А. Попов уонна да атын чунуобунньуктар, архимандрит Филарет уонна да атын таҥара дьиэтин үлэһиттэрэ, куорат орто үөрэх тэрилтэлэрин бэрэстэбиитэллэрэ, уонна түмэли тэрийиигэ кыттыбыт дьон бааллара. Түмэл пуондатын казаннааҕы коллекционердар уонна меценаттар В.И.Заусайлов, О.С.Александрова-Гейнс, Г.Галеев (Баруди), Д.И.Образцов уонна атыттар хаҥаппыттар. Ону кытта, түмэл бастакы коллекцияларын хомуйууга, Казань университетын учуонайдара А. А. Штукенберг, Н. П. Загоскин, П. И. Кротов, Н. Ф. Высоцкай, Н. Ф. Катанов кыттыспыттар.
Түмэл Гостинай двор бастакы уонна иккис этээстэригэр баар. Түөрт салаалааҕа(учебнай, историко-этнографическай, естественно-историческай уонна А.Ф. Лихачев аатынан түмэл). Салаалар дириэктэрдэринэн Казань университетын преподавателлэрэ үлэлииллэрэ. Түмэл Сэбиэтин бастакы бэрэссэдээтэлинэн(түмэл дириэктэрэ)С. В. Дьяченко талыллыбыт. Түмэл тэриллиэҕиттэн хаста да аата уларыйбыт:1918 с. - губерния түмэлэ, 1921 с.- ТАССР киин түмэлэ, 1944 с. - ТАССР Судаарыстыбаннай түмэлэ, 1982 с.ТАССР Судаарыстыбаннай холбоһуктаах түмэлэ, 2001 с. - ТӨ национальнай түмэлэ.
Национальнай түмэл, билигин Казань куоракка 19 филиаллаах уонна салаалаах. Ону кытта, Верхнеуслонскай уонна Камско-Устьинскай орйуоннарга филиаллардаах.
https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD
http://www.museum.ru/M1299
[[Категория:Татарстан]]
[[Категория:Түмэллэр]]</text>
      <sha1>lpchzfcp3lhwrhequi8xo74ik02z4hl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бикипиэдьийэ:Күрэс:Биики-саас — 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>57974</id>
    <revision>
      <id>428877</id>
      <parentid>428765</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T14:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soldatov Timur</username>
        <id>23703</id>
      </contributor>
      <comment>/* Күрэс кыттааччылара */</comment>
      <origin>428877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13759" sha1="05cy1g963h5mu8ozc68bzob4d434g00" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Биики-саас — 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[Билэ:CEE_Spring_Logo_vertical-t.svg|150px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 
«'''Биики-саас — 2026'''» — Бикипиэдьийэҕэ ыстатыйа суруйууга аналлаах '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' аан дойдутааҕы күрэс, сааскы 72 хонук иһигэр ыытыллар (ыам ыйын 31 күнүгэр диэри). Соруга — Европа дойдуларыгар баар Бикипиэдьийэлэр ыккардыларыгар доҕордоһуу ситимин тупсарыы, аттынааҕы судаарыстыбалар тустарынан билиини хаҥатыы, Саха сирин туһунан атын тылынан суруллубут ыстатыйалары элбэтии. 
|body =
== Быраабылата ==
* Бэлиэтэммит кыттааччылар бары кытталлар (хаһан бэлиэтэммититтэн тутулуга суох).
* Маннык көрдөбүлгэ хоруйдуур ыстатыйалар ааҕыллаллар:
** '''Ыстатыйа саха тылынан 2026 сыл кулун тутар 21 күнүттэн ыам ыйын 31 күнүгэр диэри (UTC кэминэн) суруллубут буолуохтаах.'''
** '''Ыстатыйа тиэмэтэ манна баар тыллыктартан ылыллара ордук (атын ыстатыйа бу дойдуларга сыһыаннаах буоллаҕына эмиэ аахсыллар, ол эрээри баала кыра буолар).'''
** Ыстатыйаны эн саҕалаабыт буолуохтааххын. Уруккуттан баар ыстатыйа омоонун тупсарбыт буоллаххына уруккуттан ыйааһына 80 бырыһыантан тахса баайт эбиллибит буолуохтаах. '''(Саха сиригэр сыһыаннаах ыстатыйа күрэскэ кыттыбат).'''
** Саҥа ыстатыйаҕа 2500 байттан ордуга суох буолуохтаах
** '''Ыстатыйа [[Бикипиэдьийэ:Суолта|суолталаах]] буолуохтаах, [[БП:ТС|төрүтэ]] баар буолуохтаах.'''
** Ыстатыйаҕа суһаллык биитэр төрдүттэн тупсарар туһунан халыып туруо суохтаах (холобур, {{tl|Тус чинчийии}}, {{tl|Кытыга суох сыһыан}}, {{tl|Сигэтэ суох}}, {{tl|Төрүтэ суох}} уо.д.а.).
** Хас биирдии ирдэбилгэ хоруйдуур ыстатыйа 1 баалы ылар, кээмэйэ 3 килобаайты куоһарбыт ыстатыйаҕа — 2 баал, викификациятын таһыма үрдүк ыстатыйаҕа — 3 баалга диэри (сигэлэрэ элбэҕэ, ойуулардааҕа, халыыптардааҕа учуоттанар). Ол аата биир ыстатыйа бииртэн алтаҕа диэри баалы ылыан сөп. Ыстатыйалары сыаналааһын түмүгүнэн саамай элбэх баалы ылбыт (ол аата үрдүк бааллаах элбэх ыстатыйаны суруйбут) үс кыайыылаах быһаарыллыаҕа.
* Үөһэ этиллибит үс кыайыылаахтан ураты эбии маннык кыайыылаахтары быһаарыахпыт:
** Бастыҥ саҥа ыстатыйа;
** Бастыҥ саҥа кыттааччы (күрэс саҕаланыан иннинэ 400 көннөрүүттэн аҕыйаҕы оҥорбут киһи кыттар).
* '''Саҥа ыстатыйа ырытыы сирэйигэр бу халыыбы эбэҕит:'''
&lt;pre&gt;{{Биики-саас 2026 |кыттааччы= |тиэмэ= |тиэмэ2= |тиэмэ3= |дойду= |дойду2= |дойду3= }}&lt;/pre&gt;
* Маны таһынан эбии көҕүлүүр номинациялар уонна бириистэр баар буолуохтарын сөп.

== Дьүллүүр сүбэ ==
* {{u|Sauit}} (Чурапчы)
* {{u|Il Nur}} (Казань)

== Суруллар ыстатыйалар ==
{{div col|3}}
[[Билэ:Flag_of_Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Albania| Албания — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Armenia|Армения — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Суруллар ыстатыйалар]] 

[[Билэ:Flag_of_Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния уонна Герцеговина — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Georgia|Грузия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Greece|Греция — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Kosovo|Косово  — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Кырыым татаардара — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Latvia|Латвия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Lithuania|Литва — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Суруллар ыстатыйалар]] 

[[Билэ:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of the Republic of Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/North Macedonia|Хотугу Македония — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Poland|Польша — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Russian_Federation|Россия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[Билэ:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния уонна Молдавия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Republika Srpska|Серб Өрөспүүбүлүкэтэ — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Serbia|Сербия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татаардар — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Турция — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Ukraine|Украина — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Сыгааннар (рома) — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Czech_Republic.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Czech Republic|Чехия — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Esperantujo|Эсперанто — Суруллар ыстатыйалар]]

[[Билэ:Flag_of_Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Estonia|Эстония — Суруллар ыстатыйалар]]
{{div col end}}

== Бириис ==
Биэс ордук көхтөөх кыттааччы энциклопедияҕа сыһыаннаах бириис тутуо. 

|footer = 
}}

== Күрэс кыттааччылара ==
Ыстатыйаны суруллубутун кэннэ манна баар табылыыссаҕа киллэриллиэхтээх (күрэс кыттааччылара бэйэлэрэ угаллар). Күрэскэ табылыыссаҕа киирбит ыстатыйалар эрэ кытталлар (өскөтүн табылыыссаны сатаан толорботоххутуна, тэрийээччилэргэ уталыппакка биллэриҥ). Суруллан бүтэ илик ыстатыйаны табылыыссаҕа угумаҥ.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Кыттааччы
! Ыстатыйа 
! Ыстатыйа ахсаана
!Дойдулар испииһэктэригэр киирбит ыстатыйа ахсаана
! Баалын ахсаана
!Миэстэ
|-
| {{u|FonzuHarp}}
| [[Куолаһа суох билабальнай плозив]] • [[]] • [[]]
|1
|
|
|
|-
| {{u|Ojkhol}}
| [[Худяков Иван Александрович]] • [[Игнатов Лев Николаевич]] • [[Егоров Виталий Михайлович]] • [[Сумгин Михаил Иванович ]] • [[Сибиряков Александр Михайлович]] • [[Штатол]]
|6
|
|
|
|-
| {{u|Аанньал}}
| [[Рымбаева Роза Куанышевна]] • [[Игнатова Кюнна Николаевна]] • [[Ашрапова Лидия Леонтьевна]] • [[Иннокентьева Нюргуяна Николаевна]] • [[Иннокентьева Мария Николаевна]] • [[Федорова Лена Валерьевна]] • [[]] • [[]]
|6
|
|
|
|-
| {{u|Sauit}}
| [[Госдуума ]] • [[Саҥа дьон (партия)]] • [[]] • [[]] • [[]]
|2
|
|
|
|-
| {{u|Xaahax}}
| [[Моҕоллор ]] • [[Илэ оҥоруу]] • [[Сыыһа туттубат буолуу]] • [[Айыыны оҥоруу уустуктара]] • [[]] • [[]] • [[]]
|4
|
|
|
|-
| {{u|Qohlt}}
| [[Персия хомото]] • [[Хвича Кварацхелия ]] • [[]]
|2
|
|
|
|-
| {{u|~2026-17732-84}}
| [[Өскэмэн]] • [[]] • [[]]
|1
|
|
|
|-
| {{u|Visem}}
| [[Прыпять (өрүс)]]
|1
|
|
|
|-
| {{u|Soldatov Timur}}
| [[Урукку татаар тыла]] • [[Татаар тыйаатыра ]] • [[]]
|2
|
|
|
|-
| {{u|}}
| [[]] • [[]] • [[]]
|1
|
|
|
|}

{{быһаарыылар}}
[[Категория:Күрэс:Биики-саас]]

== Күрэс аан дойдутааҕы хаамыыта ==
* [[File:Fisher iris versicolor sepalwidth.svg|40px]][[meta:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Statistics|Дойдуларынан статистика]]</text>
      <sha1>05cy1g963h5mu8ozc68bzob4d434g00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Урукку татаар тыла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58547</id>
    <revision>
      <id>428869</id>
      <parentid>428767</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T13:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30470-28</username>
        <id>29032</id>
      </contributor>
      <origin>428869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4965" sha1="cq5y8t0mxtrpcgziov5lxj0k517gxgl" xml:space="preserve">'''Урукку татаар тыла'''&lt;ref&gt;Кадирова Э. Х. «Иске татар теле» курсыннан текстлар: практикум. — Казан, 2016. — 61 б.&lt;/ref&gt; (Итиллээҕи (Волгатааҕы) түүр тыла''; урукку бичик: '''ايسكى تاتار تلى''')'' — сорох аймахтыы түүр омуктар — [[татаардар]], башкорттар, сорох өттүнэн [[Казахтар|каһаахтар]] уонна [[ноҕайдар]] уопсай литэрэтиирэлии бичик тыллара этэ. Билиҥҥи [[Татаар тыла|татаардар]] уонна [[Кырыым татаардарын тыллара|кырыым татаардарын]] тыллара [[Алтан Ордуу]] кэмигэр үөдэйэ сылдьыбыт урукку татаар тылыгар олоҕуран үөскээбиттэр.

== Устуоруйа ==
Урукку татаар тыла [[Волгатааҕы Булҕар сирэ|Итиллээҕи (Волгатааҕы) Булҕар]] уонна [[Алтан Ордуу|Алтан Ордууга]] туттулла сылдьыбыт былыргы түүр литэрэтиирэлии тылыгар олоҕуран үөскээбит.

XI-XIV үйэтээҕи литэрэтиирэлии тыл урукку татаар тылын үөскээһинин эрдэтээҕи кэмин курдук көрүллэр. Кини уус уран литэрэтиирэҕэ, норуот айымньытыгар, итэҕэл литэрэтиирэтигэр уонна сорох тааска суруллубут суруктарга киэҥник көстөр.

Урукку татаар тыла Каһаан уонна Астархаан хааныстыбатын кэмигэр толору үөскээн баран, XV үйэттэн XIX үйэҕэ дылы татаар омугун араас түмэн эйгэлэригэр туһаныллыбыта. Бу тылынан Мухаммадьыйаар бэйиэмэлэрэ (XVI үйэ), Мэүлэ Колый хикмэттэрэ (XVII үйэ), Кадыйырҕали биэк устуоруйаҕа анаммыт суруйуулара (XVII үйэ), &quot;Дэбтэрэ Чыҥыснама&quot; (XVII үйэ) уонна да атын айымньылар суруллубуттара. Бу кэмтэн хаалбыт уус-уран литэрэтиирэлии айымньыларга, билим литэрэтиирэҕэ, түмэн-публицистик суруйууларга, официальнай дьыалабыай кумаахыларга булҕаар-кыпчаак өһүгэр уонна уйгуур-оҕус тылыгар барсар бэлиэлэр көстөллөр. Бу түүр суругун-бичигин үгэһэ салҕааһынынан уонна Итилгэ (Волгаҕа), ону кытары Итиллээҕи (Волгатааҕы) Булҕаарга олохсуйбут аймахтыы омуктар бэйэ-бэйэҕэ дьайсыыларынан уонна холбоһууларынан быһаарыллар.

Урукку литэрэтиирэлии татаар тылын Латыйф Дьэлэй, Мирфатыйх Һэкиийэп, Бахит Хаакап, Фаһыл Фасыыйап, Фэһимэ Хисаамаба уонна да атын билимдьиттэр чинчийбиттэрэ.

== Маны эмиэ көр ==

*[[Чаҕатай тыла]]

== Бэлиэтэниилэр ==
[[Категория:Түүр тыллара]]
[[Категория:Татаар тыла]]
&lt;references /&gt;

== Литэрэтиирэ ==

*Хәсәнов З. Ф. [https://kpfu.ru/staff_files/F1282116071/Sbornik_statej_konfer._infaka__1_.pdf#page=232 КОЛ ГАЛИНЕҢ «КЫЙССАИ ЙОСЫФ» ПОЭМАСЫНЫҢ ТЕЛЕ ҺӘМ «ВАТАНЫ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210831143811/https://kpfu.ru/staff_files/F1282116071/Sbornik_statej_konfer._infaka__1_.pdf#page=232|date=2021-08-31}} //Редакционная коллегия. — 2015. — С. 232.
* Бәширова И. Б., Нуриева Ф. Ш., Кадирова Э. Х. [https://elibrary.ru/item.asp?id=44319382 ИСТОРИЯ ТАТАРСКОГО ЛИТЕРАТУРНОГО ЯЗЫКА (XIII-начало XX века)]. — 2015.
* Бәширова И. Б., Баширова И. Б. [http://www.antat.ru/ru/iyli/publishing/book/%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8B%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B9/%D0%A2%D1%83%D0%BA%D0%B0%D0%B9_130.pdf#page=74 Иске татар теле: Г. Тукайның башлангыч чор иҗаты] //ББК 83.3 (2Рос=Тат) я43 Г 12. — 2016. — С. 74.
* Батыршина Г. Г. и др. ТАТАР ТЕЛЕНЕҢ БЕРЕНЧЕ АҢЛАТМАЛЫ СҮЗЛЕГЕ. — 2016.</text>
      <sha1>cq5y8t0mxtrpcgziov5lxj0k517gxgl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428870</id>
      <parentid>428869</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T14:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30470-28</username>
        <id>29032</id>
      </contributor>
      <origin>428870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5107" sha1="oqojzyohzsjvk3npx0d7pcl7w2teo2f" xml:space="preserve">'''Урукку татаар тыла'''&lt;ref&gt;Кадирова Э. Х. «Иске татар теле» курсыннан текстлар: практикум. — Казан, 2016. — 61 б.&lt;/ref&gt; (Итиллээҕи (Волгатааҕы) түүр тыла''; урукку бичик: '''ايسكى تاتار تلى''')'' — сорох аймахтыы түүр омуктар — [[татаардар]], башкорттар, сорох өттүнэн [[Казахтар|каһаахтар]] уонна [[ноҕайдар]] уопсай литэрэтиирэлии бичик тыллара этэ. Билиҥҥи [[Татаар тыла|татаардар]] уонна [[Кырыым татаардарын тыллара|кырыым татаардарын]] тыллара [[Алтан Ордуу]] кэмигэр үөдэйэ сылдьыбыт урукку татаар тылыгар олоҕуран үөскээбиттэр.

== Устуоруйа ==
Урукку татаар тыла [[Волгатааҕы Булҕар сирэ|Итиллээҕи (Волгатааҕы) Булҕар]] уонна [[Алтан Ордуу|Алтан Ордууга]] туттулла сылдьыбыт былыргы түүр литэрэтиирэлии тылыгар олоҕуран үөскээбит.

XI-XIV үйэтээҕи литэрэтиирэлии тыл урукку татаар тылын үөскээһинин эрдэтээҕи кэмин курдук көрүллэр. Кини уус уран литэрэтиирэҕэ, норуот айымньытыгар, итэҕэл литэрэтиирэтигэр уонна сорох тааска суруллубут суруктарга киэҥник көстөр.

Урукку татаар тыла Каһаан уонна Астархаан хааныстыбатын кэмигэр толору үөскээн баран, XV үйэттэн XIX үйэҕэ дылы татаар омугун араас түмэн эйгэлэригэр туһаныллыбыта. Бу тылынан Мухаммадьыйаар бэйиэмэлэрэ (XVI үйэ), Мэүлэ Колый хикмэттэрэ (XVII үйэ), Кадыйырҕали биэк устуоруйаҕа анаммыт суруйуулара (XVII үйэ), &quot;Дэбтэрэ Чыҥыснама&quot; (XVII үйэ) уонна да атын айымньылар суруллубуттара. Бу кэмтэн хаалбыт уус-уран литэрэтиирэлии айымньыларга, билим литэрэтиирэҕэ, түмэн-публицистик суруйууларга, официальнай дьыалабыай кумаахыларга булҕаар-кыпчаак өһүгэр уонна уйгуур-оҕус тылыгар барсар бэлиэлэр көстөллөр. Бу түүр суругун-бичигин үгэһэ салҕааһынынан уонна Итилгэ (Волгаҕа), ону кытары Итиллээҕи (Волгатааҕы) Булҕаарга олохсуйбут аймахтыы омуктар бэйэ-бэйэҕэ дьайсыыларынан уонна холбоһууларынан быһаарыллар.

Урукку литэрэтиирэлии татаар тылын Латыйф Дьэлэй (Латыйф Җәләй), Мирфатыйх Һэкиийэп (Мирфатыйх Зәкиев), Бахит Хаакап (Вахит Хаков), Фаһыл Фасыыйап (Фазыл Фасиев), Фэһимэ Хисаамаба (Фәһимә Хисамова) уонна да атын билимдьиттэр чинчийбиттэрэ.

== Маны эмиэ көр ==

*[[Чаҕатай тыла]]

== Бэлиэтэниилэр ==
[[Категория:Түүр тыллара]]
[[Категория:Татаар тыла]]
&lt;references /&gt;

== Литэрэтиирэ ==

*Хәсәнов З. Ф. [https://kpfu.ru/staff_files/F1282116071/Sbornik_statej_konfer._infaka__1_.pdf#page=232 КОЛ ГАЛИНЕҢ «КЫЙССАИ ЙОСЫФ» ПОЭМАСЫНЫҢ ТЕЛЕ ҺӘМ «ВАТАНЫ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210831143811/https://kpfu.ru/staff_files/F1282116071/Sbornik_statej_konfer._infaka__1_.pdf#page=232|date=2021-08-31}} //Редакционная коллегия. — 2015. — С. 232.
* Бәширова И. Б., Нуриева Ф. Ш., Кадирова Э. Х. [https://elibrary.ru/item.asp?id=44319382 ИСТОРИЯ ТАТАРСКОГО ЛИТЕРАТУРНОГО ЯЗЫКА (XIII-начало XX века)]. — 2015.
* Бәширова И. Б., Баширова И. Б. [http://www.antat.ru/ru/iyli/publishing/book/%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8B%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B9/%D0%A2%D1%83%D0%BA%D0%B0%D0%B9_130.pdf#page=74 Иске татар теле: Г. Тукайның башлангыч чор иҗаты] //ББК 83.3 (2Рос=Тат) я43 Г 12. — 2016. — С. 74.
* Батыршина Г. Г. и др. ТАТАР ТЕЛЕНЕҢ БЕРЕНЧЕ АҢЛАТМАЛЫ СҮЗЛЕГЕ. — 2016.</text>
      <sha1>oqojzyohzsjvk3npx0d7pcl7w2teo2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мусич Николай Иванович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58551</id>
    <revision>
      <id>428878</id>
      <parentid>428863</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T23:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2994" sha1="6qx4ac8sms9j7rm1rvl374uavqnrpve" xml:space="preserve">'''Мусич Николай Иванович''' — Саха сирин усулуобуйатыгар [[уоҕурдуу]]ну туттууга, кунуһу чинчийиигэ үлэлэрдээх XX үйэ ортотугар Саха сиригэр үлэлээбит агроном, селекционер учуонай,  Үүнээйи физиологиятын лабораториятын сэбиэдиссэйэ, тыа хаһаайыстыбатын билимин хандьыдаата.

1904 с. ыам ыйын 19 күнүгэр Киев уобалаһын Летичевка сэлиэнньэтигэр бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. 1929 с. Уманскай тыа хаһаайыстыбатын институтун бүтэрбит, бастаан химия онтон почвоведение хаапыдыраларыгар үлэлээбит. 1938 с. Саха АССР Дьокуускайга көспүт. Дьокуускайдааҕы селекциялыыр станция сэбиэдиссэйинэн 12 сыл үлэлээбит. Бу саҕана органическай уоҕурдууну киллэрии ньымаларын чинчийбит, кини сүбэлэрэ Саха син холкуостарыгар туһаныллыбыттар.

1950 сыллаахтан бастаан балыс билим үлэһитинэн, онтон сэбиэдиссэйинэн Үүнээйи физиологиятын лабораториятыгар үлэлээбит. Онно Саха сиригэр кукурузаны, хортуосканы олордууга үүнүүтүн улаатыннарыыга үлэлээбит. Сүүрбэччэ билим үлэни суруйбут. Ону таһынан үүнээйи уоҕурдууга наадыйарын билэр прибор оҥорбута, производствоҕа тургутуллубута.

1955 с. тыа хаһаайыстыбатын билимигэр хандьыдаат диссэртээссийэтин көмүскээбит&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Кинигэ|автор=М. Г. Самыгина, Г. С. Тарский|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат|ссылка=https://e.nlrs.ru/online2/127685?fromOpenPage=https%3A%2F%2Fnlrs.ru%2Fopen%2F127685|место=г. Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1994|страниц=116|страницы=55-56|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;.

== Үлэлэрэ ==
* Мусич Н.И. Минеральные удобрения, их свойства и применение. - Якутск, 1965,- 41 с

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}


[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1904 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Ыам ыйын 19 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>6qx4ac8sms9j7rm1rvl374uavqnrpve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428879</id>
      <parentid>428878</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T23:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Үлэлэрэ */</comment>
      <origin>428879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4697" sha1="7rcmkx7whvjpy6dqir1qgtnfhlz0kf2" xml:space="preserve">'''Мусич Николай Иванович''' — Саха сирин усулуобуйатыгар [[уоҕурдуу]]ну туттууга, кунуһу чинчийиигэ үлэлэрдээх XX үйэ ортотугар Саха сиригэр үлэлээбит агроном, селекционер учуонай,  Үүнээйи физиологиятын лабораториятын сэбиэдиссэйэ, тыа хаһаайыстыбатын билимин хандьыдаата.

1904 с. ыам ыйын 19 күнүгэр Киев уобалаһын Летичевка сэлиэнньэтигэр бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. 1929 с. Уманскай тыа хаһаайыстыбатын институтун бүтэрбит, бастаан химия онтон почвоведение хаапыдыраларыгар үлэлээбит. 1938 с. Саха АССР Дьокуускайга көспүт. Дьокуускайдааҕы селекциялыыр станция сэбиэдиссэйинэн 12 сыл үлэлээбит. Бу саҕана органическай уоҕурдууну киллэрии ньымаларын чинчийбит, кини сүбэлэрэ Саха син холкуостарыгар туһаныллыбыттар.

1950 сыллаахтан бастаан балыс билим үлэһитинэн, онтон сэбиэдиссэйинэн Үүнээйи физиологиятын лабораториятыгар үлэлээбит. Онно Саха сиригэр кукурузаны, хортуосканы олордууга үүнүүтүн улаатыннарыыга үлэлээбит. Сүүрбэччэ билим үлэни суруйбут. Ону таһынан үүнээйи уоҕурдууга наадыйарын билэр прибор оҥорбута, производствоҕа тургутуллубута.

1955 с. тыа хаһаайыстыбатын билимигэр хандьыдаат диссэртээссийэтин көмүскээбит&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Кинигэ|автор=М. Г. Самыгина, Г. С. Тарский|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат|ссылка=https://e.nlrs.ru/online2/127685?fromOpenPage=https%3A%2F%2Fnlrs.ru%2Fopen%2F127685|место=г. Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1994|страниц=116|страницы=55-56|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;.

== Үлэлэрэ ==
* Возделывание сахарной свеклы в Якутии. Якутск. Якуткнигоиздат, 1961. 17 с. со схем.
**То же. На якут. яз.
* Головных Ф. и Мусич Н. Картофель в совхозах Якутии. — Сельское хозяйство Сибири, 1960, № 9, с. 52—54.
* Мусич Н. И. Местные удобрения Якутии. Якутск, Якгиз, 1948. 31 с. (М-во сельского хоз-ва СССР. Якут. гос. селекционная станция). 
** То же. На якут. яз.
* Мусич Н. И. Уоҕурдууну бэлэмнээһин уонна туһаныы иьымалара. (Методы подготовки и применения удобрений). Якутск, Якуткнигоиздат, 1959. 32 с. с илл. (М-во сельского, хоз-ва ЯАССР).
* Головных Ф. И. и М усич Н. Некоторые вопросы развития сельского хозяйства Нюрбинского района. — По ленинскому пути, 1957, № 5, с. 53—59.
* Мусич Н. О некоторых вопросах системы земледелия в Якутии. — По ленинскому пути, 1956, № 7, с. 37—48
* Техника земледелия в колхозаъ Олекминского района Якутской АССР. - Труды Якутского филилала АН СССР, вып. 1. Материалы о природных условиях и сельском хозяйстве юго-запада Якутской АССР, вып. 1. 1956. с. 71-102
* Мусич Н.И. Минеральные удобрения, их свойства и применение. - Якутск, 1965,- 41 с

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}


[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1904 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Ыам ыйын 19 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>7rcmkx7whvjpy6dqir1qgtnfhlz0kf2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428880</id>
      <parentid>428879</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T23:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4934" sha1="mdxsr3xz7ukrykrohlyja4pqwgwdr2x" xml:space="preserve">'''Мусич Николай Иванович''' — Саха сирин усулуобуйатыгар [[уоҕурдуу]]ну туттууга, кунуһу чинчийиигэ үлэлэрдээх XX үйэ ортотугар Саха сиригэр үлэлээбит агроном, селекционер учуонай,  Үүнээйи физиологиятын лабораториятын сэбиэдиссэйэ, тыа хаһаайыстыбатын билимин хандьыдаата.

1904 с. ыам ыйын 19 күнүгэр Киев уобалаһын Летичевка сэлиэнньэтигэр бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. 1929 с. Уманскай тыа хаһаайыстыбатын институтун бүтэрбит, бастаан химия онтон почвоведение хаапыдыраларыгар үлэлээбит. 1938 с. Саха АССР Дьокуускайга көспүт. Дьокуускайдааҕы селекциялыыр станция сэбиэдиссэйинэн 12 сыл үлэлээбит. Бу саҕана органическай уоҕурдууну киллэрии ньымаларын чинчийбит, кини сүбэлэрэ Саха син холкуостарыгар туһаныллыбыттар.

1950 сыллаахтан бастаан балыс билим үлэһитинэн, онтон сэбиэдиссэйинэн Үүнээйи физиологиятын лабораториятыгар үлэлээбит. Онно Саха сиригэр кукурузаны, хортуосканы олордууга үүнүүтүн улаатыннарыыга үлэлээбит. Сүүрбэччэ билим үлэни суруйбут. Ону таһынан үүнээйи уоҕурдууга наадыйарын билэр прибор оҥорбута, производствоҕа тургутуллубута.

1955 с. тыа хаһаайыстыбатын билимигэр хандьыдаат диссэртээссийэтин көмүскээбит&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Кинигэ|автор=М. Г. Самыгина, Г. С. Тарский|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат|ссылка=https://e.nlrs.ru/online2/127685?fromOpenPage=https%3A%2F%2Fnlrs.ru%2Fopen%2F127685|место=г. Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1994|страниц=116|страницы=55-56|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;. Тиэмэтэ: Способы приготовления навоза и его эффективность в Якутии. (Всесоюзный НИИ удобрений, агшротехники и агропочвоведения).

== Үлэлэрэ ==
* Возделывание сахарной свеклы в Якутии. Якутск. Якуткнигоиздат, 1961. 17 с. со схем.
**То же. На якут. яз.
* Головных Ф. и Мусич Н. Картофель в совхозах Якутии. — Сельское хозяйство Сибири, 1960, № 9, с. 52—54.
* Мусич Н. И. Местные удобрения Якутии. Якутск, Якгиз, 1948. 31 с. (М-во сельского хоз-ва СССР. Якут. гос. селекционная станция). 
** То же. На якут. яз.
* Мусич Н. И. Уоҕурдууну бэлэмнээһин уонна туһаныы иьымалара. (Методы подготовки и применения удобрений). Якутск, Якуткнигоиздат, 1959. 32 с. с илл. (М-во сельского, хоз-ва ЯАССР).
* Головных Ф. И. и М усич Н. Некоторые вопросы развития сельского хозяйства Нюрбинского района. — По ленинскому пути, 1957, № 5, с. 53—59.
* Мусич Н. О некоторых вопросах системы земледелия в Якутии. — По ленинскому пути, 1956, № 7, с. 37—48
* Техника земледелия в колхозаъ Олекминского района Якутской АССР. - Труды Якутского филилала АН СССР, вып. 1. Материалы о природных условиях и сельском хозяйстве юго-запада Якутской АССР, вып. 1. 1956. с. 71-102
* Мусич Н.И. Минеральные удобрения, их свойства и применение. - Якутск, 1965,- 41 с

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}


[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1904 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Ыам ыйын 19 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>mdxsr3xz7ukrykrohlyja4pqwgwdr2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428881</id>
      <parentid>428880</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T23:35:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4932" sha1="rsxtmqi3s6yygw386byynjq0h729xxp" xml:space="preserve">'''Мусич Николай Иванович''' — Саха сирин усулуобуйатыгар [[уоҕурдуу]]ну туттууга, кунуһу чинчийиигэ үлэлэрдээх XX үйэ ортотугар Саха сиригэр үлэлээбит агроном, селекционер учуонай,  Үүнээйи физиологиятын лабораториятын сэбиэдиссэйэ, тыа хаһаайыстыбатын билимин хандьыдаата.

1904 с. ыам ыйын 19 күнүгэр Киев уобалаһын Летичевка сэлиэнньэтигэр бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. 1929 с. Уманскай тыа хаһаайыстыбатын институтун бүтэрбит, бастаан химия онтон почвоведение хаапыдыраларыгар үлэлээбит. 1938 с. Саха АССР Дьокуускайга көспүт. Дьокуускайдааҕы селекциялыыр станция сэбиэдиссэйинэн 12 сыл үлэлээбит. Бу саҕана органическай уоҕурдууну киллэрии ньымаларын чинчийбит, кини сүбэлэрэ Саха син холкуостарыгар туһаныллыбыттар.

1950 сыллаахтан бастаан балыс билим үлэһитинэн, онтон сэбиэдиссэйинэн Үүнээйи физиологиятын лабораториятыгар үлэлээбит. Онно Саха сиригэр кукурузаны, хортуосканы олордууга үүнүүтүн улаатыннарыыга үлэлээбит. Сүүрбэччэ билим үлэни суруйбут. Ону таһынан үүнээйи уоҕурдууга наадыйарын билэр прибор оҥорбута, производствоҕа тургутуллубута.

1955 с. тыа хаһаайыстыбатын билимигэр хандьыдаат диссэртээссийэтин көмүскээбит&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Кинигэ|автор=М. Г. Самыгина, Г. С. Тарский|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат|ссылка=https://e.nlrs.ru/online2/127685?fromOpenPage=https%3A%2F%2Fnlrs.ru%2Fopen%2F127685|место=г. Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1994|страниц=116|страницы=55-56|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;. Тиэмэтэ: Способы приготовления навоза и его эффективность в Якутии. (Всесоюзный НИИ удобрений, агротехники и агропочвоведения).

== Үлэлэрэ ==
* Возделывание сахарной свеклы в Якутии. Якутск. Якуткнигоиздат, 1961. 17 с. со схем.
**То же. На якут. яз.
* Головных Ф. и Мусич Н. Картофель в совхозах Якутии. — Сельское хозяйство Сибири, 1960, № 9, с. 52—54.
* Мусич Н. И. Местные удобрения Якутии. Якутск, Якгиз, 1948. 31 с. (М-во сельского хоз-ва СССР. Якут. гос. селекционная станция). 
** То же. На якут. яз.
* Мусич Н. И. Уоҕурдууну бэлэмнээһин уонна туһаныы иьымалара. (Методы подготовки и применения удобрений). Якутск, Якуткнигоиздат, 1959. 32 с. с илл. (М-во сельского, хоз-ва ЯАССР).
* Головных Ф. И. и М усич Н. Некоторые вопросы развития сельского хозяйства Нюрбинского района. — По ленинскому пути, 1957, № 5, с. 53—59.
* Мусич Н. О некоторых вопросах системы земледелия в Якутии. — По ленинскому пути, 1956, № 7, с. 37—48
* Техника земледелия в колхозаъ Олекминского района Якутской АССР. - Труды Якутского филилала АН СССР, вып. 1. Материалы о природных условиях и сельском хозяйстве юго-запада Якутской АССР, вып. 1. 1956. с. 71-102
* Мусич Н.И. Минеральные удобрения, их свойства и применение. - Якутск, 1965,- 41 с

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}


[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1904 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Ыам ыйын 19 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>rsxtmqi3s6yygw386byynjq0h729xxp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428882</id>
      <parentid>428881</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T23:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Үлэлэрэ */</comment>
      <origin>428882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5275" sha1="fzdg1h3or24i44lflduhukiccjlt0d5" xml:space="preserve">'''Мусич Николай Иванович''' — Саха сирин усулуобуйатыгар [[уоҕурдуу]]ну туттууга, кунуһу чинчийиигэ үлэлэрдээх XX үйэ ортотугар Саха сиригэр үлэлээбит агроном, селекционер учуонай,  Үүнээйи физиологиятын лабораториятын сэбиэдиссэйэ, тыа хаһаайыстыбатын билимин хандьыдаата.

1904 с. ыам ыйын 19 күнүгэр Киев уобалаһын Летичевка сэлиэнньэтигэр бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. 1929 с. Уманскай тыа хаһаайыстыбатын институтун бүтэрбит, бастаан химия онтон почвоведение хаапыдыраларыгар үлэлээбит. 1938 с. Саха АССР Дьокуускайга көспүт. Дьокуускайдааҕы селекциялыыр станция сэбиэдиссэйинэн 12 сыл үлэлээбит. Бу саҕана органическай уоҕурдууну киллэрии ньымаларын чинчийбит, кини сүбэлэрэ Саха син холкуостарыгар туһаныллыбыттар.

1950 сыллаахтан бастаан балыс билим үлэһитинэн, онтон сэбиэдиссэйинэн Үүнээйи физиологиятын лабораториятыгар үлэлээбит. Онно Саха сиригэр кукурузаны, хортуосканы олордууга үүнүүтүн улаатыннарыыга үлэлээбит. Сүүрбэччэ билим үлэни суруйбут. Ону таһынан үүнээйи уоҕурдууга наадыйарын билэр прибор оҥорбута, производствоҕа тургутуллубута.

1955 с. тыа хаһаайыстыбатын билимигэр хандьыдаат диссэртээссийэтин көмүскээбит&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Кинигэ|автор=М. Г. Самыгина, Г. С. Тарский|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат|ссылка=https://e.nlrs.ru/online2/127685?fromOpenPage=https%3A%2F%2Fnlrs.ru%2Fopen%2F127685|место=г. Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1994|страниц=116|страницы=55-56|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;. Тиэмэтэ: Способы приготовления навоза и его эффективность в Якутии. (Всесоюзный НИИ удобрений, агротехники и агропочвоведения).

== Үлэлэрэ ==
* Возделывание сахарной свеклы в Якутии. Якутск. Якуткнигоиздат, 1961. 17 с. со схем.
**То же. На якут. яз.
* Головных Ф. и Мусич Н. Картофель в совхозах Якутии. — Сельское хозяйство Сибири, 1960, № 9, с. 52—54.
* Мусич Н. И. Местные удобрения Якутии. Якутск, Якгиз, 1948. 31 с. (М-во сельского хоз-ва СССР. Якут. гос. селекционная станция). 
** То же. На якут. яз.
* Мусич Н. И. Уоҕурдууну бэлэмнээһин уонна туһаныы иьымалара. (Методы подготовки и применения удобрений). Якутск, Якуткнигоиздат, 1959. 32 с. с илл. (М-во сельского, хоз-ва ЯАССР).
* Головных Ф. И. и М усич Н. Некоторые вопросы развития сельского хозяйства Нюрбинского района. — По ленинскому пути, 1957, № 5, с. 53—59.
* Мусич Н. О некоторых вопросах системы земледелия в Якутии. — По ленинскому пути, 1956, № 7, с. 37—48
* Техника земледелия в колхозаъ Олекминского района Якутской АССР. - Труды Якутского филилала АН СССР, вып. 1. Материалы о природных условиях и сельском хозяйстве юго-запада Якутской АССР, вып. 1. 1956. с. 71-102
* Мусич Н.И. Минеральные удобрения, их свойства и применение. - Якутск, 1965,- 41 с
* Мусич Н.И. Динамика плодородия таежных почв Якутии при их распашке (Мерзлота и почва. Вып. 2. Биология, химия и плодородие мерзлотных почв. Якутск: Якутское книжное издательство, 1972. С. 171-183.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}


[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1904 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Ыам ыйын 19 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>fzdg1h3or24i44lflduhukiccjlt0d5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татаар тыйаатыра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58553</id>
    <revision>
      <id>428874</id>
      <timestamp>2026-05-22T14:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soldatov Timur</username>
        <id>23703</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:tt:Special:Redirect/revision/4409137|Татар театры]]» сирэйи тылбаастаан оҥоһуллубут</comment>
      <origin>428874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2679" sha1="dadaqte21hexp352crgui72i7qbd0z1" xml:space="preserve">'''Татаар тыйаатыра''' XIX уонна XX үйэ саҕаланыытыгар үөскээбитэ. Булҕар-татаар куораттарыгар илиҥҥи тииптээх сценическэй тыйаатыр баара эрээри, татаар тыйаатыра илиҥҥи сценическэй тыйаатыры кытта да, норуот тыйаатырын көрүҥнэрин кытта да ситимнээх диэбэттэр.

* [[1887|1887 сыллаахха]] бастакы пьеса тахсар.
* [[1906|1906 сыллаахха]] [[муус устар 20]] күнүгэр куорат сыанатыгар бастакы тыйаатырдааҕы испэктээкил туруоруллубута: Гаяз Исхаки «Ү''с дьахтардаах олох''» драмата, [[Өфө|Уфа]].
* 1906 сыллаахха [[Ахсынньы 22|ахсынньы 22 күнүгэр]] [[Казан|Каһаан куоракка]] татаар тылынан бастакы уопсастыбаннай испэктээк буолбута. &quot;Шимбәчеләр&quot; (Шимбә - сүбэ күн; мунньахтара наар сүбэ күҥҥэ ыытыллаллара) диэн тыйаатыр төбүрүөнүн чилиэннэрэ [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтин]] биллиилээх драматурга Намык Кәмал &lt;small&gt;(1840-1888)&lt;/small&gt; &quot;''Таптал кыһалҕата''&quot; диэн комедиятыгар олоҕуран испэктээкил туруорбуттара. Кэлин бу күн татаар тыйаатырын официальнай төрөөбүт күнүнэн ааҕыллар буолбута — бу күн аан бастаан 1926 сыллаахха бэлиэтэммитэ.

== Литэрэтиирэ ==

* Таиров Н. И. Татарский театр и меценаты Акчурины // Вестник КазГУКИ. 2016. №4. URL: &lt;nowiki&gt;https://cyberleninka.ru/article/n/tatarskiy-teatr-i-metsenaty-akchuriny&lt;/nowiki&gt;

== Сигэлэр ==

* {{Cite web|author=Нияз Игмалов|authorlink=|coauthors=|url=http://ptj.spb.ru/archive/83/theater-and-religion/tatarskij-teatr-iislam/|title=Татарский театр и ислам|subtitle=|lang=ru|format=|publisher=Петербургский театральный журнал|date=|description=|quote=|accessdate=|deadlink=no|archiveurl=|archivedate=|ref=&quot;Татарский театр и ислам&quot;}}
{{Татар театрлары}}
[[Категория:Татаар култуурата]]
[[Категория:Татаардар]]</text>
      <sha1>dadaqte21hexp352crgui72i7qbd0z1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428875</id>
      <parentid>428874</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T14:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soldatov Timur</username>
        <id>23703</id>
      </contributor>
      <origin>428875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2645" sha1="lrq78tpihp90hk445psjgws6goirmgc" xml:space="preserve">'''Татаар тыйаатыра''' XIX уонна XX үйэ саҕаланыытыгар үөскээбитэ. Булҕар-татаар куораттарыгар илиҥҥи тииптээх сценическэй тыйаатыр баара эрээри, татаар тыйаатыра илиҥҥи сценическэй тыйаатыры кытта да, норуот тыйаатырын көрүҥнэрин кытта да ситимнээх диэбэттэр.

* [[1887|1887 сыллаахха]] бастакы пьеса тахсар.
* [[1906|1906 сыллаахха]] [[муус устар 20]] күнүгэр куорат сыанатыгар бастакы тыйаатырдааҕы испэктээкил туруоруллубута: Гаяз Исхаки «Ү''с дьахтардаах олох''» драмата, [[Өфө|Уфа]].
* 1906 сыллаахха [[Ахсынньы 22|ахсынньы 22 күнүгэр]] [[Казан|Каһаан куоракка]] татаар тылынан бастакы уопсастыбаннай испэктээк буолбута. &quot;Шимбәчеләр&quot; (Шимбә - сүбэ күн; мунньахтара наар сүбэ күҥҥэ ыытыллаллара) диэн тыйаатыр төбүрүөнүн чилиэннэрэ [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтин]] биллиилээх драматурга Намык Кәмал &lt;small&gt;(1840-1888)&lt;/small&gt; &quot;''Таптал кыһалҕата''&quot; диэн комедиятыгар олоҕуран испэктээкил туруорбуттара. Кэлин бу күн татаар тыйаатырын официальнай төрөөбүт күнүнэн ааҕыллар буолбута — бу күн аан бастаан 1926 сыллаахха бэлиэтэммитэ.

== Литэрэтиирэ ==

* Таиров Н. И. Татарский театр и меценаты Акчурины // Вестник КазГУКИ. 2016. №4. URL: &lt;nowiki&gt;https://cyberleninka.ru/article/n/tatarskiy-teatr-i-metsenaty-akchuriny&lt;/nowiki&gt;

== Сигэлэр ==

* {{Cite web|author=Нияз Игмалов|authorlink=|coauthors=|url=http://ptj.spb.ru/archive/83/theater-and-religion/tatarskij-teatr-iislam/|title=Татарский театр и ислам|subtitle=|lang=ru|format=|publisher=Петербургский театральный журнал|date=|description=|quote=|accessdate=|deadlink=no|archiveurl=|archivedate=|ref=&quot;Татарский театр и ислам&quot;}}
[[Категория:Татаар култуурата]]
[[Категория:Татаардар]]</text>
      <sha1>lrq78tpihp90hk445psjgws6goirmgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428876</id>
      <parentid>428875</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T14:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soldatov Timur</username>
        <id>23703</id>
      </contributor>
      <origin>428876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="ivath8w6ym4oapg05kkn6yejh322qz8" xml:space="preserve">'''Татаар тыйаатыра''' XIX уонна XX үйэ саҕаланыытыгар үөскээбитэ. Булҕар-татаар куораттарыгар илиҥҥи тииптээх сценическэй тыйаатыр баара эрээри, татаар тыйаатыра илиҥҥи сценическэй тыйаатыры кытта да, норуот тыйаатырын көрүҥнэрин кытта да ситимэ суох курдук ааҕыллар.

* [[1887|1887 сыллаахха]] бастакы пьеса тахсар.
* [[1906|1906 сыллаахха]] [[муус устар 20]] күнүгэр куорат сыанатыгар бастакы тыйаатырдааҕы испэктээкил туруоруллубута: Гаяз Исхаки «Ү''с дьахтардаах олох''» драмата, [[Өфө|Уфа]].
* 1906 сыллаахха [[Ахсынньы 22|ахсынньы 22 күнүгэр]] [[Казан|Каһаан куоракка]] татаар тылынан бастакы уопсастыбаннай испэктээк буолбута. &quot;Шимбәчеләр&quot; (Шимбә - сүбэ күн; мунньахтара наар сүбэ күҥҥэ ыытыллаллара) диэн тыйаатыр төбүрүөнүн чилиэннэрэ [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан импиэрийэтин]] биллиилээх драматурга Намык Кәмал &lt;small&gt;(1840-1888)&lt;/small&gt; &quot;''Таптал кыһалҕата''&quot; диэн комедиятыгар олоҕуран испэктээкил туруорбуттара. Кэлин бу күн татаар тыйаатырын официальнай төрөөбүт күнүнэн ааҕыллар буолбута — бу күн аан бастаан 1926 сыллаахха бэлиэтэммитэ.

== Литэрэтиирэ ==

* Таиров Н. И. Татарский театр и меценаты Акчурины // Вестник КазГУКИ. 2016. №4. URL: &lt;nowiki&gt;https://cyberleninka.ru/article/n/tatarskiy-teatr-i-metsenaty-akchuriny&lt;/nowiki&gt;

== Сигэлэр ==

* {{Cite web|author=Нияз Игмалов|authorlink=|coauthors=|url=http://ptj.spb.ru/archive/83/theater-and-religion/tatarskij-teatr-iislam/|title=Татарский театр и ислам|subtitle=|lang=ru|format=|publisher=Петербургский театральный журнал|date=|description=|quote=|accessdate=|deadlink=no|archiveurl=|archivedate=|ref=&quot;Татарский театр и ислам&quot;}}
[[Категория:Татаар култуурата]]
[[Категория:Татаардар]]</text>
      <sha1>ivath8w6ym4oapg05kkn6yejh322qz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Васильев Николай Владимирович (1889-1947)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58554</id>
    <revision>
      <id>428883</id>
      <timestamp>2026-05-23T00:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''Васильев Николай Владимирович''' (1889-1947) — духуобунай сэминээрийэҕэ үөрэнэр сылларыгар Дьокуускайга үлэлээбит социал-демократтар куруһуоктарын кыттыылааҕа, учуутал, Боотуруус улууһун ревкомун бэрэссэдээтэлэ, Саха сиригэр гражданскай сэрии к...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3334" sha1="e5o2d3q9n6bybhtau65kdrlajsjzrbi" xml:space="preserve">'''Васильев Николай Владимирович''' (1889-1947) — духуобунай сэминээрийэҕэ үөрэнэр сылларыгар Дьокуускайга үлэлээбит социал-демократтар куруһуоктарын кыттыылааҕа, учуутал, Боотуруус улууһун ревкомун бэрэссэдээтэлэ, Саха сиригэр гражданскай сэрии кыттыылааҕа, Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччы, хараҕа суох буолан баран Мэҥэ Хаҥаласка хараҕа суох оҕолор өрөспүүбүлүкэтээҕи оскуолаларын тэрийбит уонна онно өлүөр диэри учууталлаабыт киһи.

1889 с. ыам ыйын 25 күнүгэр Араҕаа-Хаҥалас улууһун Нөмүгү нэһилиэгэр төрөөбүт. Дьокуускайдааҕы духуобунай сэминээрийэҕэ үөрэммит. Сэминээрийэ бэһис кылааһыттан 1905 с. социал-демокрааттар тэрийбит куруһуоктарыгар кыттыбытын иһин ууратыллыбыт. 

Учууталлаабыт. 1918 с. бассабыыктарга кыттыгастааҕын иһин ууратыллыбыт. Колчаак былааһа сууллубутун кэннэ Боотуруус өрөпкүөмүн бэрэссэдээтэлинэн анаммыт. 1921 с. бассабыыктары утары өрө туруу саҕаламмытыгар аммаҕа күрээбит. Онно бэйэтин баҕатынан Ньылханнааҕы 2-с холбоһуктаах (своднай) этэрээккэ суруттарбыт, кэлин Петроградскай стрелковай полка 4-с ротатыгар көһөрүллүбүт.

Учуутал идэлээх буолан сэбиэскэй кэмҥэ Саха сирин үөрэхтээһинин тэрийиигэ кыттыбыт. Дьокуускай уоннай Өлүөхүмэ уокуруктарыгар окроно сэбиэдиссэйэ буола сылдьыбыт. Онтон Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччытынан анаммыт.  

Араас кэмҥэ Уус-Маайа, Бүлүү, Дьокуускай, Уус-Алдан, Мэҥэ-Хаҥалас, Чурапчы улуустарыгар/оройуоннарыгар учууталлаабыт. Кырдьан баран хараҕа суох буолбут. Уонна Мэҥэ-Хаҥаласка өрөспүүбүлүкэтээҕи хараҕа суохтар оскуолаларын арыйбыт уонна онно өлүөр диэри нуучча тылын уонна устуоруйаны үөрэппит.

1947 с. ыам ыйын 30 күнүгэр өлбүт.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:Учууталлар]]
[[Категория:1889 сыллаахха төрөөбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 25 күнүгэр]]
[[Категория:1947 сыллаахха өлбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 30 күнүгэр өлбүттэр]]</text>
      <sha1>e5o2d3q9n6bybhtau65kdrlajsjzrbi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428884</id>
      <parentid>428883</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T00:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3357" sha1="mzxy9niemq7dktucd04jy705rbthu40" xml:space="preserve">'''Васильев Николай Владимирович''' (1889-1947) — духуобунай сэминээрийэҕэ үөрэнэр сылларыгар Дьокуускайга үлэлээбит социал-демократтар куруһуоктарын кыттыылааҕа, учуутал, Боотуруус улууһун ревкомун бэрэссэдээтэлэ, Саха сиригэр гражданскай сэрии кыттыылааҕа, Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччы, хараҕа суох буолан баран Мэҥэ Хаҥаласка хараҕа суох оҕолор өрөспүүбүлүкэтээҕи оскуолаларын тэрийбит уонна онно өлүөр диэри учууталлаабыт киһи.

1889 с. ыам ыйын 25 күнүгэр Араҕаа-Хаҥалас улууһун Нөмүгү нэһилиэгэр төрөөбүт. Дьокуускайдааҕы духуобунай сэминээрийэҕэ үөрэммит. Сэминээрийэ бэһис кылааһыттан 1905 с. социал-демокрааттар тэрийбит куруһуоктарыгар кыттыбытын иһин ууратыллыбыт. 

Учууталлаабыт. 1918 с. бассабыыктарга кыттыгастааҕын иһин ууратыллыбыт. Колчаак былааһа сууллубутун кэннэ Боотуруус өрөпкүөмүн бэрэссэдээтэлинэн анаммыт. 1921 с. бассабыыктары утары өрө туруу саҕаламмытыгар аммаҕа күрээбит. Онно бэйэтин баҕатынан Ньылханнааҕы 2-с холбоһуктаах (своднай) этэрээккэ суруттарбыт, кэлин Петроградскай стрелковай полка 4-с ротатыгар көһөрүллүбүт.

Учуутал идэлээх буолан сэбиэскэй кэмҥэ Саха сирин үөрэхтээһинин тэрийиигэ кыттыбыт. Дьокуускай уоннай Өлүөхүмэ уокуруктарыгар окроно сэбиэдиссэйэ буола сылдьыбыт. Онтон Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччытынан анаммыт.  

Араас кэмҥэ Уус-Маайа, Бүлүү, Дьокуускай, Уус-Алдан, Мэҥэ-Хаҥалас, Чурапчы улуустарыгар/оройуоннарыгар учууталлаабыт. Кырдьан баран хараҕа суох буолбут. Уонна Мэҥэ-Хаҥаласка өрөспүүбүлүкэтээҕи хараҕа суохтар оскуолаларын арыйбыт уонна онно өлүөр диэри нуучча тылын уонна устуоруйаны үөрэппит.

1947 с. ыам ыйын 30 күнүгэр өлбүт.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:Учууталлар]]
[[Категория:1889 сыллаахха төрөөбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 25 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:1947 сыллаахха өлбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 30 күнүгэр өлбүттэр]]</text>
      <sha1>mzxy9niemq7dktucd04jy705rbthu40</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428885</id>
      <parentid>428884</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T00:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3576" sha1="7d9eoay182gre5azpj2tzlc393oj7mj" xml:space="preserve">'''Васильев Николай Владимирович''' (1889-1947) — духуобунай сэминээрийэҕэ үөрэнэр сылларыгар Дьокуускайга үлэлээбит социал-демократтар куруһуоктарын кыттыылааҕа, учуутал, Боотуруус улууһун ревкомун бэрэссэдээтэлэ, Саха сиригэр гражданскай сэрии кыттыылааҕа, Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччы, хараҕа суох буолан баран Мэҥэ Хаҥаласка хараҕа суох оҕолор өрөспүүбүлүкэтээҕи оскуолаларын тэрийбит уонна онно өлүөр диэри учууталлаабыт киһи.

== Олоҕо ==
[[1889]] с. [[ыам ыйын 25]] күнүгэр [[Арҕаа Хаҥалас улууһа|Арҕаа Хаҥалас улууһун]] [[Нөмүгү нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Нөмүгү]] нэһилиэгэр төрөөбүт. [[Дьокуускайдааҕы духуобунай сэминээрийэ]]ҕэ үөрэммит. Сэминээрийэ бэһис кылааһыттан 1905 с. социал-демокрааттар тэрийбит куруһуоктарыгар кыттыбытын иһин ууратыллыбыт. 

Учууталлаабыт. 1918 с. [[бассабыыктар|бассабыыктарга]] кыттыгастааҕын иһин ууратыллыбыт. [[Александр Колчак|Колчаак]] былааһа сууллубутун кэннэ Боотуруус өрөпкүөмүн бэрэссэдээтэлинэн анаммыт. 1921 с. бассабыыктары утары өрө туруу саҕаламмытыгар аммаҕа күрээбит. Онно бэйэтин баҕатынан Ньылханнааҕы 2-с холбоһуктаах (своднай) этэрээккэ суруттарбыт, кэлин Петроградскай стрелковай полка 4-с ротатыгар көһөрүллүбүт.

Учуутал идэлээх буолан сэбиэскэй кэмҥэ Саха сирин үөрэхтээһинин тэрийиигэ кыттыбыт. Дьокуускай уонна Өлүөхүмэ уокуруктарыгар окроно сэбиэдиссэйэ буола сылдьыбыт. Онтон Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччытынан анаммыт.  

Араас кэмҥэ Уус-Маайа, Бүлүү, Дьокуускай, Уус-Алдан, Мэҥэ-Хаҥалас, Чурапчы улуустарыгар/оройуоннарыгар учууталлаабыт. Кырдьан баран хараҕа суох буолбут. Уонна Мэҥэ-Хаҥаласка өрөспүүбүлүкэтээҕи хараҕа суохтар оскуолаларын арыйбыт уонна онно өлүөр диэри нуучча тылын уонна устуоруйаны үөрэппит.

[[1947 сыл|1947]] с. [[ыам ыйын 30]] күнүгэр өлбүт.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:Учууталлар]]
[[Категория:1889 сыллаахха төрөөбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 25 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:1947 сыллаахха өлбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 30 күнүгэр өлбүттэр]]</text>
      <sha1>7d9eoay182gre5azpj2tzlc393oj7mj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428886</id>
      <parentid>428885</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T00:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4042" sha1="fgd8bbjp1ykmnfe550tk7rlx34kczti" xml:space="preserve">'''Васильев Николай Владимирович''' (1889-1947) — духуобунай сэминээрийэҕэ үөрэнэр сылларыгар Дьокуускайга үлэлээбит социал-демократтар куруһуоктарын кыттыылааҕа, учуутал, Боотуруус улууһун ревкомун бэрэссэдээтэлэ, Саха сиригэр гражданскай сэрии кыттыылааҕа, Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччы, хараҕа суох буолан баран Мэҥэ Хаҥаласка хараҕа суох оҕолор өрөспүүбүлүкэтээҕи оскуолаларын тэрийбит уонна онно өлүөр диэри учууталлаабыт киһи&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Кинигэ|автор=М. Г. Самыгина, Г. С. Тарский|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат|ссылка=https://e.nlrs.ru/online2/127685?fromOpenPage=https%3A%2F%2Fnlrs.ru%2Fopen%2F127685|место=г. Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1994|страниц=116|страницы=59-60|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;.

== Олоҕо ==
[[1889]] с. [[ыам ыйын 25]] күнүгэр [[Арҕаа Хаҥалас улууһа|Арҕаа Хаҥалас улууһун]] [[Нөмүгү нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Нөмүгү]] нэһилиэгэр төрөөбүт. [[Дьокуускайдааҕы духуобунай сэминээрийэ]]ҕэ үөрэммит. Сэминээрийэ бэһис кылааһыттан 1905 с. социал-демокрааттар тэрийбит куруһуоктарыгар кыттыбытын иһин ууратыллыбыт. 

Учууталлаабыт. 1918 с. [[бассабыыктар|бассабыыктарга]] кыттыгастааҕын иһин ууратыллыбыт. [[Александр Колчак|Колчаак]] былааһа сууллубутун кэннэ Боотуруус өрөпкүөмүн бэрэссэдээтэлинэн анаммыт. 1921 с. бассабыыктары утары өрө туруу саҕаламмытыгар аммаҕа күрээбит. Онно бэйэтин баҕатынан Ньылханнааҕы 2-с холбоһуктаах (своднай) этэрээккэ суруттарбыт, кэлин Петроградскай стрелковай полка 4-с ротатыгар көһөрүллүбүт.

Учуутал идэлээх буолан сэбиэскэй кэмҥэ Саха сирин үөрэхтээһинин тэрийиигэ кыттыбыт. Дьокуускай уонна Өлүөхүмэ уокуруктарыгар окроно сэбиэдиссэйэ буола сылдьыбыт. Онтон Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччытынан анаммыт.  

Араас кэмҥэ Уус-Маайа, Бүлүү, Дьокуускай, Уус-Алдан, Мэҥэ-Хаҥалас, Чурапчы улуустарыгар/оройуоннарыгар учууталлаабыт. Кырдьан баран хараҕа суох буолбут. Уонна Мэҥэ-Хаҥаласка өрөспүүбүлүкэтээҕи хараҕа суохтар оскуолаларын арыйбыт уонна онно өлүөр диэри нуучча тылын уонна устуоруйаны үөрэппит.

[[1947 сыл|1947]] с. [[ыам ыйын 30]] күнүгэр өлбүт.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:Учууталлар]]
[[Категория:1889 сыллаахха төрөөбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 25 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:1947 сыллаахха өлбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 30 күнүгэр өлбүттэр]]</text>
      <sha1>fgd8bbjp1ykmnfe550tk7rlx34kczti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428887</id>
      <parentid>428886</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T00:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4059" sha1="jvr7thhyv0dxz71oo65tqsexo5st8oi" xml:space="preserve">'''Васильев Николай Владимирович''' (1889-1947) — духуобунай сэминээрийэҕэ үөрэнэр сылларыгар Дьокуускайга үлэлээбит социал-демократтар куруһуоктарын кыттыылааҕа, учуутал, Боотуруус улууһун ревкомун бэрэссэдээтэлэ, Саха сиригэр гражданскай сэрии кыттыылааҕа, Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччы, хараҕа суох буолан баран Мэҥэ Хаҥаласка хараҕа суох оҕолор өрөспүүбүлүкэтээҕи оскуолаларын тэрийбит уонна онно өлүөр диэри учууталлаабыт киһи&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Кинигэ|автор=М. Г. Самыгина, Г. С. Тарский|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат|ссылка=https://e.nlrs.ru/online2/127685?fromOpenPage=https%3A%2F%2Fnlrs.ru%2Fopen%2F127685|место=г. Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1994|страниц=116|страницы=59-60|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;.

== Олоҕо ==
[[1889]] с. [[ыам ыйын 25]] күнүгэр [[Арҕаа Хаҥалас улууһа|Арҕаа Хаҥалас улууһун]] [[Нөмүгү нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Нөмүгү]] нэһилиэгэр төрөөбүт. [[Дьокуускайдааҕы духуобунай сэминээрийэ]]ҕэ үөрэммит. Сэминээрийэ бэһис кылааһыттан 1905 с. социал-демокрааттар тэрийбит куруһуоктарыгар кыттыбытын иһин ууратыллыбыт. 

Учууталлаабыт. 1918 с. [[бассабыыктар|бассабыыктарга]] кыттыгастааҕын иһин ууратыллыбыт. [[Александр Колчак|Колчаак]] былааһа сууллубутун кэннэ Боотуруус өрөпкүөмүн бэрэссэдээтэлинэн анаммыт. 1921 с. бассабыыктары утары өрө туруу саҕаламмытыгар аммаҕа күрээбит. Онно бэйэтин баҕатынан Ньылханнааҕы 2-с холбоһуктаах (своднай) этэрээккэ суруттарбыт, кэлин Петроградскай стрелковай полка 4-с ротатыгар көһөрүллүбүт.

Учуутал идэлээх буолан сэбиэскэй кэмҥэ Саха сирин үөрэхтээһинин тэрийиигэ кыттыбыт. Дьокуускай уонна Өлүөхүмэ уокуруктарыгар окроно сэбиэдиссэйэ буола сылдьыбыт. Онтон Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччытынан анаммыт.  

Араас кэмҥэ Уус-Маайа, Бүлүү, Дьокуускай, Уус-Алдан, Мэҥэ-Хаҥалас, Чурапчы улуустарыгар/оройуоннарыгар учууталлаабыт. Кырдьан баран хараҕа суох буолбут. Уонна Мэҥэ-Хаҥаласка өрөспүүбүлүкэтээҕи хараҕа суохтар оскуолаларын арыйбыт уонна онно өлүөр диэри нуучча тылын уонна устуоруйаны үөрэппит.

[[1947 сыл|1947]] с. [[ыам ыйын 30]] күнүгэр өлбүт&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:Учууталлар]]
[[Категория:1889 сыллаахха төрөөбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 25 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:1947 сыллаахха өлбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 30 күнүгэр өлбүттэр]]</text>
      <sha1>jvr7thhyv0dxz71oo65tqsexo5st8oi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428888</id>
      <parentid>428887</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T00:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4103" sha1="49ikpz8552x9zyt7oixnjzvoi3yqdsa" xml:space="preserve">'''Васильев Николай Владимирович''' (1889-1947) — духуобунай сэминээрийэҕэ үөрэнэр сылларыгар Дьокуускайга үлэлээбит социал-демократтар куруһуоктарын кыттыылааҕа, учуутал, Боотуруус улууһун ревкомун бэрэссэдээтэлэ, Саха сиригэр гражданскай сэрии кыттыылааҕа, Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччы, хараҕа суох буолан баран Мэҥэ Хаҥаласка хараҕа суох оҕолор өрөспүүбүлүкэтээҕи оскуолаларын тэрийбит уонна онно өлүөр диэри учууталлаабыт киһи&lt;ref name=&quot;:Календарь 1964&quot;&gt;{{Кинигэ|автор=М. Г. Самыгина, Г. С. Тарский|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат|ссылка=https://e.nlrs.ru/online2/127685?fromOpenPage=https%3A%2F%2Fnlrs.ru%2Fopen%2F127685|место=г. Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1994|страниц=116|страницы=59-60|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;.

== Олоҕо ==
[[1889]] с. [[ыам ыйын 25]] күнүгэр [[Арҕаа Хаҥалас улууһа|Арҕаа Хаҥалас улууһун]] [[Нөмүгү нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Нөмүгү]] нэһилиэгэр төрөөбүт. [[Дьокуускайдааҕы духуобунай сэминээрийэ]]ҕэ үөрэммит. Сэминээрийэ бэһис кылааһыттан 1905 с. социал-демокрааттар тэрийбит куруһуоктарыгар кыттыбытын иһин ууратыллыбыт. 

Учууталлаабыт. 1918 с. [[бассабыыктар|бассабыыктарга]] кыттыгастааҕын иһин ууратыллыбыт. [[Александр Колчак|Колчаак]] былааһа сууллубутун кэннэ Боотуруус өрөпкүөмүн бэрэссэдээтэлинэн анаммыт. 1921 с. бассабыыктары утары өрө туруу саҕаламмытыгар аммаҕа күрээбит. Онно бэйэтин баҕатынан Ньылханнааҕы 2-с холбоһуктаах (своднай) этэрээккэ суруттарбыт, кэлин Петроградскай стрелковай полка 4-с ротатыгар көһөрүллүбүт.

Учуутал идэлээх буолан сэбиэскэй кэмҥэ Саха сирин үөрэхтээһинин тэрийиигэ кыттыбыт. Дьокуускай уонна Өлүөхүмэ уокуруктарыгар окроно сэбиэдиссэйэ буола сылдьыбыт. Онтон Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччытынан анаммыт.  

Араас кэмҥэ Уус-Маайа, Бүлүү, Дьокуускай, Уус-Алдан, Мэҥэ-Хаҥалас, Чурапчы улуустарыгар/оройуоннарыгар учууталлаабыт. Кырдьан баран хараҕа суох буолбут. Уонна Мэҥэ-Хаҥаласка өрөспүүбүлүкэтээҕи хараҕа суохтар оскуолаларын арыйбыт уонна онно өлүөр диэри нуучча тылын уонна устуоруйаны үөрэппит.

[[1947 сыл|1947]] с. [[ыам ыйын 30]] күнүгэр өлбүт&lt;ref name=&quot;:Календарь 1964&quot; /&gt;.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:Учууталлар]]
[[Категория:1889 сыллаахха төрөөбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 25 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:1947 сыллаахха өлбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 30 күнүгэр өлбүттэр]]</text>
      <sha1>49ikpz8552x9zyt7oixnjzvoi3yqdsa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428889</id>
      <parentid>428888</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T00:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕо */</comment>
      <origin>428889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4160" sha1="2lng4d4th1rkhpg6f8203k0g0ejy1oh" xml:space="preserve">'''Васильев Николай Владимирович''' (1889-1947) — духуобунай сэминээрийэҕэ үөрэнэр сылларыгар Дьокуускайга үлэлээбит социал-демократтар куруһуоктарын кыттыылааҕа, учуутал, Боотуруус улууһун ревкомун бэрэссэдээтэлэ, Саха сиригэр гражданскай сэрии кыттыылааҕа, Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччы, хараҕа суох буолан баран Мэҥэ Хаҥаласка хараҕа суох оҕолор өрөспүүбүлүкэтээҕи оскуолаларын тэрийбит уонна онно өлүөр диэри учууталлаабыт киһи&lt;ref name=&quot;:Календарь 1964&quot;&gt;{{Кинигэ|автор=М. Г. Самыгина, Г. С. Тарский|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат|ссылка=https://e.nlrs.ru/online2/127685?fromOpenPage=https%3A%2F%2Fnlrs.ru%2Fopen%2F127685|место=г. Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1994|страниц=116|страницы=59-60|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;.

== Олоҕо ==
[[1889]] с. [[ыам ыйын 25]] күнүгэр [[Арҕаа Хаҥалас улууһа|Арҕаа Хаҥалас улууһун]] [[Нөмүгү нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Нөмүгү]] нэһилиэгэр төрөөбүт. [[Дьокуускайдааҕы духуобунай сэминээрийэ]]ҕэ үөрэммит. Сэминээрийэ бэһис кылааһыттан 1905 с. социал-демокрааттар тэрийбит куруһуоктарыгар кыттыбытын иһин ууратыллыбыт. 

Учууталлаабыт. 1918 с. [[бассабыыктар|бассабыыктарга]] кыттыгастааҕын иһин ууратыллыбыт. [[Александр Колчак|Колчаак]] былааһа сууллубутун кэннэ Боотуруус өрөпкүөмүн бэрэссэдээтэлинэн анаммыт. 1921 с. бассабыыктары утары өрө туруу саҕаламмытыгар аммаҕа күрээбит. Онно бэйэтин баҕатынан Ньылханнааҕы 2-с холбоһуктаах (своднай) этэрээккэ суруттарбыт, кэлин Петроградскай стрелковай полка 4-с ротатыгар көһөрүллүбүт.

Учуутал идэлээх буолан сэбиэскэй кэмҥэ Саха сирин үөрэхтээһинин тэрийиигэ кыттыбыт. Дьокуускай уонна Өлүөхүмэ уокуруктарыгар окроно сэбиэдиссэйэ буола сылдьыбыт. Онтон Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччытынан анаммыт.  

Араас кэмҥэ Уус-Маайа, Бүлүү, Дьокуускай, Уус-Алдан, Мэҥэ-Хаҥалас, Чурапчы улуустарыгар/оройуоннарыгар учууталлаабыт. Кырдьан баран хараҕа суох буолбут. Уонна Мэҥэ-Хаҥаласка өрөспүүбүлүкэтээҕи хараҕа суохтар оскуолаларын арыйбыт уонна онно өлүөр диэри нуучча тылын уонна устуоруйаны үөрэппит.

[[1947 сыл|1947]] с. [[ыам ыйын 30]] күнүгэр өлбүт&lt;ref name=&quot;:Календарь 1964&quot; /&gt;.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:Учууталлар]]
[[Категория:1889 сыллаахха төрөөбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 25 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:1947 сыллаахха өлбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 30 күнүгэр өлбүттэр]]</text>
      <sha1>2lng4d4th1rkhpg6f8203k0g0ejy1oh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428890</id>
      <parentid>428889</parentid>
      <timestamp>2026-05-23T00:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕо */</comment>
      <origin>428890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5214" sha1="lux7pco9vjhkgqykn5iiwph9mbnk2m8" xml:space="preserve">'''Васильев Николай Владимирович''' (1889-1947) — духуобунай сэминээрийэҕэ үөрэнэр сылларыгар Дьокуускайга үлэлээбит социал-демократтар куруһуоктарын кыттыылааҕа, учуутал, Боотуруус улууһун ревкомун бэрэссэдээтэлэ, Саха сиригэр гражданскай сэрии кыттыылааҕа, Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччы, хараҕа суох буолан баран Мэҥэ Хаҥаласка хараҕа суох оҕолор өрөспүүбүлүкэтээҕи оскуолаларын тэрийбит уонна онно өлүөр диэри учууталлаабыт киһи&lt;ref name=&quot;:Календарь 1964&quot;&gt;{{Кинигэ|автор=М. Г. Самыгина, Г. С. Тарский|заглавие=Календарь знаменательных и памятных дат|ссылка=https://e.nlrs.ru/online2/127685?fromOpenPage=https%3A%2F%2Fnlrs.ru%2Fopen%2F127685|место=г. Якутск|издательство=Якутское книжное издательство|год=1994|страниц=116|страницы=59-60|тираж=1000}}&lt;/ref&gt;.

== Олоҕо ==
[[1889]] с. [[ыам ыйын 25]] күнүгэр [[Арҕаа Хаҥалас улууһа|Арҕаа Хаҥалас улууһун]] [[Нөмүгү нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)|Нөмүгү]] нэһилиэгэр төрөөбүт. [[Дьокуускайдааҕы духуобунай сэминээрийэ]]ҕэ үөрэммит. Сэминээрийэ бэһис кылааһыттан 1905 с. социал-демокрааттар тэрийбит куруһуоктарыгар кыттыбытын иһин ууратыллыбыт. 

Учууталлаабыт. 1918 с. [[бассабыыктар|бассабыыктарга]] кыттыгастааҕын иһин ууратыллыбыт. [[Александр Колчак|Колчаак]] былааһа сууллубутун кэннэ Боотуруус өрөпкүөмүн бэрэссэдээтэлинэн анаммыт. 1921 с. бассабыыктары утары өрө туруу саҕаламмытыгар аммаҕа күрээбит. Онно бэйэтин баҕатынан Ньылханнааҕы 2-с холбоһуктаах (своднай) этэрээккэ суруттарбыт, кэлин Петроградскай стрелковай полка 4-с ротатыгар көһөрүллүбүт.

Учуутал идэлээх буолан сэбиэскэй кэмҥэ Саха сирин үөрэхтээһинин тэрийиигэ кыттыбыт. Дьокуускай уонна Өлүөхүмэ уокуруктарыгар окроно сэбиэдиссэйэ буола сылдьыбыт. Онтон Саха АССР үөрэҕин наркомун солбуйааччытынан анаммыт.  

Араас кэмҥэ Уус-Маайа, Бүлүү, Дьокуускай, Уус-Алдан, Мэҥэ-Хаҥалас, Чурапчы улуустарыгар/оройуоннарыгар учууталлаабыт. Кырдьан баран хараҕа суох буолбут. Уонна Мэҥэ-Хаҥаласка өрөспүүбүлүкэтээҕи хараҕа суохтар оскуолаларын арыйбыт уонна онно өлүөр диэри нуучча тылын уонна устуоруйаны үөрэппит.

[[1947 сыл|1947]] с. [[ыам ыйын 30]] күнүгэр өлбүт&lt;ref name=&quot;:Календарь 1964&quot; /&gt;.

== Ыстатыйалара ==
* Петропавловская волость. - Ленский коммунар, 1921. 3 июня.
* Народное образование. - Автономная Якутия. 1922. 28 окт.
* Народное образование (Олекминский округ). - Автономная Якутия. 1922. 29 окт.
* Народное образование (в Якутии) - Автономная Якутия. 1923. 25 июля.
* Народное образование в Якутском округе. - Автономная Якутия, 1923. 2 окт.
* К учету годовой работы просветительских учреждений Якутии.  - Автономная Якутия, 1924. 6 июня.
* Народное образование (Вилюйский округ). - Автономная Якутия. 1925. 25 ноября.
* Народное образование (в Вилюйском округе). - Автономная Якутия. 1926. 31 октября.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:Учууталлар]]
[[Категория:1889 сыллаахха төрөөбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 25 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:1947 сыллаахха өлбүттэр]] 
[[Категория:Ыам ыйын 30 күнүгэр өлбүттэр]]</text>
      <sha1>lux7pco9vjhkgqykn5iiwph9mbnk2m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1635</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58555</id>
    <redirect title="1635 сыл" />
    <revision>
      <id>428892</id>
      <timestamp>2026-05-23T02:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>Ojkhol [[1635]] сирэй аатын маннык [[1635 сыл]] уларыппыт</comment>
      <origin>428892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="gh35akn86hqd6olig21reb6qeq7cnq4" xml:space="preserve">#утаарыы [[1635 сыл]]</text>
      <sha1>gh35akn86hqd6olig21reb6qeq7cnq4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>