Былатыан Ойуунускай

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sah">
  <siteinfo>
    <sitename>Бикипиэдьийэ</sitename>
    <dbname>sahwiki</dbname>
    <base>https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Миэдьийэ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Аналлаах</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Ырытыы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кыттааччы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кыттааччы ырытыыта</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Бикипиэдьийэ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Бикипиэдьийэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Билэ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Билэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-ни ырытыы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Халыып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Халыыбы ырытыы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Көмө</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Көмөнү ырытыы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны ырытыы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Былатыан Ойуунускай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1149</id>
    <revision>
      <id>428978</id>
      <parentid>422144</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T03:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31325-77</username>
        <id>29047</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕун олуктара */</comment>
      <origin>428978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45306" sha1="crz0dtqhfnejiuk9ohxf8jzahallsb7" xml:space="preserve">{{Суруйааччы2
|Аата                        = 

|Ойуу                        = Ойунский.jpg
|Ойуу ис хоһооно             = 
|Кэтитэ                      = 200px
|Төрөөбүт аата               =
|Суруйар ааттара             = 
|Төрөөбүт күнэ               = 11.11.1893
|Төрөөбүт сирэ               = Октябрьскай нэһилиэгэ, Таатта улууhа
|Өлбүт күнэ                  = 31.10.1939
|Өлбүт сирэ                  =
|Дойдута                     = 
|Үрдук үөрэҕэ:               =
|Дьарыга                     = Суруйааччы
|Көхтөөхтүк суруйбут сыллара = 
|Хайысха                     = 
|Жанр                        = 
|Айымньыларын тыла           = Саха тыла
|Бастакы кинигэтэ            = «Үлэһит ырыата» 
|Бириэмийэлэрэ               = 
|Наҕараадалара               = 
|Lib                         = 
|Ситим-сир                   =
}}

'''Ойуунускай (Слепцов) Платон Алексеевич''' — революционер, ил уонна баартыйа диэйэтэлэ, Саха сиригэр сэбиэскэй былааһы уонна автономиялаах өрөспүүбүлүкэни олохтоспут киһи, саха литэрэтиирэтин төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ. Кини тэрийсибит тэрилтэлэрэ — [[Гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар кыһалҕаларын институута]], [[Айар (кинигэ кыһата)|&quot;Айар&quot; (Бичик)]] кинигэ кыһата, [[Саха сирин суруйааччыларын сойууһа]], Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ, ону кытары билигин суох [[Саха национальнай байыаннай оскуолата]] (ЯНВШ).

== Олоҕун олуктара ==
[[1893]] сыл [[сэтинньи 11]] күнүгэр [[Боотур Уус улууһа|Боотур Уус улууһугар]]&lt;ref&gt;Билиҥҥинэн [[Таатта улууһа]].&lt;/ref&gt; [[Чөркөөх]] сэлиэнньэҕэ дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүт'. 14 саастааҕар оскуолаҕа киирбит'. Ону бүтэрэн баран Дьокуускайга көспүт, учуутал семинариятыгар үөрэммит'.

[[1917]] с. бастакы айымньытын «Үлэһит ырыата» хоһоону суруйбута. 1919 с. аатырбыт «Син биир буолбаат?» диэн [[Аммосов Максим Кирович|Максим Аммосов]]ка анаммыт хоһоонун суруйбута. 1922 с. Саха АССР {{comment|совнарком|Совет народных комиссаров}}ун Бэрэссэдээтэлинэн аныыллар. Онтон {{comment|ЦИК|Центральный исполнительный комитет}} бэрэстээтэлинэн үлэлиир. 

1920-1925 сс. Ойуунускай айар үлэнэн күүскэ дьарыктанар.

1926 сыл бэс ыйыттан 1928 сыл олунньутугар диэри уоппуска ылан эмтэммит.

Уоппускаҕа сылдьар кэмигэр 1928 с. тохсунньу 6 к. Саха АССР Совнаркомун мунньаҕар кинини САССР Үөрэх доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы наркуомунан анаабыттар. Бу дуоуһунаска 1929 сыл кулун тутар 4 күнүгэр диэри үлэлээбитэ.

[[1935]] с. Национальностар Институттарыгар лингвистика билимин кандидатын диссертациятын көмүскүүр. Тыл уонна култуура чинчийэр институтун тэрийэр уонна бастакы дириэктэрэ буолар.

Платон Алексеевич олоҕун бүтүннүүтүн төрөөбүт дойдута - Саха АССР сайдыытыгар анаабыта.

П. А. Ойуунускай дэгиттэр дьоҕурдаах суруйааччы этэ. Ол курдук бэйэтин кэмигэр революционнай поэт быһыытынан киэҥник биллибитэ, саха биир бастакы кэпсээнньитэ, сэһэнньитэ этэ, хас да драманы суруйбута, атын омук суруйааччыларын айымньыларын сахалыы тылбаастаабыта. 1921 с. &quot;Интернационалы&quot; сахалыы тылбаастаабыта. Кини бастыҥ хоһоонноро — норуот уоһуттан түспэт ырыалар. Саха хоһоонугар уларытыыны киллэрбитэ: силлабо-тоническай системаны олохтообута. &quot;Кыһыл Ойуун&quot; драматическай поэманы М.Горькай уһулуччулаах айымньынан ааттаабыта. Фольклор матырыйаалларыгар олоҕуран «Улуу Кудаҥса» философскай сэһэни, «Кыһыл Ойуун» олоҥхо-тойугу, «Дьулуруйар Ньургун Боотур», «Туналыйбыт ньуурдаах Туйаарыма Куо» олоҥхолору айбыта. Саха сирин суруйааччыларын союһун бастакы бэрэстээтэлэ этэ. 

Дьон-сэргэ айымньытын баһааҕырдар кэмҥэ, бары күүһүн-күдэҕин ууран, &quot;Дьулуруйар Ньургун Боотур&quot; олоҥхону дьулуурдаахтык суруйан хаалларбыта. Бу олоҥхону нууччалыы В.Державин тылбаастаан, П.А.Ойуунускай аатынан Саха Республикатын государственнай бириэмийэтин ылбыта. 

Ойуунускай сахалартан биир бастакынан В.И.Ленин обраһын айбыта.

[[1939|1937]] с. сымыйанан буруйданан репрессияламмыта. Хаайыыга сытан [[1939]] сыл [[алтынньы 31]] күнүгэр Дьокуускай хаайыытыгар өлбүтэ. Норуот өстөөҕө аатыран кинигэлэрин боппуттара, аатын ааттаммат оҥоро сатаабыттара. Көмүллүбүт сирэ чопчу биллибэт. 

[[1955]] с. алтынньы 15 күнүгэр үтүө аата сөргүтүллүбүтэ. 

Саха бырабыыталыстыбата 1966 с. [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ|П. А. Ойуунускай аатынан Государственнай бириэмийэни]] олохтообута. Кини аатын [[П.А. Ойуунускай аатынан Академическай Саха театра|Саха Академическай драматическай театра]], Литература музейа сүгэллэр. Кини аатынан Дьокуускай киин уулуссаларыттан биирдэстэрэ ааттаммыта.

== Тахсыбыт кинигэлэрэ ==
* Айымньылар: 7 томнаах. — {{Дь.}}: Кинигэ кыһата, 1958—1962.
Т. 1. Ырыа-хоһоон. — 224 с.
Т. 2. Кэпсээннэр. — 211 с.
Т. 3. Пьесалар. — 280 с.
Т. 4. Дьулуруйар Ньургун Боотур: Олоҥхо. 1, 2, 3-с ырыалара. — 315 с.
Т. 5. Эмиэ. 4, 5 ырыалара. — 288 с.
Т. 6. Эмиэ. 7, 9 ырыалара. — 312 с.
Т. 7. Ахтыылар, этиилэр, ыстатыйалар, кэпсээннэр. — 224 с.
* Талыллыбыт айымньылар: Икки томнаах. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1975.
Т. 1. Хоһооннор. Поэмалар. Тылбаастар. Драматическай айымньылар. — 440 с.
Т. 2. Кэпсээннэр, сэһэннэр, ахтыылар. Ыстатыйалар. Этиилэр. — 432 с.
* Талыллыбыт айымньылар: 3 томнаах. — Дь.: Кинигэ кыһата. — 1992. — 1993.
Т. 1. Хоһооннор, тылбаастар, драмалар, поэмалар. — 335 с.
Т. 2. Кэпсээннэр, сэһэннэр, пьесалар. Ахтыы. — 448 с.
Т. 3. Якутский язык и пути его развития. — 480 с.
* Ырыа-хоһоон. — Дь.: НКП изд-вота, 1923. — 26 с.
* Кыһыл ойуун: 4 оонньуулаах олоҥхо-тойук. — Дь.: Саха кэскилэ, 1925. — 45 с.
* Ырыа-хоһоон, кэпсээн. — Дь.: Ленинец, 1925. — 56 с.
* Ырыа-хоһоон. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1927. — 65 с.
* Бассабыык: Драма. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1928. — 96 с.
* Дьулуруйар Ньургун Боотур: Олоҥхо. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1930. — 84 с.
* Религия үөскээбитэ: Айыы-таҥара, иччи-айыы, удаҕан-ойуун. — Дь.: Саха Гос кинигэтин бэчээтэ, 1930. — 27 с.
* Туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо: Үс оонньуулаах олоҥхо. (Норуот олоҥхотуттан). — Дь.: Саха Гос. кинигэтин бэчээтэ, 1930. — 92 с.
* Ырыа-хоһоон. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1930. — 25 с.
* Ньургун Боотур: Олоҥхо. 2, 3-с ырыалара. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1931. — 286 с.
* Ырыа, хоһоон кинигэтэ. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1934. — 72 с.
* Дьэбэрэттэн тахсыы: Кэпсээн. — М.: Учпедгиз, 1936. — 43 с.
* Хоһооннор. — М.: Учпедгиз, 1936. — 56 с.
* Көҥүл ырыата / Хомуйан оҥордо С. Ойунская. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1968. — 440 с.
* Өрүөл кэриэһэ: (Кыра саастаах оҕолорго хоһооннор). — Дь.: Кинигэ кыһата, 1972. — 16 с.
* Дьэбэрэттэн тахсыы: Сэһэн. Улахан уонна орто саастаах оскуола оҕолоругар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1978. — 40 с.
* Харачаас: Кыра саастаах оҕолорго. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1978. — 16 с.
* Кэлэр кэскил ырыата: Хоһооннор / Хомуйан оҥордо Н. Е. Винокурова. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1983. — 128 с. — Сахалыы уонна нууччалыы тылынан.
* Көҥүл ырыата: Ырыалар, хоһооннор, кэпсээннэр, ахтыылар: Орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар / Хомуйан оҥордо А. Е. Захарова. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1988. — 136 с.
* Уруйа улааттын: Ырыанньык / Муз. ред. З. К. Степанов. Нотатын оҥордо Н. П. Стручков. — Дь.: Ситим, 1993. — 47 с.
* Дьулуруйар Ньургун Боотур: П. А. Ойуунускай олоҥхотун оҕолорго ааҕар кинигэ / Саха Респ. үөрэҕин мин-вота. Н. В. Антонов оҥордо. — Дь., 1993. — 92 с; Пер. на эвен. яз. Д. В. Кривошапкин. — Дь.: Бичик, 1996. — 296 с. — эвен. яз.
* [[Улуу Кудаҥса]]: Үһүйээн. — Дь.: Сахаполиграфиздат, 1995. — 88 с. — Сахалыы, нууччалыы.
* Красный шаман / Пер. А.Бояров и П. Черных-Якутский. — Якутск: Якутгосиздат, 1930. — 55 с.
* Избранное. — М.: Худож. лит., 1963. — 295 с.
* Нюргун Боотур Стремительный: Якут. героич. эпос олонхо / Пер. В. Державин. Послесл. и коммент. И. В. Пухова. Ил. Э. Сивцева и др. — Якутск: Кн. изд-во, 1975—431 с; То же. — 2-ое изд. — 1982. — 431 с.
* Стихотворения / Вступ. статья С. П. Данилова, Г. Г. Окорокова; Сост. И. В. Пухов. — Л.: Сов. писатель. Ленингрд. отд-ние, 1978. — 414 с. — (Б-ка поэта. Большая серия. — 2-е изд.).
* Стихотворения и поэмы. — М.: Худож. лит., 1993. — 270 с.

== Олоҕун уонна айар үлэтин туһунан ==
* Абрамов О.К.   Молох ГУЛАГа: сходство судеб трёх лидеров сибирских национальных республик. (Платон Ойунский, Элбек-Доржи Ринчино, Михей Ербанов) // Философский факультет [[Томский государственный университет|Томского государственного университета]]. Томск, 16 мая 2015 года. / Под ред. В.С. Шутова. — [[Томск]], 2015. — С. 106—120. ISBN 5-87307-083-0. — ''Электронный ресурс'': [http://vital.lib.tsu.ru/vital/access/services/Download/vtls:000513029/SOURCE1 vital.lib.tsu.ru]
* Андросов П. Х. Ойуунускай туһунан ахтыылар. — Дь., 1993. — 32 с.
* Андросов Е. Д. П. А. Ойуунускай төРДө-ууһа, аймахтара. — Дь. — Ситим, 1993. — 23 с. — (Таатта оройуонун дьаһалтата).
* Данилов С. П. П. А. Ойуунускай — аҕа норуотун улуу уола. — Дь.: Полиграфист, 1993. — 26 с.
* Киэн тутта ааттыыбыт: Респ. үөрэнээччилэрин айымньылара. — Нам: Сахаполиграфиздат, 1994. — 104 с.
* Ойуунускай туһунан ахтыылар: Ыстатыйалар хомуурунньуктара / Саха Республикатын үөрэҕин мин-вота. — Нам, 1993. — 31 с.
* П. А. Ойуунускай айар үлэтигэр бэлиэтээһиннэр: Ыстатыйалар / Хомуйан оҥордо В. Б. Окорокова. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1993. — 104 с.
* П. А. Ойуунускай биир көлүөнэлээхтэрин ахтыыларыгар / РФ үрдүк үөрэхтээһиҥҥэ Комитета, М. К. Аммосов аатынан СГУ. Хомуйан оҥордо Е. П. Чемезова. — Дь.: ЯГУ изд-вота, 1994. — 48 с. — Сахалыы, франц.
* П. А. Ойунский: взгляд через годы: Сб. науч. ст. / АН РС(Я), Ин-т гуманитар. исслед. — Новосибирск: ОИГГМ, 1998. — 210 с.
* Проблемы развития национальной культуры и русско-якутских языковых связей: Тез. докл. респ. науч. конф., посвящ. 100-летию П. А. Ойунского. — Якутск: Изд-во ЯГУ, 1992. — 64 с.
* Татта — родина П. А. Ойунского: Фотоальбом / Сост. Д. К. Сивцев. — Якутск: Бичик, 1993. — 110 с.
* Тыл кэриэһэ тыыннаах буолуоҕа. — Чурапчы, 1993. — 16 с.
* Федосеев И. Е. Ойуунускай өлүүтэ уонна тиллиитэ. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1993. — 72 с.
* Үһүс төгүлүн, букатыннаахтык эргиллии: 1893—1993: Өлбөт өрөгөй ырыаһыта П. Ойуунускай 100 сыллаах үбүлүөйэ / Хомуйан оҥордо Д. В. Кустуров. — Дь.: Бичик. — 1997. — 269 с.
* Билюкина А. А. Общечеловеческое и национальное в пьесах П. А. Ойунского // Билюкина А. А. Национальное и общечеловеческое в якутской драме 20-х годов. — Якутск, 1997. — С. 70—83.
* Бурцев А. А., Максимова П. В. «Алмазная застежка»: Тв-во П. Ойунского в контексте мировой литературы // Бурцев А. А., Максимова П. В. На крылатом коне. — Якутск, 1995. — С. 36—51.
* Дымщиц А. Песни о прекрасном грядущем // Слово русской советской критики о якутской литературе. — Якутск, 1986. — С. 86—87.
* Ефимов Г. Кудаҥса — улуу киһи эбит // Чолбон. — 1999. — № 9. — С. 74—77.
* Копырин Н. З. Октябрь буойуна уонна ырыаһыта // Копырин Н. З. Кустук араас өҥүнэн. — Дь., 1992. — С. 4—6.
* Нестерова Л. Дьон-норуот сүрэҕэр; Попов Н. Н. Ойуунускайга сыһыаннаах түгэннэртэн; Потапова З. С. Мин П. А. Ойуунускайдыын көрсүһүүлэрим // Чолбон. — 1998. — № 11. — С. 70—79.
* Окорокова В. Б. П. А. Ойуунускай айар үлэтигэр улуу киһи уонна история // Окорокова В. Б. Билиҥҥи литература проблемалара. — Дь., 1997. — С. 55—62.
* Саха суруйааччылара: Санаалар, этиилэр / Хомуйан оҥордо В. Н. Протодьяконов. — Дь.: Бичик, 1994. — 108 с. О нем. — С. 101—106.
* Скрипин, Виктор. Ложные кумиры. Ч. 2. Платон Ойунский (1893—1938). Вып. 1. Койданава. — [https://ru.wikipedia.org/wiki/Дзержинск_(Минская_область) Дзержинск]: «Кальвіна», 2015. — ''Электронный ресурс'': [http://acaraj-kut.blogspot.ru/2015/09/2-1893-1938-1-2015.html acaraj-kut.blogspot.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118080904/http://acaraj-kut.blogspot.ru/2015/09/2-1893-1938-1-2015.html |date=2015-11-18 }}
* Спиридонов И. Г. Ойуунускай уонна билиҥҥи кэм; П. А. Ойунский — писатель-мыслитель // Спиридонов И. Г. Литературабыт бэҕэһээ уонна бүгүн. — Дь., 1995. — С. 5—12; С. 121—141.
* Филиппов Г. П. А. Ойуунускай фольклортан ситимнээх образтара // Чолбон. — 1999. — № 1. — С. 66—71.
* Кириллин Д. В., Павлова В. Н., Шевков С. Д. Писатели земли Олонхо: Биобиблиогр. справочник. — Якутск: Бичик, 1995. — 303 с. О нем. — С. 69—81.
* Платон Алексеевич Ойуунускай (1893—1939): Биобиблиогр. ыйынньык / Я. А. Захарова. — Дь.: Саха-полиграфиздат, 1992. — 144 с.

== Тылбаастара ==
* Куоскалаах асчыт (И. Крыловтан). 1916 c. сэтинньи 15 к. Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Саппыкылаах куоска (В. Жуковскайтан). 1922 c. ахсынньы 5 к. Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Саардары сайылаа! (Шандор Петефиттэн). Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Мохсоҕол түһунан ырыа (М. Горькайтан).  7/VIII — 1917 c. — Томскай. Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Интернационал. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Алгыс (На мотив «В минуту жизни трудную…» М. Ю. Лермонтова). 1922 с. алтынньы 6 к. — Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Куоттарбыт кутурҕана (Фаустан). 1924 с. Кулун тутар 26 к. Тифлис, «Палас». Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Былыт (А. Пушкинтан). 1922 c. ахсынньы 7 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Бороруок (А. Пушкинтан). 1936 с. олунньу 26 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Кынчаал (А. Пушкинтан). 1936 с. олунньу 27 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* А. С. Пушкин «Борис Годуновуттан». 1936 с. олунньу 29 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Буурҕаһыт (М. Горькайтан). Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Макар Чудра. — В кн.: Горький М. Избранные произведения. — М., Гослитиздат, 1934, стр. 8—23.  
* Челкаш. — В кн.: Горький М.Избранные произведения. — М., Гослитиздат, 1934, стр. 24—63.  
* Братишки (Для детей дошкольного возраста). Барто А. М. — Молодая гвардия, 1933. 
* Манифест Коммунистической партии. Маркс К. и Энгельс Ф. — Якутск, 1930. — стр. 44. 

== Айымньылара нуучча тылынан ==
* Стихи разных лет: Железный конь.— Харачас — Власть Советам! — Бокал-Жаворонок пел. — Мимоза. — Море. — Прощай. — Новый мир, 1957. — №12. — стр.98—107.
* Песня якутских красноармейцев. — Полярная звезд, Якутск, 1956. — № 2 — стр. 191—192.
* Китайскому народу. Стих. (А. Лаврик.). — Полярная звезда, Якутск, 1956. — № 2 — стр. 189—191.
* Крым. — Полярная звезда, 1956. — № 2 — стр. 194.
* Заветы орла. — Полярная звезда, 1956. — № 2 — стр. 188—189.
* Песня свободы. — Железный конь — “Я метко стреляю...” (Стихи). (А. Лаврик.) — Сибирские огни, 1956. — № 6 — стр. 40—42.
* Господин генерал. Песня. — Полярная звезда, 192—193.
* Песня свободы. — Песня якутских красноармейцев. — “Я метко стреляю...”. (А. Лаврик), Крым (П. Черных-Якутский) — Мол.коммунист,1956. — 1 апр.
* Господин генерал. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Дитя ловит рыбу. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Огни утеса. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 1 мая.
* Песня якутских красноармейцев. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Да здравствует (Балкыырдаах байҕалым…) (Эллэй) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Власть советам. (Эллэй) — Соц. Якутия, 1934. — 18 марта; Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Заветы орла. (Эллэй) — Соц. Якутия, 1934. — 24 февраля; Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Отрывок из поэмы “Красный шаман” (Монолог шамана из 1-го действия). (С.Кулачиков). — Авт. Якутия, 1926.
* Крым. (Черных П. Н.) — Якутские зарницы. 1926. — № 3 — Стр. 1.
* Песня труженика. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Не все ли ровно?! (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Песня свободы. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Любимой Феклуше. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. ,Москва.Художественная литература.1993г.
* Крым. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Море. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Мимоза. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Господин генерал. (Г. Юнаков). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* На смерть вождя. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Благословение отца. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Любовь моря. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Ликование солнца. (Подражание Доронину). (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Жаворонок воспел. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Власть — Советам! (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Железный конь. (А. Сендык). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Клятва. (Б. Макаров). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Песня о прекрасном грядущем. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Дума (Завещание). (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Завещание орла. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Начальный танец ысыаха. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Осуохай. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Кулун куллурусуу. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Дьиэрэнкэй. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Кружатся поднятыми руками. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Бьют ногой об ногу. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Чохчоохой. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Артели, славьте! (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Прощай. (И. Дремов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Песня синицы. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Ожидание. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Харачаас. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Над Таттой-рекой. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Этот огненный бокал. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* На могиле матери Евдокии. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Я метко стреляю. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Здравствуй, славная девушка Ариша! (О. Шестинский).Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Красный шаман .песня олонхо в четырех действиях. (В. Корчагин). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Ньургун Боотур стремительный. (Заключительные подвиги). (В. Державин). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993. 
* Кудангса Великий. Александр Македонский. (А. А. Борисова — Слепцова). — «Бичик», 2002.

== Тылбаастарын туһунан ==
'''“Интернационал”'''
«Интернационал» тылын Эжен Потье суруйбута. Онтон Пьер Дегейтер ылланар матыыбын  айбыта. Аан дойду үлэлээн иитиллээччилэрин гимнэрэ. Нууччалыы тылбааһын 1902 сыллаахха А. Я. Коц оҥорбута. Сити нууччалыы тиэкистэн сахалыы тылбаастанан ылламмыт ырыа буолар. 
Историк З. В. Гоголев этэринэн, бу тылбаас 1917 сыл кулун тутар ыйыгар оҥоһуллубут. Ол туоһутунан өссө Семен Андреевич Новгородов архыыбыттан булуллубут «Марсельеза» уонна «Интернационал» тус-туспа илиистэргэ, атын-атын буочардарынан суруллубут сахалыы тылбаастара буолуон сөп. «Интернационал» (Ойуунускай буочарыгар майгынныыр эрээри, онуоха  графологическай дакаастабыл наада) суруллубут илиитин кэннигэр атын буочарынан «элбэх уһулун.» уонна ол аннынан «(Учр.собр.)» диэн харандааһынан суруллубут. Арааһа, ыраахтааҕы былааһа сууллубутун туһунан мунньахха бу ырыаны дьон ыллыырыгар анаан суруллубут кумааҕылартан биирдэстэрэ буолар. Новгородов бэйэтэ билинэринэн: «К сожалению и стыду своему должен признаться, что не имею и не знаю точного текста «Интернационала», посему не может быть и речи о переводе его на якутский язык». Онон, «устуу» (список) быһыытынан сылдьан ылламмыт, Былатыан Ойуунускай тылбааһа диэн сабаҕалыахха сөп.
Ойуунускай тэтэрээтигэр «1921 с. ахсынньы 7 күнэ» диэн бэлиэтэммит тылбаас 1921 с. ахсынньы 15 күнүгэр «Ленский коммунар» хаһыакка бэчээттэммитэ. Автор 1925 сыллаахха тылбааһын сорох сирдэрин уларытан, тупсаран, букатыннаахтык эрэдээксийэлээн биэрбитэ.
Саха бэйиэттэрин 20—с сыллардааҕы бастакы хомуурунньуктара («Ырыа-хоһоон», 1922c., «Кыһыл хоһоон»,1925 с. уонна 1926 с.), Ойуунускай бэйэтин кинигэлэрэ («Ырыа-хоһоон», 1923 с. уонна 1925 с.,1937 с. бэлэмнээбит хомуурунньуга) «Интернационалынан» саҕаланар.

'''“Саардары сайылаа!”'''
Биһиги сабаҕалыырбытынан, Венгрия улуу бэйиэтин Шандор (Александр) Петефи (1823—1849) революционнай хоһоонун В. Левик нууччалыы тылбааһыттан П. А. Ойуунускай сахалыы тылбаастаабыт буолуон сөп. Энциклопедияҕа сурулларынан, Петефи «выступал за полную ликвидацию феодализма, призывал к углублению революции, к созданию независимой демократической Венгрии. Поэт-трибун требовал полного осуществления народных прав: «Национальная песня», «На виселицу королей!» бу хоһоон сахалыы тылбааһа аан маҥнай Ойуунускай «Ырыа-хоһоон» (1927) кинигэтигэр тахсыбыта. Тылбааһа эрдэ, Былатыан Ойуунускай кистэлэҥ куруһуоктарга дьарыктанарын саҕана, оҥоһуллуон сөп.
Ламберг Франц Филипп* (1791—1848) — граф, Австрия императорын Венгриятааҕы наместнига, Венгрия аармыйатын сүрүн командующайа (хамаандалааччыта). 1848 с. өрөбөлүүссүйэ саҕана ытыллыбыта.
Латур Теодор Байе** (1780—1848) — Австрия байыаннай миниистирэ, реакция салайааччыларыттан биирдэстэрэ. Кинини 1848 с. Венаҕа революционнай норуот ыйаан өлөрбүтэ.

'''Куоскалаах асчыт (И. Крыловтан).'''
Ойуунускай тэтэрээтигэр 1916 с. сэтинньи 15 к. бэлиэтэммит.

'''Саппыкылаах куоска (В. Жуковскайтан)'''
П. А. Ойуунускай бу тылбааһа бэйиэт «Ырыа-хоһоон, кэпсээн» (1925) диэн хомуурунньугугар бэчээттэммит. Тэтэрээккэ 1922 с. ахсынньы ый 5 к. бэлиэтэммит.

'''Мохсоҕол туһунан ырыа (М. Горькайтан)'''
Бу Арассыыйа революционердарын хас да көлүөнэлэрин иитиспит, аатырбыт айымньыны тылбаастыырыгар 1917 сыл күһүнүгэр Былатыан Ойуунускай Томскайга тиийэн саҥардыы устудьуон буолбут кэмэ этэ. Ол да буоллар, кини бэлитиичэскэй охсуһуу үөһүгэр сылдьыбыта, {{comment|РСДРП|Российская социал-демократическая рабочая партия}} икки аҥы арахсыытыгар бассабыыктарга кыттыбыта. Сотору кэминэн үөрэҕиттэн уһуллан, Казанка дэриэбинэтигэр көскө ыытыллыбыта.
Суруйааччы бэйэтэ бэлиэтээбит хомуурунньугар (1-кы том, 1958) киирбитэ, кэлин бары таһаарыыларыгар тахсар.

'''Алгыс'''
М. Ю. Лермонтов «Молитва» (В минуту жизни трудную…) диэн хоһоонун тылбааһа П. А. Ойуунускай «Ырыата-хоһооно» диэн кинигэҕэ (1923 с.) тахсыбыта. Иккистээн икки туомнаах «Талыллыбыт айымньыларын» бастакы туомугар (1975) бэчээттэммитэ. Ойуунускай тэтэрээтигэр «6/XII — 1922 г., Якутск» диэн бэлиэтэммит. Манна Лермонтов «Молитва» диэн хоһоонун тылбаастаабыт икки барыйаана баар (үрдүтүнэн хос силимнээбит), биир хоһоон аннынан «На мотив: „В минуту…“», иккиһигэр  (үтүктүү) диэн буолбут. 

'''Былыт (А. Пушкинтан)'''
Тылбаас П. А. Ойуунускай  “Ырыа-хоһоон, кэпсээн” (1925) диэн хомуурунньугугар киллэриллибит. Тэтэрээккэ “1922 c. ахсынньы ый 7 к.” диэн бэлиэтэммит.

'''Куоттарбыт кутурҕана («Фаустан»)'''
Бэйиэт бастакы кэргэнин Ф. А. Сокольникованы сүтэрэн, букатыннаахтык бырастыылаһан дириҥ хомолтоҕо ыллара сылдьар кэмигэр оҥорбут тылбааһа. Автор “Ырыа-хоһоон, кэпсээн” (1925) диэн хомуурунньугар “Доҕорбор Сүөкүччэҕэ” уонна «Куоттарбыт кутурҕана» сэргэстэһэ бэчээттэммиттэр. Дьиктитэ баар, бу ырыалар ааптар баарыгар да, былаҕайга былдьаммытын да кэнниттэн холбонон биир «норуот ырыата» буолан ылламмыттар эбит.

== Туһаныллыбыт сирдэр ==
* Писатели земли олонхо. Библиографическай ыйынньык. Дь., «Бичик», 2000. — ISBN 5-7696-1001-8
* Платон Ойунский — «Мои заветные слова». — Я.: «Бичик», 2006.
* П. А. Ойунский — «Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского». — {{М.}}, «Художественная литература», 1993.
* П. А. Ойунский (1893—1939). Доклады к 65-летию со дня рождения. — Саха сиринээҕи кинигэ издательствота, Я., 1959.
* «Основоположник якутской советской литературы». — Я.: Кн.изд-во, 1974.
* П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 2. — Якутская респ. типография, 1975.
* П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 3. — Я.: «Бичик», 1993.
* П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 2. — Я.: «Бичик», 2005.
* Слово о Платоне Ойунском. — Якутское книжное изд-во, 1985.
*  П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 1. — Я.: «Бичик», 2005.
* Краткий якутско-русский словарь. — Я.: «Бичик», 2006.
* Краткий русско-якутский словарь. — Я.: «Бичик», 2006.
* С. И. Ожегов. Словарь русского языка. — М.: «Русский язык», 1990.
* Т. И. Петрова, А. А. Васильева. — Нууччалыы-сахалыы тылбаас. — Дь., 2000.
* А. Г. Ильина. — Конференция. — Дь., 2012.

== Өссө маны көр ==
* [[Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин бэрэссэдээтэллэрэ]]

{{Bio-stub}}
{{Саха суруйааччылара}}
[[Категория:Арассыыйа политиктара]]
[[Категория:Саха Сирин политиктара]]
[[Категория:Саха суруйааччылара]]
[[Категория:Саха биллиилээх дьоно]]
[[Категория:ССРС кэмигэр репрессияҕа түбэспиттэр]]
[[Категория:Репрессияҕа түбэспит суруйааччылар]]</text>
      <sha1>crz0dtqhfnejiuk9ohxf8jzahallsb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428979</id>
      <parentid>428978</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T03:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31325-77</username>
        <id>29047</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕун олуктара */</comment>
      <origin>428979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45455" sha1="07jmaw86um2oqqncu94hldiw98he078" xml:space="preserve">{{Суруйааччы2
|Аата                        = 

|Ойуу                        = Ойунский.jpg
|Ойуу ис хоһооно             = 
|Кэтитэ                      = 200px
|Төрөөбүт аата               =
|Суруйар ааттара             = 
|Төрөөбүт күнэ               = 11.11.1893
|Төрөөбүт сирэ               = Октябрьскай нэһилиэгэ, Таатта улууhа
|Өлбүт күнэ                  = 31.10.1939
|Өлбүт сирэ                  =
|Дойдута                     = 
|Үрдук үөрэҕэ:               =
|Дьарыга                     = Суруйааччы
|Көхтөөхтүк суруйбут сыллара = 
|Хайысха                     = 
|Жанр                        = 
|Айымньыларын тыла           = Саха тыла
|Бастакы кинигэтэ            = «Үлэһит ырыата» 
|Бириэмийэлэрэ               = 
|Наҕараадалара               = 
|Lib                         = 
|Ситим-сир                   =
}}

'''Ойуунускай (Слепцов) Платон Алексеевич''' — революционер, ил уонна баартыйа диэйэтэлэ, Саха сиригэр сэбиэскэй былааһы уонна автономиялаах өрөспүүбүлүкэни олохтоспут киһи, саха литэрэтиирэтин төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ. Кини тэрийсибит тэрилтэлэрэ — [[Гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар кыһалҕаларын институута]], [[Айар (кинигэ кыһата)|&quot;Айар&quot; (Бичик)]] кинигэ кыһата, [[Саха сирин суруйааччыларын сойууһа]], Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ, ону кытары билигин суох [[Саха национальнай байыаннай оскуолата]] (ЯНВШ).

== Олоҕун олуктара ==
[[1893]] сыл [[сэтинньи 11]] күнүгэр [[Боотур Уус улууһа|Боотур Уус улууһугар]]&lt;ref&gt;Билиҥҥинэн [[Таатта улууһа]].&lt;/ref&gt; [[Чөркөөх]] сэлиэнньэҕэ дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүт'. 14 саастааҕар оскуолаҕа киирбит'. Ону бүтэрэн баран Дьокуускайга көспүт, учуутал семинариятыгар үөрэммит'.

[[1917]] с. бастакы айымньытын «Үлэһит ырыата» хоһоону суруйбута. 1919 с. аатырбыт «Син биир буолбаат?» диэн [[Аммосов Максим Кирович|Максим Аммосов]]ка анаммыт хоһоонун суруйбута. 1922 с. Саха АССР {{comment|совнарком|Совет народных комиссаров}}ун Бэрэссэдээтэлинэн аныыллар. Онтон {{comment|ЦИК|Центральный исполнительный комитет}} бэрэстээтэлинэн үлэлиир. 

1920-1925 сс. Ойуунускай айар үлэнэн күүскэ дьарыктанар.

1926 сыл бэс ыйыттан 1928 сыл олунньутугар диэри уоппуска ылан эмтэммит.

Уоппускаҕа сылдьар кэмигэр 1928 с. тохсунньу 6 к. Саха АССР Совнаркомун мунньаҕар кинини [[Саха АССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы наркомата|САССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы]] наркуомунан анаабыттар. Бу дуоуһунаска 1929 сыл кулун тутар 4 күнүгэр диэри үлэлээбитэ.

[[1935]] с. Национальностар Институттарыгар лингвистика билимин кандидатын диссертациятын көмүскүүр. Тыл уонна култуура чинчийэр институтун тэрийэр уонна бастакы дириэктэрэ буолар.

Платон Алексеевич олоҕун бүтүннүүтүн төрөөбүт дойдута - Саха АССР сайдыытыгар анаабыта.

П. А. Ойуунускай дэгиттэр дьоҕурдаах суруйааччы этэ. Ол курдук бэйэтин кэмигэр революционнай поэт быһыытынан киэҥник биллибитэ, саха биир бастакы кэпсээнньитэ, сэһэнньитэ этэ, хас да драманы суруйбута, атын омук суруйааччыларын айымньыларын сахалыы тылбаастаабыта. 1921 с. &quot;Интернационалы&quot; сахалыы тылбаастаабыта. Кини бастыҥ хоһоонноро — норуот уоһуттан түспэт ырыалар. Саха хоһоонугар уларытыыны киллэрбитэ: силлабо-тоническай системаны олохтообута. &quot;Кыһыл Ойуун&quot; драматическай поэманы М.Горькай уһулуччулаах айымньынан ааттаабыта. Фольклор матырыйаалларыгар олоҕуран «Улуу Кудаҥса» философскай сэһэни, «Кыһыл Ойуун» олоҥхо-тойугу, «Дьулуруйар Ньургун Боотур», «Туналыйбыт ньуурдаах Туйаарыма Куо» олоҥхолору айбыта. Саха сирин суруйааччыларын союһун бастакы бэрэстээтэлэ этэ. 

Дьон-сэргэ айымньытын баһааҕырдар кэмҥэ, бары күүһүн-күдэҕин ууран, &quot;Дьулуруйар Ньургун Боотур&quot; олоҥхону дьулуурдаахтык суруйан хаалларбыта. Бу олоҥхону нууччалыы В.Державин тылбаастаан, П.А.Ойуунускай аатынан Саха Республикатын государственнай бириэмийэтин ылбыта. 

Ойуунускай сахалартан биир бастакынан В.И.Ленин обраһын айбыта.

[[1939|1937]] с. сымыйанан буруйданан репрессияламмыта. Хаайыыга сытан [[1939]] сыл [[алтынньы 31]] күнүгэр Дьокуускай хаайыытыгар өлбүтэ. Норуот өстөөҕө аатыран кинигэлэрин боппуттара, аатын ааттаммат оҥоро сатаабыттара. Көмүллүбүт сирэ чопчу биллибэт. 

[[1955]] с. алтынньы 15 күнүгэр үтүө аата сөргүтүллүбүтэ. 

Саха бырабыыталыстыбата 1966 с. [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ|П. А. Ойуунускай аатынан Государственнай бириэмийэни]] олохтообута. Кини аатын [[П.А. Ойуунускай аатынан Академическай Саха театра|Саха Академическай драматическай театра]], Литература музейа сүгэллэр. Кини аатынан Дьокуускай киин уулуссаларыттан биирдэстэрэ ааттаммыта.

== Тахсыбыт кинигэлэрэ ==
* Айымньылар: 7 томнаах. — {{Дь.}}: Кинигэ кыһата, 1958—1962.
Т. 1. Ырыа-хоһоон. — 224 с.
Т. 2. Кэпсээннэр. — 211 с.
Т. 3. Пьесалар. — 280 с.
Т. 4. Дьулуруйар Ньургун Боотур: Олоҥхо. 1, 2, 3-с ырыалара. — 315 с.
Т. 5. Эмиэ. 4, 5 ырыалара. — 288 с.
Т. 6. Эмиэ. 7, 9 ырыалара. — 312 с.
Т. 7. Ахтыылар, этиилэр, ыстатыйалар, кэпсээннэр. — 224 с.
* Талыллыбыт айымньылар: Икки томнаах. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1975.
Т. 1. Хоһооннор. Поэмалар. Тылбаастар. Драматическай айымньылар. — 440 с.
Т. 2. Кэпсээннэр, сэһэннэр, ахтыылар. Ыстатыйалар. Этиилэр. — 432 с.
* Талыллыбыт айымньылар: 3 томнаах. — Дь.: Кинигэ кыһата. — 1992. — 1993.
Т. 1. Хоһооннор, тылбаастар, драмалар, поэмалар. — 335 с.
Т. 2. Кэпсээннэр, сэһэннэр, пьесалар. Ахтыы. — 448 с.
Т. 3. Якутский язык и пути его развития. — 480 с.
* Ырыа-хоһоон. — Дь.: НКП изд-вота, 1923. — 26 с.
* Кыһыл ойуун: 4 оонньуулаах олоҥхо-тойук. — Дь.: Саха кэскилэ, 1925. — 45 с.
* Ырыа-хоһоон, кэпсээн. — Дь.: Ленинец, 1925. — 56 с.
* Ырыа-хоһоон. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1927. — 65 с.
* Бассабыык: Драма. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1928. — 96 с.
* Дьулуруйар Ньургун Боотур: Олоҥхо. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1930. — 84 с.
* Религия үөскээбитэ: Айыы-таҥара, иччи-айыы, удаҕан-ойуун. — Дь.: Саха Гос кинигэтин бэчээтэ, 1930. — 27 с.
* Туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо: Үс оонньуулаах олоҥхо. (Норуот олоҥхотуттан). — Дь.: Саха Гос. кинигэтин бэчээтэ, 1930. — 92 с.
* Ырыа-хоһоон. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1930. — 25 с.
* Ньургун Боотур: Олоҥхо. 2, 3-с ырыалара. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1931. — 286 с.
* Ырыа, хоһоон кинигэтэ. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1934. — 72 с.
* Дьэбэрэттэн тахсыы: Кэпсээн. — М.: Учпедгиз, 1936. — 43 с.
* Хоһооннор. — М.: Учпедгиз, 1936. — 56 с.
* Көҥүл ырыата / Хомуйан оҥордо С. Ойунская. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1968. — 440 с.
* Өрүөл кэриэһэ: (Кыра саастаах оҕолорго хоһооннор). — Дь.: Кинигэ кыһата, 1972. — 16 с.
* Дьэбэрэттэн тахсыы: Сэһэн. Улахан уонна орто саастаах оскуола оҕолоругар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1978. — 40 с.
* Харачаас: Кыра саастаах оҕолорго. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1978. — 16 с.
* Кэлэр кэскил ырыата: Хоһооннор / Хомуйан оҥордо Н. Е. Винокурова. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1983. — 128 с. — Сахалыы уонна нууччалыы тылынан.
* Көҥүл ырыата: Ырыалар, хоһооннор, кэпсээннэр, ахтыылар: Орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар / Хомуйан оҥордо А. Е. Захарова. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1988. — 136 с.
* Уруйа улааттын: Ырыанньык / Муз. ред. З. К. Степанов. Нотатын оҥордо Н. П. Стручков. — Дь.: Ситим, 1993. — 47 с.
* Дьулуруйар Ньургун Боотур: П. А. Ойуунускай олоҥхотун оҕолорго ааҕар кинигэ / Саха Респ. үөрэҕин мин-вота. Н. В. Антонов оҥордо. — Дь., 1993. — 92 с; Пер. на эвен. яз. Д. В. Кривошапкин. — Дь.: Бичик, 1996. — 296 с. — эвен. яз.
* [[Улуу Кудаҥса]]: Үһүйээн. — Дь.: Сахаполиграфиздат, 1995. — 88 с. — Сахалыы, нууччалыы.
* Красный шаман / Пер. А.Бояров и П. Черных-Якутский. — Якутск: Якутгосиздат, 1930. — 55 с.
* Избранное. — М.: Худож. лит., 1963. — 295 с.
* Нюргун Боотур Стремительный: Якут. героич. эпос олонхо / Пер. В. Державин. Послесл. и коммент. И. В. Пухова. Ил. Э. Сивцева и др. — Якутск: Кн. изд-во, 1975—431 с; То же. — 2-ое изд. — 1982. — 431 с.
* Стихотворения / Вступ. статья С. П. Данилова, Г. Г. Окорокова; Сост. И. В. Пухов. — Л.: Сов. писатель. Ленингрд. отд-ние, 1978. — 414 с. — (Б-ка поэта. Большая серия. — 2-е изд.).
* Стихотворения и поэмы. — М.: Худож. лит., 1993. — 270 с.

== Олоҕун уонна айар үлэтин туһунан ==
* Абрамов О.К.   Молох ГУЛАГа: сходство судеб трёх лидеров сибирских национальных республик. (Платон Ойунский, Элбек-Доржи Ринчино, Михей Ербанов) // Философский факультет [[Томский государственный университет|Томского государственного университета]]. Томск, 16 мая 2015 года. / Под ред. В.С. Шутова. — [[Томск]], 2015. — С. 106—120. ISBN 5-87307-083-0. — ''Электронный ресурс'': [http://vital.lib.tsu.ru/vital/access/services/Download/vtls:000513029/SOURCE1 vital.lib.tsu.ru]
* Андросов П. Х. Ойуунускай туһунан ахтыылар. — Дь., 1993. — 32 с.
* Андросов Е. Д. П. А. Ойуунускай төРДө-ууһа, аймахтара. — Дь. — Ситим, 1993. — 23 с. — (Таатта оройуонун дьаһалтата).
* Данилов С. П. П. А. Ойуунускай — аҕа норуотун улуу уола. — Дь.: Полиграфист, 1993. — 26 с.
* Киэн тутта ааттыыбыт: Респ. үөрэнээччилэрин айымньылара. — Нам: Сахаполиграфиздат, 1994. — 104 с.
* Ойуунускай туһунан ахтыылар: Ыстатыйалар хомуурунньуктара / Саха Республикатын үөрэҕин мин-вота. — Нам, 1993. — 31 с.
* П. А. Ойуунускай айар үлэтигэр бэлиэтээһиннэр: Ыстатыйалар / Хомуйан оҥордо В. Б. Окорокова. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1993. — 104 с.
* П. А. Ойуунускай биир көлүөнэлээхтэрин ахтыыларыгар / РФ үрдүк үөрэхтээһиҥҥэ Комитета, М. К. Аммосов аатынан СГУ. Хомуйан оҥордо Е. П. Чемезова. — Дь.: ЯГУ изд-вота, 1994. — 48 с. — Сахалыы, франц.
* П. А. Ойунский: взгляд через годы: Сб. науч. ст. / АН РС(Я), Ин-т гуманитар. исслед. — Новосибирск: ОИГГМ, 1998. — 210 с.
* Проблемы развития национальной культуры и русско-якутских языковых связей: Тез. докл. респ. науч. конф., посвящ. 100-летию П. А. Ойунского. — Якутск: Изд-во ЯГУ, 1992. — 64 с.
* Татта — родина П. А. Ойунского: Фотоальбом / Сост. Д. К. Сивцев. — Якутск: Бичик, 1993. — 110 с.
* Тыл кэриэһэ тыыннаах буолуоҕа. — Чурапчы, 1993. — 16 с.
* Федосеев И. Е. Ойуунускай өлүүтэ уонна тиллиитэ. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1993. — 72 с.
* Үһүс төгүлүн, букатыннаахтык эргиллии: 1893—1993: Өлбөт өрөгөй ырыаһыта П. Ойуунускай 100 сыллаах үбүлүөйэ / Хомуйан оҥордо Д. В. Кустуров. — Дь.: Бичик. — 1997. — 269 с.
* Билюкина А. А. Общечеловеческое и национальное в пьесах П. А. Ойунского // Билюкина А. А. Национальное и общечеловеческое в якутской драме 20-х годов. — Якутск, 1997. — С. 70—83.
* Бурцев А. А., Максимова П. В. «Алмазная застежка»: Тв-во П. Ойунского в контексте мировой литературы // Бурцев А. А., Максимова П. В. На крылатом коне. — Якутск, 1995. — С. 36—51.
* Дымщиц А. Песни о прекрасном грядущем // Слово русской советской критики о якутской литературе. — Якутск, 1986. — С. 86—87.
* Ефимов Г. Кудаҥса — улуу киһи эбит // Чолбон. — 1999. — № 9. — С. 74—77.
* Копырин Н. З. Октябрь буойуна уонна ырыаһыта // Копырин Н. З. Кустук араас өҥүнэн. — Дь., 1992. — С. 4—6.
* Нестерова Л. Дьон-норуот сүрэҕэр; Попов Н. Н. Ойуунускайга сыһыаннаах түгэннэртэн; Потапова З. С. Мин П. А. Ойуунускайдыын көрсүһүүлэрим // Чолбон. — 1998. — № 11. — С. 70—79.
* Окорокова В. Б. П. А. Ойуунускай айар үлэтигэр улуу киһи уонна история // Окорокова В. Б. Билиҥҥи литература проблемалара. — Дь., 1997. — С. 55—62.
* Саха суруйааччылара: Санаалар, этиилэр / Хомуйан оҥордо В. Н. Протодьяконов. — Дь.: Бичик, 1994. — 108 с. О нем. — С. 101—106.
* Скрипин, Виктор. Ложные кумиры. Ч. 2. Платон Ойунский (1893—1938). Вып. 1. Койданава. — [https://ru.wikipedia.org/wiki/Дзержинск_(Минская_область) Дзержинск]: «Кальвіна», 2015. — ''Электронный ресурс'': [http://acaraj-kut.blogspot.ru/2015/09/2-1893-1938-1-2015.html acaraj-kut.blogspot.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118080904/http://acaraj-kut.blogspot.ru/2015/09/2-1893-1938-1-2015.html |date=2015-11-18 }}
* Спиридонов И. Г. Ойуунускай уонна билиҥҥи кэм; П. А. Ойунский — писатель-мыслитель // Спиридонов И. Г. Литературабыт бэҕэһээ уонна бүгүн. — Дь., 1995. — С. 5—12; С. 121—141.
* Филиппов Г. П. А. Ойуунускай фольклортан ситимнээх образтара // Чолбон. — 1999. — № 1. — С. 66—71.
* Кириллин Д. В., Павлова В. Н., Шевков С. Д. Писатели земли Олонхо: Биобиблиогр. справочник. — Якутск: Бичик, 1995. — 303 с. О нем. — С. 69—81.
* Платон Алексеевич Ойуунускай (1893—1939): Биобиблиогр. ыйынньык / Я. А. Захарова. — Дь.: Саха-полиграфиздат, 1992. — 144 с.

== Тылбаастара ==
* Куоскалаах асчыт (И. Крыловтан). 1916 c. сэтинньи 15 к. Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Саппыкылаах куоска (В. Жуковскайтан). 1922 c. ахсынньы 5 к. Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Саардары сайылаа! (Шандор Петефиттэн). Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Мохсоҕол түһунан ырыа (М. Горькайтан).  7/VIII — 1917 c. — Томскай. Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Интернационал. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Алгыс (На мотив «В минуту жизни трудную…» М. Ю. Лермонтова). 1922 с. алтынньы 6 к. — Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Куоттарбыт кутурҕана (Фаустан). 1924 с. Кулун тутар 26 к. Тифлис, «Палас». Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Былыт (А. Пушкинтан). 1922 c. ахсынньы 7 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Бороруок (А. Пушкинтан). 1936 с. олунньу 26 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Кынчаал (А. Пушкинтан). 1936 с. олунньу 27 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* А. С. Пушкин «Борис Годуновуттан». 1936 с. олунньу 29 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Буурҕаһыт (М. Горькайтан). Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Макар Чудра. — В кн.: Горький М. Избранные произведения. — М., Гослитиздат, 1934, стр. 8—23.  
* Челкаш. — В кн.: Горький М.Избранные произведения. — М., Гослитиздат, 1934, стр. 24—63.  
* Братишки (Для детей дошкольного возраста). Барто А. М. — Молодая гвардия, 1933. 
* Манифест Коммунистической партии. Маркс К. и Энгельс Ф. — Якутск, 1930. — стр. 44. 

== Айымньылара нуучча тылынан ==
* Стихи разных лет: Железный конь.— Харачас — Власть Советам! — Бокал-Жаворонок пел. — Мимоза. — Море. — Прощай. — Новый мир, 1957. — №12. — стр.98—107.
* Песня якутских красноармейцев. — Полярная звезд, Якутск, 1956. — № 2 — стр. 191—192.
* Китайскому народу. Стих. (А. Лаврик.). — Полярная звезда, Якутск, 1956. — № 2 — стр. 189—191.
* Крым. — Полярная звезда, 1956. — № 2 — стр. 194.
* Заветы орла. — Полярная звезда, 1956. — № 2 — стр. 188—189.
* Песня свободы. — Железный конь — “Я метко стреляю...” (Стихи). (А. Лаврик.) — Сибирские огни, 1956. — № 6 — стр. 40—42.
* Господин генерал. Песня. — Полярная звезда, 192—193.
* Песня свободы. — Песня якутских красноармейцев. — “Я метко стреляю...”. (А. Лаврик), Крым (П. Черных-Якутский) — Мол.коммунист,1956. — 1 апр.
* Господин генерал. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Дитя ловит рыбу. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Огни утеса. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 1 мая.
* Песня якутских красноармейцев. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Да здравствует (Балкыырдаах байҕалым…) (Эллэй) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Власть советам. (Эллэй) — Соц. Якутия, 1934. — 18 марта; Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Заветы орла. (Эллэй) — Соц. Якутия, 1934. — 24 февраля; Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Отрывок из поэмы “Красный шаман” (Монолог шамана из 1-го действия). (С.Кулачиков). — Авт. Якутия, 1926.
* Крым. (Черных П. Н.) — Якутские зарницы. 1926. — № 3 — Стр. 1.
* Песня труженика. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Не все ли ровно?! (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Песня свободы. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Любимой Феклуше. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. ,Москва.Художественная литература.1993г.
* Крым. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Море. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Мимоза. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Господин генерал. (Г. Юнаков). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* На смерть вождя. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Благословение отца. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Любовь моря. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Ликование солнца. (Подражание Доронину). (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Жаворонок воспел. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Власть — Советам! (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Железный конь. (А. Сендык). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Клятва. (Б. Макаров). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Песня о прекрасном грядущем. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Дума (Завещание). (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Завещание орла. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Начальный танец ысыаха. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Осуохай. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Кулун куллурусуу. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Дьиэрэнкэй. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Кружатся поднятыми руками. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Бьют ногой об ногу. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Чохчоохой. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Артели, славьте! (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Прощай. (И. Дремов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Песня синицы. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Ожидание. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Харачаас. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Над Таттой-рекой. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Этот огненный бокал. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* На могиле матери Евдокии. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Я метко стреляю. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Здравствуй, славная девушка Ариша! (О. Шестинский).Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Красный шаман .песня олонхо в четырех действиях. (В. Корчагин). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Ньургун Боотур стремительный. (Заключительные подвиги). (В. Державин). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993. 
* Кудангса Великий. Александр Македонский. (А. А. Борисова — Слепцова). — «Бичик», 2002.

== Тылбаастарын туһунан ==
'''“Интернационал”'''
«Интернационал» тылын Эжен Потье суруйбута. Онтон Пьер Дегейтер ылланар матыыбын  айбыта. Аан дойду үлэлээн иитиллээччилэрин гимнэрэ. Нууччалыы тылбааһын 1902 сыллаахха А. Я. Коц оҥорбута. Сити нууччалыы тиэкистэн сахалыы тылбаастанан ылламмыт ырыа буолар. 
Историк З. В. Гоголев этэринэн, бу тылбаас 1917 сыл кулун тутар ыйыгар оҥоһуллубут. Ол туоһутунан өссө Семен Андреевич Новгородов архыыбыттан булуллубут «Марсельеза» уонна «Интернационал» тус-туспа илиистэргэ, атын-атын буочардарынан суруллубут сахалыы тылбаастара буолуон сөп. «Интернационал» (Ойуунускай буочарыгар майгынныыр эрээри, онуоха  графологическай дакаастабыл наада) суруллубут илиитин кэннигэр атын буочарынан «элбэх уһулун.» уонна ол аннынан «(Учр.собр.)» диэн харандааһынан суруллубут. Арааһа, ыраахтааҕы былааһа сууллубутун туһунан мунньахха бу ырыаны дьон ыллыырыгар анаан суруллубут кумааҕылартан биирдэстэрэ буолар. Новгородов бэйэтэ билинэринэн: «К сожалению и стыду своему должен признаться, что не имею и не знаю точного текста «Интернационала», посему не может быть и речи о переводе его на якутский язык». Онон, «устуу» (список) быһыытынан сылдьан ылламмыт, Былатыан Ойуунускай тылбааһа диэн сабаҕалыахха сөп.
Ойуунускай тэтэрээтигэр «1921 с. ахсынньы 7 күнэ» диэн бэлиэтэммит тылбаас 1921 с. ахсынньы 15 күнүгэр «Ленский коммунар» хаһыакка бэчээттэммитэ. Автор 1925 сыллаахха тылбааһын сорох сирдэрин уларытан, тупсаран, букатыннаахтык эрэдээксийэлээн биэрбитэ.
Саха бэйиэттэрин 20—с сыллардааҕы бастакы хомуурунньуктара («Ырыа-хоһоон», 1922c., «Кыһыл хоһоон»,1925 с. уонна 1926 с.), Ойуунускай бэйэтин кинигэлэрэ («Ырыа-хоһоон», 1923 с. уонна 1925 с.,1937 с. бэлэмнээбит хомуурунньуга) «Интернационалынан» саҕаланар.

'''“Саардары сайылаа!”'''
Биһиги сабаҕалыырбытынан, Венгрия улуу бэйиэтин Шандор (Александр) Петефи (1823—1849) революционнай хоһоонун В. Левик нууччалыы тылбааһыттан П. А. Ойуунускай сахалыы тылбаастаабыт буолуон сөп. Энциклопедияҕа сурулларынан, Петефи «выступал за полную ликвидацию феодализма, призывал к углублению революции, к созданию независимой демократической Венгрии. Поэт-трибун требовал полного осуществления народных прав: «Национальная песня», «На виселицу королей!» бу хоһоон сахалыы тылбааһа аан маҥнай Ойуунускай «Ырыа-хоһоон» (1927) кинигэтигэр тахсыбыта. Тылбааһа эрдэ, Былатыан Ойуунускай кистэлэҥ куруһуоктарга дьарыктанарын саҕана, оҥоһуллуон сөп.
Ламберг Франц Филипп* (1791—1848) — граф, Австрия императорын Венгриятааҕы наместнига, Венгрия аармыйатын сүрүн командующайа (хамаандалааччыта). 1848 с. өрөбөлүүссүйэ саҕана ытыллыбыта.
Латур Теодор Байе** (1780—1848) — Австрия байыаннай миниистирэ, реакция салайааччыларыттан биирдэстэрэ. Кинини 1848 с. Венаҕа революционнай норуот ыйаан өлөрбүтэ.

'''Куоскалаах асчыт (И. Крыловтан).'''
Ойуунускай тэтэрээтигэр 1916 с. сэтинньи 15 к. бэлиэтэммит.

'''Саппыкылаах куоска (В. Жуковскайтан)'''
П. А. Ойуунускай бу тылбааһа бэйиэт «Ырыа-хоһоон, кэпсээн» (1925) диэн хомуурунньугугар бэчээттэммит. Тэтэрээккэ 1922 с. ахсынньы ый 5 к. бэлиэтэммит.

'''Мохсоҕол туһунан ырыа (М. Горькайтан)'''
Бу Арассыыйа революционердарын хас да көлүөнэлэрин иитиспит, аатырбыт айымньыны тылбаастыырыгар 1917 сыл күһүнүгэр Былатыан Ойуунускай Томскайга тиийэн саҥардыы устудьуон буолбут кэмэ этэ. Ол да буоллар, кини бэлитиичэскэй охсуһуу үөһүгэр сылдьыбыта, {{comment|РСДРП|Российская социал-демократическая рабочая партия}} икки аҥы арахсыытыгар бассабыыктарга кыттыбыта. Сотору кэминэн үөрэҕиттэн уһуллан, Казанка дэриэбинэтигэр көскө ыытыллыбыта.
Суруйааччы бэйэтэ бэлиэтээбит хомуурунньугар (1-кы том, 1958) киирбитэ, кэлин бары таһаарыыларыгар тахсар.

'''Алгыс'''
М. Ю. Лермонтов «Молитва» (В минуту жизни трудную…) диэн хоһоонун тылбааһа П. А. Ойуунускай «Ырыата-хоһооно» диэн кинигэҕэ (1923 с.) тахсыбыта. Иккистээн икки туомнаах «Талыллыбыт айымньыларын» бастакы туомугар (1975) бэчээттэммитэ. Ойуунускай тэтэрээтигэр «6/XII — 1922 г., Якутск» диэн бэлиэтэммит. Манна Лермонтов «Молитва» диэн хоһоонун тылбаастаабыт икки барыйаана баар (үрдүтүнэн хос силимнээбит), биир хоһоон аннынан «На мотив: „В минуту…“», иккиһигэр  (үтүктүү) диэн буолбут. 

'''Былыт (А. Пушкинтан)'''
Тылбаас П. А. Ойуунускай  “Ырыа-хоһоон, кэпсээн” (1925) диэн хомуурунньугугар киллэриллибит. Тэтэрээккэ “1922 c. ахсынньы ый 7 к.” диэн бэлиэтэммит.

'''Куоттарбыт кутурҕана («Фаустан»)'''
Бэйиэт бастакы кэргэнин Ф. А. Сокольникованы сүтэрэн, букатыннаахтык бырастыылаһан дириҥ хомолтоҕо ыллара сылдьар кэмигэр оҥорбут тылбааһа. Автор “Ырыа-хоһоон, кэпсээн” (1925) диэн хомуурунньугар “Доҕорбор Сүөкүччэҕэ” уонна «Куоттарбыт кутурҕана» сэргэстэһэ бэчээттэммиттэр. Дьиктитэ баар, бу ырыалар ааптар баарыгар да, былаҕайга былдьаммытын да кэнниттэн холбонон биир «норуот ырыата» буолан ылламмыттар эбит.

== Туһаныллыбыт сирдэр ==
* Писатели земли олонхо. Библиографическай ыйынньык. Дь., «Бичик», 2000. — ISBN 5-7696-1001-8
* Платон Ойунский — «Мои заветные слова». — Я.: «Бичик», 2006.
* П. А. Ойунский — «Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского». — {{М.}}, «Художественная литература», 1993.
* П. А. Ойунский (1893—1939). Доклады к 65-летию со дня рождения. — Саха сиринээҕи кинигэ издательствота, Я., 1959.
* «Основоположник якутской советской литературы». — Я.: Кн.изд-во, 1974.
* П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 2. — Якутская респ. типография, 1975.
* П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 3. — Я.: «Бичик», 1993.
* П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 2. — Я.: «Бичик», 2005.
* Слово о Платоне Ойунском. — Якутское книжное изд-во, 1985.
*  П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 1. — Я.: «Бичик», 2005.
* Краткий якутско-русский словарь. — Я.: «Бичик», 2006.
* Краткий русско-якутский словарь. — Я.: «Бичик», 2006.
* С. И. Ожегов. Словарь русского языка. — М.: «Русский язык», 1990.
* Т. И. Петрова, А. А. Васильева. — Нууччалыы-сахалыы тылбаас. — Дь., 2000.
* А. Г. Ильина. — Конференция. — Дь., 2012.

== Өссө маны көр ==
* [[Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин бэрэссэдээтэллэрэ]]

{{Bio-stub}}
{{Саха суруйааччылара}}
[[Категория:Арассыыйа политиктара]]
[[Категория:Саха Сирин политиктара]]
[[Категория:Саха суруйааччылара]]
[[Категория:Саха биллиилээх дьоно]]
[[Категория:ССРС кэмигэр репрессияҕа түбэспиттэр]]
[[Категория:Репрессияҕа түбэспит суруйааччылар]]</text>
      <sha1>07jmaw86um2oqqncu94hldiw98he078</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428985</id>
      <parentid>428979</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T03:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31325-77</username>
        <id>29047</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕун олуктара */</comment>
      <origin>428985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46577" sha1="hfkfydzn6upfphm5o0q7glrhvbi7e4y" xml:space="preserve">{{Суруйааччы2
|Аата                        = 

|Ойуу                        = Ойунский.jpg
|Ойуу ис хоһооно             = 
|Кэтитэ                      = 200px
|Төрөөбүт аата               =
|Суруйар ааттара             = 
|Төрөөбүт күнэ               = 11.11.1893
|Төрөөбүт сирэ               = Октябрьскай нэһилиэгэ, Таатта улууhа
|Өлбүт күнэ                  = 31.10.1939
|Өлбүт сирэ                  =
|Дойдута                     = 
|Үрдук үөрэҕэ:               =
|Дьарыга                     = Суруйааччы
|Көхтөөхтүк суруйбут сыллара = 
|Хайысха                     = 
|Жанр                        = 
|Айымньыларын тыла           = Саха тыла
|Бастакы кинигэтэ            = «Үлэһит ырыата» 
|Бириэмийэлэрэ               = 
|Наҕараадалара               = 
|Lib                         = 
|Ситим-сир                   =
}}

'''Ойуунускай (Слепцов) Платон Алексеевич''' — революционер, ил уонна баартыйа диэйэтэлэ, Саха сиригэр сэбиэскэй былааһы уонна автономиялаах өрөспүүбүлүкэни олохтоспут киһи, саха литэрэтиирэтин төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ. Кини тэрийсибит тэрилтэлэрэ — [[Гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар кыһалҕаларын институута]], [[Айар (кинигэ кыһата)|&quot;Айар&quot; (Бичик)]] кинигэ кыһата, [[Саха сирин суруйааччыларын сойууһа]], Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ, ону кытары билигин суох [[Саха национальнай байыаннай оскуолата]] (ЯНВШ).

== Олоҕун олуктара ==
[[1893]] сыл [[сэтинньи 11]] күнүгэр [[Боотур Уус улууһа|Боотур Уус улууһугар]]&lt;ref&gt;Билиҥҥинэн [[Таатта улууһа]].&lt;/ref&gt; [[Чөркөөх]] сэлиэнньэҕэ дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүт'. 14 саастааҕар оскуолаҕа киирбит'. Ону бүтэрэн баран Дьокуускайга көспүт, учуутал семинариятыгар үөрэммит'.

[[1917]] с. бастакы айымньытын «Үлэһит ырыата» хоһоону суруйбута. 1919 с. аатырбыт «Син биир буолбаат?» диэн [[Аммосов Максим Кирович|Максим Аммосов]]ка анаммыт хоһоонун суруйбута. 1922 с. Саха АССР {{comment|совнарком|Совет народных комиссаров}}ун Бэрэссэдээтэлинэн аныыллар. Онтон {{comment|ЦИК|Центральный исполнительный комитет}} бэрэстээтэлинэн үлэлиир. 

1920-1925 сс. Ойуунускай айар үлэнэн күүскэ дьарыктанар.

1926 сыл бэс ыйыттан 1928 сыл олунньутугар диэри уоппуска ылан эмтэммит.

Уоппускаҕа сылдьар кэмигэр 1928 с. тохсунньу 6 к. Саха АССР Совнаркомун мунньаҕар кинини [[Саха АССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы наркомата|САССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы]] наркуомунан анаабыттар. Бу дуоуһунаска 1929 сыл кулун тутар 4 күнүгэр диэри үлэлээбитэ&lt;ref&gt;{{Кинигэ|автор=Николаев Валериан Парфеньевич|заглавие=Нарком Платон Ойунский : статьи  :|место=Якутск|издательство=Айар|год=2024|страницы=7-18|страниц=160|isbn=978-5-7696-7122-7}}&lt;/ref&gt;.

Онтон, Саха өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиитикэ уларыйан, 1929 сыл кулун тутар 4 дуоһунаһыттан уһуллубута уонна аҕыйах хонон баран кулун тутар 11 күнүгэр бу наркомат бас билэр [[Айар (кинигэ кыһата)|кинигэтин кыһатыгар]] (Якутское государственное издательство) сэбиэдиссэйинэн анаммыта&lt;ref&gt;{{Кинигэ|автор=Николаев Валериан Парфеньевич|заглавие=Нарком Платон Ойунский : статьи  :|место=Якутск|издательство=Айар|год=2024|страницы=159|страниц=160|isbn=978-5-7696-7122-7}}&lt;/ref&gt;.

[[1935]] с. Национальностар Институттарыгар лингвистика билимин кандидатын диссертациятын көмүскүүр. Тыл уонна култуура чинчийэр институтун тэрийэр уонна бастакы дириэктэрэ буолар.

Платон Алексеевич олоҕун бүтүннүүтүн төрөөбүт дойдута - Саха АССР сайдыытыгар анаабыта.

П. А. Ойуунускай дэгиттэр дьоҕурдаах суруйааччы этэ. Ол курдук бэйэтин кэмигэр революционнай поэт быһыытынан киэҥник биллибитэ, саха биир бастакы кэпсээнньитэ, сэһэнньитэ этэ, хас да драманы суруйбута, атын омук суруйааччыларын айымньыларын сахалыы тылбаастаабыта. 1921 с. &quot;Интернационалы&quot; сахалыы тылбаастаабыта. Кини бастыҥ хоһоонноро — норуот уоһуттан түспэт ырыалар. Саха хоһоонугар уларытыыны киллэрбитэ: силлабо-тоническай системаны олохтообута. &quot;Кыһыл Ойуун&quot; драматическай поэманы М.Горькай уһулуччулаах айымньынан ааттаабыта. Фольклор матырыйаалларыгар олоҕуран «Улуу Кудаҥса» философскай сэһэни, «Кыһыл Ойуун» олоҥхо-тойугу, «Дьулуруйар Ньургун Боотур», «Туналыйбыт ньуурдаах Туйаарыма Куо» олоҥхолору айбыта. Саха сирин суруйааччыларын союһун бастакы бэрэстээтэлэ этэ. 

Дьон-сэргэ айымньытын баһааҕырдар кэмҥэ, бары күүһүн-күдэҕин ууран, &quot;Дьулуруйар Ньургун Боотур&quot; олоҥхону дьулуурдаахтык суруйан хаалларбыта. Бу олоҥхону нууччалыы В.Державин тылбаастаан, П.А.Ойуунускай аатынан Саха Республикатын государственнай бириэмийэтин ылбыта. 

Ойуунускай сахалартан биир бастакынан В.И.Ленин обраһын айбыта.

[[1939|1937]] с. сымыйанан буруйданан репрессияламмыта. Хаайыыга сытан [[1939]] сыл [[алтынньы 31]] күнүгэр Дьокуускай хаайыытыгар өлбүтэ. Норуот өстөөҕө аатыран кинигэлэрин боппуттара, аатын ааттаммат оҥоро сатаабыттара. Көмүллүбүт сирэ чопчу биллибэт. 

[[1955]] с. алтынньы 15 күнүгэр үтүө аата сөргүтүллүбүтэ. 

Саха бырабыыталыстыбата 1966 с. [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ|П. А. Ойуунускай аатынан Государственнай бириэмийэни]] олохтообута. Кини аатын [[П.А. Ойуунускай аатынан Академическай Саха театра|Саха Академическай драматическай театра]], Литература музейа сүгэллэр. Кини аатынан Дьокуускай киин уулуссаларыттан биирдэстэрэ ааттаммыта.

== Тахсыбыт кинигэлэрэ ==
* Айымньылар: 7 томнаах. — {{Дь.}}: Кинигэ кыһата, 1958—1962.
Т. 1. Ырыа-хоһоон. — 224 с.
Т. 2. Кэпсээннэр. — 211 с.
Т. 3. Пьесалар. — 280 с.
Т. 4. Дьулуруйар Ньургун Боотур: Олоҥхо. 1, 2, 3-с ырыалара. — 315 с.
Т. 5. Эмиэ. 4, 5 ырыалара. — 288 с.
Т. 6. Эмиэ. 7, 9 ырыалара. — 312 с.
Т. 7. Ахтыылар, этиилэр, ыстатыйалар, кэпсээннэр. — 224 с.
* Талыллыбыт айымньылар: Икки томнаах. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1975.
Т. 1. Хоһооннор. Поэмалар. Тылбаастар. Драматическай айымньылар. — 440 с.
Т. 2. Кэпсээннэр, сэһэннэр, ахтыылар. Ыстатыйалар. Этиилэр. — 432 с.
* Талыллыбыт айымньылар: 3 томнаах. — Дь.: Кинигэ кыһата. — 1992. — 1993.
Т. 1. Хоһооннор, тылбаастар, драмалар, поэмалар. — 335 с.
Т. 2. Кэпсээннэр, сэһэннэр, пьесалар. Ахтыы. — 448 с.
Т. 3. Якутский язык и пути его развития. — 480 с.
* Ырыа-хоһоон. — Дь.: НКП изд-вота, 1923. — 26 с.
* Кыһыл ойуун: 4 оонньуулаах олоҥхо-тойук. — Дь.: Саха кэскилэ, 1925. — 45 с.
* Ырыа-хоһоон, кэпсээн. — Дь.: Ленинец, 1925. — 56 с.
* Ырыа-хоһоон. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1927. — 65 с.
* Бассабыык: Драма. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1928. — 96 с.
* Дьулуруйар Ньургун Боотур: Олоҥхо. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1930. — 84 с.
* Религия үөскээбитэ: Айыы-таҥара, иччи-айыы, удаҕан-ойуун. — Дь.: Саха Гос кинигэтин бэчээтэ, 1930. — 27 с.
* Туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо: Үс оонньуулаах олоҥхо. (Норуот олоҥхотуттан). — Дь.: Саха Гос. кинигэтин бэчээтэ, 1930. — 92 с.
* Ырыа-хоһоон. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1930. — 25 с.
* Ньургун Боотур: Олоҥхо. 2, 3-с ырыалара. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1931. — 286 с.
* Ырыа, хоһоон кинигэтэ. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1934. — 72 с.
* Дьэбэрэттэн тахсыы: Кэпсээн. — М.: Учпедгиз, 1936. — 43 с.
* Хоһооннор. — М.: Учпедгиз, 1936. — 56 с.
* Көҥүл ырыата / Хомуйан оҥордо С. Ойунская. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1968. — 440 с.
* Өрүөл кэриэһэ: (Кыра саастаах оҕолорго хоһооннор). — Дь.: Кинигэ кыһата, 1972. — 16 с.
* Дьэбэрэттэн тахсыы: Сэһэн. Улахан уонна орто саастаах оскуола оҕолоругар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1978. — 40 с.
* Харачаас: Кыра саастаах оҕолорго. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1978. — 16 с.
* Кэлэр кэскил ырыата: Хоһооннор / Хомуйан оҥордо Н. Е. Винокурова. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1983. — 128 с. — Сахалыы уонна нууччалыы тылынан.
* Көҥүл ырыата: Ырыалар, хоһооннор, кэпсээннэр, ахтыылар: Орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар / Хомуйан оҥордо А. Е. Захарова. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1988. — 136 с.
* Уруйа улааттын: Ырыанньык / Муз. ред. З. К. Степанов. Нотатын оҥордо Н. П. Стручков. — Дь.: Ситим, 1993. — 47 с.
* Дьулуруйар Ньургун Боотур: П. А. Ойуунускай олоҥхотун оҕолорго ааҕар кинигэ / Саха Респ. үөрэҕин мин-вота. Н. В. Антонов оҥордо. — Дь., 1993. — 92 с; Пер. на эвен. яз. Д. В. Кривошапкин. — Дь.: Бичик, 1996. — 296 с. — эвен. яз.
* [[Улуу Кудаҥса]]: Үһүйээн. — Дь.: Сахаполиграфиздат, 1995. — 88 с. — Сахалыы, нууччалыы.
* Красный шаман / Пер. А.Бояров и П. Черных-Якутский. — Якутск: Якутгосиздат, 1930. — 55 с.
* Избранное. — М.: Худож. лит., 1963. — 295 с.
* Нюргун Боотур Стремительный: Якут. героич. эпос олонхо / Пер. В. Державин. Послесл. и коммент. И. В. Пухова. Ил. Э. Сивцева и др. — Якутск: Кн. изд-во, 1975—431 с; То же. — 2-ое изд. — 1982. — 431 с.
* Стихотворения / Вступ. статья С. П. Данилова, Г. Г. Окорокова; Сост. И. В. Пухов. — Л.: Сов. писатель. Ленингрд. отд-ние, 1978. — 414 с. — (Б-ка поэта. Большая серия. — 2-е изд.).
* Стихотворения и поэмы. — М.: Худож. лит., 1993. — 270 с.

== Олоҕун уонна айар үлэтин туһунан ==
* Абрамов О.К.   Молох ГУЛАГа: сходство судеб трёх лидеров сибирских национальных республик. (Платон Ойунский, Элбек-Доржи Ринчино, Михей Ербанов) // Философский факультет [[Томский государственный университет|Томского государственного университета]]. Томск, 16 мая 2015 года. / Под ред. В.С. Шутова. — [[Томск]], 2015. — С. 106—120. ISBN 5-87307-083-0. — ''Электронный ресурс'': [http://vital.lib.tsu.ru/vital/access/services/Download/vtls:000513029/SOURCE1 vital.lib.tsu.ru]
* Андросов П. Х. Ойуунускай туһунан ахтыылар. — Дь., 1993. — 32 с.
* Андросов Е. Д. П. А. Ойуунускай төРДө-ууһа, аймахтара. — Дь. — Ситим, 1993. — 23 с. — (Таатта оройуонун дьаһалтата).
* Данилов С. П. П. А. Ойуунускай — аҕа норуотун улуу уола. — Дь.: Полиграфист, 1993. — 26 с.
* Киэн тутта ааттыыбыт: Респ. үөрэнээччилэрин айымньылара. — Нам: Сахаполиграфиздат, 1994. — 104 с.
* Ойуунускай туһунан ахтыылар: Ыстатыйалар хомуурунньуктара / Саха Республикатын үөрэҕин мин-вота. — Нам, 1993. — 31 с.
* П. А. Ойуунускай айар үлэтигэр бэлиэтээһиннэр: Ыстатыйалар / Хомуйан оҥордо В. Б. Окорокова. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1993. — 104 с.
* П. А. Ойуунускай биир көлүөнэлээхтэрин ахтыыларыгар / РФ үрдүк үөрэхтээһиҥҥэ Комитета, М. К. Аммосов аатынан СГУ. Хомуйан оҥордо Е. П. Чемезова. — Дь.: ЯГУ изд-вота, 1994. — 48 с. — Сахалыы, франц.
* П. А. Ойунский: взгляд через годы: Сб. науч. ст. / АН РС(Я), Ин-т гуманитар. исслед. — Новосибирск: ОИГГМ, 1998. — 210 с.
* Проблемы развития национальной культуры и русско-якутских языковых связей: Тез. докл. респ. науч. конф., посвящ. 100-летию П. А. Ойунского. — Якутск: Изд-во ЯГУ, 1992. — 64 с.
* Татта — родина П. А. Ойунского: Фотоальбом / Сост. Д. К. Сивцев. — Якутск: Бичик, 1993. — 110 с.
* Тыл кэриэһэ тыыннаах буолуоҕа. — Чурапчы, 1993. — 16 с.
* Федосеев И. Е. Ойуунускай өлүүтэ уонна тиллиитэ. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1993. — 72 с.
* Үһүс төгүлүн, букатыннаахтык эргиллии: 1893—1993: Өлбөт өрөгөй ырыаһыта П. Ойуунускай 100 сыллаах үбүлүөйэ / Хомуйан оҥордо Д. В. Кустуров. — Дь.: Бичик. — 1997. — 269 с.
* Билюкина А. А. Общечеловеческое и национальное в пьесах П. А. Ойунского // Билюкина А. А. Национальное и общечеловеческое в якутской драме 20-х годов. — Якутск, 1997. — С. 70—83.
* Бурцев А. А., Максимова П. В. «Алмазная застежка»: Тв-во П. Ойунского в контексте мировой литературы // Бурцев А. А., Максимова П. В. На крылатом коне. — Якутск, 1995. — С. 36—51.
* Дымщиц А. Песни о прекрасном грядущем // Слово русской советской критики о якутской литературе. — Якутск, 1986. — С. 86—87.
* Ефимов Г. Кудаҥса — улуу киһи эбит // Чолбон. — 1999. — № 9. — С. 74—77.
* Копырин Н. З. Октябрь буойуна уонна ырыаһыта // Копырин Н. З. Кустук араас өҥүнэн. — Дь., 1992. — С. 4—6.
* Нестерова Л. Дьон-норуот сүрэҕэр; Попов Н. Н. Ойуунускайга сыһыаннаах түгэннэртэн; Потапова З. С. Мин П. А. Ойуунускайдыын көрсүһүүлэрим // Чолбон. — 1998. — № 11. — С. 70—79.
* Окорокова В. Б. П. А. Ойуунускай айар үлэтигэр улуу киһи уонна история // Окорокова В. Б. Билиҥҥи литература проблемалара. — Дь., 1997. — С. 55—62.
* Саха суруйааччылара: Санаалар, этиилэр / Хомуйан оҥордо В. Н. Протодьяконов. — Дь.: Бичик, 1994. — 108 с. О нем. — С. 101—106.
* Скрипин, Виктор. Ложные кумиры. Ч. 2. Платон Ойунский (1893—1938). Вып. 1. Койданава. — [https://ru.wikipedia.org/wiki/Дзержинск_(Минская_область) Дзержинск]: «Кальвіна», 2015. — ''Электронный ресурс'': [http://acaraj-kut.blogspot.ru/2015/09/2-1893-1938-1-2015.html acaraj-kut.blogspot.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118080904/http://acaraj-kut.blogspot.ru/2015/09/2-1893-1938-1-2015.html |date=2015-11-18 }}
* Спиридонов И. Г. Ойуунускай уонна билиҥҥи кэм; П. А. Ойунский — писатель-мыслитель // Спиридонов И. Г. Литературабыт бэҕэһээ уонна бүгүн. — Дь., 1995. — С. 5—12; С. 121—141.
* Филиппов Г. П. А. Ойуунускай фольклортан ситимнээх образтара // Чолбон. — 1999. — № 1. — С. 66—71.
* Кириллин Д. В., Павлова В. Н., Шевков С. Д. Писатели земли Олонхо: Биобиблиогр. справочник. — Якутск: Бичик, 1995. — 303 с. О нем. — С. 69—81.
* Платон Алексеевич Ойуунускай (1893—1939): Биобиблиогр. ыйынньык / Я. А. Захарова. — Дь.: Саха-полиграфиздат, 1992. — 144 с.

== Тылбаастара ==
* Куоскалаах асчыт (И. Крыловтан). 1916 c. сэтинньи 15 к. Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Саппыкылаах куоска (В. Жуковскайтан). 1922 c. ахсынньы 5 к. Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Саардары сайылаа! (Шандор Петефиттэн). Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Мохсоҕол түһунан ырыа (М. Горькайтан).  7/VIII — 1917 c. — Томскай. Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Интернационал. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Алгыс (На мотив «В минуту жизни трудную…» М. Ю. Лермонтова). 1922 с. алтынньы 6 к. — Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Куоттарбыт кутурҕана (Фаустан). 1924 с. Кулун тутар 26 к. Тифлис, «Палас». Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Былыт (А. Пушкинтан). 1922 c. ахсынньы 7 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Бороруок (А. Пушкинтан). 1936 с. олунньу 26 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Кынчаал (А. Пушкинтан). 1936 с. олунньу 27 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* А. С. Пушкин «Борис Годуновуттан». 1936 с. олунньу 29 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Буурҕаһыт (М. Горькайтан). Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Макар Чудра. — В кн.: Горький М. Избранные произведения. — М., Гослитиздат, 1934, стр. 8—23.  
* Челкаш. — В кн.: Горький М.Избранные произведения. — М., Гослитиздат, 1934, стр. 24—63.  
* Братишки (Для детей дошкольного возраста). Барто А. М. — Молодая гвардия, 1933. 
* Манифест Коммунистической партии. Маркс К. и Энгельс Ф. — Якутск, 1930. — стр. 44. 

== Айымньылара нуучча тылынан ==
* Стихи разных лет: Железный конь.— Харачас — Власть Советам! — Бокал-Жаворонок пел. — Мимоза. — Море. — Прощай. — Новый мир, 1957. — №12. — стр.98—107.
* Песня якутских красноармейцев. — Полярная звезд, Якутск, 1956. — № 2 — стр. 191—192.
* Китайскому народу. Стих. (А. Лаврик.). — Полярная звезда, Якутск, 1956. — № 2 — стр. 189—191.
* Крым. — Полярная звезда, 1956. — № 2 — стр. 194.
* Заветы орла. — Полярная звезда, 1956. — № 2 — стр. 188—189.
* Песня свободы. — Железный конь — “Я метко стреляю...” (Стихи). (А. Лаврик.) — Сибирские огни, 1956. — № 6 — стр. 40—42.
* Господин генерал. Песня. — Полярная звезда, 192—193.
* Песня свободы. — Песня якутских красноармейцев. — “Я метко стреляю...”. (А. Лаврик), Крым (П. Черных-Якутский) — Мол.коммунист,1956. — 1 апр.
* Господин генерал. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Дитя ловит рыбу. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Огни утеса. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 1 мая.
* Песня якутских красноармейцев. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Да здравствует (Балкыырдаах байҕалым…) (Эллэй) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Власть советам. (Эллэй) — Соц. Якутия, 1934. — 18 марта; Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Заветы орла. (Эллэй) — Соц. Якутия, 1934. — 24 февраля; Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Отрывок из поэмы “Красный шаман” (Монолог шамана из 1-го действия). (С.Кулачиков). — Авт. Якутия, 1926.
* Крым. (Черных П. Н.) — Якутские зарницы. 1926. — № 3 — Стр. 1.
* Песня труженика. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Не все ли ровно?! (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Песня свободы. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Любимой Феклуше. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. ,Москва.Художественная литература.1993г.
* Крым. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Море. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Мимоза. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Господин генерал. (Г. Юнаков). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* На смерть вождя. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Благословение отца. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Любовь моря. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Ликование солнца. (Подражание Доронину). (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Жаворонок воспел. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Власть — Советам! (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Железный конь. (А. Сендык). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Клятва. (Б. Макаров). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Песня о прекрасном грядущем. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Дума (Завещание). (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Завещание орла. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Начальный танец ысыаха. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Осуохай. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Кулун куллурусуу. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Дьиэрэнкэй. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Кружатся поднятыми руками. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Бьют ногой об ногу. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Чохчоохой. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Артели, славьте! (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Прощай. (И. Дремов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Песня синицы. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Ожидание. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Харачаас. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Над Таттой-рекой. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Этот огненный бокал. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* На могиле матери Евдокии. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Я метко стреляю. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Здравствуй, славная девушка Ариша! (О. Шестинский).Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Красный шаман .песня олонхо в четырех действиях. (В. Корчагин). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Ньургун Боотур стремительный. (Заключительные подвиги). (В. Державин). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993. 
* Кудангса Великий. Александр Македонский. (А. А. Борисова — Слепцова). — «Бичик», 2002.

== Тылбаастарын туһунан ==
'''“Интернационал”'''
«Интернационал» тылын Эжен Потье суруйбута. Онтон Пьер Дегейтер ылланар матыыбын  айбыта. Аан дойду үлэлээн иитиллээччилэрин гимнэрэ. Нууччалыы тылбааһын 1902 сыллаахха А. Я. Коц оҥорбута. Сити нууччалыы тиэкистэн сахалыы тылбаастанан ылламмыт ырыа буолар. 
Историк З. В. Гоголев этэринэн, бу тылбаас 1917 сыл кулун тутар ыйыгар оҥоһуллубут. Ол туоһутунан өссө Семен Андреевич Новгородов архыыбыттан булуллубут «Марсельеза» уонна «Интернационал» тус-туспа илиистэргэ, атын-атын буочардарынан суруллубут сахалыы тылбаастара буолуон сөп. «Интернационал» (Ойуунускай буочарыгар майгынныыр эрээри, онуоха  графологическай дакаастабыл наада) суруллубут илиитин кэннигэр атын буочарынан «элбэх уһулун.» уонна ол аннынан «(Учр.собр.)» диэн харандааһынан суруллубут. Арааһа, ыраахтааҕы былааһа сууллубутун туһунан мунньахха бу ырыаны дьон ыллыырыгар анаан суруллубут кумааҕылартан биирдэстэрэ буолар. Новгородов бэйэтэ билинэринэн: «К сожалению и стыду своему должен признаться, что не имею и не знаю точного текста «Интернационала», посему не может быть и речи о переводе его на якутский язык». Онон, «устуу» (список) быһыытынан сылдьан ылламмыт, Былатыан Ойуунускай тылбааһа диэн сабаҕалыахха сөп.
Ойуунускай тэтэрээтигэр «1921 с. ахсынньы 7 күнэ» диэн бэлиэтэммит тылбаас 1921 с. ахсынньы 15 күнүгэр «Ленский коммунар» хаһыакка бэчээттэммитэ. Автор 1925 сыллаахха тылбааһын сорох сирдэрин уларытан, тупсаран, букатыннаахтык эрэдээксийэлээн биэрбитэ.
Саха бэйиэттэрин 20—с сыллардааҕы бастакы хомуурунньуктара («Ырыа-хоһоон», 1922c., «Кыһыл хоһоон»,1925 с. уонна 1926 с.), Ойуунускай бэйэтин кинигэлэрэ («Ырыа-хоһоон», 1923 с. уонна 1925 с.,1937 с. бэлэмнээбит хомуурунньуга) «Интернационалынан» саҕаланар.

'''“Саардары сайылаа!”'''
Биһиги сабаҕалыырбытынан, Венгрия улуу бэйиэтин Шандор (Александр) Петефи (1823—1849) революционнай хоһоонун В. Левик нууччалыы тылбааһыттан П. А. Ойуунускай сахалыы тылбаастаабыт буолуон сөп. Энциклопедияҕа сурулларынан, Петефи «выступал за полную ликвидацию феодализма, призывал к углублению революции, к созданию независимой демократической Венгрии. Поэт-трибун требовал полного осуществления народных прав: «Национальная песня», «На виселицу королей!» бу хоһоон сахалыы тылбааһа аан маҥнай Ойуунускай «Ырыа-хоһоон» (1927) кинигэтигэр тахсыбыта. Тылбааһа эрдэ, Былатыан Ойуунускай кистэлэҥ куруһуоктарга дьарыктанарын саҕана, оҥоһуллуон сөп.
Ламберг Франц Филипп* (1791—1848) — граф, Австрия императорын Венгриятааҕы наместнига, Венгрия аармыйатын сүрүн командующайа (хамаандалааччыта). 1848 с. өрөбөлүүссүйэ саҕана ытыллыбыта.
Латур Теодор Байе** (1780—1848) — Австрия байыаннай миниистирэ, реакция салайааччыларыттан биирдэстэрэ. Кинини 1848 с. Венаҕа революционнай норуот ыйаан өлөрбүтэ.

'''Куоскалаах асчыт (И. Крыловтан).'''
Ойуунускай тэтэрээтигэр 1916 с. сэтинньи 15 к. бэлиэтэммит.

'''Саппыкылаах куоска (В. Жуковскайтан)'''
П. А. Ойуунускай бу тылбааһа бэйиэт «Ырыа-хоһоон, кэпсээн» (1925) диэн хомуурунньугугар бэчээттэммит. Тэтэрээккэ 1922 с. ахсынньы ый 5 к. бэлиэтэммит.

'''Мохсоҕол туһунан ырыа (М. Горькайтан)'''
Бу Арассыыйа революционердарын хас да көлүөнэлэрин иитиспит, аатырбыт айымньыны тылбаастыырыгар 1917 сыл күһүнүгэр Былатыан Ойуунускай Томскайга тиийэн саҥардыы устудьуон буолбут кэмэ этэ. Ол да буоллар, кини бэлитиичэскэй охсуһуу үөһүгэр сылдьыбыта, {{comment|РСДРП|Российская социал-демократическая рабочая партия}} икки аҥы арахсыытыгар бассабыыктарга кыттыбыта. Сотору кэминэн үөрэҕиттэн уһуллан, Казанка дэриэбинэтигэр көскө ыытыллыбыта.
Суруйааччы бэйэтэ бэлиэтээбит хомуурунньугар (1-кы том, 1958) киирбитэ, кэлин бары таһаарыыларыгар тахсар.

'''Алгыс'''
М. Ю. Лермонтов «Молитва» (В минуту жизни трудную…) диэн хоһоонун тылбааһа П. А. Ойуунускай «Ырыата-хоһооно» диэн кинигэҕэ (1923 с.) тахсыбыта. Иккистээн икки туомнаах «Талыллыбыт айымньыларын» бастакы туомугар (1975) бэчээттэммитэ. Ойуунускай тэтэрээтигэр «6/XII — 1922 г., Якутск» диэн бэлиэтэммит. Манна Лермонтов «Молитва» диэн хоһоонун тылбаастаабыт икки барыйаана баар (үрдүтүнэн хос силимнээбит), биир хоһоон аннынан «На мотив: „В минуту…“», иккиһигэр  (үтүктүү) диэн буолбут. 

'''Былыт (А. Пушкинтан)'''
Тылбаас П. А. Ойуунускай  “Ырыа-хоһоон, кэпсээн” (1925) диэн хомуурунньугугар киллэриллибит. Тэтэрээккэ “1922 c. ахсынньы ый 7 к.” диэн бэлиэтэммит.

'''Куоттарбыт кутурҕана («Фаустан»)'''
Бэйиэт бастакы кэргэнин Ф. А. Сокольникованы сүтэрэн, букатыннаахтык бырастыылаһан дириҥ хомолтоҕо ыллара сылдьар кэмигэр оҥорбут тылбааһа. Автор “Ырыа-хоһоон, кэпсээн” (1925) диэн хомуурунньугар “Доҕорбор Сүөкүччэҕэ” уонна «Куоттарбыт кутурҕана» сэргэстэһэ бэчээттэммиттэр. Дьиктитэ баар, бу ырыалар ааптар баарыгар да, былаҕайга былдьаммытын да кэнниттэн холбонон биир «норуот ырыата» буолан ылламмыттар эбит.

== Туһаныллыбыт сирдэр ==
* Писатели земли олонхо. Библиографическай ыйынньык. Дь., «Бичик», 2000. — ISBN 5-7696-1001-8
* Платон Ойунский — «Мои заветные слова». — Я.: «Бичик», 2006.
* П. А. Ойунский — «Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского». — {{М.}}, «Художественная литература», 1993.
* П. А. Ойунский (1893—1939). Доклады к 65-летию со дня рождения. — Саха сиринээҕи кинигэ издательствота, Я., 1959.
* «Основоположник якутской советской литературы». — Я.: Кн.изд-во, 1974.
* П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 2. — Якутская респ. типография, 1975.
* П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 3. — Я.: «Бичик», 1993.
* П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 2. — Я.: «Бичик», 2005.
* Слово о Платоне Ойунском. — Якутское книжное изд-во, 1985.
*  П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 1. — Я.: «Бичик», 2005.
* Краткий якутско-русский словарь. — Я.: «Бичик», 2006.
* Краткий русско-якутский словарь. — Я.: «Бичик», 2006.
* С. И. Ожегов. Словарь русского языка. — М.: «Русский язык», 1990.
* Т. И. Петрова, А. А. Васильева. — Нууччалыы-сахалыы тылбаас. — Дь., 2000.
* А. Г. Ильина. — Конференция. — Дь., 2012.

== Өссө маны көр ==
* [[Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин бэрэссэдээтэллэрэ]]

{{Bio-stub}}
{{Саха суруйааччылара}}
[[Категория:Арассыыйа политиктара]]
[[Категория:Саха Сирин политиктара]]
[[Категория:Саха суруйааччылара]]
[[Категория:Саха биллиилээх дьоно]]
[[Категория:ССРС кэмигэр репрессияҕа түбэспиттэр]]
[[Категория:Репрессияҕа түбэспит суруйааччылар]]</text>
      <sha1>hfkfydzn6upfphm5o0q7glrhvbi7e4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428986</id>
      <parentid>428985</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T03:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31325-77</username>
        <id>29047</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өссө маны көр */</comment>
      <origin>428986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46634" sha1="ll9gyi2s99j03goj4elvf7r827njo8p" xml:space="preserve">{{Суруйааччы2
|Аата                        = 

|Ойуу                        = Ойунский.jpg
|Ойуу ис хоһооно             = 
|Кэтитэ                      = 200px
|Төрөөбүт аата               =
|Суруйар ааттара             = 
|Төрөөбүт күнэ               = 11.11.1893
|Төрөөбүт сирэ               = Октябрьскай нэһилиэгэ, Таатта улууhа
|Өлбүт күнэ                  = 31.10.1939
|Өлбүт сирэ                  =
|Дойдута                     = 
|Үрдук үөрэҕэ:               =
|Дьарыга                     = Суруйааччы
|Көхтөөхтүк суруйбут сыллара = 
|Хайысха                     = 
|Жанр                        = 
|Айымньыларын тыла           = Саха тыла
|Бастакы кинигэтэ            = «Үлэһит ырыата» 
|Бириэмийэлэрэ               = 
|Наҕараадалара               = 
|Lib                         = 
|Ситим-сир                   =
}}

'''Ойуунускай (Слепцов) Платон Алексеевич''' — революционер, ил уонна баартыйа диэйэтэлэ, Саха сиригэр сэбиэскэй былааһы уонна автономиялаах өрөспүүбүлүкэни олохтоспут киһи, саха литэрэтиирэтин төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ. Кини тэрийсибит тэрилтэлэрэ — [[Гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар кыһалҕаларын институута]], [[Айар (кинигэ кыһата)|&quot;Айар&quot; (Бичик)]] кинигэ кыһата, [[Саха сирин суруйааччыларын сойууһа]], Саха суругун-бичигин Кэмитиэтэ, ону кытары билигин суох [[Саха национальнай байыаннай оскуолата]] (ЯНВШ).

== Олоҕун олуктара ==
[[1893]] сыл [[сэтинньи 11]] күнүгэр [[Боотур Уус улууһа|Боотур Уус улууһугар]]&lt;ref&gt;Билиҥҥинэн [[Таатта улууһа]].&lt;/ref&gt; [[Чөркөөх]] сэлиэнньэҕэ дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүт'. 14 саастааҕар оскуолаҕа киирбит'. Ону бүтэрэн баран Дьокуускайга көспүт, учуутал семинариятыгар үөрэммит'.

[[1917]] с. бастакы айымньытын «Үлэһит ырыата» хоһоону суруйбута. 1919 с. аатырбыт «Син биир буолбаат?» диэн [[Аммосов Максим Кирович|Максим Аммосов]]ка анаммыт хоһоонун суруйбута. 1922 с. Саха АССР {{comment|совнарком|Совет народных комиссаров}}ун Бэрэссэдээтэлинэн аныыллар. Онтон {{comment|ЦИК|Центральный исполнительный комитет}} бэрэстээтэлинэн үлэлиир. 

1920-1925 сс. Ойуунускай айар үлэнэн күүскэ дьарыктанар.

1926 сыл бэс ыйыттан 1928 сыл олунньутугар диэри уоппуска ылан эмтэммит.

Уоппускаҕа сылдьар кэмигэр 1928 с. тохсунньу 6 к. Саха АССР Совнаркомун мунньаҕар кинини [[Саха АССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы наркомата|САССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы]] наркуомунан анаабыттар. Бу дуоуһунаска 1929 сыл кулун тутар 4 күнүгэр диэри үлэлээбитэ&lt;ref&gt;{{Кинигэ|автор=Николаев Валериан Парфеньевич|заглавие=Нарком Платон Ойунский : статьи  :|место=Якутск|издательство=Айар|год=2024|страницы=7-18|страниц=160|isbn=978-5-7696-7122-7}}&lt;/ref&gt;.

Онтон, Саха өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиитикэ уларыйан, 1929 сыл кулун тутар 4 дуоһунаһыттан уһуллубута уонна аҕыйах хонон баран кулун тутар 11 күнүгэр бу наркомат бас билэр [[Айар (кинигэ кыһата)|кинигэтин кыһатыгар]] (Якутское государственное издательство) сэбиэдиссэйинэн анаммыта&lt;ref&gt;{{Кинигэ|автор=Николаев Валериан Парфеньевич|заглавие=Нарком Платон Ойунский : статьи  :|место=Якутск|издательство=Айар|год=2024|страницы=159|страниц=160|isbn=978-5-7696-7122-7}}&lt;/ref&gt;.

[[1935]] с. Национальностар Институттарыгар лингвистика билимин кандидатын диссертациятын көмүскүүр. Тыл уонна култуура чинчийэр институтун тэрийэр уонна бастакы дириэктэрэ буолар.

Платон Алексеевич олоҕун бүтүннүүтүн төрөөбүт дойдута - Саха АССР сайдыытыгар анаабыта.

П. А. Ойуунускай дэгиттэр дьоҕурдаах суруйааччы этэ. Ол курдук бэйэтин кэмигэр революционнай поэт быһыытынан киэҥник биллибитэ, саха биир бастакы кэпсээнньитэ, сэһэнньитэ этэ, хас да драманы суруйбута, атын омук суруйааччыларын айымньыларын сахалыы тылбаастаабыта. 1921 с. &quot;Интернационалы&quot; сахалыы тылбаастаабыта. Кини бастыҥ хоһоонноро — норуот уоһуттан түспэт ырыалар. Саха хоһоонугар уларытыыны киллэрбитэ: силлабо-тоническай системаны олохтообута. &quot;Кыһыл Ойуун&quot; драматическай поэманы М.Горькай уһулуччулаах айымньынан ааттаабыта. Фольклор матырыйаалларыгар олоҕуран «Улуу Кудаҥса» философскай сэһэни, «Кыһыл Ойуун» олоҥхо-тойугу, «Дьулуруйар Ньургун Боотур», «Туналыйбыт ньуурдаах Туйаарыма Куо» олоҥхолору айбыта. Саха сирин суруйааччыларын союһун бастакы бэрэстээтэлэ этэ. 

Дьон-сэргэ айымньытын баһааҕырдар кэмҥэ, бары күүһүн-күдэҕин ууран, &quot;Дьулуруйар Ньургун Боотур&quot; олоҥхону дьулуурдаахтык суруйан хаалларбыта. Бу олоҥхону нууччалыы В.Державин тылбаастаан, П.А.Ойуунускай аатынан Саха Республикатын государственнай бириэмийэтин ылбыта. 

Ойуунускай сахалартан биир бастакынан В.И.Ленин обраһын айбыта.

[[1939|1937]] с. сымыйанан буруйданан репрессияламмыта. Хаайыыга сытан [[1939]] сыл [[алтынньы 31]] күнүгэр Дьокуускай хаайыытыгар өлбүтэ. Норуот өстөөҕө аатыран кинигэлэрин боппуттара, аатын ааттаммат оҥоро сатаабыттара. Көмүллүбүт сирэ чопчу биллибэт. 

[[1955]] с. алтынньы 15 күнүгэр үтүө аата сөргүтүллүбүтэ. 

Саха бырабыыталыстыбата 1966 с. [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ|П. А. Ойуунускай аатынан Государственнай бириэмийэни]] олохтообута. Кини аатын [[П.А. Ойуунускай аатынан Академическай Саха театра|Саха Академическай драматическай театра]], Литература музейа сүгэллэр. Кини аатынан Дьокуускай киин уулуссаларыттан биирдэстэрэ ааттаммыта.

== Тахсыбыт кинигэлэрэ ==
* Айымньылар: 7 томнаах. — {{Дь.}}: Кинигэ кыһата, 1958—1962.
Т. 1. Ырыа-хоһоон. — 224 с.
Т. 2. Кэпсээннэр. — 211 с.
Т. 3. Пьесалар. — 280 с.
Т. 4. Дьулуруйар Ньургун Боотур: Олоҥхо. 1, 2, 3-с ырыалара. — 315 с.
Т. 5. Эмиэ. 4, 5 ырыалара. — 288 с.
Т. 6. Эмиэ. 7, 9 ырыалара. — 312 с.
Т. 7. Ахтыылар, этиилэр, ыстатыйалар, кэпсээннэр. — 224 с.
* Талыллыбыт айымньылар: Икки томнаах. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1975.
Т. 1. Хоһооннор. Поэмалар. Тылбаастар. Драматическай айымньылар. — 440 с.
Т. 2. Кэпсээннэр, сэһэннэр, ахтыылар. Ыстатыйалар. Этиилэр. — 432 с.
* Талыллыбыт айымньылар: 3 томнаах. — Дь.: Кинигэ кыһата. — 1992. — 1993.
Т. 1. Хоһооннор, тылбаастар, драмалар, поэмалар. — 335 с.
Т. 2. Кэпсээннэр, сэһэннэр, пьесалар. Ахтыы. — 448 с.
Т. 3. Якутский язык и пути его развития. — 480 с.
* Ырыа-хоһоон. — Дь.: НКП изд-вота, 1923. — 26 с.
* Кыһыл ойуун: 4 оонньуулаах олоҥхо-тойук. — Дь.: Саха кэскилэ, 1925. — 45 с.
* Ырыа-хоһоон, кэпсээн. — Дь.: Ленинец, 1925. — 56 с.
* Ырыа-хоһоон. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1927. — 65 с.
* Бассабыык: Драма. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1928. — 96 с.
* Дьулуруйар Ньургун Боотур: Олоҥхо. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1930. — 84 с.
* Религия үөскээбитэ: Айыы-таҥара, иччи-айыы, удаҕан-ойуун. — Дь.: Саха Гос кинигэтин бэчээтэ, 1930. — 27 с.
* Туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо: Үс оонньуулаах олоҥхо. (Норуот олоҥхотуттан). — Дь.: Саха Гос. кинигэтин бэчээтэ, 1930. — 92 с.
* Ырыа-хоһоон. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1930. — 25 с.
* Ньургун Боотур: Олоҥхо. 2, 3-с ырыалара. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1931. — 286 с.
* Ырыа, хоһоон кинигэтэ. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1934. — 72 с.
* Дьэбэрэттэн тахсыы: Кэпсээн. — М.: Учпедгиз, 1936. — 43 с.
* Хоһооннор. — М.: Учпедгиз, 1936. — 56 с.
* Көҥүл ырыата / Хомуйан оҥордо С. Ойунская. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1968. — 440 с.
* Өрүөл кэриэһэ: (Кыра саастаах оҕолорго хоһооннор). — Дь.: Кинигэ кыһата, 1972. — 16 с.
* Дьэбэрэттэн тахсыы: Сэһэн. Улахан уонна орто саастаах оскуола оҕолоругар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1978. — 40 с.
* Харачаас: Кыра саастаах оҕолорго. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1978. — 16 с.
* Кэлэр кэскил ырыата: Хоһооннор / Хомуйан оҥордо Н. Е. Винокурова. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1983. — 128 с. — Сахалыы уонна нууччалыы тылынан.
* Көҥүл ырыата: Ырыалар, хоһооннор, кэпсээннэр, ахтыылар: Орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар / Хомуйан оҥордо А. Е. Захарова. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1988. — 136 с.
* Уруйа улааттын: Ырыанньык / Муз. ред. З. К. Степанов. Нотатын оҥордо Н. П. Стручков. — Дь.: Ситим, 1993. — 47 с.
* Дьулуруйар Ньургун Боотур: П. А. Ойуунускай олоҥхотун оҕолорго ааҕар кинигэ / Саха Респ. үөрэҕин мин-вота. Н. В. Антонов оҥордо. — Дь., 1993. — 92 с; Пер. на эвен. яз. Д. В. Кривошапкин. — Дь.: Бичик, 1996. — 296 с. — эвен. яз.
* [[Улуу Кудаҥса]]: Үһүйээн. — Дь.: Сахаполиграфиздат, 1995. — 88 с. — Сахалыы, нууччалыы.
* Красный шаман / Пер. А.Бояров и П. Черных-Якутский. — Якутск: Якутгосиздат, 1930. — 55 с.
* Избранное. — М.: Худож. лит., 1963. — 295 с.
* Нюргун Боотур Стремительный: Якут. героич. эпос олонхо / Пер. В. Державин. Послесл. и коммент. И. В. Пухова. Ил. Э. Сивцева и др. — Якутск: Кн. изд-во, 1975—431 с; То же. — 2-ое изд. — 1982. — 431 с.
* Стихотворения / Вступ. статья С. П. Данилова, Г. Г. Окорокова; Сост. И. В. Пухов. — Л.: Сов. писатель. Ленингрд. отд-ние, 1978. — 414 с. — (Б-ка поэта. Большая серия. — 2-е изд.).
* Стихотворения и поэмы. — М.: Худож. лит., 1993. — 270 с.

== Олоҕун уонна айар үлэтин туһунан ==
* Абрамов О.К.   Молох ГУЛАГа: сходство судеб трёх лидеров сибирских национальных республик. (Платон Ойунский, Элбек-Доржи Ринчино, Михей Ербанов) // Философский факультет [[Томский государственный университет|Томского государственного университета]]. Томск, 16 мая 2015 года. / Под ред. В.С. Шутова. — [[Томск]], 2015. — С. 106—120. ISBN 5-87307-083-0. — ''Электронный ресурс'': [http://vital.lib.tsu.ru/vital/access/services/Download/vtls:000513029/SOURCE1 vital.lib.tsu.ru]
* Андросов П. Х. Ойуунускай туһунан ахтыылар. — Дь., 1993. — 32 с.
* Андросов Е. Д. П. А. Ойуунускай төРДө-ууһа, аймахтара. — Дь. — Ситим, 1993. — 23 с. — (Таатта оройуонун дьаһалтата).
* Данилов С. П. П. А. Ойуунускай — аҕа норуотун улуу уола. — Дь.: Полиграфист, 1993. — 26 с.
* Киэн тутта ааттыыбыт: Респ. үөрэнээччилэрин айымньылара. — Нам: Сахаполиграфиздат, 1994. — 104 с.
* Ойуунускай туһунан ахтыылар: Ыстатыйалар хомуурунньуктара / Саха Республикатын үөрэҕин мин-вота. — Нам, 1993. — 31 с.
* П. А. Ойуунускай айар үлэтигэр бэлиэтээһиннэр: Ыстатыйалар / Хомуйан оҥордо В. Б. Окорокова. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1993. — 104 с.
* П. А. Ойуунускай биир көлүөнэлээхтэрин ахтыыларыгар / РФ үрдүк үөрэхтээһиҥҥэ Комитета, М. К. Аммосов аатынан СГУ. Хомуйан оҥордо Е. П. Чемезова. — Дь.: ЯГУ изд-вота, 1994. — 48 с. — Сахалыы, франц.
* П. А. Ойунский: взгляд через годы: Сб. науч. ст. / АН РС(Я), Ин-т гуманитар. исслед. — Новосибирск: ОИГГМ, 1998. — 210 с.
* Проблемы развития национальной культуры и русско-якутских языковых связей: Тез. докл. респ. науч. конф., посвящ. 100-летию П. А. Ойунского. — Якутск: Изд-во ЯГУ, 1992. — 64 с.
* Татта — родина П. А. Ойунского: Фотоальбом / Сост. Д. К. Сивцев. — Якутск: Бичик, 1993. — 110 с.
* Тыл кэриэһэ тыыннаах буолуоҕа. — Чурапчы, 1993. — 16 с.
* Федосеев И. Е. Ойуунускай өлүүтэ уонна тиллиитэ. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1993. — 72 с.
* Үһүс төгүлүн, букатыннаахтык эргиллии: 1893—1993: Өлбөт өрөгөй ырыаһыта П. Ойуунускай 100 сыллаах үбүлүөйэ / Хомуйан оҥордо Д. В. Кустуров. — Дь.: Бичик. — 1997. — 269 с.
* Билюкина А. А. Общечеловеческое и национальное в пьесах П. А. Ойунского // Билюкина А. А. Национальное и общечеловеческое в якутской драме 20-х годов. — Якутск, 1997. — С. 70—83.
* Бурцев А. А., Максимова П. В. «Алмазная застежка»: Тв-во П. Ойунского в контексте мировой литературы // Бурцев А. А., Максимова П. В. На крылатом коне. — Якутск, 1995. — С. 36—51.
* Дымщиц А. Песни о прекрасном грядущем // Слово русской советской критики о якутской литературе. — Якутск, 1986. — С. 86—87.
* Ефимов Г. Кудаҥса — улуу киһи эбит // Чолбон. — 1999. — № 9. — С. 74—77.
* Копырин Н. З. Октябрь буойуна уонна ырыаһыта // Копырин Н. З. Кустук араас өҥүнэн. — Дь., 1992. — С. 4—6.
* Нестерова Л. Дьон-норуот сүрэҕэр; Попов Н. Н. Ойуунускайга сыһыаннаах түгэннэртэн; Потапова З. С. Мин П. А. Ойуунускайдыын көрсүһүүлэрим // Чолбон. — 1998. — № 11. — С. 70—79.
* Окорокова В. Б. П. А. Ойуунускай айар үлэтигэр улуу киһи уонна история // Окорокова В. Б. Билиҥҥи литература проблемалара. — Дь., 1997. — С. 55—62.
* Саха суруйааччылара: Санаалар, этиилэр / Хомуйан оҥордо В. Н. Протодьяконов. — Дь.: Бичик, 1994. — 108 с. О нем. — С. 101—106.
* Скрипин, Виктор. Ложные кумиры. Ч. 2. Платон Ойунский (1893—1938). Вып. 1. Койданава. — [https://ru.wikipedia.org/wiki/Дзержинск_(Минская_область) Дзержинск]: «Кальвіна», 2015. — ''Электронный ресурс'': [http://acaraj-kut.blogspot.ru/2015/09/2-1893-1938-1-2015.html acaraj-kut.blogspot.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118080904/http://acaraj-kut.blogspot.ru/2015/09/2-1893-1938-1-2015.html |date=2015-11-18 }}
* Спиридонов И. Г. Ойуунускай уонна билиҥҥи кэм; П. А. Ойунский — писатель-мыслитель // Спиридонов И. Г. Литературабыт бэҕэһээ уонна бүгүн. — Дь., 1995. — С. 5—12; С. 121—141.
* Филиппов Г. П. А. Ойуунускай фольклортан ситимнээх образтара // Чолбон. — 1999. — № 1. — С. 66—71.
* Кириллин Д. В., Павлова В. Н., Шевков С. Д. Писатели земли Олонхо: Биобиблиогр. справочник. — Якутск: Бичик, 1995. — 303 с. О нем. — С. 69—81.
* Платон Алексеевич Ойуунускай (1893—1939): Биобиблиогр. ыйынньык / Я. А. Захарова. — Дь.: Саха-полиграфиздат, 1992. — 144 с.

== Тылбаастара ==
* Куоскалаах асчыт (И. Крыловтан). 1916 c. сэтинньи 15 к. Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Саппыкылаах куоска (В. Жуковскайтан). 1922 c. ахсынньы 5 к. Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Саардары сайылаа! (Шандор Петефиттэн). Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Мохсоҕол түһунан ырыа (М. Горькайтан).  7/VIII — 1917 c. — Томскай. Собрание избранных сочинений. Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Интернационал. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Алгыс (На мотив «В минуту жизни трудную…» М. Ю. Лермонтова). 1922 с. алтынньы 6 к. — Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Куоттарбыт кутурҕана (Фаустан). 1924 с. Кулун тутар 26 к. Тифлис, «Палас». Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Былыт (А. Пушкинтан). 1922 c. ахсынньы 7 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Бороруок (А. Пушкинтан). 1936 с. олунньу 26 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Кынчаал (А. Пушкинтан). 1936 с. олунньу 27 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* А. С. Пушкин «Борис Годуновуттан». 1936 с. олунньу 29 к. Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Буурҕаһыт (М. Горькайтан). Собрание избранных сочинений. — Том первый. — Н.К.И. «Бичик», 2005. 
* Макар Чудра. — В кн.: Горький М. Избранные произведения. — М., Гослитиздат, 1934, стр. 8—23.  
* Челкаш. — В кн.: Горький М.Избранные произведения. — М., Гослитиздат, 1934, стр. 24—63.  
* Братишки (Для детей дошкольного возраста). Барто А. М. — Молодая гвардия, 1933. 
* Манифест Коммунистической партии. Маркс К. и Энгельс Ф. — Якутск, 1930. — стр. 44. 

== Айымньылара нуучча тылынан ==
* Стихи разных лет: Железный конь.— Харачас — Власть Советам! — Бокал-Жаворонок пел. — Мимоза. — Море. — Прощай. — Новый мир, 1957. — №12. — стр.98—107.
* Песня якутских красноармейцев. — Полярная звезд, Якутск, 1956. — № 2 — стр. 191—192.
* Китайскому народу. Стих. (А. Лаврик.). — Полярная звезда, Якутск, 1956. — № 2 — стр. 189—191.
* Крым. — Полярная звезда, 1956. — № 2 — стр. 194.
* Заветы орла. — Полярная звезда, 1956. — № 2 — стр. 188—189.
* Песня свободы. — Железный конь — “Я метко стреляю...” (Стихи). (А. Лаврик.) — Сибирские огни, 1956. — № 6 — стр. 40—42.
* Господин генерал. Песня. — Полярная звезда, 192—193.
* Песня свободы. — Песня якутских красноармейцев. — “Я метко стреляю...”. (А. Лаврик), Крым (П. Черных-Якутский) — Мол.коммунист,1956. — 1 апр.
* Господин генерал. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Дитя ловит рыбу. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Огни утеса. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 1 мая.
* Песня якутских красноармейцев. (С. Кулачиков) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Да здравствует (Балкыырдаах байҕалым…) (Эллэй) — Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Власть советам. (Эллэй) — Соц. Якутия, 1934. — 18 марта; Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Заветы орла. (Эллэй) — Соц. Якутия, 1934. — 24 февраля; Соц. Якутия, 1937. — 30 марта.
* Отрывок из поэмы “Красный шаман” (Монолог шамана из 1-го действия). (С.Кулачиков). — Авт. Якутия, 1926.
* Крым. (Черных П. Н.) — Якутские зарницы. 1926. — № 3 — Стр. 1.
* Песня труженика. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Не все ли ровно?! (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Песня свободы. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Любимой Феклуше. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. ,Москва.Художественная литература.1993г.
* Крым. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Море. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Мимоза. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Господин генерал. (Г. Юнаков). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* На смерть вождя. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Благословение отца. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Любовь моря. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Ликование солнца. (Подражание Доронину). (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Жаворонок воспел. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Власть — Советам! (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Железный конь. (А. Сендык). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Клятва. (Б. Макаров). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Песня о прекрасном грядущем. (А. Кафанов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Дума (Завещание). (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Завещание орла. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Начальный танец ысыаха. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Осуохай. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Кулун куллурусуу. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Дьиэрэнкэй. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Кружатся поднятыми руками. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Бьют ногой об ногу. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Чохчоохой. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Артели, славьте! (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Прощай. (И. Дремов). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Песня синицы. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Ожидание. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Харачаас. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Над Таттой-рекой. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Этот огненный бокал. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* На могиле матери Евдокии. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Я метко стреляю. (О. Шестинский). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Здравствуй, славная девушка Ариша! (О. Шестинский).Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Красный шаман .песня олонхо в четырех действиях. (В. Корчагин). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993.
* Ньургун Боотур стремительный. (Заключительные подвиги). (В. Державин). Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского. — Москва «Художественная литература», 1993. 
* Кудангса Великий. Александр Македонский. (А. А. Борисова — Слепцова). — «Бичик», 2002.

== Тылбаастарын туһунан ==
'''“Интернационал”'''
«Интернационал» тылын Эжен Потье суруйбута. Онтон Пьер Дегейтер ылланар матыыбын  айбыта. Аан дойду үлэлээн иитиллээччилэрин гимнэрэ. Нууччалыы тылбааһын 1902 сыллаахха А. Я. Коц оҥорбута. Сити нууччалыы тиэкистэн сахалыы тылбаастанан ылламмыт ырыа буолар. 
Историк З. В. Гоголев этэринэн, бу тылбаас 1917 сыл кулун тутар ыйыгар оҥоһуллубут. Ол туоһутунан өссө Семен Андреевич Новгородов архыыбыттан булуллубут «Марсельеза» уонна «Интернационал» тус-туспа илиистэргэ, атын-атын буочардарынан суруллубут сахалыы тылбаастара буолуон сөп. «Интернационал» (Ойуунускай буочарыгар майгынныыр эрээри, онуоха  графологическай дакаастабыл наада) суруллубут илиитин кэннигэр атын буочарынан «элбэх уһулун.» уонна ол аннынан «(Учр.собр.)» диэн харандааһынан суруллубут. Арааһа, ыраахтааҕы былааһа сууллубутун туһунан мунньахха бу ырыаны дьон ыллыырыгар анаан суруллубут кумааҕылартан биирдэстэрэ буолар. Новгородов бэйэтэ билинэринэн: «К сожалению и стыду своему должен признаться, что не имею и не знаю точного текста «Интернационала», посему не может быть и речи о переводе его на якутский язык». Онон, «устуу» (список) быһыытынан сылдьан ылламмыт, Былатыан Ойуунускай тылбааһа диэн сабаҕалыахха сөп.
Ойуунускай тэтэрээтигэр «1921 с. ахсынньы 7 күнэ» диэн бэлиэтэммит тылбаас 1921 с. ахсынньы 15 күнүгэр «Ленский коммунар» хаһыакка бэчээттэммитэ. Автор 1925 сыллаахха тылбааһын сорох сирдэрин уларытан, тупсаран, букатыннаахтык эрэдээксийэлээн биэрбитэ.
Саха бэйиэттэрин 20—с сыллардааҕы бастакы хомуурунньуктара («Ырыа-хоһоон», 1922c., «Кыһыл хоһоон»,1925 с. уонна 1926 с.), Ойуунускай бэйэтин кинигэлэрэ («Ырыа-хоһоон», 1923 с. уонна 1925 с.,1937 с. бэлэмнээбит хомуурунньуга) «Интернационалынан» саҕаланар.

'''“Саардары сайылаа!”'''
Биһиги сабаҕалыырбытынан, Венгрия улуу бэйиэтин Шандор (Александр) Петефи (1823—1849) революционнай хоһоонун В. Левик нууччалыы тылбааһыттан П. А. Ойуунускай сахалыы тылбаастаабыт буолуон сөп. Энциклопедияҕа сурулларынан, Петефи «выступал за полную ликвидацию феодализма, призывал к углублению революции, к созданию независимой демократической Венгрии. Поэт-трибун требовал полного осуществления народных прав: «Национальная песня», «На виселицу королей!» бу хоһоон сахалыы тылбааһа аан маҥнай Ойуунускай «Ырыа-хоһоон» (1927) кинигэтигэр тахсыбыта. Тылбааһа эрдэ, Былатыан Ойуунускай кистэлэҥ куруһуоктарга дьарыктанарын саҕана, оҥоһуллуон сөп.
Ламберг Франц Филипп* (1791—1848) — граф, Австрия императорын Венгриятааҕы наместнига, Венгрия аармыйатын сүрүн командующайа (хамаандалааччыта). 1848 с. өрөбөлүүссүйэ саҕана ытыллыбыта.
Латур Теодор Байе** (1780—1848) — Австрия байыаннай миниистирэ, реакция салайааччыларыттан биирдэстэрэ. Кинини 1848 с. Венаҕа революционнай норуот ыйаан өлөрбүтэ.

'''Куоскалаах асчыт (И. Крыловтан).'''
Ойуунускай тэтэрээтигэр 1916 с. сэтинньи 15 к. бэлиэтэммит.

'''Саппыкылаах куоска (В. Жуковскайтан)'''
П. А. Ойуунускай бу тылбааһа бэйиэт «Ырыа-хоһоон, кэпсээн» (1925) диэн хомуурунньугугар бэчээттэммит. Тэтэрээккэ 1922 с. ахсынньы ый 5 к. бэлиэтэммит.

'''Мохсоҕол туһунан ырыа (М. Горькайтан)'''
Бу Арассыыйа революционердарын хас да көлүөнэлэрин иитиспит, аатырбыт айымньыны тылбаастыырыгар 1917 сыл күһүнүгэр Былатыан Ойуунускай Томскайга тиийэн саҥардыы устудьуон буолбут кэмэ этэ. Ол да буоллар, кини бэлитиичэскэй охсуһуу үөһүгэр сылдьыбыта, {{comment|РСДРП|Российская социал-демократическая рабочая партия}} икки аҥы арахсыытыгар бассабыыктарга кыттыбыта. Сотору кэминэн үөрэҕиттэн уһуллан, Казанка дэриэбинэтигэр көскө ыытыллыбыта.
Суруйааччы бэйэтэ бэлиэтээбит хомуурунньугар (1-кы том, 1958) киирбитэ, кэлин бары таһаарыыларыгар тахсар.

'''Алгыс'''
М. Ю. Лермонтов «Молитва» (В минуту жизни трудную…) диэн хоһоонун тылбааһа П. А. Ойуунускай «Ырыата-хоһооно» диэн кинигэҕэ (1923 с.) тахсыбыта. Иккистээн икки туомнаах «Талыллыбыт айымньыларын» бастакы туомугар (1975) бэчээттэммитэ. Ойуунускай тэтэрээтигэр «6/XII — 1922 г., Якутск» диэн бэлиэтэммит. Манна Лермонтов «Молитва» диэн хоһоонун тылбаастаабыт икки барыйаана баар (үрдүтүнэн хос силимнээбит), биир хоһоон аннынан «На мотив: „В минуту…“», иккиһигэр  (үтүктүү) диэн буолбут. 

'''Былыт (А. Пушкинтан)'''
Тылбаас П. А. Ойуунускай  “Ырыа-хоһоон, кэпсээн” (1925) диэн хомуурунньугугар киллэриллибит. Тэтэрээккэ “1922 c. ахсынньы ый 7 к.” диэн бэлиэтэммит.

'''Куоттарбыт кутурҕана («Фаустан»)'''
Бэйиэт бастакы кэргэнин Ф. А. Сокольникованы сүтэрэн, букатыннаахтык бырастыылаһан дириҥ хомолтоҕо ыллара сылдьар кэмигэр оҥорбут тылбааһа. Автор “Ырыа-хоһоон, кэпсээн” (1925) диэн хомуурунньугар “Доҕорбор Сүөкүччэҕэ” уонна «Куоттарбыт кутурҕана» сэргэстэһэ бэчээттэммиттэр. Дьиктитэ баар, бу ырыалар ааптар баарыгар да, былаҕайга былдьаммытын да кэнниттэн холбонон биир «норуот ырыата» буолан ылламмыттар эбит.

== Туһаныллыбыт сирдэр ==
* Писатели земли олонхо. Библиографическай ыйынньык. Дь., «Бичик», 2000. — ISBN 5-7696-1001-8
* Платон Ойунский — «Мои заветные слова». — Я.: «Бичик», 2006.
* П. А. Ойунский — «Стихотворения и поэмы. Перевод с якутского». — {{М.}}, «Художественная литература», 1993.
* П. А. Ойунский (1893—1939). Доклады к 65-летию со дня рождения. — Саха сиринээҕи кинигэ издательствота, Я., 1959.
* «Основоположник якутской советской литературы». — Я.: Кн.изд-во, 1974.
* П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 2. — Якутская респ. типография, 1975.
* П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 3. — Я.: «Бичик», 1993.
* П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 2. — Я.: «Бичик», 2005.
* Слово о Платоне Ойунском. — Якутское книжное изд-во, 1985.
*  П. А. Ойунский. Избранные произведения. — Том 1. — Я.: «Бичик», 2005.
* Краткий якутско-русский словарь. — Я.: «Бичик», 2006.
* Краткий русско-якутский словарь. — Я.: «Бичик», 2006.
* С. И. Ожегов. Словарь русского языка. — М.: «Русский язык», 1990.
* Т. И. Петрова, А. А. Васильева. — Нууччалыы-сахалыы тылбаас. — Дь., 2000.
* А. Г. Ильина. — Конференция. — Дь., 2012.

== Өссө маны көр ==
* [[Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин бэрэссэдээтэллэрэ]]

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

{{Bio-stub}}
{{Саха суруйааччылара}}
[[Категория:Арассыыйа политиктара]]
[[Категория:Саха Сирин политиктара]]
[[Категория:Саха суруйааччылара]]
[[Категория:Саха биллиилээх дьоно]]
[[Категория:ССРС кэмигэр репрессияҕа түбэспиттэр]]
[[Категория:Репрессияҕа түбэспит суруйааччылар]]</text>
      <sha1>ll9gyi2s99j03goj4elvf7r827njo8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халыып:Флагификация/Ираан</title>
    <ns>10</ns>
    <id>25515</id>
    <revision>
      <id>428990</id>
      <parentid>377671</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T10:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>147</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Shah_Tahmasp_I.svg with [[File:Naval_flag_of_Persia,_according_to_Encyclopedia_Britannica_1771.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Cor</comment>
      <origin>428990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1048" sha1="4755co2pluna2hcix7vei806eloknu1" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|флагификация/флаг&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Ираан
| flag alias = Flag of Iran.svg
| flag alias-1964 = State Flag of Iran (1964).svg
| flag alias-1933 = State Flag of Iran (1925).svg
| flag alias-1910 = Flag of Persia (1910).svg
| flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg
| flag alias-1848 = Amir Kabir Flag.svg
| flag alias-1797 = Fath Ali Shah Flag.svg
| flag alias-1779 = Flag of Agha Mohammad Khan.svg
| flag alias-1750 = Zand Dynasty flag.svg
| flag alias-1737 = Flag of Persia 1665.png
| flag alias-1736 = Nadir Shah Flag.svg
| flag alias-1735 = Safavid Flag.svg
| flag alias-1524 = Naval flag of Persia, according to Encyclopedia Britannica 1771.svg
| flag alias-1502 = Flag of Persia 1502-1524.svg
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var13 = 1964
| var12 = 1933
| var11 = 1910
| var10 = 1907
| var9 = 1848
| var8 = 1797
| var7 = 1779
| var6 = 1750
| var5 = 1737
| var4 = 1736
| var3 = 1735
| var2 = 1524
| var1 = 1502
&lt;/noinclude&gt;
| размер = {{{размер|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4755co2pluna2hcix7vei806eloknu1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Угроиды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37852</id>
    <revision>
      <id>428969</id>
      <parentid>328508</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T14:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Spokiyny</username>
        <id>27052</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>428969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="t57l1itoj1t42mqkel8gujhpq3x6g3v" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name         = Угроїди
|image_skyline         = 
|imagesize             = 250px
|image_caption         = 
|image_flag            =Ugroyidy prapor.png
|image_shield          = Ugroyidy gerb.png
|image_map             =
|map_caption           = 
|subdivision_type      = [[Дойду]]
|subdivision_name      = {{flagicon|Ukraine}} [[Украина]]
|established_title     = Бастакы ахтыллыыта
|established_date      = 1652
|leader_party          = 
|leader_title          = [[Баhылык]] уонна [[губернатор]]
|leader_name           = Соляник Сергей Васильевич
|area_total_km2        = 
|population_total      = 2 159
|population_metro      = 
|population_density_km2= 
|population_as_of      = 2013
|population_footnotes  = 
|timezone              =
|utc_offset            = 
|timezone_DST          = 
|utc_offset_DST        = 
|latd = 50 | latm = 51| lats = 50 |latNS = N
|longd = 35 | longm = 17 |longs = 00 | longEW = E
|elevation_m           = 
|area_code             = 
|blank_name            = 
|blank_info            = 
|website               = 
|footnotes             =
}}

'''Угроиды''' ({{lang-uk|Угроїди}}) диэн [[Украина]] [[Сумы уобалас|Сумы уобалаһын]] куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 5 (2025).

== Историята ==

== Айылҕата ==

== Географията ==

== Климата ==

== Оройуонунан арахсыыта ==

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

{{rq|stub}}
{{Ukraine-geo-stub}}

[[Категория:Украина куораттара]]</text>
      <sha1>t57l1itoj1t42mqkel8gujhpq3x6g3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дьэффри Эпштэйн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57793</id>
    <revision>
      <id>428987</id>
      <parentid>425082</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T06:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31332-73</username>
        <id>29048</id>
      </contributor>
      <comment>Чуоккай</comment>
      <origin>428987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="426" sha1="rx3ztcn7b507lxltv328dwx3cw5sb3z" xml:space="preserve">'''Дьэффри Эпштэйн''' — атырбыт Саҥасибиир арыылара тойоно, омугунан дьэбириэй, Арассыыйа агена, араас Америка тойотторугар компромат хомуйбут киһи. 2026 Дональд Трамп 13 саастаах оҕолору күүһүлээбит диэн тахсыбыта.
{{delete|мистификация}}</text>
      <sha1>rx3ztcn7b507lxltv328dwx3cw5sb3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тучков Иван Иванович (геолог)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58569</id>
    <revision>
      <id>428970</id>
      <timestamp>2026-05-25T23:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''Тучков Иван Иванович''' (1914.06.27—?) — Дальстройга үлэлээбит геолог, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт, Алдаҥҥа таас чоҕу чинчийбит киһи, 1962 сыллаахтан Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лаборато...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="76p4prqb36j1i6n48cdcsk4ljk4kz06" xml:space="preserve">'''Тучков Иван Иванович''' (1914.06.27—?) — Дальстройга үлэлээбит геолог, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт, Алдаҥҥа таас чоҕу чинчийбит киһи, 1962 сыллаахтан Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйэ.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1914 сыллаахха төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>76p4prqb36j1i6n48cdcsk4ljk4kz06</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428971</id>
      <parentid>428970</parentid>
      <timestamp>2026-05-25T23:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1016" sha1="0u8wkxv9px4myi8u1aibgus457rua4r" xml:space="preserve">'''Тучков Иван Иванович''' (1914.06.27—?) — Дальстройга үлэлээбит геолог, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт, Алдаҥҥа таас чоҕу чинчийбит киһи, 1962 сыллаахтан Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйэ.

== Олоҕо ==
[[1914 сыл]]лаахха [[бэс ыйын 27]] күнүгэр сулууспалаах дьиэ кэргэнигэр [[Ростов-на-Дону]] куоракка төрөөбүт. 1939 с. МГУ-ну бүтэрбит. 1940 с. Дальстрой систиэмэтигэр үлэлээбит.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1914 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Бэс ыйын 27 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>0u8wkxv9px4myi8u1aibgus457rua4r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428972</id>
      <parentid>428971</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T00:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕо */</comment>
      <origin>428972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2276" sha1="a0uzrelbaujrzno3jxy2juj3hx79i5r" xml:space="preserve">'''Тучков Иван Иванович''' (1914.06.27—?) — Дальстройга үлэлээбит геолог, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт, Алдаҥҥа таас чоҕу чинчийбит киһи, 1962 сыллаахтан Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйэ.

== Олоҕо ==
[[1914 сыл]]лаахха [[бэс ыйын 27]] күнүгэр сулууспалаах дьиэ кэргэнигэр [[Ростов-на-Дону]] куоракка төрөөбүт. 1939 с. МГУ-ну бүтэрбит. 1940 с. Дальстрой систиэмэтигэр үлэлээбит. Бу сылларга ССРС Хотугулуу-Илин оройуоннарыгар геология устуутун, көрдүүр үлэлэрин ыыппыт, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт. 1951-52 сылларга Алдан таас чохтоох оройуонугар чинчийииэлэри ыыппыт, промышленнай таас чох уонна ньиэп баарын чопчулаабыт. ССРС Хотугулуу-Илинин стратиграфиятыгар түмэр үлэлэри ыыппыт (&quot;ССРС геологиятын&quot; 30-с туомун суруйууга кыттыбыт).

1949 с. геолого-минералогическай билим хандьыдаатын диссэртээссийэтин көмүскээбит. 1959 с. Геология уонна сир аннын харыстабылын министиэристибэтин Уһук Илиннээҕи эспэдииссийэтин сүрүн геологынан үлэлээбит. Ньиэп институтугар дуоктарга диссэртээссийэтин көмүскээбит.

1962 сыл саҕаланыытыгар Дьокуускайга көспүт. 

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1914 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Бэс ыйын 27 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>a0uzrelbaujrzno3jxy2juj3hx79i5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428973</id>
      <parentid>428972</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T00:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕо */</comment>
      <origin>428973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2505" sha1="dh1ssiep38dvk1xfkfvly94udla2x16" xml:space="preserve">'''Тучков Иван Иванович''' (1914.06.27—?) — Дальстройга үлэлээбит геолог, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт, Алдаҥҥа таас чоҕу чинчийбит киһи, 1962 сыллаахтан Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйэ.

== Олоҕо ==
[[1914 сыл]]лаахха [[бэс ыйын 27]] күнүгэр сулууспалаах дьиэ кэргэнигэр [[Ростов-на-Дону]] куоракка төрөөбүт. 1939 с. МГУ-ну бүтэрбит. 1940 с. Дальстрой систиэмэтигэр үлэлээбит. Бу сылларга ССРС Хотугулуу-Илин оройуоннарыгар геология устуутун, көрдүүр үлэлэрин ыыппыт, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт. 1951-52 сылларга Алдан таас чохтоох оройуонугар чинчийииэлэри ыыппыт, промышленнай таас чох уонна ньиэп баарын чопчулаабыт. ССРС Хотугулуу-Илинин стратиграфиятыгар түмэр үлэлэри ыыппыт (&quot;ССРС геологиятын&quot; 30-с туомун суруйууга кыттыбыт).

1949 с. геолого-минералогическай билим хандьыдаатын диссэртээссийэтин көмүскээбит. 1959 с. Геология уонна сир аннын харыстабылын министиэристибэтин Уһук Илиннээҕи эспэдииссийэтин сүрүн геологынан үлэлээбит. Ньиэп институтугар дуоктарга диссэртээссийэтин көмүскээбит.

1962 сыл саҕаланыытыгар Дьокуускайга көспүт, Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйинэн үлэҕэ киирбит. 

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1914 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Бэс ыйын 27 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>dh1ssiep38dvk1xfkfvly94udla2x16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428974</id>
      <parentid>428973</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T00:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <origin>428974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5327" sha1="a7ub077e5y9ywz27fou3as9xe425uws" xml:space="preserve">'''Тучков Иван Иванович''' (1914.06.27—?) — Дальстройга үлэлээбит геолог, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт, Алдаҥҥа таас чоҕу чинчийбит киһи, 1962 сыллаахтан Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйэ.

== Олоҕо ==
[[1914 сыл]]лаахха [[бэс ыйын 27]] күнүгэр сулууспалаах дьиэ кэргэнигэр [[Ростов-на-Дону]] куоракка төрөөбүт. 1939 с. МГУ-ну бүтэрбит. 1940 с. Дальстрой систиэмэтигэр үлэлээбит. Бу сылларга ССРС Хотугулуу-Илин оройуоннарыгар геология устуутун, көрдүүр үлэлэрин ыыппыт, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт. 1951-52 сылларга Алдан таас чохтоох оройуонугар чинчийииэлэри ыыппыт, промышленнай таас чох уонна ньиэп баарын чопчулаабыт. ССРС Хотугулуу-Илинин стратиграфиятыгар түмэр үлэлэри ыыппыт (&quot;ССРС геологиятын&quot; 30-с туомун суруйууга кыттыбыт).

1949 с. геолого-минералогическай билим хандьыдаатын диссэртээссийэтин көмүскээбит. Ньиэп институтугар дуоктарга диссэртээссийэтин 1956 с. көмүскээбит. 1959 с. Геология уонна сир аннын харыстабылын министиэристибэтин Уһук Илиннээҕи эспэдииссийэтин сүрүн геологынан үлэлээбит.

1962 сыл саҕаланыытыгар Дьокуускайга көспүт, Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйинэн үлэҕэ киирбит. Өлүөнэ алын тардыытыгар фосфориттар хостонор сирдэрин арыйбыт.

=== Бэчээккэ тахсыбыт үлэлэрин сорҕото ===
* Тучков И. И. Стратиграфия верхнетриасовых, юрских и нижнемеловых отложений и перспективы нефтегазоносности Северо-Востока СССР. М. Госгеолтехиздат, 1962. 187 с. с илл., 2 л. схем. Библиогр.: с. 179—186.
* Тучков И. И. Верхнетриасовые и юрские отложения Северо-Востока СССР и история развития территории за это время. Автореф. дисс. на соискание учен, степени д-ра геол.-минерал, наук. М., 1956. 24 с. (АН СССР. Геол, ин-т), Библиогр.: 8 назв. 
* Тучков И. И. К вопросу о зональном расчленении верхнетриасовых и юрских отложений Северо-Востока СССР. — Геология и полезные ископаемые Якутской АССР. (Доклады на XIV научной сессии ЯФ СО АН СССР). Якутск, 1962, с. 77—88. Библиогр.: 10 назв.
* Тучков И. И. Палеогеография Северо-Востока СССР в позднетриасовое и юрское время. — В кн.: Геология и полезные ископаемые Якутской АССР (Доклады на XVI научной сессии ЯФ СО АН СССР). Якутск, 1962, с. 197 — 220.Т
* Тучков И. И. Первая попытка сопоставления угольных пластов Алданского бассейна методом спектроскопического анализа. — Материалы по геологии и полезным ископаемым Северо-Востока СССР, Магадан, вып. 9, 1955, с. 131—138.
* Васьковский А. П. и Тучков И. И. Решение одной из важных палеогеографических проблем Мамонтовой горы на Алдане. — Колыма, 1953, № 9, с. 42—44.
* Пчелинцева Г. Т. и Тучков И. И. Северо-Восток— В кн.: Геологическое строение СССР, 1958, т. 1, с. 428—431.
* Бахрамеёв В. А. и Тучков И. И. Юрский период (система). — БСЭ. Изд. 2-е, т 49, с. 415—419.
* Тучков И. Фосфориты Якутии. — «Молодежь Якутии», 1964, 9 янв.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1914 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Бэс ыйын 27 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>a7ub077e5y9ywz27fou3as9xe425uws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428975</id>
      <parentid>428974</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T00:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕо */</comment>
      <origin>428975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8271" sha1="al9oajv3eqt4oi94spp7s65wn05gslb" xml:space="preserve">'''Тучков Иван Иванович''' (1914.06.27—?) — Дальстройга үлэлээбит геолог, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт, Алдаҥҥа таас чоҕу чинчийбит киһи, 1962 сыллаахтан Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйэ.

== Олоҕо ==
[[1914 сыл]]лаахха [[бэс ыйын 27]] күнүгэр сулууспалаах дьиэ кэргэнигэр [[Ростов-на-Дону]] куоракка төрөөбүт. 1939 с. МГУ-ну бүтэрбит. 1940 с. Дальстрой систиэмэтигэр үлэлээбит. Бу сылларга ССРС Хотугулуу-Илин оройуоннарыгар геология устуутун, көрдүүр үлэлэрин ыыппыт, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт.

1949 с. геолого-минералогическай билим хандьыдаатын диссэртээссийэтин көмүскээбит. 1951-52 сылларга Алдан таас чохтоох оройуонугар чинчийииэлэри ыыппыт, промышленнай таас чох уонна ньиэп баарын чопчулаабыт. ССРС Хотугулуу-Илинин стратиграфиятыгар түмэр үлэлэри ыыппыт (&quot;ССРС геологиятын&quot; 30-с туомун суруйууга кыттыбыт). 
 
1953 с. бүтүүтүгэр Москубаҕа геолог Екатерина Елагиналыын билсибит (ол саҕана кэргэннээҕэ, бииргэ олорботтор этэ). Холбоспуттар, ол эрээри, урукку ойоҕо арахсарга сөбүлэспэтэх буолан официальнайдык ыал буолбатахтар. 1956 сыллаахха балаҕан ыйын 13 күнүгэр уолламмыттар.

Дуоктарскайын предварительнай көмүскээһинэ 1955 с., Елагина суруйарынан, айдааннаахтык буолбут (Дальстрой туһунан ол саҕана билим үлэлэрэ тахса иликтэрэ, Сталин өлбүтүн кэннэ секретноһа дьэ уһуллубут этэ, эдэр докторант дуоктарскайы көмүскээһинэ ордугурҕааһыны күөдьүппүтэ). Бүтэһиктээх көмүскээһинэ 1956 с. ыам ыйын 20-с күннэрин эргин буолуохтаах эбит.
Ол эрээри ол иннинэ аҕай бастакы ойоҕо &quot;икки ойохтоох&quot; диэн институт партийнай тэрилтэтигэр үҥсүү суруйбутугар, ордугурҕааччылар ону туһанан, баартыйатыттан устубуттар, онтон сылтаан дуоктарскай диссэртээссийэтин көмүскээһинэ харгыстаммыт.

Елагина суруйарынан 1957 сыл ыам ыйыгар улахан мунньахха сылдьа таарыйа Тучков Магадаан суутугар сылдьан бастакы ойоҕуттан арахсар туһунан сайабылыанньа биэрбит, иккис ойоҕор оҕолоох буолан, оформление түргэнник ааспыт. Ол эрээри арахсыыны бүтэһиктээхтик оформление Москубаҕа хаһыакка биллэрии таһаарыы кэнниттэн оҥоһуллуохтаах буолан, арахсыы тардыллыбыт. Ол биллэрии 1958 сыл кулун тутарыгар тахсыбыт. Онон 1958 сыл бэс ыйын 6 күнүгэр ЗАГС-ка холбоспуттар (таарыйа онно 1,5 саастаах оҕолорун регистрациялаабыттар, хойутаабыттарын иһин 100 солк. ыстыраап суруйан биэрбиттэр, ону кэлин 3 солк. диэри исполкомҥа үҥсэн түһэттэрбиттэр). 

Ньиэп институтугар дуоктарга диссэртээссийэтин автореферата 1956 с. бэлиэтэнэ сылдьар, ол эрээри Елагина суруйарынан икки сылынан 1958 сыл кулун тутарыгар көмүскээбит курдук. 

1959 с. Геология уонна сир аннын харыстабылын министиэристибэтин Уһук Илиннээҕи эспэдииссийэтин сүрүн геологынан үлэлээбит.


1962 сыл саҕаланыытыгар Дьокуускайга көспүт, Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйинэн үлэҕэ киирбит. Өлүөнэ алын тардыытыгар фосфориттар хостонор сирдэрин арыйбыт.

=== Бэчээккэ тахсыбыт үлэлэрин сорҕото ===
* Тучков И. И. Стратиграфия верхнетриасовых, юрских и нижнемеловых отложений и перспективы нефтегазоносности Северо-Востока СССР. М. Госгеолтехиздат, 1962. 187 с. с илл., 2 л. схем. Библиогр.: с. 179—186.
* Тучков И. И. Верхнетриасовые и юрские отложения Северо-Востока СССР и история развития территории за это время. Автореф. дисс. на соискание учен, степени д-ра геол.-минерал, наук. М., 1956. 24 с. (АН СССР. Геол, ин-т), Библиогр.: 8 назв. 
* Тучков И. И. К вопросу о зональном расчленении верхнетриасовых и юрских отложений Северо-Востока СССР. — Геология и полезные ископаемые Якутской АССР. (Доклады на XIV научной сессии ЯФ СО АН СССР). Якутск, 1962, с. 77—88. Библиогр.: 10 назв.
* Тучков И. И. Палеогеография Северо-Востока СССР в позднетриасовое и юрское время. — В кн.: Геология и полезные ископаемые Якутской АССР (Доклады на XVI научной сессии ЯФ СО АН СССР). Якутск, 1962, с. 197 — 220.Т
* Тучков И. И. Первая попытка сопоставления угольных пластов Алданского бассейна методом спектроскопического анализа. — Материалы по геологии и полезным ископаемым Северо-Востока СССР, Магадан, вып. 9, 1955, с. 131—138.
* Васьковский А. П. и Тучков И. И. Решение одной из важных палеогеографических проблем Мамонтовой горы на Алдане. — Колыма, 1953, № 9, с. 42—44.
* Пчелинцева Г. Т. и Тучков И. И. Северо-Восток— В кн.: Геологическое строение СССР, 1958, т. 1, с. 428—431.
* Бахрамеёв В. А. и Тучков И. И. Юрский период (система). — БСЭ. Изд. 2-е, т 49, с. 415—419.
* Тучков И. Фосфориты Якутии. — «Молодежь Якутии», 1964, 9 янв.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1914 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Бэс ыйын 27 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>al9oajv3eqt4oi94spp7s65wn05gslb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428976</id>
      <parentid>428975</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T00:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕо */</comment>
      <origin>428976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8516" sha1="2ughwsgabxqj82j0y8fpxudf1sy217q" xml:space="preserve">'''Тучков Иван Иванович''' (1914.06.27—?) — Дальстройга үлэлээбит геолог, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт, Алдаҥҥа таас чоҕу чинчийбит киһи, 1962 сыллаахтан Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйэ.

== Олоҕо ==
[[1914 сыл]]лаахха [[бэс ыйын 27]] күнүгэр сулууспалаах дьиэ кэргэнигэр [[Ростов-на-Дону]] куоракка төрөөбүт. 1939 с. МГУ-ну бүтэрбит. 1940 с. Дальстрой систиэмэтигэр үлэлээбит. Бу сылларга ССРС Хотугулуу-Илин оройуоннарыгар геология устуутун, көрдүүр үлэлэрин ыыппыт, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт.

1949 с. геолого-минералогическай билим хандьыдаатын диссэртээссийэтин көмүскээбит. 1951-52 сылларга Алдан таас чохтоох оройуонугар чинчийииэлэри ыыппыт, промышленнай таас чох уонна ньиэп баарын чопчулаабыт. ССРС Хотугулуу-Илинин стратиграфиятыгар түмэр үлэлэри ыыппыт (&quot;ССРС геологиятын&quot; 30-с туомун суруйууга кыттыбыт). 
 
1953 с. бүтүүтүгэр Москубаҕа геолог Екатерина Елагиналыын билсибит (ол саҕана кэргэннээҕэ, бииргэ олорботтор этэ). Холбоспуттар, ол эрээри, урукку ойоҕо арахсарга сөбүлэспэтэх буолан официальнайдык ыал буолбатахтар. 1956 сыллаахха балаҕан ыйын 13 күнүгэр уолламмыттар.

Дуоктарскайын предварительнай көмүскээһинэ 1955 с., Елагина суруйарынан, айдааннаахтык буолбут (Дальстрой туһунан ол саҕана билим үлэлэрэ тахса иликтэрэ, Сталин өлбүтүн кэннэ секретноһа дьэ уһуллубут этэ, эдэр докторант дуоктарскайы көмүскээһинэ ордугурҕааһыны күөдьүппүтэ). Бүтэһиктээх көмүскээһинэ 1956 с. ыам ыйын 20-с күннэрин эргин буолуохтаах эбит.
Ол эрээри ол иннинэ аҕай бастакы ойоҕо &quot;икки ойохтоох&quot; диэн институт партийнай тэрилтэтигэр үҥсүү суруйбутугар, ордугурҕааччылар ону туһанан, баартыйатыттан устубуттар, онтон сылтаан дуоктарскай диссэртээссийэтин көмүскээһинэ харгыстаммыт.

Елагина суруйарынан 1957 сыл ыам ыйыгар улахан мунньахха сылдьа таарыйа Тучков Магадаан суутугар сылдьан бастакы ойоҕуттан арахсар туһунан сайабылыанньа биэрбит, иккис ойоҕор оҕолоох буолан, оформление түргэнник ааспыт. Ол эрээри арахсыыны бүтэһиктээхтик оформление Москубаҕа хаһыакка биллэрии таһаарыы кэнниттэн оҥоһуллуохтаах буолан, арахсыы тардыллыбыт. Ол биллэрии 1958 сыл кулун тутарыгар тахсыбыт. Онон 1958 сыл бэс ыйын 6 күнүгэр ЗАГС-ка холбоспуттар (таарыйа онно 1,5 саастаах оҕолорун регистрациялаабыттар, хойутаабыттарын иһин 100 солк. ыстыраап суруйан биэрбиттэр, ону кэлин 3 солк. диэри исполкомҥа үҥсэн түһэттэрбиттэр). 

Ньиэп институтугар дуоктарга диссэртээссийэтин автореферата 1956 с. бэлиэтэнэ сылдьар, ол эрээри Елагина суруйарынан икки сылынан 1958 сыл кулун тутарыгар көмүскээбит курдук. 

1959 с. Геология уонна сир аннын харыстабылын министиэристибэтин Уһук Илиннээҕи эспэдииссийэтин сүрүн геологынан үлэлээбит.


1962 сыл саҕаланыытыгар кэргэнинээн Дьокуускайга көспүт, Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйинэн үлэҕэ киирбит. Ыаллар, Елагина суруйарынан, кооперативнай кыбартыыраҕа харчы мунньуммуттар. Өлүөнэ алын тардыытыгар фосфориттар хостонор сирдэрин арыйбыт.

Дьокуускайга 1968 сыллаахха диэри олорбут. 

=== Бэчээккэ тахсыбыт үлэлэрин сорҕото ===
* Тучков И. И. Стратиграфия верхнетриасовых, юрских и нижнемеловых отложений и перспективы нефтегазоносности Северо-Востока СССР. М. Госгеолтехиздат, 1962. 187 с. с илл., 2 л. схем. Библиогр.: с. 179—186.
* Тучков И. И. Верхнетриасовые и юрские отложения Северо-Востока СССР и история развития территории за это время. Автореф. дисс. на соискание учен, степени д-ра геол.-минерал, наук. М., 1956. 24 с. (АН СССР. Геол, ин-т), Библиогр.: 8 назв. 
* Тучков И. И. К вопросу о зональном расчленении верхнетриасовых и юрских отложений Северо-Востока СССР. — Геология и полезные ископаемые Якутской АССР. (Доклады на XIV научной сессии ЯФ СО АН СССР). Якутск, 1962, с. 77—88. Библиогр.: 10 назв.
* Тучков И. И. Палеогеография Северо-Востока СССР в позднетриасовое и юрское время. — В кн.: Геология и полезные ископаемые Якутской АССР (Доклады на XVI научной сессии ЯФ СО АН СССР). Якутск, 1962, с. 197 — 220.Т
* Тучков И. И. Первая попытка сопоставления угольных пластов Алданского бассейна методом спектроскопического анализа. — Материалы по геологии и полезным ископаемым Северо-Востока СССР, Магадан, вып. 9, 1955, с. 131—138.
* Васьковский А. П. и Тучков И. И. Решение одной из важных палеогеографических проблем Мамонтовой горы на Алдане. — Колыма, 1953, № 9, с. 42—44.
* Пчелинцева Г. Т. и Тучков И. И. Северо-Восток— В кн.: Геологическое строение СССР, 1958, т. 1, с. 428—431.
* Бахрамеёв В. А. и Тучков И. И. Юрский период (система). — БСЭ. Изд. 2-е, т 49, с. 415—419.
* Тучков И. Фосфориты Якутии. — «Молодежь Якутии», 1964, 9 янв.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1914 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Бэс ыйын 27 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>2ughwsgabxqj82j0y8fpxudf1sy217q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428977</id>
      <parentid>428976</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T00:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ojkhol</username>
        <id>24881</id>
      </contributor>
      <comment>/* Олоҕо */</comment>
      <origin>428977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8575" sha1="fkjkjpqjjf236jtbhujtz4h390zbnwr" xml:space="preserve">'''Тучков Иван Иванович''' (1914.06.27—?) — Дальстройга үлэлээбит геолог, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт, Алдаҥҥа таас чоҕу чинчийбит киһи, 1962 сыллаахтан Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйэ.

== Олоҕо ==
[[1914 сыл]]лаахха [[бэс ыйын 27]] күнүгэр сулууспалаах дьиэ кэргэнигэр [[Ростов-на-Дону]] куоракка төрөөбүт. 1939 с. МГУ-ну бүтэрбит. 1940 с. Дальстрой систиэмэтигэр үлэлээбит. Бу сылларга ССРС Хотугулуу-Илин оройуоннарыгар геология устуутун, көрдүүр үлэлэрин ыыппыт, хас да хорҕолдьун хостонор сирдэрин арыйбыт.

1949 с. геолого-минералогическай билим хандьыдаатын диссэртээссийэтин көмүскээбит. 1951-52 сылларга Алдан таас чохтоох оройуонугар чинчийииэлэри ыыппыт, промышленнай таас чох уонна ньиэп баарын чопчулаабыт. ССРС Хотугулуу-Илинин стратиграфиятыгар түмэр үлэлэри ыыппыт (&quot;ССРС геологиятын&quot; 30-с туомун суруйууга кыттыбыт). 
 
1953 с. бүтүүтүгэр Москубаҕа геолог [[Елагина Екатерина Николаевна|Екатерина Елагиналыын]] билсибит (ол саҕана кэргэннээҕэ, бииргэ олорботтор этэ). Холбоспуттар, ол эрээри, урукку ойоҕо арахсарга сөбүлэспэтэх буолан официальнайдык ыал буолбатахтар. 1956 сыллаахха балаҕан ыйын 13 күнүгэр уолламмыттар.

Дуоктарскайын предварительнай көмүскээһинэ 1955 с., Елагина суруйарынан, айдааннаахтык буолбут (Дальстрой туһунан ол саҕана билим үлэлэрэ тахса иликтэрэ, Сталин өлбүтүн кэннэ секретноһа дьэ уһуллубут этэ, эдэр докторант дуоктарскайы көмүскээһинэ ордугурҕааһыны күөдьүппүтэ). Бүтэһиктээх көмүскээһинэ 1956 с. ыам ыйын 20-с күннэрин эргин буолуохтаах эбит.
Ол эрээри ол иннинэ аҕай бастакы ойоҕо &quot;икки ойохтоох&quot; диэн институт партийнай тэрилтэтигэр үҥсүү суруйбутугар, ордугурҕааччылар ону туһанан, баартыйатыттан устубуттар, онтон сылтаан дуоктарскай диссэртээссийэтин көмүскээһинэ харгыстаммыт.

Елагина суруйарынан 1957 сыл ыам ыйыгар улахан мунньахха сылдьа таарыйа Тучков Магадаан суутугар сылдьан бастакы ойоҕуттан арахсар туһунан сайабылыанньа биэрбит, иккис ойоҕор оҕолоох буолан, оформление түргэнник ааспыт. Ол эрээри арахсыыны бүтэһиктээхтик оформление Москубаҕа хаһыакка биллэрии таһаарыы кэнниттэн оҥоһуллуохтаах буолан, арахсыы тардыллыбыт. Ол биллэрии 1958 сыл кулун тутарыгар тахсыбыт. Онон 1958 сыл бэс ыйын 6 күнүгэр ЗАГС-ка холбоспуттар (таарыйа онно 1,5 саастаах оҕолорун регистрациялаабыттар, хойутаабыттарын иһин 100 солк. ыстыраап суруйан биэрбиттэр, ону кэлин 3 солк. диэри исполкомҥа үҥсэн түһэттэрбиттэр). 

Ньиэп институтугар дуоктарга диссэртээссийэтин автореферата 1956 с. бэлиэтэнэ сылдьар, ол эрээри Елагина суруйарынан икки сылынан 1958 сыл кулун тутарыгар көмүскээбит курдук. 

1959 с. Геология уонна сир аннын харыстабылын министиэристибэтин Уһук Илиннээҕи эспэдииссийэтин сүрүн геологынан үлэлээбит.


1962 сыл саҕаланыытыгар кэргэнинээн Дьокуускайга көспүт, Саха сиринээҕи Геология институтугар осадочнай формациялар уонна литология лабораториятын сэбиэдиссэйинэн үлэҕэ киирбит. Ыаллар, Елагина суруйарынан, кооперативнай кыбартыыраҕа харчы мунньуммуттар. Өлүөнэ алын тардыытыгар фосфориттар хостонор сирдэрин арыйбыт.

Дьокуускайга 1968 сыллаахха диэри олорбут. 

=== Бэчээккэ тахсыбыт үлэлэрин сорҕото ===
* Тучков И. И. Стратиграфия верхнетриасовых, юрских и нижнемеловых отложений и перспективы нефтегазоносности Северо-Востока СССР. М. Госгеолтехиздат, 1962. 187 с. с илл., 2 л. схем. Библиогр.: с. 179—186.
* Тучков И. И. Верхнетриасовые и юрские отложения Северо-Востока СССР и история развития территории за это время. Автореф. дисс. на соискание учен, степени д-ра геол.-минерал, наук. М., 1956. 24 с. (АН СССР. Геол, ин-т), Библиогр.: 8 назв. 
* Тучков И. И. К вопросу о зональном расчленении верхнетриасовых и юрских отложений Северо-Востока СССР. — Геология и полезные ископаемые Якутской АССР. (Доклады на XIV научной сессии ЯФ СО АН СССР). Якутск, 1962, с. 77—88. Библиогр.: 10 назв.
* Тучков И. И. Палеогеография Северо-Востока СССР в позднетриасовое и юрское время. — В кн.: Геология и полезные ископаемые Якутской АССР (Доклады на XVI научной сессии ЯФ СО АН СССР). Якутск, 1962, с. 197 — 220.Т
* Тучков И. И. Первая попытка сопоставления угольных пластов Алданского бассейна методом спектроскопического анализа. — Материалы по геологии и полезным ископаемым Северо-Востока СССР, Магадан, вып. 9, 1955, с. 131—138.
* Васьковский А. П. и Тучков И. И. Решение одной из важных палеогеографических проблем Мамонтовой горы на Алдане. — Колыма, 1953, № 9, с. 42—44.
* Пчелинцева Г. Т. и Тучков И. И. Северо-Восток— В кн.: Геологическое строение СССР, 1958, т. 1, с. 428—431.
* Бахрамеёв В. А. и Тучков И. И. Юрский период (система). — БСЭ. Изд. 2-е, т 49, с. 415—419.
* Тучков И. Фосфориты Якутии. — «Молодежь Якутии», 1964, 9 янв.

[[Категория:Дьон алпаабытынан]]
[[Категория:1914 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:Бэс ыйын 27 күнүгэр төрөөбүттэр]]</text>
      <sha1>fkjkjpqjjf236jtbhujtz4h390zbnwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саха АССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы наркомата</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58570</id>
    <revision>
      <id>428980</id>
      <timestamp>2026-05-26T03:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31325-77</username>
        <id>29047</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''Саха АССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы наркомата''' — 1923 сыл күһүнүттэн Саха АССР-га үлэлээбит өрөспүүбүлүкэ совнаркомун (бырабыыталыстыбатын) бөдөҥ салаата.  ЯЦИК уурааҕынан 1923 сыл алтынньы 29 күнүгэр тэриллибит. Бу...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2720" sha1="52iry9ql11jejkoplqaqu4pal7w7ugs" xml:space="preserve">'''Саха АССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы наркомата''' — 1923 сыл күһүнүттэн Саха АССР-га үлэлээбит өрөспүүбүлүкэ совнаркомун (бырабыыталыстыбатын) бөдөҥ салаата.

ЯЦИК уурааҕынан 1923 сыл алтынньы 29 күнүгэр тэриллибит. Бу саҥа наркомаакка Доруобуйа харыстабылын управлениета, Үөрэх наркомаата уонна Социальнай хааччыйыы отдела холбоммуттар. Наркоматы народнай комиссар (нарком) салайара. 

== Холбонуллубут накромааты утарыы ==
Бу дьаһал Дьокуускайга үлэлиир быраастар, атын мэдиссиинэ үлэһиттэрин аймаабыта, ый кэриҥэ устата миэдьиктэр бу дьаһалы сөбүлээбэтэхтэрин биллэрэ турбуттара. Төрүөтэ: холбоһуу мэдиссиинэҕэ куһаҕаннык дьайыа диэн дьиксинии. РСФСР доруобуйатын харыстабылын наркома Семашко бэйэтинэн эмиэ бу дьаһалы сөбүлээбэтэҕин туһунан хаста да биллэрэ сылдьыбыта. Бу боппуруоһу Москубаҕа буолбут Бүтүн Сойуустааҕы здравотделлар V сийиэстэригэр (1924 сыл бэс ыйын 27-от ыйын 5 кк.) эмиэ көрбүттэрэ. Уонна &quot;признать необходимым существование полной самостоятельности НКЗ автономных республик&quot; диэн резолюция ылыммыттара. Манна 10 автономиялаах өрөспүүбүлүкэлэртэн Саха сиригэр эрэ туспа наркомаат суоҕа ыйыллыбыта. Ол эрээри, балаһыанньа оннунан хаалбыта. Холбоһуу түмүгэр салайар аппарат 43 киһиттэн 27 киһиэхэ диэри кыччаабыта, экономия 50 тыһ. солк. буолбута.

=== Холбоһуктаах наркомат салайааччылара ===
* Винокуров Иван Николаевич (1893-1935)
* Донской Семен Николаевич II (1895-1938)
* Бояров Алексей Федотович (1896-1942)
* Ойуунускай Платон Алексеевич (1893-1939)</text>
      <sha1>52iry9ql11jejkoplqaqu4pal7w7ugs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428981</id>
      <parentid>428980</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T03:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31325-77</username>
        <id>29047</id>
      </contributor>
      <comment>/* Холбонуллубут накромааты утарыы */</comment>
      <origin>428981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3027" sha1="nuiq8umb6t7awm92cb1tmuhjvgqjbks" xml:space="preserve">'''Саха АССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы наркомата''' — 1923 сыл күһүнүттэн Саха АССР-га үлэлээбит өрөспүүбүлүкэ совнаркомун (бырабыыталыстыбатын) бөдөҥ салаата.

ЯЦИК уурааҕынан 1923 сыл алтынньы 29 күнүгэр тэриллибит. Бу саҥа наркомаакка Доруобуйа харыстабылын управлениета, Үөрэх наркомаата уонна Социальнай хааччыйыы отдела холбоммуттар. Наркоматы народнай комиссар (нарком) салайара. 

== Холбонуллубут накромааты утарыы ==
Бу дьаһал Дьокуускайга үлэлиир быраастар, атын мэдиссиинэ үлэһиттэрин аймаабыта, ый кэриҥэ устата миэдьиктэр бу дьаһалы сөбүлээбэтэхтэрин биллэрэ турбуттара. Төрүөтэ: холбоһуу мэдиссиинэҕэ куһаҕаннык дьайыа диэн дьиксинии. РСФСР доруобуйатын харыстабылын наркома Семашко бэйэтинэн эмиэ бу дьаһалы сөбүлээбэтэҕин туһунан хаста да биллэрэ сылдьыбыта. Бу боппуруоһу Москубаҕа буолбут Бүтүн Сойуустааҕы здравотделлар V сийиэстэригэр (1924 сыл бэс ыйын 27-от ыйын 5 кк.) эмиэ көрбүттэрэ. Уонна &quot;признать необходимым существование полной самостоятельности НКЗ автономных республик&quot; диэн резолюция ылыммыттара. Манна 10 автономиялаах өрөспүүбүлүкэлэртэн Саха сиригэр эрэ туспа наркомаат суоҕа ыйыллыбыта. Ол эрээри, балаһыанньа оннунан хаалбыта. Холбоһуу түмүгэр салайар аппарат 43 киһиттэн 27 киһиэхэ диэри кыччаабыта, экономия 50 тыһ. солк. буолбута&lt;ref&gt;{{Кинигэ|автор=Николаев Валериан Парфеньевич|заглавие=Нарком Платон Ойунский : статьи  :|место=Якутск|издательство=Айар|год=2024|страницы=7-18|страниц=160|isbn=978-5-7696-7122-7}}&lt;/ref&gt;.

=== Холбоһуктаах наркомат салайааччылара ===
* Винокуров Иван Николаевич (1893-1935)
* Донской Семен Николаевич II (1895-1938)
* Бояров Алексей Федотович (1896-1942)
* Ойуунускай Платон Алексеевич (1893-1939)</text>
      <sha1>nuiq8umb6t7awm92cb1tmuhjvgqjbks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428982</id>
      <parentid>428981</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T03:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31325-77</username>
        <id>29047</id>
      </contributor>
      <comment>/* Холбоһуктаах наркомат салайааччылара */</comment>
      <origin>428982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="4yg49bn5vj6m7jcuenzdwp87fmyqi59" xml:space="preserve">'''Саха АССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы наркомата''' — 1923 сыл күһүнүттэн Саха АССР-га үлэлээбит өрөспүүбүлүкэ совнаркомун (бырабыыталыстыбатын) бөдөҥ салаата.

ЯЦИК уурааҕынан 1923 сыл алтынньы 29 күнүгэр тэриллибит. Бу саҥа наркомаакка Доруобуйа харыстабылын управлениета, Үөрэх наркомаата уонна Социальнай хааччыйыы отдела холбоммуттар. Наркоматы народнай комиссар (нарком) салайара. 

== Холбонуллубут накромааты утарыы ==
Бу дьаһал Дьокуускайга үлэлиир быраастар, атын мэдиссиинэ үлэһиттэрин аймаабыта, ый кэриҥэ устата миэдьиктэр бу дьаһалы сөбүлээбэтэхтэрин биллэрэ турбуттара. Төрүөтэ: холбоһуу мэдиссиинэҕэ куһаҕаннык дьайыа диэн дьиксинии. РСФСР доруобуйатын харыстабылын наркома Семашко бэйэтинэн эмиэ бу дьаһалы сөбүлээбэтэҕин туһунан хаста да биллэрэ сылдьыбыта. Бу боппуруоһу Москубаҕа буолбут Бүтүн Сойуустааҕы здравотделлар V сийиэстэригэр (1924 сыл бэс ыйын 27-от ыйын 5 кк.) эмиэ көрбүттэрэ. Уонна &quot;признать необходимым существование полной самостоятельности НКЗ автономных республик&quot; диэн резолюция ылыммыттара. Манна 10 автономиялаах өрөспүүбүлүкэлэртэн Саха сиригэр эрэ туспа наркомаат суоҕа ыйыллыбыта. Ол эрээри, балаһыанньа оннунан хаалбыта. Холбоһуу түмүгэр салайар аппарат 43 киһиттэн 27 киһиэхэ диэри кыччаабыта, экономия 50 тыһ. солк. буолбута&lt;ref&gt;{{Кинигэ|автор=Николаев Валериан Парфеньевич|заглавие=Нарком Платон Ойунский : статьи  :|место=Якутск|издательство=Айар|год=2024|страницы=7-18|страниц=160|isbn=978-5-7696-7122-7}}&lt;/ref&gt;.

=== Холбоһуктаах наркомат салайааччылара ===
* Винокуров Иван Николаевич (1893-1935)
* Донской Семен Николаевич II (1895-1938)
* Бояров Алексей Федотович (1896-1942)
* Ойуунускай Платон Алексеевич (1893-1939)

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Тэрилтэлэр]]
[[Категория:Саха АССР]]</text>
      <sha1>4yg49bn5vj6m7jcuenzdwp87fmyqi59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428983</id>
      <parentid>428982</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T03:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31325-77</username>
        <id>29047</id>
      </contributor>
      <comment>/* Холбонуллубут накромааты утарыы */</comment>
      <origin>428983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3168" sha1="blwxe1nfdm8u5nvckhvhtymlmqzmjfh" xml:space="preserve">'''Саха АССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы наркомата''' — 1923 сыл күһүнүттэн Саха АССР-га үлэлээбит өрөспүүбүлүкэ совнаркомун (бырабыыталыстыбатын) бөдөҥ салаата.

ЯЦИК уурааҕынан 1923 сыл алтынньы 29 күнүгэр тэриллибит. Бу саҥа наркомаакка Доруобуйа харыстабылын управлениета, Үөрэх наркомаата уонна Социальнай хааччыйыы отдела холбоммуттар. Наркоматы народнай комиссар (нарком) салайара. 

== Холбоһуктаах наркомааты утарыы ==
Бу дьаһал Дьокуускайга үлэлиир быраастар, атын мэдиссиинэ үлэһиттэрин аймаабыта, ый кэриҥэ устата миэдьиктэр бу дьаһалы сөбүлээбэтэхтэрин биллэрэ турбуттара. Төрүөтэ: холбоһуу мэдиссиинэҕэ куһаҕаннык дьайыа диэн дьиксинии. РСФСР доруобуйатын харыстабылын наркома Семашко бэйэтинэн эмиэ бу дьаһалы сөбүлээбэтэҕин туһунан хаста да биллэрэ сылдьыбыта. Бу боппуруоһу Москубаҕа буолбут Бүтүн Сойуустааҕы здравотделлар V сийиэстэригэр (1924 сыл бэс ыйын 27-от ыйын 5 кк.) эмиэ көрбүттэрэ. Уонна &quot;признать необходимым существование полной самостоятельности НКЗ автономных республик&quot; диэн резолюция ылыммыттара. Манна 10 автономиялаах өрөспүүбүлүкэлэртэн Саха сиригэр эрэ туспа наркомаат суоҕа ыйыллыбыта. Ол эрээри, балаһыанньа оннунан хаалбыта. Холбоһуу түмүгэр салайар аппарат 43 киһиттэн 27 киһиэхэ диэри кыччаабыта, экономия 50 тыһ. солк. буолбута&lt;ref&gt;{{Кинигэ|автор=Николаев Валериан Парфеньевич|заглавие=Нарком Платон Ойунский : статьи  :|место=Якутск|издательство=Айар|год=2024|страницы=7-18|страниц=160|isbn=978-5-7696-7122-7}}&lt;/ref&gt;.

=== Холбоһуктаах наркомат салайааччылара ===
* Винокуров Иван Николаевич (1893-1935)
* Донской Семен Николаевич II (1895-1938)
* Бояров Алексей Федотович (1896-1942)
* Ойуунускай Платон Алексеевич (1893-1939)

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Тэрилтэлэр]]
[[Категория:Саха АССР]]</text>
      <sha1>blwxe1nfdm8u5nvckhvhtymlmqzmjfh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428984</id>
      <parentid>428983</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T03:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31325-77</username>
        <id>29047</id>
      </contributor>
      <comment>/* Холбоһуктаах наркомат салайааччылара */</comment>
      <origin>428984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3244" sha1="bsflzx7qyuv5wfbzeqotddlm9jqsfgo" xml:space="preserve">'''Саха АССР Үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы наркомата''' — 1923 сыл күһүнүттэн Саха АССР-га үлэлээбит өрөспүүбүлүкэ совнаркомун (бырабыыталыстыбатын) бөдөҥ салаата.

ЯЦИК уурааҕынан 1923 сыл алтынньы 29 күнүгэр тэриллибит. Бу саҥа наркомаакка Доруобуйа харыстабылын управлениета, Үөрэх наркомаата уонна Социальнай хааччыйыы отдела холбоммуттар. Наркоматы народнай комиссар (нарком) салайара. 

== Холбоһуктаах наркомааты утарыы ==
Бу дьаһал Дьокуускайга үлэлиир быраастар, атын мэдиссиинэ үлэһиттэрин аймаабыта, ый кэриҥэ устата миэдьиктэр бу дьаһалы сөбүлээбэтэхтэрин биллэрэ турбуттара. Төрүөтэ: холбоһуу мэдиссиинэҕэ куһаҕаннык дьайыа диэн дьиксинии. РСФСР доруобуйатын харыстабылын наркома Семашко бэйэтинэн эмиэ бу дьаһалы сөбүлээбэтэҕин туһунан хаста да биллэрэ сылдьыбыта. Бу боппуруоһу Москубаҕа буолбут Бүтүн Сойуустааҕы здравотделлар V сийиэстэригэр (1924 сыл бэс ыйын 27-от ыйын 5 кк.) эмиэ көрбүттэрэ. Уонна &quot;признать необходимым существование полной самостоятельности НКЗ автономных республик&quot; диэн резолюция ылыммыттара. Манна 10 автономиялаах өрөспүүбүлүкэлэртэн Саха сиригэр эрэ туспа наркомаат суоҕа ыйыллыбыта. Ол эрээри, балаһыанньа оннунан хаалбыта. Холбоһуу түмүгэр салайар аппарат 43 киһиттэн 27 киһиэхэ диэри кыччаабыта, экономия 50 тыһ. солк. буолбута&lt;ref&gt;{{Кинигэ|автор=Николаев Валериан Парфеньевич|заглавие=Нарком Платон Ойунский : статьи  :|место=Якутск|издательство=Айар|год=2024|страницы=7-18|страниц=160|isbn=978-5-7696-7122-7}}&lt;/ref&gt;.

=== Холбоһуктаах наркомат салайааччылара ===
* [[Винокуров Иван Николаевич]] (1893-1935)
* [[Донской Семен Николаевич (иккис)|Донской Семен Николаевич II]] (1895-1938)
* [[Бояров Алексей Федотович]] (1896-1942)
* [[Ойуунускай Платон Алексеевич]] (1893-1939)

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Тэрилтэлэр]]
[[Категория:Саха АССР]]</text>
      <sha1>bsflzx7qyuv5wfbzeqotddlm9jqsfgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шакира</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58571</id>
    <revision>
      <id>428988</id>
      <timestamp>2026-05-26T09:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31263-45</username>
        <id>29049</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|right|thumb|Shakira (2023)]] Шакира (толору аата — Шакира Изабель Мебарак Риполл, исп. Shakira Isabel Mebarak Ripoll; 1977 сыллаахха олунньу 2 күнүгэр Колумбияҕа, Барранкилья куоракка төрөөбүт) — Колумбия биллиилээх ырыаһыта, үҥкүүһүтэ, ырыа...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>428988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1869" sha1="t9zx32qj94gh5kebjsjsvdttr92uvbn" xml:space="preserve">[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|right|thumb|Shakira (2023)]]
Шакира (толору аата — Шакира Изабель Мебарак Риполл, исп. Shakira Isabel Mebarak Ripoll; 1977 сыллаахха олунньу 2 күнүгэр Колумбияҕа, Барранкилья куоракка төрөөбүт) — Колумбия биллиилээх ырыаһыта, үҥкүүһүтэ, ырыа айааччыта уонна продюсера. Кини «Латыын Америка музыкатын королевата» (Queen of Latin Music) диэн киэҥник биллэр уонна ааттанар.&lt;ref&gt;https://www.forbes.com/sites/andreazarczynski/2023/04/30/as-latin-music-booms-grammy-museum-honors-shakira/&lt;/ref&gt; Шакира аан дойдуга саамай элбэхтик атыыланар, улахан сабыдыаллаах поп-музыка артыыстарыттан биирдэстэрэ буолар. Кини бэйэтин айымньыларыгар латыын, поп уонна рок-музыка стиллэрин уратытык холбуур.

== Дискография ==

=== Студия альбомнара ===

* ''Magia'' (1991)
* ''Peligro'' (1993)
* ''Pies Descalzos'' (1995)
* ''Dónde Están los Ladrones?'' (1998)
* ''Laundry Service'' (2001)
* ''Fijación Oral, Vol. 1'' (2005)
* ''Oral Fixation, Vol. 2'' (2005)
* ''She Wolf'' (2009)
* ''Sale el Sol'' (2010)
* ''Shakira'' (2014)
* ''El Dorado'' (2017)
* ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (2024)

=== Кэнсиэр альбомнара ===

* ''MTV Unplugged'' (2000)
* ''Live &amp; off the Record'' (2004)
* ''Oral Fixation Tour'' (2007)
* ''Live from Paris'' (2011)
* ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (2019)
* ''Anniversary: Oral Fixation (20th) and Pies Descalzos (30th) Live'' (2025)</text>
      <sha1>t9zx32qj94gh5kebjsjsvdttr92uvbn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428989</id>
      <parentid>428988</parentid>
      <timestamp>2026-05-26T09:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31263-45</username>
        <id>29049</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>428989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1885" sha1="8yj9lj8kmxde7gqvp2akoekqvulipxi" xml:space="preserve">[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|right|thumb|Shakira (2023)]]
'''Шакира''' (толору аата — Шакира Изабель Мебарак Риполл, исп. '''Shakira''' Isabel Mebarak Ripoll; 1977 сыллаахха олунньу 2 күнүгэр Колумбияҕа, Барранкилья куоракка төрөөбүт) — [[Колумбия]] биллиилээх ырыаһыта, үҥкүүһүтэ, ырыа айааччыта уонна продюсера. Кини «Латыын Америка музыкатын королевата» (Queen of Latin Music) диэн киэҥник биллэр уонна ааттанар.&lt;ref&gt;https://www.forbes.com/sites/andreazarczynski/2023/04/30/as-latin-music-booms-grammy-museum-honors-shakira/&lt;/ref&gt; Шакира аан дойдуга саамай элбэхтик атыыланар, улахан сабыдыаллаах поп-музыка артыыстарыттан биирдэстэрэ буолар. Кини бэйэтин айымньыларыгар латыын, поп уонна рок-музыка стиллэрин уратытык холбуур.

== Дискография ==

=== Студия альбомнара ===

* ''Magia'' (1991)
* ''Peligro'' (1993)
* ''Pies Descalzos'' (1995)
* ''Dónde Están los Ladrones?'' (1998)
* ''Laundry Service'' (2001)
* ''Fijación Oral, Vol. 1'' (2005)
* ''Oral Fixation, Vol. 2'' (2005)
* ''She Wolf'' (2009)
* ''Sale el Sol'' (2010)
* ''Shakira'' (2014)
* ''El Dorado'' (2017)
* ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (2024)

=== Кэнсиэр альбомнара ===

* ''MTV Unplugged'' (2000)
* ''Live &amp; off the Record'' (2004)
* ''Oral Fixation Tour'' (2007)
* ''Live from Paris'' (2011)
* ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (2019)
* ''Anniversary: Oral Fixation (20th) and Pies Descalzos (30th) Live'' (2025)</text>
      <sha1>8yj9lj8kmxde7gqvp2akoekqvulipxi</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>