Мамиашвили Михаил Геразиевич

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sah">
  <siteinfo>
    <sitename>Бикипиэдьийэ</sitename>
    <dbname>sahwiki</dbname>
    <base>https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Миэдьийэ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Аналлаах</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Ырытыы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Кыттааччы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Кыттааччы ырытыыта</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Бикипиэдьийэ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Бикипиэдьийэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Билэ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Билэ ырытыыта</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-ни ырытыы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Халыып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Халыыбы ырытыы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Көмө</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Көмөнү ырытыы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны ырытыы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Мамиашвили Михаил Геразиевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38064</id>
    <revision>
      <id>429127</id>
      <parentid>400927</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T01:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20075</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>429127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12494" sha1="9xexfer5iv8c3gdu7rk1za6sfl3zw6q" xml:space="preserve">'''Михаил Гера́зиевич Мамиашви́ли''' (1963 сыл, сэтинньи 21 күнэ, Конотоп, [[Сумы уобалас|Сумскай уобалас]], Украинска ССР, [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС]]) — греко-римскэй истииллээх сэбиэскэй тустуук, Олимпиада чөмпүйүөнэ, ССРС Успуордун үтүөлээх маастара (1988), ССРС уонна Арассыыйа үтүөлээх тириэньэрэ (1992), Арассыыйа спортивнай тустууга федерациятын бэрэсидьиэнэ (ФСБР).

== Биографията ==
Михаил Мамиашвили 1963 сыллахха сэтинньи 21 Украина Сумскай уобалаһын Конотоп куоратыгар төрөөбүт. Аҕата — Мамиашвили Герази Арчилович (1937—1997). Ийэтэ — Мамиашвили Вера Григорьевна (1938 с.т.). Михаил тустуунан Конотопка олорон 13 сааһыттан дьарыктанан барбыт. 1978 сыллахха Москубаҕа көһөн кэлбит уонна Э.К. Задыханов салалтатынан &quot;Трудовые резеры&quot; тустууктары Олимпиадаҕа бэлэмниир кииҥҥэ дьарыктанан саҕалаабыт. &quot;Трудовые резервы&quot; успуорт уопсастыба аатыттан туста сылдьыбыта.

1982 сыллаахха Бүтүн Сойуустааҕы ыччаттар оонньууларын кыайбыта, 1983 -- ССРС Норуоттарын спартакиадатын, Аан дойду юниордарга чөмпүйэнээтин, ССРС чөмпүйэнээтин. 1983 сыллаахха Киевка тустууга Аан дойду чөмпүйүөнэ буолбута уонна чөмпүйэнээт саамай эдэр, техничнай бөҕөһө ааты ылбыта&lt;ref name=&quot;lichnosti.net&quot;&gt;[http://lichnosti.net/people_2337.html Михаил Мамиашвили (Mihail Mamiashvili)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827114010/http://lichnosti.net/people_2337.html |date=2016-08-27 }}&lt;/ref&gt;.

1988 сыллаахха Сеулга ыытыллыбыт Олимпия оонньууларыгар 82 киилэҕэ диэри ыйааһыҥҥа тустубута.

Киирсиилэргэ:
* бастакы эргиир 5-с мүнүүтэтигэр Убальдо Родригеһы (Пуэрто-Рико) 15-0 ахсаанынан кыайбыта;
* иккис эргиир 5-с мүнүүтэтигэр Эрнесто Рацциноны (Италия) кыайбыта. Рацционо көҕө суохтук тустубутун суотугар;
* үһүс эргиир 6-с мүнүүтэтигэр көҕө суохтук тустан Богдан Дарашка (Польша) кыайтарбыта;
* төрдүс эргииргэ 11-0 ахсаанынан Майк Буллманы (Германия) кыайбыта;
* бэһис эргииргэ 6-3 ахсаанынан Горан Касуму (Югославия) кыайбыта;
* алтыс эргииргэ 8-0 ахсаанынан Ким Сон Гуну (Соҕуруу Кэриэйэ) кыайан финалга тахсыбыта;
Финалга Тибор Комаромины (Венгрия) 10-1 ахсаанынан кыайан, Олимпиада чөмпүйүөнэ буолбута&lt;ref&gt;[http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/mikhail-mamiashvili-1.html Mikhail Mamiashvili Biography and Olympic Results | Olympics at Sports-Reference.com]&lt;/ref&gt;.


Михаил Мамиашвили Омскайдаҕы Физическэй култуура судаарыстыбаннай институтун уонна Физическэй култуура байыаннай институтун успуорт устурууктардарын кууруһун бүтэрбитэ (1990)&lt;ref&gt;[http://vayr.ucoz.ru/publ/sport/drugie_vidy/dzhulfalakjan_levon/31-1-0-150 Джулфалакян Левон — другие виды — Спорт — Армения и Арцах — Армения]&lt;/ref&gt;.

С 1991 сыллаахха карьерартын түмүктээбитин кэннэ, Арассыыйа греко-римскай тустуутугар сүүмэрдэммит хамаандатын сүрүн тириэньэринэн анаммыта. 1992 сыллааҕы Олимпиадаҕа СНГ Холбоһуктаах хамаандаларын сүрүн тириэньэрэ. 1998-2002 сыллардаахха -- ЦСКА начаалынньыга. 1995 сылтан -- Арассыыйа спортивнай тустуугу федерациятын вице-бэрэсидьиэнэ. 2001 сыллаахтан — Арассыыйа спортивнай тустууга федерациятын бэрэсидьиэнэ. Тустууну таптааччылар Норуоттар икки ардыларынааҕы федерацияларын (FILA) бүрүөтүн чилиэнэ. Арассыыйа Национальнай Олимпийскай кэмитиэтин ситэриилээх кэмитиэтин чилиэнэ. 2001 сылтан -- Арассыыйа Олимпийскай кэмитиэтин вице-бэрэсидьиэнэ&lt;ref&gt;[http://www.infosport.ru/xml/t/person.xml?id=514 Спортивная Россия — ОТ СПОРТИВНЫХ ПОБЕД К ВОЗРОЖДЕНИЮ РОССИИ!]&lt;/ref&gt;.

2015 сыл балаҕан ыйыгар Мамиашвилига АХШка киирэр визани биэрэри аккаастаабыттара&lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20150906/1233442769.html МИД РФ изучает ситуацию с отказом в визе США Мамиашвили | РИА Новости]&lt;/ref&gt;.

=== Тус олоҕо ===
Москуба куоракка олорор. Кэргэннээх, үс кыыстаах, 2012 сыл от ыйыгар төрөөбүт уоллаах&lt;ref&gt;Новости Life, [http://lifenews.ru/news/96671 У Михаила Мамиашвили родился сын]&lt;/ref&gt;. Ойоҕо — Мамиашвили Маргарита Владимировна (1962 с.т.). Оҕолоро: Мамиашвили Тамара (1984 с.т.), Мамиашвили Татиана (1989 с.т.), Мамиашвили Елизавета (2000 с.т.). Иллэҥ кэмигэр Лаки диэн сөбүлүүр ытын кытары бодьуустаһар. Украина норуодунай ырыаларын сөбүлүүр. Орто кыыһа Татиана МГИМОну бүтэрбитэ, аатырбыт режиссер Федор Бондарчук уола Сергей ойоҕо. Татианалаах Сергей 2012 сыл ахсынньытыгар Маргарита, оттон 2014 сыл ыам ыйыгар Вера диэн кыыстаммыттара.

== Кыттыбыт сүрүн күрэхтэһиилэрэ, ылбыт миэстэлэрэ ==
{| class=&quot;wide&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Сыла
! Турнира
!Миэстэтэ
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
|1983
|Ыччаттар аан дойдутааҕы чөмпүйэнээттэрэ
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1983
|Аан дойду чөмпүйэнээтэ
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1983
|ССРС Норуоттарын спартакиадата
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1984
| Дружба-84
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1984
|ССРС чөмпүйэнээтэ
| 1
|- bgcolor=&quot;#B8860B&quot;
| 1984
|Дьобуруопа чөмпүйэнээтэ
| 3
|- bgcolor=&quot;#B8860B&quot;
| 1985
|Дьобуруопа чөмпүйэнээтэ
| 3
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1985
|Аан дойду Муҥутуур чөмпүйэнээтэ
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1985
|Аан дойду чөмпүйэнээтэ
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1985
|Аан дойду кубога
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1986
|Дьобуруопа чөмпүйэнээтэ
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1986
|Аан дойду чөмпүйэнээтэ
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1986
|ФИЛА Гран-Прита
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1988
|Дьобуруопа чөмпүйэнээтэ
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1988
|Олимпия оонньуулара
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1988
|ССРС чөмпүйэнээтэ
| 1
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1989
|Дьобуруопа чөмпүйэнээтэ
| 1
|- bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;
| 1989
|Аан дойду чөмпүйэнээтэ
| 2
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| 1990
| Гран-При
| 1
|- bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;
| 1990
|Аан дойду чөмпүйэнээтэ
| 2
|}
&lt;ref&gt;[http://www.fila-official.com/index.php?option=com_database&amp;act=ficheLutteur&amp;act2=listeEvent&amp;Itemid=&amp;id_lutteur=6E537BC99131447684F3854E61456B15&amp;filtre_pays=&amp;lettre=&amp;recherche_lutteur=&amp;lang=en International Federation of Associated Wrestling Styles]&lt;/ref&gt;

== Аата-суола ==
* Аан дойду Бастыҥ тустуугун Кыһыл көмүс курун хаһаайына (1986, 1988)
* Педагогика билимин хандьыдаата (1998)
* Байыаннай солото -- полковник.

== Наҕараадалара ==
* «Аҕа дойдуга өҥөлөрүн иһин» уордьан IV истиэпэнэ (2014)&lt;ref&gt;[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201412050032?index=18&amp;rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 5 декабря 2014 года № 756 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]&lt;/ref&gt;
* Бочуот Уордьана (2011) — физкультура уонна успуорт сайдыытыгар өҥөлөрүн иһин
* [[Бочуот знаага (уордьан)|«Бочуот Знага»]] уордьан (1985)
* Норуоттар Доҕордоһууларын уордьана (1989)
* «Аҕа дойдуга өҥөлөрүн иһин» уордьан мэтээлин I истиэпэнэ (2001)&lt;ref&gt;[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;681616 Указ Президента Российской Федерации от 19 апреля 2001 года № 450] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150605041530/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;681616 |date=2015-06-05 }}&lt;/ref&gt;
* «Аҕа дойдуга өҥөлөрүн иһин» уордьан мэтээлин II истиэпэнэ (1997)&lt;ref&gt;[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;1136762 Указ Президента Российской Федерации от 6 января 1997 года № 1]&lt;/ref&gt;
* «За заслуги» уордьан III истиэпэнэ (Украина, 2012)&lt;ref&gt;[http://www.president.gov.ua/documents/15278.html Указ Президента України № 755/2012 від 25 грудня 2012 року «Про відзначення державними нагородами України»] {{Ref-uk}}(укр.&lt;/ref&gt;.
* Арассыыйа Федерациятын Бэрэсидьиэнин Бочуоттаах кырамаатата (2013)&lt;ref&gt;[http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?48460 Распоряжение Президента Российской Федерации от 19 июня 2013 года № 245-рп]&lt;/ref&gt;

== Библиографията ==
Үгүс билим-мэтиэдикэ үлэлэрин ааптара уонна кыттыгас ааптара, ол иһигэр:
* «Целевая комплексная программа подготовки сборной команды России по греко-римской борьбе к Олимпийским играм 2000 года» (1996)
* «Функциональная схема управления процессом совершенствования в видах единоборств» (1998)
* «Методика скоростно-силовой подготовки борцов» (1998)
* «Система комплексного контроля в видах единоборств» (1998).&lt;ref name=&quot;lichnosti.net&quot;/&gt;

== Бэлиэтээһиннэр ==
{{Быһаарыылар}}


[[Категория:Дьон алпаабытынан]]</text>
      <sha1>9xexfer5iv8c3gdu7rk1za6sfl3zw6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лис Никита (мультсериал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52910</id>
    <revision>
      <id>429126</id>
      <parentid>429008</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T01:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20075</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>429126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11307" sha1="10wpwdw0o2wymzyabwi14e9iv2m8gj9" xml:space="preserve">&quot;Лис Никита&quot; (langus|УК / Лис Микита) - Украина тутулуга суох буолуу кэнниттэн уһуллар элбэх партийнай мультипликационнай сериал. Сериал «лис Никита»диэн сатирическай остуоруйаларын Иван Франковскай поэматын матыыбыгар уһуллар. Кини 2005 сылтан 2007 сылга диэри &quot;үөрэҕирии «(Проситита) бүтүн аан дойдутааҕы уопсастыбатын сакааһынан оҥоһуллубут. Хартыына бюджета 10 мөл. грн буолла. (атын чахчыларынан 6 мөл. грн). Украинскай телевидениеҕэ көрдөрүү туһунан кэпсэтии барар.

[[Билэ:Нэьилиэнньэбит!дьоппуоннар|мини|250px|каадыр из мультсериала]]

== Сюжет ==
{{spoiler}}
Сериалга мындыр уонна мындыр лис Никита кэпсэнэр. Араас быһыыны- майгыны, араас кыыллары оҥорор интэриэһинэй түмүктэр тустарынан.

==Персонаж==

* Лис Микита (Лис Микита)
* Эһэ Веризил (Эһэ Верила)
* Козел Базилий (Цапилий)
* Саһыл (Саһыл)
* Лев
* Котлай (Китай Мурлик)
* Бөрөлөр (Үйэлэр Тухары)
* Куобах (Чычаас Диэкки)
* Бөтүүк (Пиибэ)
* Бараан (Вивцэ)
* Эбисийээнэ Фрузя

= = Эпизоды = =  
Сериал 26 серияттан 15 мүнүүтэлээх:

* 1 сиэрийэ»бөрөлөр&quot;
* 2 сиэрийэ»Гектор щенок&quot;
* 3 серия «бөтүүк»
* 4 сиэрийэ»эһэ&quot;
* 5 серия «колода»
* 6 серия «Котлай».
* 7 сиэрия «Спижня»
* 8 серия &quot; трибунал»
* 9 серия «бириигэбэр»
* 10 сиэрийэ «табахсыт»
* 11 сиэрийэ «Бурмилов»
* 12 серия «олох үгэһэ»
* 13 серия &quot; Бөрөлөөх иэдээн»
* 14 серия &quot; бараан Патриот»
* 15 серия «иистэнэр тирии»
* 16 серия «куобах»
* 17 сиэрийэ &quot; панаяҕа сурук»
* 18 серия «козел Базилий»
* 19 сиэрийэ»анды&quot;
* 20 серия «халлаантан куолас»
* 21 сиэрийэ «дьячка»
* 22 сиэрийэ»эбисийээнэ фрузя&quot;
* 23 серия»балыктааһын&quot;
* 24 серия «колодец»
* 25 серия «күрэхтэһии»
* 26 сиэрийэ &quot; кини Улуу канцлера»

=Интэриэһинэй чахчылар = =интэриэһинэй чахчылар=) 

* Кыыл- сүөл Хахай ыраахтааҕытыгар кыыһырсыы саҕаланнаҕына &quot;Гриндьоллар &quot;бөлөх ырыата&quot; оранжевой революция гимн оранжевой революция гимн.
* Эһэ итэҕэйэн, лиса Никита дэриэбинэҕэ мүөтү уоран барарын саҕана &quot;биһигиттэн сиэттэрэн&quot; диэн ырыа дьиэрэйэр, онно барытын кыайар кыахтанныбыт...» (биһигиттэн ньиэмэс силигилиир, ньиэмэҕэ барытын кыайабыт...) &quot;Океан харыйа&quot; бөлөх.
* Мультсериалыгар Иван Франко «лис Никита»айымньытыгар баар бойковскай тылы тутталлар.
* Муульсериалга» Океан харыйа«,» бырааттыы Гадюкиннар«,» ААББА «уонна»Гриндьоллар&quot;курдук бөлөхтөр ырыалара бааллар.
* Мультфильмҥа национальнай уонна сатирическай таҥастар туһаныллаллар. Холобур, Лиса Никита, күн гуцульскай жилеткаҕа эбэтэр түүҥҥү халпааккаҕа күн тахсар.
* Мультсиал 260 мүнүүтэҕэ былааннаммыт, онтон 405 мүнүүтэни оҥорбуттар.
* Киинэ музыкальнай фондатын тэрийиигэ Украина композитора Мирослав Скорик кытынна.
* Бу мультсиалы оҥорорго 450 тыһыынча уруһуй туһаныллыбыта.
* Мультсиалы оҥоруунан 70 анимат дьарыктанар.

= = Видео===)
* 5 канал &quot;Репортаж [[http://www.youtube.com/watch?v=aCtMYpZBwwA&amp;NR=1 Үп- харчы төннөр. http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928054935/http://video.oboz.ua/movie.php?dGFnPTIyODAmdmE9OCZpZD00MTU0JnZ0PTA= |date=2007-09-28 }}) video.oboz.ua prommon Voice/ anatonst / / and=20070928054935/libus:/ / common voice.lings / alastonsus.ligros / astonson = / 2007-09-28-28
* [[http://www.youtube.com/watch?v=s6IS754GBc4 &quot;Лиса Никита&quot; Трейлер] чунуобунньук өттүгэр

=Статьи=====) 
* [[http://kinokolo.ua/articles/431 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330054032/https://kinokolo.ua/articles/431/ |date=2023-03-30 }} / Украинскай эппиэт. Prophe / anaton / anatos: / / 20070927194514/Кыым / Кыым/ 431 / Д.=2007-09-27- Лети кини 150 сылын көрсө «лис Никита»диэн анимационнай киинэ аһыллыахтаах. Ол эрээри көстүбэтэ ... (Ганж ойуурун ыстатыйата)
* [[http://www.bezcenzury.com.ua/ua/archive/10412/cinema/10457.html &quot;лис Никита&quot; - биһиги бириэмэбит Геройа.[ Сатирическай мультсиалы Украина көрөөччүлэр көрүөхтэрэ дуо? (леса Коверзевой статьи)
* [[http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&amp;cHash=7dcfd24a6e &quot;лис Никита&quot; көрөөччү күүтэр.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928191723/http://www.nbb.com.ua/index.php?id=14&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=709&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=10&amp;cHash= 7 = 2007-09-28=2007-28) бырайыагы ылааччы Владимир Кетик (ыстатыйа Елена Угрин)
* [[http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724095512/http://kino-pereklad.org.ua/?p=297 |date=2007-07-24 }} лис Никита элбэх ахсааннаах анимационнай киинэ Геройа] (киинэ тылбааһын Таҥаратыттан ыстатыйа)
 

[[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсэрыял)]]

[[be-x-old:Ліс Мікіта (мультсерыял)]]</text>
      <sha1>10wpwdw0o2wymzyabwi14e9iv2m8gj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Япония бэлиэ күннэрэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56371</id>
    <revision>
      <id>429129</id>
      <parentid>428229</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T02:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>20075</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>429129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13659" sha1="21o2ygbrep4j7dwscg2rgzuq5q54f2b" xml:space="preserve">[[Япония]] бэлиэ күннэрэ.
=== Тохсунньу === 
* [[Тохсунньу 3]] — Тамасесери бэстибээл күнэ.
* [[Тохсунньу 5]] — [[Джома Синдзи]]. Камакура куоракка ыытыллар мацурилартан (бэстибээллэртэн) биирдэстэрэ. Куһаҕан тыыны куттууллар, оҕунан ытыалыыллар
* [[Тохсунньу 7]] — Сэттэ от бэстибээлэ (Нанакуса-но сэкку). Бу былыргы үгэс Японияҕа [[Кытай]]тан кэлбит. Сэттэ оттоох рис хааһыны сииллэр, оччоҕо уһун олохтонуохпут, чэгиэн туруктаныахпыт, куһаҕаны үүрүөхпүт диэн итэҕэйэллэрэ

* [[Тохсунньу 11]] — Кагами-бираки (аһаҕас сиэркилэ) — Күн таҥарата сиэркилэ көмөтүнэн босхоломмут күнэ. Аныгы Японияҕа үтүө мөкүнү, сырдык хараҥаны кыайыытын бэлиэтиир.

=== Олунньу ===
* [[Олунньу 3]] — [[Сэцубун]].
* [[Олунньу 4]] — Риссюн — Саас саҕаланыыта (Саҥа дьыл)
* [[Олунньу 7]] — Хотугу сирдэр күннэрэ
* [[Олунньу 11]] — Ил олохтоммут күнэ
* [[Олунньу 18]] — Амами арыыларын түөлбэ тылын күнэ. Рюкю тыллара диэн ааттанар түөрт тыл баар, Амами арыыларын тыла олортон ордук хотугу сытааччылара. Урут дьоппуон тылыттан улахан уратылаахтара, атын дьоппуоннары өйдөөбөттөрө, билигин саҥарар киһи аҕыйаан, тыла-өһө дьоппуон тылыгар чугаһаан &quot;хортуоска тыла&quot; диэн (ол аата тыалар тыллара) сэнэбиллээхтик ааттанар, судаарыстыба атын тыл диэбэт, дьоппуон тылын түөлбэ тылынан билинэр.
* [[Олунньу 22]] — [[Куоска күнэ]]
* [[Олунньу 23]] — [[Нарухито]] импэрээтэр төрөөбүт күнэ
* [[Олунньу 25]] — Китано Байка-сай эбэтэр «Слива тыллыытын күнэ»

=== Саас ===
* [[Кулун тутар 3]] — [[Хинамацури]] — кыргыттар эбэтэр куукулалар күннэрэ.
* [[Кулун тутар 12]] — О-мидзутори мацури (Нара куорат), кудуктан ууну таһаарыы күнэ&lt;ref&gt;[http://nippon-history.ru/books/item/f00/s00/z0000002/st043.shtml Краткий календарь японских праздников [1990 Маркарьян С.Б., Молоднякова Э.В. - Праздники в Японии. Обычаи, обряды, социальные функции&amp;#93]&lt;/ref&gt;
* [[Кулун тутар 13]] — Касуга-мацури, Япония сүрүн бэлиэ күннэриттэн биирдэстэрэ, XIII үйэттэн биллэр.
* [[Кулун тутар 14]] (уонна атын Азия дойдулара) — [[Үрүҥ күн (Япония)|Үрүҥ күн]], Валентин күнүн кэнниттэн биир ый буолан баран бэлиэтэнэр, ол күн бэлэх ылбыттар бэлэхтээбит дьоҥҥо хоруйдаан аны бэйэлэрэ бэлэх оҥороллор. 1978 сыллаахтан Японияҕа бэлиэтэнэр буолбут, кэлин атын дойдуларга тарҕаммыт
* [[Кулун тутар 15]] — [[Хонэн-мацури|Өлгөм сыл күнэ]]
* [[Кулун тутар 21]] — Сааскы күн тэҥнэһиитэ.
* [[Кулун тутар 27]] — Сакура тыллыытын күнэ

* [[Муус устар 1]] — [[Мияко одори]] (үҥкүү сааскы бэстибээлэ)
* [[Муус устар 17]] — Оҕо көмүскэлин күнэ&lt;ref name=&quot;1tv_&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.1tv.ru/sprojects_utro_video/si33/v79|title=Живые драгоценности. 100 лет подвигу. Нелегальные иммигранты. Редкая болезнь. День защиты детей в Японии|publisher=1tv.ru|author=|date=|description=День защиты детей в Японии|lang=ru|accessdate=2012-04-18|archiveurl=|archivedate=}}&lt;/ref&gt;.
* [[Муус устар 18]] — Айааччылар күннэрэ

* [[Муус устар 29]] — [[Сёва күнэ]]&lt;ref&gt;[http://www.calend.ru/holidays/0/0/259/ День Сёва в Японии — 29 апреля. История и особенности праздника в проекте Календарь Праздников 2010]&lt;/ref&gt;
* [[Ыам ыйын 3]] — Конституция күнэ (1948 сыллаахха бастаан бэлиэтээбиттэр)
* [[Ыам ыйын 4]] — Күөх от-мас күнэ.  (みどりの日, Midori no Hi). Көмүс сэттиэлэ (Огон Шукан, 黄金週間) — Японияҕа муус устар 29-тан ыам ыйын 5 күнүгэр диэри бэлиэтэнэр судаарыстыба бырааһынньыктарыттан биирдэстэрэ. Бастаан урукку импэрээтэр төрөөбүт күнүн атын импэрээтэр бүрүстүөлгэ олорбутун кэннэ маннык ааттаабыттар (урукку импэрээтэр оту-маһы сөбүлүүрүн кэриэстээн), онтон Көмүс сэттиэлэни уһатар соруктаах отой да атын күҥҥэ көһөрбүттэр. 
* [[Ыам ыйын 5]] — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ
* [[Ыам ыйын 5]]  — Оҕо күнэ. [[Кэриэйэ Өрөспүүбүлүкэтэ|Соҕуруу Кэриэйэ]]ҕэ эмиэ бу күн бэлиэтэнэр.
* [[Ыам ыйын 15]] — [[Аой-мацури]], [[Мальва|мальва]] бэстибээлэ
* [[Ыам ыйын 17]] — [[Тосегу]] бэстибээл ([[паланкин]]нар икки күннээҕи параадтара) &lt;ref&gt;[https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ Традиционные праздники и фестивали в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030094805/https://100mt.ru/japan/festivali-yaponii/ |date=2020-10-30 }}&lt;/ref&gt;
* [[Ыам ыйын 27]] — Байыаннай байҕал флотун күнэ

=== Сайын ===
* [[Бэс ыйын 10]] — Чаһы күнэ &lt;ref&gt;[https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html День часов в Японии. | OUTLOOK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610050628/https://ru.theoutlook.com.ua/news/730/den-chasov-v-yaponii.html |date=2020-06-10 }}&lt;/ref&gt;

* [[От ыйын 7]] — [[Танабата (бэстибээл)|Танабата]] диэн таптал бэстибээлэ (урукку аата Сулус бэстибээлэ) ыытыллар. Үһүйээн быһыытынан, бу эрэ түүн таптаспыт сулустар көрсөр кыахтаахтар эбит.
* [[От ыйын 10]] — [[Натто]] күнэ ([[соя|сояттан]] оҥоһуллар ас-үөл)
* [[От ыйын 13]] — {{нихонго|[[Обон]]|お盆}} эбэтэр {{нихонго|Бон|盆}}, өлбүттэри ахтан ааһар күн ([[от ыйын 16]] диэри). [[Буддизм|Буддистар]] бу үс күн тухары өлбүттэр дьиэлэригэр таарыйан ааһаллар диэн итэҕэйэллэр. Бон одори диэн үҥкүү сиэрэ-туома толоруллар.
* [[От ыйын 17]] — Гион Мацури (Gion Matsuri)
* [[От ыйын 19]] — Дьахтар-миниистирдэр күннэрэ &lt;ref&gt;ru.qwe.wiki/wiki/Masa_Nakayama&lt;/ref&gt;

* [[Атырдьах ыйын 6]] — аан дойдуга '''Хиросима күнэ''' бэлиэтэнэр. Ядернай сэрии сэбин бобуу аан дойдутааҕы күнэ&lt;ref&gt;[http://ria.ru/spravka/20130806/954277544.html День Хиросимы — Всемирный день борьбы за запрещение ядерного оружия]&lt;/ref&gt;
* [[Атырдьах ыйын 9]] — Куустуһуу күнэ
* [[Атырдьах ыйын 11]] —  Хайа күнэ. 2014 сыллаахха Япония түмэнэ бу күнү 2016 сыллаахтан бэлиэтиир туһунан сокуон ылыммыта. Онно дьоппуон култууратыгар далай уонна хайа ураты суолталаахтара ыйыллыбыт.
* [[Атырдьах ыйын 13]] — [[Обон (Япония)|Обон]] саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ).

=== Күһүн===
* [[Балаҕан ыйын 9]] — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку 
* [[Балаҕан ыйын 18]] — [[Окинава]] арыы олохтоохторун түөлбэ тылларын күнэ
* [[Балаҕан ыйын 23]] — Сюбун-но-хи диэн күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитин күнэ. Бу күн дьон өбүгэлэрин уонна өлбүттэри кэриэстииллэр.
* [[Алтынньы 9]] — Такаяма Күһүҥҥү бэстибээлэ
* [[Алтынньы 13]] (Сикокучуо, Эхимэ провинция) — Дои тайкомацури (алтынньы 13–15), үүнүү өлгөм буоларыгар сиэр-туом толороллор
* [[Алтынньы 22]] (Киото) — Дзидай Мацури. 1868 сыллаахха Япония киин куоратынан Токио буолбутугар, импэрээтэр, кини аймахтара, чаҕардара уонна тыһыынчанан чунуобунньуктар Киототтан көһүүлэрин сиэрэ-туома оҥоһуллубут. Бу күн сыл ахсын Киото куоракка дьон былыргылыы таҥнан баран ол көһүүнү үтүктэллэр
* [[Сэтинньи 1]] — Бэйэни көмүскэнии күүстэрин күнэ
* [[Сэтинньи 3]] — [[Култуура]] күнэ
* [[Сэтинньи 15]] — Сити-го-сан («сэттэ-биэс-үс»). Биэс уонна үс саастаах уолаттары, сэттэ уонна үс саастаах кыргыттары кимоно эбэтэр атын мааны таҥаһы таҥыннаран синто храмыгар илдьэллэр уонна сиэр-туом толороллор. Бу бырааһынньык оҕо улаатар кэмин биир улахан олуга буолар.
* [[Сэтинньи 23]] — Үлэ иһин махтал күнэ
* [[Сэтинньи 28]] — Хоонко. Буддизм Япониятааҕы салаата [[Дзёдо Синсю]] (шин буддизм) бу күн бэйэтин олохтооччутун Синран Шонины ахтар.

=== Ахсынньы ===
* [[Ахсынньы 8]] 
** Бодхи күнэ ([[Будда]] өйүн сырдааһынын күнэ)
** (Киото уонна Кансай эрэгийиэннэргэ) — Хари-Куйо. Тостубут иннэ күнэ, бу күн иистэнэр сатабылы тупсарыы күнүнэн ааҕаллар, синтоистар уонна буддистар ол туһугар таҥараҕа үҥэллэр. Канто эрэгийиэҥҥэ олунньу 8 күнүгэр бэлиэтииллэр.
* [[Ахсынньы 14]] — Түөрт уон сэттэ ронины ахтар-саныыр күн. Бу күн Сэнгаку-дзи диэн Токиоҕа баар таҥара дьиэтигэр көмүллэ сытар даймену уонна кини рониннарын ахталлар. Бу XVIII үйэҕэ буолбут түбэлтэни дьоппуоннар бэриниилээх буолуу холобурун быһыытынан былыргыттан билинэллэр
* [[Ахсынньы 21]] эбэтэр [[ахсынньы 22]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр [[Дунчжи]] бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр
* [[Ахсынньы 23]] — Сынньалаҥҥа олорор импэрээтэр төрөөбүт күнэ
* [[Ахсынньы 31]] — Омисока

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Бэлиэ күннэр дойдуларынан]]
[[Категория:Япония]]</text>
      <sha1>21o2ygbrep4j7dwscg2rgzuq5q54f2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татаар аһа-үөлэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58593</id>
    <revision>
      <id>429117</id>
      <timestamp>2026-05-29T23:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32078-34</username>
        <id>29068</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''Татаар аһа-үөлэ''' — бу аатынан сүнньүнэн Волгаҕа (Итилгэ) ол аата Татарстааҥҥа уонна тулалыыр сирдэргэ олорор таатардар астарын-үөллэрин ааттыыллар.  Татаар аһа-үөлэ Волга өрөүс тула былыр олорбут булгар омуктартан силис тардар диэн буолар. Кин...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>429117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9044" sha1="elso4dmczlnekms6af7oeknsi24wh3d" xml:space="preserve">'''Татаар аһа-үөлэ''' — бу аатынан сүнньүнэн Волгаҕа (Итилгэ) ол аата Татарстааҥҥа уонна тулалыыр сирдэргэ олорор таатардар астарын-үөллэрин ааттыыллар.

Татаар аһа-үөлэ Волга өрөүс тула былыр олорбут булгар омуктартан силис тардар диэн буолар. Кинилэр, сабаҕалааһын быһыытынан 1500 сыл кэриҥэ ынараа өттүгэр көс олохторун уларытан сири оҥорууга көспүттэр диэн буолар. Ол эрээри сүөһүнү иитии син биир сүрүн дьарыктарыттан биирдэстэринэн хаалбыт. Бу омук билиҥҥи үгэс буолбут аһын-үөлүн сайдыытын кэрэһилээбит.

Биллэе турар, ити сиргэ элбэх омук симиллэ олорбут буолан, татаардар астара:үөллэрэ аттыларыгар олорбут омуктар астарыттан-үөллэриттэн элбэҕи бэриһиннэрбит - марилартан, удмуртартар, нууччалартан, ону таһынан Орто Азия омуктарыттан. 

Омук олорор сирин географиятыттан эмиэ аһа-үөлэ тутулуктаах. Татаардар олорор сирдэрэ икки гегорафия зонатын кирбиитигэр сөп түбэһэр - хотугу тыалар уонна соҕуруу кэййэрдэр (истиэп), ону таһынан икки бөдөҥ өрүс үрдүгэр олороллоро дьайар - Волга уонна Кама. Бу өрүстэр атыы-эргиэн сайдыытыгар дьайбыт буоланнар, ас-үөл эгэлгэтигэр эмиэ дьайбыттар.

Тататар аһа-үөлэ сүнньүнэн манна үгэс буолбут тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатыгар олоҕурар - туораахтаах култуураларга уонна сүөһүнү иитиигэ. Онон оҕуруот аһа уонна фрукта манна былыр оччо тэнийбэтэх сирэ. Эттэн ынах уонна хой этэ тарҕаммыт, ону таһынан сылгы этин сииллэр. Үүт сүнньүнэн иэдьэгэй уонна сүөгэй оҥорууга тутуллар эбит. Дьиэ көтөрдөрүн кэлин киэҥник туһанар буолбуттар. Ону таһынан ыҥырыаны иитэн мүөт хомуйаллара.

=== Үгэс буолбут татаар аһа-үөлэ ===
Миин

Сүрүн ас-үөл

Бурдук ас

Минньигэс ас

==== Миин ====
Миинннэрэ эттэн, кууруссаттан, балыктан, оҕоуруот аһыттан, тэллэйтэн буһарыллар. Мииҥҥэ лапса, курууппа уонна оҕуоруот аһын кутан хойуннарыахтарын сөп. Саамай элбэхтик лапсалаах уонна эт кырбастаах миини иһэллэр. 

Сороҕор мииҥҥэ эриллибит кутуохтарын сөп. Бырааһынньык аһын быһыытынан мииннээх пильмень (нууччалыы пельмень) туһаныллар.

==== Сүрүн ас-үөл ====
Сүрүн аһы-үөлү эттэн, курууппаттан уонна хортуоскаттан буһараллар. Эти эбэтэр кууруссаны мииҥҥэ буһаран баран кыра гына кырбастаан гарнирдаан биэрэллэр. Эти сороҕор ыһаарылыыллар. Хортуоскаҕа ньыһыллыбыт зрен куталлар. 

Бялиш - үгэс буолбут былыргы ас. Эмис эт тороохойдорун (хой, ынах, хаас эбэтэр хаас иһэ) курууппаны кытта булкуйан баран көһүйэҕэ кутан оһох иһигэр буһараллар.

Тутырма - очоҕоско кып-кыра гына кырбастаммыт быары уонна курууппаны булкуйан куталлар.

Пилав - үксүн ыҥырыылаах киэһээ аһылыкка сииллэр. Казанб пилава диэн ааттаан элбэх сирдэргэ бэлэмниир бүлүүдэлээхтэр.

Бишбармак эбэтэр куллама - эти лапсаны кытта буһарыы көрүҥэ.

Эти кыһын тоҥорон харайаллар. Саас сайын эттэрин тууһууллар уонна ыыһыыллар. Сылгы этиттэн халбаһыы оҥороллор (казылык). Ыыһаммыт хаас уонна кус этин деликатес быһыытынан туһаналлар.

Тааттар аһыгар-үөлүгэр сымыыты киэҥник туһаналлар. Сүнньүнэн куурусса сымыытын. Ууга буһаран, ыһаарылаан уонна оһох иһигэр буһаран сииллэр.

Курууппаттан араас хааһылары буһараллар, онно просо, гречка, овсянка, рис, горох туһаналлар.

==== Бурдук ас ====
Бурдуктан элбэх аһы оҥороллор. Килиэп (икмак, ипи) буһаралларыгар көтөхтөрүүлээх чиэстэни туһаналлар. Былыр килиэптэрин сүнньүнэн оруостан буһараллара (хара килиэп). 

Кабаратма - көтөхтөрүүлээх чиэстэттэн хобордооххо эбэтэр хочуолга оргуйбут арыыга кутан буһарыллар блинчик. Кабаратмааны сылаастыы сииллэр, элбэхтик арыылыыллар.

Көннөрү чиэстэттэн  коймак диэн блины буһараллар. Нуучча блинытыттан халыҥ буолар. Бу аһы сүнньүнэн сарсыардааҥы аһылыкка ууллубут арыыны кытта биэрэллэр.

Кюзикмяк (цытыби) - диэн блины иһигэр буспут просо хааһыта угуллубут аһылык. Сороҕор просо оннугар хортуоска угаллар.

Бялиш - сороҕор көтөхтөрүүлээх, сороҕор көннөрү чиэстэттэн оҥороллор. Иһигэр сыалаах эти куталлар. Былыр бялиш үрдүгэр хайаҕастаах намыһах конус курдук оҥоһуллар этэ. Билигин формата араас буолуон сөп. 

Бялиш көрүҥэ очпочмак - үс муннуктаах иһигэр лууктаах эрииллибит эттээх бурдук ас.

Өссө биир онно майгынныыр ас - перемеч (пярамач). Бу ас төгүрүк буолар, иһигэр эриллибит эттээх, ыһаарылыыллар (бэрэски көрүҥэ).

Баккан (така), ый курдук көрүҥнээх улахан бэрэски, иһэ араас оҕуруот аһа (сүнньүнэн тыква, хаппыыста, моркуоп).

Самса - бэрэски курдук, иһигэр эттээх уонна ристээх.

Гебедя - улахан пирог, иһэ хас да хаттыгастаах буолар, онно рис, хаппыт фрукталар, корт (хаппыт туустаах сыыр) киирэр. Бырааһынньыкка бэлэмнииллэр.

==== Мииньигэс ас ====
Челпек - фритюрга ыһаарыламмыт блинчик

Катлама - маактаах, кунжууттаах, кортах, эриэхэлээх оһох иһигэр буһарыллыбыт булочка.

Кош теле (&quot;көтөр тыла&quot;), ыһаарыламмыт чиэстэ тоорохойдоро, квадратик эбэтэр ромбик формалаах буолар.

Чакчак (чек-чек) - түүр омуктарга үксүлэригэр баар мүөттээх бурдук ас.

=== Утахтар ===
Айран - аһыйбыт үүккэ уу кутан оҥороллор.

Квас - ороус бурдугун ууга көөнньөрөн бэлэмнииллэр.

Шербет - мүөттэн оҥоруллар арыгыта суох утах. Былыр урууга бэлэмнииллэрэ.

Чэй - сүнньүнэн барбыт хара чэйи үүттээн иһэллэр.</text>
      <sha1>elso4dmczlnekms6af7oeknsi24wh3d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429118</id>
      <parentid>429117</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T23:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32078-34</username>
        <id>29068</id>
      </contributor>
      <origin>429118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9864" sha1="8cn9prnl5uuwtlmpijlkongcwu8zbhs" xml:space="preserve">'''Татаар аһа-үөлэ''' — бу аатынан сүнньүнэн Волгаҕа (Итилгэ) ол аата Татарстааҥҥа уонна тулалыыр сирдэргэ олорор таатардар астарын-үөллэрин ааттыыллар.

Татаар аһа-үөлэ Волга өрөүс тула былыр олорбут булгар омуктартан силис тардар диэн буолар. Кинилэр, сабаҕалааһын быһыытынан 1500 сыл кэриҥэ ынараа өттүгэр көс олохторун уларытан сири оҥорууга көспүттэр диэн буолар. Ол эрээри сүөһүнү иитии син биир сүрүн дьарыктарыттан биирдэстэринэн хаалбыт. Бу омук билиҥҥи үгэс буолбут аһын-үөлүн сайдыытын кэрэһилээбит.

Биллэе турар, ити сиргэ элбэх омук симиллэ олорбут буолан, татаардар астара:үөллэрэ аттыларыгар олорбут омуктар астарыттан-үөллэриттэн элбэҕи бэриһиннэрбит - марилартан, удмуртартар, нууччалартан, ону таһынан Орто Азия омуктарыттан. 

Омук олорор сирин географиятыттан эмиэ аһа-үөлэ тутулуктаах. Татаардар олорор сирдэрэ икки гегорафия зонатын кирбиитигэр сөп түбэһэр - хотугу тыалар уонна соҕуруу кэййэрдэр (истиэп), ону таһынан икки бөдөҥ өрүс үрдүгэр олороллоро дьайар - Волга уонна Кама. Бу өрүстэр атыы-эргиэн сайдыытыгар дьайбыт буоланнар, ас-үөл эгэлгэтигэр эмиэ дьайбыттар.

Тататар аһа-үөлэ сүнньүнэн манна үгэс буолбут тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатыгар олоҕурар - туораахтаах култуураларга уонна сүөһүнү иитиигэ. Онон оҕуруот аһа уонна фрукта манна былыр оччо тэнийбэтэх сирэ. Эттэн ынах уонна хой этэ тарҕаммыт, ону таһынан сылгы этин сииллэр. Үүт сүнньүнэн иэдьэгэй уонна сүөгэй оҥорууга тутуллар эбит. Дьиэ көтөрдөрүн кэлин киэҥник туһанар буолбуттар. Ону таһынан ыҥырыаны иитэн мүөт хомуйаллара.

=== Үгэс буолбут татаар аһа-үөлэ ===
Миин

Сүрүн ас-үөл

Бурдук ас

Минньигэс ас

==== Миин ====
Миинннэрэ эттэн, кууруссаттан, балыктан, оҕоуруот аһыттан, тэллэйтэн буһарыллар. Мииҥҥэ лапса, курууппа уонна оҕуоруот аһын кутан хойуннарыахтарын сөп. Саамай элбэхтик лапсалаах уонна эт кырбастаах миини иһэллэр. 

Сороҕор мииҥҥэ эриллибит кутуохтарын сөп. Бырааһынньык аһын быһыытынан мииннээх пильмень (нууччалыы пельмень) туһаныллар.

==== Сүрүн ас-үөл ====
Сүрүн аһы-үөлү эттэн, курууппаттан уонна хортуоскаттан буһараллар. Эти эбэтэр кууруссаны мииҥҥэ буһаран баран кыра гына кырбастаан гарнирдаан биэрэллэр. Эти сороҕор ыһаарылыыллар. Хортуоскаҕа ньыһыллыбыт зрен куталлар. 

Бялиш - үгэс буолбут былыргы ас. Эмис эт тороохойдорун (хой, ынах, хаас эбэтэр хаас иһэ) курууппаны кытта булкуйан баран көһүйэҕэ кутан оһох иһигэр буһараллар.

Тутырма - очоҕоско кып-кыра гына кырбастаммыт быары уонна курууппаны булкуйан куталлар.

Пилав - үксүн ыҥырыылаах киэһээ аһылыкка сииллэр. Казанб пилава диэн ааттаан элбэх сирдэргэ бэлэмниир бүлүүдэлээхтэр.

Бишбармак эбэтэр куллама - эти лапсаны кытта буһарыы көрүҥэ.

Эти кыһын тоҥорон харайаллар. Саас сайын эттэрин тууһууллар уонна ыыһыыллар. Сылгы этиттэн халбаһыы оҥороллор (казылык). Ыыһаммыт хаас уонна кус этин деликатес быһыытынан туһаналлар.

Тааттар аһыгар-үөлүгэр сымыыты киэҥник туһаналлар. Сүнньүнэн куурусса сымыытын. Ууга буһаран, ыһаарылаан уонна оһох иһигэр буһаран сииллэр.

Курууппаттан араас хааһылары буһараллар, онно просо, гречка, овсянка, рис, горох туһаналлар.

==== Бурдук ас ====
Бурдуктан элбэх аһы оҥороллор. Килиэп (икмак, ипи) буһаралларыгар көтөхтөрүүлээх чиэстэни туһаналлар. Былыр килиэптэрин сүнньүнэн оруостан буһараллара (хара килиэп). 

Кабаратма - көтөхтөрүүлээх чиэстэттэн хобордооххо эбэтэр хочуолга оргуйбут арыыга кутан буһарыллар блинчик. Кабаратмааны сылаастыы сииллэр, элбэхтик арыылыыллар.

Көннөрү чиэстэттэн  коймак диэн блины буһараллар. Нуучча блинытыттан халыҥ буолар. Бу аһы сүнньүнэн сарсыардааҥы аһылыкка ууллубут арыыны кытта биэрэллэр.

Кюзикмяк (цытыби) - диэн блины иһигэр буспут просо хааһыта угуллубут аһылык. Сороҕор просо оннугар хортуоска угаллар.

Бялиш - сороҕор көтөхтөрүүлээх, сороҕор көннөрү чиэстэттэн оҥороллор. Иһигэр сыалаах эти куталлар. Былыр бялиш үрдүгэр хайаҕастаах намыһах конус курдук оҥоһуллар этэ. Билигин формата араас буолуон сөп. 

Бялиш көрүҥэ очпочмак - үс муннуктаах иһигэр лууктаах эрииллибит эттээх бурдук ас.

Өссө биир онно майгынныыр ас - перемеч (пярамач). Бу ас төгүрүк буолар, иһигэр эриллибит эттээх, ыһаарылыыллар (бэрэски көрүҥэ).

Баккан (така), ый курдук көрүҥнээх улахан бэрэски, иһэ араас оҕуруот аһа (сүнньүнэн тыква, хаппыыста, моркуоп).

Самса - бэрэски курдук, иһигэр эттээх уонна ристээх.

Гебедя - улахан пирог, иһэ хас да хаттыгастаах буолар, онно рис, хаппыт фрукталар, корт (хаппыт туустаах сыыр) киирэр. Бырааһынньыкка бэлэмнииллэр.

==== Мииньигэс ас ====
Челпек - фритюрга ыһаарыламмыт блинчик

Катлама - маактаах, кунжууттаах, кортах, эриэхэлээх оһох иһигэр буһарыллыбыт булочка.

Кош теле (&quot;көтөр тыла&quot;), ыһаарыламмыт чиэстэ тоорохойдоро, квадратик эбэтэр ромбик формалаах буолар.

Чакчак (чек-чек) - түүр омуктарга үксүлэригэр баар мүөттээх бурдук ас.

=== Утахтар ===
Айран - аһыйбыт үүккэ уу кутан оҥороллор.

Квас - ороус бурдугун ууга көөнньөрөн бэлэмнииллэр.

Шербет - мүөттэн оҥоруллар арыгыта суох утах. Былыр урууга бэлэмнииллэрэ.

Чэй - сүнньүнэн барбыт хара чэйи үүттээн иһэллэр.

== Сигэлэр ==
* [http://tat.tnv.ru/program/show/93 «Яңа Гасыр» телерадиокомпаниясе]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;— «Секреты татарской кухни» тапшыруы
* [http://watan.su/ash-bulmase/ Минем йорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926070827/http://watan.su/ash-bulmase/ |date=2013-09-26 }}&amp;nbsp;— Татар милли ризыклары. Рецептлар, фотолар һәм башкалар.
* [https://msk.sweetmarin.ru/news/inform/ Блог Рецептов]&amp;nbsp;— Дөньядагы барлык рецептлар җыелмасы.
*[http://tyk.tatar/ tyk.tatar]&amp;nbsp;— Татарча рецептлар сайты.

[[Категория:Татаардар]]</text>
      <sha1>8cn9prnl5uuwtlmpijlkongcwu8zbhs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429119</id>
      <parentid>429118</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T23:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32078-34</username>
        <id>29068</id>
      </contributor>
      <comment>/* Утахтар */</comment>
      <origin>429119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9864" sha1="1w6uk5mw5b2yyrmarj5otpazz7on87l" xml:space="preserve">'''Татаар аһа-үөлэ''' — бу аатынан сүнньүнэн Волгаҕа (Итилгэ) ол аата Татарстааҥҥа уонна тулалыыр сирдэргэ олорор таатардар астарын-үөллэрин ааттыыллар.

Татаар аһа-үөлэ Волга өрөүс тула былыр олорбут булгар омуктартан силис тардар диэн буолар. Кинилэр, сабаҕалааһын быһыытынан 1500 сыл кэриҥэ ынараа өттүгэр көс олохторун уларытан сири оҥорууга көспүттэр диэн буолар. Ол эрээри сүөһүнү иитии син биир сүрүн дьарыктарыттан биирдэстэринэн хаалбыт. Бу омук билиҥҥи үгэс буолбут аһын-үөлүн сайдыытын кэрэһилээбит.

Биллэе турар, ити сиргэ элбэх омук симиллэ олорбут буолан, татаардар астара:үөллэрэ аттыларыгар олорбут омуктар астарыттан-үөллэриттэн элбэҕи бэриһиннэрбит - марилартан, удмуртартар, нууччалартан, ону таһынан Орто Азия омуктарыттан. 

Омук олорор сирин географиятыттан эмиэ аһа-үөлэ тутулуктаах. Татаардар олорор сирдэрэ икки гегорафия зонатын кирбиитигэр сөп түбэһэр - хотугу тыалар уонна соҕуруу кэййэрдэр (истиэп), ону таһынан икки бөдөҥ өрүс үрдүгэр олороллоро дьайар - Волга уонна Кама. Бу өрүстэр атыы-эргиэн сайдыытыгар дьайбыт буоланнар, ас-үөл эгэлгэтигэр эмиэ дьайбыттар.

Тататар аһа-үөлэ сүнньүнэн манна үгэс буолбут тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатыгар олоҕурар - туораахтаах култуураларга уонна сүөһүнү иитиигэ. Онон оҕуруот аһа уонна фрукта манна былыр оччо тэнийбэтэх сирэ. Эттэн ынах уонна хой этэ тарҕаммыт, ону таһынан сылгы этин сииллэр. Үүт сүнньүнэн иэдьэгэй уонна сүөгэй оҥорууга тутуллар эбит. Дьиэ көтөрдөрүн кэлин киэҥник туһанар буолбуттар. Ону таһынан ыҥырыаны иитэн мүөт хомуйаллара.

=== Үгэс буолбут татаар аһа-үөлэ ===
Миин

Сүрүн ас-үөл

Бурдук ас

Минньигэс ас

==== Миин ====
Миинннэрэ эттэн, кууруссаттан, балыктан, оҕоуруот аһыттан, тэллэйтэн буһарыллар. Мииҥҥэ лапса, курууппа уонна оҕуоруот аһын кутан хойуннарыахтарын сөп. Саамай элбэхтик лапсалаах уонна эт кырбастаах миини иһэллэр. 

Сороҕор мииҥҥэ эриллибит кутуохтарын сөп. Бырааһынньык аһын быһыытынан мииннээх пильмень (нууччалыы пельмень) туһаныллар.

==== Сүрүн ас-үөл ====
Сүрүн аһы-үөлү эттэн, курууппаттан уонна хортуоскаттан буһараллар. Эти эбэтэр кууруссаны мииҥҥэ буһаран баран кыра гына кырбастаан гарнирдаан биэрэллэр. Эти сороҕор ыһаарылыыллар. Хортуоскаҕа ньыһыллыбыт зрен куталлар. 

Бялиш - үгэс буолбут былыргы ас. Эмис эт тороохойдорун (хой, ынах, хаас эбэтэр хаас иһэ) курууппаны кытта булкуйан баран көһүйэҕэ кутан оһох иһигэр буһараллар.

Тутырма - очоҕоско кып-кыра гына кырбастаммыт быары уонна курууппаны булкуйан куталлар.

Пилав - үксүн ыҥырыылаах киэһээ аһылыкка сииллэр. Казанб пилава диэн ааттаан элбэх сирдэргэ бэлэмниир бүлүүдэлээхтэр.

Бишбармак эбэтэр куллама - эти лапсаны кытта буһарыы көрүҥэ.

Эти кыһын тоҥорон харайаллар. Саас сайын эттэрин тууһууллар уонна ыыһыыллар. Сылгы этиттэн халбаһыы оҥороллор (казылык). Ыыһаммыт хаас уонна кус этин деликатес быһыытынан туһаналлар.

Тааттар аһыгар-үөлүгэр сымыыты киэҥник туһаналлар. Сүнньүнэн куурусса сымыытын. Ууга буһаран, ыһаарылаан уонна оһох иһигэр буһаран сииллэр.

Курууппаттан араас хааһылары буһараллар, онно просо, гречка, овсянка, рис, горох туһаналлар.

==== Бурдук ас ====
Бурдуктан элбэх аһы оҥороллор. Килиэп (икмак, ипи) буһаралларыгар көтөхтөрүүлээх чиэстэни туһаналлар. Былыр килиэптэрин сүнньүнэн оруостан буһараллара (хара килиэп). 

Кабаратма - көтөхтөрүүлээх чиэстэттэн хобордооххо эбэтэр хочуолга оргуйбут арыыга кутан буһарыллар блинчик. Кабаратмааны сылаастыы сииллэр, элбэхтик арыылыыллар.

Көннөрү чиэстэттэн  коймак диэн блины буһараллар. Нуучча блинытыттан халыҥ буолар. Бу аһы сүнньүнэн сарсыардааҥы аһылыкка ууллубут арыыны кытта биэрэллэр.

Кюзикмяк (цытыби) - диэн блины иһигэр буспут просо хааһыта угуллубут аһылык. Сороҕор просо оннугар хортуоска угаллар.

Бялиш - сороҕор көтөхтөрүүлээх, сороҕор көннөрү чиэстэттэн оҥороллор. Иһигэр сыалаах эти куталлар. Былыр бялиш үрдүгэр хайаҕастаах намыһах конус курдук оҥоһуллар этэ. Билигин формата араас буолуон сөп. 

Бялиш көрүҥэ очпочмак - үс муннуктаах иһигэр лууктаах эрииллибит эттээх бурдук ас.

Өссө биир онно майгынныыр ас - перемеч (пярамач). Бу ас төгүрүк буолар, иһигэр эриллибит эттээх, ыһаарылыыллар (бэрэски көрүҥэ).

Баккан (така), ый курдук көрүҥнээх улахан бэрэски, иһэ араас оҕуруот аһа (сүнньүнэн тыква, хаппыыста, моркуоп).

Самса - бэрэски курдук, иһигэр эттээх уонна ристээх.

Гебедя - улахан пирог, иһэ хас да хаттыгастаах буолар, онно рис, хаппыт фрукталар, корт (хаппыт туустаах сыыр) киирэр. Бырааһынньыкка бэлэмнииллэр.

==== Мииньигэс ас ====
Челпек - фритюрга ыһаарыламмыт блинчик

Катлама - маактаах, кунжууттаах, кортах, эриэхэлээх оһох иһигэр буһарыллыбыт булочка.

Кош теле (&quot;көтөр тыла&quot;), ыһаарыламмыт чиэстэ тоорохойдоро, квадратик эбэтэр ромбик формалаах буолар.

Чакчак (чек-чек) - түүр омуктарга үксүлэригэр баар мүөттээх бурдук ас.

=== Утахтар ===
Айран - аһыйбыт үүккэ уу кутан оҥороллор.

Квас - оруос бурдугун ууга көөнньөрөн бэлэмнииллэр.

Шербет - мүөттэн оҥоруллар арыгыта суох утах. Былыр урууга бэлэмнииллэрэ.

Чэй - сүнньүнэн барбыт хара чэйи үүттээн иһэллэр.

== Сигэлэр ==
* [http://tat.tnv.ru/program/show/93 «Яңа Гасыр» телерадиокомпаниясе]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;— «Секреты татарской кухни» тапшыруы
* [http://watan.su/ash-bulmase/ Минем йорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926070827/http://watan.su/ash-bulmase/ |date=2013-09-26 }}&amp;nbsp;— Татар милли ризыклары. Рецептлар, фотолар һәм башкалар.
* [https://msk.sweetmarin.ru/news/inform/ Блог Рецептов]&amp;nbsp;— Дөньядагы барлык рецептлар җыелмасы.
*[http://tyk.tatar/ tyk.tatar]&amp;nbsp;— Татарча рецептлар сайты.

[[Категория:Татаардар]]</text>
      <sha1>1w6uk5mw5b2yyrmarj5otpazz7on87l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429120</id>
      <parentid>429119</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T23:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32078-34</username>
        <id>29068</id>
      </contributor>
      <origin>429120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9928" sha1="nqby31tpfrns89ocb2zxggc88umind9" xml:space="preserve">'''Татаар аһа-үөлэ''' — бу аатынан сүнньүнэн Волгаҕа (Итилгэ) ол аата Татарстааҥҥа уонна тулалыыр сирдэргэ олорор таатардар астарын-үөллэрин ааттыыллар.

Татаар аһа-үөлэ Волга өрөүс тула былыр олорбут булгар омуктартан силис тардар диэн буолар. Кинилэр, сабаҕалааһын быһыытынан 1500 сыл кэриҥэ ынараа өттүгэр көс олохторун уларытан сири оҥорууга көспүттэр диэн буолар. Ол эрээри сүөһүнү иитии син биир сүрүн дьарыктарыттан биирдэстэринэн хаалбыт. Бу омук билиҥҥи үгэс буолбут аһын-үөлүн сайдыытын кэрэһилээбит.

Биллэе турар, ити сиргэ элбэх омук симиллэ олорбут буолан, татаардар астара:үөллэрэ аттыларыгар олорбут омуктар астарыттан-үөллэриттэн элбэҕи бэриһиннэрбит — марилартан, удмуртартар, нууччалартан, ону таһынан Орто Азия омуктарыттан.

Омук олорор сирин географиятыттан эмиэ аһа-үөлэ тутулуктаах. Татаардар олорор сирдэрэ икки гегорафия зонатын кирбиитигэр сөп түбэһэр — хотугу тыалар уонна соҕуруу кэййэрдэр (истиэп), ону таһынан икки бөдөҥ өрүс үрдүгэр олороллоро дьайар — Волга уонна Кама. Бу өрүстэр атыы-эргиэн сайдыытыгар дьайбыт буоланнар, ас-үөл эгэлгэтигэр эмиэ дьайбыттар.

Тататар аһа-үөлэ сүнньүнэн манна үгэс буолбут тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатыгар олоҕурар — туораахтаах култуураларга уонна сүөһүнү иитиигэ. Онон оҕуруот аһа уонна фрукта манна былыр оччо тэнийбэтэх сирэ. Эттэн ынах уонна хой этэ тарҕаммыт, ону таһынан сылгы этин сииллэр. Үүт сүнньүнэн иэдьэгэй уонна сүөгэй оҥорууга тутуллар эбит. Дьиэ көтөрдөрүн кэлин киэҥник туһанар буолбуттар. Ону таһынан ыҥырыаны иитэн мүөт хомуйаллара.

=== Үгэс буолбут татаар аһа-үөлэ ===
Миин

Сүрүн ас-үөл

Бурдук ас

Минньигэс ас

==== Миин ====
Миинннэрэ эттэн, кууруссаттан, балыктан, оҕоуруот аһыттан, тэллэйтэн буһарыллар. Мииҥҥэ лапса, курууппа уонна оҕуоруот аһын кутан хойуннарыахтарын сөп. Саамай элбэхтик лапсалаах уонна эт кырбастаах миини иһэллэр.

Сороҕор мииҥҥэ эриллибит кутуохтарын сөп. Бырааһынньык аһын быһыытынан мииннээх пильмень (нууччалыы пельмень) туһаныллар.

==== Сүрүн ас-үөл ====
Сүрүн аһы-үөлү эттэн, курууппаттан уонна хортуоскаттан буһараллар. Эти эбэтэр кууруссаны мииҥҥэ буһаран баран кыра гына кырбастаан гарнирдаан биэрэллэр. Эти сороҕор ыһаарылыыллар. Хортуоскаҕа ньыһыллыбыт зрен куталлар.

Бялиш — үгэс буолбут былыргы ас. Эмис эт тороохойдорун (хой, ынах, хаас эбэтэр хаас иһэ) курууппаны кытта булкуйан баран көһүйэҕэ кутан оһох иһигэр буһараллар.

Тутырма — очоҕоско кып-кыра гына кырбастаммыт быары уонна курууппаны булкуйан куталлар.

Пилав — үксүн ыҥырыылаах киэһээ аһылыкка сииллэр. Казанб пилава диэн ааттаан элбэх сирдэргэ бэлэмниир бүлүүдэлээхтэр.

Бишбармак эбэтэр куллама — эти лапсаны кытта буһарыы көрүҥэ.

Эти кыһын тоҥорон харайаллар. Саас сайын эттэрин тууһууллар уонна ыыһыыллар. Сылгы этиттэн халбаһыы оҥороллор (казылык). Ыыһаммыт хаас уонна кус этин деликатес быһыытынан туһаналлар.

Тааттар аһыгар-үөлүгэр сымыыты киэҥник туһаналлар. Сүнньүнэн куурусса сымыытын. Ууга буһаран, ыһаарылаан уонна оһох иһигэр буһаран сииллэр.

Курууппаттан араас хааһылары буһараллар, онно просо, гречка, овсянка, рис, горох туһаналлар.

==== Бурдук ас ====
Бурдуктан элбэх аһы оҥороллор. Килиэп (икмак, ипи) буһаралларыгар көтөхтөрүүлээх чиэстэни туһаналлар. Былыр килиэптэрин сүнньүнэн оруостан буһараллара (хара килиэп).

Кабаратма — көтөхтөрүүлээх чиэстэттэн хобордооххо эбэтэр хочуолга оргуйбут арыыга кутан буһарыллар блинчик. Кабаратмааны сылаастыы сииллэр, элбэхтик арыылыыллар.

Көннөрү чиэстэттэн коймак диэн блины буһараллар. Нуучча блинытыттан халыҥ буолар. Бу аһы сүнньүнэн сарсыардааҥы аһылыкка ууллубут арыыны кытта биэрэллэр.

Кюзикмяк (цытыби) — диэн блины иһигэр буспут просо хааһыта угуллубут аһылык. Сороҕор просо оннугар хортуоска угаллар.

Бялиш — сороҕор көтөхтөрүүлээх, сороҕор көннөрү чиэстэттэн оҥороллор. Иһигэр сыалаах эти куталлар. Былыр бялиш үрдүгэр хайаҕастаах намыһах конус курдук оҥоһуллар этэ. Билигин формата араас буолуон сөп.

Бялиш көрүҥэ очпочмак — үс муннуктаах иһигэр лууктаах эрииллибит эттээх бурдук ас.

Өссө биир онно майгынныыр ас — перемеч (пярамач). Бу ас төгүрүк буолар, иһигэр эриллибит эттээх, ыһаарылыыллар (бэрэски көрүҥэ).

Баккан (така), ый курдук көрүҥнээх улахан бэрэски, иһэ араас оҕуруот аһа (сүнньүнэн тыква, хаппыыста, моркуоп).

Самса — бэрэски курдук, иһигэр эттээх уонна ристээх.

Гебедя — улахан пирог, иһэ хас да хаттыгастаах буолар, онно рис, хаппыт фрукталар, корт (хаппыт туустаах сыыр) киирэр. Бырааһынньыкка бэлэмнииллэр.

==== Мииньигэс ас ====
Челпек — фритюрга ыһаарыламмыт блинчик

Катлама — маактаах, кунжууттаах, кортах, эриэхэлээх оһох иһигэр буһарыллыбыт булочка.

Кош теле («көтөр тыла»), ыһаарыламмыт чиэстэ тоорохойдоро, квадратик эбэтэр ромбик формалаах буолар.

Чакчак (чек-чек) — түүр омуктарга үксүлэригэр баар мүөттээх бурдук ас.

=== Утахтар ===
Айран — аһыйбыт үүккэ уу кутан оҥороллор.

Квас — оруос бурдугун ууга көөнньөрөн бэлэмнииллэр.

Шербет — мүөттэн оҥоруллар арыгыта суох утах. Былыр урууга бэлэмнииллэрэ.

Чэй — сүнньүнэн барбыт хара чэйи үүттээн иһэллэр.

== Сигэлэр ==
* [http://tat.tnv.ru/program/show/93 «Яңа Гасыр» телерадиокомпаниясе]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;— «Секреты татарской кухни» тапшыруы
* [http://watan.su/ash-bulmase/ Минем йорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926070827/http://watan.su/ash-bulmase/ |date=2013-09-26 }}&amp;nbsp;— Татар милли ризыклары. Рецептлар, фотолар һәм башкалар.
* [https://msk.sweetmarin.ru/news/inform/ Блог Рецептов]&amp;nbsp;— Дөньядагы барлык рецептлар җыелмасы.
* [http://tyk.tatar/ tyk.tatar]&amp;nbsp;— Татарча рецептлар сайты.

[[Категория:Татаардар]]</text>
      <sha1>nqby31tpfrns89ocb2zxggc88umind9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429121</id>
      <parentid>429120</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T23:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32078-34</username>
        <id>29068</id>
      </contributor>
      <comment>/* Үгэс буолбут татаар аһа-үөлэ */</comment>
      <origin>429121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9933" sha1="nzx6104zf2vu09k20z92mkvtpdadbbo" xml:space="preserve">'''Татаар аһа-үөлэ''' — бу аатынан сүнньүнэн Волгаҕа (Итилгэ) ол аата Татарстааҥҥа уонна тулалыыр сирдэргэ олорор таатардар астарын-үөллэрин ааттыыллар.

Татаар аһа-үөлэ Волга өрөүс тула былыр олорбут булгар омуктартан силис тардар диэн буолар. Кинилэр, сабаҕалааһын быһыытынан 1500 сыл кэриҥэ ынараа өттүгэр көс олохторун уларытан сири оҥорууга көспүттэр диэн буолар. Ол эрээри сүөһүнү иитии син биир сүрүн дьарыктарыттан биирдэстэринэн хаалбыт. Бу омук билиҥҥи үгэс буолбут аһын-үөлүн сайдыытын кэрэһилээбит.

Биллэе турар, ити сиргэ элбэх омук симиллэ олорбут буолан, татаардар астара:үөллэрэ аттыларыгар олорбут омуктар астарыттан-үөллэриттэн элбэҕи бэриһиннэрбит — марилартан, удмуртартар, нууччалартан, ону таһынан Орто Азия омуктарыттан.

Омук олорор сирин географиятыттан эмиэ аһа-үөлэ тутулуктаах. Татаардар олорор сирдэрэ икки гегорафия зонатын кирбиитигэр сөп түбэһэр — хотугу тыалар уонна соҕуруу кэййэрдэр (истиэп), ону таһынан икки бөдөҥ өрүс үрдүгэр олороллоро дьайар — Волга уонна Кама. Бу өрүстэр атыы-эргиэн сайдыытыгар дьайбыт буоланнар, ас-үөл эгэлгэтигэр эмиэ дьайбыттар.

Тататар аһа-үөлэ сүнньүнэн манна үгэс буолбут тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатыгар олоҕурар — туораахтаах култуураларга уонна сүөһүнү иитиигэ. Онон оҕуруот аһа уонна фрукта манна былыр оччо тэнийбэтэх сирэ. Эттэн ынах уонна хой этэ тарҕаммыт, ону таһынан сылгы этин сииллэр. Үүт сүнньүнэн иэдьэгэй уонна сүөгэй оҥорууга тутуллар эбит. Дьиэ көтөрдөрүн кэлин киэҥник туһанар буолбуттар. Ону таһынан ыҥырыаны иитэн мүөт хомуйаллара.

=== Үгэс буолбут татаар аһа-үөлэ ===
* Миин
* Сүрүн ас-үөл
* Бурдук ас
* Минньигэс ас

==== Миин ====
Миинннэрэ эттэн, кууруссаттан, балыктан, оҕоуруот аһыттан, тэллэйтэн буһарыллар. Мииҥҥэ лапса, курууппа уонна оҕуоруот аһын кутан хойуннарыахтарын сөп. Саамай элбэхтик лапсалаах уонна эт кырбастаах миини иһэллэр.

Сороҕор мииҥҥэ эриллибит кутуохтарын сөп. Бырааһынньык аһын быһыытынан мииннээх пильмень (нууччалыы пельмень) туһаныллар.

==== Сүрүн ас-үөл ====
Сүрүн аһы-үөлү эттэн, курууппаттан уонна хортуоскаттан буһараллар. Эти эбэтэр кууруссаны мииҥҥэ буһаран баран кыра гына кырбастаан гарнирдаан биэрэллэр. Эти сороҕор ыһаарылыыллар. Хортуоскаҕа ньыһыллыбыт зрен куталлар.

Бялиш — үгэс буолбут былыргы ас. Эмис эт тороохойдорун (хой, ынах, хаас эбэтэр хаас иһэ) курууппаны кытта булкуйан баран көһүйэҕэ кутан оһох иһигэр буһараллар.

Тутырма — очоҕоско кып-кыра гына кырбастаммыт быары уонна курууппаны булкуйан куталлар.

Пилав — үксүн ыҥырыылаах киэһээ аһылыкка сииллэр. Казанб пилава диэн ааттаан элбэх сирдэргэ бэлэмниир бүлүүдэлээхтэр.

Бишбармак эбэтэр куллама — эти лапсаны кытта буһарыы көрүҥэ.

Эти кыһын тоҥорон харайаллар. Саас сайын эттэрин тууһууллар уонна ыыһыыллар. Сылгы этиттэн халбаһыы оҥороллор (казылык). Ыыһаммыт хаас уонна кус этин деликатес быһыытынан туһаналлар.

Тааттар аһыгар-үөлүгэр сымыыты киэҥник туһаналлар. Сүнньүнэн куурусса сымыытын. Ууга буһаран, ыһаарылаан уонна оһох иһигэр буһаран сииллэр.

Курууппаттан араас хааһылары буһараллар, онно просо, гречка, овсянка, рис, горох туһаналлар.

==== Бурдук ас ====
Бурдуктан элбэх аһы оҥороллор. Килиэп (икмак, ипи) буһаралларыгар көтөхтөрүүлээх чиэстэни туһаналлар. Былыр килиэптэрин сүнньүнэн оруостан буһараллара (хара килиэп).

Кабаратма — көтөхтөрүүлээх чиэстэттэн хобордооххо эбэтэр хочуолга оргуйбут арыыга кутан буһарыллар блинчик. Кабаратмааны сылаастыы сииллэр, элбэхтик арыылыыллар.

Көннөрү чиэстэттэн коймак диэн блины буһараллар. Нуучча блинытыттан халыҥ буолар. Бу аһы сүнньүнэн сарсыардааҥы аһылыкка ууллубут арыыны кытта биэрэллэр.

Кюзикмяк (цытыби) — диэн блины иһигэр буспут просо хааһыта угуллубут аһылык. Сороҕор просо оннугар хортуоска угаллар.

Бялиш — сороҕор көтөхтөрүүлээх, сороҕор көннөрү чиэстэттэн оҥороллор. Иһигэр сыалаах эти куталлар. Былыр бялиш үрдүгэр хайаҕастаах намыһах конус курдук оҥоһуллар этэ. Билигин формата араас буолуон сөп.

Бялиш көрүҥэ очпочмак — үс муннуктаах иһигэр лууктаах эрииллибит эттээх бурдук ас.

Өссө биир онно майгынныыр ас — перемеч (пярамач). Бу ас төгүрүк буолар, иһигэр эриллибит эттээх, ыһаарылыыллар (бэрэски көрүҥэ).

Баккан (така), ый курдук көрүҥнээх улахан бэрэски, иһэ араас оҕуруот аһа (сүнньүнэн тыква, хаппыыста, моркуоп).

Самса — бэрэски курдук, иһигэр эттээх уонна ристээх.

Гебедя — улахан пирог, иһэ хас да хаттыгастаах буолар, онно рис, хаппыт фрукталар, корт (хаппыт туустаах сыыр) киирэр. Бырааһынньыкка бэлэмнииллэр.

==== Мииньигэс ас ====
Челпек — фритюрга ыһаарыламмыт блинчик

Катлама — маактаах, кунжууттаах, кортах, эриэхэлээх оһох иһигэр буһарыллыбыт булочка.

Кош теле («көтөр тыла»), ыһаарыламмыт чиэстэ тоорохойдоро, квадратик эбэтэр ромбик формалаах буолар.

Чакчак (чек-чек) — түүр омуктарга үксүлэригэр баар мүөттээх бурдук ас.

=== Утахтар ===
Айран — аһыйбыт үүккэ уу кутан оҥороллор.

Квас — оруос бурдугун ууга көөнньөрөн бэлэмнииллэр.

Шербет — мүөттэн оҥоруллар арыгыта суох утах. Былыр урууга бэлэмнииллэрэ.

Чэй — сүнньүнэн барбыт хара чэйи үүттээн иһэллэр.

== Сигэлэр ==
* [http://tat.tnv.ru/program/show/93 «Яңа Гасыр» телерадиокомпаниясе]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;— «Секреты татарской кухни» тапшыруы
* [http://watan.su/ash-bulmase/ Минем йорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926070827/http://watan.su/ash-bulmase/ |date=2013-09-26 }}&amp;nbsp;— Татар милли ризыклары. Рецептлар, фотолар һәм башкалар.
* [https://msk.sweetmarin.ru/news/inform/ Блог Рецептов]&amp;nbsp;— Дөньядагы барлык рецептлар җыелмасы.
* [http://tyk.tatar/ tyk.tatar]&amp;nbsp;— Татарча рецептлар сайты.

[[Категория:Татаардар]]</text>
      <sha1>nzx6104zf2vu09k20z92mkvtpdadbbo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429122</id>
      <parentid>429121</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T23:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32078-34</username>
        <id>29068</id>
      </contributor>
      <origin>429122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9962" sha1="db1pmfajqsntxejyqhewd1ar4m3d1c8" xml:space="preserve">'''Татаар аһа-үөлэ''' — бу аатынан сүнньүнэн [[Волга]]ҕа (Итилгэ) ол аата [[Татарстаан|Татарстааҥҥа]] уонна тулалыыр сирдэргэ олорор таатардар астарын-үөллэрин ааттыыллар.

Татаар аһа-үөлэ Волга өрөүс тула былыр олорбут булгар омуктартан силис тардар диэн буолар. Кинилэр, сабаҕалааһын быһыытынан 1500 сыл кэриҥэ ынараа өттүгэр көс олохторун уларытан сири оҥорууга көспүттэр диэн буолар. Ол эрээри сүөһүнү иитии син биир сүрүн дьарыктарыттан биирдэстэринэн хаалбыт. Бу омук билиҥҥи үгэс буолбут аһын-үөлүн сайдыытын кэрэһилээбит.

Биллэе турар, ити сиргэ элбэх омук симиллэ олорбут буолан, татаардар астара:үөллэрэ аттыларыгар олорбут омуктар астарыттан-үөллэриттэн элбэҕи бэриһиннэрбит — марилартан, удмуртартар, нууччалартан, ону таһынан Орто Азия омуктарыттан.

Омук олорор сирин географиятыттан эмиэ аһа-үөлэ тутулуктаах. Татаардар олорор сирдэрэ икки гегорафия зонатын кирбиитигэр сөп түбэһэр — хотугу тыалар уонна соҕуруу кэййэрдэр (истиэп), ону таһынан икки бөдөҥ өрүс үрдүгэр олороллоро дьайар — Волга уонна Кама. Бу өрүстэр атыы-эргиэн сайдыытыгар дьайбыт буоланнар, ас-үөл эгэлгэтигэр эмиэ дьайбыттар.

Тататар аһа-үөлэ сүнньүнэн манна үгэс буолбут тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатыгар олоҕурар — туораахтаах култуураларга уонна сүөһүнү иитиигэ. Онон оҕуруот аһа уонна фрукта манна былыр оччо тэнийбэтэх сирэ. Эттэн ынах уонна хой этэ тарҕаммыт, ону таһынан сылгы этин сииллэр. Үүт сүнньүнэн иэдьэгэй уонна сүөгэй оҥорууга тутуллар эбит. Дьиэ көтөрдөрүн кэлин киэҥник туһанар буолбуттар. Ону таһынан ыҥырыаны иитэн мүөт хомуйаллара.

=== Үгэс буолбут татаар аһа-үөлэ ===
* Миин
* Сүрүн ас-үөл
* Бурдук ас
* Минньигэс ас

==== Миин ====
Миинннэрэ эттэн, кууруссаттан, балыктан, оҕоуруот аһыттан, тэллэйтэн буһарыллар. Мииҥҥэ лапса, курууппа уонна оҕуоруот аһын кутан хойуннарыахтарын сөп. Саамай элбэхтик лапсалаах уонна эт кырбастаах миини иһэллэр.

Сороҕор мииҥҥэ эриллибит кутуохтарын сөп. Бырааһынньык аһын быһыытынан мииннээх пильмень (нууччалыы пельмень) туһаныллар.

==== Сүрүн ас-үөл ====
Сүрүн аһы-үөлү эттэн, курууппаттан уонна хортуоскаттан буһараллар. Эти эбэтэр кууруссаны мииҥҥэ буһаран баран кыра гына кырбастаан гарнирдаан биэрэллэр. Эти сороҕор ыһаарылыыллар. Хортуоскаҕа ньыһыллыбыт зрен куталлар.

Бялиш — үгэс буолбут былыргы ас. Эмис эт тороохойдорун (хой, ынах, хаас эбэтэр хаас иһэ) курууппаны кытта булкуйан баран көһүйэҕэ кутан оһох иһигэр буһараллар.

Тутырма — очоҕоско кып-кыра гына кырбастаммыт быары уонна курууппаны булкуйан куталлар.

Пилав — үксүн ыҥырыылаах киэһээ аһылыкка сииллэр. Казанб пилава диэн ааттаан элбэх сирдэргэ бэлэмниир бүлүүдэлээхтэр.

Бишбармак эбэтэр куллама — эти лапсаны кытта буһарыы көрүҥэ.

Эти кыһын тоҥорон харайаллар. Саас сайын эттэрин тууһууллар уонна ыыһыыллар. Сылгы этиттэн халбаһыы оҥороллор (казылык). Ыыһаммыт хаас уонна кус этин деликатес быһыытынан туһаналлар.

Тааттар аһыгар-үөлүгэр сымыыты киэҥник туһаналлар. Сүнньүнэн куурусса сымыытын. Ууга буһаран, ыһаарылаан уонна оһох иһигэр буһаран сииллэр.

Курууппаттан араас хааһылары буһараллар, онно просо, гречка, овсянка, рис, горох туһаналлар.

==== Бурдук ас ====
Бурдуктан элбэх аһы оҥороллор. Килиэп (икмак, ипи) буһаралларыгар көтөхтөрүүлээх чиэстэни туһаналлар. Былыр килиэптэрин сүнньүнэн оруостан буһараллара (хара килиэп).

Кабаратма — көтөхтөрүүлээх чиэстэттэн хобордооххо эбэтэр хочуолга оргуйбут арыыга кутан буһарыллар блинчик. Кабаратмааны сылаастыы сииллэр, элбэхтик арыылыыллар.

Көннөрү чиэстэттэн коймак диэн блины буһараллар. Нуучча блинытыттан халыҥ буолар. Бу аһы сүнньүнэн сарсыардааҥы аһылыкка ууллубут арыыны кытта биэрэллэр.

Кюзикмяк (цытыби) — диэн блины иһигэр буспут просо хааһыта угуллубут аһылык. Сороҕор просо оннугар хортуоска угаллар.

Бялиш — сороҕор көтөхтөрүүлээх, сороҕор көннөрү чиэстэттэн оҥороллор. Иһигэр сыалаах эти куталлар. Былыр бялиш үрдүгэр хайаҕастаах намыһах конус курдук оҥоһуллар этэ. Билигин формата араас буолуон сөп.

Бялиш көрүҥэ очпочмак — үс муннуктаах иһигэр лууктаах эрииллибит эттээх бурдук ас.

Өссө биир онно майгынныыр ас — перемеч (пярамач). Бу ас төгүрүк буолар, иһигэр эриллибит эттээх, ыһаарылыыллар (бэрэски көрүҥэ).

Баккан (така), ый курдук көрүҥнээх улахан бэрэски, иһэ араас оҕуруот аһа (сүнньүнэн тыква, хаппыыста, моркуоп).

Самса — бэрэски курдук, иһигэр эттээх уонна ристээх.

Гебедя — улахан пирог, иһэ хас да хаттыгастаах буолар, онно рис, хаппыт фрукталар, корт (хаппыт туустаах сыыр) киирэр. Бырааһынньыкка бэлэмнииллэр.

==== Мииньигэс ас ====
Челпек — фритюрга ыһаарыламмыт блинчик

Катлама — маактаах, кунжууттаах, кортах, эриэхэлээх оһох иһигэр буһарыллыбыт булочка.

Кош теле («көтөр тыла»), ыһаарыламмыт чиэстэ тоорохойдоро, квадратик эбэтэр ромбик формалаах буолар.

Чакчак (чек-чек) — түүр омуктарга үксүлэригэр баар мүөттээх бурдук ас.

=== Утахтар ===
Айран — аһыйбыт үүккэ уу кутан оҥороллор.

Квас — оруос бурдугун ууга көөнньөрөн бэлэмнииллэр.

Шербет — мүөттэн оҥоруллар арыгыта суох утах. Былыр урууга бэлэмнииллэрэ.

Чэй — сүнньүнэн барбыт хара чэйи үүттээн иһэллэр.

== Сигэлэр ==
* [http://tat.tnv.ru/program/show/93 «Яңа Гасыр» телерадиокомпаниясе]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;— «Секреты татарской кухни» тапшыруы
* [http://watan.su/ash-bulmase/ Минем йорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926070827/http://watan.su/ash-bulmase/ |date=2013-09-26 }}&amp;nbsp;— Татар милли ризыклары. Рецептлар, фотолар һәм башкалар.
* [https://msk.sweetmarin.ru/news/inform/ Блог Рецептов]&amp;nbsp;— Дөньядагы барлык рецептлар җыелмасы.
* [http://tyk.tatar/ tyk.tatar]&amp;nbsp;— Татарча рецептлар сайты.

[[Категория:Татаардар]]</text>
      <sha1>db1pmfajqsntxejyqhewd1ar4m3d1c8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429123</id>
      <parentid>429122</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T23:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32078-34</username>
        <id>29068</id>
      </contributor>
      <origin>429123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10083" sha1="qt1y43ed14a0p70mengv6axh7ngf6ld" xml:space="preserve">'''Татаар аһа-үөлэ''' — бу аатынан сүнньүнэн [[Волга]]ҕа (Итилгэ) ол аата [[Татарстаан|Татарстааҥҥа]] уонна тулалыыр сирдэргэ олорор [[татаардар]] астарын-үөллэрин ааттыыллар.

Татаар аһа-үөлэ Волга өрүс тула былыр олорбут [[Булҕардар|булгар]] омуктартан силис тардар диэн буолар. Кинилэр, сабаҕалааһын быһыытынан 1500 сыл кэриҥэ ынараа өттүгэр көс олохторун уларытан сири оҥорууга көспүттэр диэн буолар. Ол эрээри сүөһүнү иитии син биир сүрүн дьарыктарыттан биирдэстэринэн хаалбыт. Бу омук билиҥҥи үгэс буолбут аһын-үөлүн сайдыытын кэрэһилээбит.

Биллэн турар, ити сиргэ элбэх омук симиллэ олорбут буолан, татаардар астара-үөллэрэ аттыларыгар олорбут омуктар астарыттан-үөллэриттэн элбэҕи бэриһиннэрбит — марилартан, удмуртартар, нууччалартан, ону таһынан Орто Азия омуктарыттан.

Омук олорор сирин географиятыттан эмиэ аһа-үөлэ тутулуктаах. Татаардар олорор сирдэрэ икки гегорафия зонатын кирбиитигэр сөп түбэһэр — хотугу тыалар уонна соҕуруу кэйээрдэр (истиэп), ону таһынан икки бөдөҥ өрүс үрдүгэр олороллоро дьайар — Волга уонна [[Кама]]. Бу өрүстэр атыы-эргиэн сайдыытыгар дьайбыт буоланнар, ас-үөл эгэлгэтигэр эмиэ дьайбыттар.

Татаар аһа-үөлэ сүнньүнэн манна үгэс буолбут тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатыгар олоҕурар — туораахтаах култуураларга уонна сүөһүнү иитиигэ. Онон оҕуруот аһа уонна фрукта манна былыр оччо тэнийбэтэх сирэ. Эттэн ынах уонна хой этэ тарҕаммыт, ону таһынан сылгы этин сииллэр. Үүт сүнньүнэн [[иэдьэгэй]] уонна [[сүөгэй]] оҥорууга тутуллар эбит. Дьиэ көтөрдөрүн кэлин киэҥник туһанар буолбуттар. Ону таһынан ыҥырыаны иитэн мүөт хомуйаллара.

=== Үгэс буолбут татаар аһа-үөлэ ===
* Миин
* Сүрүн ас-үөл
* Бурдук ас
* Минньигэс ас

==== Миин ====
Миинннэрэ эттэн, кууруссаттан, балыктан, оҕуруот аһыттан, тэллэйтэн буһарыллар. Мииҥҥэ лапса, курууппа уонна оҕуруот аһын кутан хойуннарыахтарын сөп. Саамай элбэхтик лапсалаах уонна эт кырбастаах миини иһэллэр.

Сороҕор мииҥҥэ эриллибит эт төкүнүктэрин (фрикаделька) кутуохтарын сөп. Бырааһынньык аһын быһыытынан мииннээх пильмень (нууччалыы пельмень) туһаныллар.

==== Сүрүн ас-үөл ====
Сүрүн аһы-үөлү эттэн, курууппаттан уонна хортуоскаттан буһараллар. Эти эбэтэр кууруссаны мииҥҥэ буһаран баран кыра гына кырбастаан гарнирдаан биэрэллэр. Эти сороҕор ыһаарылыыллар. Хортуоскаҕа ньыһыллыбыт хрен куталлар.

Бялиш — үгэс буолбут былыргы ас. Эмис эт тороохойдорун (хой, ынах, хаас эбэтэр хаас иһэ) курууппаны кытта булкуйан баран көһүйэҕэ кутан оһох иһигэр буһараллар.

Тутырма — очоҕоско кып-кыра гына кырбастаммыт быары уонна курууппаны булкуйан куталлар.

Пилав — үксүн ыҥырыылаах киэһээ аһылыкка сииллэр. Казань пилава диэн ааттаан элбэх сирдэргэ бэлэмниир бүлүүдэлээхтэр.

Бишбармак эбэтэр куллама — эти лапсаны кытта буһарыы көрүҥэ.

Эти кыһын тоҥорон харайаллар. Саас сайын эттэрин тууһууллар уонна ыыһыыллар. Сылгы этиттэн халбаһыы оҥороллор (казылык). Ыыһаммыт хаас уонна кус этин деликатес быһыытынан туһаналлар.

Тааттар аһыгар-үөлүгэр сымыыты киэҥник туһаналлар. Сүнньүнэн куурусса сымыытын. Ууга буһаран, ыһаарылаан уонна оһох иһигэр буһаран сииллэр.

Курууппаттан араас хааһылары буһараллар, онно просо, гречка, овсянка, рис, горох туһаналлар.

==== Бурдук ас ====
Бурдуктан элбэх аһы оҥороллор. Килиэп (икмак, ипи) буһаралларыгар көтөхтөрүүлээх чиэстэни туһаналлар. Былыр килиэптэрин сүнньүнэн оруостан буһараллара (хара килиэп).

Кабаратма — көтөхтөрүүлээх чиэстэттэн хобордооххо эбэтэр хочуолга оргуйбут арыыга кутан буһарыллар блинчик. Кабаратмааны сылаастыы сииллэр, элбэхтик арыылыыллар.

Көннөрү чиэстэттэн коймак диэн блины буһараллар. Нуучча блинытыттан халыҥ буолар. Бу аһы сүнньүнэн сарсыардааҥы аһылыкка ууллубут арыыны кытта биэрэллэр.

Кюзикмяк (цытыби) — диэн блины иһигэр буспут просо хааһыта угуллубут аһылык. Сороҕор просо оннугар хортуоска угаллар.

Бялиш — сороҕор көтөхтөрүүлээх, сороҕор көннөрү чиэстэттэн оҥороллор. Иһигэр сыалаах эти куталлар. Былыр бялиш үрдүгэр хайаҕастаах намыһах конус курдук оҥоһуллар этэ. Билигин формата араас буолуон сөп.

Бялиш көрүҥэ очпочмак — үс муннуктаах иһигэр лууктаах эрииллибит эттээх бурдук ас.

Өссө биир онно майгынныыр ас — перемеч (пярамач). Бу ас төгүрүк буолар, иһигэр эриллибит эттээх, ыһаарылыыллар (бэрэски көрүҥэ).

Баккан (така), ый курдук көрүҥнээх улахан бэрэски, иһэ араас оҕуруот аһа (сүнньүнэн тыква, хаппыыста, моркуоп).

Самса — бэрэски курдук, иһигэр эттээх уонна ристээх.

Гебедя — улахан пирог, иһэ хас да хаттыгастаах буолар, онно рис, хаппыт фрукталар, корт (хаппыт туустаах сыыр) киирэр. Бырааһынньыкка бэлэмнииллэр.

==== Мииньигэс ас ====
Челпек — фритюрга ыһаарыламмыт блинчик

Катлама — маактаах, кунжууттаах, кортах, эриэхэлээх оһох иһигэр буһарыллыбыт булочка.

Кош теле («көтөр тыла»), ыһаарыламмыт чиэстэ тоорохойдоро, квадратик эбэтэр ромбик формалаах буолар.

Чакчак (чек-чек) — түүр омуктарга үксүлэригэр баар мүөттээх бурдук ас.

=== Утахтар ===
Айран — аһыйбыт үүккэ уу кутан оҥороллор.

Квас — оруос бурдугун ууга көөнньөрөн бэлэмнииллэр.

Шербет — мүөттэн оҥоруллар арыгыта суох утах. Былыр урууга бэлэмнииллэрэ.

Чэй — сүнньүнэн барбыт хара чэйи үүттээн иһэллэр.

== Сигэлэр ==
* [http://tat.tnv.ru/program/show/93 «Яңа Гасыр» телерадиокомпаниясе]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;— «Секреты татарской кухни» тапшыруы
* [http://watan.su/ash-bulmase/ Минем йорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926070827/http://watan.su/ash-bulmase/ |date=2013-09-26 }}&amp;nbsp;— Татар милли ризыклары. Рецептлар, фотолар һәм башкалар.
* [https://msk.sweetmarin.ru/news/inform/ Блог Рецептов]&amp;nbsp;— Дөньядагы барлык рецептлар җыелмасы.
* [http://tyk.tatar/ tyk.tatar]&amp;nbsp;— Татарча рецептлар сайты.

[[Категория:Татаардар]]
[[Категория:Ас-үөл]]</text>
      <sha1>qt1y43ed14a0p70mengv6axh7ngf6ld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429124</id>
      <parentid>429123</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T23:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32078-34</username>
        <id>29068</id>
      </contributor>
      <origin>429124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10138" sha1="8bkgxjpsyldwh2tacvuju60ts56r2b8" xml:space="preserve">[[Билэ:Tatarkitchenplov.jpg|thumb|right|Плов]]
'''Татаар аһа-үөлэ''' — бу аатынан сүнньүнэн [[Волга]]ҕа (Итилгэ) ол аата [[Татарстаан|Татарстааҥҥа]] уонна тулалыыр сирдэргэ олорор [[татаардар]] астарын-үөллэрин ааттыыллар.

Татаар аһа-үөлэ Волга өрүс тула былыр олорбут [[Булҕардар|булгар]] омуктартан силис тардар диэн буолар. Кинилэр, сабаҕалааһын быһыытынан 1500 сыл кэриҥэ ынараа өттүгэр көс олохторун уларытан сири оҥорууга көспүттэр диэн буолар. Ол эрээри сүөһүнү иитии син биир сүрүн дьарыктарыттан биирдэстэринэн хаалбыт. Бу омук билиҥҥи үгэс буолбут аһын-үөлүн сайдыытын кэрэһилээбит.

Биллэн турар, ити сиргэ элбэх омук симиллэ олорбут буолан, татаардар астара-үөллэрэ аттыларыгар олорбут омуктар астарыттан-үөллэриттэн элбэҕи бэриһиннэрбит — марилартан, удмуртартар, нууччалартан, ону таһынан Орто Азия омуктарыттан.

Омук олорор сирин географиятыттан эмиэ аһа-үөлэ тутулуктаах. Татаардар олорор сирдэрэ икки гегорафия зонатын кирбиитигэр сөп түбэһэр — хотугу тыалар уонна соҕуруу кэйээрдэр (истиэп), ону таһынан икки бөдөҥ өрүс үрдүгэр олороллоро дьайар — Волга уонна [[Кама]]. Бу өрүстэр атыы-эргиэн сайдыытыгар дьайбыт буоланнар, ас-үөл эгэлгэтигэр эмиэ дьайбыттар.

Татаар аһа-үөлэ сүнньүнэн манна үгэс буолбут тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатыгар олоҕурар — туораахтаах култуураларга уонна сүөһүнү иитиигэ. Онон оҕуруот аһа уонна фрукта манна былыр оччо тэнийбэтэх сирэ. Эттэн ынах уонна хой этэ тарҕаммыт, ону таһынан сылгы этин сииллэр. Үүт сүнньүнэн [[иэдьэгэй]] уонна [[сүөгэй]] оҥорууга тутуллар эбит. Дьиэ көтөрдөрүн кэлин киэҥник туһанар буолбуттар. Ону таһынан ыҥырыаны иитэн мүөт хомуйаллара.

=== Үгэс буолбут татаар аһа-үөлэ ===
* Миин
* Сүрүн ас-үөл
* Бурдук ас
* Минньигэс ас

==== Миин ====
Миинннэрэ эттэн, кууруссаттан, балыктан, оҕуруот аһыттан, тэллэйтэн буһарыллар. Мииҥҥэ лапса, курууппа уонна оҕуруот аһын кутан хойуннарыахтарын сөп. Саамай элбэхтик лапсалаах уонна эт кырбастаах миини иһэллэр.

Сороҕор мииҥҥэ эриллибит эт төкүнүктэрин (фрикаделька) кутуохтарын сөп. Бырааһынньык аһын быһыытынан мииннээх пильмень (нууччалыы пельмень) туһаныллар.

==== Сүрүн ас-үөл ====
Сүрүн аһы-үөлү эттэн, курууппаттан уонна хортуоскаттан буһараллар. Эти эбэтэр кууруссаны мииҥҥэ буһаран баран кыра гына кырбастаан гарнирдаан биэрэллэр. Эти сороҕор ыһаарылыыллар. Хортуоскаҕа ньыһыллыбыт хрен куталлар.

Бялиш — үгэс буолбут былыргы ас. Эмис эт тороохойдорун (хой, ынах, хаас эбэтэр хаас иһэ) курууппаны кытта булкуйан баран көһүйэҕэ кутан оһох иһигэр буһараллар.

Тутырма — очоҕоско кып-кыра гына кырбастаммыт быары уонна курууппаны булкуйан куталлар.

Пилав — үксүн ыҥырыылаах киэһээ аһылыкка сииллэр. Казань пилава диэн ааттаан элбэх сирдэргэ бэлэмниир бүлүүдэлээхтэр.

Бишбармак эбэтэр куллама — эти лапсаны кытта буһарыы көрүҥэ.

Эти кыһын тоҥорон харайаллар. Саас сайын эттэрин тууһууллар уонна ыыһыыллар. Сылгы этиттэн халбаһыы оҥороллор (казылык). Ыыһаммыт хаас уонна кус этин деликатес быһыытынан туһаналлар.

Тааттар аһыгар-үөлүгэр сымыыты киэҥник туһаналлар. Сүнньүнэн куурусса сымыытын. Ууга буһаран, ыһаарылаан уонна оһох иһигэр буһаран сииллэр.

Курууппаттан араас хааһылары буһараллар, онно просо, гречка, овсянка, рис, горох туһаналлар.

==== Бурдук ас ====
Бурдуктан элбэх аһы оҥороллор. Килиэп (икмак, ипи) буһаралларыгар көтөхтөрүүлээх чиэстэни туһаналлар. Былыр килиэптэрин сүнньүнэн оруостан буһараллара (хара килиэп).

Кабаратма — көтөхтөрүүлээх чиэстэттэн хобордооххо эбэтэр хочуолга оргуйбут арыыга кутан буһарыллар блинчик. Кабаратмааны сылаастыы сииллэр, элбэхтик арыылыыллар.

Көннөрү чиэстэттэн коймак диэн блины буһараллар. Нуучча блинытыттан халыҥ буолар. Бу аһы сүнньүнэн сарсыардааҥы аһылыкка ууллубут арыыны кытта биэрэллэр.

Кюзикмяк (цытыби) — диэн блины иһигэр буспут просо хааһыта угуллубут аһылык. Сороҕор просо оннугар хортуоска угаллар.

Бялиш — сороҕор көтөхтөрүүлээх, сороҕор көннөрү чиэстэттэн оҥороллор. Иһигэр сыалаах эти куталлар. Былыр бялиш үрдүгэр хайаҕастаах намыһах конус курдук оҥоһуллар этэ. Билигин формата араас буолуон сөп.

Бялиш көрүҥэ очпочмак — үс муннуктаах иһигэр лууктаах эрииллибит эттээх бурдук ас.

Өссө биир онно майгынныыр ас — перемеч (пярамач). Бу ас төгүрүк буолар, иһигэр эриллибит эттээх, ыһаарылыыллар (бэрэски көрүҥэ).

Баккан (така), ый курдук көрүҥнээх улахан бэрэски, иһэ араас оҕуруот аһа (сүнньүнэн тыква, хаппыыста, моркуоп).

Самса — бэрэски курдук, иһигэр эттээх уонна ристээх.

Гебедя — улахан пирог, иһэ хас да хаттыгастаах буолар, онно рис, хаппыт фрукталар, корт (хаппыт туустаах сыыр) киирэр. Бырааһынньыкка бэлэмнииллэр.

==== Мииньигэс ас ====
Челпек — фритюрга ыһаарыламмыт блинчик

Катлама — маактаах, кунжууттаах, кортах, эриэхэлээх оһох иһигэр буһарыллыбыт булочка.

Кош теле («көтөр тыла»), ыһаарыламмыт чиэстэ тоорохойдоро, квадратик эбэтэр ромбик формалаах буолар.

Чакчак (чек-чек) — түүр омуктарга үксүлэригэр баар мүөттээх бурдук ас.

=== Утахтар ===
Айран — аһыйбыт үүккэ уу кутан оҥороллор.

Квас — оруос бурдугун ууга көөнньөрөн бэлэмнииллэр.

Шербет — мүөттэн оҥоруллар арыгыта суох утах. Былыр урууга бэлэмнииллэрэ.

Чэй — сүнньүнэн барбыт хара чэйи үүттээн иһэллэр.

== Сигэлэр ==
* [http://tat.tnv.ru/program/show/93 «Яңа Гасыр» телерадиокомпаниясе]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;— «Секреты татарской кухни» тапшыруы
* [http://watan.su/ash-bulmase/ Минем йорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926070827/http://watan.su/ash-bulmase/ |date=2013-09-26 }}&amp;nbsp;— Татар милли ризыклары. Рецептлар, фотолар һәм башкалар.
* [https://msk.sweetmarin.ru/news/inform/ Блог Рецептов]&amp;nbsp;— Дөньядагы барлык рецептлар җыелмасы.
* [http://tyk.tatar/ tyk.tatar]&amp;nbsp;— Татарча рецептлар сайты.

[[Категория:Татаардар]]
[[Категория:Ас-үөл]]</text>
      <sha1>8bkgxjpsyldwh2tacvuju60ts56r2b8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429125</id>
      <parentid>429124</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T23:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32078-34</username>
        <id>29068</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бурдук ас */</comment>
      <origin>429125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10243" sha1="35t7a5uw8ns60m5c5yo2d0a5fo5p76z" xml:space="preserve">[[Билэ:Tatarkitchenplov.jpg|thumb|right|Плов]]
'''Татаар аһа-үөлэ''' — бу аатынан сүнньүнэн [[Волга]]ҕа (Итилгэ) ол аата [[Татарстаан|Татарстааҥҥа]] уонна тулалыыр сирдэргэ олорор [[татаардар]] астарын-үөллэрин ааттыыллар.

Татаар аһа-үөлэ Волга өрүс тула былыр олорбут [[Булҕардар|булгар]] омуктартан силис тардар диэн буолар. Кинилэр, сабаҕалааһын быһыытынан 1500 сыл кэриҥэ ынараа өттүгэр көс олохторун уларытан сири оҥорууга көспүттэр диэн буолар. Ол эрээри сүөһүнү иитии син биир сүрүн дьарыктарыттан биирдэстэринэн хаалбыт. Бу омук билиҥҥи үгэс буолбут аһын-үөлүн сайдыытын кэрэһилээбит.

Биллэн турар, ити сиргэ элбэх омук симиллэ олорбут буолан, татаардар астара-үөллэрэ аттыларыгар олорбут омуктар астарыттан-үөллэриттэн элбэҕи бэриһиннэрбит — марилартан, удмуртартар, нууччалартан, ону таһынан Орто Азия омуктарыттан.

Омук олорор сирин географиятыттан эмиэ аһа-үөлэ тутулуктаах. Татаардар олорор сирдэрэ икки гегорафия зонатын кирбиитигэр сөп түбэһэр — хотугу тыалар уонна соҕуруу кэйээрдэр (истиэп), ону таһынан икки бөдөҥ өрүс үрдүгэр олороллоро дьайар — Волга уонна [[Кама]]. Бу өрүстэр атыы-эргиэн сайдыытыгар дьайбыт буоланнар, ас-үөл эгэлгэтигэр эмиэ дьайбыттар.

Татаар аһа-үөлэ сүнньүнэн манна үгэс буолбут тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатыгар олоҕурар — туораахтаах култуураларга уонна сүөһүнү иитиигэ. Онон оҕуруот аһа уонна фрукта манна былыр оччо тэнийбэтэх сирэ. Эттэн ынах уонна хой этэ тарҕаммыт, ону таһынан сылгы этин сииллэр. Үүт сүнньүнэн [[иэдьэгэй]] уонна [[сүөгэй]] оҥорууга тутуллар эбит. Дьиэ көтөрдөрүн кэлин киэҥник туһанар буолбуттар. Ону таһынан ыҥырыаны иитэн мүөт хомуйаллара.

=== Үгэс буолбут татаар аһа-үөлэ ===
* Миин
* Сүрүн ас-үөл
* Бурдук ас
* Минньигэс ас

==== Миин ====
Миинннэрэ эттэн, кууруссаттан, балыктан, оҕуруот аһыттан, тэллэйтэн буһарыллар. Мииҥҥэ лапса, курууппа уонна оҕуруот аһын кутан хойуннарыахтарын сөп. Саамай элбэхтик лапсалаах уонна эт кырбастаах миини иһэллэр.

Сороҕор мииҥҥэ эриллибит эт төкүнүктэрин (фрикаделька) кутуохтарын сөп. Бырааһынньык аһын быһыытынан мииннээх пильмень (нууччалыы пельмень) туһаныллар.

==== Сүрүн ас-үөл ====
Сүрүн аһы-үөлү эттэн, курууппаттан уонна хортуоскаттан буһараллар. Эти эбэтэр кууруссаны мииҥҥэ буһаран баран кыра гына кырбастаан гарнирдаан биэрэллэр. Эти сороҕор ыһаарылыыллар. Хортуоскаҕа ньыһыллыбыт хрен куталлар.

Бялиш — үгэс буолбут былыргы ас. Эмис эт тороохойдорун (хой, ынах, хаас эбэтэр хаас иһэ) курууппаны кытта булкуйан баран көһүйэҕэ кутан оһох иһигэр буһараллар.

Тутырма — очоҕоско кып-кыра гына кырбастаммыт быары уонна курууппаны булкуйан куталлар.

Пилав — үксүн ыҥырыылаах киэһээ аһылыкка сииллэр. Казань пилава диэн ааттаан элбэх сирдэргэ бэлэмниир бүлүүдэлээхтэр.

Бишбармак эбэтэр куллама — эти лапсаны кытта буһарыы көрүҥэ.

Эти кыһын тоҥорон харайаллар. Саас сайын эттэрин тууһууллар уонна ыыһыыллар. Сылгы этиттэн халбаһыы оҥороллор (казылык). Ыыһаммыт хаас уонна кус этин деликатес быһыытынан туһаналлар.

Тааттар аһыгар-үөлүгэр сымыыты киэҥник туһаналлар. Сүнньүнэн куурусса сымыытын. Ууга буһаран, ыһаарылаан уонна оһох иһигэр буһаран сииллэр.

Курууппаттан араас хааһылары буһараллар, онно просо, гречка, овсянка, рис, горох туһаналлар.

==== Бурдук ас ====
[[Билэ:Kistibij.jpg|thumb|right|Кыстыбый]]
Бурдуктан элбэх аһы оҥороллор. Килиэп (икмак, ипи, эпэй) буһаралларыгар көтөхтөрүүлээх чиэстэни туһаналлар. Былыр килиэптэрин сүнньүнэн оруостан буһараллара (хара килиэп).

Кабаратма — көтөхтөрүүлээх чиэстэттэн хобордооххо эбэтэр хочуолга оргуйбут арыыга кутан буһарыллар блинчик. Кабаратмааны сылаастыы сииллэр, элбэхтик арыылыыллар.

Көннөрү чиэстэттэн кыймак диэн блины буһараллар. Нуучча блинытыттан халыҥ буолар. Бу аһы сүнньүнэн сарсыардааҥы аһылыкка ууллубут арыыны кытта биэрэллэр.

Кыстыбый (кюзикмяк) — диэн блины иһигэр буспут просо хааһыта угуллубут аһылык. Сороҕор просо оннугар хортуоска угаллар.

Бэлиш — сороҕор көтөхтөрүүлээх, сороҕор көннөрү чиэстэттэн оҥороллор. Иһигэр сыалаах эти куталлар. Былыр бялиш үрдүгэр хайаҕастаах намыһах конус курдук оҥоһуллар этэ. Билигин формата араас буолуон сөп.

Бэлиш көрүҥэ очпочмак — үс муннуктаах иһигэр лууктаах эрииллибит эттээх бурдук ас.

Өссө биир онно майгынныыр ас — перемеч (пярамяч). Бу ас төгүрүк буолар, иһигэр кырбаммыт (эриллибит) буспут эттээх, ыһаарылыыллар (бэрэски көрүҥэ).

Бэккэн (тэкэ), ый курдук көрүҥнээх улахан бэрэски, иһэ араас оҕуруот аһа (сүнньүнэн тыква, хаппыыста, моркуоп).

Сумса — бэрэски курдук, иһигэр эттээх уонна ристээх.

Губадия — улахан пирог, иһэ хас да хаттыгастаах буолар, онно рис, хаппыт фрукталар, корт (хаппыт туустаах сыыр) киирэр. Бырааһынньыкка бэлэмнииллэр.

==== Мииньигэс ас ====
Челпек — фритюрга ыһаарыламмыт блинчик

Катлама — маактаах, кунжууттаах, кортах, эриэхэлээх оһох иһигэр буһарыллыбыт булочка.

Кош теле («көтөр тыла»), ыһаарыламмыт чиэстэ тоорохойдоро, квадратик эбэтэр ромбик формалаах буолар.

Чакчак (чек-чек) — түүр омуктарга үксүлэригэр баар мүөттээх бурдук ас.

=== Утахтар ===
Айран — аһыйбыт үүккэ уу кутан оҥороллор.

Квас — оруос бурдугун ууга көөнньөрөн бэлэмнииллэр.

Шербет — мүөттэн оҥоруллар арыгыта суох утах. Былыр урууга бэлэмнииллэрэ.

Чэй — сүнньүнэн барбыт хара чэйи үүттээн иһэллэр.

== Сигэлэр ==
* [http://tat.tnv.ru/program/show/93 «Яңа Гасыр» телерадиокомпаниясе]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;— «Секреты татарской кухни» тапшыруы
* [http://watan.su/ash-bulmase/ Минем йорт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926070827/http://watan.su/ash-bulmase/ |date=2013-09-26 }}&amp;nbsp;— Татар милли ризыклары. Рецептлар, фотолар һәм башкалар.
* [https://msk.sweetmarin.ru/news/inform/ Блог Рецептов]&amp;nbsp;— Дөньядагы барлык рецептлар җыелмасы.
* [http://tyk.tatar/ tyk.tatar]&amp;nbsp;— Татарча рецептлар сайты.

[[Категория:Татаардар]]
[[Категория:Ас-үөл]]</text>
      <sha1>35t7a5uw8ns60m5c5yo2d0a5fo5p76z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тансыккужина Тамара Михайловна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58594</id>
    <revision>
      <id>429128</id>
      <timestamp>2026-05-30T01:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32078-34</username>
        <id>29068</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''Тамара Михайловна Тансыккужина''' ({{lang-ba|Тамара Михаил ҡыҙы Танһыҡҡужина}}; {{ВД-Преамбула}}) — Арассыыйа дуобатчыта, аан дойду сэттэ төгүллээх чөмпүйүөнэ, Дьобуруопа икки игүллээх чөмпүйүөнэ (2000, 2008). Аан дойду гроссмейстерэ. Башкоротстаан Өрөспүү...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>429128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9545" sha1="2cxea0sus8afjc31b28kbwtwqbu1y3e" xml:space="preserve">'''Тамара Михайловна Тансыккужина''' ({{lang-ba|Тамара Михаил ҡыҙы Танһыҡҡужина}}; {{ВД-Преамбула}}) — Арассыыйа дуобатчыта, аан дойду сэттэ төгүллээх чөмпүйүөнэ, Дьобуруопа икки игүллээх чөмпүйүөнэ (2000, 2008). Аан дойду гроссмейстерэ. Башкоротстаан Өрөспүүбүлүкэтин дуобакка федерациятын исполкомун бэрэссэдээтэлэ.

Набережные Челны саахымат-дуобат кулуубн иитиллээччитэ, бастакы тириэньэрдэрэ С Овечкин, И. Белкина. 2021 сыллаахха БӨ Курултаайын бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан таллыллыбыта.

1978 сыллаахха ахсынньы 11 күнүгэр Набережные Челны (Татаар АССР) төрөөбүтэ. Сергей Овечкиҥҥа (ССРС нуучча дуобатыгар 1985 с. чөмпүйүөнэ) 1988 сыллаахтан дьарыктаммыта. 1990 сылтан улхан сабыдыалы тириэньэр М. Белкина оҥорбута. 1994 с. Черток диэн тириэньэр ыҥырыытынан Башкортостаан Ишимбай куоратыгар көспүтэ. 1995 сылллаахха бастакы бөдөҥ кыайыытын ситиспитэ - кыргыттарга аан дойду дуобатыгар Арассыыйа первенствотыгар бастаабыта. 1996 с. Арассыыйа чөмпүйэнээтигэр дьаталларга чөмпүйүөн буолбута.

1999 сыллаахха Дьокуускайга буолбут аан дойду чөмпүйэнээтигэр 6-с буолбута.

2001 сыллаахха аан дойду чөмпүйэнээтин кыайбыта. 2002 сыллаахтан Уфа куоракка олорор.

== Үөрэҕэ ==
* А. Валили аатынан Ишибай өрөспүүбүлүкэтээҕи гимназия-интэринээтэ.
* Стерлитамактааҕы судаарыстыбаннай пединиститут (2001)
* Башкиир судаарыстыбаннай университета (2009)

== Наҕараадалара ==
* Доҕордоһуу уордьана (2021)
* Салават Юлаев уордьана (2001)

== Сыбаанньалара ==
Аан дойду гроссмейстера (2001), эр дьоҥҥо аан дойду маастара, Арассыыйа гроссмейстера (1998).

== Түмүктэрэ ==
== Результаты на чемпионатах мира и Европы ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! Год !! Уровень !! Место проведения !! Турнир/Матч !! Счёт !! Место
|-
| [[Чемпионат мира по международным шашкам среди женщин 1999|1999]] || ЧМ || {{флаг|RUS}} [[Якутск]] || турнир ([[Швейцарская система]]) || +3 =4 −2 || 6
|-
| [[Чемпионат Европы по международным шашкам среди женщин 2000|2000]] || ЧЕ || {{флаг|UKR}} [[Запорожье]] || турнир ([[Швейцарская система]]) || +4 =4 −0 ||bgcolor=&quot;gold&quot; | 1
|-
| [[Чемпионат мира по международным шашкам среди женщин 2001|2001]] || ЧМ || {{флаг|NED}} [[Велп]] || турнир ([[Швейцарская система]]) || +5 =4 −0 ||bgcolor=&quot;gold&quot; | 1
|-
| [[Чемпионат Европы по международным шашкам среди женщин 2002|2002]] || ЧЕ || {{флаг|LIT}} [[Вильнюс]] || турнир ([[Швейцарская система]]) || +4 =3 −2 || 5
|-
| [[Чемпионат мира по международным шашкам среди женщин 2002|2002]] || ЧМ || {{флаг|LAT}} [[Рига]] / {{флаг|RUS}} [[Уфа]] || матч с {{флаг|LAT}} [[Зоя Голубева|Зоей Голубевой]] || +2 −1 ||bgcolor=&quot;gold&quot; | 1
|- 
| [[Чемпионат мира по международным шашкам среди женщин 2003|2003]] || ЧМ || {{флаг|NED}} [[Заутеланде]] || турнир || +3 =8 −2 || 5
|-
| [[Чемпионат Европы по международным шашкам среди женщин 2004|2004]] || ЧЕ || {{флаг|POL}} [[Млава]] || турнир ([[Швейцарская система]]) || +2 =7 −0 || 5
|-
| [[Матч за звание чемпиона мира по международным шашкам среди женщин 2004|2004]] || ЧМ || {{флаг|RUS}} [[Уфа]] || матч с {{флаг|NED}} [[Ольга Камышлеева|Ольгой Камышлеевой]] || +2 −1 ||bgcolor=&quot;gold&quot; | 1
|-
| [[Чемпионат мира по международным шашкам среди женщин 2005|2005]] || ЧМ || {{флаг|ITA}} [[Латронико]] || турнир || +3 =7 −1 || 6
|-
| [[Чемпионат Европы по международным шашкам среди женщин 2006|2006]] || ЧЕ || {{флаг|SLO}} [[Бовец]] || турнир ([[Швейцарская система]]) || +2 =7 −0 ||bgcolor=&quot;cd7f32&quot;| 3
|-
| [[Чемпионат мира по международным шашкам среди женщин 2007|2007]] || ЧМ || {{флаг|RUS}} [[Якутск]] || турнир || +6 =9 −0 ||bgcolor=&quot;gold&quot; | 1
|-
|[[Чемпионат Европы по международным шашкам среди женщин 2008|2008]] || ЧЕ || {{флаг|EST}} [[Таллин]] || турнир ([[Швейцарская система]]) || +3 =6 −0 ||bgcolor=&quot;gold&quot; |1
|-
| [[Матч за звание чемпиона мира по международным шашкам среди женщин 2008|2008]] || ЧМ ||  {{флаг|UKR}} [[Днепродзержинск]] / {{флаг|RUS}} [[Уфа]] || матч с {{флаг|UKR}} [[Дарья Ткаченко|Дарьей Ткаченко]] || +0 −3 ||bgcolor=&quot;silver&quot;|2
|-
| [[Чемпионат Европы по международным шашкам среди женщин 2010|2010]] || ЧЕ || {{флаг|POL}} [[Семпульно-Краеньске]] || турнир ([[Швейцарская система]]) || +3 =6 −0 ||bgcolor=&quot;silver&quot;|2
|-
| [[Чемпионат мира по международным шашкам среди женщин 2010|2010]] || ЧМ || {{флаг|RUS}} [[Уфа]] || турнир || +0 =8 −2 || 5-6
|-
| [[Чемпионат мира по международным шашкам среди женщин 2011|2011]] || ЧМ || {{флаг|UKR}} [[Ровно]] || турнир || +7 =5 −1 ||bgcolor=&quot;gold&quot; |1 
|-
| [[Чемпионат мира по международным шашкам среди женщин 2013|2013]] || ЧМ || {{флаг|MNG}} [[Улан-Батор]] || турнир || +6 =8 −1 ||bgcolor=&quot;cd7f32&quot;| 3
|-
| [[Чемпионат Европы по международным шашкам среди женщин 2014|2014]] || ЧЕ || {{флаг|EST}} [[Таллин]] || турнир ([[Швейцарская система]]) || +4 =5 −0 ||bgcolor=&quot;silver&quot;|2
|-
| [[Матч за звание чемпиона мира по международным шашкам среди женщин 2015|2015]] || ЧМ || {{флаг|KAZ}} [[Зеренда]] || матч с {{флаг|LAT}} [[Зоя Голубева|Зоей Голубевой]] || +0 =4 -2 ||bgcolor=&quot;silver&quot;|2
|-
| [[Чемпионат мира по международным шашкам среди женщин 2015|2015]] || ЧМ || {{флаг|CHN}} [[Ухань]] || турнир || +5 =9 −1 || 5
|-
| [[Чемпионат Европы по международным шашкам среди женщин 2016|2016]] || ЧЕ || {{флаг|TUR}} [[Измир]] || турнир ([[Швейцарская система]]) || +2 =7 -0 || 6
|-
| [[Чемпионат Европы по международным шашкам среди женщин 2018|2018]] || ЧЕ || {{флаг|RUS}} [[Москва]] || турнир ([[Швейцарская система]]) || +3 =6 -0 || 4
|-
| [[Чемпионат мира по международным шашкам среди женщин 2019|2019]] || ЧМ || {{флаг|RUS}} [[Якутск]] || турнир || +6 =8 −1 ||bgcolor=&quot;gold&quot; |1
|-
| [[Матч за звание чемпиона мира по международным шашкам среди женщин 2021|2020]] || ЧМ || {{флаг|POL}} [[Варшава]] || матч с {{флаг|POL}} [[Наталья Садовская|Натальей Садовской]] || +1 =7 -1 ||bgcolor=&quot;gold&quot; |1*
|-
| [[Чемпионат мира по международным шашкам среди женщин 2021|2021]] || ЧМ || {{флаг|EST}} [[Таллин]] || турнир || +8 =6 −1 ||bgcolor=&quot;silver&quot; |2
|}

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Равенство в классическом формате, равенство в формате рапид, равенство в формате блиц. Преимущество на тай-брейке.
[[Категория:Дьон алпаабытынан]]</text>
      <sha1>2cxea0sus8afjc31b28kbwtwqbu1y3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айхал (киинэ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58595</id>
    <revision>
      <id>429130</id>
      <timestamp>2026-05-30T04:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32173-19</username>
        <id>29070</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''Айхал''' (''Alhal'' эбэтэр ''Aykhal'', ''Aikhal'') - [[2025]] сыллаахха уһуллубут,Хаҥалас улууһугар сүрүннээн, Бэстээххэ, Нөмүгүгэ. Криминальнай драма, 80 уонна 90 сыллардааҕы кэм ойууланар. [[Sinet Spark]] тэрилтэ устуута.  == Сүжета == Нөмүгүгэ 80-90 сыллардаахха Холбос, РТС диэ...&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>429130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="725" sha1="qqmg7o9qwf047nwj68odz5dttu17cce" xml:space="preserve">'''Айхал''' (''Alhal'' эбэтэр ''Aykhal'', ''Aikhal'') - [[2025]] сыллаахха уһуллубут,Хаҥалас улууһугар сүрүннээн, Бэстээххэ, Нөмүгүгэ. Криминальнай драма, 80 уонна 90 сыллардааҕы кэм ойууланар. [[Sinet Spark]] тэрилтэ устуута.

== Сүжета ==
Нөмүгүгэ 80-90 сыллардаахха Холбос, РТС диэн криминальнай группировкалар бааллара, Нөмүгүнү икки кына араараллара. Границалара Дэлэй маҕаһыынынан ааһара. Ол охсуһуута.


 https://www.imdb.com/title/tt38690023/</text>
      <sha1>qqmg7o9qwf047nwj68odz5dttu17cce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429133</id>
      <parentid>429130</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T05:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31951-68</username>
        <id>29071</id>
      </contributor>
      <origin>429133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="748" sha1="kw2rniahq86gah1pesg7v47v1tcet81" xml:space="preserve">'''Айхал''' (''Alhal'' эбэтэр ''Aykhal'', ''Aikhal'') - [[2025]] сыллаахха уһуллубут,Хаҥалас улууһугар сүрүннээн, Бэстээххэ, Нөмүгүгэ. Криминальнай драма, 80 уонна 90 сыллардааҕы кэм ойууланар. [[Sinet Spark]] уонна [[BuoyunS]] тэрилтэ устуута.

== Сүжета ==
Нөмүгүгэ 80-90 сыллардаахха Холбос, РТС диэн криминальнай группировкалар бааллара, Нөмүгүнү икки кына араараллара. Границалара Дэлэй маҕаһыынынан ааһара. Ол охсуһуута.


 https://www.imdb.com/title/tt38690023/</text>
      <sha1>kw2rniahq86gah1pesg7v47v1tcet81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sinet Spark</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58596</id>
    <revision>
      <id>429131</id>
      <timestamp>2026-05-30T04:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32173-19</username>
        <id>29070</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''Sinet Spark''' (''Синет Спарк'') - [[нон профит]] тэрилтэ, сүрүннээн [[InDrive]] тэрилтэ бүддьүөтүттэн үбүлэнэр.&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>429131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178" sha1="8i88po5mn6s8vi075k4x03o54iugc5n" xml:space="preserve">'''Sinet Spark''' (''Синет Спарк'') - [[нон профит]] тэрилтэ, сүрүннээн [[InDrive]] тэрилтэ бүддьүөтүттэн үбүлэнэр.</text>
      <sha1>8i88po5mn6s8vi075k4x03o54iugc5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429132</id>
      <parentid>429131</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T04:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32173-19</username>
        <id>29070</id>
      </contributor>
      <origin>429132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="203" sha1="2esujwcjhwtajwgwb80kodh4t213j3f" xml:space="preserve">'''Sinet Spark''' (''Синет Спарк'') - [[нон профит]] тэрилтэ, сүрүннээн [[InDrive]] тэрилтэ бүддьүөтүттэн үбүлэнэр.

https://sinetspark.org/</text>
      <sha1>2esujwcjhwtajwgwb80kodh4t213j3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абааһылаах Хаус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58597</id>
    <revision>
      <id>429134</id>
      <timestamp>2026-05-30T05:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31951-68</username>
        <id>29071</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''Абааһылаах Хаус''' (сороҕор '''Абааһылаах Һаус''' , нучч: ''Абаасылаах Хаус'') - [[2024]] уонна [[2025]] сылларга уһуллан икки чааска хайдар киинэ, [[һоррор]] уонна комедия буолар.&quot; саҥа сирэй оҥоһулунна</comment>
      <origin>429134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="9h56y5n40s9ilkb15tqr9wy12662d28" xml:space="preserve">'''Абааһылаах Хаус''' (сороҕор '''Абааһылаах Һаус''' , нучч: ''Абаасылаах Хаус'') - [[2024]] уонна [[2025]] сылларга уһуллан икки чааска хайдар киинэ, [[һоррор]] уонна комедия буолар.</text>
      <sha1>9h56y5n40s9ilkb15tqr9wy12662d28</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>