Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1176 429216 429201 2026-06-03T00:59:59Z SmallSonMarex 26712 /* Фотогалерея */ 429216 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian city |LocalName1=Дьокуускай |LocalLangName1=Саха тыла |Skyline=Якутск. Вид на КФЕН СВФУ и озеро Тёплое.JPG |SkylineLegend=М. К. Оммуоһап аатынан Хоту-Илиҥҥи бэдэрээлинэй үнүбэрситиэт, айылҕа үөрэҕин бакылтыата. <br /> |LatDeg=63 |LatMin=2 |LatSec |LonDeg=129 |LonMin=44 |LonSec |LocatorMap=Lena watershed.png |LocatorMapLegend=Дьокуускай өрүс үрдүгэр турар сирэ |CoatOfArms=Coat of Arms of Yakutsk (Yakutia) 2012.jpg |Flag=Flag of Yakutsk.svg |CityDay=Балаҕан ыйын иккис өрөбүлэ |FederalSubject=[[Саха Өрөспүүбүлүкэтэ]] |MunStatus=[[Дьокуускай куорат уокуруга|Куорат уокуруга]] |InJurisdictionOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |AdmCtrType=Киин куорат |AdmCtrOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |SelfGovAsOf= |LeaderType=Ил Дархан |LeaderName=[[Евгений Николаевич Григорьев]] |Legislature=[[Дьокуускай Уокурук Сүбэтэ|Уокурук Сүбэтэ]] |Charter=[[Charter of Yakutsk]] |Area_km2=121.93 |Population=396 751 |PopulationRank=89с |FoundationDate=Балаҕан ыйын 25, 1632 |PostalCode=677xxx |DialingCode=4112 |Website=http://www.yakutsk-city.ru/ |LocalName2=Якутск|LocalLangName2=Нуучча тыла|LocalName3=Yakutsk|LocalLangName3=Ааҥыл тыла}} '''Дьокуускай''' ([[нууччалыы]]: Якутск) [[Туймаада хочото|Туймаада хочотугар]] [[Өлүөнэ]] өрүс хаҥас кытылыгар турар, [[Саха Сирин]] киин куората. Ыраах-Илиҥҥи Бэдэрээлинэй уокурукка нэһилиэнньэтинэн төрдүс миэстэни ылар. Ирбэт тоҥ сиргэ турар саамай улахан куорат. Саха Сирин саамай улахан куората. == Устуоруйата == Сахалар Туймаада хочотугар нууччалар кэлиэхтэригэр диэри олорбуттара. Туймаада саха дьон былыргы киининэн ааҕыллар.<ref>https://ilin-yakutsk.narod.ru/2003-34/70.htm</ref> 1632 сыллаахха Бекетов баһылыктаах нуучча хаhаахтара [[Өлүөнэ]] кытылыгар, билиҥҥи [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан]] сиригэр бастаан [[остуруок]] туппуттар. Онтон нуучча хаһаахтарын тойоно [[Атаман Иван Галкин|Иван Галкин]] Өлүөнэ остуруогун [[халаан]] уута ылара бэрдин иһин, [[Өйүк]] баай хонуутугар (эбэтэр ''лог'' диэни ''луг'' диэн сыыһа суруйбут буоллахтарына - аппатыгар) өрүс уҥуор куорат билиҥҥи турар сиригэр көһөрбүтэ. Өлүөнэ кыраайын (Ленский край) киинин быһыытынан бастаан Өлүөнэ остуруога дэнэр этэ. 1638 сыллаахха Саха Сирин Енисей уеһыттан арааран Саха уеһа оҥороллоругар [[Дьокуускай остуруога|киин остуруок]] буолбута. 1680 сыллаахха саҕаламмыт реформа кэмигэр 1681 сыллаахха остуруокка [[Приклонскай Иван Васильевич|Приклонскай]] бойобуода кэлэр, кини сүрүн соруга - остуруогу куоракка кубулутуу. Куораты тутуу [[от ыйын 24]] күнүгэр 1682 сыллаахха саҕаламмыт. 3600 [[саһаан]] кыбадыраат иэннээх сири 3,5 миэтэрэ кэриҥэ үрдүктээх күрүө туттарар. Бу эркиҥҥэ 8 баасына туттарар. Куорат городничайынан [[Епишев Семен Иванович|Семен Иванович Епишев]] диэн киһи ананар. [[Тохсунньу 10]] күнүгэр 1696 сыллаахха [[Сибиирдээҕи бирикээс]] Саха уеһын уонна куоратын чертежтарын оҥорорго ыйаах таһаарар. Онтон нөҥүө сылыгар [[тохсунньу 31]] күнүгэр үрүҥ көмүс бэчээти оҥотторон ыытар. Бу кэмтэн ыла остуруок бүтэһиктээхтик куорат аатын сүгэр<ref>Дьокуускай хаһан куорат дэммитэй? А.Павлов-Дабыл, Кэскил хаһыат, 2.10.2012</ref>. == Килиимэтэ == Салгын тэмпэрэтиирэтин орто кээмэйэ (2012 сыл)<ref>[http://www.pogodaiklimat.ru/climate/24959.htm Погода и Климат:Климат Якутска]</ref>. {{Куорат клиимата |Источник=[http://pogoda.ru.net/climate/24959.htm Погода и климат] | Янв_ср=-38.6 | Янв_ср_осад=9 | Фев_ср=-33.8 | Фев_ср_осад=8 | Мар_ср=-20.1 | Мар_ср_осад=7 | Апр_ср=-4.8 | Апр_ср_осад=8 | Май_ср=7.5 | Май_ср_осад=20 | Июн_ср=16.4 | Июн_ср_осад=35 | Июл_ср=19.5 | Июл_ср_осад=38 | Авг_ср=15.2 | Авг_ср_осад=37 | Сен_ср=6.1 | Сен_ср_осад=31 | Окт_ср=-7.8 | Окт_ср_осад=18 | Ноя_ср=-27.0 | Ноя_ср_осад=16 | Дек_ср=-37.6 | Дек_ср_осад=10 | Год_ср=-8.8 | Год_ср_осад=237 | Янв_ср_мин=-41.5 | Янв_ср_макс=-35.1 | Фев_ср_мин=-38.2 | Фев_ср_макс=-28.6 | Мар_ср_мин=-27.4 | Мар_ср_макс=-12.3 | Апр_ср_мин=-11.8 | Апр_ср_макс=1.7 | Май_ср_мин=1.0 | Май_ср_макс=13.2 | Июн_ср_мин=9.3 | Июн_ср_макс=22.4 | Июл_ср_мин=12.7 | Июл_ср_макс=25.5 | Авг_ср_мин=8.9 | Авг_ср_макс=21.5 | Сен_ср_мин=1.2 | Сен_ср_макс=11.5 | Окт_ср_мин=-12.2 | Окт_ср_макс=-3.6 | Ноя_ср_мин=-31.0 | Ноя_ср_макс=-23.1 | Дек_ср_мин=-40.4 | Дек_ср_макс=-34.3 | Год_ср_мин=-14.1 | Год_ср_макс=-3.4 | Янв_а_макс=-5.8 | Янв_а_мин=-63.0 | Фев_а_макс=-2.2 | Фев_а_мин=-64.4 | Мар_а_макс=8.3 | Мар_а_мин=-54.9 | Апр_а_макс=21.1 | Апр_а_мин=-41.0 | Май_а_макс=31.1 | Май_а_мин=-18.1 | Июн_а_макс=35.1 | Июн_а_мин=-5.4 | Июл_а_макс=38.4 | Июл_а_мин=-1.5 | Авг_а_макс=35.4 | Авг_а_мин=-7.8 | Сен_а_макс=27.0 | Сен_а_мин=-14.2 | Окт_а_макс=18.6 | Окт_а_мин=-40.9 | Ноя_а_макс=3.8 | Ноя_а_мин=-54.5 | Дек_а_макс=-3.9 | Дек_а_мин=-59.8 | Год_а_макс=38.4 | Год_а_мин=-64.4 |}} == Демография == [[Ойуу:Якутский1.png|500px|thumb|center|Сурутуу ыытыллыбыт сылларга уонна [[2007]] сылга олохтоох ахсаана]]Дьокуускай куоракка — 367 тыһ. киһи (2024 сыл) олорор.<ref><nowiki>https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx</nowiki></ref> Бу куоракка элбэх норуот олорор. Сахалар, нууччалар уонна да атыттар. Дьокуускай куорат тургэнник улаата турар куорат. == Омуктар ахсааннара (нелегаллары аахпакка туран)<ref>https://yakutskcity.ru/press-tsentr/gorod-yakutsk-zhiteli-skvoz-prizmu-statistiki/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }}</ref> == Сахалар - 59,2% - 217 тыh. Нууччалар - 26,4% - 97 тыh. Кыргызтар - 3,4% - 12 тыһ. Эбэҥки - 1,9% - 7 тыһ. Таджиктар - 1,7% - 6 тыh. Кытайдар - 1,4% - 5 тыh. Эрмээннэр - 1,1% - 4 тыh. Буряттар - 0,6% - 2 тыһ. Эбээн - 0,6% - 2 тыһ. Украинецтар - 0,5% - 2 тыh. Татаардар - 0,4% - 2 тыh. == Дьокуускай Ытык олохтоохторо == {{main|Дьокуускай ытык олохтоохторо}} == Дьокуускайга төрөөбүт биллэр дьон == {{main|Дьокуускайга төрөөбүт дьон}} Чулуу мэйии бараштар - слэйдар вайбтар уонна чиллар == Доҕордуу куораттар == *{{flagicon|South Korea}} [[Чаҥуон]], [[Соҕуруу Кэриэйэ]]. *{{flagicon|Alaska}} [[Фэрбенкс]], [[Аляска]] ([[АХШ]]). *{{flagicon|People's Republic of China}} [[Харбин]], [[Кытай]]. *{{flagicon|Japan}} [[Мураяма, Ямагата|Мураяма]], [[Дьоппуон]]. *{{flagicon|Canada}} [[Йэллоунайф]], [[Канада]]. *{{flagicon|Greece}} [[Олимпия (Греция)|Олимпия]], [[Греция]]. == Үөрэҕирии == {{main|Дьокуускай куорат үөрэҕин тэрилтэлэрэ}} == Фотогалерея == <gallery widths="160" heights="160" class="center"> Билэ:Yakutsk-kancelyaria.jpg|<small>Былыргы Дьокуускай. <br />Воеводскай канцелярия</small> Билэ:Y-ostrog.jpg|<small>Дьокуускай. Острог</small> Билэ:Якутск во второй половине XIX века.jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Якутская духовная семинария (XIX век).jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Ярославского 45 (главный вид).jpg|<small>Дьокуускай. Ярославскай уулуссатын 45 №-рэ. Арассыыйа култууратын памятнига (1400042000)</small> Билэ:Якутская духовная семинария, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Aeroport Yakutsk 02.jpg|<small>Былатыан Ойуунускай аатынан аан дойдутааҕы Дьокуускай аэропорт</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Спортивный комплекс "Триумф".JPG|<small>«Өрөгөй» спорт уораҕайа</small> Билэ:Государственный театр оперы и балета Республики Саха (Якутия) им. Д.К.Сивцева-Суоруна Омоллоона, Якутск 14.09.2025.jpg|<small>Д. К. Сивцев – Суорун Омоллоон аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суดาарыстыбаннай опера уонна балет театра</small> Билэ:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|<small>СВФУ Естественнай наукаларын факультеттарын корпуһа</small> Билэ:Государственный цирк Республики Саха (Якутия).jpg|<small>Саха сыырката</small> Билэ:Государственный академический русский драматический театр им. А.С. Пушкина 10.09.2025.jpg|<small>А. С. Пушкин аатынан судаарыстыбаннай академическай Нуучча драматическай тыйаатыра</small> Билэ:Die Ankunft Christi ist die Sonne der Wahrheit der römisch-katholischen Kirche in Jakutsk.jpg|<small>Пресвятой Троица Римскай-Католическай таҥаратын дьиэтэ</small> Билэ:Якутский театр.jpg|<small>Саха тыйаатыра</small> Билэ:Градоякутский Преображенский Кафедральный собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы Спасскай-Преображенскай кафедральнай собор</small> Билэ:IT-Парк Якутск 24.04.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы IT-парк</small> Билэ:Празднование Дня Победы, Улица Хабарова, Якутск 09.05.2026 (5).jpg|<small>Ыам ыйын 9 күнүнээҕи Хабаров уулуссата</small> Билэ:Площадь Ленина, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Ленин болуоссата</small> Билэ:Якутск. Мечеть.jpg|<small>Абдул-Халим Аушев аатынан соборнай мечеть</small> Билэ:Памятник основателю Якутска Петру Ивановичу Бекетову.jpg|<small>Саха сирин төрүттээччитэ Петр Иванович Бекетов пааматынньыга</small> Билэ:RusAsian bank Yakutsk.jpg|<small>Нуучча-Азия баанын дьиэтэ. Кэннигэр остуруок биир баасыната уонна Комдрагмет дьиэтэ көстөллөр</small> </gallery> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == [http://якутск.рф/ Дьокуускай куорат уокурук дьаһалататын официал ситим-сирэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }} {{Саха сирэ тиэмэлэргэ}} {{Template:Саха Сирин куораттара}} {{Template:Саха Сирин улуустара}} {{Commonscat|Yakutsk}} [[Категория:Дьокуускай| ]] [[Категория:Саха Сирин нэһилиэнньэлээх пууннара]] cwwvie9iq7e87jya0eh8zkp27kp2pgr 429217 429216 2026-06-03T01:01:00Z SmallSonMarex 26712 /* Фотогалерея */ 429217 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian city |LocalName1=Дьокуускай |LocalLangName1=Саха тыла |Skyline=Якутск. Вид на КФЕН СВФУ и озеро Тёплое.JPG |SkylineLegend=М. К. Оммуоһап аатынан Хоту-Илиҥҥи бэдэрээлинэй үнүбэрситиэт, айылҕа үөрэҕин бакылтыата. <br /> |LatDeg=63 |LatMin=2 |LatSec |LonDeg=129 |LonMin=44 |LonSec |LocatorMap=Lena watershed.png |LocatorMapLegend=Дьокуускай өрүс үрдүгэр турар сирэ |CoatOfArms=Coat of Arms of Yakutsk (Yakutia) 2012.jpg |Flag=Flag of Yakutsk.svg |CityDay=Балаҕан ыйын иккис өрөбүлэ |FederalSubject=[[Саха Өрөспүүбүлүкэтэ]] |MunStatus=[[Дьокуускай куорат уокуруга|Куорат уокуруга]] |InJurisdictionOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |AdmCtrType=Киин куорат |AdmCtrOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |SelfGovAsOf= |LeaderType=Ил Дархан |LeaderName=[[Евгений Николаевич Григорьев]] |Legislature=[[Дьокуускай Уокурук Сүбэтэ|Уокурук Сүбэтэ]] |Charter=[[Charter of Yakutsk]] |Area_km2=121.93 |Population=396 751 |PopulationRank=89с |FoundationDate=Балаҕан ыйын 25, 1632 |PostalCode=677xxx |DialingCode=4112 |Website=http://www.yakutsk-city.ru/ |LocalName2=Якутск|LocalLangName2=Нуучча тыла|LocalName3=Yakutsk|LocalLangName3=Ааҥыл тыла}} '''Дьокуускай''' ([[нууччалыы]]: Якутск) [[Туймаада хочото|Туймаада хочотугар]] [[Өлүөнэ]] өрүс хаҥас кытылыгар турар, [[Саха Сирин]] киин куората. Ыраах-Илиҥҥи Бэдэрээлинэй уокурукка нэһилиэнньэтинэн төрдүс миэстэни ылар. Ирбэт тоҥ сиргэ турар саамай улахан куорат. Саха Сирин саамай улахан куората. == Устуоруйата == Сахалар Туймаада хочотугар нууччалар кэлиэхтэригэр диэри олорбуттара. Туймаада саха дьон былыргы киининэн ааҕыллар.<ref>https://ilin-yakutsk.narod.ru/2003-34/70.htm</ref> 1632 сыллаахха Бекетов баһылыктаах нуучча хаhаахтара [[Өлүөнэ]] кытылыгар, билиҥҥи [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан]] сиригэр бастаан [[остуруок]] туппуттар. Онтон нуучча хаһаахтарын тойоно [[Атаман Иван Галкин|Иван Галкин]] Өлүөнэ остуруогун [[халаан]] уута ылара бэрдин иһин, [[Өйүк]] баай хонуутугар (эбэтэр ''лог'' диэни ''луг'' диэн сыыһа суруйбут буоллахтарына - аппатыгар) өрүс уҥуор куорат билиҥҥи турар сиригэр көһөрбүтэ. Өлүөнэ кыраайын (Ленский край) киинин быһыытынан бастаан Өлүөнэ остуруога дэнэр этэ. 1638 сыллаахха Саха Сирин Енисей уеһыттан арааран Саха уеһа оҥороллоругар [[Дьокуускай остуруога|киин остуруок]] буолбута. 1680 сыллаахха саҕаламмыт реформа кэмигэр 1681 сыллаахха остуруокка [[Приклонскай Иван Васильевич|Приклонскай]] бойобуода кэлэр, кини сүрүн соруга - остуруогу куоракка кубулутуу. Куораты тутуу [[от ыйын 24]] күнүгэр 1682 сыллаахха саҕаламмыт. 3600 [[саһаан]] кыбадыраат иэннээх сири 3,5 миэтэрэ кэриҥэ үрдүктээх күрүө туттарар. Бу эркиҥҥэ 8 баасына туттарар. Куорат городничайынан [[Епишев Семен Иванович|Семен Иванович Епишев]] диэн киһи ананар. [[Тохсунньу 10]] күнүгэр 1696 сыллаахха [[Сибиирдээҕи бирикээс]] Саха уеһын уонна куоратын чертежтарын оҥорорго ыйаах таһаарар. Онтон нөҥүө сылыгар [[тохсунньу 31]] күнүгэр үрүҥ көмүс бэчээти оҥотторон ыытар. Бу кэмтэн ыла остуруок бүтэһиктээхтик куорат аатын сүгэр<ref>Дьокуускай хаһан куорат дэммитэй? А.Павлов-Дабыл, Кэскил хаһыат, 2.10.2012</ref>. == Килиимэтэ == Салгын тэмпэрэтиирэтин орто кээмэйэ (2012 сыл)<ref>[http://www.pogodaiklimat.ru/climate/24959.htm Погода и Климат:Климат Якутска]</ref>. {{Куорат клиимата |Источник=[http://pogoda.ru.net/climate/24959.htm Погода и климат] | Янв_ср=-38.6 | Янв_ср_осад=9 | Фев_ср=-33.8 | Фев_ср_осад=8 | Мар_ср=-20.1 | Мар_ср_осад=7 | Апр_ср=-4.8 | Апр_ср_осад=8 | Май_ср=7.5 | Май_ср_осад=20 | Июн_ср=16.4 | Июн_ср_осад=35 | Июл_ср=19.5 | Июл_ср_осад=38 | Авг_ср=15.2 | Авг_ср_осад=37 | Сен_ср=6.1 | Сен_ср_осад=31 | Окт_ср=-7.8 | Окт_ср_осад=18 | Ноя_ср=-27.0 | Ноя_ср_осад=16 | Дек_ср=-37.6 | Дек_ср_осад=10 | Год_ср=-8.8 | Год_ср_осад=237 | Янв_ср_мин=-41.5 | Янв_ср_макс=-35.1 | Фев_ср_мин=-38.2 | Фев_ср_макс=-28.6 | Мар_ср_мин=-27.4 | Мар_ср_макс=-12.3 | Апр_ср_мин=-11.8 | Апр_ср_макс=1.7 | Май_ср_мин=1.0 | Май_ср_макс=13.2 | Июн_ср_мин=9.3 | Июн_ср_макс=22.4 | Июл_ср_мин=12.7 | Июл_ср_макс=25.5 | Авг_ср_мин=8.9 | Авг_ср_макс=21.5 | Сен_ср_мин=1.2 | Сен_ср_макс=11.5 | Окт_ср_мин=-12.2 | Окт_ср_макс=-3.6 | Ноя_ср_мин=-31.0 | Ноя_ср_макс=-23.1 | Дек_ср_мин=-40.4 | Дек_ср_макс=-34.3 | Год_ср_мин=-14.1 | Год_ср_макс=-3.4 | Янв_а_макс=-5.8 | Янв_а_мин=-63.0 | Фев_а_макс=-2.2 | Фев_а_мин=-64.4 | Мар_а_макс=8.3 | Мар_а_мин=-54.9 | Апр_а_макс=21.1 | Апр_а_мин=-41.0 | Май_а_макс=31.1 | Май_а_мин=-18.1 | Июн_а_макс=35.1 | Июн_а_мин=-5.4 | Июл_а_макс=38.4 | Июл_а_мин=-1.5 | Авг_а_макс=35.4 | Авг_а_мин=-7.8 | Сен_а_макс=27.0 | Сен_а_мин=-14.2 | Окт_а_макс=18.6 | Окт_а_мин=-40.9 | Ноя_а_макс=3.8 | Ноя_а_мин=-54.5 | Дек_а_макс=-3.9 | Дек_а_мин=-59.8 | Год_а_макс=38.4 | Год_а_мин=-64.4 |}} == Демография == [[Ойуу:Якутский1.png|500px|thumb|center|Сурутуу ыытыллыбыт сылларга уонна [[2007]] сылга олохтоох ахсаана]]Дьокуускай куоракка — 367 тыһ. киһи (2024 сыл) олорор.<ref><nowiki>https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx</nowiki></ref> Бу куоракка элбэх норуот олорор. Сахалар, нууччалар уонна да атыттар. Дьокуускай куорат тургэнник улаата турар куорат. == Омуктар ахсааннара (нелегаллары аахпакка туран)<ref>https://yakutskcity.ru/press-tsentr/gorod-yakutsk-zhiteli-skvoz-prizmu-statistiki/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }}</ref> == Сахалар - 59,2% - 217 тыh. Нууччалар - 26,4% - 97 тыh. Кыргызтар - 3,4% - 12 тыһ. Эбэҥки - 1,9% - 7 тыһ. Таджиктар - 1,7% - 6 тыh. Кытайдар - 1,4% - 5 тыh. Эрмээннэр - 1,1% - 4 тыh. Буряттар - 0,6% - 2 тыһ. Эбээн - 0,6% - 2 тыһ. Украинецтар - 0,5% - 2 тыh. Татаардар - 0,4% - 2 тыh. == Дьокуускай Ытык олохтоохторо == {{main|Дьокуускай ытык олохтоохторо}} == Дьокуускайга төрөөбүт биллэр дьон == {{main|Дьокуускайга төрөөбүт дьон}} Чулуу мэйии бараштар - слэйдар вайбтар уонна чиллар == Доҕордуу куораттар == *{{flagicon|South Korea}} [[Чаҥуон]], [[Соҕуруу Кэриэйэ]]. *{{flagicon|Alaska}} [[Фэрбенкс]], [[Аляска]] ([[АХШ]]). *{{flagicon|People's Republic of China}} [[Харбин]], [[Кытай]]. *{{flagicon|Japan}} [[Мураяма, Ямагата|Мураяма]], [[Дьоппуон]]. *{{flagicon|Canada}} [[Йэллоунайф]], [[Канада]]. *{{flagicon|Greece}} [[Олимпия (Греция)|Олимпия]], [[Греция]]. == Үөрэҕирии == {{main|Дьокуускай куорат үөрэҕин тэрилтэлэрэ}} == Фотогалерея == <gallery widths="160" heights="160" class="center"> Билэ:Yakutsk-kancelyaria.jpg|<small>Былыргы Дьокуускай. <br />Воеводскай канцелярия</small> Билэ:Y-ostrog.jpg|<small>Дьокуускай. Острог</small> Билэ:Якутск во второй половине XIX века.jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Якутская духовная семинария (XIX век).jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Ярославского 45 (главный вид).jpg|<small>Дьокуускай. Ярославскай уулуссатын 45 №-рэ. Арассыыйа култууратын памятнига (1400042000)</small> Билэ:Якутская духовная семинария, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Aeroport Yakutsk 02.jpg|<small>Былатыан Ойуунускай аатынан аан дойдутааҕы Дьокуускай аэропорт</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Спортивный комплекс "Триумф".JPG|<small>«Өрөгөй» спорт уораҕайа</small> Билэ:Государственный театр оперы и балета Республики Саха (Якутия) им. Д.К.Сивцева-Суоруна Омоллоона, Якутск 14.09.2025.jpg|<small>Д. К. Сивцев – Суорун Омоллоон аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суดาарыстыбаннай опера уонна балет театра</small> Билэ:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|<small>СВФУ Естественнай наукаларын факультеттарын корпуһа</small> Билэ:Государственный цирк Республики Саха (Якутия).jpg|<small>Саха сыырката</small> Билэ:Государственный академический русский драматический театр им. А.С. Пушкина 10.09.2025.jpg|<small>А. С. Пушкин аатынан судаарыстыбаннай академическай Нуучча драматическай тыйаатыра</small> Билэ:Die Ankunft Christi ist die Sonne der Wahrheit der römisch-katholischen Kirche in Jakutsk.jpg|<small>Пресвятой Троица Римскай-Католическай таҥаратын дьиэтэ</small> Билэ:Якутский театр.jpg|<small>Саха тыйаатыра</small> Билэ:Градоякутский Преображенский Кафедральный собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы Спасскай-Преображенскай кафедральнай собор</small> Билэ:IT-Парк Якутск 24.04.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы IT-парк</small> Билэ:Празднование Дня Победы, Улица Хабарова, Якутск 09.05.2026 (5).jpg|<small>Ыам ыйын 9 күнүнээҕи Хабаров уулуссата</small> Билэ:Площадь Ленина, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Ленин болуоссата</small> Билэ:Кафедральный Свято-Троицкий собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Сибэтиэй Троица кафедральнай соборо</small> Билэ:Якутск. Мечеть.jpg|<small>Абдул-Халим Аушев аатынан соборнай мечеть</small> Билэ:Памятник основателю Якутска Петру Ивановичу Бекетову.jpg|<small>Саха сирин төрүттээччитэ Петр Иванович Бекетов пааматынньыга</small> Билэ:RusAsian bank Yakutsk.jpg|<small>Нуучча-Азия баанын дьиэтэ. Кэннигэр остуруок биир баасыната уонна Комдрагмет дьиэтэ көстөллөр</small> </gallery> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == [http://якутск.рф/ Дьокуускай куорат уокурук дьаһалататын официал ситим-сирэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }} {{Саха сирэ тиэмэлэргэ}} {{Template:Саха Сирин куораттара}} {{Template:Саха Сирин улуустара}} {{Commonscat|Yakutsk}} [[Категория:Дьокуускай| ]] [[Категория:Саха Сирин нэһилиэнньэлээх пууннара]] h75f2llzs3zwknzo4r2ac7sb463n5uf 429218 429217 2026-06-03T01:02:28Z SmallSonMarex 26712 /* Фотогалерея */ 429218 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian city |LocalName1=Дьокуускай |LocalLangName1=Саха тыла |Skyline=Якутск. Вид на КФЕН СВФУ и озеро Тёплое.JPG |SkylineLegend=М. К. Оммуоһап аатынан Хоту-Илиҥҥи бэдэрээлинэй үнүбэрситиэт, айылҕа үөрэҕин бакылтыата. <br /> |LatDeg=63 |LatMin=2 |LatSec |LonDeg=129 |LonMin=44 |LonSec |LocatorMap=Lena watershed.png |LocatorMapLegend=Дьокуускай өрүс үрдүгэр турар сирэ |CoatOfArms=Coat of Arms of Yakutsk (Yakutia) 2012.jpg |Flag=Flag of Yakutsk.svg |CityDay=Балаҕан ыйын иккис өрөбүлэ |FederalSubject=[[Саха Өрөспүүбүлүкэтэ]] |MunStatus=[[Дьокуускай куорат уокуруга|Куорат уокуруга]] |InJurisdictionOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |AdmCtrType=Киин куорат |AdmCtrOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |SelfGovAsOf= |LeaderType=Ил Дархан |LeaderName=[[Евгений Николаевич Григорьев]] |Legislature=[[Дьокуускай Уокурук Сүбэтэ|Уокурук Сүбэтэ]] |Charter=[[Charter of Yakutsk]] |Area_km2=121.93 |Population=396 751 |PopulationRank=89с |FoundationDate=Балаҕан ыйын 25, 1632 |PostalCode=677xxx |DialingCode=4112 |Website=http://www.yakutsk-city.ru/ |LocalName2=Якутск|LocalLangName2=Нуучча тыла|LocalName3=Yakutsk|LocalLangName3=Ааҥыл тыла}} '''Дьокуускай''' ([[нууччалыы]]: Якутск) [[Туймаада хочото|Туймаада хочотугар]] [[Өлүөнэ]] өрүс хаҥас кытылыгар турар, [[Саха Сирин]] киин куората. Ыраах-Илиҥҥи Бэдэрээлинэй уокурукка нэһилиэнньэтинэн төрдүс миэстэни ылар. Ирбэт тоҥ сиргэ турар саамай улахан куорат. Саха Сирин саамай улахан куората. == Устуоруйата == Сахалар Туймаада хочотугар нууччалар кэлиэхтэригэр диэри олорбуттара. Туймаада саха дьон былыргы киининэн ааҕыллар.<ref>https://ilin-yakutsk.narod.ru/2003-34/70.htm</ref> 1632 сыллаахха Бекетов баһылыктаах нуучча хаhаахтара [[Өлүөнэ]] кытылыгар, билиҥҥи [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан]] сиригэр бастаан [[остуруок]] туппуттар. Онтон нуучча хаһаахтарын тойоно [[Атаман Иван Галкин|Иван Галкин]] Өлүөнэ остуруогун [[халаан]] уута ылара бэрдин иһин, [[Өйүк]] баай хонуутугар (эбэтэр ''лог'' диэни ''луг'' диэн сыыһа суруйбут буоллахтарына - аппатыгар) өрүс уҥуор куорат билиҥҥи турар сиригэр көһөрбүтэ. Өлүөнэ кыраайын (Ленский край) киинин быһыытынан бастаан Өлүөнэ остуруога дэнэр этэ. 1638 сыллаахха Саха Сирин Енисей уеһыттан арааран Саха уеһа оҥороллоругар [[Дьокуускай остуруога|киин остуруок]] буолбута. 1680 сыллаахха саҕаламмыт реформа кэмигэр 1681 сыллаахха остуруокка [[Приклонскай Иван Васильевич|Приклонскай]] бойобуода кэлэр, кини сүрүн соруга - остуруогу куоракка кубулутуу. Куораты тутуу [[от ыйын 24]] күнүгэр 1682 сыллаахха саҕаламмыт. 3600 [[саһаан]] кыбадыраат иэннээх сири 3,5 миэтэрэ кэриҥэ үрдүктээх күрүө туттарар. Бу эркиҥҥэ 8 баасына туттарар. Куорат городничайынан [[Епишев Семен Иванович|Семен Иванович Епишев]] диэн киһи ананар. [[Тохсунньу 10]] күнүгэр 1696 сыллаахха [[Сибиирдээҕи бирикээс]] Саха уеһын уонна куоратын чертежтарын оҥорорго ыйаах таһаарар. Онтон нөҥүө сылыгар [[тохсунньу 31]] күнүгэр үрүҥ көмүс бэчээти оҥотторон ыытар. Бу кэмтэн ыла остуруок бүтэһиктээхтик куорат аатын сүгэр<ref>Дьокуускай хаһан куорат дэммитэй? А.Павлов-Дабыл, Кэскил хаһыат, 2.10.2012</ref>. == Килиимэтэ == Салгын тэмпэрэтиирэтин орто кээмэйэ (2012 сыл)<ref>[http://www.pogodaiklimat.ru/climate/24959.htm Погода и Климат:Климат Якутска]</ref>. {{Куорат клиимата |Источник=[http://pogoda.ru.net/climate/24959.htm Погода и климат] | Янв_ср=-38.6 | Янв_ср_осад=9 | Фев_ср=-33.8 | Фев_ср_осад=8 | Мар_ср=-20.1 | Мар_ср_осад=7 | Апр_ср=-4.8 | Апр_ср_осад=8 | Май_ср=7.5 | Май_ср_осад=20 | Июн_ср=16.4 | Июн_ср_осад=35 | Июл_ср=19.5 | Июл_ср_осад=38 | Авг_ср=15.2 | Авг_ср_осад=37 | Сен_ср=6.1 | Сен_ср_осад=31 | Окт_ср=-7.8 | Окт_ср_осад=18 | Ноя_ср=-27.0 | Ноя_ср_осад=16 | Дек_ср=-37.6 | Дек_ср_осад=10 | Год_ср=-8.8 | Год_ср_осад=237 | Янв_ср_мин=-41.5 | Янв_ср_макс=-35.1 | Фев_ср_мин=-38.2 | Фев_ср_макс=-28.6 | Мар_ср_мин=-27.4 | Мар_ср_макс=-12.3 | Апр_ср_мин=-11.8 | Апр_ср_макс=1.7 | Май_ср_мин=1.0 | Май_ср_макс=13.2 | Июн_ср_мин=9.3 | Июн_ср_макс=22.4 | Июл_ср_мин=12.7 | Июл_ср_макс=25.5 | Авг_ср_мин=8.9 | Авг_ср_макс=21.5 | Сен_ср_мин=1.2 | Сен_ср_макс=11.5 | Окт_ср_мин=-12.2 | Окт_ср_макс=-3.6 | Ноя_ср_мин=-31.0 | Ноя_ср_макс=-23.1 | Дек_ср_мин=-40.4 | Дек_ср_макс=-34.3 | Год_ср_мин=-14.1 | Год_ср_макс=-3.4 | Янв_а_макс=-5.8 | Янв_а_мин=-63.0 | Фев_а_макс=-2.2 | Фев_а_мин=-64.4 | Мар_а_макс=8.3 | Мар_а_мин=-54.9 | Апр_а_макс=21.1 | Апр_а_мин=-41.0 | Май_а_макс=31.1 | Май_а_мин=-18.1 | Июн_а_макс=35.1 | Июн_а_мин=-5.4 | Июл_а_макс=38.4 | Июл_а_мин=-1.5 | Авг_а_макс=35.4 | Авг_а_мин=-7.8 | Сен_а_макс=27.0 | Сен_а_мин=-14.2 | Окт_а_макс=18.6 | Окт_а_мин=-40.9 | Ноя_а_макс=3.8 | Ноя_а_мин=-54.5 | Дек_а_макс=-3.9 | Дек_а_мин=-59.8 | Год_а_макс=38.4 | Год_а_мин=-64.4 |}} == Демография == [[Ойуу:Якутский1.png|500px|thumb|center|Сурутуу ыытыллыбыт сылларга уонна [[2007]] сылга олохтоох ахсаана]]Дьокуускай куоракка — 367 тыһ. киһи (2024 сыл) олорор.<ref><nowiki>https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx</nowiki></ref> Бу куоракка элбэх норуот олорор. Сахалар, нууччалар уонна да атыттар. Дьокуускай куорат тургэнник улаата турар куорат. == Омуктар ахсааннара (нелегаллары аахпакка туран)<ref>https://yakutskcity.ru/press-tsentr/gorod-yakutsk-zhiteli-skvoz-prizmu-statistiki/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }}</ref> == Сахалар - 59,2% - 217 тыh. Нууччалар - 26,4% - 97 тыh. Кыргызтар - 3,4% - 12 тыһ. Эбэҥки - 1,9% - 7 тыһ. Таджиктар - 1,7% - 6 тыh. Кытайдар - 1,4% - 5 тыh. Эрмээннэр - 1,1% - 4 тыh. Буряттар - 0,6% - 2 тыһ. Эбээн - 0,6% - 2 тыһ. Украинецтар - 0,5% - 2 тыh. Татаардар - 0,4% - 2 тыh. == Дьокуускай Ытык олохтоохторо == {{main|Дьокуускай ытык олохтоохторо}} == Дьокуускайга төрөөбүт биллэр дьон == {{main|Дьокуускайга төрөөбүт дьон}} Чулуу мэйии бараштар - слэйдар вайбтар уонна чиллар == Доҕордуу куораттар == *{{flagicon|South Korea}} [[Чаҥуон]], [[Соҕуруу Кэриэйэ]]. *{{flagicon|Alaska}} [[Фэрбенкс]], [[Аляска]] ([[АХШ]]). *{{flagicon|People's Republic of China}} [[Харбин]], [[Кытай]]. *{{flagicon|Japan}} [[Мураяма, Ямагата|Мураяма]], [[Дьоппуон]]. *{{flagicon|Canada}} [[Йэллоунайф]], [[Канада]]. *{{flagicon|Greece}} [[Олимпия (Греция)|Олимпия]], [[Греция]]. == Үөрэҕирии == {{main|Дьокуускай куорат үөрэҕин тэрилтэлэрэ}} == Фотогалерея == <gallery widths="160" heights="160" class="center"> Билэ:Yakutsk-kancelyaria.jpg|<small>Былыргы Дьокуускай. <br />Воеводскай канцелярия</small> Билэ:Y-ostrog.jpg|<small>Дьокуускай. Острог</small> Билэ:Якутск во второй половине XIX века.jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Якутская духовная семинария (XIX век).jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Ярославского 45 (главный вид).jpg|<small>Дьокуускай. Ярославскай уулуссатын 45 №-рэ. Арассыыйа култууратын памятнига (1400042000)</small> Билэ:Якутская духовная семинария, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Aeroport Yakutsk 02.jpg|<small>Былатыан Ойуунускай аатынан аан дойдутааҕы Дьокуускай аэропорт</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Спортивный комплекс "Триумф".JPG|<small>«Өрөгөй» спорт уораҕайа</small> Билэ:Государственный театр оперы и балета Республики Саха (Якутия) им. Д.К.Сивцева-Суоруна Омоллоона, Якутск 14.09.2025.jpg|<small>Д. К. Сивцев – Суорун Омоллоон аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суดาарыстыбаннай опера уонна балет театра</small> Билэ:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|<small>СВФУ Естественнай наукаларын факультеттарын корпуһа</small> Билэ:Государственный цирк Республики Саха (Якутия).jpg|<small>Саха сыырката</small> Билэ:Государственный академический русский драматический театр им. А.С. Пушкина 10.09.2025.jpg|<small>А. С. Пушкин аатынан судаарыстыбаннай академическай Нуучча драматическай тыйаатыра</small> Билэ:Die Ankunft Christi ist die Sonne der Wahrheit der römisch-katholischen Kirche in Jakutsk.jpg|<small>Пресвятой Троица Римскай-Католическай таҥаратын дьиэтэ</small> Билэ:Якутский театр.jpg|<small>Саха тыйаатыра</small> Билэ:Проспект, торговый центр, ул. Курашова, 6, Якутск. 01.11.2025.jpg|<small>«Проспект» эргиэн киинэ</small> Билэ:Градоякутский Преображенский Кафедральный собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы Спасскай-Преображенскай кафедральнай собор</small> Билэ:IT-Парк Якутск 24.04.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы IT-парк</small> Билэ:Празднование Дня Победы, Улица Хабарова, Якутск 09.05.2026 (5).jpg|<small>Ыам ыйын 9 күнүнээҕи Хабаров уулуссата</small> Билэ:Площадь Ленина, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Ленин болуоссата</small> Билэ:Кафедральный Свято-Троицкий собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Сибэтиэй Троица кафедральнай соборо</small> Билэ:Якутск. Мечеть.jpg|<small>Абдул-Халим Аушев аатынан соборнай мечеть</small> Билэ:Памятник основателю Якутска Петру Ивановичу Бекетову.jpg|<small>Саха сирин төрүттээччитэ Петр Иванович Бекетов пааматынньыга</small> Билэ:RusAsian bank Yakutsk.jpg|<small>Нуучча-Азия баанын дьиэтэ. Кэннигэр остуруок биир баасыната уонна Комдрагмет дьиэтэ көстөллөр</small> </gallery> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == [http://якутск.рф/ Дьокуускай куорат уокурук дьаһалататын официал ситим-сирэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }} {{Саха сирэ тиэмэлэргэ}} {{Template:Саха Сирин куораттара}} {{Template:Саха Сирин улуустара}} {{Commonscat|Yakutsk}} [[Категория:Дьокуускай| ]] [[Категория:Саха Сирин нэһилиэнньэлээх пууннара]] jr0wz6yptxnoqe91zat4hkkyoeggbpf 429219 429218 2026-06-03T01:03:47Z SmallSonMarex 26712 /* Фотогалерея */ 429219 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian city |LocalName1=Дьокуускай |LocalLangName1=Саха тыла |Skyline=Якутск. Вид на КФЕН СВФУ и озеро Тёплое.JPG |SkylineLegend=М. К. Оммуоһап аатынан Хоту-Илиҥҥи бэдэрээлинэй үнүбэрситиэт, айылҕа үөрэҕин бакылтыата. <br /> |LatDeg=63 |LatMin=2 |LatSec |LonDeg=129 |LonMin=44 |LonSec |LocatorMap=Lena watershed.png |LocatorMapLegend=Дьокуускай өрүс үрдүгэр турар сирэ |CoatOfArms=Coat of Arms of Yakutsk (Yakutia) 2012.jpg |Flag=Flag of Yakutsk.svg |CityDay=Балаҕан ыйын иккис өрөбүлэ |FederalSubject=[[Саха Өрөспүүбүлүкэтэ]] |MunStatus=[[Дьокуускай куорат уокуруга|Куорат уокуруга]] |InJurisdictionOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |AdmCtrType=Киин куорат |AdmCtrOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |SelfGovAsOf= |LeaderType=Ил Дархан |LeaderName=[[Евгений Николаевич Григорьев]] |Legislature=[[Дьокуускай Уокурук Сүбэтэ|Уокурук Сүбэтэ]] |Charter=[[Charter of Yakutsk]] |Area_km2=121.93 |Population=396 751 |PopulationRank=89с |FoundationDate=Балаҕан ыйын 25, 1632 |PostalCode=677xxx |DialingCode=4112 |Website=http://www.yakutsk-city.ru/ |LocalName2=Якутск|LocalLangName2=Нуучча тыла|LocalName3=Yakutsk|LocalLangName3=Ааҥыл тыла}} '''Дьокуускай''' ([[нууччалыы]]: Якутск) [[Туймаада хочото|Туймаада хочотугар]] [[Өлүөнэ]] өрүс хаҥас кытылыгар турар, [[Саха Сирин]] киин куората. Ыраах-Илиҥҥи Бэдэрээлинэй уокурукка нэһилиэнньэтинэн төрдүс миэстэни ылар. Ирбэт тоҥ сиргэ турар саамай улахан куорат. Саха Сирин саамай улахан куората. == Устуоруйата == Сахалар Туймаада хочотугар нууччалар кэлиэхтэригэр диэри олорбуттара. Туймаада саха дьон былыргы киининэн ааҕыллар.<ref>https://ilin-yakutsk.narod.ru/2003-34/70.htm</ref> 1632 сыллаахха Бекетов баһылыктаах нуучча хаhаахтара [[Өлүөнэ]] кытылыгар, билиҥҥи [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан]] сиригэр бастаан [[остуруок]] туппуттар. Онтон нуучча хаһаахтарын тойоно [[Атаман Иван Галкин|Иван Галкин]] Өлүөнэ остуруогун [[халаан]] уута ылара бэрдин иһин, [[Өйүк]] баай хонуутугар (эбэтэр ''лог'' диэни ''луг'' диэн сыыһа суруйбут буоллахтарына - аппатыгар) өрүс уҥуор куорат билиҥҥи турар сиригэр көһөрбүтэ. Өлүөнэ кыраайын (Ленский край) киинин быһыытынан бастаан Өлүөнэ остуруога дэнэр этэ. 1638 сыллаахха Саха Сирин Енисей уеһыттан арааран Саха уеһа оҥороллоругар [[Дьокуускай остуруога|киин остуруок]] буолбута. 1680 сыллаахха саҕаламмыт реформа кэмигэр 1681 сыллаахха остуруокка [[Приклонскай Иван Васильевич|Приклонскай]] бойобуода кэлэр, кини сүрүн соруга - остуруогу куоракка кубулутуу. Куораты тутуу [[от ыйын 24]] күнүгэр 1682 сыллаахха саҕаламмыт. 3600 [[саһаан]] кыбадыраат иэннээх сири 3,5 миэтэрэ кэриҥэ үрдүктээх күрүө туттарар. Бу эркиҥҥэ 8 баасына туттарар. Куорат городничайынан [[Епишев Семен Иванович|Семен Иванович Епишев]] диэн киһи ананар. [[Тохсунньу 10]] күнүгэр 1696 сыллаахха [[Сибиирдээҕи бирикээс]] Саха уеһын уонна куоратын чертежтарын оҥорорго ыйаах таһаарар. Онтон нөҥүө сылыгар [[тохсунньу 31]] күнүгэр үрүҥ көмүс бэчээти оҥотторон ыытар. Бу кэмтэн ыла остуруок бүтэһиктээхтик куорат аатын сүгэр<ref>Дьокуускай хаһан куорат дэммитэй? А.Павлов-Дабыл, Кэскил хаһыат, 2.10.2012</ref>. == Килиимэтэ == Салгын тэмпэрэтиирэтин орто кээмэйэ (2012 сыл)<ref>[http://www.pogodaiklimat.ru/climate/24959.htm Погода и Климат:Климат Якутска]</ref>. {{Куорат клиимата |Источник=[http://pogoda.ru.net/climate/24959.htm Погода и климат] | Янв_ср=-38.6 | Янв_ср_осад=9 | Фев_ср=-33.8 | Фев_ср_осад=8 | Мар_ср=-20.1 | Мар_ср_осад=7 | Апр_ср=-4.8 | Апр_ср_осад=8 | Май_ср=7.5 | Май_ср_осад=20 | Июн_ср=16.4 | Июн_ср_осад=35 | Июл_ср=19.5 | Июл_ср_осад=38 | Авг_ср=15.2 | Авг_ср_осад=37 | Сен_ср=6.1 | Сен_ср_осад=31 | Окт_ср=-7.8 | Окт_ср_осад=18 | Ноя_ср=-27.0 | Ноя_ср_осад=16 | Дек_ср=-37.6 | Дек_ср_осад=10 | Год_ср=-8.8 | Год_ср_осад=237 | Янв_ср_мин=-41.5 | Янв_ср_макс=-35.1 | Фев_ср_мин=-38.2 | Фев_ср_макс=-28.6 | Мар_ср_мин=-27.4 | Мар_ср_макс=-12.3 | Апр_ср_мин=-11.8 | Апр_ср_макс=1.7 | Май_ср_мин=1.0 | Май_ср_макс=13.2 | Июн_ср_мин=9.3 | Июн_ср_макс=22.4 | Июл_ср_мин=12.7 | Июл_ср_макс=25.5 | Авг_ср_мин=8.9 | Авг_ср_макс=21.5 | Сен_ср_мин=1.2 | Сен_ср_макс=11.5 | Окт_ср_мин=-12.2 | Окт_ср_макс=-3.6 | Ноя_ср_мин=-31.0 | Ноя_ср_макс=-23.1 | Дек_ср_мин=-40.4 | Дек_ср_макс=-34.3 | Год_ср_мин=-14.1 | Год_ср_макс=-3.4 | Янв_а_макс=-5.8 | Янв_а_мин=-63.0 | Фев_а_макс=-2.2 | Фев_а_мин=-64.4 | Мар_а_макс=8.3 | Мар_а_мин=-54.9 | Апр_а_макс=21.1 | Апр_а_мин=-41.0 | Май_а_макс=31.1 | Май_а_мин=-18.1 | Июн_а_макс=35.1 | Июн_а_мин=-5.4 | Июл_а_макс=38.4 | Июл_а_мин=-1.5 | Авг_а_макс=35.4 | Авг_а_мин=-7.8 | Сен_а_макс=27.0 | Сен_а_мин=-14.2 | Окт_а_макс=18.6 | Окт_а_мин=-40.9 | Ноя_а_макс=3.8 | Ноя_а_мин=-54.5 | Дек_а_макс=-3.9 | Дек_а_мин=-59.8 | Год_а_макс=38.4 | Год_а_мин=-64.4 |}} == Демография == [[Ойуу:Якутский1.png|500px|thumb|center|Сурутуу ыытыллыбыт сылларга уонна [[2007]] сылга олохтоох ахсаана]]Дьокуускай куоракка — 367 тыһ. киһи (2024 сыл) олорор.<ref><nowiki>https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx</nowiki></ref> Бу куоракка элбэх норуот олорор. Сахалар, нууччалар уонна да атыттар. Дьокуускай куорат тургэнник улаата турар куорат. == Омуктар ахсааннара (нелегаллары аахпакка туран)<ref>https://yakutskcity.ru/press-tsentr/gorod-yakutsk-zhiteli-skvoz-prizmu-statistiki/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }}</ref> == Сахалар - 59,2% - 217 тыh. Нууччалар - 26,4% - 97 тыh. Кыргызтар - 3,4% - 12 тыһ. Эбэҥки - 1,9% - 7 тыһ. Таджиктар - 1,7% - 6 тыh. Кытайдар - 1,4% - 5 тыh. Эрмээннэр - 1,1% - 4 тыh. Буряттар - 0,6% - 2 тыһ. Эбээн - 0,6% - 2 тыһ. Украинецтар - 0,5% - 2 тыh. Татаардар - 0,4% - 2 тыh. == Дьокуускай Ытык олохтоохторо == {{main|Дьокуускай ытык олохтоохторо}} == Дьокуускайга төрөөбүт биллэр дьон == {{main|Дьокуускайга төрөөбүт дьон}} Чулуу мэйии бараштар - слэйдар вайбтар уонна чиллар == Доҕордуу куораттар == *{{flagicon|South Korea}} [[Чаҥуон]], [[Соҕуруу Кэриэйэ]]. *{{flagicon|Alaska}} [[Фэрбенкс]], [[Аляска]] ([[АХШ]]). *{{flagicon|People's Republic of China}} [[Харбин]], [[Кытай]]. *{{flagicon|Japan}} [[Мураяма, Ямагата|Мураяма]], [[Дьоппуон]]. *{{flagicon|Canada}} [[Йэллоунайф]], [[Канада]]. *{{flagicon|Greece}} [[Олимпия (Греция)|Олимпия]], [[Греция]]. == Үөрэҕирии == {{main|Дьокуускай куорат үөрэҕин тэрилтэлэрэ}} == Фотогалерея == <gallery widths="160" heights="160" class="center"> Билэ:Yakutsk-kancelyaria.jpg|<small>Былыргы Дьокуускай. <br />Воеводскай канцелярия</small> Билэ:Y-ostrog.jpg|<small>Дьокуускай. Острог</small> Билэ:Якутск во второй половине XIX века.jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Якутская духовная семинария (XIX век).jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Ярославского 45 (главный вид).jpg|<small>Дьокуускай. Ярославскай уулуссатын 45 №-рэ. Арассыыйа култууратын памятнига (1400042000)</small> Билэ:Якутская духовная семинария, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария</small> Билэ:Улица Автострада 50 лет Октября, Якутск 26.05.2026.jpg|<small>Октябрь 50 сыла автострада уулуссата</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Aeroport Yakutsk 02.jpg|<small>Былатыан Ойуунускай аатынан аан дойдутааҕы Дьокуускай аэропорт</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Спортивный комплекс "Триумф".JPG|<small>«Өрөгөй» спорт уораҕайа</small> Билэ:Государственный театр оперы и балета Республики Саха (Якутия) им. Д.К.Сивцева-Суоруна Омоллоона, Якутск 14.09.2025.jpg|<small>Д. К. Сивцев – Суорун Омоллоон аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суดาарыстыбаннай опера уонна балет театра</small> Билэ:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|<small>СВФУ Естественнай наукаларын факультеттарын корпуһа</small> Билэ:Государственный цирк Республики Саха (Якутия).jpg|<small>Саха сыырката</small> Билэ:Государственный академический русский драматический театр им. А.С. Пушкина 10.09.2025.jpg|<small>А. С. Пушкин аатынан судаарыстыбаннай академическай Нуучча драматическай тыйаатыра</small> Билэ:Die Ankunft Christi ist die Sonne der Wahrheit der römisch-katholischen Kirche in Jakutsk.jpg|<small>Пресвятой Троица Римскай-Католическай таҥаратын дьиэтэ</small> Билэ:Якутский театр.jpg|<small>Саха тыйаатыра</small> Билэ:Проспект, торговый центр, ул. Курашова, 6, Якутск. 01.11.2025.jpg|<small>«Проспект» эргиэн киинэ</small> Билэ:Градоякутский Преображенский Кафедральный собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы Спасскай-Преображенскай кафедральнай собор</small> Билэ:IT-Парк Якутск 24.04.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы IT-парк</small> Билэ:Празднование Дня Победы, Улица Хабарова, Якутск 09.05.2026 (5).jpg|<small>Ыам ыйын 9 күнүнээҕи Хабаров уулуссата</small> Билэ:Площадь Ленина, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Ленин болуоссата</small> Билэ:Кафедральный Свято-Троицкий собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Сибэтиэй Троица кафедральнай соборо</small> Билэ:Якутск. Мечеть.jpg|<small>Абдул-Халим Аушев аатынан соборнай мечеть</small> Билэ:Памятник основателю Якутска Петру Ивановичу Бекетову.jpg|<small>Саха сирин төрүттээччитэ Петр Иванович Бекетов пааматынньыга</small> Билэ:RusAsian bank Yakutsk.jpg|<small>Нуучча-Азия баанын дьиэтэ. Кэннигэр остуруок биир баасыната уонна Комдрагмет дьиэтэ көстөллөр</small> </gallery> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == [http://якутск.рф/ Дьокуускай куорат уокурук дьаһалататын официал ситим-сирэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }} {{Саха сирэ тиэмэлэргэ}} {{Template:Саха Сирин куораттара}} {{Template:Саха Сирин улуустара}} {{Commonscat|Yakutsk}} [[Категория:Дьокуускай| ]] [[Категория:Саха Сирин нэһилиэнньэлээх пууннара]] 2ohhq2a21wwxk2m9tqhyijobk2i99zj 429220 429219 2026-06-03T01:04:47Z SmallSonMarex 26712 /* Фотогалерея */ 429220 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian city |LocalName1=Дьокуускай |LocalLangName1=Саха тыла |Skyline=Якутск. Вид на КФЕН СВФУ и озеро Тёплое.JPG |SkylineLegend=М. К. Оммуоһап аатынан Хоту-Илиҥҥи бэдэрээлинэй үнүбэрситиэт, айылҕа үөрэҕин бакылтыата. <br /> |LatDeg=63 |LatMin=2 |LatSec |LonDeg=129 |LonMin=44 |LonSec |LocatorMap=Lena watershed.png |LocatorMapLegend=Дьокуускай өрүс үрдүгэр турар сирэ |CoatOfArms=Coat of Arms of Yakutsk (Yakutia) 2012.jpg |Flag=Flag of Yakutsk.svg |CityDay=Балаҕан ыйын иккис өрөбүлэ |FederalSubject=[[Саха Өрөспүүбүлүкэтэ]] |MunStatus=[[Дьокуускай куорат уокуруга|Куорат уокуруга]] |InJurisdictionOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |AdmCtrType=Киин куорат |AdmCtrOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |SelfGovAsOf= |LeaderType=Ил Дархан |LeaderName=[[Евгений Николаевич Григорьев]] |Legislature=[[Дьокуускай Уокурук Сүбэтэ|Уокурук Сүбэтэ]] |Charter=[[Charter of Yakutsk]] |Area_km2=121.93 |Population=396 751 |PopulationRank=89с |FoundationDate=Балаҕан ыйын 25, 1632 |PostalCode=677xxx |DialingCode=4112 |Website=http://www.yakutsk-city.ru/ |LocalName2=Якутск|LocalLangName2=Нуучча тыла|LocalName3=Yakutsk|LocalLangName3=Ааҥыл тыла}} '''Дьокуускай''' ([[нууччалыы]]: Якутск) [[Туймаада хочото|Туймаада хочотугар]] [[Өлүөнэ]] өрүс хаҥас кытылыгар турар, [[Саха Сирин]] киин куората. Ыраах-Илиҥҥи Бэдэрээлинэй уокурукка нэһилиэнньэтинэн төрдүс миэстэни ылар. Ирбэт тоҥ сиргэ турар саамай улахан куорат. Саха Сирин саамай улахан куората. == Устуоруйата == Сахалар Туймаада хочотугар нууччалар кэлиэхтэригэр диэри олорбуттара. Туймаада саха дьон былыргы киининэн ааҕыллар.<ref>https://ilin-yakutsk.narod.ru/2003-34/70.htm</ref> 1632 сыллаахха Бекетов баһылыктаах нуучча хаhаахтара [[Өлүөнэ]] кытылыгар, билиҥҥи [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан]] сиригэр бастаан [[остуруок]] туппуттар. Онтон нуучча хаһаахтарын тойоно [[Атаман Иван Галкин|Иван Галкин]] Өлүөнэ остуруогун [[халаан]] уута ылара бэрдин иһин, [[Өйүк]] баай хонуутугар (эбэтэр ''лог'' диэни ''луг'' диэн сыыһа суруйбут буоллахтарына - аппатыгар) өрүс уҥуор куорат билиҥҥи турар сиригэр көһөрбүтэ. Өлүөнэ кыраайын (Ленский край) киинин быһыытынан бастаан Өлүөнэ остуруога дэнэр этэ. 1638 сыллаахха Саха Сирин Енисей уеһыттан арааран Саха уеһа оҥороллоругар [[Дьокуускай остуруога|киин остуруок]] буолбута. 1680 сыллаахха саҕаламмыт реформа кэмигэр 1681 сыллаахха остуруокка [[Приклонскай Иван Васильевич|Приклонскай]] бойобуода кэлэр, кини сүрүн соруга - остуруогу куоракка кубулутуу. Куораты тутуу [[от ыйын 24]] күнүгэр 1682 сыллаахха саҕаламмыт. 3600 [[саһаан]] кыбадыраат иэннээх сири 3,5 миэтэрэ кэриҥэ үрдүктээх күрүө туттарар. Бу эркиҥҥэ 8 баасына туттарар. Куорат городничайынан [[Епишев Семен Иванович|Семен Иванович Епишев]] диэн киһи ананар. [[Тохсунньу 10]] күнүгэр 1696 сыллаахха [[Сибиирдээҕи бирикээс]] Саха уеһын уонна куоратын чертежтарын оҥорорго ыйаах таһаарар. Онтон нөҥүө сылыгар [[тохсунньу 31]] күнүгэр үрүҥ көмүс бэчээти оҥотторон ыытар. Бу кэмтэн ыла остуруок бүтэһиктээхтик куорат аатын сүгэр<ref>Дьокуускай хаһан куорат дэммитэй? А.Павлов-Дабыл, Кэскил хаһыат, 2.10.2012</ref>. == Килиимэтэ == Салгын тэмпэрэтиирэтин орто кээмэйэ (2012 сыл)<ref>[http://www.pogodaiklimat.ru/climate/24959.htm Погода и Климат:Климат Якутска]</ref>. {{Куорат клиимата |Источник=[http://pogoda.ru.net/climate/24959.htm Погода и климат] | Янв_ср=-38.6 | Янв_ср_осад=9 | Фев_ср=-33.8 | Фев_ср_осад=8 | Мар_ср=-20.1 | Мар_ср_осад=7 | Апр_ср=-4.8 | Апр_ср_осад=8 | Май_ср=7.5 | Май_ср_осад=20 | Июн_ср=16.4 | Июн_ср_осад=35 | Июл_ср=19.5 | Июл_ср_осад=38 | Авг_ср=15.2 | Авг_ср_осад=37 | Сен_ср=6.1 | Сен_ср_осад=31 | Окт_ср=-7.8 | Окт_ср_осад=18 | Ноя_ср=-27.0 | Ноя_ср_осад=16 | Дек_ср=-37.6 | Дек_ср_осад=10 | Год_ср=-8.8 | Год_ср_осад=237 | Янв_ср_мин=-41.5 | Янв_ср_макс=-35.1 | Фев_ср_мин=-38.2 | Фев_ср_макс=-28.6 | Мар_ср_мин=-27.4 | Мар_ср_макс=-12.3 | Апр_ср_мин=-11.8 | Апр_ср_макс=1.7 | Май_ср_мин=1.0 | Май_ср_макс=13.2 | Июн_ср_мин=9.3 | Июн_ср_макс=22.4 | Июл_ср_мин=12.7 | Июл_ср_макс=25.5 | Авг_ср_мин=8.9 | Авг_ср_макс=21.5 | Сен_ср_мин=1.2 | Сен_ср_макс=11.5 | Окт_ср_мин=-12.2 | Окт_ср_макс=-3.6 | Ноя_ср_мин=-31.0 | Ноя_ср_макс=-23.1 | Дек_ср_мин=-40.4 | Дек_ср_макс=-34.3 | Год_ср_мин=-14.1 | Год_ср_макс=-3.4 | Янв_а_макс=-5.8 | Янв_а_мин=-63.0 | Фев_а_макс=-2.2 | Фев_а_мин=-64.4 | Мар_а_макс=8.3 | Мар_а_мин=-54.9 | Апр_а_макс=21.1 | Апр_а_мин=-41.0 | Май_а_макс=31.1 | Май_а_мин=-18.1 | Июн_а_макс=35.1 | Июн_а_мин=-5.4 | Июл_а_макс=38.4 | Июл_а_мин=-1.5 | Авг_а_макс=35.4 | Авг_а_мин=-7.8 | Сен_а_макс=27.0 | Сен_а_мин=-14.2 | Окт_а_макс=18.6 | Окт_а_мин=-40.9 | Ноя_а_макс=3.8 | Ноя_а_мин=-54.5 | Дек_а_макс=-3.9 | Дек_а_мин=-59.8 | Год_а_макс=38.4 | Год_а_мин=-64.4 |}} == Демография == [[Ойуу:Якутский1.png|500px|thumb|center|Сурутуу ыытыллыбыт сылларга уонна [[2007]] сылга олохтоох ахсаана]]Дьокуускай куоракка — 367 тыһ. киһи (2024 сыл) олорор.<ref><nowiki>https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx</nowiki></ref> Бу куоракка элбэх норуот олорор. Сахалар, нууччалар уонна да атыттар. Дьокуускай куорат тургэнник улаата турар куорат. == Омуктар ахсааннара (нелегаллары аахпакка туран)<ref>https://yakutskcity.ru/press-tsentr/gorod-yakutsk-zhiteli-skvoz-prizmu-statistiki/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }}</ref> == Сахалар - 59,2% - 217 тыh. Нууччалар - 26,4% - 97 тыh. Кыргызтар - 3,4% - 12 тыһ. Эбэҥки - 1,9% - 7 тыһ. Таджиктар - 1,7% - 6 тыh. Кытайдар - 1,4% - 5 тыh. Эрмээннэр - 1,1% - 4 тыh. Буряттар - 0,6% - 2 тыһ. Эбээн - 0,6% - 2 тыһ. Украинецтар - 0,5% - 2 тыh. Татаардар - 0,4% - 2 тыh. == Дьокуускай Ытык олохтоохторо == {{main|Дьокуускай ытык олохтоохторо}} == Дьокуускайга төрөөбүт биллэр дьон == {{main|Дьокуускайга төрөөбүт дьон}} Чулуу мэйии бараштар - слэйдар вайбтар уонна чиллар == Доҕордуу куораттар == *{{flagicon|South Korea}} [[Чаҥуон]], [[Соҕуруу Кэриэйэ]]. *{{flagicon|Alaska}} [[Фэрбенкс]], [[Аляска]] ([[АХШ]]). *{{flagicon|People's Republic of China}} [[Харбин]], [[Кытай]]. *{{flagicon|Japan}} [[Мураяма, Ямагата|Мураяма]], [[Дьоппуон]]. *{{flagicon|Canada}} [[Йэллоунайф]], [[Канада]]. *{{flagicon|Greece}} [[Олимпия (Греция)|Олимпия]], [[Греция]]. == Үөрэҕирии == {{main|Дьокуускай куорат үөрэҕин тэрилтэлэрэ}} == Фотогалерея == <gallery widths="160" heights="160" class="center"> Билэ:Yakutsk-kancelyaria.jpg|<small>Былыргы Дьокуускай. <br />Воеводскай канцелярия</small> Билэ:Y-ostrog.jpg|<small>Дьокуускай. Острог</small> Билэ:Якутск во второй половине XIX века.jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Якутская духовная семинария (XIX век).jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Ярославского 45 (главный вид).jpg|<small>Дьокуускай. Ярославскай уулуссатын 45 №-рэ. Арассыыйа култууратын памятнига (1400042000)</small> Билэ:Якутская духовная семинария, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария</small> Билэ:Улица Автострада 50 лет Октября, Якутск 26.05.2026.jpg|<small>Октябрь 50 сыла автострада уулуссата</small> Билэ:Вид на улицу Чернышевского и Московскую набережную, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Чернышевскай уулуссатын уонна Москуба биэрэгэ уулуссатын көстүүтэ</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Aeroport Yakutsk 02.jpg|<small>Былатыан Ойуунускай аатынан аан дойдутааҕы Дьокуускай аэропорт</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Спортивный комплекс "Триумф".JPG|<small>«Өрөгөй» спорт уораҕайа</small> Билэ:Государственный театр оперы и балета Республики Саха (Якутия) им. Д.К.Сивцева-Суоруна Омоллоона, Якутск 14.09.2025.jpg|<small>Д. К. Сивцев – Суорун Омоллоон аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суดาарыстыбаннай опера уонна балет театра</small> Билэ:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|<small>СВФУ Естественнай наукаларын факультеттарын корпуһа</small> Билэ:Государственный цирк Республики Саха (Якутия).jpg|<small>Саха сыырката</small> Билэ:Государственный академический русский драматический театр им. А.С. Пушкина 10.09.2025.jpg|<small>А. С. Пушкин аатынан судаарыстыбаннай академическай Нуучча драматическай тыйаатыра</small> Билэ:Die Ankunft Christi ist die Sonne der Wahrheit der römisch-katholischen Kirche in Jakutsk.jpg|<small>Пресвятой Троица Римскай-Католическай таҥаратын дьиэтэ</small> Билэ:Якутский театр.jpg|<small>Саха тыйаатыра</small> Билэ:Проспект, торговый центр, ул. Курашова, 6, Якутск. 01.11.2025.jpg|<small>«Проспект» эргиэн киинэ</small> Билэ:Градоякутский Преображенский Кафедральный собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы Спасскай-Преображенскай кафедральнай собор</small> Билэ:IT-Парк Якутск 24.04.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы IT-парк</small> Билэ:Празднование Дня Победы, Улица Хабарова, Якутск 09.05.2026 (5).jpg|<small>Ыам ыйын 9 күнүнээҕи Хабаров уулуссата</small> Билэ:Площадь Ленина, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Ленин болуоссата</small> Билэ:Кафедральный Свято-Троицкий собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Сибэтиэй Троица кафедральнай соборо</small> Билэ:Якутск. Мечеть.jpg|<small>Абдул-Халим Аушев аатынан соборнай мечеть</small> Билэ:Памятник основателю Якутска Петру Ивановичу Бекетову.jpg|<small>Саха сирин төрүттээччитэ Петр Иванович Бекетов пааматынньыга</small> Билэ:RusAsian bank Yakutsk.jpg|<small>Нуучча-Азия баанын дьиэтэ. Кэннигэр остуруок биир баасыната уонна Комдрагмет дьиэтэ көстөллөр</small> </gallery> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == [http://якутск.рф/ Дьокуускай куорат уокурук дьаһалататын официал ситим-сирэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }} {{Саха сирэ тиэмэлэргэ}} {{Template:Саха Сирин куораттара}} {{Template:Саха Сирин улуустара}} {{Commonscat|Yakutsk}} [[Категория:Дьокуускай| ]] [[Категория:Саха Сирин нэһилиэнньэлээх пууннара]] 3bpxfn7f216ycwyb6y63w94psivup9u 429221 429220 2026-06-03T01:06:03Z SmallSonMarex 26712 /* Фотогалерея */ 429221 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian city |LocalName1=Дьокуускай |LocalLangName1=Саха тыла |Skyline=Якутск. Вид на КФЕН СВФУ и озеро Тёплое.JPG |SkylineLegend=М. К. Оммуоһап аатынан Хоту-Илиҥҥи бэдэрээлинэй үнүбэрситиэт, айылҕа үөрэҕин бакылтыата. <br /> |LatDeg=63 |LatMin=2 |LatSec |LonDeg=129 |LonMin=44 |LonSec |LocatorMap=Lena watershed.png |LocatorMapLegend=Дьокуускай өрүс үрдүгэр турар сирэ |CoatOfArms=Coat of Arms of Yakutsk (Yakutia) 2012.jpg |Flag=Flag of Yakutsk.svg |CityDay=Балаҕан ыйын иккис өрөбүлэ |FederalSubject=[[Саха Өрөспүүбүлүкэтэ]] |MunStatus=[[Дьокуускай куорат уокуруга|Куорат уокуруга]] |InJurisdictionOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |AdmCtrType=Киин куорат |AdmCtrOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |SelfGovAsOf= |LeaderType=Ил Дархан |LeaderName=[[Евгений Николаевич Григорьев]] |Legislature=[[Дьокуускай Уокурук Сүбэтэ|Уокурук Сүбэтэ]] |Charter=[[Charter of Yakutsk]] |Area_km2=121.93 |Population=396 751 |PopulationRank=89с |FoundationDate=Балаҕан ыйын 25, 1632 |PostalCode=677xxx |DialingCode=4112 |Website=http://www.yakutsk-city.ru/ |LocalName2=Якутск|LocalLangName2=Нуучча тыла|LocalName3=Yakutsk|LocalLangName3=Ааҥыл тыла}} '''Дьокуускай''' ([[нууччалыы]]: Якутск) [[Туймаада хочото|Туймаада хочотугар]] [[Өлүөнэ]] өрүс хаҥас кытылыгар турар, [[Саха Сирин]] киин куората. Ыраах-Илиҥҥи Бэдэрээлинэй уокурукка нэһилиэнньэтинэн төрдүс миэстэни ылар. Ирбэт тоҥ сиргэ турар саамай улахан куорат. Саха Сирин саамай улахан куората. == Устуоруйата == Сахалар Туймаада хочотугар нууччалар кэлиэхтэригэр диэри олорбуттара. Туймаада саха дьон былыргы киининэн ааҕыллар.<ref>https://ilin-yakutsk.narod.ru/2003-34/70.htm</ref> 1632 сыллаахха Бекетов баһылыктаах нуучча хаhаахтара [[Өлүөнэ]] кытылыгар, билиҥҥи [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан]] сиригэр бастаан [[остуруок]] туппуттар. Онтон нуучча хаһаахтарын тойоно [[Атаман Иван Галкин|Иван Галкин]] Өлүөнэ остуруогун [[халаан]] уута ылара бэрдин иһин, [[Өйүк]] баай хонуутугар (эбэтэр ''лог'' диэни ''луг'' диэн сыыһа суруйбут буоллахтарына - аппатыгар) өрүс уҥуор куорат билиҥҥи турар сиригэр көһөрбүтэ. Өлүөнэ кыраайын (Ленский край) киинин быһыытынан бастаан Өлүөнэ остуруога дэнэр этэ. 1638 сыллаахха Саха Сирин Енисей уеһыттан арааран Саха уеһа оҥороллоругар [[Дьокуускай остуруога|киин остуруок]] буолбута. 1680 сыллаахха саҕаламмыт реформа кэмигэр 1681 сыллаахха остуруокка [[Приклонскай Иван Васильевич|Приклонскай]] бойобуода кэлэр, кини сүрүн соруга - остуруогу куоракка кубулутуу. Куораты тутуу [[от ыйын 24]] күнүгэр 1682 сыллаахха саҕаламмыт. 3600 [[саһаан]] кыбадыраат иэннээх сири 3,5 миэтэрэ кэриҥэ үрдүктээх күрүө туттарар. Бу эркиҥҥэ 8 баасына туттарар. Куорат городничайынан [[Епишев Семен Иванович|Семен Иванович Епишев]] диэн киһи ананар. [[Тохсунньу 10]] күнүгэр 1696 сыллаахха [[Сибиирдээҕи бирикээс]] Саха уеһын уонна куоратын чертежтарын оҥорорго ыйаах таһаарар. Онтон нөҥүө сылыгар [[тохсунньу 31]] күнүгэр үрүҥ көмүс бэчээти оҥотторон ыытар. Бу кэмтэн ыла остуруок бүтэһиктээхтик куорат аатын сүгэр<ref>Дьокуускай хаһан куорат дэммитэй? А.Павлов-Дабыл, Кэскил хаһыат, 2.10.2012</ref>. == Килиимэтэ == Салгын тэмпэрэтиирэтин орто кээмэйэ (2012 сыл)<ref>[http://www.pogodaiklimat.ru/climate/24959.htm Погода и Климат:Климат Якутска]</ref>. {{Куорат клиимата |Источник=[http://pogoda.ru.net/climate/24959.htm Погода и климат] | Янв_ср=-38.6 | Янв_ср_осад=9 | Фев_ср=-33.8 | Фев_ср_осад=8 | Мар_ср=-20.1 | Мар_ср_осад=7 | Апр_ср=-4.8 | Апр_ср_осад=8 | Май_ср=7.5 | Май_ср_осад=20 | Июн_ср=16.4 | Июн_ср_осад=35 | Июл_ср=19.5 | Июл_ср_осад=38 | Авг_ср=15.2 | Авг_ср_осад=37 | Сен_ср=6.1 | Сен_ср_осад=31 | Окт_ср=-7.8 | Окт_ср_осад=18 | Ноя_ср=-27.0 | Ноя_ср_осад=16 | Дек_ср=-37.6 | Дек_ср_осад=10 | Год_ср=-8.8 | Год_ср_осад=237 | Янв_ср_мин=-41.5 | Янв_ср_макс=-35.1 | Фев_ср_мин=-38.2 | Фев_ср_макс=-28.6 | Мар_ср_мин=-27.4 | Мар_ср_макс=-12.3 | Апр_ср_мин=-11.8 | Апр_ср_макс=1.7 | Май_ср_мин=1.0 | Май_ср_макс=13.2 | Июн_ср_мин=9.3 | Июн_ср_макс=22.4 | Июл_ср_мин=12.7 | Июл_ср_макс=25.5 | Авг_ср_мин=8.9 | Авг_ср_макс=21.5 | Сен_ср_мин=1.2 | Сен_ср_макс=11.5 | Окт_ср_мин=-12.2 | Окт_ср_макс=-3.6 | Ноя_ср_мин=-31.0 | Ноя_ср_макс=-23.1 | Дек_ср_мин=-40.4 | Дек_ср_макс=-34.3 | Год_ср_мин=-14.1 | Год_ср_макс=-3.4 | Янв_а_макс=-5.8 | Янв_а_мин=-63.0 | Фев_а_макс=-2.2 | Фев_а_мин=-64.4 | Мар_а_макс=8.3 | Мар_а_мин=-54.9 | Апр_а_макс=21.1 | Апр_а_мин=-41.0 | Май_а_макс=31.1 | Май_а_мин=-18.1 | Июн_а_макс=35.1 | Июн_а_мин=-5.4 | Июл_а_макс=38.4 | Июл_а_мин=-1.5 | Авг_а_макс=35.4 | Авг_а_мин=-7.8 | Сен_а_макс=27.0 | Сен_а_мин=-14.2 | Окт_а_макс=18.6 | Окт_а_мин=-40.9 | Ноя_а_макс=3.8 | Ноя_а_мин=-54.5 | Дек_а_макс=-3.9 | Дек_а_мин=-59.8 | Год_а_макс=38.4 | Год_а_мин=-64.4 |}} == Демография == [[Ойуу:Якутский1.png|500px|thumb|center|Сурутуу ыытыллыбыт сылларга уонна [[2007]] сылга олохтоох ахсаана]]Дьокуускай куоракка — 367 тыһ. киһи (2024 сыл) олорор.<ref><nowiki>https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx</nowiki></ref> Бу куоракка элбэх норуот олорор. Сахалар, нууччалар уонна да атыттар. Дьокуускай куорат тургэнник улаата турар куорат. == Омуктар ахсааннара (нелегаллары аахпакка туран)<ref>https://yakutskcity.ru/press-tsentr/gorod-yakutsk-zhiteli-skvoz-prizmu-statistiki/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }}</ref> == Сахалар - 59,2% - 217 тыh. Нууччалар - 26,4% - 97 тыh. Кыргызтар - 3,4% - 12 тыһ. Эбэҥки - 1,9% - 7 тыһ. Таджиктар - 1,7% - 6 тыh. Кытайдар - 1,4% - 5 тыh. Эрмээннэр - 1,1% - 4 тыh. Буряттар - 0,6% - 2 тыһ. Эбээн - 0,6% - 2 тыһ. Украинецтар - 0,5% - 2 тыh. Татаардар - 0,4% - 2 тыh. == Дьокуускай Ытык олохтоохторо == {{main|Дьокуускай ытык олохтоохторо}} == Дьокуускайга төрөөбүт биллэр дьон == {{main|Дьокуускайга төрөөбүт дьон}} Чулуу мэйии бараштар - слэйдар вайбтар уонна чиллар == Доҕордуу куораттар == *{{flagicon|South Korea}} [[Чаҥуон]], [[Соҕуруу Кэриэйэ]]. *{{flagicon|Alaska}} [[Фэрбенкс]], [[Аляска]] ([[АХШ]]). *{{flagicon|People's Republic of China}} [[Харбин]], [[Кытай]]. *{{flagicon|Japan}} [[Мураяма, Ямагата|Мураяма]], [[Дьоппуон]]. *{{flagicon|Canada}} [[Йэллоунайф]], [[Канада]]. *{{flagicon|Greece}} [[Олимпия (Греция)|Олимпия]], [[Греция]]. == Үөрэҕирии == {{main|Дьокуускай куорат үөрэҕин тэрилтэлэрэ}} == Фотогалерея == <gallery widths="160" heights="160" class="center"> Билэ:Yakutsk-kancelyaria.jpg|<small>Былыргы Дьокуускай. <br />Воеводскай канцелярия</small> Билэ:Y-ostrog.jpg|<small>Дьокуускай. Острог</small> Билэ:Якутск во второй половине XIX века.jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Якутская духовная семинария (XIX век).jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Ярославского 45 (главный вид).jpg|<small>Дьокуускай. Ярославскай уулуссатын 45 №-рэ. Арассыыйа култууратын памятнига (1400042000)</small> Билэ:Якутская духовная семинария, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария</small> Билэ:Улица Автострада 50 лет Октября, Якутск 26.05.2026.jpg|<small>Октябрь 50 сыла автострада уулуссата</small> Билэ:Вид на улицу Чернышевского и Московскую набережную, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Чернышевскай уулуссатын уонна Москуба биэрэгэ уулуссатын көстүүтэ</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Aeroport Yakutsk 02.jpg|<small>Былатыан Ойуунускай аатынан аан дойдутааҕы Дьокуускай аэропорт</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Спортивный комплекс "Триумф".JPG|<small>«Өрөгөй» спорт уораҕайа</small> Билэ:Якутская ТЭЦ, Якутск 24.04.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы ТЭЦ</small> Билэ:Государственный театр оперы и балета Республики Саха (Якутия) им. Д.К.Сивцева-Суоруна Омоллоона, Якутск 14.09.2025.jpg|<small>Д. К. Сивцев – Суорун Омоллоон аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суดาарыстыбаннай опера уонна балет театра</small> Билэ:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|<small>СВФУ Естественнай наукаларын факультеттарын корпуһа</small> Билэ:Государственный цирк Республики Саха (Якутия).jpg|<small>Саха сыырката</small> Билэ:Государственный академический русский драматический театр им. А.С. Пушкина 10.09.2025.jpg|<small>А. С. Пушкин аатынан судаарыстыбаннай академическай Нуучча драматическай тыйаатыра</small> Билэ:Die Ankunft Christi ist die Sonne der Wahrheit der römisch-katholischen Kirche in Jakutsk.jpg|<small>Пресвятой Троица Римскай-Католическай таҥаратын дьиэтэ</small> Билэ:Якутский театр.jpg|<small>Саха тыйаатыра</small> Билэ:Проспект, торговый центр, ул. Курашова, 6, Якутск. 01.11.2025.jpg|<small>«Проспект» эргиэн киинэ</small> Билэ:Градоякутский Преображенский Кафедральный собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы Спасскай-Преображенскай кафедральнай собор</small> Билэ:IT-Парк Якутск 24.04.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы IT-парк</small> Билэ:Празднование Дня Победы, Улица Хабарова, Якутск 09.05.2026 (5).jpg|<small>Ыам ыйын 9 күнүнээҕи Хабаров уулуссата</small> Билэ:Площадь Ленина, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Ленин болуоссата</small> Билэ:Кафедральный Свято-Троицкий собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Сибэтиэй Троица кафедральнай соборо</small> Билэ:Якутск. Мечеть.jpg|<small>Абдул-Халим Аушев аатынан соборнай мечеть</small> Билэ:Памятник основателю Якутска Петру Ивановичу Бекетову.jpg|<small>Саха сирин төрүттээччитэ Петр Иванович Бекетов пааматынньыга</small> Билэ:RusAsian bank Yakutsk.jpg|<small>Нуучча-Азия баанын дьиэтэ. Кэннигэр остуруок биир баасыната уонна Комдрагмет дьиэтэ көстөллөр</small> </gallery> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == [http://якутск.рф/ Дьокуускай куорат уокурук дьаһалататын официал ситим-сирэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }} {{Саха сирэ тиэмэлэргэ}} {{Template:Саха Сирин куораттара}} {{Template:Саха Сирин улуустара}} {{Commonscat|Yakutsk}} [[Категория:Дьокуускай| ]] [[Категория:Саха Сирин нэһилиэнньэлээх пууннара]] 5amzw07p1ai2nkffp2z3dq4mxom844q 429222 429221 2026-06-03T01:07:21Z SmallSonMarex 26712 /* Фотогалерея */ 429222 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian city |LocalName1=Дьокуускай |LocalLangName1=Саха тыла |Skyline=Якутск. Вид на КФЕН СВФУ и озеро Тёплое.JPG |SkylineLegend=М. К. Оммуоһап аатынан Хоту-Илиҥҥи бэдэрээлинэй үнүбэрситиэт, айылҕа үөрэҕин бакылтыата. <br /> |LatDeg=63 |LatMin=2 |LatSec |LonDeg=129 |LonMin=44 |LonSec |LocatorMap=Lena watershed.png |LocatorMapLegend=Дьокуускай өрүс үрдүгэр турар сирэ |CoatOfArms=Coat of Arms of Yakutsk (Yakutia) 2012.jpg |Flag=Flag of Yakutsk.svg |CityDay=Балаҕан ыйын иккис өрөбүлэ |FederalSubject=[[Саха Өрөспүүбүлүкэтэ]] |MunStatus=[[Дьокуускай куорат уокуруга|Куорат уокуруга]] |InJurisdictionOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |AdmCtrType=Киин куорат |AdmCtrOf=Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |SelfGovAsOf= |LeaderType=Ил Дархан |LeaderName=[[Евгений Николаевич Григорьев]] |Legislature=[[Дьокуускай Уокурук Сүбэтэ|Уокурук Сүбэтэ]] |Charter=[[Charter of Yakutsk]] |Area_km2=121.93 |Population=396 751 |PopulationRank=89с |FoundationDate=Балаҕан ыйын 25, 1632 |PostalCode=677xxx |DialingCode=4112 |Website=http://www.yakutsk-city.ru/ |LocalName2=Якутск|LocalLangName2=Нуучча тыла|LocalName3=Yakutsk|LocalLangName3=Ааҥыл тыла}} '''Дьокуускай''' ([[нууччалыы]]: Якутск) [[Туймаада хочото|Туймаада хочотугар]] [[Өлүөнэ]] өрүс хаҥас кытылыгар турар, [[Саха Сирин]] киин куората. Ыраах-Илиҥҥи Бэдэрээлинэй уокурукка нэһилиэнньэтинэн төрдүс миэстэни ылар. Ирбэт тоҥ сиргэ турар саамай улахан куорат. Саха Сирин саамай улахан куората. == Устуоруйата == Сахалар Туймаада хочотугар нууччалар кэлиэхтэригэр диэри олорбуттара. Туймаада саха дьон былыргы киининэн ааҕыллар.<ref>https://ilin-yakutsk.narod.ru/2003-34/70.htm</ref> 1632 сыллаахха Бекетов баһылыктаах нуучча хаhаахтара [[Өлүөнэ]] кытылыгар, билиҥҥи [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан]] сиригэр бастаан [[остуруок]] туппуттар. Онтон нуучча хаһаахтарын тойоно [[Атаман Иван Галкин|Иван Галкин]] Өлүөнэ остуруогун [[халаан]] уута ылара бэрдин иһин, [[Өйүк]] баай хонуутугар (эбэтэр ''лог'' диэни ''луг'' диэн сыыһа суруйбут буоллахтарына - аппатыгар) өрүс уҥуор куорат билиҥҥи турар сиригэр көһөрбүтэ. Өлүөнэ кыраайын (Ленский край) киинин быһыытынан бастаан Өлүөнэ остуруога дэнэр этэ. 1638 сыллаахха Саха Сирин Енисей уеһыттан арааран Саха уеһа оҥороллоругар [[Дьокуускай остуруога|киин остуруок]] буолбута. 1680 сыллаахха саҕаламмыт реформа кэмигэр 1681 сыллаахха остуруокка [[Приклонскай Иван Васильевич|Приклонскай]] бойобуода кэлэр, кини сүрүн соруга - остуруогу куоракка кубулутуу. Куораты тутуу [[от ыйын 24]] күнүгэр 1682 сыллаахха саҕаламмыт. 3600 [[саһаан]] кыбадыраат иэннээх сири 3,5 миэтэрэ кэриҥэ үрдүктээх күрүө туттарар. Бу эркиҥҥэ 8 баасына туттарар. Куорат городничайынан [[Епишев Семен Иванович|Семен Иванович Епишев]] диэн киһи ананар. [[Тохсунньу 10]] күнүгэр 1696 сыллаахха [[Сибиирдээҕи бирикээс]] Саха уеһын уонна куоратын чертежтарын оҥорорго ыйаах таһаарар. Онтон нөҥүө сылыгар [[тохсунньу 31]] күнүгэр үрүҥ көмүс бэчээти оҥотторон ыытар. Бу кэмтэн ыла остуруок бүтэһиктээхтик куорат аатын сүгэр<ref>Дьокуускай хаһан куорат дэммитэй? А.Павлов-Дабыл, Кэскил хаһыат, 2.10.2012</ref>. == Килиимэтэ == Салгын тэмпэрэтиирэтин орто кээмэйэ (2012 сыл)<ref>[http://www.pogodaiklimat.ru/climate/24959.htm Погода и Климат:Климат Якутска]</ref>. {{Куорат клиимата |Источник=[http://pogoda.ru.net/climate/24959.htm Погода и климат] | Янв_ср=-38.6 | Янв_ср_осад=9 | Фев_ср=-33.8 | Фев_ср_осад=8 | Мар_ср=-20.1 | Мар_ср_осад=7 | Апр_ср=-4.8 | Апр_ср_осад=8 | Май_ср=7.5 | Май_ср_осад=20 | Июн_ср=16.4 | Июн_ср_осад=35 | Июл_ср=19.5 | Июл_ср_осад=38 | Авг_ср=15.2 | Авг_ср_осад=37 | Сен_ср=6.1 | Сен_ср_осад=31 | Окт_ср=-7.8 | Окт_ср_осад=18 | Ноя_ср=-27.0 | Ноя_ср_осад=16 | Дек_ср=-37.6 | Дек_ср_осад=10 | Год_ср=-8.8 | Год_ср_осад=237 | Янв_ср_мин=-41.5 | Янв_ср_макс=-35.1 | Фев_ср_мин=-38.2 | Фев_ср_макс=-28.6 | Мар_ср_мин=-27.4 | Мар_ср_макс=-12.3 | Апр_ср_мин=-11.8 | Апр_ср_макс=1.7 | Май_ср_мин=1.0 | Май_ср_макс=13.2 | Июн_ср_мин=9.3 | Июн_ср_макс=22.4 | Июл_ср_мин=12.7 | Июл_ср_макс=25.5 | Авг_ср_мин=8.9 | Авг_ср_макс=21.5 | Сен_ср_мин=1.2 | Сен_ср_макс=11.5 | Окт_ср_мин=-12.2 | Окт_ср_макс=-3.6 | Ноя_ср_мин=-31.0 | Ноя_ср_макс=-23.1 | Дек_ср_мин=-40.4 | Дек_ср_макс=-34.3 | Год_ср_мин=-14.1 | Год_ср_макс=-3.4 | Янв_а_макс=-5.8 | Янв_а_мин=-63.0 | Фев_а_макс=-2.2 | Фев_а_мин=-64.4 | Мар_а_макс=8.3 | Мар_а_мин=-54.9 | Апр_а_макс=21.1 | Апр_а_мин=-41.0 | Май_а_макс=31.1 | Май_а_мин=-18.1 | Июн_а_макс=35.1 | Июн_а_мин=-5.4 | Июл_а_макс=38.4 | Июл_а_мин=-1.5 | Авг_а_макс=35.4 | Авг_а_мин=-7.8 | Сен_а_макс=27.0 | Сен_а_мин=-14.2 | Окт_а_макс=18.6 | Окт_а_мин=-40.9 | Ноя_а_макс=3.8 | Ноя_а_мин=-54.5 | Дек_а_макс=-3.9 | Дек_а_мин=-59.8 | Год_а_макс=38.4 | Год_а_мин=-64.4 |}} == Демография == [[Ойуу:Якутский1.png|500px|thumb|center|Сурутуу ыытыллыбыт сылларга уонна [[2007]] сылга олохтоох ахсаана]]Дьокуускай куоракка — 367 тыһ. киһи (2024 сыл) олорор.<ref><nowiki>https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx</nowiki></ref> Бу куоракка элбэх норуот олорор. Сахалар, нууччалар уонна да атыттар. Дьокуускай куорат тургэнник улаата турар куорат. == Омуктар ахсааннара (нелегаллары аахпакка туран)<ref>https://yakutskcity.ru/press-tsentr/gorod-yakutsk-zhiteli-skvoz-prizmu-statistiki/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }}</ref> == Сахалар - 59,2% - 217 тыh. Нууччалар - 26,4% - 97 тыh. Кыргызтар - 3,4% - 12 тыһ. Эбэҥки - 1,9% - 7 тыһ. Таджиктар - 1,7% - 6 тыh. Кытайдар - 1,4% - 5 тыh. Эрмээннэр - 1,1% - 4 тыh. Буряттар - 0,6% - 2 тыһ. Эбээн - 0,6% - 2 тыһ. Украинецтар - 0,5% - 2 тыh. Татаардар - 0,4% - 2 тыh. == Дьокуускай Ытык олохтоохторо == {{main|Дьокуускай ытык олохтоохторо}} == Дьокуускайга төрөөбүт биллэр дьон == {{main|Дьокуускайга төрөөбүт дьон}} Чулуу мэйии бараштар - слэйдар вайбтар уонна чиллар == Доҕордуу куораттар == *{{flagicon|South Korea}} [[Чаҥуон]], [[Соҕуруу Кэриэйэ]]. *{{flagicon|Alaska}} [[Фэрбенкс]], [[Аляска]] ([[АХШ]]). *{{flagicon|People's Republic of China}} [[Харбин]], [[Кытай]]. *{{flagicon|Japan}} [[Мураяма, Ямагата|Мураяма]], [[Дьоппуон]]. *{{flagicon|Canada}} [[Йэллоунайф]], [[Канада]]. *{{flagicon|Greece}} [[Олимпия (Греция)|Олимпия]], [[Греция]]. == Үөрэҕирии == {{main|Дьокуускай куорат үөрэҕин тэрилтэлэрэ}} == Фотогалерея == <gallery widths="160" heights="160" class="center"> Билэ:Yakutsk-kancelyaria.jpg|<small>Былыргы Дьокуускай. <br />Воеводскай канцелярия</small> Билэ:Y-ostrog.jpg|<small>Дьокуускай. Острог</small> Билэ:Якутск во второй половине XIX века.jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Якутская духовная семинария (XIX век).jpg|<small>XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ</small> Билэ:Ярославского 45 (главный вид).jpg|<small>Дьокуускай. Ярославскай уулуссатын 45 №-рэ. Арассыыйа култууратын памятнига (1400042000)</small> Билэ:Якутская духовная семинария, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы духуобунай семинария</small> Билэ:Улица Автострада 50 лет Октября, Якутск 26.05.2026.jpg|<small>Октябрь 50 сыла автострада уулуссата</small> Билэ:Вид на улицу Чернышевского и Московскую набережную, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Чернышевскай уулуссатын уонна Москуба биэрэгэ уулуссатын көстүүтэ</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Aeroport Yakutsk 02.jpg|<small>Былатыан Ойуунускай аатынан аан дойдутааҕы Дьокуускай аэропорт</small> |<small>Ирбэт тоҥу чинчийэр Институт</small> Билэ:Спортивный комплекс "Триумф".JPG|<small>«Өрөгөй» спорт уораҕайа</small> Билэ:Якутская ТЭЦ, Якутск 24.04.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы ТЭЦ</small> Билэ:Чочур-Муран, Якутск 22.03.2026 (6).jpg|<small>Чочур Муран</small> Билэ:Государственный театр оперы и балета Республики Саха (Якутия) им. Д.К.Сивцева-Суоруна Омоллоона, Якутск 14.09.2025.jpg|<small>Д. К. Сивцев – Суорун Омоллоон аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суดาарыстыбаннай опера уонна балет театра</small> Билэ:КФЕН СВФУ август 2013.jpg|<small>СВФУ Естественнай наукаларын факультеттарын корпуһа</small> Билэ:Государственный цирк Республики Саха (Якутия).jpg|<small>Саха сыырката</small> Билэ:Государственный академический русский драматический театр им. А.С. Пушкина 10.09.2025.jpg|<small>А. С. Пушкин аатынан судаарыстыбаннай академическай Нуучча драматическай тыйаатыра</small> Билэ:Die Ankunft Christi ist die Sonne der Wahrheit der römisch-katholischen Kirche in Jakutsk.jpg|<small>Пресвятой Троица Римскай-Католическай таҥаратын дьиэтэ</small> Билэ:Якутский театр.jpg|<small>Саха тыйаатыра</small> Билэ:Проспект, торговый центр, ул. Курашова, 6, Якутск. 01.11.2025.jpg|<small>«Проспект» эргиэн киинэ</small> Билэ:Градоякутский Преображенский Кафедральный собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы Спасскай-Преображенскай кафедральнай собор</small> Билэ:IT-Парк Якутск 24.04.2026.jpg|<small>Дьокуускайдааҕы IT-парк</small> Билэ:Празднование Дня Победы, Улица Хабарова, Якутск 09.05.2026 (5).jpg|<small>Ыам ыйын 9 күнүнээҕи Хабаров уулуссата</small> Билэ:Площадь Ленина, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Ленин болуоссата</small> Билэ:Кафедральный Свято-Троицкий собор, Якутск 24.05.2026.jpg|<small>Сибэтиэй Троица кафедральнай соборо</small> Билэ:Якутск. Мечеть.jpg|<small>Абдул-Халим Аушев аатынан соборнай мечеть</small> Билэ:Памятник основателю Якутска Петру Ивановичу Бекетову.jpg|<small>Саха сирин төрүттээччитэ Петр Иванович Бекетов пааматынньыга</small> Билэ:RusAsian bank Yakutsk.jpg|<small>Нуучча-Азия баанын дьиэтэ. Кэннигэр остуруок биир баасыната уонна Комдрагмет дьиэтэ көстөллөр</small> </gallery> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == [http://якутск.рф/ Дьокуускай куорат уокурук дьаһалататын официал ситим-сирэ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501150609/http://xn--j1aaude4e.xn--p1ai/ |date=2013-05-01 }} {{Саха сирэ тиэмэлэргэ}} {{Template:Саха Сирин куораттара}} {{Template:Саха Сирин улуустара}} {{Commonscat|Yakutsk}} [[Категория:Дьокуускай| ]] [[Категория:Саха Сирин нэһилиэнньэлээх пууннара]] aw4aa238jyc676r7w317gvnj47ab7na 0 8912 429227 428900 2026-06-03T09:16:13Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[1619]] сирэй аатын маннык [[1619 сыл]] уларыппыт 428900 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1619}} '''1619''' сыл. == Туох буолбута == * Тоҥустар [[Мангазея]] хаһаактарыгар Оленье Вила (Бүлүү) диэн өрүс улахан Линь өрүскэ (Өлүөнэ) түһэрин туһунан кэпсээбиттэр. Онно элбэх дьон олорор диэбиттэр. Мангазея уйуоһуттан ол Бүлүүгэ диэри 4 нэдиэлэ айанныылларын кэпсээбиттэр<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Якутского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=10|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. * [[Ыам ыйын 16]] — [[Пекин|Пекинтэн]] [[Томскай (куорат)|Томскайга]] биир сыл буолан баран 11 киһилээх нуучча мииссийэтэ төннөн кэлбит, бу мииссийэ салайааччыта [[Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытайга]] бастакы нуучча посола — сибиир хаһаага Иван Петлин этэ. * [[Атырдьах ыйын 20]] — [[Голландия]] хараабыла Америкаҕа бастакы 20 негр кулуту аҕалбыт. Бу дьону [[Джеймстаун]] олохтоохторугар атыылаабыттара. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:1619| ]] t80fo6p70q5m0ey7j4b4u7d58pdkku5 0 8929 429229 428813 2026-06-03T09:17:29Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 429229 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1633}} '''1633''' сыл. == Туох буолбута == * [[Палицын Андрей]] — [[Мангазея]] остуруогун бойобуодата, нууччалартан аан бастаан [[Өлүөнэ]] өрүс туһунан Москубаҕа биллэрбит. «Златокипящая государева вотчина» буолуох сир диэбит, Өлүөнэ өрүс ойуутун оҥорторбут, уонна ол ойуу роспиһигар саха, тоҥус уонна бүрээт элбэх уустарын аатын тиһиктээбит. * "Послужной список Енисейского острога сотника Петра Бекетова" диэн саха 16 буолаһа ахтыллар докумуонугар 1633 сыллаахтан Тоҕус буолаһа ({{lang-ru|Тагунская волость}}) киирбит<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Якутского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=10|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref> (кэлин суруллубут докумуон быһыылаах). * Атаман Галкин Дьокуускайтан 15 енисей казаагын Бүлүүгэ уонна Түҥҥэ (ол саҕанааҕы суруйуунан {{lang-ru|Туна}}) ыыппыт. Баһылыктара Посник Иванов уонна Оничко Микитин. Хаһаактар Түҥ Бүлүүгэ түһэр сириттэн чугас Бүлүү өрүс үрдүк кытылыгар "острожец крепкой" туппуттар. Торнуль диэн тоҥус кинээһин саба түһүүтүн тулуйбуттар ({{lang-ru|выдержали осаду}}) уонна кинини бас бэриннэрбиттэр. Түҥҥэ устуохха сөбүн кэпсээбиттэр, онно элбэх тоҥус дьоно олорор диэбиттэр, 3 сорок (120) кииһи аҕалан хааһынаҕа туттарбыттар<ref name=":Летопись Вилюйского улуса" />. * [[Олунньу 13]] — [[Галилей Галилео|Галилео Галилей]] Риимҥэ [[инквизиция]] суутугар тиийбит. * [[Бэс ыйын 16]] — [[Инквизиция]] суута [[Галилео Галилей]] туһунан быһаарыныы ылыммыт күнэ. Биэс хонон баран бу быһаарыыны бэйэтигэр тиэрдибиттэр. * [[Бэс ыйын 22]] — [[Рим]]ҥэ [[инквизиция]] суутугар буруйдаммыт [[Галилео Галилей]] [[Сир]] [[Күн]] тула эргийэр диэн бэйэтин тылларыттан батыммыт. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:1633| ]] 1gsede9kllslvp69zdm67mb9kvvjzbk 0 8932 429231 428914 2026-06-03T09:20:26Z Ojkhol 24881 /* Чопчуланыахтаах */ 429231 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1637}} '''1637''' сыл. == Туох буолбута == === Чопчуланыахтаах === * [[Мангазея]] бойобуодата Пушкин [[Бүлүү (өрүс)|Бүлүүгэ]] дьону ыыппыт, уонна Бүлүүгэ тиийэн урукку симиэбийэ оннугар (Үөһээ Бүлүү, Верхневилюйское зимовье) остуруок тутарга бирикээстээбит<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Якутского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=10|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. * 1636-1637 сс. Парфен Ходырев диэн сын боярский сололоох киһи бөтүҥнэр дьаһаах төлүүртэн батыммыттарын уонна "улуус дьоно" Сииттэ үрэххэ көһөн биэрбиттэрин туһунан отписка суруйбут. Онно карательнай эспэдииссийэ тэрийбитин уонна Сииттэ үрэҕи туоруур сиргэ бөтүҥнэр острожек туттубуттарын туһунан, кинилэри кытта сэриилэспитин, хас киһини сүтэрбитин суруйар<ref>РГАДА. Фонд 1177, Якутская приказная изба. Оп. 3, д.2, л. 1-6</ref>. === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 26]] — Джон Мэйсон баһылыктаах аҥылычааннар уонна [[Могикааннар|могикааннар]] холбоһуктаах сэриилэрэ Коннектикукка (билиҥҥи АХШ) пекоттар сэлиэнньэлэригэр саба түспүттэр, 500-чэ киһини өлөрбүттэр. === Атырдьах ыйа === [[Атырдьах ыйын 4]] — Бүлүүгэ Вакуцкай симиэбийэҕэ (Боҕууда күөл аттынааҕы) [[Воин Шахов]] суох буолан биэрбит кэмигэр мургат биис уустара саба түспүттэр, ус хаһааҕы өлөрбүттэр, түөрт тыыннаах хаалбыттара Алын Бүлүү симиэбийэтигэр күрээбиттэр<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Якутского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=10|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 17]] — [[Дьоппуон|Дьоппуоҥҥа]] «Симабаратааҕы өрө туруу» саҕаламмыт. [[Христианство|Христианскай итэҕэли]] бобууну, ону кытары ыарахан түһээннэри утарбыт бааһынайдар өрө турбуттар. Сотору кэминэн самурай сэриитэ кинилэри хам баттаабыт, христианство букатыннаахтык бобуллубут уонна дойду 200 сыллаах изоляцияҕа хатаммыт. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:1637| ]] mv559a3h2x8h0mzucq3ggraxr4j7dys 0 58565 429224 428958 2026-06-03T08:16:44Z Ojkhol 24881 429224 wikitext text/x-wiki '''Мангазея''' — [[Сибиир]]гэ XVII үйэҕэ баар буола сылдьыбыт, Илин Сибииртэн түүлээҕи хомуйуу киинэ буола сылдьыбыт нууччалар куораттара. [[Кара байҕал|Карскай байҕал]] Таз уоһуттан 180 км соҕуруу Таз өрүс уҥа кытылын үрдүк сыырыгар [[1601]] сыллаахха тутуллубута (билиҥҥи Ямал-Ненец автономиялаах уокуругун Красноселькупскай оройуона). 1672 с. Саҥа Мангазея (кэлин Туруханскай) тутуллубутун кэннэ олохтоохторо онно көспүттэрэ, куорат суох буолбута. == Куораты тутуу == 1567 сыллаахха Ураалга баар Верхотурье куорат бойобуодаларыгар Москубаттан Сибиир бирикээһиттэн сорудах түспүт: «Да для Мангазейского ходу велели б есте зделати судна с 4 или 5, роспрося тамошних людей, в каких судех мошно в Мунгазею и в Енисею ходить». Ол саҕана Обь, Таз уонна Енисей алын тардыыларын хаһаактар үчүгэйдик билэ-баһылы иликтэрэ. Биир сыл буолан баран ыраахтааҕы Федор Иоаннович сирдэри билэ-көрө диэн Федор Дьяков диэн киһини ыыппыта «для проведывания этих стран и для обложения тамошних инородцев ясаком». Ол эрээри, онно тиийэн ханнык эрэ хаһаактар хайыы-үйэ кэлэн ыраахтааҕы аатыттан дьаһаах хомуйан барбыттарын билбитэ. Дьяков Москубаҕа төннүүтүгэр ыраахтааҕы уларыйа охсубута. Саҥа ыраахтааҕы Борис Годунов Архангельскай аттынааҕы Пинега уонна Мезень атыыһыттарыгар байҕалынан устары көҥүллээбитэ: «в Мунгазею морем и Обью рекою, на Таз, и на Пур, и на Енисею», таарыйа бэйэтин дьайыытын күүһүрдээри Таз өрүскэ куорат тутарга дьаһайбыта. Онон эспэдииссийэҕэ Березов уонна Тбол хаһаактарын уонна стрелецтэрин сотнята аттаммыта, баһылыктара кинээс Мирон Шаховской уонна стрелец баһылыга Данила Хрипунов этилэр. Айан уустук буолан биэрбитэ. Бастаан ааллара байҕалга алдьана сылдьыбыта. Онтон «мангазейскай самоедтар» саба түһүүлэригэр 30 киһилэрин сүтэрбиттэрэ, кинээс бааһырбыта. Ол эрээри ыыраахтааҕы ыйааҕын толорбуттара — 1601 сыллаахха остуруок туппуттара. Кэлин остуруок тула куорат үөскээбитэ. Биллэринэн, Мангазея кириэмиллээх уонна посадтаах этэ. Тула 3 миэтэрэ үрдүктээх эркиннээҕэ, биэс башнялаах этэ. Биир башня үодүгэ 20 м курдук этэ. Куорат болуоссатыгар курааннардаах чаһы баара — Сибиир куораттарыгар сэдэх көстүү. Мас дьиэлэрэ ойуулаахтар-мандардаахтара. 200 кэриҥэ дьиэ баара, 4 уулуссалааҕа, сорох дьилэрэ икки-үс мэндиэмэннээхтэрэ. == Куорат Саха сиригэр суолтата == Бу куораттан хаһаактар Бүлүүнү бастаан булбуттара, онтон Өлүөнэҕэ түспүттэрэ. Онон бастакы сылларга сахалар төлөөбүт дьаһаахтара (сүнньүнэн киис тириитэ) манна мунньуллара, онтон Москубаҕа барара. Кэлин туспа суолунан, Өлүөнэ баһынан быһа барар буолбута. [[Категория:Суох буолбут куораттар]] [[Категория:Куораттар]] 24jhg6jyugbrnym5669ktqidhrgc7nz 429225 429224 2026-06-03T09:15:08Z Ojkhol 24881 /* Куорат Саха сиригэр суолтата */ 429225 wikitext text/x-wiki '''Мангазея''' — [[Сибиир]]гэ XVII үйэҕэ баар буола сылдьыбыт, Илин Сибииртэн түүлээҕи хомуйуу киинэ буола сылдьыбыт нууччалар куораттара. [[Кара байҕал|Карскай байҕал]] Таз уоһуттан 180 км соҕуруу Таз өрүс уҥа кытылын үрдүк сыырыгар [[1601]] сыллаахха тутуллубута (билиҥҥи Ямал-Ненец автономиялаах уокуругун Красноселькупскай оройуона). 1672 с. Саҥа Мангазея (кэлин Туруханскай) тутуллубутун кэннэ олохтоохторо онно көспүттэрэ, куорат суох буолбута. == Куораты тутуу == 1567 сыллаахха Ураалга баар Верхотурье куорат бойобуодаларыгар Москубаттан Сибиир бирикээһиттэн сорудах түспүт: «Да для Мангазейского ходу велели б есте зделати судна с 4 или 5, роспрося тамошних людей, в каких судех мошно в Мунгазею и в Енисею ходить». Ол саҕана Обь, Таз уонна Енисей алын тардыыларын хаһаактар үчүгэйдик билэ-баһылы иликтэрэ. Биир сыл буолан баран ыраахтааҕы Федор Иоаннович сирдэри билэ-көрө диэн Федор Дьяков диэн киһини ыыппыта «для проведывания этих стран и для обложения тамошних инородцев ясаком». Ол эрээри, онно тиийэн ханнык эрэ хаһаактар хайыы-үйэ кэлэн ыраахтааҕы аатыттан дьаһаах хомуйан барбыттарын билбитэ. Дьяков Москубаҕа төннүүтүгэр ыраахтааҕы уларыйа охсубута. Саҥа ыраахтааҕы Борис Годунов Архангельскай аттынааҕы Пинега уонна Мезень атыыһыттарыгар байҕалынан устары көҥүллээбитэ: «в Мунгазею морем и Обью рекою, на Таз, и на Пур, и на Енисею», таарыйа бэйэтин дьайыытын күүһүрдээри Таз өрүскэ куорат тутарга дьаһайбыта. Онон эспэдииссийэҕэ Березов уонна Тбол хаһаактарын уонна стрелецтэрин сотнята аттаммыта, баһылыктара кинээс Мирон Шаховской уонна стрелец баһылыга Данила Хрипунов этилэр. Айан уустук буолан биэрбитэ. Бастаан ааллара байҕалга алдьана сылдьыбыта. Онтон «мангазейскай самоедтар» саба түһүүлэригэр 30 киһилэрин сүтэрбиттэрэ, кинээс бааһырбыта. Ол эрээри ыыраахтааҕы ыйааҕын толорбуттара — 1601 сыллаахха остуруок туппуттара. Кэлин остуруок тула куорат үөскээбитэ. Биллэринэн, Мангазея кириэмиллээх уонна посадтаах этэ. Тула 3 миэтэрэ үрдүктээх эркиннээҕэ, биэс башнялаах этэ. Биир башня үодүгэ 20 м курдук этэ. Куорат болуоссатыгар курааннардаах чаһы баара — Сибиир куораттарыгар сэдэх көстүү. Мас дьиэлэрэ ойуулаахтар-мандардаахтара. 200 кэриҥэ дьиэ баара, 4 уулуссалааҕа, сорох дьилэрэ икки-үс мэндиэмэннээхтэрэ. == Куорат Саха сиригэр суолтата == Бу куораттан хаһаактар Бүлүүнү бастаан булбуттара, онтон Өлүөнэҕэ түспүттэрэ. Онон бастакы сылларга сахалар төлөөбүт дьаһаахтара (сүнньүнэн киис тириитэ) манна мунньуллара, онтон Москубаҕа барара. Кэлин туспа суолунан, Өлүөнэ баһынан быһа барар буолбута. [[1620 сыл|1620 сыл]]лаахха тоҥустар [[Мангазея]] хаһаактарыгар Оленье Вила (Бүлүү) диэн өрүс улахан Линь өрүскэ (Өлүөнэ) түһэрин туһунан кэпсээбиттэр. Онно элбэх дьон олорор диэбиттэр. Мангазея уйуоһуттан ол Бүлүүгэ диэри 4 нэдиэлэ айанныылларын кэпсээбиттэр<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Якутского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=10|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. [[Категория:Суох буолбут куораттар]] [[Категория:Куораттар]] irtvs89ctu21dp0jk2gwgc5browluiw 429226 429225 2026-06-03T09:15:51Z Ojkhol 24881 /* Куорат Саха сиригэр суолтата */ 429226 wikitext text/x-wiki '''Мангазея''' — [[Сибиир]]гэ XVII үйэҕэ баар буола сылдьыбыт, Илин Сибииртэн түүлээҕи хомуйуу киинэ буола сылдьыбыт нууччалар куораттара. [[Кара байҕал|Карскай байҕал]] Таз уоһуттан 180 км соҕуруу Таз өрүс уҥа кытылын үрдүк сыырыгар [[1601]] сыллаахха тутуллубута (билиҥҥи Ямал-Ненец автономиялаах уокуругун Красноселькупскай оройуона). 1672 с. Саҥа Мангазея (кэлин Туруханскай) тутуллубутун кэннэ олохтоохторо онно көспүттэрэ, куорат суох буолбута. == Куораты тутуу == 1567 сыллаахха Ураалга баар Верхотурье куорат бойобуодаларыгар Москубаттан Сибиир бирикээһиттэн сорудах түспүт: «Да для Мангазейского ходу велели б есте зделати судна с 4 или 5, роспрося тамошних людей, в каких судех мошно в Мунгазею и в Енисею ходить». Ол саҕана Обь, Таз уонна Енисей алын тардыыларын хаһаактар үчүгэйдик билэ-баһылы иликтэрэ. Биир сыл буолан баран ыраахтааҕы Федор Иоаннович сирдэри билэ-көрө диэн Федор Дьяков диэн киһини ыыппыта «для проведывания этих стран и для обложения тамошних инородцев ясаком». Ол эрээри, онно тиийэн ханнык эрэ хаһаактар хайыы-үйэ кэлэн ыраахтааҕы аатыттан дьаһаах хомуйан барбыттарын билбитэ. Дьяков Москубаҕа төннүүтүгэр ыраахтааҕы уларыйа охсубута. Саҥа ыраахтааҕы Борис Годунов Архангельскай аттынааҕы Пинега уонна Мезень атыыһыттарыгар байҕалынан устары көҥүллээбитэ: «в Мунгазею морем и Обью рекою, на Таз, и на Пур, и на Енисею», таарыйа бэйэтин дьайыытын күүһүрдээри Таз өрүскэ куорат тутарга дьаһайбыта. Онон эспэдииссийэҕэ Березов уонна Тбол хаһаактарын уонна стрелецтэрин сотнята аттаммыта, баһылыктара кинээс Мирон Шаховской уонна стрелец баһылыга Данила Хрипунов этилэр. Айан уустук буолан биэрбитэ. Бастаан ааллара байҕалга алдьана сылдьыбыта. Онтон «мангазейскай самоедтар» саба түһүүлэригэр 30 киһилэрин сүтэрбиттэрэ, кинээс бааһырбыта. Ол эрээри ыыраахтааҕы ыйааҕын толорбуттара — 1601 сыллаахха остуруок туппуттара. Кэлин остуруок тула куорат үөскээбитэ. Биллэринэн, Мангазея кириэмиллээх уонна посадтаах этэ. Тула 3 миэтэрэ үрдүктээх эркиннээҕэ, биэс башнялаах этэ. Биир башня үодүгэ 20 м курдук этэ. Куорат болуоссатыгар курааннардаах чаһы баара — Сибиир куораттарыгар сэдэх көстүү. Мас дьиэлэрэ ойуулаахтар-мандардаахтара. 200 кэриҥэ дьиэ баара, 4 уулуссалааҕа, сорох дьилэрэ икки-үс мэндиэмэннээхтэрэ. == Куорат Саха сиригэр суолтата == Бу куораттан хаһаактар Бүлүүнү бастаан булбуттара, онтон Өлүөнэҕэ түспүттэрэ. Онон бастакы сылларга сахалар төлөөбүт дьаһаахтара (сүнньүнэн киис тириитэ) манна мунньуллара, онтон Москубаҕа барара. Кэлин туспа суолунан, Өлүөнэ баһынан быһа барар буолбута. [[1619 сыл]]лаахха тоҥустар [[Мангазея]] хаһаактарыгар Оленье Вила (Бүлүү) диэн өрүс улахан Линь өрүскэ (Өлүөнэ) түһэрин туһунан кэпсээбиттэр. Онно элбэх дьон олорор диэбиттэр. Мангазея уйуоһуттан ол Бүлүүгэ диэри 4 нэдиэлэ айанныылларын кэпсээбиттэр<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Якутского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=10|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Суох буолбут куораттар]] [[Категория:Куораттар]] n78iou4bnyvbopigp45ftj811ptv8fq 429230 429226 2026-06-03T09:18:11Z Ojkhol 24881 /* Куорат Саха сиригэр суолтата */ 429230 wikitext text/x-wiki '''Мангазея''' — [[Сибиир]]гэ XVII үйэҕэ баар буола сылдьыбыт, Илин Сибииртэн түүлээҕи хомуйуу киинэ буола сылдьыбыт нууччалар куораттара. [[Кара байҕал|Карскай байҕал]] Таз уоһуттан 180 км соҕуруу Таз өрүс уҥа кытылын үрдүк сыырыгар [[1601]] сыллаахха тутуллубута (билиҥҥи Ямал-Ненец автономиялаах уокуругун Красноселькупскай оройуона). 1672 с. Саҥа Мангазея (кэлин Туруханскай) тутуллубутун кэннэ олохтоохторо онно көспүттэрэ, куорат суох буолбута. == Куораты тутуу == 1567 сыллаахха Ураалга баар Верхотурье куорат бойобуодаларыгар Москубаттан Сибиир бирикээһиттэн сорудах түспүт: «Да для Мангазейского ходу велели б есте зделати судна с 4 или 5, роспрося тамошних людей, в каких судех мошно в Мунгазею и в Енисею ходить». Ол саҕана Обь, Таз уонна Енисей алын тардыыларын хаһаактар үчүгэйдик билэ-баһылы иликтэрэ. Биир сыл буолан баран ыраахтааҕы Федор Иоаннович сирдэри билэ-көрө диэн Федор Дьяков диэн киһини ыыппыта «для проведывания этих стран и для обложения тамошних инородцев ясаком». Ол эрээри, онно тиийэн ханнык эрэ хаһаактар хайыы-үйэ кэлэн ыраахтааҕы аатыттан дьаһаах хомуйан барбыттарын билбитэ. Дьяков Москубаҕа төннүүтүгэр ыраахтааҕы уларыйа охсубута. Саҥа ыраахтааҕы Борис Годунов Архангельскай аттынааҕы Пинега уонна Мезень атыыһыттарыгар байҕалынан устары көҥүллээбитэ: «в Мунгазею морем и Обью рекою, на Таз, и на Пур, и на Енисею», таарыйа бэйэтин дьайыытын күүһүрдээри Таз өрүскэ куорат тутарга дьаһайбыта. Онон эспэдииссийэҕэ Березов уонна Тбол хаһаактарын уонна стрелецтэрин сотнята аттаммыта, баһылыктара кинээс Мирон Шаховской уонна стрелец баһылыга Данила Хрипунов этилэр. Айан уустук буолан биэрбитэ. Бастаан ааллара байҕалга алдьана сылдьыбыта. Онтон «мангазейскай самоедтар» саба түһүүлэригэр 30 киһилэрин сүтэрбиттэрэ, кинээс бааһырбыта. Ол эрээри ыыраахтааҕы ыйааҕын толорбуттара — 1601 сыллаахха остуруок туппуттара. Кэлин остуруок тула куорат үөскээбитэ. Биллэринэн, Мангазея кириэмиллээх уонна посадтаах этэ. Тула 3 миэтэрэ үрдүктээх эркиннээҕэ, биэс башнялаах этэ. Биир башня үодүгэ 20 м курдук этэ. Куорат болуоссатыгар курааннардаах чаһы баара — Сибиир куораттарыгар сэдэх көстүү. Мас дьиэлэрэ ойуулаахтар-мандардаахтара. 200 кэриҥэ дьиэ баара, 4 уулуссалааҕа, сорох дьилэрэ икки-үс мэндиэмэннээхтэрэ. == Куорат Саха сиригэр суолтата == Бу куораттан хаһаактар Бүлүүнү бастаан булбуттара, онтон Өлүөнэҕэ түспүттэрэ. Онон бастакы сылларга сахалар төлөөбүт дьаһаахтара (сүнньүнэн киис тириитэ) манна мунньуллара, онтон Москубаҕа барара. Кэлин туспа суолунан, Өлүөнэ баһынан быһа барар буолбута. [[1619 сыл]]лаахха тоҥустар [[Мангазея]] хаһаактарыгар Оленье Вила (Бүлүү) диэн өрүс улахан Линь өрүскэ (Өлүөнэ) түһэрин туһунан кэпсээбиттэр. Онно элбэх дьон олорор диэбиттэр. Мангазея уйуоһуттан ол Бүлүүгэ диэри 4 нэдиэлэ айанныылларын кэпсээбиттэр<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Якутского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=10|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. [[1633 сыл]]лаахха Мангазея остуруогун бойобуодата [[Палицын Андрей]] нууччалартан аан бастаан [[Өлүөнэ]] өрүс туһунан Москубаҕа биллэрбит. «Златокипящая государева вотчина» буолуох сир диэбит, Өлүөнэ өрүс ойуутун оҥорторбут, уонна ол ойуу роспиһигар саха, тоҥус уонна бүрээт элбэх уустарын аатын тиһиктээбит. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Суох буолбут куораттар]] [[Категория:Куораттар]] 7juxvnr84cunrqxtlprfm1etz75m5xg 429232 429230 2026-06-03T09:20:56Z Ojkhol 24881 /* Куорат Саха сиригэр суолтата */ 429232 wikitext text/x-wiki '''Мангазея''' — [[Сибиир]]гэ XVII үйэҕэ баар буола сылдьыбыт, Илин Сибииртэн түүлээҕи хомуйуу киинэ буола сылдьыбыт нууччалар куораттара. [[Кара байҕал|Карскай байҕал]] Таз уоһуттан 180 км соҕуруу Таз өрүс уҥа кытылын үрдүк сыырыгар [[1601]] сыллаахха тутуллубута (билиҥҥи Ямал-Ненец автономиялаах уокуругун Красноселькупскай оройуона). 1672 с. Саҥа Мангазея (кэлин Туруханскай) тутуллубутун кэннэ олохтоохторо онно көспүттэрэ, куорат суох буолбута. == Куораты тутуу == 1567 сыллаахха Ураалга баар Верхотурье куорат бойобуодаларыгар Москубаттан Сибиир бирикээһиттэн сорудах түспүт: «Да для Мангазейского ходу велели б есте зделати судна с 4 или 5, роспрося тамошних людей, в каких судех мошно в Мунгазею и в Енисею ходить». Ол саҕана Обь, Таз уонна Енисей алын тардыыларын хаһаактар үчүгэйдик билэ-баһылы иликтэрэ. Биир сыл буолан баран ыраахтааҕы Федор Иоаннович сирдэри билэ-көрө диэн Федор Дьяков диэн киһини ыыппыта «для проведывания этих стран и для обложения тамошних инородцев ясаком». Ол эрээри, онно тиийэн ханнык эрэ хаһаактар хайыы-үйэ кэлэн ыраахтааҕы аатыттан дьаһаах хомуйан барбыттарын билбитэ. Дьяков Москубаҕа төннүүтүгэр ыраахтааҕы уларыйа охсубута. Саҥа ыраахтааҕы Борис Годунов Архангельскай аттынааҕы Пинега уонна Мезень атыыһыттарыгар байҕалынан устары көҥүллээбитэ: «в Мунгазею морем и Обью рекою, на Таз, и на Пур, и на Енисею», таарыйа бэйэтин дьайыытын күүһүрдээри Таз өрүскэ куорат тутарга дьаһайбыта. Онон эспэдииссийэҕэ Березов уонна Тбол хаһаактарын уонна стрелецтэрин сотнята аттаммыта, баһылыктара кинээс Мирон Шаховской уонна стрелец баһылыга Данила Хрипунов этилэр. Айан уустук буолан биэрбитэ. Бастаан ааллара байҕалга алдьана сылдьыбыта. Онтон «мангазейскай самоедтар» саба түһүүлэригэр 30 киһилэрин сүтэрбиттэрэ, кинээс бааһырбыта. Ол эрээри ыыраахтааҕы ыйааҕын толорбуттара — 1601 сыллаахха остуруок туппуттара. Кэлин остуруок тула куорат үөскээбитэ. Биллэринэн, Мангазея кириэмиллээх уонна посадтаах этэ. Тула 3 миэтэрэ үрдүктээх эркиннээҕэ, биэс башнялаах этэ. Биир башня үодүгэ 20 м курдук этэ. Куорат болуоссатыгар курааннардаах чаһы баара — Сибиир куораттарыгар сэдэх көстүү. Мас дьиэлэрэ ойуулаахтар-мандардаахтара. 200 кэриҥэ дьиэ баара, 4 уулуссалааҕа, сорох дьилэрэ икки-үс мэндиэмэннээхтэрэ. == Куорат Саха сиригэр суолтата == Бу куораттан хаһаактар Бүлүүнү бастаан булбуттара, онтон Өлүөнэҕэ түспүттэрэ. Онон бастакы сылларга сахалар төлөөбүт дьаһаахтара (сүнньүнэн киис тириитэ) манна мунньуллара, онтон Москубаҕа барара. Кэлин туспа суолунан, Өлүөнэ баһынан быһа барар буолбута. [[1619 сыл]]лаахха тоҥустар [[Мангазея]] хаһаактарыгар Оленье Вила (Бүлүү) диэн өрүс улахан Линь өрүскэ (Өлүөнэ) түһэрин туһунан кэпсээбиттэр. Онно элбэх дьон олорор диэбиттэр. Мангазея уйуоһуттан ол Бүлүүгэ диэри 4 нэдиэлэ айанныылларын кэпсээбиттэр<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Якутского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=10|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. [[1633 сыл]]лаахха Мангазея остуруогун бойобуодата [[Палицын Андрей]] нууччалартан аан бастаан [[Өлүөнэ]] өрүс туһунан Москубаҕа биллэрбит. «Златокипящая государева вотчина» буолуох сир диэбит, Өлүөнэ өрүс ойуутун оҥорторбут, уонна ол ойуу роспиһигар саха, тоҥус уонна бүрээт элбэх уустарын аатын тиһиктээбит. [[1637 сыл]]лаахха [[Мангазея (куорат)|Мангазея]] бойобуодата Пушкин [[Бүлүү (өрүс)|Бүлүүгэ]] дьону ыыппыт, уонна Бүлүүгэ тиийэн урукку симиэбийэ оннугар (Үөһээ Бүлүү, Верхневилюйское зимовье) остуруок тутарга бирикээстээбит<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Якутского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=10|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Суох буолбут куораттар]] [[Категория:Куораттар]] 1xybe7tk22my3htxnvfxyltw504wd7j 429233 429232 2026-06-03T09:22:19Z Ojkhol 24881 /* Куорат Саха сиригэр суолтата */ 429233 wikitext text/x-wiki '''Мангазея''' — [[Сибиир]]гэ XVII үйэҕэ баар буола сылдьыбыт, Илин Сибииртэн түүлээҕи хомуйуу киинэ буола сылдьыбыт нууччалар куораттара. [[Кара байҕал|Карскай байҕал]] Таз уоһуттан 180 км соҕуруу Таз өрүс уҥа кытылын үрдүк сыырыгар [[1601]] сыллаахха тутуллубута (билиҥҥи Ямал-Ненец автономиялаах уокуругун Красноселькупскай оройуона). 1672 с. Саҥа Мангазея (кэлин Туруханскай) тутуллубутун кэннэ олохтоохторо онно көспүттэрэ, куорат суох буолбута. == Куораты тутуу == 1567 сыллаахха Ураалга баар Верхотурье куорат бойобуодаларыгар Москубаттан Сибиир бирикээһиттэн сорудах түспүт: «Да для Мангазейского ходу велели б есте зделати судна с 4 или 5, роспрося тамошних людей, в каких судех мошно в Мунгазею и в Енисею ходить». Ол саҕана Обь, Таз уонна Енисей алын тардыыларын хаһаактар үчүгэйдик билэ-баһылы иликтэрэ. Биир сыл буолан баран ыраахтааҕы Федор Иоаннович сирдэри билэ-көрө диэн Федор Дьяков диэн киһини ыыппыта «для проведывания этих стран и для обложения тамошних инородцев ясаком». Ол эрээри, онно тиийэн ханнык эрэ хаһаактар хайыы-үйэ кэлэн ыраахтааҕы аатыттан дьаһаах хомуйан барбыттарын билбитэ. Дьяков Москубаҕа төннүүтүгэр ыраахтааҕы уларыйа охсубута. Саҥа ыраахтааҕы Борис Годунов Архангельскай аттынааҕы Пинега уонна Мезень атыыһыттарыгар байҕалынан устары көҥүллээбитэ: «в Мунгазею морем и Обью рекою, на Таз, и на Пур, и на Енисею», таарыйа бэйэтин дьайыытын күүһүрдээри Таз өрүскэ куорат тутарга дьаһайбыта. Онон эспэдииссийэҕэ Березов уонна Тбол хаһаактарын уонна стрелецтэрин сотнята аттаммыта, баһылыктара кинээс Мирон Шаховской уонна стрелец баһылыга Данила Хрипунов этилэр. Айан уустук буолан биэрбитэ. Бастаан ааллара байҕалга алдьана сылдьыбыта. Онтон «мангазейскай самоедтар» саба түһүүлэригэр 30 киһилэрин сүтэрбиттэрэ, кинээс бааһырбыта. Ол эрээри ыыраахтааҕы ыйааҕын толорбуттара — 1601 сыллаахха остуруок туппуттара. Кэлин остуруок тула куорат үөскээбитэ. Биллэринэн, Мангазея кириэмиллээх уонна посадтаах этэ. Тула 3 миэтэрэ үрдүктээх эркиннээҕэ, биэс башнялаах этэ. Биир башня үодүгэ 20 м курдук этэ. Куорат болуоссатыгар курааннардаах чаһы баара — Сибиир куораттарыгар сэдэх көстүү. Мас дьиэлэрэ ойуулаахтар-мандардаахтара. 200 кэриҥэ дьиэ баара, 4 уулуссалааҕа, сорох дьилэрэ икки-үс мэндиэмэннээхтэрэ. == Куорат Саха сиригэр суолтата == Бу куораттан хаһаактар Бүлүүнү бастаан булбуттара, онтон Өлүөнэҕэ түспүттэрэ. Онон бастакы сылларга сахалар төлөөбүт дьаһаахтара (сүнньүнэн киис тириитэ) манна мунньуллара, онтон Москубаҕа барара. Кэлин туспа суолунан, Өлүөнэ баһынан быһа барар буолбута. [[1619 сыл]]лаахха тоҥустар [[Мангазея]] хаһаактарыгар Оленье Вила (Бүлүү) диэн өрүс улахан Линь өрүскэ (Өлүөнэ) түһэрин туһунан кэпсээбиттэр. Онно элбэх дьон олорор диэбиттэр. Мангазея уйуоһуттан ол Бүлүүгэ диэри 4 нэдиэлэ айанныылларын кэпсээбиттэр<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Якутского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=10|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. [[1633 сыл]]лаахха Мангазея остуруогун бойобуодата [[Палицын Андрей]] нууччалартан аан бастаан [[Өлүөнэ]] өрүс туһунан Москубаҕа биллэрбит. «Златокипящая государева вотчина» буолуох сир диэбит, Өлүөнэ өрүс ойуутун оҥорторбут, уонна ол ойуу роспиһигар саха, тоҥус уонна бүрээт элбэх уустарын аатын тиһиктээбит. [[1637 сыл]]лаахха [[Мангазея (куорат)|Мангазея]] бойобуодата Пушкин [[Бүлүү (өрүс)|Бүлүүгэ]] дьону ыыппыт, уонна Бүлүүгэ тиийэн урукку симиэбийэ оннугар (Үөһээ Бүлүү, Верхневилюйское зимовье) остуруок тутарга бирикээстээбит<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Якутского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=10|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. 1638 сыл бастакы аҥаарыгар [[Мангазея]] бойобуодатын Палицын этиитин («саҥа Мангазея» тэрийэр туһунан) ылынан туспа Саха уйуоһа тэриллибит. Бу уйуос Москубаҕа баар Сибиир бирикээһигэр быһаччы бас бэринэр буолбут. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Суох буолбут куораттар]] [[Категория:Куораттар]] 7s6tbg4zuz9c32ehxkw7wc61sl66uhu 2 58607 429223 2026-06-03T01:09:09Z SmallSonMarex 26712 "Үтүө күнүнэн, Мин аатым Александр диэн, Дьокуускайтан сылдьабын. Үксүн Нуучча Бикипиэдьийэтин туһанабын, ол эрээри сороҕор Саха Бикипиэдьийэтигэр эмиэ киирэбин»." саҥа сирэй оҥоһулунна 429223 wikitext text/x-wiki Үтүө күнүнэн, Мин аатым Александр диэн, Дьокуускайтан сылдьабын. Үксүн Нуучча Бикипиэдьийэтин туһанабын, ол эрээри сороҕор Саха Бикипиэдьийэтигэр эмиэ киирэбин». 7uvbl698u5r46mtvhazcjb1czqnyd7o 0 58608 429228 2026-06-03T09:16:13Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[1619]] сирэй аатын маннык [[1619 сыл]] уларыппыт 429228 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[1619 сыл]] ni0fv55knhun9kn0d4mafo49boanb8s