Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 8502 429244 415998 2026-06-03T23:25:50Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 429244 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1720}} '''1720''' сыл. == Туох буолбута == * Чопчуланыахтаах — 1720-21 сылларга Киин улуустартан Бүлүү сүнньүгэр 200 киһи көспүт. Ол иһигэр Үөһээ Бүлүү буолаһыгар 150, Орто Бүлүү буолаһыгар 40-ча. Бороҕон улууһуттан Тека "з домом", Кусеней, Тарагай уо.д.а. көспүттэрэ суруллар. * [[Олунньу 28]] — [[Бүөтүр I]] ыйааҕынан дьыаланы-куолуну сааһылыыр соруктаах судаарыстыбаннай коллегиялар баар буолбуттар. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Сибиир]] норуоттарыгар [[Христианство|киристиэс итэҕэлин]] ылыммыт дьон үс сыл устата бары түһээнтэн босхолоноллорун туһунан уураах тахсыбыт. Босхо кыһыл көмүс сүрэх, чаанньык, алтан иһит, “ырбаахыта тиктиҥ” диэн холуста, таҥара мэтириэтэ (икона) бэриллэрэ. Саха киһитэ маннык чэпчэтиини сүрдээх өйдөөхтүк туһаммыта: маҥнай оҕолорун биир-биир сүрэхтиир, онтон – кэргэнин, тиһэҕэр – бэйэтин. Түмүгэр сүүрбэччэ сыл дьаһаахтан босхолоноллоро. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:1720| ]] s2l5mio5ot4m4wvvtlajpo0qli6xoqx 429245 429244 2026-06-03T23:26:23Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[1720]] сирэй аатын маннык [[1720 сыл]] уларыппыт 429244 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1720}} '''1720''' сыл. == Туох буолбута == * Чопчуланыахтаах — 1720-21 сылларга Киин улуустартан Бүлүү сүнньүгэр 200 киһи көспүт. Ол иһигэр Үөһээ Бүлүү буолаһыгар 150, Орто Бүлүү буолаһыгар 40-ча. Бороҕон улууһуттан Тека "з домом", Кусеней, Тарагай уо.д.а. көспүттэрэ суруллар. * [[Олунньу 28]] — [[Бүөтүр I]] ыйааҕынан дьыаланы-куолуну сааһылыыр соруктаах судаарыстыбаннай коллегиялар баар буолбуттар. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Сибиир]] норуоттарыгар [[Христианство|киристиэс итэҕэлин]] ылыммыт дьон үс сыл устата бары түһээнтэн босхолоноллорун туһунан уураах тахсыбыт. Босхо кыһыл көмүс сүрэх, чаанньык, алтан иһит, “ырбаахыта тиктиҥ” диэн холуста, таҥара мэтириэтэ (икона) бэриллэрэ. Саха киһитэ маннык чэпчэтиини сүрдээх өйдөөхтүк туһаммыта: маҥнай оҕолорун биир-биир сүрэхтиир, онтон – кэргэнин, тиһэҕэр – бэйэтин. Түмүгэр сүүрбэччэ сыл дьаһаахтан босхолоноллоро. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:1720| ]] s2l5mio5ot4m4wvvtlajpo0qli6xoqx 429247 429245 2026-06-03T23:27:27Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 429247 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1720}} '''1720''' сыл. == Туох буолбута == * Чопчуланыахтаах — 1720-21 сылларга Киин улуустартан Бүлүү сүнньүгэр 200 киһи көспүт. Ол иһигэр Үөһээ Бүлүү буолаһыгар 150, Орто Бүлүү буолаһыгар 40-ча. Бороҕон улууһуттан Тека "з домом", Кусеней, Тарагай уо.д.а. көспүттэрэ суруллар"<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Вилюйского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=13|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. * [[Олунньу 28]] — [[Бүөтүр I]] ыйааҕынан дьыаланы-куолуну сааһылыыр соруктаах судаарыстыбаннай коллегиялар баар буолбуттар. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Сибиир]] норуоттарыгар [[Христианство|киристиэс итэҕэлин]] ылыммыт дьон үс сыл устата бары түһээнтэн босхолоноллорун туһунан уураах тахсыбыт. Босхо кыһыл көмүс сүрэх, чаанньык, алтан иһит, “ырбаахыта тиктиҥ” диэн холуста, таҥара мэтириэтэ (икона) бэриллэрэ. Саха киһитэ маннык чэпчэтиини сүрдээх өйдөөхтүк туһаммыта: маҥнай оҕолорун биир-биир сүрэхтиир, онтон – кэргэнин, тиһэҕэр – бэйэтин. Түмүгэр сүүрбэччэ сыл дьаһаахтан босхолоноллоро. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:1720| ]] 5gy8j1is9swz5z7xuz2vdpw3kqq2poq 429248 429247 2026-06-03T23:27:51Z Ojkhol 24881 /* Өлбүттэр */ 429248 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1720}} '''1720''' сыл. == Туох буолбута == * Чопчуланыахтаах — 1720-21 сылларга Киин улуустартан Бүлүү сүнньүгэр 200 киһи көспүт. Ол иһигэр Үөһээ Бүлүү буолаһыгар 150, Орто Бүлүү буолаһыгар 40-ча. Бороҕон улууһуттан Тека "з домом", Кусеней, Тарагай уо.д.а. көспүттэрэ суруллар"<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Вилюйского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=13|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. * [[Олунньу 28]] — [[Бүөтүр I]] ыйааҕынан дьыаланы-куолуну сааһылыыр соруктаах судаарыстыбаннай коллегиялар баар буолбуттар. * [[Балаҕан ыйын 1]] — [[Сибиир]] норуоттарыгар [[Христианство|киристиэс итэҕэлин]] ылыммыт дьон үс сыл устата бары түһээнтэн босхолоноллорун туһунан уураах тахсыбыт. Босхо кыһыл көмүс сүрэх, чаанньык, алтан иһит, “ырбаахыта тиктиҥ” диэн холуста, таҥара мэтириэтэ (икона) бэриллэрэ. Саха киһитэ маннык чэпчэтиини сүрдээх өйдөөхтүк туһаммыта: маҥнай оҕолорун биир-биир сүрэхтиир, онтон – кэргэнин, тиһэҕэр – бэйэтин. Түмүгэр сүүрбэччэ сыл дьаһаахтан босхолоноллоро. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:1720| ]] ekty58d4ty6ex1lfeybir0pjd9gm5pg 0 8503 429234 411941 2026-06-03T22:47:54Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 429234 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1719}} '''1719''' сыл. == Туох буолбута == * [[Ыам ыйын 29]] сыллаахха Сенат уурааҕынан Сибиир күбүөрүнэтэ үс провинцияҕа арахсыбыта: Вятка, Соль-Кама уонна Тобол провинциялара. Саха сирэ Саха уйуоһа (Якутский уезд) диэн ааттанан Тобольскай провинциятыгар киирбитэ. Онтон биэс сылынан Тобол провинциятыттан араарыллан Енисей уонна Иркут провинциялара үөскээбиттэригэр, Иркутскай провинциятыгар киирэр буолар. * [[Бэс ыйын 9]] — [[Пётр I]] [[күбүөрүнэ]]лэри провинцияларга уонна [[уйуос]]тарга араарбыт. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:1719| ]] 5cwsv5tqsfjfrfnsl64me23xntimelg 429242 429234 2026-06-03T23:21:13Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[1719]] сирэй аатын маннык [[1719 сыл]] уларыппыт 429234 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1719}} '''1719''' сыл. == Туох буолбута == * [[Ыам ыйын 29]] сыллаахха Сенат уурааҕынан Сибиир күбүөрүнэтэ үс провинцияҕа арахсыбыта: Вятка, Соль-Кама уонна Тобол провинциялара. Саха сирэ Саха уйуоһа (Якутский уезд) диэн ааттанан Тобольскай провинциятыгар киирбитэ. Онтон биэс сылынан Тобол провинциятыттан араарыллан Енисей уонна Иркут провинциялара үөскээбиттэригэр, Иркутскай провинциятыгар киирэр буолар. * [[Бэс ыйын 9]] — [[Пётр I]] [[күбүөрүнэ]]лэри провинцияларга уонна [[уйуос]]тарга араарбыт. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:1719| ]] 5cwsv5tqsfjfrfnsl64me23xntimelg 0 8507 429249 412619 2026-06-03T23:32:30Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 429249 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1724}} '''1724''' сыл. == Туох буолбута == * Күнэ-ыйа чопчуланыахтаах — Дьокуускайга Бүөтүр I дьаһала кэлбит: Саха уйуоһуттан түөрт ойууну талан Санкт-Петербурга ыытар туһунан. Өлөр охтуутугар сытар ыраахтааҕыны эмтииргэ диэн сабаҕалаабыттар. Ол эрээри, сотору кэминэн 1725 сыл тохсунньутугар ыраахтааҕы өлөн хаалан ойууннар барбатахтар курдук"<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Вилюйского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=13|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. * [[Тохсунньу 16]] — Ыраахтааҕы [[Бүөтүр I]] ыйааҕынан [[Арассыыйа]]ҕа эдэрдэр бэйэлэрин сөбүлэҥнэрин ылбакка эрэ кэргэннии оҥорор бобуллубут. Бу ыйаах көҥүл да, крепостной да дьоҥҥо туһаайыллыбыт. * [[Тохсунньу 22]] — [[Бүөтүр I]] Арассыыйа импиэрийэтин тэрилтэлэрин сулууспалаахтара сокуону булгуччу билиэхтээхтэрин уонна билбэтинэн саптыбаттарын туһунан ыйаах таһаарбыт. * [[Тохсунньу 28]] — Санкт-Петербурга Арассыыйа Билимин акадьыамыйатын тэрийэр туһунан [[Бүөтүр I]] ыйаах таһаарбыт. * [[Бэс ыйын 23]] — Арассыйа импиэрийэтэ уонна [[Туурсуйа]] Константинопольга сөбүлэҥ түһэрсибиттэр, Арассыыйаҕа [[Каспий байҕала|Каспий]] хаалбыт, оттон Туурсуйаҕа — [[Тбилиси|Тифлис]] уонна [[Ереван|Эривань]]. * [[Ахсынньы 10]] — [[Иркутскай]]дааҕы епископ III-үс Иннокентий [[Амма, улуус киинэ|Амма Солобуодатыгар]] умайбыт таҥара дьиэтин оннугар саҥаны тутарга уураах таһаарбыт. == Төрөөбүттэр == * [[Муус устар 22]] — [[Иммануил Кант]], ньиэмэс бөлүһүөгэ (1804 өлб.). == Өлбүттэр == [[Категория:1724| ]] hyzdnfvmczsemwoxk5p0d2oowr30lfr 429250 429249 2026-06-03T23:32:46Z Ojkhol 24881 /* Өлбүттэр */ 429250 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1724}} '''1724''' сыл. == Туох буолбута == * Күнэ-ыйа чопчуланыахтаах — Дьокуускайга Бүөтүр I дьаһала кэлбит: Саха уйуоһуттан түөрт ойууну талан Санкт-Петербурга ыытар туһунан. Өлөр охтуутугар сытар ыраахтааҕыны эмтииргэ диэн сабаҕалаабыттар. Ол эрээри, сотору кэминэн 1725 сыл тохсунньутугар ыраахтааҕы өлөн хаалан ойууннар барбатахтар курдук"<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Вилюйского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=13|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. * [[Тохсунньу 16]] — Ыраахтааҕы [[Бүөтүр I]] ыйааҕынан [[Арассыыйа]]ҕа эдэрдэр бэйэлэрин сөбүлэҥнэрин ылбакка эрэ кэргэннии оҥорор бобуллубут. Бу ыйаах көҥүл да, крепостной да дьоҥҥо туһаайыллыбыт. * [[Тохсунньу 22]] — [[Бүөтүр I]] Арассыыйа импиэрийэтин тэрилтэлэрин сулууспалаахтара сокуону булгуччу билиэхтээхтэрин уонна билбэтинэн саптыбаттарын туһунан ыйаах таһаарбыт. * [[Тохсунньу 28]] — Санкт-Петербурга Арассыыйа Билимин акадьыамыйатын тэрийэр туһунан [[Бүөтүр I]] ыйаах таһаарбыт. * [[Бэс ыйын 23]] — Арассыйа импиэрийэтэ уонна [[Туурсуйа]] Константинопольга сөбүлэҥ түһэрсибиттэр, Арассыыйаҕа [[Каспий байҕала|Каспий]] хаалбыт, оттон Туурсуйаҕа — [[Тбилиси|Тифлис]] уонна [[Ереван|Эривань]]. * [[Ахсынньы 10]] — [[Иркутскай]]дааҕы епископ III-үс Иннокентий [[Амма, улуус киинэ|Амма Солобуодатыгар]] умайбыт таҥара дьиэтин оннугар саҥаны тутарга уураах таһаарбыт. == Төрөөбүттэр == * [[Муус устар 22]] — [[Иммануил Кант]], ньиэмэс бөлүһүөгэ (1804 өлб.). == Өлбүттэр == == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:1724| ]] pj83mqtbpxdvssdhdur0kbaw7mqbuoy 429251 429250 2026-06-03T23:33:39Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[1724]] сирэй аатын маннык [[1724 сыл]] уларыппыт 429250 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1724}} '''1724''' сыл. == Туох буолбута == * Күнэ-ыйа чопчуланыахтаах — Дьокуускайга Бүөтүр I дьаһала кэлбит: Саха уйуоһуттан түөрт ойууну талан Санкт-Петербурга ыытар туһунан. Өлөр охтуутугар сытар ыраахтааҕыны эмтииргэ диэн сабаҕалаабыттар. Ол эрээри, сотору кэминэн 1725 сыл тохсунньутугар ыраахтааҕы өлөн хаалан ойууннар барбатахтар курдук"<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Вилюйского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=13|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. * [[Тохсунньу 16]] — Ыраахтааҕы [[Бүөтүр I]] ыйааҕынан [[Арассыыйа]]ҕа эдэрдэр бэйэлэрин сөбүлэҥнэрин ылбакка эрэ кэргэннии оҥорор бобуллубут. Бу ыйаах көҥүл да, крепостной да дьоҥҥо туһаайыллыбыт. * [[Тохсунньу 22]] — [[Бүөтүр I]] Арассыыйа импиэрийэтин тэрилтэлэрин сулууспалаахтара сокуону булгуччу билиэхтээхтэрин уонна билбэтинэн саптыбаттарын туһунан ыйаах таһаарбыт. * [[Тохсунньу 28]] — Санкт-Петербурга Арассыыйа Билимин акадьыамыйатын тэрийэр туһунан [[Бүөтүр I]] ыйаах таһаарбыт. * [[Бэс ыйын 23]] — Арассыйа импиэрийэтэ уонна [[Туурсуйа]] Константинопольга сөбүлэҥ түһэрсибиттэр, Арассыыйаҕа [[Каспий байҕала|Каспий]] хаалбыт, оттон Туурсуйаҕа — [[Тбилиси|Тифлис]] уонна [[Ереван|Эривань]]. * [[Ахсынньы 10]] — [[Иркутскай]]дааҕы епископ III-үс Иннокентий [[Амма, улуус киинэ|Амма Солобуодатыгар]] умайбыт таҥара дьиэтин оннугар саҥаны тутарга уураах таһаарбыт. == Төрөөбүттэр == * [[Муус устар 22]] — [[Иммануил Кант]], ньиэмэс бөлүһүөгэ (1804 өлб.). == Өлбүттэр == == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:1724| ]] pj83mqtbpxdvssdhdur0kbaw7mqbuoy 0 8510 429253 406813 2026-06-03T23:40:11Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 429253 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1727}} '''1727''' сыл. == Туох буолбута == * Күнэ-ыйа чопчуланыахтаах — 1727-1742 сылларга Алын Бүлүү симиэбийэтигэр көскө граф Франц Матевеевич де Санти олорбут. Бу ыраахтааҕыга герольдмейстер сололоох киһини кыра саастаах Петр II ыраахтааҕылаан олордоҕуна Екатерина I утары саагыбарга кыттынна диэн буруйдаан генералиссимус А. Меншиков дьаһалынан көскө ыыппыттар. Италияттан Бүөтүр I ыйыран аҕалбыт киһитэ"<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Вилюйского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=15|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. * [[Алтынньы 21]] — [[Арассыыйа]] уонна [[Кытай]] ыккардыларыгар [[Кяхта дуогабара]] түһэрсиллибит. Мантан саҕалаан атыы-эргиэн кэҥээбит. Эргиэҥҥэ туттуллар ''кяхта тыла'' диэн [[Нуучча тыла|нуучча]]-[[Кытай тыла|кытай]] булкаас пиджин тыл үөскээбитэ. Холобура, "моя твоя понимай нету" диэн киэҥник тарҕаммыт этии ол тылтан кэлбитэ. == Төрөөбүттэр == [[Муус устар 29]] — Жан Жорж Новер (29.4.1727-19.10.1810) - хореграфическай искусствоны уларыппыт үҥкүүнү үөрэтээччи, француз балетмейстера. Кинини «билиҥҥи балет аҕата» диэн ааттыыллар. ЮНЕСКО быһаарыытынан 1982 сыллаахтан Ж. Ж. Новер төрөөбүт күнүгэр аан дойду Үҥкүү күнүн бэлиэтиир. == Өлбүттэр == * [[Кулун тутар 31]] — [[Ньютон Исаак]] (1642 төр.) — Англия физигэ, математига уонна астронома, классическэй физика төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. [[Категория:1727| ]] ny3pooliup8t9f94ug1ikz5zsqs93ev 429254 429253 2026-06-03T23:41:50Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 429254 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1727}} '''1727''' сыл. == Туох буолбута == * Күнэ-ыйа чопчуланыахтаах — 1727-1742 сылларга Алын Бүлүү симиэбийэтигэр көскө граф Франц Матвеевич де Санти олорбут. Бу ыраахтааҕы тэлгэһэтигэр герольдмейстер сололоох киһини кыра саастаах Петр II ыраахтааҕылаан олордоҕуна [[Екатерина I]] утары саагыбарга кыттынна диэн буруйдаан генералиссимус А. Меншиков дьаһалынан көскө ыыппыттар. Италияттан Бүөтүр I ыҥыран аҕалбыт киһитэ"<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Вилюйского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=15|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. * [[Алтынньы 21]] — [[Арассыыйа]] уонна [[Кытай]] ыккардыларыгар [[Кяхта дуогабара]] түһэрсиллибит. Мантан саҕалаан атыы-эргиэн кэҥээбит. Эргиэҥҥэ туттуллар ''кяхта тыла'' диэн [[Нуучча тыла|нуучча]]-[[Кытай тыла|кытай]] булкаас пиджин тыл үөскээбитэ. Холобура, "моя твоя понимай нету" диэн киэҥник тарҕаммыт этии ол тылтан кэлбитэ. == Төрөөбүттэр == [[Муус устар 29]] — Жан Жорж Новер (29.4.1727-19.10.1810) - хореграфическай искусствоны уларыппыт үҥкүүнү үөрэтээччи, француз балетмейстера. Кинини «билиҥҥи балет аҕата» диэн ааттыыллар. ЮНЕСКО быһаарыытынан 1982 сыллаахтан Ж. Ж. Новер төрөөбүт күнүгэр аан дойду Үҥкүү күнүн бэлиэтиир. == Өлбүттэр == * [[Кулун тутар 31]] — [[Ньютон Исаак]] (1642 төр.) — Англия физигэ, математига уонна астронома, классическэй физика төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. [[Категория:1727| ]] mnelc47994z2bxp8meihpkvwjzgv8ge 429255 429254 2026-06-03T23:44:00Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 429255 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1727}} '''1727''' сыл. == Туох буолбута == * Күнэ-ыйа чопчуланыахтаах — 1727-1742 сылларга Алын Бүлүү симиэбийэтигэр көскө граф Франц Матвеевич де Санти олорбут. Бу ыраахтааҕы тэлгэһэтигэр герольдмейстер сололоох киһини кыра саастаах Петр II ыраахтааҕылаан олордоҕуна [[Екатерина I]] утары саагыбарга кыттынна диэн буруйдаан генералиссимус А. Меншиков дьаһалынан көскө ыыппыттар. Италияттан Бүөтүр I ыҥыран аҕалбыт киһитэ"<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Вилюйского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=15|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. Арассыыйа геральдикатын төрүттээччинэн билинэллэр, Арассыыйа үгүс куораттарын гиэрбэтин кини оҥорбута. * [[Алтынньы 21]] — [[Арассыыйа]] уонна [[Кытай]] ыккардыларыгар [[Кяхта дуогабара]] түһэрсиллибит. Мантан саҕалаан атыы-эргиэн кэҥээбит. Эргиэҥҥэ туттуллар ''кяхта тыла'' диэн [[Нуучча тыла|нуучча]]-[[Кытай тыла|кытай]] булкаас пиджин тыл үөскээбитэ. Холобура, "моя твоя понимай нету" диэн киэҥник тарҕаммыт этии ол тылтан кэлбитэ. == Төрөөбүттэр == [[Муус устар 29]] — Жан Жорж Новер (29.4.1727-19.10.1810) - хореграфическай искусствоны уларыппыт үҥкүүнү үөрэтээччи, француз балетмейстера. Кинини «билиҥҥи балет аҕата» диэн ааттыыллар. ЮНЕСКО быһаарыытынан 1982 сыллаахтан Ж. Ж. Новер төрөөбүт күнүгэр аан дойду Үҥкүү күнүн бэлиэтиир. == Өлбүттэр == * [[Кулун тутар 31]] — [[Ньютон Исаак]] (1642 төр.) — Англия физигэ, математига уонна астронома, классическэй физика төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. [[Категория:1727| ]] j8j13xp0jbwkdizbhqbarwg0ct70oiz 429256 429255 2026-06-04T01:29:35Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 429256 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1727}} '''1727''' сыл. == Туох буолбута == * Күнэ-ыйа чопчуланыахтаах — 1727-1742 сылларга Алын Бүлүү симиэбийэтигэр көскө граф [[Санти Франц Матвеевич|Франц Матвеевич де Санти]] олорбут. Бу ыраахтааҕы тэлгэһэтигэр герольдмейстер сололоох киһини кыра саастаах Петр II ыраахтааҕылаан олордоҕуна [[Екатерина I]] утары саагыбарга кыттынна диэн буруйдаан генералиссимус А. Меншиков дьаһалынан көскө ыыппыттар. Италияттан Бүөтүр I ыҥыран аҕалбыт киһитэ"<ref name=":Летопись Вилюйского улуса">{{Кинигэ|автор=Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др.|заглавие=За четыре века. Летопись Вилюйского улуса (XVII — нач. XXI в.)|ответственный=К.В. Гаврильева|издание=2-е изд., перераб. и доп.|место=Якутск|издательство=Айар|год=2025|страницы=15|страниц=400|isbn=978-5-7696-6990-3|тираж=300}}</ref>. Арассыыйа геральдикатын төрүттээччинэн билинэллэр, Арассыыйа үгүс куораттарын гиэрбэтин кини оҥорбута. * [[Алтынньы 21]] — [[Арассыыйа]] уонна [[Кытай]] ыккардыларыгар [[Кяхта дуогабара]] түһэрсиллибит. Мантан саҕалаан атыы-эргиэн кэҥээбит. Эргиэҥҥэ туттуллар ''кяхта тыла'' диэн [[Нуучча тыла|нуучча]]-[[Кытай тыла|кытай]] булкаас пиджин тыл үөскээбитэ. Холобура, "моя твоя понимай нету" диэн киэҥник тарҕаммыт этии ол тылтан кэлбитэ. == Төрөөбүттэр == [[Муус устар 29]] — Жан Жорж Новер (29.4.1727-19.10.1810) - хореграфическай искусствоны уларыппыт үҥкүүнү үөрэтээччи, француз балетмейстера. Кинини «билиҥҥи балет аҕата» диэн ааттыыллар. ЮНЕСКО быһаарыытынан 1982 сыллаахтан Ж. Ж. Новер төрөөбүт күнүгэр аан дойду Үҥкүү күнүн бэлиэтиир. == Өлбүттэр == * [[Кулун тутар 31]] — [[Ньютон Исаак]] (1642 төр.) — Англия физигэ, математига уонна астронома, классическэй физика төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. [[Категория:1727| ]] ki6zevif7n9zi9iqs7ha9xu3xv05h70 0 9316 429259 428469 2026-06-04T01:40:49Z Ojkhol 24881 /* Төрөөбүттэр */ 429259 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1683}} '''1683''' сыл. == Туох буолбута == Бу сыл [[Манчжуурдар|манчжуурдар]] Кытайы бүтэһиктээхтик сэриилээн ылбыттар (сэриилээһин [[1644]] сыллаахха саҕаламмыта). * [[Балаҕан ыйын 12]] — [[Вена]] кыргыһыытыгар [[Европа]] [[Христианство|христианскай]] дойдуларын холбоһуктаах сэриитэ улахан [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан]] сэриитин кыайбыттар. Осмааннар [[Австрия]] киин куоратын Венаны осадалаан ылан эрдэхтэринэ [[Польша]] уонна [[Германия]] холбоһуктаах сэриилэрэ кэлэн куораты быыһаабыт. Кыргыһыы муҥутуур тыҥааһыныгар аатырбыт Польша кынаттаах гусаардара Ян Собесскай хоруол баһылыктаах кимэн киирбиттэр. Мантан ыла Осмаан импиэрийэтэ Европа дойдуларын сэриилээн ылыыта тохтообут. * [[Балаҕан ыйын 17]] — Голландия урбаанньыта [[Антони ван Левенгук]] Британия Хоруолун уопсастыбатыгар (билим акадьыамыйатыгар) киһи хараҕар көстүбэт "кырачаан кыыллары" бэйэтэ оҥорбут микроскобунан кэтээн көрбүтүн туһунан бастакы суругун суруйбут. Бастаан көннөрү урбаанньыппын диэн кэтэмэҕэйдээн үлэ суруйумаары гыммытын Голландия оччолорго уһулуччу биллиилээх бырааһа Рейньер де Грааф өйөөн, киниэхэ эрэл кыыма сахпыт. Хоруол уопсастыбатыгар барыта 190 суругу суруйбута биллэр. Бу суруктары оччотооҕу билим тылыгар латыынныыга Генри Ольденбург диэн билим сурунаалын эрэдээктэрэ тылбаастаабыта, дьиктитэ диэн, ол тылбаастыырыгар анаан голландия тылын үөрэппитэ. == Төрөөбүттэр == * Граф '''Франц Матвеевич (Мартынович<ref name="Двор">{{книга |автор= Волков Н. Е.|часть= Граф Сантий, Франц Мартынович // Обер-церемониймейстеры // Список всем придворным чинам XVIII столетия по категориям и по старшинству пожалования|ссылка часть= https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003691681?page=182|заглавие= Двор русских императоров в его прошлом и настоящем|ссылка= |викитека= |ответственный= |место= СПб.|издательство= Печатня Р. Голике|год= 1900|том= |страницы= 165}}</ref>) Санти''' (эргэрбит саҥарыынан ''Сантий''<ref name="Двор" />, ''Francesco Santi''; [[1683]] — 1758 эрг.) — Арассыыйа геральдикатын олоҕун оҥорбут [[Пьемонт]]тан төрүттээх геральдист. Обер-церемониймейстер, действительнай тайнай советник. Өр кэмҥэ Алын Бүлүү симиэбийэтигэр көскө олорбута. == Өлбүттэр == [[Категория:1683| ]] 3nnry4cv8ybzjajsgwxvd28ct4s27pr 429260 429259 2026-06-04T01:42:02Z Ojkhol 24881 /* Төрөөбүттэр */ 429260 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1683}} '''1683''' сыл. == Туох буолбута == Бу сыл [[Манчжуурдар|манчжуурдар]] Кытайы бүтэһиктээхтик сэриилээн ылбыттар (сэриилээһин [[1644]] сыллаахха саҕаламмыта). * [[Балаҕан ыйын 12]] — [[Вена]] кыргыһыытыгар [[Европа]] [[Христианство|христианскай]] дойдуларын холбоһуктаах сэриитэ улахан [[Осмаан Импиэрийэтэ|Осмаан]] сэриитин кыайбыттар. Осмааннар [[Австрия]] киин куоратын Венаны осадалаан ылан эрдэхтэринэ [[Польша]] уонна [[Германия]] холбоһуктаах сэриилэрэ кэлэн куораты быыһаабыт. Кыргыһыы муҥутуур тыҥааһыныгар аатырбыт Польша кынаттаах гусаардара Ян Собесскай хоруол баһылыктаах кимэн киирбиттэр. Мантан ыла Осмаан импиэрийэтэ Европа дойдуларын сэриилээн ылыыта тохтообут. * [[Балаҕан ыйын 17]] — Голландия урбаанньыта [[Антони ван Левенгук]] Британия Хоруолун уопсастыбатыгар (билим акадьыамыйатыгар) киһи хараҕар көстүбэт "кырачаан кыыллары" бэйэтэ оҥорбут микроскобунан кэтээн көрбүтүн туһунан бастакы суругун суруйбут. Бастаан көннөрү урбаанньыппын диэн кэтэмэҕэйдээн үлэ суруйумаары гыммытын Голландия оччолорго уһулуччу биллиилээх бырааһа Рейньер де Грааф өйөөн, киниэхэ эрэл кыыма сахпыт. Хоруол уопсастыбатыгар барыта 190 суругу суруйбута биллэр. Бу суруктары оччотооҕу билим тылыгар латыынныыга Генри Ольденбург диэн билим сурунаалын эрэдээктэрэ тылбаастаабыта, дьиктитэ диэн, ол тылбаастыырыгар анаан голландия тылын үөрэппитэ. == Төрөөбүттэр == * Граф [[Санти Франц Матвеевич|Франц Матвеевич (Мартынович) Санти]]<ref name="Двор">{{книга |автор= Волков Н. Е.|часть= Граф Сантий, Франц Мартынович // Обер-церемониймейстеры // Список всем придворным чинам XVIII столетия по категориям и по старшинству пожалования|ссылка часть= https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003691681?page=182|заглавие= Двор русских императоров в его прошлом и настоящем|ссылка= |викитека= |ответственный= |место= СПб.|издательство= Печатня Р. Голике|год= 1900|том= |страницы= 165}}</ref> (эргэрбит саҥарыынан ''Сантий''<ref name="Двор" />, ''Francesco Santi''; [[1683]] — 1758 эрг.) — Арассыыйа геральдикатын олоҕун оҥорбут [[Пьемонт]]тан төрүттээх геральдист. Обер-церемониймейстер, действительнай тайнай советник. Өр кэмҥэ Алын Бүлүү симиэбийэтигэр көскө олорбута. == Өлбүттэр == [[Категория:1683| ]] 6ovyubsxiwrr3rwr2y09n2oyxyahv1t 0 58609 429235 2026-06-03T22:55:59Z Ojkhol 24881 "'''Уйуос''' (уезд) — Арассыыйаҕа урут (уонна сорох атын дойдуларга билигин да) киин куораты уонна тулалыыр сирдэри холбуур дьаһалта биирдэмэ. Арассыыйа импиэрийэтигэр [[1775]] сыллаахтан уйуостар дойдуну тыырыы, салайыы уонна нолуок хомуйуу сүрүн биир..." саҥа сирэй оҥоһулунна 429235 wikitext text/x-wiki '''Уйуос''' (уезд) — Арассыыйаҕа урут (уонна сорох атын дойдуларга билигин да) киин куораты уонна тулалыыр сирдэри холбуур дьаһалта биирдэмэ. Арассыыйа импиэрийэтигэр [[1775]] сыллаахтан уйуостар дойдуну тыырыы, салайыы уонна нолуок хомуйуу сүрүн биирдэмэ буолбуттара. Хас да уйуос холбоһон [[Күбүөрүнэ|күбүөрүнэ]] буолаллара. Уйуос киинигэр (уйуос куората) дьаһалта, полиция уонна суут бааллара. Уйуос [[буолас]]тарга (волость) арахсара. 1917 сыллаахха Арассыыйа импиэрийэтигэр 800-кэ тиийэр уйуос баара. m2tr3330x5xwhyipot9vsuj8ps6cuzr 429236 429235 2026-06-03T23:01:16Z Ojkhol 24881 429236 wikitext text/x-wiki '''Уйуос''' (уезд) — Арассыыйаҕа урут (уонна сорох атын дойдуларга билигин да) киин куораты уонна тулалыыр сирдэри холбуур дьаһалта биирдэмэ. Арассыыйа импиэрийэтигэр [[1775]] сыллаахтан уйуостар дойдуну тыырыы, салайыы уонна нолуок хомуйуу сүрүн биирдэмэ буолбуттара. Хас да уйуос холбоһон [[Күбүөрүнэ|күбүөрүнэ]] буолаллара. Уйуос киинигэр (уйуос куората) дьаһалта, полиция уонна суут бааллара. Уйуос [[буолас]]тарга (волость) арахсара. 1917 сыллаахха Арассыыйа импиэрийэтигэр 800-кэ тиийэр уйуос баара. == Саха уйуоһа == 1708 сыллаахха ахсынньы 28 күнүгэр Петр I ыраахтааҕы Арассыыйа импиэрийэтигэр аҕыс күбүөрүнэни тэрийэр туһунан ыйааҕар Саха уйуоһа уонна онно киирэр симиэбийэлэр ахтыллаллар. Оччотооҕуга Саха уйуоһа бастаан Тобол күбүөрүнэтигэр (Тобольская губерния) киирэрэ, онтон биэс сылынан Тобол күбүөрүнэтиттэн Енисей уонна Иркут күбүөрүнэлэрэ (Енисейская и Иркутская) араарыллыбыттарыгар, Иркутскай күбүөрүнэҕэ киирэр буолбута. ldzh3y6ahlvj1e0252etmg8ipfhgrp3 429237 429236 2026-06-03T23:02:46Z Ojkhol 24881 /* Саха уйуоһа */ 429237 wikitext text/x-wiki '''Уйуос''' (уезд) — Арассыыйаҕа урут (уонна сорох атын дойдуларга билигин да) киин куораты уонна тулалыыр сирдэри холбуур дьаһалта биирдэмэ. Арассыыйа импиэрийэтигэр [[1775]] сыллаахтан уйуостар дойдуну тыырыы, салайыы уонна нолуок хомуйуу сүрүн биирдэмэ буолбуттара. Хас да уйуос холбоһон [[Күбүөрүнэ|күбүөрүнэ]] буолаллара. Уйуос киинигэр (уйуос куората) дьаһалта, полиция уонна суут бааллара. Уйуос [[буолас]]тарга (волость) арахсара. 1917 сыллаахха Арассыыйа импиэрийэтигэр 800-кэ тиийэр уйуос баара. == Саха уйуоһа == [[1708]] сыллаахха ахсынньы 28 күнүгэр [[Бүөтүр I|Петр I]] ыраахтааҕы Арассыыйа импиэрийэтигэр аҕыс күбүөрүнэни тэрийэр туһунан ыйааҕар Саха уйуоһа уонна онно киирэр симиэбийэлэр ахтыллаллар. Оччотооҕуга Саха уйуоһа бастаан Тобол күбүөрүнэтигэр (Тобольская губерния) киирэрэ, онтон биэс сылынан Тобол күбүөрүнэтиттэн Енисей уонна Иркут күбүөрүнэлэрэ (Енисейская и Иркутская) араарыллыбыттарыгар, Иркутскай күбүөрүнэҕэ киирэр буолбута. n3y2wgo3rppdjmgoniqv3trnjh6k2kc 429238 429237 2026-06-03T23:04:38Z Ojkhol 24881 /* Саха уйуоһа */ 429238 wikitext text/x-wiki '''Уйуос''' (уезд) — Арассыыйаҕа урут (уонна сорох атын дойдуларга билигин да) киин куораты уонна тулалыыр сирдэри холбуур дьаһалта биирдэмэ. Арассыыйа импиэрийэтигэр [[1775]] сыллаахтан уйуостар дойдуну тыырыы, салайыы уонна нолуок хомуйуу сүрүн биирдэмэ буолбуттара. Хас да уйуос холбоһон [[Күбүөрүнэ|күбүөрүнэ]] буолаллара. Уйуос киинигэр (уйуос куората) дьаһалта, полиция уонна суут бааллара. Уйуос [[буолас]]тарга (волость) арахсара. 1917 сыллаахха Арассыыйа импиэрийэтигэр 800-кэ тиийэр уйуос баара. == Саха уйуоһа == [[1708]] сыллаахха ахсынньы 28 күнүгэр [[Бүөтүр I|Петр I]] ыраахтааҕы Арассыыйа импиэрийэтигэр аҕыс күбүөрүнэни тэрийэр туһунан ыйааҕар Саха уйуоһа уонна онно киирэр симиэбийэлэр ахтыллаллар. Оччотооҕуга Саха уйуоһа бастаан Сибиир күбүөрүнэтин Тобол провинциятыгар (Тобольская провинция) киирэрэ, онтон биэс сылынан Тобол провинциятыттан Енисей уонна Иркут провинциялара (Енисейская и Иркутская) араарыллыбыттарыгар, Иркутскай провинцияҕа киирэр буолбута. 78ei36ppffpy568m8yoirmygcrn8u0b 429239 429238 2026-06-03T23:05:18Z Ojkhol 24881 /* Саха уйуоһа */ 429239 wikitext text/x-wiki '''Уйуос''' (уезд) — Арассыыйаҕа урут (уонна сорох атын дойдуларга билигин да) киин куораты уонна тулалыыр сирдэри холбуур дьаһалта биирдэмэ. Арассыыйа импиэрийэтигэр [[1775]] сыллаахтан уйуостар дойдуну тыырыы, салайыы уонна нолуок хомуйуу сүрүн биирдэмэ буолбуттара. Хас да уйуос холбоһон [[Күбүөрүнэ|күбүөрүнэ]] буолаллара. Уйуос киинигэр (уйуос куората) дьаһалта, полиция уонна суут бааллара. Уйуос [[буолас]]тарга (волость) арахсара. 1917 сыллаахха Арассыыйа импиэрийэтигэр 800-кэ тиийэр уйуос баара. == Саха уйуоһа == [[1708]] сыллаахха ахсынньы 28 күнүгэр [[Бүөтүр I|Петр I]] ыраахтааҕы Арассыыйа импиэрийэтигэр аҕыс күбүөрүнэни тэрийэр туһунан ыйааҕар Саха уйуоһа уонна онно киирэр симиэбийэлэр ахтыллаллар. Оччотооҕуга Саха уйуоһа бастаан Сибиир күбүөрүнэтин Тобол провинциятыгар (Тобольская провинция) киирэрэ, онтон биэс сылынан Тобол провинциятыттан Енисей уонна Иркут провинциялара (Енисейская и Иркутская) араарыллыбыттарыгар, Иркутскай провинцияҕа киирэр буолбута. [[Категория:Саха сирин устуоруйата]] 0ielsq5hdrhjm5ahnp8golyp9psqxr3 0 58610 429240 2026-06-03T23:06:58Z Ojkhol 24881 Утаарыы: [[Уйуос]] 429240 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Уйуос]] qhm0u9bai80jqwnf4dh68fa4w2pcdye 0 58611 429241 2026-06-03T23:07:27Z Ojkhol 24881 Утаарыы: [[Буолас]] 429241 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Буолас]] h0gl0eewirtps9sim0f0uez36ohtask 0 58612 429243 2026-06-03T23:21:13Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[1719]] сирэй аатын маннык [[1719 сыл]] уларыппыт 429243 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[1719 сыл]] bowmg6kxt6rjttj8ep26x95ia3t8vzy 0 58613 429246 2026-06-03T23:26:23Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[1720]] сирэй аатын маннык [[1720 сыл]] уларыппыт 429246 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[1720 сыл]] 066pvutjxjyv9g24pmdku5eyplswq71 0 58614 429252 2026-06-03T23:33:39Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[1724]] сирэй аатын маннык [[1724 сыл]] уларыппыт 429252 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[1724 сыл]] amh5t26mkpr9qihizzy06zjt9tvcq84 0 58615 429257 2026-06-04T01:38:35Z Ojkhol 24881 "Граф '''Франц Матвеевич (Мартынович<ref name="Двор">{{книга |автор= Волков Н. Е.|часть= Граф Сантий, Франц Мартынович // Обер-церемониймейстеры // Список всем придворным чинам XVIII столетия по категориям и по старшинству пожалования|ссылка часть= https://viewer.rusneb...." саҥа сирэй оҥоһулунна 429257 wikitext text/x-wiki Граф '''Франц Матвеевич (Мартынович<ref name="Двор">{{книга |автор= Волков Н. Е.|часть= Граф Сантий, Франц Мартынович // Обер-церемониймейстеры // Список всем придворным чинам XVIII столетия по категориям и по старшинству пожалования|ссылка часть= https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003691681?page=182|заглавие= Двор русских императоров в его прошлом и настоящем|ссылка= |викитека= |ответственный= |место= СПб.|издательство= Печатня Р. Голике|год= 1900|том= |страницы= 165}}</ref>) Санти''' (эргэрбит саҥарыынан ''Сантий''<ref name="Двор" />, ''Francesco Santi''; [[1683]] — 1758 эрг.) — Арассыыйа геральдикатын олоҕун оҥорбут [[Пьемонт]]тан төрүттээх геральдист. Обер-церемониймейстер, действительнай тайнай советник. == Олоҕо == Парижка үөрэммит. онну устуоруйаны уонна «генеалогияҕа чугас» билимнэри үөрэппит. Хас да Дьобуруопа ыраахтааҕыларыгар сулууспалаабыт, ол иһигэр [[Гессен-Гомбург]] ландграфыгар обер-гофмаршаллаабыт. 1724 сыллаахха [[Бүөтүр I]] Арассыыйаҕа «для отправления геральдического художества» диэн ыҥырыытынан кэлбит, тута [[герольдмейстер]] табаарыһынан уонна церемониймейстерынан анаммыт<ref name="Двор" />. Санти элбэх Арассыыйа куоарттарын дьаралыктарын оҥорбута (ол иһигэр Санкт-Петербург киэнин) уонна эргэ дьаралыктарга саҥа атрибуттары оҥорон биэрбитэ. Үлэтигэр 1672 Титулярник ойууларын туһаммыт. Арҕаа Дьобуруопаҕа туһаныллар геральдика кытаанах быраабылаларын туһанан өҥнөрүн уларытан, куйахха ойууланар фигуралары сыҕарытан биэртэлээбит. Тылбаасчыттарга уонна дьаралык оҥорууга сыһыаннаах дьоҥҥо анаан «лексикон блазонский» диэн ааттаан геральдика тылдьытын оҥорбут. c4w0hjn2k7fszq954jc967hc0njuyb9 429258 429257 2026-06-04T01:40:05Z Ojkhol 24881 429258 wikitext text/x-wiki Граф '''Франц Матвеевич (Мартынович<ref name="Двор">{{книга |автор= Волков Н. Е.|часть= Граф Сантий, Франц Мартынович // Обер-церемониймейстеры // Список всем придворным чинам XVIII столетия по категориям и по старшинству пожалования|ссылка часть= https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003691681?page=182|заглавие= Двор русских императоров в его прошлом и настоящем|ссылка= |викитека= |ответственный= |место= СПб.|издательство= Печатня Р. Голике|год= 1900|том= |страницы= 165}}</ref>) Санти''' (эргэрбит саҥарыынан ''Сантий''<ref name="Двор" />, ''Francesco Santi''; [[1683]] — 1758 эрг.) — Арассыыйа геральдикатын олоҕун оҥорбут [[Пьемонт]]тан төрүттээх геральдист. Обер-церемониймейстер, действительнай тайнай советник. Өр кэмҥэ Алын Бүлүү симиэбийэтигэр көскө олорбута. == Олоҕо == Парижка үөрэммит. онну устуоруйаны уонна «генеалогияҕа чугас» билимнэри үөрэппит. Хас да Дьобуруопа ыраахтааҕыларыгар сулууспалаабыт, ол иһигэр [[Гессен-Гомбург]] ландграфыгар обер-гофмаршаллаабыт. 1724 сыллаахха [[Бүөтүр I]] Арассыыйаҕа «для отправления геральдического художества» диэн ыҥырыытынан кэлбит, тута [[герольдмейстер]] табаарыһынан уонна церемониймейстерынан анаммыт<ref name="Двор" />. Санти элбэх Арассыыйа куоарттарын дьаралыктарын оҥорбута (ол иһигэр Санкт-Петербург киэнин) уонна эргэ дьаралыктарга саҥа атрибуттары оҥорон биэрбитэ. Үлэтигэр 1672 Титулярник ойууларын туһаммыт. Арҕаа Дьобуруопаҕа туһаныллар геральдика кытаанах быраабылаларын туһанан өҥнөрүн уларытан, куйахха ойууланар фигуралары сыҕарытан биэртэлээбит. Тылбаасчыттарга уонна дьаралык оҥорууга сыһыаннаах дьоҥҥо анаан «лексикон блазонский» диэн ааттаан геральдика тылдьытын оҥорбут. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1683 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:1758 сыллаахха өлбүттэр]] 8gqnhpw88q5xamum8w60zew6pj1ajs0 429274 429258 2026-06-04T05:07:16Z Ojkhol 24881 /* Олоҕо */ 429274 wikitext text/x-wiki Граф '''Франц Матвеевич (Мартынович<ref name="Двор">{{книга |автор= Волков Н. Е.|часть= Граф Сантий, Франц Мартынович // Обер-церемониймейстеры // Список всем придворным чинам XVIII столетия по категориям и по старшинству пожалования|ссылка часть= https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003691681?page=182|заглавие= Двор русских императоров в его прошлом и настоящем|ссылка= |викитека= |ответственный= |место= СПб.|издательство= Печатня Р. Голике|год= 1900|том= |страницы= 165}}</ref>) Санти''' (эргэрбит саҥарыынан ''Сантий''<ref name="Двор" />, ''Francesco Santi''; [[1683]] — 1758 эрг.) — Арассыыйа геральдикатын олоҕун оҥорбут [[Пьемонт]]тан төрүттээх геральдист. Обер-церемониймейстер, действительнай тайнай советник. Өр кэмҥэ Алын Бүлүү симиэбийэтигэр көскө олорбута. == Олоҕо == Парижка үөрэммит. онну устуоруйаны уонна «генеалогияҕа чугас» билимнэри үөрэппит. Хас да Дьобуруопа ыраахтааҕыларыгар сулууспалаабыт, ол иһигэр [[Гессен-Гомбург]] ландграфыгар обер-гофмаршаллаабыт. 1724 сыллаахха [[Бүөтүр I]] Арассыыйаҕа «для отправления геральдического художества» диэн ыҥырыытынан кэлбит, тута [[герольдмейстер]] табаарыһынан уонна церемониймейстерынан анаммыт<ref name="Двор" />. Санти элбэх Арассыыйа куоарттарын дьаралыктарын оҥорбута (ол иһигэр Санкт-Петербург киэнин) уонна эргэ дьаралыктарга саҥа атрибуттары оҥорон биэрбитэ. Үлэтигэр 1672 Титулярник ойууларын туһаммыт. Арҕаа Дьобуруопаҕа туһаныллар геральдика кытаанах быраабылаларын туһанан өҥнөрүн уларытан, куйахха ойууланар фигуралары сыҕарытан биэртэлээбит. Тылбаасчыттарга уонна дьаралык оҥорууга сыһыаннаах дьоҥҥо анаан «лексикон блазонский» диэн ааттаан геральдика тылдьытын оҥорбут. 1725 сыл олунньутугар обер-церемониймейстер солотугар анаммыт. 1727 сыллаахха граф П. А. Толстой саагыбарыгар кыттыбытын иһин (соруга - Екатерина I өллөҕүнэ бөрүстүөлү Голштиния герцогинятыгар Анна Петровнаҕа биэрии), Сибииргэ ыытыллыбыт. Бастаан хандалалаах Дьокуускай остуруогар сыппыт, онтон Үөһээ Өлүөнэ остуруогар ыытыллыбыт. Иркутскай күбүрүнээтэрэ Сытин 1734 сыллаахха Сантины Иркутскайга сылдьарын көҥүллээбит. Онно Петр Татаринов диэн подъячий кыыһын Прасковьяны ойох ылбыт (ыал икки уол, түөрт кыыс оҕону төрөппүттэр, ойоҕо 1775 с. өлб.). Кэлин Уус-Бүлүү симиэбийэтигэр көскө олорбут. Ойоҕо ол кэмҥэ Иркутскайга хаалбыт. Елизавета Петровна Сантины төннөрбүт, обер-церемониймейстер чыынын төннөрбүт уонна дьиҥнээх тайнай советник солотун иҥэрбит (1756). == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1683 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:1758 сыллаахха өлбүттэр]] qmpzvyl54hcl53m2tghmula1w1hs0zb 0 58616 429261 2026-06-04T01:49:21Z Ojkhol 24881 "'''Пьемо́нт'''<ref name="автоссылка1">{{ВТ-ЭСГ|Пьемонт}}</ref><ref name="автоссылка2">{{ВТ-МЭСБЕ|Пьемонт}}</ref> ({{lang-it|Piemonte}} {{МФА2|pjeˈmonte}}; {{lang3|pms|oc|frp|Piemont}} {{МФА2|pje’munt}}; {{lang-wae|Piemont}} {{МФА2|pjemont}}; {{lang-fr|Piémont}} {{МФА2|pje.mɔ̃}}) — [[Италия]] хотугулуу-арҕаа өттүгэр баар уобалас, былр..." саҥа сирэй оҥоһулунна 429261 wikitext text/x-wiki '''Пьемо́нт'''<ref name="автоссылка1">{{ВТ-ЭСГ|Пьемонт}}</ref><ref name="автоссылка2">{{ВТ-МЭСБЕ|Пьемонт}}</ref> ({{lang-it|Piemonte}} {{МФА2|pjeˈmonte}}; {{lang3|pms|oc|frp|Piemont}} {{МФА2|pje’munt}}; {{lang-wae|Piemont}} {{МФА2|pjemont}}; {{lang-fr|Piémont}} {{МФА2|pje.mɔ̃}}) — [[Италия]] хотугулуу-арҕаа өттүгэр баар уобалас, былрыгыта туспа княжество уонна герцогство<ref name="автоссылка2" />. Киин куората — [[Турин]]. Италия саамай арҕаа уонна иэнинэн иккис миэстэни ылар уобалаһа. Дьонун ахсаанынан алтыс миэстэҕэ турар. «Пьемонт» диэн хайа тэллэҕэ диэн суолталаах ([[Альпа]] хайаларын анныгар турар)<ref name="автоссылка1" />) и впервые упоминается в XIII веке. В литературе встречается название '''Пиемонт'''<ref>{{ВТ-МЭСБЕ|Пиемонт}}</ref>. cx755acw12tijvdqddbls7vb1kmn9ov 429262 429261 2026-06-04T01:49:55Z Ojkhol 24881 429262 wikitext text/x-wiki '''Пьемо́нт'''<ref name="автоссылка1">{{ВТ-ЭСГ|Пьемонт}}</ref><ref name="автоссылка2">{{ВТ-МЭСБЕ|Пьемонт}}</ref> ({{lang-it|Piemonte}} {{МФА2|pjeˈmonte}}; {{lang3|pms|oc|frp|Piemont}} {{МФА2|pje’munt}}; {{lang-wae|Piemont}} {{МФА2|pjemont}}; {{lang-fr|Piémont}} {{МФА2|pje.mɔ̃}}) — [[Италия]] хотугулуу-арҕаа өттүгэр баар уобалас, былрыгыта туспа княжество уонна герцогство<ref name="автоссылка2" />. Киин куората — [[Турин]]. Италия саамай арҕаа уонна иэнинэн иккис миэстэни ылар уобалаһа. Дьонун ахсаанынан алтыс миэстэҕэ турар. «Пьемонт» диэн хайа тэллэҕэ диэн суолталаах ([[Альпа]] хайаларын анныгар турар)<ref name="автоссылка1" />) и впервые упоминается в XIII веке. В литературе встречается название '''Пиемонт'''<ref>{{ВТ-МЭСБЕ|Пиемонт}}</ref>. [[Категория:Италия уобаластара]] [[Категория:Италия]] aj2mgpy5s5aevec2s0n27wqza1xhnpp 429266 429262 2026-06-04T01:55:13Z Ojkhol 24881 429266 wikitext text/x-wiki '''Пьемо́нт'''<ref name="автоссылка1">{{ВТ-ЭСГ|Пьемонт}}</ref><ref name="автоссылка2">{{ВТ-МЭСБЕ|Пьемонт}}</ref> ({{lang-it|Piemonte}} {{МФА2|pjeˈmonte}}; {{lang3|pms|oc|frp|Piemont}} {{МФА2|pje’munt}}; {{lang-wae|Piemont}} {{МФА2|pjemont}}; {{lang-fr|Piémont}} {{МФА2|pje.mɔ̃}}) — [[Италия]] хотугулуу-арҕаа өттүгэр баар уобалас, былрыгыта туспа княжество уонна герцогство<ref name="автоссылка2" />. Киин куората — [[Турин]]. Италия саамай арҕаа уонна иэнинэн иккис миэстэни ылар уобалаһа. Дьонун ахсаанынан алтыс миэстэҕэ турар. «Пьемонт» диэн хайа тэллэҕэ диэн суолталаах ([[Альпа]] хайаларын анныгар турар)<ref name="автоссылка1" />), аан бастаан XIII үйэҕэ ахтыллар. Литэрэтиирэҕэ сороҕор '''Пиемонт''' диэн суруллар<ref>{{ВТ-МЭСБЕ|Пиемонт}}</ref>. [[Категория:Италия уобаластара]] [[Категория:Италия]] e245pxeh2efffz88yoyvvx0axhmrf34 10 58617 429263 2026-06-04T01:51:08Z Ojkhol 24881 "{{#if: {{{1|}}} | {{#if: {{{nobrackets|}}} || <nowiki>[</nowiki> }} }}<span class="IPA">{{МФА2/Знак|{{{1|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{2|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{3|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{4|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{5|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{6|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{7|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{8|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{9|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{10|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{11|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{12|}}}}}{{МФА2/З..." саҥа сирэй оҥоһулунна 429263 wikitext text/x-wiki {{#if: {{{1|}}} | {{#if: {{{nobrackets|}}} || <nowiki>[</nowiki> }} }}<span class="IPA">{{МФА2/Знак|{{{1|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{2|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{3|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{4|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{5|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{6|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{7|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{8|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{9|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{10|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{11|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{12|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{13|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{14|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{15|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{16|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{17|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{18|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{19|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{20|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{21|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{22|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{23|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{24|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{25|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{26|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{27|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{28|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{29|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{30|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{31|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{32|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{33|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{34|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{35|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{36|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{37|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{38|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{39|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{40|}}}}}</span>{{#if: {{{1|}}} | {{#if: {{{nobrackets|}}} || <nowiki>]</nowiki> }} }}{{#if: {{{41|}}} | &#32;<span class="error">…Ошибка: [[Шаблон:МФА2/doc|указано слишком много значений (можно не более 40)]].</span> }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> gbbiwi31u1v9uj1j2tu4mltm9glpcmg 10 58618 429264 2026-06-04T01:52:03Z Ojkhol 24881 "{{ #if: {{{1|}}} | {{#switch: {{{1|}}} | пробел = &nbsp; | space = &nbsp; | [[{{ #if: {{МФА2/Список|{{{1|}}}}} | {{МФА2/Список|{{{1|}}}}} |{{{1|}}} (звук)}}|{{{1|}}}]] }} }}<noinclude>[[Категория:Халыыптар:Халыыптарга аналлаах]] </noinclude>" саҥа сирэй оҥоһулунна 429264 wikitext text/x-wiki {{ #if: {{{1|}}} | {{#switch: {{{1|}}} | пробел = &nbsp; | space = &nbsp; | [[{{ #if: {{МФА2/Список|{{{1|}}}}} | {{МФА2/Список|{{{1|}}}}} |{{{1|}}} (звук)}}|{{{1|}}}]] }} }}<noinclude>[[Категория:Халыыптар:Халыыптарга аналлаах]] </noinclude> 1v81qfme3j63z37e26j25be5lj2u657 10 58619 429265 2026-06-04T01:53:37Z Ojkhol 24881 "<includeonly>{{#switch: {{{1|}}}</includeonly><noinclude> Это список соответствий для шаблона {{tl|МФА2}}. <br> Вносите изменения осторожно, чтобы не повредить код. <br> <br> Если символ есть в списке, но для него не указана ссылка, будет автоматически сгенерирована ссылка вида <code>''<..." саҥа сирэй оҥоһулунна 429265 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}</includeonly><noinclude> Это список соответствий для шаблона {{tl|МФА2}}. <br> Вносите изменения осторожно, чтобы не повредить код. <br> <br> Если символ есть в списке, но для него не указана ссылка, будет автоматически сгенерирована ссылка вида <code>''<nowiki><</nowiki>символ>'' (звук)</code> . Если символ отсутствует в списке, то ссылка будет на [[Международный фонетический алфавит]]. <span class="IPA"><pre></noinclude>| p = Глухой губно-губной взрывной согласный | pʲ = Глухой губно-губной взрывной согласный | p̪ = Глухой губно-зубной взрывной согласный | t̪ = Глухой зубной взрывной согласный | t̪ʲ = Глухой зубной взрывной согласный | t̼ = Глухой язычно-губной взрывной согласный | p̺ = Глухой язычно-губной взрывной согласный | t = Глухой альвеолярный взрывной согласный | ʈ = Глухой ретрофлексный взрывной согласный | c = Глухой палатальный взрывной согласный | k = Глухой велярный взрывной согласный | kʲ = Глухой велярный взрывной согласный | q = Глухой увулярный взрывной согласный | ʡ = Эпиглоттальный взрывной согласный | ʔ = Гортанная смычка | b = Звонкий губно-губной взрывной согласный | bʲ = Звонкий губно-губной взрывной согласный | b̪ = Звонкий губно-зубной взрывной согласный | d̼ = Звонкий язычно-губной взрывной согласный | b̺ = Звонкий язычно-губной взрывной согласный | d̪ = Звонкий зубной взрывной согласный | d̪ʲ = Звонкий зубной взрывной согласный | d = Звонкий альвеолярный взрывной согласный | ɖ = Звонкий ретрофлексный взрывной согласный | ɟ = Звонкий палатальный взрывной согласный | ɡ = Звонкий велярный взрывной согласный | ɡʲ = Звонкий велярный взрывной согласный | ɢ = Звонкий увулярный взрывной согласный | ɓ = Звонкий губно-губной имплозивный согласный | ɓ̥ = Глухой губно-губной имплозивный согласный | ɗ = Звонкий альвеолярный имплозивный согласный | ɗ̥ = Глухой альвеолярный имплозивный согласный | ʄ = Звонкий палатальный имплозивный согласный | ʄ̊ = Глухой палатальный имплозивный согласный | ɠ = Звонкий велярный имплозивный согласный | ɠ̊ = Глухой велярный имплозивный согласный | ʛ = Звонкий увулярный имплозивный согласный | ʛ̥  = Глухой увулярный имплозивный согласный | pʼ = Губно-губной абруптивный согласный | tʼ = Альвеолярный абруптивный согласный | ʈʼ = Ретрофлексный абруптивный согласный | cʼ = Палатальный абруптивный согласный | kʼ = Велярный абруптивный согласный | qʼ = Увулярный абруптивный согласный | fʼ = Губно-зубной абруптивный спирант | θʼ = Зубной абруптивный спирант | sʼ = Альвеолярный абруптивный спирант | ɬʼ = Альвеолярный латеральный абруптивный спирант | ʃʼ = Постальвеолярный абруптивный спирант | ʂʼ = Ретрофлексный абруптивный спирант | ɕʼ = Альвеоло-палатальный абруптивный спирант | xʼ = Велярный абруптивный спирант | χʼ = Увулярный абруптивный спирант | t͡sʼ = Альвеолярная абруптивная аффриката | t͡ɬʼ = Альвеолярная латеральная абруптивная аффриката | t͡ʃʼ = Постальвеолярная абруптивная аффриката | ʈ͡ʂʼ = Ретрофлексная абруптивная аффриката | t͡ɕʼ = Альвеоло-палатальная абруптивная аффриката | c͡ʎ̝̥ʼ = Палатальная латеральная абруптивная аффриката | k͡xʼ = Велярная абруптивная аффриката | k͡ʟ̝̊ʼ = Велярная латеральная абруптивная аффриката | q͡χʼ = Увулярная абруптивная аффриката | p͡ɸ = Глухая губно-губная аффриката | b͡β = Звонкая губно-губная аффриката | ȹ͡f = Глухая губно-зубная аффриката | p̪͡f = Глухая губно-зубная аффриката | ȸ͡v = Звонкая губно-зубная аффриката | b̪͡v = Звонкая губно-зубная аффриката | t̪͡θ = Глухая зубная аффриката | d̪͡ð = Звонкая зубная аффриката | c͡ç = Глухая палатальная аффриката | ɟ͡ʝ = Звонкая палатальная аффриката | k͡x = Глухая велярная аффриката | ɡ͡ɣ = Звонкая велярная аффриката | q͡χ = Глухая увулярная аффриката | ɢ͡ʁ = Звонкая увулярная аффриката | ʡ͡ħ = Звонкая фарингальная аффриката | ʡ͡ʕ = Глухая фарингальная аффриката | ʔ͡h = Гортанная аффриката | t̪͡ɬ̪ = Глухая зубная латеральная аффриката | d̪͡ɮ = Звонкая зубная латеральная аффриката | t͡s = Глухая альвеолярная аффриката | t̪͡s̪ = Глухая альвеолярная аффриката | ʦ = Глухая альвеолярная аффриката | d͡z = Звонкая альвеолярная аффриката | d̪͡z̪ = Звонкая альвеолярная аффриката | ʣ = Звонкая альвеолярная аффриката | t͡ɬ = Глухая альвеолярная латеральная аффриката | d͡ɮ = Звонкая альвеолярная латеральная аффриката | ʈ͜ɭ̊˔ = Глухая ретрофлексная латеральная аффриката | c͡ʎ̥˔ = Глухая палатальная латеральная аффриката | k͡ʟ̝̊ = Глухая велярная латеральная аффриката | ɡ͡ʟ̝ = Звонкая велярная латеральная аффриката | t͡ʃ = Глухая постальвеолярная аффриката | ʧ = Глухая постальвеолярная аффриката | d͡ʒ =Звонкая постальвеолярная аффриката | ʤ = Звонкая постальвеолярная аффриката | ʈ͡ʂ = Глухая ретрофлексная аффриката | ɖ͡ʐ = Звонкая ретрофлексная аффриката | t͡ɕ = Глухая альвеоло-палатальная аффриката | ʨ = Глухая альвеоло-палатальная аффриката | d͡ʑ = Звонкая альвеоло-палатальная аффриката | ʥ = Звонкая альвеоло-палатальная аффриката | k͡p = Глухой лабиально-велярный взрывной согласный | ɡ͡b = Звонкий лабиально-велярный взрывной согласный | ŋ͡m = Лабиально-велярный носовой взрывной согласный | ɸ = Глухой губно-губной спирант | f = Глухой губно-зубной спирант | fʲ = Глухой губно-зубной спирант | θ̼ = Глухой язычно-губной спирант | ɸ̺ = Глухой язычно-губной спирант | θ = Глухой зубной щелевой согласный | s = Глухой альвеолярный сибилянт | s̪ = Глухой альвеолярный сибилянт | ʃ = Глухой постальвеолярный спирант | ʅ = Ретрофлексный апикальный округлённый гласный | ʆ = Глухой палатальный постальвеолярный спирант | ʃʲ = Глухой палатальный постальвеолярный спирант | ʂ = Глухой ретрофлексный сибилянт | ɕ = Глухой альвеоло-палатальный сибилянт | ç = Глухой палатальный спирант | ɧ = Глухой палатально-велярный фрикатив | x = Глухой велярный спирант | xʲ = Глухой велярный спирант | χ = Глухой увулярный фрикатив | ħ = Глухой фарингальный фрикатив | h = Глухой глоттальный щелевой согласный | β = Звонкий губно-губной спирант | v = Звонкий губно-зубной спирант | vʲ = Звонкий губно-зубной спирант | ѵ̟ = Губно-губной одноударный согласный | ʍ = Глухой лабиовелярный фрикатив | ð̼ = Звонкий язычно-губной щелевой согласный | β̺ = Звонкий язычно-губной щелевой согласный | ð = Звонкий зубной щелевой согласный | z = Звонкий альвеолярный сибилянт | z̪ = Звонкий альвеолярный сибилянт | ʒ = Звонкий постальвеолярный спирант | ʓ = Звонкий палатальный постальвеолярный спирант | ʒʲ = Звонкий палатальный постальвеолярный спирант | ʐ = Звонкий ретрофлексный сибилянт | ʑ = Звонкий альвеоло-палатальный сибилянт | ʝ = Звонкий палатальный спирант | ɣ = Звонкий велярный спирант | ʁ = Звонкий увулярный спирант | ʕ = Звонкий фарингальный фрикатив | ʢ = Звонкий эпиглоттальный спирант | ʜ = Глухой эпиглоттальный спирант | ɦ = Звонкий глоттальный щелевой согласный | ɦʲ = Звонкий глоттальный щелевой согласный | β̞ = Звонкий губно-губной аппроксимант | ɬ = Глухой альвеолярный латеральный спирант | ɭ̊˔ = Глухой ретрофлексный латеральный спирант | ꞎ = Глухой ретрофлексный латеральный спирант | ʎ̥˔ = Глухой палатальный латеральный спирант | ʟ̝̊ = Глухой велярный латеральный спирант | ɮ = Звонкий альвеолярный латеральный щелевой согласный | m = Губно-губной носовой согласный | mʲ = Губно-губной носовой согласный | m̥ = Глухой губно-губной носовой согласный | m̩ = Слоговые согласные | m̰ = Скрипучий голос | m̤ = Придыхательный голос | ɱ = Губно-зубной носовой согласный | ɱ̩ = Слоговые согласные | ɱ̍ = Слоговые согласные | n̼̊ = Глухой язычно-губной носовой согласный | m̺̊ = Глухой язычно-губной носовой согласный | n̼ = Язычно-губной носовой согласный | m̺ = Язычно-губной носовой согласный | n̪ = Переднеязычный носовой согласный | n̪̍ = Слоговые согласные | n = Переднеязычный носовой согласный | n̥ = Глухой переднеязычный носовой согласный | n̩ = Слоговые согласные | ɳ = Ретрофлексный носовой согласный | ɳ̊ = Глухой ретрофлексный носовой согласный | ɳ̥ = Глухой ретрофлексный носовой согласный | ɳ̩ = Слоговые согласные | ɲ = Палатальный носовой согласный | ɲ̊ = Глухой палатальный носовой согласный | ɲ̥ = Глухой палатальный носовой согласный | ɲ̩ = Слоговые согласные | ŋ = Велярный носовой согласный | ŋ̊ = Глухой велярный носовой согласный | ŋ̍ = Слоговые согласные | ŋ̩ = Слоговые согласные | ɴ = Увулярный носовой согласный | ɴ̩ = Слоговые согласные | ʙ = Губно-губной дрожащий согласный | ʙ̩ = Слоговые согласные | ⱱ̟ = Губно-губной одноударный согласный | ⱳ = Губно-губной одноударный согласный | ⱱ = Губно-зубной одноударный согласный | r = Альвеолярные дрожащие согласные | rʲ = Альвеолярные дрожащие согласные | r̩ = Слоговые согласные | r̥ = Глухой альвеолярный дрожащий согласный | ɾ̼ = Язычно-губной одноударный согласный | ɾ = Альвеолярный одноударный согласный | ɾ̥ = Глухой альвеолярный одноударный согласный | • = Ретрофлексный дрожащий согласный | ɽ͡r = Ретрофлексный дрожащий согласный | ɽ͡r̥ = Глухой ретрофлексный дрожащий согласный | ɽ = Ретрофлексный одноударный согласный | ɽ̊ = Глухой ретрофлексный одноударный согласный | ʀ = Увулярный дрожащий согласный | ʀ̩ = Слоговые согласные | ʀ̥ = Глухой увулярный дрожащий согласный | ɢ̆ = Увулярный одноударный согласный | ʀ̆ = Увулярный одноударный согласный | ᴙ = Эпиглоттальный дрожащий согласный | ʡ̮ = Эпиглоттальный одноударный согласный | ɺ = Альвеолярный латеральный одноударный согласный | ɭ̆ = Ретрофлексный латеральный одноударный согласный | ʎ̮ = Палатальный латеральный одноударный согласный | ʟ̆ = Велярный латеральный одноударный согласный | l̪ = Переднеязычный латеральный аппроксимант | l̪̩ = Слоговые согласные | l = Переднеязычный латеральный аппроксимант | lʲ = Переднеязычный латеральный аппроксимант | l̩ = Слоговые согласные | l̥ = Глухой альвеолярный боковой аппроксимант | ɫ = Веляризованный альвеолярный латеральный аппроксимант | ɫ̩ = Слоговые согласные | ɭ = Ретрофлексный латеральный аппроксимант | ɭ̩ = Слоговые согласные | ɭ̊ = Глухой ретрофлексный боковой аппроксимант | ʎ = Боковой палатальный сонант | ʎ̩ = Слоговые согласные | ʎ̥ = Глухой палатальный боковой аппроксимант | ʟ = Велярный латеральный аппроксимант | ʟ̩ = Слоговые согласные | ʟ̥ = Глухой велярный латеральный аппроксимант | ʟ̠ = Увулярный латеральный аппроксимант | w = Звонкий лабиовелярный аппроксимант | wʲ = Звонкий лабиовелярный аппроксимант | u̯ = Звонкий лабиовелярный аппроксимант | ɥ = Лабиопалатальный аппроксимант | ɥ̊ = Глухой лабиопалатальный аппроксимант | ʋ = Губно-зубной аппроксимант | ʋ̥ = Глухой губно-зубной аппроксимант | ɹ = Альвеолярный аппроксимант | ɹ̥ = Глухой альвеолярный аппроксимант | ɻ = Ретрофлексный аппроксимант | ɻ̊ = Глухой ретрофлексный аппроксимант | j = Палатальный аппроксимант | i̯ = Палатальный аппроксимант | j̊ = Глухой палатальный аппроксимант | i̯̊ = Глухой палатальный аппроксимант | ɰ = Велярный аппроксимант | ɰ̊ = Глухой велярный аппроксимант | ʩ = Велофарингальный фрикатив | ʘ = Губно-губной щёлкающий согласный | ʘ̬ = Звонкий губно-губной щёлкающий согласный | ʘ̃ = Носовой губно-губной щёлкающий согласный | ǂ = Палатальный щёлкающий согласный | ǂ̬ = Звонкий палатальный щёлкающий согласный | ǂ̃ = Носовой палатальный щёлкающий согласный | ǀ = Зубной щёлкающий согласный | ǀ̬ = Звонкий зубной щёлкающий согласный | ǀ̃ = Носовой зубной щёлкающий согласный | ʇ = Зубной щёлкающий согласный | ʇ̬ = Звонкий зубной щёлкающий согласный | ʇ̃ = Носовой зубной щёлкающий согласный | ǃ = Постальвеолярный щёлкающий согласный | ǃ̬ = Звонкий постальвеолярный щёлкающий согласный | ǃ̃ = Носовой постальвеолярный щёлкающий согласный | ǃ˞ = Ретрофлексный щёлкающий согласный | ǃ̬˞ = Звонкий ретрофлексный щёлкающий согласный | ǃ̃˞ = Носовой ретрофлексный щёлкающий согласный | ʗ = Постальвеолярный щёлкающий согласный | ʗ̬ = Звонкий постальвеолярный щёлкающий согласный | ʗ̃ = Носовой постальвеолярный щёлкающий согласный | ǁ = Боковой щёлкающий согласный | ǁ̬ = Звонкий боковой щёлкающий согласный | ǁ̃ = Носовой боковой щёлкающий согласный | ʖ = Боковой щёлкающий согласный | ʖ̬ = Звонкий боковой щёлкающий согласный | ʖ̃ = Носовой боковой щёлкающий согласный | ʰ = Придыхание | ʱ = Придыхательный голос | ʷ = Лабиализация | ʸ = Международный фонетический алфавит#Диакритики | ʲ = Палатализация | ʳ = Эризация | ⁿ = Назальный отступ | ˡ = Латеральный отступ | ʴ = Эризация | ʵ = Международный фонетический алфавит#Диакритики | ˢ = Международный фонетический алфавит#Диакритики | ˣ = Международный фонетический алфавит#Диакритики | ˠ = Веляризация | ʶ = Международный фонетический алфавит#Диакритики | ˤ = Фарингализация | ˁ = Фарингализация | ˀ = Глоттализация | ʼ = Абруптивные согласные | ᵊ = Международный фонетический алфавит#Диакритики | ˁ = Фарингализация | ᵡ = Увуляризация | ᴴ = Эпиглоттализация | ^ʢ = Эпиглоттализация | i = Неогублённый гласный переднего ряда верхнего подъёма | ĭ = Краткий неогублённый гласный переднего ряда верхнего подъёма | ĩ = Носовой неогублённый гласный переднего ряда верхнего подъёма | i̤ = Придыхательный голос | ĩ̤ = Придыхательный голос | y = Огублённый гласный переднего ряда верхнего подъёма | ỹ = Носовой огублённый гласный переднего ряда верхнего подъёма | ɪ = Ненапряжённый неогублённый гласный переднего ряда верхнего подъёма | ɪ̯ = Ɪ̯ | ɪ̈ = Ненапряжённый неогублённый гласный среднего ряда верхнего подъёма | ʏ = Ненапряжённый огублённый гласный переднего ряда верхнего подъёма | ʏ̯ = | ʏ̃ = Назализация | ɨ = Неогублённый гласный среднего ряда верхнего подъёма | ɨ̯ = | ɨ̃ = Назализация | ʉ = Огублённый гласный среднего ряда верхнего подъёма | ʉ̯ = | ʉ̃ = Назализация | ɯ = Неогублённый гласный заднего ряда верхнего подъёма | ɯ̽ = Ненапряжённый неогублённый гласный заднего ряда верхнего подъёма | ɯ̯ = | ɯ̃ = Назализация | u = Огублённый гласный заднего ряда верхнего подъёма | ŭ = Краткий огублённый гласный заднего ряда верхнего подъёма | ũ = Назализация | ṳ = Придыхательный голос | ṳ̃ = Придыхательный голос | ʊ = Ненапряжённый огублённый гласный заднего ряда верхнего подъёма | ʊ̯ = | ʊ̈ = Ненапряжённый огублённый гласный среднего ряда верхнего подъёма | e = Неогублённый гласный переднего ряда средне-верхнего подъёма | e̞ = Неогублённый гласный переднего ряда среднего подъёма | e̯ = | ẽ = Назализация | e̤ = Придыхательный голос | ø = Огублённый гласный переднего ряда средне-верхнего подъёма | ø̯ = | ø̃ = Назализация | ɘ = Неогублённый гласный среднего ряда средне-верхнего подъёма | ɘ̯ = | ɘ̃ = Назализация | ɵ = Огублённый гласный среднего ряда средне-верхнего подъёма | ɵ̯ = | ɵ̃ = Назализация | ɤ = Неогублённый гласный заднего ряда средне-верхнего подъёма | ɤ̯ = | ɤ̃ = Назализация | o = Огублённый гласный заднего ряда средне-верхнего подъёма | o̞ = Огублённый гласный заднего ряда среднего подъёма | o̯ = | õ = Назализация | o̤ = Придыхательный голос | õ̤ = Придыхательный голос | ɛ = Неогублённый гласный переднего ряда средне-нижнего подъёма | ɛ̯ = | ɛ̃ = Назализация | œ = Огублённый гласный переднего ряда средне-нижнего подъёма | œ̯ = | œ̃ = Назализация | ɜ = Неогублённый гласный среднего ряда средне-нижнего подъёма | ɜ̯ = | ɜ̃ = Назализация | ə = Шва | ə̯ = | ə̃ = Назализация | ɞ = Огублённый гласный среднего ряда средне-нижнего подъёма | ɞ̯ = | ɞ̃ = Назализация | ʌ = Неогублённый гласный заднего ряда средне-нижнего подъёма | ʌ̯ = | ʌ̃ = Назализация | ɔ = Огублённый гласный заднего ряда средне-нижнего подъёма | ɔ̯ = | ɔ̃ = Назализация | æ = Ненапряжённый неогублённый гласный переднего ряда нижнего подъёма | æ̯ = | æ̃ = Назализация | ɶ = Огублённый гласный переднего ряда нижнего подъёма | ɶ̯ = | ɶ̃ = Назализация | a = Неогублённый гласный переднего ряда нижнего подъёма | a̯ = | ã = Назализация | a̤ = Придыхательный голос | ã̤ = Придыхательный голос | ă = Шва | ä = Неогублённый гласный среднего ряда нижнего подъёма | ɐ = Ненапряжённый неогублённый гласный среднего ряда нижнего подъёма | ɐ̯ = | ɐ̃ = Назализация | ɑ = Неогублённый гласный заднего ряда нижнего подъёма | ɑ̯ = | ɑ̃ = Назализация | ɒ = Огублённый гласный заднего ряда нижнего подъёма | ɒ̯ = | ɒ̃ = Назализация | ˥ = Тон (лингвистика) | ˦ = Тон (лингвистика) | ˧ = Тон (лингвистика) | ˨ = Тон (лингвистика) | ˩ = Тон (лингвистика) | ˧˥ = Тон (лингвистика) | ˨˩˦ = Тон (лингвистика) | ˥˩ = Тон (лингвистика) | ˨˩ = Тон (лингвистика) | ˧˩˧ = Тон (лингвистика) | ˧˨ = Тон (лингвистика) | ˈ = Знак ударения (символ МФА) | ' = Знак ударения (символ МФА) | ˌ = Знак дополнительного ударения | ː = Знак долготы (символ МФА) | : = Знак долготы (символ МФА) | ˑ = Знак полудолготы | ˘ = Долгота гласных | . = Международный фонетический алфавит#Супрасегментные средства | ‿ = Международный фонетический алфавит#Супрасегментные средства | ‖ = Международный фонетический алфавит#Супрасегментные средства<noinclude></pre></span></noinclude><includeonly>| Международный фонетический алфавит }}</includeonly><noinclude> [[Категория:Халыыптар:Халыыптар алын сирэйдэрэ]] </noinclude> gmheh79399cr6crx2vkxnxy5cd9gp93 10 58620 429267 2026-06-04T01:56:24Z Ojkhol 24881 "[[Пьемонт тыла|пьем.]] {{langi|pms|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude>" саҥа сирэй оҥоһулунна 429267 wikitext text/x-wiki [[Пьемонт тыла|пьем.]] {{langi|pms|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude> egpjy3c4gm8ds38aczikcflaup8z80w 10 58621 429268 2026-06-04T01:57:04Z Ojkhol 24881 "[[окситан тыла|окс.]] {{langi|oc|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}} </noinclude>" саҥа сирэй оҥоһулунна 429268 wikitext text/x-wiki [[окситан тыла|окс.]] {{langi|oc|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}} </noinclude> pdafstm3qp2mkobn7bb6l9pm9m97huu 1 58622 429269 2026-06-04T01:57:05Z ~2026-33160-59 29095 /* топоним */ саҥа салаа 429269 wikitext text/x-wiki == топоним == сара салат в санскрите [[Аналлаах:Суруйуу/&#126;2026-33160-59|&#126;2026-33160-59]] ([[Кыттааччы ырытыыта:&#126;2026-33160-59|ырытыы]]) 01:57, 4 Бэс ыйын 2026 (UTC) jyqgw96azvysdg9qck2f1znj647r8lw 10 58623 429270 2026-06-04T01:58:02Z Ojkhol 24881 "[[Франк-прованс тыла|франк-пров.]]&nbsp;{{lang-frp2|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude>" саҥа сирэй оҥоһулунна 429270 wikitext text/x-wiki [[Франк-прованс тыла|франк-пров.]]&nbsp;{{lang-frp2|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude> 5vxmkyix3c4h29br8ezqon8mjx2q26s 10 58624 429271 2026-06-04T01:59:03Z Ojkhol 24881 "{{langi|frp|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude>" саҥа сирэй оҥоһулунна 429271 wikitext text/x-wiki {{langi|frp|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude> hqcijlf2cd6l89uqhv6nyonxy1z5vvp 10 58625 429272 2026-06-04T02:00:51Z Ojkhol 24881 "[[Валлис диалега|валлис.]]&nbsp;{{lang-wae2|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude>" саҥа сирэй оҥоһулунна 429272 wikitext text/x-wiki [[Валлис диалега|валлис.]]&nbsp;{{lang-wae2|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude> 5lb67o119yifztakniy7su6ggco485o 10 58626 429273 2026-06-04T02:01:21Z Ojkhol 24881 "{{langi|wae|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude>" саҥа сирэй оҥоһулунна 429273 wikitext text/x-wiki {{langi|wae|{{{1}}}}}<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude> ipirtu2y9obv5c6zaqt8mc3iqj3zcs4