Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1057 429958 423997 2026-07-30T21:35:01Z Soldatov Timur 23703 429958 wikitext text/x-wiki '''Чуваш тыла''' (''Чӑваш чӗлхи'') диэн [[түүр тыллара|түүр тылларын бөлөҕөр]] киирэр [[тыл]]. Бу тылынан барыта 1.3 млн кэриэтэ киhи кэпсэтэр (Арассыыйаҕа 2020 сыл биэрэпиһинэн кэпсэтэр киһи ахсаана 700 тыһ.). [[Чуваштар|Чуваш]] омук тыла. [[Чувашия|Чуваш Өрөспүүбүлүкэтин]] ил тыла. Аан дойду тылларын генеалогиялыы классификациятыгар (төрдүнэн наардааһын) түүр тылларын булгар бөлөҕөр киирэр билигин баар соҕотох тыл. == Чуваш алпабыыта == {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӑ ӑ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӗ ӗ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҫ ҫ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӳ ӳ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я |} * Эктор Алос-и-Фонт, «Преподавание чувашского языка и проблема языкового поведения родителей», Чувашский государственный институт гуманитарных наук, 2015, Шупашкар. * [http://chuvash.org/blogs/comments/2783.html Скоро чувашский язык останется «какой-то культурной традицией»] * [http://cvlat.blogspot.com/2010/11/blog-post.html Эктор Алос-и-Фонт. Оценка языковой политики в Чувашии] * [http://anticor-21.livejournal.com/209000.html Пикет в защиту чувашскогоязыка в Чебоксарах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160726060910/http://anticor-21.livejournal.com/209000.html |date=2016-07-26 }} * [http://chuvash.org/content%2F3037-На%20чувашском%20конь%20еще%20не%20валялся....html Виталий Станьял: На чувашском конь еще не валялся...] * [http://chuvash.org/content%2F3038-Чӑваш%20ваттисен%20тӗп%20канашӗн%20йышӑнӑвӗ.html Виталий Станьял: Решение Совета Аксакалов ЧНК] * [https://chuvash.org/content/3156-Прощай%2C%20исчезающий%20чувашский%20язык%3F.html Прощай, исчезающий чувашский язык?] * [https://chuvash.org/news/17079.html Раҫҫей Федерацийӗн вӗренӳ министерстви чӑваш халӑхӗ хӑйӗн чӗлхишӗн пӑшӑрханнине пӗлмест] * [https://chuvash.org/news/17092.html Чăваш чĕлхине Страсбургра хӳтĕлĕç] * [https://chuvash.org/news/17162.html Тутарстанра чӗлхе пирки сӑмахларӗҫ] * [https://chuvash.org/content/3180-Об%20угрозе%20развала%20страны%20в%20будущем%2C%20о%20съезде%20ЧНК%2C%20и%20об%20обращении%20к%20президенту.html Об угрозе развала страны в будущем, о съезде ЧНК, и об обращении к президенту] {{Interwiki|cv|Тĕп страница|чувааш|}} {{wiktionarycat|type= чувашского языка|category=Чуваш тыла}} {{Lang-stub}} {{Түүр тыллара}} {{Халыып:Арассыыйа ил тыллара}} [[Категория:Тыллар]] [[Категория:Түүр тыллара]] hz6hcbvspiwkxrnb1bv1u4ds35kn2zz 4 2435 429964 427109 2026-07-30T22:03:04Z Soldatov Timur 23703 /* Эуропа (Дьобуруопа) туһунан ыйытыы */ хоруй 429964 wikitext text/x-wiki {{/Шапка}}<!-- Пожалуйста, начинайте новую тему ниже этой строки --> {{Саҥа кэпсэтии үөһэ}} [[Категория:Бикипиэдьийэ:Көмө]] <!-- !!! Добавляйте текст прямо под этим комментарием !!!--> ==Эуропа (Дьобуруопа) туһунан ыйытыы== Үтүө күнүнэн, уонна саҥа дьылынан! Хайдах сөп буоларый? Эуропа эбэтэр Дьобуруопа ду? --[[Кыттааччы:SofRon123|SofRon123]] ([[Кыттааччы ырытыыта:SofRon123|ырытыы]]) 01:14, 1 Тохсунньу 2025 (UTC) :Мин Дьобуруопа диэн суруйааччым. [[Кыттааччы:Soldatov Timur|Soldatov Timur]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Soldatov Timur|ырытыы]]) 22:03, 30 От ыйын 2026 (UTC) == Шрифт туһунан ыйытыы == Үтүө күнүнэн! Биир ыйытыылаахпын: тоҕо «Сахалыы Бикипиэдьийэ» сүрүн тиэкис шрифта олох атыный? Атын тыллар Википедияларыгар шрифтара Sans-Serif диэн, оттон тоҕо манна Arial Unicode MS? Бу шрифт ынырык дьүһүннээх. — [[''Кыттааччы:Watrias25'']] 07:46, Бэс ыйа 19, 2020 (UTC) :Ити төрүөтэ сахалыы ураты буукубалар (һөҕүҥ) урукку "по умолчанию" бичиккэ үчүгэйдик көстүбэттэригэр сытар этэ. Билиҥҥи турук хайдаҕын билэн баран, барыта үчүгэй буоллаҕына, төттөрү көһүөххэ сөп этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 06:24, 30 Алтынньы 2022 (UTC) == Ыстатыйа эбии == Дорооболорун! саҥа ыстатыйа хайдах угабын? көрдүү сатаатым булбатым, РУ бикипиэдьийэ нөҥүө киллэрэбин дуу? көмөлөһүн, ыйан биэрин эрэ. : Уҥа үөһээ муннукка ''Көрдөөһүн'' диэн түннүк баар. Онно ыстатыйа аатын суруйаҕын. Оннук ыстатыйа суох буоллаҕына ''айыаххын сөп'' диэн этии киириэҕэ, ол ыстатыйаҥ аата кыһылынан суруллан турар буолуо, ол кыһыл сигэни баттыыгын. Оччоҕо түннүк тахсыа. Онно ыстатыйаҕын суруйаҕын эбэтэр урут суруйбуккун угаҕын. Онтон суруйан бүтэн баран бүтэһигэр аллара ''Бигэргэтэбин'' диэн тимэҕи баттыыгын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 08:51, 27 Алтынньы 2015 (UTC) == Хаартыскалары киллэрии == Хаартыскалары хайдах киллэрэбин? Ханна да булбатым. Арааһа көҥүл ыллахпына эрэ киллэрэбин дуу, хайдах дуу?--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:31, 2 Алтынньы 2013 (UTC) :Аллараа эппиэт баар эбит. Өйдөөтүм.--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:31, 2 Алтынньы 2013 (UTC) ::Киирэр эбит да, URL-нан киллэрбитим ссылка нөҥүө көрдөрөр. Ыскылааткыт ханна баарый? Эбэтэр ити аата ykt.ru галереята дуу, альбома дуу?--[[Кыттааччы:Тайыл|Тайыл]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Тайыл|ырытыы]]) 23:45, 2 Алтынньы 2013 (UTC) Бастаан ойуугун [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard?uselang=ru биики ыскылаакка] угаҕын. Онтон ол билэ (файл) аатын маннык моһуоннаан ыстатыйаҕар угаҕын: <nowiki>[[Билэ:Mira Maksimova Tea.jpg|thumb|250px]]</nowiki> , оччоҕо движок бэйэтэ ойууну ыстатыйаҕа уган биэрэр. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:02, 3 Алтынньы 2013 (UTC) :Эрэйдээх соҕус сир буолла. Сахалыы тиэрминнэри кэлин киллэрбиккит буоллар киһи түргээнник өйдүө этэ. биики ыскылаатын ханан баарый? Булумаары гынным. HALAN хаартыскалары эн сигэҕинэн киллэрдим. Бэйэм страницабыттан ыскылаатка хайдах киирэбини?{{unsigned| Тайыл|18:51, 3 Алтынньы 2013‎}} ::Хойутаан хоруйдааһын буолла. Алҕастаах уонна илии баттаабакка укпут буолаҥҥын көрбөккө хаалбыппын. Ити Эн этииҥ аҕай иннинэ укпут сурукпар сигэ баар. Онон бардаххына (баттаатаххына) ойуу угар сиргэ (биики-ыскылаакка) тиийиэҥ. Суһал ыйытыы баар буоллаҕына мин [[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|бэйэм ырытыым]] сиригэр суруйуоххун сөп. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 05:04, 2 Тохсунньу 2014 (UTC) == Түргэнник соторго туруоруллубут ыстатыйалар == Саха Сирин улуустарын нэһилиэктэрин 34 улуустан уонтан тахсаны көрдүм быһ. Салгыы оҥоруом иннинэ, ыйытабын. <br /> Нэһилиэктэр, нэһ/пууннар '''төрүт ааттарын''' дэлби булкуйбуттар. Холобур, [[Баппаҕай]], [[Бордоон (Ньурба)|Бордоон]], [[Дьикимдэ]] диэн нэһилиэктэр суохтар, ити курдук сыыһа ааттаммыт сир-дойду элбэх. Ону көннөрөөрү, сыыһа ааттаммыттарга түргэнник соторго диэн халыып туруорталаабытым, ол иһигэр 0.7 критерийдээхтэр (сотуллубутун кэннэ аата уларыйыахтаах) бааллар. Ол туруорууларым «көстүбэттэр» дуу, көрүөхтээх администратор (бырааптаах киһи) «көрүөн» баҕарбат дуу … эбэтэр мин тугу эрэ сыыһабын дуу. Ити сыыһа ааттаммыт ыстатыйалар/утаарыылар төһө «түргэнник» сотуллуохтаахтарый, манна хайдах быраабылааххытый - сылга биирдэ, биэс сылга биирдэ көрөҕүт (сотоҕут)? ... «Уһаппакка-кэҥэппэккэ» диэн туох суолталааҕый, кимиэхэ анаммыт тылларый?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 11:29, 16 Бэс ыйын 2013 (UTC) :Ыйытыы ыйаммыта <big><span style="color: #0479d3; font-weight: bold;">{{Days between|16|06|2013}}</span></big> күн буолбут. [[Кыычыкын оҕуһун баһа буоллаҕа|Кэтэһэн кэлтэйэрим]] <big><span style="color: #ca3918; font-weight: bold;">{{Days between|16|07|2013}}</span></big> күн хаалбыт. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 17:09, 18 Бэс ыйын 2013 (UTC) ::Саха Бикипиэдьийэ мөлтөх администрААтардААх буолан сайдыбытах эбит. Быраҕыллыбыт өтөх диэн сөпкө этиллибит. Сүрүн сирэйгит [[Бикипиэдьийэ:Сонуннар|2009!]] сылтан саҥардыллыбатах. Үөһэ да аллара да суруй син биир «көрбөт» эбиттэр. Наһаа элбэх киһи суруйар, ол иһин көстүбэт дуу? АдминистрАААтардар эбээһинэстэрин тоҕо толорботтор?--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 01:11, 25 Бэс ыйын 2013 (UTC) :::Тутатына дьоҥҥо бэйэлэригэр суруйарыҥ буоллар. Холобур миэхэ, эбэтэр ити ыстатыйалары суруйбут дьоҥҥо. Бу сирэйи өр буола-буола көрөбүн. Мин билэрбинэн ити ыстатыйалары суруйбут киһи сүрдээх аламаҕай, киһи эппитин ылынар киһи киһитэ, куруук манна Бикипиэдьийэҕэ киирэ сылдьар. Бикипиэдьийэ дьаһабыллара манна хамнастаах үлэҕэ олорботтор, төһө кыалларынан, бэйэлэрин баҕаларынан көмөлөһө сатыыллар. Өйдүүргэр көрдөһөбүн. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:36, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC) ::::Кими да сырсан бириэмэбин бараабаппын. Саспыт буоллахтарына саспыттар. Хамнастара суох диэҥҥэ, нэдиэлэҕэ биирдэ киирэн Т/СОТУУ кнопкатын баттыырга харчы төлөнүөхтээх дуо. Манна 3 администратор «баар» курдук, 2 админ ыйы-ыйынан суох курдук, сыыһабын дуу. --[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 03:13, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC) :::::Оргууй соҕустук кэпсэтэргэ, дьону өһүргэппэккэр, сиэри-туому кэспэккэр ыҥырабын. Хайдах эрэ дьаһабыллар тугу да быраҕан туран Эн садаанньаҕын толоруохтаахтарын курдук суруйбуккун дии, оттон бэйэҥ дьон болҕомтотун ордук хотуулаах ньыманан тардары тоҕо эрэ сөбүлээбэккин :) Бу суруйбуккун миигиттэн ураты ким да аахпата буолуо ээ, өтөрүнэн. Утаарыы сирэйи оҥорон алҕас ааттаах нэһилиэги сөпкө ааттыыр кыахтааххын ээ, уопуттаах биикиһит быһыытынан, дьаһабыл да кыттыһыыта суох. Ол туһунан Эйиэхэ эппитим дии, Бэйэҥ да билэр буолуохтааххын, ону эмиэ тоҕо эрэ оҥорбоккун. Оччоҕо бу тугуй, Эн дьайыыгын хайдах сыаналыахха сөбүй? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 07:24, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC) Кырдьык уонна (хоруотуу диэн этэ дуу) туһунан ынараа сиргэ суруйбутум. Бү үөһэ суруллубуту сороҕун ис да хоһоонун өйдөөбөтүм, ол эрэн туох сыаллаах-соруктаах суруйаргытын сэрэйэбин. <br /> Ыйытыылар баалларынан сибээстээн хоруйдуубун.<br /> Өһүргэнии чааһыгар, саҕалаабыт ыстатыйабын сөпкө көннөрдөхтөрүнэ, тупсардахтарына үөрүөм эрэ этэ, үгүс ыстатыйаларбар салҕаатыннар-тупсардыннар диэн спец. стабтары туруорбутум. Аны сыыһа оҥорбут буоллахпына, саһан олорбокко, ырытыыга булгуччу кыттыахтаах этим. Хайдах сатыырбынан, нэһилиэктэр тиһиктэригэр ырытыылары арыйан ол туһунан биллэрбитим, этэҥҥэ бэйэм бэйэбин кытта ырытыһан оҥорон испитим. Ким да кыттыспатаҕар мин кими да туох да диэн саҥарбатаҕым, суох буолл. суох, ол аайы долгуйбаппын. Тугу да саҥарбакка көннөрө сатаатым. Мин салгыы суруйар санаалаах этим. Эһигиттэн туох лишняйы көрдөөтүм? Уһаппакка-кэҥэппэккэ соторгутун өр күүттүм. Сотуллубатын иһин, баҕар, туох эрэ ыараханнааҕа буолуо диэн онон-манан ыйыта сатаатым. Т/Сотуу админ эбээһинэһэ, ол эбээһинэһин толорботун ыйбытым буруй дуо, уһатыллыбакка-кэҥэтиллибэккэ сотуллуохтаах страницалар ыйы-ыйынан сотуллубаттара нормальнай дуо. Вики быраабылатын тутуспаккыт сиэр-туом өттүнэн хайдах сыаналанарый. <br /> Аны үөһэ суруллубут, «мин садаанньаларым» туһунан. Манна кыра статистика кыбытаргыт буоллар. Мин «садаанньабын» ким толорон сылайда-элэйдэ, хас устууканы, периодичность, аны ол мин туспар барытын быраҕан туран ким тугу гыммытын суруйаргыт буоллар.<br /> Атын суруйууларгытын өйдөөбөтүм. Чөкөлөөн тус-туспа суруйан киһи өйдүүрүн курдук ыйытаргыт буоллар. Биир ыйытыыгытар хоруй бу аллара сурулунна. Мин маны билэбин: ===== Сыыһа ааттаммыт (ааттарыгар сыыһалаах) страницалар (ыстатыйалар, утаарыылар) сотуллар ньымалара ===== # Түргэнник сотуу О-7 критерийинэн. Для возможности переименования с целью перемещения содержимого или объединения историй правок. Действие не должно вызывать возражений, либо должна быть предварительная договорённость. # Аатын уларытыы. Ол кэннэ сыыһа ааттаах утаарыы П-3 критерийинэн уһаппакка-кэҥэппэккэ Түргэнник сотуллуохтаах. # Переименование «без оставления перенаправления» диэн баар. Бу маны администратордар оҥороллор. Тугу да быраҕан туран оҥоруохтара дуо? Сыыһа ааттаммыт страницалар бастакы ньыманан сотуллуохтаахтар. Быраабыланы тутуһан, ТС О7 халыыптары туруорбутум, сотуллубатылар. <br /> Бу бастакы уонна иккис ньымалар туох уратылаахтарый? <br /> Тоҕо эрэ оҥорбоккун диэҥҥэ: иккистээн хос үлэни оҥорон хатайдаабаппын. Аат уларыйбытын кэннэ, сыыһа утаарыыга булгуччу Түргэнник сотуу халыыба туруоруллуохтаах. ТС О-7 уонна Ааты уларытыы, П-3, манна хайаларыгар да ТС халыыба туруоруллуохтаах. Хос2 төттөрү-таары тоҕо оҥоруохтаахпыный ('''в чем смысл?'''). <br /> Онон, көрдөһүүлээхпин: хаһан соторгут эбэтэр соппоккут туһунан конкретно биллэриҥ. <br /> Манна Саха Бикипиэдьийэтигэр мин тугу оҥорбутум уопсай ахсаанын. статистикатын ханна көрөбүн (хас категория аһыллыбыта, халыып турбута, ыстатыйа-утаарыы оҥоһуллубута ...)??--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 16:29, 28 Бэс ыйын 2013 (UTC) *Биирдии бэйэбит тугу этээри гыммытын өйдөөтүбүт быһыылаах. Онон бу кэннэ бу кэпсэтиигэ төннүбэппит буоллар ордук буолуо этэ. Сырабытын бараамыахха. :Маннык гынарга сүбэлиибин. Бастаан алҕас ааттаммыт нэһилиэктэр ааттарын уларытан сөптөөх сирэйгэ утаарыы-сирэй оҥор. Онно дьаһабыл кыттыһыыта ирдэммэт. Онтон атын ыстатыйалар сыыһа сигэнэлэллэрин (холобур, Баппаҕай диэн ыстатыйаҕа сигэнэр ыстатыйа баар буоллаҕына ону ис хоһоонуттан көрөн Баппаҕаайы, Илбэҥэ эбэтэр Лөкөчөөн, эбэтэр Баппаҕаайы (үрэх) диэн ыстатыйаларга сигэнэр гын) көннөрөн биэр. Онно дьаһабыл кыттыыһыыта эмиэ ирдэммэт. :Онтон салгыы кэпсэтэр сиргэ ырытыыта таһаар - маннык алҕас суруллубут ыстатыйа баарын мин көннөрөн маннык утаарыы оҥордум, ол утаарыы-сирэйи суох гынарга этии киллэрэбин, төрүөтэ маннык, - диэн. Оччоҕо ырытан баран дьон сөбүлэстэҕинэ ол сыыһа утаарыыны сотуохпут. :Ол гынан баран манныгы эмиэ өйдүүр куолу. Утаарыы-сирэй баара мин санаабар туох да хоромньуну таһаарбат. Ону ааһан оннук утаарыы баара туһалаах буолуон сөп. Оннук алҕаһы ким эрэ хаһан эрэ оҥорбут буоллаҕына, кэлин оннук алҕаһы атыттар да хатылыахтарын сөп буоллаҕа, оччоҕо сөпкө ааттаммыт ыстатыйаҕа тиийэн хаалаллара туох да куһаҕана суох, төттөрүтүн алҕастарын көннөрөллөрүгэр туһалаах буолуо. Киһи барыта атын улуус нэһилиэгин аатын сөпкө суруйбат, билбэт буоллаҕа. Ордук ыччат, эбэтэр сахалыы билэ сатыы сылдьар киһи алҕаһыан сөп. Чэ, итинник. Бырайыагы сайыннарар үлэҕэ өссө да кыттыа диэн эрэли кытта, бары үтүөнү баҕаран туран --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:04, 2 От ыйын 2013 (UTC) == Саха бэйэтин омук быһыытынан сананыыта == Киһи уонна омук бэйэтин суолталааһына, сананыыта баар. Холобур, кытай ханна да олордун бэйэтин сир шарын килэйэр киинигэр олорор курдук сананар. Биитэр еврей норуота бэйэтин " Богом избранный народ" дэнэр. Оттон былыргы саха хайдах этэй ? Саха киһитэ бэйэтин "Арҕаһыттан тэһииннээх Айыы аймаҕа, көхсүттэн көнтөстөөх Күн ууһун киһитэ" курдук этинэр. Маны таһынан бэйэтин Үөһээ дойдуттан орто дойдуга Айыылар анаан ыыппыттарын курдук өйдөбүллээх. Орто дойдуну иччилии-үүннэрэ, чэлгитэ кэлбитим диэн саныыра баар. {{unsigned|77.242.0.172}} == Тимир уһаарар оһох == Былыргы сахалар тимири уһаарар оһохторун хайдах онорор этилэр? оһох кээмэйэ, тимири уулларыы кистэлэҥнэрэ. Таастаах Баһылайа. {{unsigned|94.245.156.33|21:51, 25 Олунньу 2011}} :Бу туһунан СахаОпенВорлд ситим-сиргэ (саайка) соторутааҕыта [http://diaspora.sakhaopenworld.org/sakha_iron.html ыстатыйа] тахсыбыттаах этэ. Киинэлэрдээх иҥин. Ол ыстатыйанан сирдэтэн Эн бикипиэдьийэҕэ энциклопедическэй ыстатыйа суруйуоххун баҕарбаккын дуо? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 21:03, 26 Олунньу 2011 (UTC) == ВВП == Внутренний валовый продукт - бу этии сахалыы суруллуутун хайдах суруйуохха сөбүй? {{unsigned|Кыраҕы|}} :Мин саныахпар '''Дойду бүттүүн''' (ол аата брутто) '''оҥорон таһаарыыта''' (эбэтэр ''оҥоруута''), кылгатан '''ДБО''' (саҥарыллыыта ДыБыО, эбэтэр ДэБэО). --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 03:34, 6 Олунньу 2011 (UTC) == Сүрүн сирэй == '''«Соторутааҥы ыстатыйалар»''' блок балачча да эргэрдэ, оттон биhиэхэ элбэх үчүгэй ысатыйа бөҕө эбилиннэ. Туохха ыйабын дии саныыгыт? — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 13:47, 18 Тохсунньу 2010 (UTC)<br /> Оо-о! Сүрүҥҥэ өссө атынн тыллар Биикилэригэр ыйар блок олох эргэрбит! — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 13:58, 18 Тохсунньу 2010 (UTC) :Таһырдьа 2013! сыл ортото. Сүрүн сирэйдэрэ оччотооҕу курдук оннунан турар. Манна БАЛАЧЧА да УЛАРЫТАР УОЛДЬАСТА да диэн тыллар өйдөммөттөр. Сүрүн сирэйтэн тэйэн, Саха Бикипиэдьийэтэ ТОҔО сайдыбатын, сайдарыгар ТУОХ мэһэйдиирин ырытар УОЛДЬАСТА.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 20:15, 27 Бэс ыйын 2013 (UTC) == Бырайыак:Компьютернай оонньуулар == Оҥорорго кыах баар дуо? Мин санаабар, сорох эдэр дьону координация суоҕа симитэр, онон маннык этиини киллэрэбин. Саҥа бырайыакка оонньуулар туһунан суруйууга туспа быраабылалары, халыыптары ырытыахпыт этэ. (Стандартар.) [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 11:31, 27 Ахсынньы 2009 (UTC) :Бэрт буолуо этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:47, 17 Тохсунньу 2010 (UTC) ::{{Оҥоһулунна}} —[[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 05:19, 17 Тохсунньу 2010 (UTC) :::Компьютер сахалыы Көмпүүтэр диэн. Бырайыак уонна категория ааттарын уларыт.--[[Кыттааччы:Timir2|Timir2]] 08:48, 17 Тохсунньу 2010 (UTC) ::::{{Оҥоһулунна}}, һуу! — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 10:15, 17 Тохсунньу 2010 (UTC) ::::Timir, Halan, бэйэҕитин бу [[Бикипиэдьийэ:Бырайыак:Көмпүүтэр оонньуулара/Кыттааччылар|испииһэккэ]] эбэн биэриэххит дуо? — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]] 10:29, 17 Тохсунньу 2010 (UTC) == Халыыптар == Халыыптары уонна халыып-карточкалары оҥоруохха наада: 1. [[Арассыыйа]] субъектара; 2. [[АХШ]] штаттара; 3. [[Кытай]] провинциялара; 4. [[Канада]] провинциялара; 5. [[Дьоппуон]] префектуралара; 6. [[Хоту океан]] байҕаллара; 7. [[Чуумпу океан]] байҕаллара; 8. [[Атлантик океан]] байҕаллара: 9. [[Индия океана|Индия океанын]] байҕаллара, уонна 10. [[Соҕуруу океан]] байҕаллара. --[[Кыттааччы:TumatUola|TumatUola]] 04:27, 1 Олунньу 2009 (UTC) Тугу эрэ өйдөөбөтүм быһылаах. Infoboxтары киллэрэ сатаатым, сатаммат. Халыыптар даҕаны тустарынан ыараханнык киирэр. Итини кыайдахпына төһө элбэх бэртээхэй ыстатыйалары киллэриэм этэй! Ким эмэ көмөлөһүҥ эрэ. --TumatUola 06:03, 9 Сэтинньи 2009 (UTC) :Биирдэ эмэ көрсөн, көмпүүтэргэ бииргэ олоро түһүөх баара.--[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 01:49, 17 Тохсунньу 2010 (UTC) Мин ити халыыптартан адьас буккуллан бүттүм. Хайдах оҥороллоруй? [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] :Халыыптары булгуччу туруорар наадата суох. Таҥнарытын халыыба суох ыстатыйа оҥорбут киһи, саҥа кыттааччылары салыннарыа суох этэ диэн санаалаахпын. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 13:56, 13 Сэтинньи 2011 (UTC) == Ойуулары киллэрии == Хаартыскалары уонна уруһуйдары хайдах киллэрэбиний?--[[Аналлаах:Contributions/91.185.229.220|91.185.229.220]] 06:02, 18 Ахсынньы 2008 (UTC) :Бастаан ойууну эбэтэр хаартысканы бэйэҥ көмпүүтэргиттэн эбэтэр атын сиртэн ылан ыскылаакка [[Аналлаах:Upload|суруттарыахха]] наада. Онтон ыстатыйаҕа икки квадратнай ускуобкалаан талбыт сиргэр олордон кэбиһэҕин. Бу маннык холобур: <nowiki>[[Ойуу:Ынах.jpg]]</nowiki> --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:29, 18 Ахсынньы 2008 (UTC) c8b8ejw2n9a0jz1v3pwa9u3zbowa63a 0 3611 429959 388431 2026-07-30T21:36:25Z Soldatov Timur 23703 429959 wikitext text/x-wiki [[Билэ:The Historian (The How and Why Library).jpg|thumb|Эрдэтээҥҥи история улахан өттө тыл уонна илиинэн суруйуу нөҥүө бэриллибитэ.]] '''Устуоруйа''' — дьон уруккутун чинчийэр [[үөрэх]]. [[Историк|Устуорук]]тар [[сурук]]тары, [[археология]] матырыйаалларын, сэhэннэри уонна традициялары үөрэтэллэр. == Этимология == == Кэпсээн == == История уонна преистория == == Историография == == Историософия == == История методтара == == Үөрэтии эйгэлэрэ == == Сымыйа история == == Өссө маны көр == * [[Остуоруйа]] * [[Остуоруйа дуу, устуоруйа дуу]] {{Hist-stub}} [[Категория:История| ]] cm5qu9iugyr4f2ckml1xzhkm9sq586f 4 4100 429965 319890 2026-07-30T22:41:42Z Soldatov Timur 23703 /* Сир-дойду уонна омук ааттарын хайдах суруйуу */ саҥа салаа 429965 wikitext text/x-wiki {{/Шапка}} == Украиналарга эҕэрдэ == Украина биикитэ тохсунньу 30 күнүгэр 10 сааһын туолар эбит. Онно видео эҕэрдэ оҥоробут дуо? Бүгүн биир уол эрийэ сырытта Киевтан. Таһардьа туман быыһыгар турар аҕыйах киһи сахалыы-нууччалыы саҥарыа этилэр. Иллэрээ сыл Альберт Габышевтыын башкиирдарга [[сэлии]] түмэлиттэн оннук эҕэрдэ-ролик устан ыыппыттаахпыт. Башкортостаан тэлэбиисэригэр көстүбүтэ буолуо ;) --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 14:13, 14 Тохсунньу 2014 (UTC) == Украино-якутская неделя сотрудничества == Наши украинские коллеги внесли идею провести в марте совместную неделю сотрудничества (смотрите на [[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|моей страничке]]). В рамках которой в нашей википедии могут появиться статьи об Украине, украинских деятелях культуры, науки и проч., а в украинской - аналогичные статьи на якутскую тематику. Обсудим? Сахалыы да суруйуохха сөп. Бу дьоммут өйдөөтүннэр диэн нууччалаатым ;) --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 02:43, 13 Тохсунньу 2014 (UTC) == Үчүгэй ыстатыйаҕа хандьыдааттар == Аламай. Сорудах ылбыт киһи быһыытынан. Үчүгэй ыстатыйалары талыахха уонна куоластыахха диэн этии киллэрэбин. Мин бу күҥҥэ үс ыстатыйаны ыйабын, ааҕар-көрөр дьоннор эбии суруйуҥ, көрүҥ, талыҥ, уларытыҥ. 4 ыстатыйаны талабыт быһыылаах.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 07:57, 12 Ыам ыйын 2013 (UTC)<br /> [[Винокуров Захар Порфирьевич]]<br /> [[Александр Самсонов - Айыы Уола]]<br /> [[Донской Феодосий Семенович]] :Аналлаах сирэй оҥоруох баар эбит. Хандьыдаат ыстатыйалары ырытар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 12:02, 13 Ыам ыйын 2013 (UTC) == Кинигэтэ суруйуохха == Доҕоттоор, өр кэмҥэ иитийэхтии сылдьыбыт санаабын үллэстэбин. Уонна кыттарга ыҥырабын. Бикипиэдьийэ туһунан дьоҕус кинигэтэ суруйан таһаарыахха эрэ. Бикипиэдьийэ диэн тугун сорох дьон өйдөөбөттөр, тылдьыт курдук көрөллөр, туох туһунан суруйалларын билбэттэр. Кумааҕы барылынан эмиэ тахсара ордук хотуулаах буолуо этэ. Сэргээбит дьон миэхэ суруйуҥ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 03:22, 18 Кулун тутар 2013 (UTC) == 2013 сылга ыытыллар тэрээһиннэр == Доҕоттоор, бэҕэһээ Викимедиа РУ дириэктэрэ Медейко эрийэ сырытта. Былааннарын оҥоро сылдьаллар эбит, харчы тыыраары. Ким эмит тугу эрэ ыытыан баҕалаах буоллаҕына миэхэ суруйаргытыгар көрдөһөбүн. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:20, 25 От ыйын 2012 (UTC) ==Бикипиэдьийэ 4 сылын бэлиэтиэххэйиҥ!== Бу ыйга сахалыы бикипиэдьийэ инкубаатартан тахсан туспа домен ылбыта 4 сылын туолар. Бу нэдиэлэ бүтэһигэр аҕыйах буолан Дьокуускайга олорор кыттааччылар бэлиэтиэххэйиҥ эрэ. Yrdel кыттааччыга Москубаттан кэлбит биики-бириэмийэтин туттарыахпыт, мин Алматыыга буолбут мунньах уонна Москубаҕа, Пиитэргэ көрсүһүүлэрим туһунан кылгастык кэпсиэм, сайыҥҥы уонна күһүҥҥү былааннары кэпсэтиэхпит. Ким кэлиэн баҕарар чопчу күнүн-ыйын, сирин (ресторан, ким эрэ үлэтэ, айылҕа, болуоссат, конференц-саала) уонна чааһын миэхэ эбэтэр манна суруйуҥ. Бэйэм өттүбүттэн эппит саалаҕытын наймылаһарга, чэй-кофе, бичиэнньэ, пластик иһит ыларга бэлэммин. Субуота буоллаҕына ханна эрэ үөрэх да кыһатыгар көрсүөххэ сөп этэ. Үлэ күнүгэр мустар буоллахпытына массыына (микроавтобус) баар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 23:41, 14 Ыам ыйын 2012 (UTC) == ИТНОЭ-2012 == Бэс ыйын саҥатыгар Дьокуускайга университет АйТи-га сыһыаннаах кэмпириэнсийэ ыытар эбит. Онно бикимэдьиистэри ыҥырыахха сөп диэтилэр. Арассыыйаттан, баҕар, сатаннаҕына кыраныысса таһыттан. Ким туох санаалаах? Миэхэ суруйаарыҥ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:59, 13 Муус устар 2012 (UTC) :Туох диэн темаҕа кэпсиэххэ нааданый? Мин Москва аттыгар баарбын, бу диэки буолар буоллаҕына кыттыбыт киһи, ыраах барара сатаан табыллыбата буолуо. --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 14:19, 13 Муус устар 2012 (UTC) ::Хоруйуҥ иһин махтал. Сурутууга сиһилии ыыппытым (Хата, таарыйа онно суруттар диэн ыҥырабын http://subscribe.ru/archive/culture.people.sakhawikipedia). --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 21:06, 13 Муус устар 2012 (UTC) == Биики мэҥэлэргэ мэҥийэр == ''Wiki Loves Monuments - 2012'' күрэс Арассыыйатааҕы тэрийэр кэмитиэтэ биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр бэрэстэбиитэл көрдүүр: Бу сигэлэринэн киирэн көрүҥ [[:ru:Википедия:Форум/Общий#Разыскиваются]] уонна сүрүннүүр сирэй [[commons:Commons:Wiki Loves Monuments 2012 in Russia]]. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 22:28, 11 Кулун тутар 2012 (UTC) == Коллегаларбытын өйүөххэйиҥ == Stop Online Piracy Act (SOPA эбэтэр H.R. 3261) — 2011 сыл алтынньы 26 күнүгэр АХШ кэнгириэһин Бэрэстэбиитэллэрин Балаататыгар Ламар Смит уонна 12 кинини өйүүр дьон киллэрбит сокуонннарын барыла. Бу сокуон барыла Интэриниэкэ дьон бас билиитин күөмчүлээһини утары охсуһарга Эмиэрикэ быраабы харыстааччы уорганнарын уонна бас билээччилэр бырааптарын кэҥэтэр. Маны туһанан, ханнык баҕарар интэриниэт-тэрилтэ — провайдертан саҕалаан поисковиктарга уонна реклаама биэрээччилэргэ тиийэ, — ханнык баҕарар правообладатель модьуйуутун толорон пирааттыырга буруйданар ресурска өҥө оҥорорун тохтотуохтаах, уонна кинини кытта ханнык баҕарар дьайыыны оҥорорун быһыахтаах; өскө ону толорботоҕуна ханнык баҕарар онно быһаччы эбэтэр туох эрэ сыһыаннаах контрагент соучастник быһыытынан ааҕыллыа. Сиһилии нуучча бикипиэдьийэтигэр аах. Тохсунньу 18 күнүгэр маны утаран 24 чаас устата Бикипиэдьийэ английскай салаата араарыллыа. Кинилэри өйүүрбүтүн биллэрэн хара баннеры сүрүн сирэйгэ ыйыахха [[Бикипиэдьийэ:SOPA]]. Туох дии саныыгыт? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 12:47, 17 Тохсунньу 2012 (UTC) : Мин санаабар өссө тоҕо маннык гынабытый, хайдах Википедияҕа мэһэйдиэн сөбүй диэн суруйдахха быдан өйдөнүмтүө буолуо дии саныыбын. [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] : Ыйыахха ээ. Туох да кусаҕана буолуо суоҕа, мин санаабар. Биир эрэ ыйытыыны көрөбүн - Бикипиэдьийэ бас принципыгар, нейтральнай сыһыаны көрдөрүү политикатыгар хайдах сөп түбэһэрэ буолаарай, диэн. [[Кыттааччы:Kyraha|Kyraha]] 23:15, 17 Тохсунньу 2012 (UTC) ::Махтал, санааҕытын эппиккитигэр. Билигин ыйыам. Нейтральнай сыһыан диэн мин санаабар, ыстатыйа ис хоһоонугар сыһыаннаах (хатылааһын буолла, баалаамаҥ). Бырайыакка бүтүннүүтүгэр, кини кэскилин күөмчүлээһиҥҥэ сыһыаннаахха бикипиэдьийэһиттэр бэйэлэрин санааларын этэр толору бырааптаахтар. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 07:37, 18 Тохсунньу 2012 (UTC) == Марафон туһунан == Быйылгы марафоммутун Ийэ тыл күнүгэр ыытыахха диэн санаа баар. Туох диигит? Олунньу 13 күнүгэр (Өрөспүүбүлүкэҕэ Ийэ тыл күнэ) саҕалаан баран олунньу 21 күнүгэр түмүктүөххэ (Аан дойдуга төрөөбүт тыллар күннэригэр). --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 23:19, 10 Олунньу 2015 (UTC) :Кинигэлэр, киинэлэр ис хоһооннорун туһунан суруйдахха? Сахалыыны эрэ буолбакка, төһө кыалларынан хаба сатаатахха? --[[Кыттааччы:Сур Бөрө|Сур Бөрө]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Сур Бөрө|ырытыы]]) 07:19, 11 Олунньу 2015 (UTC) ::Аата туох буолуон сөбүй эн тиэмэҕин талар түгэҥҥэ? Мин санаам - төрөөбүт тылбытыгар сыһыаннааҕа буоллар бэрт буолуо этэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 21:02, 11 Олунньу 2015 (UTC) :::Төбөбөр туох да киирбэт, арааһата гуминститут үлэһиттэрэ тугу эмит сүбэлиэ этилэр... --[[Кыттааччы:Сур Бөрө|Сур Бөрө]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Сур Бөрө|ырытыы]]) 06:53, 12 Олунньу 2015 (UTC) ::::Мин солото суох сылдьабын, марафону Герман тэрийэн эрэр. Пресс-релиз суруйарга көмөлөһүөҥ буолаарай? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 11:25, 12 Олунньу 2015 (UTC) == "Биллиилээх дьон" күрэс == Сорох улуустар тустарынан ыстатыйаҕа улуустан төрүттээх элбэх биллиилээх киһи ааттаммыт, оттон сорох ыстатыйаҕа - биир-икки. Дьиҥинэн улуус аайы киэн туттар дьоно элбэх буоллаҕа. Бу балаһыанньаны көннөрөөрү Алла Ноговицына диэн Эдэр учуонайдар ассоциацияларын салайааччыта күрэс биллэрэр туһунан этии киллэрдэ. Онтун бассаапка СахаТылаБылыргытаИтэҕэлэ диэн бөлөххө суруйда. Ырытыы түмүгэр балаҕан ыйын 1-30 күннэригэр оҥоруохха диэн санаа этилиннэ. Ким өссө туох санаалааҕый? --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 03:09, 14 Атырдьах ыйын 2015 (UTC) :"Кыым" тутаах эрэдээктэрэ Уйбаан Хабырыылайап бассаабынан сэҥээрдэ: <blockquote>Өйөөн бөҕө буоллаҕа. Кэлэр нүөмэргэ ону сиһилии кэпсээн, быһааран интервью биэр эрэ. Бикипиэдьийэ ирдэбилин өйдөтөн биэр. Үчүгэйдик быһаардаххына, дьон пачканан суруйуо. Бэлэм да текст элбэҕэ буолуо.</blockquote> :Манна күрэскэ аналлаах сирэй оҥорон саҕалаатым: [[Бикипиэдьийэ:Бырайыак:Биллиилээх дьон]]. Алҕаһын көннөрүөххүтүн, эбэн-сабан биэриэххитин сөп. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 07:05, 14 Атырдьах ыйын 2015 (UTC) == Сир-дойду уонна омук ааттарын хайдах суруйуу == Үтүө! Билэргит курдук үгүс сир-дойду уонна омук ааттара сахалыы кэпсэтии өһүгэр нуучча тылын сабыдыалыгар аһары күүскэ оҕустарар. Маннык быһыы туох кыһалҕаттан баара биллэр дьыала. Ол гынан баран хайдах да оннук буолбутун иһин, мин санаабар, биһиги төһө табылларынан омук уонна сир-дойду ааттарын сахатытан этэрбит уонна төрүт тылларыгар чугаһатан суруйарбыт быдан ордук. Холобур, саха тылыгар суох '''''"з"''''' дорҕоонноох тылларга онтукатын '''''"һ"''''' дорҕооҥҥо солбуйуу: Казань — Каһаан, казах — каһаах, Минзәлә (нууч. Мензелинск) — Минһэлэ. Нуучча тылыгар тоҕоостоох ''"ия"'' сыһыарыылаах '''''"сорох"''''' иллэр ааттарын сахатытан суруйуу: Удмуртия — Удмурт Сирэ, Чувашия — Чуваш Сирэ, Хакасия - Хакаас Сирэ, Япония — Дьоппуон Сирэ. Сир-дойду уонна омук ааттарын төрүт тылларыгар чугаһатан суруйуу: ньиэмэс, ньиэмэстэр, ньиэмэс тыла — дүөч, дүөчтэр, дүөч тыла, Дүөч Сирэ (''Deutschland)'', венгр... — мадьыйаар (''"Magyar" диэнтэн''), мадьыйаардар, мадьыйаар тыла, Мадьыйаар Сирэ, Набережные Челны — Чаллы (татаардыыттан ''"Яр Чаллы"''), Волга — Итил (татаардыыттан ''"Идел''"), Астрахань — Астархаан, Калмыык — Халмыык (''"хальмг"'' диэнтэн). Уонна көннөрү сахатытыы: Украина, украинецтар — Укырайыына, укырайыыннар, Белоруссия, белорустар — Бөлөрүүс, бөлөрүүстэр, Россия, россияннар — Арассыыйа, арассыйааннар. Чэ оннук курдук... [[Кыттааччы:Soldatov Timur|Soldatov Timur]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Soldatov Timur|ырытыы]]) 22:41, 30 От ыйын 2026 (UTC) 6aql0p5e5bvuwe1w0r54dqo6skvdirw 0 8029 429957 414978 2026-07-30T21:28:38Z ~2026-42293-16 29376 429957 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political party |party_name = Биир ньыгыл Арассыыйа |name_native = Единая Россия |party_logo = [[Билэ:United Russia logo.png|155px]] |leader = '''[[Дмитрий Медведев]]''' |membership = 2.07 млн |colorcode = blue |foundation = [[Атырдьах ыйын 1]] [[2001]] |ideology = [[Центризм]]<br>[[Консерватизм]]<br>[[Этатизм]]<br> |headquarters = [[Москва]] |international = }} '''Биир ньыгыл Арассыыйа''' ({{lang-ru|Единая Россия}}) диэн [[Арассыыйа]] сүрүн уонна ордук улахан [[политика партията]]. [[Владимир Путин|Быладьыымыр Путин]] партия бэрэссэдээтэлэ ол да буоллар партыыйнай буолбатах, [[Дмитрий Медведев]] салаайаччылара кини барытын быhaaрар. [[Саха Сирэ|Саха Сиригэр]] партия политсоветын Бэрэсидьиэн уонна Бырабыыталыстыба администрациятын баһылыга [[Николаев Айсен Сергеевич]] салайар. Уоруйахтар паартыйалара буоларынан биллэр уонна сэриини өйөөччү өлөрүөхсүттэр паартыйалара, ону таһынан буодар буолбат шоу бизнес уонна карьеристар паартыйалара. {{rq|translate}} [[Категория:Бэлиитикэ баартыйалара| ]] [[Категория:Арассыыйа бэлиитикэтэ]] qpo0rif5bxzqd1gdo2tnjv3ka3whgqu 0 8269 429967 403747 2026-07-30T22:52:52Z Soldatov Timur 23703 429967 wikitext text/x-wiki [[Билэ:2010 Honda Insight--DC.jpg|thumb|250px|Honda Insight]] '''Honda Corporation''', Хонда хампаанньата — [[Дьоппуон]] дойдутун биир тутаах уонна дохуот киллэрэр тэрилтэтэ. Ынырык улахан тэрилтэ - Улуу Дьоппуон экономикатын 13% хонтуруоллуур уонна 5% сир шарын экономикатын. Сир Шарын 3 миллион дьонун улэнэн хааччыйар. Тэрилтэ Массыыналары уонна электроннай техникалары онорон атыылыыр. Кэнники бириэмэ5э "Хонда мото" диэн супер аныгы мотоцикл онорор буолла. Салалталара - Осака, [[Токио]] (Дьоппуон). Атын дойдуларга филиаллара - [[Казань|Каһаан]] ([[Татарстан]]), [[Нью-Йорк]] ([[АХШ]]), [[Ванкувер]] ([[Канада]]), Гуанджоу (Кытай), [[Хельсинки]] ([[Финляндия]]), [[Бобо]] ([[Нигерия]]), [[Ангола]], [[Бразилия]] уонна [[Австралия]]. Honda бэйэтэ [[Mitsui Group]] бизнес империаҕа сыһыаннаах. == Мотоцикл == 1955 с.саҕалаабыт Дьоппуон Сиригэр матаһыыкылы оҥорон таһаарыыны саҕалаабыт. 1982 с. сайдарыгар сыллата үс мөлүйүөн мотоциклы оҥорбута. 2006 сылга ити сыыппара быһа холоон 550 000 диэри намтаабыт, ол гынан баран, Дьоппуон Сирин конкуреннарыттан үс төгүл үрдүк этэ. 2017 с. Ииндийэ матаһыыкыл улахан ырыынага буолбута. Ииндиийэҕэ 59 %-наах мотороллар сегеменнэригэр бастыыр. 1960- с сылларга кыратык оҥорон таһаарааччы буолан Америка матаһыыкылын ырыынагар соһон таһаарбыта. Gre Addising, Adddda новаторскай маркетинговай хампаанньаны, сүһүөхтэринэн «Мeet the nices people on andda» («На хонде приезжаемые люди»). Америкаҕа баар мотоциклистарга баһыйар уратыларга мотоциклистарга куһаҕан дьайыылаах бунтовщиктарга ордук куһаҕан дьайыылартан уратыларга ити хампаанньа мотоциклы, Иагоннаданы көннөрү дьоҥҥо анаан саҕалаабыта сэрэйиллэр. Ол курдук дьон- сэргэ ытыктабыллаах ыччаттара, ыаллар уонна пенсионердар, биир сүрүн идеялара — чэпчэкитик уонна чэгиэн- чэбдик утары туруоруу - «скелетированнай» массыынаны утары туруоруу. Хампаанньа олус ситиһиилээхтик кыттыбыта, реклама үс сыл устата көрдөрбүтэ уонна 1963 сыл бүтүүтэ 90 000 мотоциклы атыылаабыта. Устуоруйаны ырытан көрдөххө, саҥа ырыынакка тахсан эрэр, номнуо доминациялыыр конкуреннары, историяларын рынокка таһаарыы уонна кинилэр тиһэх ситиһиилэрин АХШ- ка уонна аан дойдуга хайа да научнай мөккүөрдэр күөнтэспиттэрэ. Стратегияны уонна ситиһиилэрин төрүөттэрин быһааран конкуреннаһар туруорулуннулар. Бу быһаарыылартан бастакыта 1975 сыллаахха Bostonsting Group (БКГ) бырабыыталыстыбаттан сакааһы ылбытыгар, Британия японскай конкуреннарыгар тоҕо хотторбутун быһаарарга туруорсубуттара. Отчуокка дьоппуон фирмалара, ол иһигэр дьоппуон фирмалара наһаа улахан оҥорон таһаарыыга дьулуспуттарын (мотоцикл ахсаанын элбэх оҥороллорун), ол иһигэр экономистартан барыһы ыларга дьулуһалларын туһунан түмүк оҥоһулунна. Кини Британия менеджердэрин Британия менеджердэрин инвестициялыыр кыаҕа суох буолуутугар бизнескэ инвестиция тардарга, масштабтаах, кээмэйдээх барыһы ыларга буруйдаабыта. Иккис быһаарыы 1984 сыллаахха Ричард Паскейл салалтаттан интервью ылан, АХШ ырыынагар тахсарыгар эппиэттээх хардары оҥорорго этиллибитэ. АХШ ырыынагар тахсар «просчеттар, культурнай прозаорливостар уонна тэрээһин үөрэхтэр» историялара — атыннык эттэххэ, ситиһиилээхтик үлэлиир уонна хайа да уһун болдьохтоох стратегияҕа сөп түбэһиннэрэн үөрэтии стратегията этэ. Холобур, АХШ рыногар 300 куб.М кыамталаах спортивнай мотоциклга күрэхтэһиини, бу кылаас уолаттара оҥоруулаах күүстэринэн уонна эрэллээхтик айаннаан истилэр. Хамаандалар сан- Францияҕа бэйэлэрин американскай базаларын холбоон туһанар скутердэр үчүгэй өрүттэри тардыбыттарын уонна туһанааччылар интэриэстэрин чугаһаппыттарын кэннэ, спортивнай мотоциклы атыылааһыны саҕалаабыттара. Гипотеза туһунан саамай тиһэх гипотезаны 1989 с.бүтэрбитэ. Сүрүн компетенцияны оҥорон, ИДьМ үлэһиттэрин идэлэрин баһылааһын технологияларыгар үрдүк ситиһиилэрдээх этэ диэн этэллэрэ. Холобур, үрдүк таһымнаах двигателлэр мотоцикллары бэйэ тоноҕоһун оҥорорго, технологиялары уонна уопуттары биэрэллэрэ, мопедтарга туһаныахха сөп этэ. 1960- с сылларга аан дойду үрдүнэн бизнес- оскуолаларга киирии стратегияны үөрэтии холобурун быһыытынан туһаныллар. Киэҥник тарҕаммыт моделлар: Новагандda CBR650F, Новагандda Rebe 500, Академагандd Gold Wing Tour , Новагандda Sours 400, Хагнадda Magnana, Honda Monkey, Honda Motocompo<ref>[https://motorsport-live.de/honda-rebel-500-2022/ Honda Rebel 500 2022: сыана, характеристика, туһаныы уонна хаартысканы туһаныы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211206195427/https://motorsport-live.de/honda-rebel-500-2022/ |date=2021-12-06 }}</ref>. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}}{{rq|wikify}} {{Company-stub}} [[Категория:Дьоппуон тэрилтэлэрэ]] 8oigutkqvngggrri4xemv1oxwj6z3rz 0 11083 429960 429908 2026-07-30T21:38:24Z Soldatov Timur 23703 429960 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Dmitry Sivtsev 03.jpg|мини|200x200пкс|Сивцев Дмитрий Кононович — Суорун Омоллоон]] '''Суорун Омоллоон''' (Дмитрий Кононович Сивцев) (14.09.1906—25.06.2005) — [[СӨ|Саха Өрөспүүбүлүкэтин]] норуодунай [[суруйааччы]]та, Социалистическай Үлэ Дьоруойа (1991). == Аатын суолтата == Суорун – дьоһуннаахтык, кытаанах, дьулуурдаах, соргулаах. Омоллоон – Боотуруускай улууһун төрүттээччитэ (уокурук)<ref>http://республика-саха-якутия.рф</ref>. == Олоҕун олуктара == * [[1906]] с. [[балаҕан ыйын 14]] күнүгэр [[Таатта улууһа|Таатта улууһугар]] төрөөбүтэ. * 10 сааһыгар аҕата өлбүтэ, бииргэ төрөөбүттэриттэн соҕотоҕун тыыннаах хаалбыта<ref>Төрөөбүт литература. 7 кылаас. 2 чааһа, Дьокуускай, 2019, с.29.</ref>. * 1920-с сыллар саҕаланыыларыгар ревком уонна Таатта улууһун Дьохсоҕон нэһилиэгин суруксута<ref>e.nlrs.ru</ref>. * 1923 сыллаахха Дьокуускайга үөрэнэ киирэр<ref>infourok.ru</ref>. * 1928 сыллаахха "Күөх көппө" драмата Саха театрын сценатыгар туруоруллар<ref>https://sakhalitera.ru/pisateli-yakutii/narodnyie-pisateli/dmitrij-kononovich-sivczev-suorun-omolloon</ref>. * Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар Суорун Омоллоон общественнай уонна литературнай салааҕа тахсыылаахтык үлэлээбитэ<ref>e.nlrs.ru</ref>. * Айар үлэтин "Хагдарыйбат ньургуһун" хоһоонунан [[1926]] с. саҕалаабыта. Маҥнайгы кэпсээнэ «Өлүөнэ өрүс», драмата «Күөх Көппө» эмиэ ити сыл суруллубуттара. «Сордоох суха», «Аанчык», о. д. а. кэпсээннэрэ — классическай айымньылар. Саха драматургиятыгар сүрүн үтүөтэ-өҥөтө «Күкүр Уус», «Айаал», «Сайсары», «Күн күөрэйиэн иннинэ» драмалара. Бу айымньыларга саха үгүс көлүөнэ артыыстара иитиллэн тахсыбыттара. Суорун Омоллоон сахалыы опера, балет сайдалларыгар олук уктээбитэ. Ол курдук кини — саха бастакы «Ньургун Боотур» оператын уонна «Сир симэҕэ» балетын либреттоларын ааптара. Итини таhынан, «Лоокуут уонна Ньургуhун», «Кыhыл Ойуун», «Умуллубат төлөн» опералар, «Хотойдор хоту көтөллөр», «Күн-Куо», «Дьол тааhа» балеттар либреттоларын суруйар. Кини драматург, прозаик уонна поэт быһыытынан биллэр. Оҕо суруйааччытын быһыытынан «Чөөчө» уонна «Чүөчээски» курдук киэҥник биһирэммит кэпсээнинэн айымньылардаах. Саха остуоруйаларын, фольклорун оҕолорго тиэрдээччи, бэртээхэй учебниктары айан, ыччаты иитиһээччи. 1932 сыллаахха Суорун Омоллоон Дьокуускайдааҕы кинигэ издательствотыгар учебниктары тэрийэр авторскай бөлөххө үлэлээбитэ. Кинилэргэ үөрэх уонна үөрэтэр-методическай характердаах 40-тан тахса кинигэ бэчээттэммитэ. [[1938]] с. [[ССРС]] суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. Чөркөөхтөөҕү политсыылка түмэлин тэрийбитэ. Саха Сирэ нуучча государствотыгар холбоспут кэмин көрдөрөр «Доҕордоһуу» түмэлин уонна [[Ытык Күөл]]гэ Хадаайытааҕы түмэли туттарда. 1990-с сылларга Саха сиригэр Таҥара дьиэлэрин чөлүгэр түһэриигэ улахан кыллаты киллэрбитин иһин Нуучча православнай церковь анал бэлиэлэринэн наҕараадаламмыт<ref>https://sakhalitera.ru/pisateli-yakutii/narodnyie-pisateli/dmitrij-kononovich-sivczev-suorun-omolloon</ref>. Биир саамай улахан тиһэх үлэтэ – 2004 сыллаахха түмүктэмммит "Саҥа Кэс Тыл" итэҕэл кинигэтин литературнай эрэдээксийэтэ этэ<ref>https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=11081</ref>. == Дьиэ кэргэнэ, аймахтара == * Кэргэнэ — [[Шепелева Надежда Семеновна]] (04.03.1923 - 16.01.2017), РСФСР үтүөлээх артыыһа, Саха АССР норуодунай артыыһа, опера ырыаһыта, өр сылларга Саха Сирин культуратын миниистирин солбуйааччытынан үлэлээбитэ. * Оҕолоро — Люция, Айсен, Кирилл. * Улахан уола — [[Сивцев Айсен Дмитриевич]] (Айсен Дойду), суруйааччы, драматург, бэйиэт. == Айымньылара == ===Сахалыы=== * Талыллыбыт айымньылар: 2 томнаах. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1959-1960. Т. 1. Драматическай айымньылар. - 616 с. Т. 2. Кэпсээннэр, остуоруйалар, ыстатыйалар, очеркалар уонна хоһоонунан айымньылар. — 448 с. * Талыллыбыт айымньылар: 2 томнаах. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1966-1967. Т. 1. Драматическай айымньылар. - 560 с. Т. 2. Хоһоонунан айымньылар, кэпсээннэр, ыстатыйалар, ахтыылар. - 496 с. * Айымньылар: 2 томнаах. - Дьокуускай: Бичик, 1996. Т. 1. Драмалар, либреттолар. -576 с. Т. 2. Хоһоонунан айымньылар, кэпсээннэр, опера, балет либреттолара, ыстатыйалар. - 704 с. * Күөх сирэмҥэ: Кэпсээннэр. -Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1933. - 59 с; М Учпедгиз, 1936. - 43 с. * Кэпсээннэр. - М. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1937. — 55 с. * Күкүр Уус: Драма. — М. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1937. - 104с. * Дьулуруйар Ньургун Боотур: Норуот олоҥхотуттан оҥоһуллубут драма. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1940. - 86 с. * Күкүр Уус; Айаал: Драма, трагедия. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1941. - 180 с. * Сайсары: 8 төгүллээх драма. -Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1943. - 100 с. * Биэс ынахтаах Бэйбэрикээн эмээхсин: Орто саастаах оҕолорго остуоруйа. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1944. - 42 с. * Омоон суоллар: Талыллыбыт айымньылар. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1945. - 92 с. * Чүөчээски: Орто уонна улахан саастаах оҕолорго. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1947. - 56 с. * Драмалар. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1948. - 232 с. * Куока: Кыра саастаах оҕолорго. -Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1950. - 28 с. * Дьол эйэ иһин: Очеркалар. -Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1951. - 116 с. * Кэпсээннэр: Орто саастаах оҕолорго. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1954. - 116 с. * Саха остуоруйалара / Хомуйан оҥордо Д.Сивцев-Омоллоон. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1954. -148 с; 1940. - С. 50. * Ньургуһуннар: Кэпсээннэр. -Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1956. - 68 с. * Тыыннаах номохтор. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1963. - 131с. * Чөөчө. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1964. - 24 с. * Остуоруйалар. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1966. - 24 с; 1983. - 47 с. * Кыыллар: Кэпсээннэр: Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1968. - 8 с. * Күөрэгэй уйата: Кыра саастаах оҕолорго. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1973. - 24 с. * Иһирэх тыл: Публицистика хомуурунньуга. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1974. - 208 с. * Драмалар. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1976. - 600 с. * Кэпсээннэр. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1981. - 184 с. * Кыраларга: Кэпсээннэр. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1982. -40 с. * Драмалар. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1986. - 502 с. * Дьол тааһа: Драмалар, либреттолар. - Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1988. - 238 с. ===Нууччалыы=== * Кэпсээннэр, остуоруйалар, драма: Орто уонна улахан саастаах оскуола oҕoлоpyrap. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1990. — 144 с. * Избранное / Авториз. пер. [[Габышев Лев Львович|Л.Габышева]]. - Якутск: Кн. изд-во, 1958. - 222 с. * Чечески / Пер. З.К. Захарова. -Якутск: Кн. изд-во, 1948. - 52 с. * Никус: Рассказы / Пер. [[Габышев Лев Львович|Л.Габышев]]. - М.: Детгиз, 1959. - 80 с. * Кузнец Кюкюр: Драма / Авториз. пер. [[Габышев Лев Львович|Л.Габышева]]. - М.: Искусство, 1960. - 87 с. * Перед восходом: Драма / Пер. Н.Вирты. - Якутск: Кн. изд-во, 1970. - 60 с. * Дедушкины сказки: Для дошкол. возраста / Пер. [[Габышев Лев Львович|Л.Габышев]]. - Якутск: Кн. изд-во, 1977. - 32 с; 1967. - 32с. * Нюргун Боотур: Драма по мотивам Якут, эпоса-олонхо / Авториз. пер. Т. Стремневой. - Якутск: Книга, 1992. - 55 с, 1963. - 52 с. == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == [[Ойуу:СуорунОмоллоон.jpg|200px|thumb|right|Суорун Омоллоон|сигэ=Special:FilePath/СуорунОмоллоон.jpg]] * Саха норуодунай суруйааччыта * РСФСР искусстволарын үтүөлээх диэйэтэлэ * Саха Өрөспүүбүлүкэтин искусстволарын үтүөлээх диэйэтэлэ * П. А. Ойуунускай аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин государственнай бириэмийэтин лауреата * А. Е. Кулаковскай аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин государственнай бириэмийэтин лауреата * Россия Улахан литературнай бириэмийэтин лауреата<ref>[http://sp.voskres.ru/news/n021029.htm Сайт Союза писателей России:Объявление лауреатов за 2002 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120609180409/http://sp.voskres.ru/news/n021029.htm |date=2012-06-09 }}</ref> (2002) * «Үлэ Кыһыл Знамята» уордьан * Норуоттар доҕордоһууларын уордьана * «Бочуот Знага» уордьан * К. Д. Ушинскай мэтээлэ * Социалистическай Үлэ Геройа * Дьокуускай куорат Ытык олохтооҕо<ref>[http://www.sakha.gov.ru/node/4125 Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия):Городской округ «Якутск»:Почетные граждане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924094024/http://www.sakha.gov.ru/node/4125 |date=2015-09-24 }}</ref> (1996) * [[Саха Өрөспүүбүлүкэтэ|Саха Өрөспүүбүлүкэтин]] Ытык олохтоо5о<ref>[http://sakha.gov.ru/node/17700 Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия):Почетные граждане Республики Саха (Якутия)]</ref> (1997) * «Хотугу сулус» уордьан<ref>[http://sakha.gov.ru/node/231 Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия):Кавалеры Ордена Республики Саха (Якутия) "Полярная звезда" — список награжденных]</ref> (2001) == Аатын үйэтитии == * 2001 сылтан Опера уонна балет театрыгар Суорун Омоллоон аата сүктэриллибитэ. * 2011 сыллаахха балаҕан ыйын 27 күнүгэр Дьокуускайга Доҕордоһуу болуоссатыгар Суорун Омоллооҥҥо өйдөбүнньүк туруоруллубута. Өйдөбүнньүгү архитектор Андрей Толстяков, скульптордар Виктор Федоров уонна Семен Прокопьев оҥорбуттар. Боруонсаттан оҥоһуллубут статуя үрдүгэ 2,5 м, подиум үрдүгэ — 1,7 м.<ref>[http://www.1sn.ru/51126.htmll SakhaNews 27.09.2011:В Якутске открыт памятник народному писателю Якутии Суоруну Омоллону] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004191823/https://www.1sn.ru/51126.htmll |date=2023-10-04 }}</ref> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Өссө маны көр == * [[Саха норуодунай суруйааччыларын тиһигэ]] * [[Саха норуодунай поэттарын тиһигэ]] * [[Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык гражданина]] * [[Шепелева Надежда Семеновна]] * [[Сивцев Айсен Дмитриевич]] (Айсен Дойду) == Сигэлэр == * [http://www.ysu.ru/content/social/inf_metod_poddergca/pisateli/suorun/ Биллиилээх саха суруйааччылара] * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=11081 Герои страны] * [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke6/ke6-8112.htm Краткая литературная энциклопедия] * {{статья |автор=Иванов В. Н. |заглавие=100 лет со дня рождения Д.К. Сивцева-Суоруна Омоллоона |ссылка=http://nlib.sakha.ru/Resoures/Data/Bibl_Assist/Calendar/2006/9_14.shtml |язык= |издание= |тип= |год= |месяц= |число= |номер= |страницы= |issn=}} * {{cite web |url=http://www.yakutskhistory.net/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D1%8F%D0%BA%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B8/ |title=Якутская литература: Дмитрий Кононович Сивцев |publisher=История Якутска |accessdate=2015-09-20 |lang=}} {{Narod-Writer-stub}} {{Саха норуодунай суруйааччылара}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1906 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Балаҕан ыйын 14 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:Таатта улууһугар төрөөбүттэр]] [[Категория:2005 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Бэс ыйын 25 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:Чинчийээччилэр]] [[Категория:Саха норуодунай суруйааччылара]] [[Категория:Саха суруйааччылара]] [[Категория:Саха биллиилээх дьоно]] [[Категория:Репрессияҕа түбэспит суруйааччылар]] bpfrsmc2uq2aad0u4wccx1ykhn1ndwa 0 25862 429966 384341 2026-07-30T22:47:25Z Soldatov Timur 23703 429966 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company|logo=[[File:Tata Motors.svg|200px]]|name=Tata Motors|location_city=India|location_country=[[Mumbai]]|foundation=1991|divisions=[[Jaguar Cars|Jaguar]]<br />[[Land Rover]]|homepage=https://www.tatamotors.com}} '''Tata Motors''' (Тата Моторс), [[Индия|Ииндийэ]] биир улахан массыына уонна оптуобус, грузовик онорон таһаарар [[тэрилтэ]]тэ, бу тэрилтэни бас билэр улахан конгломерат. {{Company-stub}} [[Категория:Тэрилтэлэр]] [[Категория:Индия тэрилтэлэрэ]] [[Категория:Индия]] 9wfllyduxv3kyiiehopsx6jxbyap83j 0 26747 429956 364563 2026-07-30T19:29:00Z MasterRus21thCentury 20638 429956 wikitext text/x-wiki {{Персона |аата = Петр Ионович Яковлев |ойуу = Pyotr Yakovlev (sakha.gov.ru).png |кэтитэ = |ойуу ис хоһооно = <!-- Мэтириэт ис хоһоонун тириэрдиэхтээх --> |үлэтэ = ыанньыксыт |төрөөбүт күнэ = 22.02.1921 |төрөөбүт сирэ = Дьыбардаах, {{ТөрөөбүтСирэ|Амма-Наахара нэһилиэгэ|Амма-Наахара нэһилиэгэр|Амма-Наахара нэһилиэгэ (Амма улууһа)}}, [[Амма улууһа]], [[Саха губернията]] |дойдута = {{флагификация|Россия империята}} → {{флагификация|ССРС}} |өлбүт күнэ = 1978 |өлбүт сирэ = <!-- {{ӨлбүтСирэ|}}--> |аҕата = |ийэтэ = |кэргэнэ = |ойоҕо = |оҕолоро = |наҕараадалара = {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Мэтээл «Сиэрпэ уонна Балта»|1976}} {{!}}- {{!}} {{Ленин уордьана|1971}}{{!!}}{{Ленин уордьана|1973}}{{!!}}{{Ленин уордьана|1976}}{{!!}}{{«Бочуот Бэлиэтэ» уордьан}} {{!}}- {{!}} {{Мэтээл «Хорсунун иһин»|1942}} {{!}}} |атын = }} {{Амыдайдар|Яковлев}} '''Яковлев Петр Ионович''' (22.02.1921—1978) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, 16 сыл учууталлаан баран биллиилээх ыанньыксыт буолбут киһи, Социалистыы Үлэ Дьоруойа (1976). == Олоҕун олуктара == : [[1921 сыл]]лаахха [[олунньу 22]] күнүгэр [[Амма улууһа|Амма улууһугар]] [[Амма-Наахара нэһилиэгэ (Амма улууһа)|Амма-Наахара нэһилиэгэр]] Дьыбадаах диэн сиргэ төрөөбүт. : 1940 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педтехникумҥа үөрэнэ киирбит, үөрэнэр кэмигэр Саха драмтеатрын театральнай мастерскойугар дьарыктаммыт. : Сэрии саҕаламмытыгар, техникум бастакы куурсун бүтүүтэ, Кыһыл Аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллыбыт. : 1944 сыллаахха, ыараханнык бааһыран, сэрииттэн эргиллибит. : Амма-Наахара сэттэ кылаастаах оскуолатыгар физкультура учууталынан үлэлээбит. : 1955 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педучилищены кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрэн, 16 сыл учууталлаабыт. : П. И. Яковлев, бастакынан Валентина Гаганова саҕалааһынын өйөөн, 1960 сыллаахха тыа сиригэр үлэлииргэ соруммут. Бастаан үс сыл фермаҕа биригэдьиирдээбит, ол кэннэ 1963 сыллаахха ыанньыксыт буолбут. : 1968 сыллаахха, Яковлев көҕүлээһининэн уонна кини салайааччылаах, «Эдэр саас» комсомольскай эдэр ыччат фермата тэриллибит. Ферма үлэһиттэрэ биир ыанар ынахтан сылга, ортотунан, 2000 кг үрдүк үүт ыанылларын ситиспиттэр. : П. И. Яковлев [[Саха Сирэ|Саха Сирин]] усулуобуйатыгар биир бастакынан үрдүк көрдөрүүлэри — сылга 5,5 тыһ. кг үүт — ыаныытын ситиспит. <blockquote>ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1976 сыл ахсынньы 23 күнүнээҕи Ыйааҕынан Петр Ионович Яковлевка Социалистическай Үлэ Геройун аата иҥэриллибитэ.</blockquote> Биллиилээх ыанньыксыт Саха АССР Үрдүкү Сүбэтин депутатынан үстэ талылла сылдьыбыт. == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == * Социалистическай Үлэ Геройа (1976) * Ленин уордьаннара (1971, 1973, 1976) * «Хорсунун иһин» мэтээл (1942)<ref>{{Подвиг Народа|45437646|title=Приказ о награждении}}</ref> * «Туйгун разведчик» Бэлиэ * «Бочуот Бэлиэтэ» уордьан * [[ССРС]] [[ВДНХ]] үс көмүс уонна боруонса мэтээллэрэ * Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ * Амма улууһун ытык киһитэ<ref>[http://sakha.gov.ru/node/6200 Амма улууһун ытык, биллэр дьоно]</ref> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == * Владимир Пестерев. История Якутии в лицах. — Якутск: «Бичик», 2001. [[Категория:Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылаахтара:Амма улууһа]] [[Категория:Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһиттэрэ]] [[Категория:Ыанньыксыттар]] [[Категория:Учууталлар]] [[Категория:1921 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Олунньу 22 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:1978 сыллаахха өлбүттэр]] my8hwm1cfmrkc62h8u99oqzm7l9po3t 0 28103 429963 402816 2026-07-30T21:57:46Z Soldatov Timur 23703 429963 wikitext text/x-wiki {{Учуонай |Аата = Иван Иванович Шамаев |Ойуу = Шамаев.jpg |Кэтитэ = |Ойуу ис хоһооно = |Төрөөбүт күнэ = 28.2.1952 |Төрөөбүт сирэ = {{ТөрөөбүтСирэ|Үөһээ Бүлүү}}, [[Саха АССР]] |Дойдута = ССРС, Россия |Билим эйгэтэ = |Үлэтин сирэ = [[Республикатааҕы лицей]] директора; Ил Түмэн депутата |Учуонай истиэпэнэ = {{Учёная степень|доктор|физика-математика билимнэрин}} |Учуонай аата = доцент |Үөрэммит кыһата = Новосибирскайдааҕы государственнай университет |Билимҥэ салайааччыта = |Биллэр үөрэнээччилэрэ = |Биллиитэ = |Наҕараадалара = |Илии баттааһына = |Илии баттааһын кэтитэ = |Ситим-сир = |Биики ыскылаат = <!-- БЕЗ префикса Category:--> }} '''Шамаев Иван Иванович''' — физика уонна математика билимнэрин дуоктара. [[Республикатааҕы лицей|Өрөспүүбүлүкэтээҕи лиссиэй]] дириэктэрэ. [[Ил Түмэн]] V ыҥырыытын дьокутаата. == Олоҕун олуктара == [[1952 сыл]]лаахха [[олунньу 28]] күнүгэр [[Үөһээ Бүлүү]]гэ төрөөбүт. 1969 сыллаахха Үөһээ Бүлүү орто оскуолатын, [[Алексеев Михаил Андреевич|М. А. Алексеев]] арыйбыт физикаҕа уонна математикаҕа дьоҕурдаах оҕолор кылаастарыгар үөрэнэн, бүтэрбит. 1974 сыллаахха Новосибирскайдааҕы судаарыстыбаннай үнүбэрсиэти бүтэрбит (идэтэ «математика»). Ол кэннэ НГУ аспирантуратыгар үөрэммит. 1978 сылтан [[СГУ|Саха государственнай университетыгар]] үлэлээбит. 1982 с. — физика-математика билимнэрин кандидата. 1994 сылтан — Өрөспүүбүлүкэтээҕи лиссиэй дириэктэрэ. 1995 с. — физика-математика билимнэрин дуоктара. 2005—2007 сс. — Саха Общественнай Киинин бэрэссэдээтэлэ. 2011—2014 сс. — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Общественнай Палататын чилиэнэ<ref>[http://opsakha.ru/chleny-palaty/shamaev-ivan-ivanovich-chlen-komissii-po-pravovym-otnosheniyam-i-pravovoi-kultury.html Общественная палата Республики Саха (Якутия)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223839/http://opsakha.ru/chleny-palaty/shamaev-ivan-ivanovich-chlen-komissii-po-pravovym-otnosheniyam-i-pravovoi-kultury.html |date=2016-03-04 }}</ref>. 2014 сыл балаҕан ыйыттан — [[Ил Түмэн]] V ыҥырыытын дьокутаата. == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == * «Саха Өрөспүүбүлүкэтин учууталларын учуутала» бэлиэ * РФ бүттүүн үөрэҕириитин туйгуна * Үөһээ Бүлүү улууһун ытык киһитэ * [[Үөдүгэй нэһилиэгэ (Үөһээ Бүлүү улууһа)|Үөдүгэй нэһилиэгин]] ытык киһитэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == [http://iltumen.ru/node/12919 Шамаев Иван Иванович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103082134/http://iltumen.ru/node/12919 |date=2014-11-03 }} [[Категория:Саха учуонайдара]] [[Категория:Учууталлар]] [[Категория:Ил Түмэн депутаттара]] [[Категория:Үөһээ Бүлүү улууһун ытык дьоно]] [[Категория:Үөдүгэй нэһилиэгин ытык дьоно]] izyihh2aep47y1zq4xou2zs9yup2u17 0 42666 429962 387042 2026-07-30T21:50:32Z Soldatov Timur 23703 Таба суруйуу сыысхалларын көннөрдүм. 429962 wikitext text/x-wiki Биһиги сахабыт тыла олус баай, дирин устуоруйалаах, атын омук тылларыгар холоотоххо олус кэрэтик иһиллэр тыл. Тылбыт сүппэтин, симэлийбэтин туһугар, кэлэр кэнчээри ыччаппытын, сахалыы тыыннаан, үтүө сиэргэ – майгыга угуйан, төрөөбүт тылбытын ыһыктыбакка инникигэ эрэллээхтик илдьэ сылдьыахтаахпыт. [[Саха тыла|Саха тылбытын]] уһуннук кэтээн көрбүт дьоннор этиилэринэн, сахалыы дьоһуннук толкуйдуур, саҥарар-иҥэрэр ыалга иитиллибит оҕо үтүө майгылаах сиэрдээх киһи буолан улаатар. Мин саныахпар ,төрөөбүт тылынан көҥүллүк саҥара үөрэммит оҕо атын омук тылын түргэнник ылынар, иннигэ эрэлэ быдан тардыһыылаах буолар. Оттон сахалыы тылы билбэт саха оҕолорун көрдөххө, куннээҕинэн толкуйдаах, уһуну-киэни ырыта барбат, быстах майгылаах буолар курдуктар. Онон сибээстээн, оҕо кыра эрдэҕиттэн төрөөбүт тылынан иитиллэр эйгэтин кэнэтэн хайаан да өйтөн суруйууну киллэрэр наада. Маннык түгэҥҥэ оҕо этэр санаатын сааһылана, тыл баайын эгэлгэтин туһана, толкуйдуур дьоҕурун сайыннара үөрэнэрин ситиһэллэр. 10-11 кылаастарга саха тылын үөрэппэппит түмүгэр, учуутал баҕарбатаҕын да иһин, ити этэр ирдэбиллэригэр сөп дииригэр тиийэр. Оччоҕо төрөөбүт тылбыт суолтата намтаан, иһэрин көрдөрөр. Ити курдук кыра түгэннэртэн саҕалаан иитиллибит ийэ тылбыт сүөгэйин-сүмэтин иҥэрэн, киһилии киһини иитэргэ олук уурарга кыһаллыаҕын. Төрөөбүт тыл үөрэх, иитиитин тыла буолар аналлаах. Төрөөбүт тыл - саха киһитин олоҕор, инники кэскилигэр тэҥҥэ кыттар иэйиитэ, тобулаан таһаарар өркөн өйө, духовнаһа, төрүт өбүгэбит удьуорун, силиһин-мутугун быстыспат ситимэ. Саргылаах сахабыт тыла сайда үүнэ туруохтун! {{rq|wikify}} {{Lang-stub}} [[Категория:Саха тыла]] pnufr74zxftnfy6e7zn7kxh22jkbghl 0 49634 429961 396584 2026-07-30T21:49:50Z Mrmw 13152 ([[c:GR|GR]]) [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.png]] → [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.svg]] 429961 wikitext text/x-wiki {{Персона |аата = Зеленскай Владимир Александрович |омуктуу аата = Volodymyr Zelenskyy |төрөөбүт аата = Володимир Олександрович Зеленський |ойуу = Russia's decision on mobilization is an admission that their regular army did not withstand and crumbled - address by the President of Ukraine. (52377495913) (cropped).jpg|мини |кэтитэ = 150px |ойуу ис хоһооно = Зеленскай 2023 сыллаахха |үлэтэ = Украина бэрэсидьиэнэ |төрөөбүт күнэ = 25.01.1978 |төрөөбүт сирэ = {{флагификация|ССРС}}, [[Кривой Рог]] |гражданствота = {{флагификация|Украина}} |дойдута = {{флагификация|Украина}} |өлбүт күнэ = |өлбүт сирэ = |аҕата = Зеленскай Александр |ийэтэ = Зеленская Римма |кэргэнэ = Алена Кияшко |ойоҕо = |оҕолоро = 2 |наҕараадалара уонна бириэмийэлэрэ = |наҕараадалара |илии баттааһына = Autograph-VolodymyrZelensky.svg |ситим-сир = |атын = |биики ыскылаат = }} '''Володимир Зеленский''' ({{lang-uk|Володимир Олександрович Зеленський}}), [[Украина]] [[президент]]а. Урут [[Интер]] телеканалга үлэлээбитэ. Тохсунньу 25 күнүгэр 1978 сыллаахха [[Кривой Рог]] куоракка төрөөбүтэ. {{Bio-stub}} [[Категория:Украина]] 904fhzy25bzn1glsxo689q3gq8v8813