Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 4498 430113 389384 2026-08-06T10:17:27Z Chemballs 29413 430113 wikitext text/x-wiki {{Манна көһөрөргө|Химия элэмиэннэрин наардаммыт табылыыссата}} [[Билэ:Periodic table ru.svg|450px|thumb|right|Химия элеменнарын периодтаах таабыла]] '''Химия элеменнарын периодтаах таабыла''' диэн [[химия элемена|химия элеменнарын]] таабылынан көрдөрүү ньымата. Бу таабылы 1869 с. [[нууччалар|нуучча]] [[химия|химига]] [[Дмитрий Менделеев]] айбыта. Менделеев таабылы элеменнар майгыларын төннөр айаннарын ойуулуурга аныыра. Кэминэн, саҥа элеменнар булуллан испиттэригэр, таабыл сыыйа кэҥэтиллибитэ уонна химия майгытын ордуктук быhаарар гына тупсарыллыбыта. Периодтаах таабыл билигин химия академия дисциплинатын бары өрүттэригэр туттуллар. Химия майгытын араас көрүҥнэрин наардыырга уонна тэҥнээн көрөргө көмөлөһөр. Онтон таhынан таабыл киэҥник [[физика|физикаҕа]], [[биология|биологияҕа]], [[инженерия|инженерияҕа]] уонна [[индустрия|индустрияҕа]] туhаныллар. Таабыл билиҥҥи туругунан ([[тохсунньу 27]] [[2017]]) 118 элеменнаах. {| cellpadding="2" cellspacing="2" style="border:none; width:100%; font-size:90%; text-align:center" |+<big>'''Кэҥэтиллибит элеменнар периодтаах таабыллара'''</big> |----- | style="width:8%; color:#F00" | '''№''' | style="width:5%; color:#00F" | '''s¹''' | style="width:5%; color:#00F" | '''s²''' | style="width:2%" colspan="48" | |----- | style="width:8%; color:#F00" | '''1''' | style="width:5%; background-color:#F69" | 1<br />[[Водород|H]] | style="width:5%; background-color:#F69" | 2<br />[[Гелий|He]] | style="width:2%" colspan="42" | | style="width:5%; color:#00F" | '''p¹''' | style="width:5%; color:#00F" | '''p²''' | style="width:5%; color:#00F" | '''p³''' | style="width:5%; color:#00F" | '''p⁴''' | style="width:5%; color:#00F" | '''p⁵''' | style="width:5%; color:#00F" | '''p⁶''' |----- | style="width:8%; color:#F00" | '''2''' | style="width:5%; background-color:#F69" | 3<br />[[Литий|Li]] | style="width:5%; background-color:#F69" | 4<br />[[Бериллий|Be]] | style="width:2%" colspan="42" | | style="width:5%; background-color:#9CF" | 5<br />[[Бор (элемент)|B]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 6<br />[[Углерод|C]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 7<br />[[Азот|N]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 8<br />[[Кислород|O]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 9<br />[[Фтор|F]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 10<br />[[Неон|Ne]] |----- | style="width:8%; color:#F00" | '''3''' | style="width:5%; background-color:#F69" | 11<br />[[Натрий|Na]] | style="width:5%; background-color:#F69" | 12<br />[[Магний|Mg]] | style="width:2%" colspan="32" | | style="width:5%; color:#00F" | '''d¹''' | style="width:5%; color:#00F" | '''d²''' | style="width:5%; color:#00F" | '''d³''' | style="width:5%; color:#00F" | '''d⁴''' | style="width:5%; color:#00F" | '''d⁵''' | style="width:5%; color:#00F" | '''d⁶''' | style="width:5%; color:#00F" | '''d⁷''' | style="width:5%; color:#00F" | '''d⁸''' | style="width:5%; color:#00F" | '''d⁹''' | style="width:5%; color:#00F" | '''d¹⁰''' | style="width:5%; background-color:#9CF" | 13<br />[[Алюминий|Al]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 14<br />[[Кремний|Si]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 15<br />[[Фосфор|P]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 16<br />[[Сера|S]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 17<br />[[Хлор|Cl]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 18<br />[[Аргон|Ar]] |----- | style="width:8%; color:#F00" | '''4''' | style="width:5%; background-color:#F69" | 19<br />[[Калий|K]] | style="width:5%; background-color:#F69" | 20<br />[[Кальций|Ca]] | style="width:2%" colspan="32" | | style="width:5%; background-color:#CF9" | 21<br />[[Скандий|Sc]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 22<br />[[Титан (элемент)|Ti]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 23<br />[[Ванадий|V]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 24<br />[[Хром|Cr]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 25<br />[[Марганец|Mn]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 26<br />[[Железо|Fe]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 27<br />[[Кобальт|Co]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 28<br />[[Никель|Ni]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 29<br />[[Медь|Cu]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 30<br />[[Цинк|Zn]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 31<br />[[Галлий|Ga]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 32<br />[[Германий|Ge]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 33<br />[[Мышьяк|As]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 34<br />[[Селен|Se]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 35<br />[[Бром|Br]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 36<br />[[Криптон|Kr]] |----- | style="width:8%; color:#F00" | '''5''' | style="width:5%; background-color:#F69" | 37<br />[[Рубидий|Rb]] | style="width:5%; background-color:#F69" | 38<br />[[Стронций|Sr]] | style="width:2%" colspan="18" | | style="width:5%; color:#00F" | '''f¹''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f²''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f³''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f⁴''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f⁵''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f⁶''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f⁷''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f⁸''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f⁹''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f¹⁰''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f¹¹''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f¹²''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f¹³''' | style="width:5%; color:#00F" | '''f¹⁴''' | style="width:5%; background-color:#CF9" | 39<br />[[Иттрий|Y]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 40<br />[[Цирконий|Zr]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 41<br />[[Ниобий|Nb]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 42<br />[[Молибден|Mo]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 43<br />[[Технеций|Tc]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 44<br />[[Рутений|Ru]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 45<br />[[Родий|Rh]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 46<br />[[Палладий|Pd]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 47<br />[[Серебро|Ag]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 48<br />[[Кадмий|Cd]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 49<br />[[Индий|In]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 50<br />[[Олово|Sn]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 51<br />[[Сурьма|Sb]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 52<br />[[Теллур|Te]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 53<br />[[Иод|I]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 54<br />[[Ксенон|Xe]] |----- | style="width:8%; color:#F00" | '''6''' | style="width:5%; background-color:#F69" | 55<br />[[Цезий|Cs]] | style="width:5%; background-color:#F69" | 56<br />[[Барий|Ba]] | style="width:2%" colspan="18" | | style="width:5%; background-color:#6FC" | 57<br />[[Лантан|La]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 58<br />[[Церий|Ce]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 59<br />[[Празеодим|Pr]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 60<br />[[Неодим|Nd]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 61<br />[[Прометий|Pm]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 62<br />[[Самарий|Sm]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 63<br />[[Европий|Eu]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 64<br />[[Гадолиний|Gd]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 65<br />[[Тербий|Tb]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 66<br />[[Диспрозий|Dy]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 67<br />[[Гольмий|Ho]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 68<br />[[Эрбий|Er]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 69<br />[[Тулий|Tm]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 70<br />[[Иттербий|Yb]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 71<br />[[Лютеций|Lu]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 72<br />[[Гафний|Hf]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 73<br />[[Тантал (элемент)|Ta]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 74<br />[[Вольфрам|W]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 75<br />[[Рений|Re]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 76<br />[[Осмий|Os]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 77<br />[[Иридий|Ir]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 78<br />[[Платина|Pt]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 79<br />[[Золото|Au]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 80<br />[[Ртуть|Hg]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 81<br />[[Таллий|Tl]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 82<br />[[Свинец|Pb]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 83<br />[[Висмут|Bi]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 84<br />[[Полоний|Po]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 85<br />[[Астат|At]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 86<br />[[Радон|Rn]] |----- | style="width:8%; color:#F00" | '''7''' | style="width:5%; background-color:#F69" | 87<br />[[Франций|Fr]] | style="width:5%; background-color:#F69" | 88<br />[[Радий|Ra]] | style="width:5%; color:#00F" | '''g¹''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g²''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g³''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g⁴''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g⁵''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g⁶''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g⁷''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g⁸''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g⁹''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g¹⁰''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g¹¹''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g¹²''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g¹³''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g¹⁴''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g¹⁵''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g¹⁶''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g¹⁷''' | style="width:5%; color:#00F" | '''g¹⁸''' | style="width:5%; background-color:#6FC" | 89<br />[[Актиний|Ac]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 90<br />[[Торий|Th]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 91<br />[[Протактиний|Pa]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 92<br />[[Уран (элемент)|U]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 93<br />[[Нептуний|Np]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 94<br />[[Плутоний|Pu]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 95<br />[[Америций|Am]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 96<br />[[Кюрий|Cm]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 97<br />[[Берклий|Bk]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 98<br />[[Калифорний|Cf]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 99<br />[[Эйнштейний|Es]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 100<br />[[Фермий|Fm]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 101<br />[[Менделевий|Md]] | style="width:5%; background-color:#6FC" | 102<br />[[Нобелий|No]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 103<br />[[Лоуренсий|Lr]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 104<br />[[Резерфордий|Rf]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 105<br />[[Дубний|Db]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 106<br />[[Сиборгий|Sg]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 107<br />[[Борий|Bh]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 108<br />[[Хассий|Hs]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 109<br />[[Мейтнерий|Mt]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 110<br />[[Дармштадтий|Ds]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 111<br />[[Рентгений|Rg]] | style="width:5%; background-color:#CF9" | 112<br />[[Коперниций|Cn]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 113<br />[[Нихоний|Nh]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 114<br />[[Флеровий|Fl]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 115<br />[[Московий|Mc]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 116<br />[[Ливерморий|Lv]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 117<br />[[Теннесин|Ts]] | style="width:5%; background-color:#9CF" | 118<br />[[Оганесон|Og]] |----- | style="width:8%; color:#F00" | '''8''' | style="width:5%; background-color:#F69" | 119<br />[[Унуненний|Uue]] | style="width:5%; background-color:#F69" | 120<br />[[Унбинилий|Ubn]] | style="width:5%; background-color:#FC6" | 121<br />Ubu | style="width:5%; background-color:#FC6" | 122<br />Ubb | style="width:5%; background-color:#FC6" | 123<br />Ubt | style="width:5%; background-color:#FC6" | 124<br />Ubq | style="width:5%; background-color:#FC6" | 125<br />Ubp | style="width:5%; background-color:#FC6" | 126<br />Ubh | style="width:5%; background-color:#FC6" | 127<br />Ubs | style="width:5%; background-color:#FC6" | 128<br />Ubo | style="width:5%; background-color:#FC6" | 129<br />Ube | style="width:5%; background-color:#FC6" | 130<br />Utn | style="width:5%; background-color:#FC6" | 131<br />Utu | style="width:1%; background-color:#FC6" | 132<br />Utb | style="width:5%; background-color:#FC6" | 133<br />Utt | style="width:5%; background-color:#FC6" | 134<br />Utq | style="width:5%; background-color:#FC6" | 135<br />Utp | style="width:5%; background-color:#FC6" | 136<br />Uth | style="width:5%; background-color:#FC6" | 137<br />Uts | style="width:5%; background-color:#FC6" | 138<br />Uto | style="width:5%; background-color:#6FC" | 139<br />Ute | style="width:5%; background-color:#6FC" | 140<br />Uqn | style="width:5%; background-color:#6FC" | 141<br />Uqu | style="width:5%; background-color:#6FC" | 142<br />Uqb | style="width:5%; background-color:#6FC" | 143<br />Uqt | style="width:5%; background-color:#6FC" | 144<br />Uqq | style="width:5%; background-color:#6FC" | 145<br />Uqp | style="width:5%; background-color:#6FC" | 146<br />Uqh | style="width:5%; background-color:#6FC" | 147<br />Uqs | style="width:5%; background-color:#6FC" | 148<br />Uqo | style="width:5%; background-color:#6FC" | 149<br />Uqe | style="width:5%; background-color:#6FC" | 150<br />Upn | style="width:5%; background-color:#6FC" | 151<br />Upu | style="width:5%; background-color:#6FC" | 152<br />Upb | style="width:5%; background-color:#CF9" | 153<br />Upt | style="width:5%; background-color:#CF9" | 154<br />Upq | style="width:5%; background-color:#CF9" | 155<br />Upp | style="width:5%; background-color:#CF9" | 156<br />Uph | style="width:5%; background-color:#CF9" | 157<br />Ups | style="width:5%; background-color:#CF9" | 158<br />Upo | style="width:5%; background-color:#CF9" | 159<br />Upe | style="width:5%; background-color:#CF9" | 160<br />Uhn | style="width:5%; background-color:#CF9" | 161<br />Uhu | style="width:5%; background-color:#CF9" | 162<br />Uhb | style="width:5%; background-color:#9CF" | 163<br />Uht | style="width:5%; background-color:#9CF" | 164<br />Uhq | style="width:5%; background-color:#9CF" | 165<br />Uhp | style="width:5%; background-color:#9CF" | 166<br />Uhh | style="width:5%; background-color:#9CF" | 167<br />Uhs | style="width:5%; background-color:#9CF" | 168<br />Uho |----- | style="width:8%; color:#F00" | '''9''' | style="width:5%; background-color:#F69" | 169<br />Uhe | style="width:5%; background-color:#F69" | 170<br />Usn | style="width:5%; background-color:#FC6" | 171<br />Usu | style="width:5%; background-color:#FC6" | 172<br />Usb | style="width:5%; background-color:#FC6" | 173<br />Ust | style="width:5%; background-color:#FC6" | 174<br />Usq | style="width:5%; background-color:#FC6" | 175<br />Usp | style="width:5%; background-color:#FC6" | 176<br />Ush | style="width:5%; background-color:#FC6" | 177<br />Uss | style="width:5%; background-color:#FC6" | 178<br />Uso | style="width:5%; background-color:#FC6" | 179<br />Use | style="width:5%; background-color:#FC6" | 180<br />Uon | style="width:5%; background-color:#FC6" | 181<br />Uou | style="width:5%; background-color:#FC6" | 182<br />Uob | style="width:5%; background-color:#FC6" | 183<br />Uot | style="width:5%; background-color:#FC6" | 184<br />Uoq | style="width:5%; background-color:#FC6" | 185<br />Uop | style="width:5%; background-color:#FC6" | 186<br />Uoh | style="width:5%; background-color:#FC6" | 187<br />Uos | style="width:5%; background-color:#FC6" | 188<br />Uoo | style="width:5%; background-color:#6FC" | 189<br />Uoe | style="width:5%; background-color:#6FC" | 190<br />Uen | style="width:5%; background-color:#6FC" | 191<br />Ueu | style="width:5%; background-color:#6FC" | 192<br />Ueb | style="width:5%; background-color:#6FC" | 193<br />Uet | style="width:5%; background-color:#6FC" | 194<br />Ueq | style="width:5%; background-color:#6FC" | 195<br />Uep | style="width:5%; background-color:#6FC" | 196<br />Ueh | style="width:5%; background-color:#6FC" | 197<br />Ues | style="width:5%; background-color:#6FC" | 198<br />Ueo | style="width:5%; background-color:#6FC" | 199<br />Uee | style="width:5%; background-color:#6FC" | 200<br />Bnn | style="width:5%; background-color:#6FC" | 201<br />Bnu | style="width:5%; background-color:#6FC" | 202<br />Bnb | style="width:5%; background-color:#CF9" | 203<br />Bnt | style="width:5%; background-color:#CF9" | 204<br />Bnq | style="width:5%; background-color:#CF9" | 205<br />Bnp | style="width:5%; background-color:#CF9" | 206<br />Bnh | style="width:5%; background-color:#CF9" | 207<br />Bns | style="width:5%; background-color:#CF9" | 208<br />Bno | style="width:5%; background-color:#CF9" | 209<br />Bne | style="width:5%; background-color:#CF9" | 210<br />Bun | style="width:5%; background-color:#CF9" | 211<br />Buu | style="width:5%; background-color:#CF9" | 212<br />Bub | style="width:5%; background-color:#9CF" | 213<br />But | style="width:5%; background-color:#9CF" | 214<br />Buq | style="width:5%; background-color:#9CF" | 215<br />Bup | style="width:5%; background-color:#9CF" | 216<br />Buh | style="width:5%; background-color:#9CF" | 217<br />Bus | style="width:5%; background-color:#9CF" | 218<br />Buo |} {| align="center" |+'''Периодтаах таабыл блоктара''' |- |{{легенда|#ff6699|s-блок}} |{{легенда|#99ccff|p-блок}} |{{легенда|#ccff99|d-блок}} |{{легенда|#66ffcc|f-блок}} |{{легенда|#ffcc66|g-блок}} |} {{Commonscat|Chemical elements|Химия элеменнара}} [[Категория:Периодтаах таабыл| ]] duskmlwrd678nzk8es5pz5rzf4l36tk 0 7787 430110 429080 2026-08-06T01:02:59Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 430110 wikitext text/x-wiki '''От ыйын 18''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 199-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 200-c күнэ). Сыл бүтүө 166 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ООН}} — [[Нельсон Мандела|Нельсон Мандела]] аан дойдутааҕы күнэ (Mandela Day) * Күөх харахтаахтар күннэрэ <ref>[http://pestrecy-rt.ru/news/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/18-iyulya-den-golubyih-glaz 18 июля - День голубых глаз<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> * {{Флагификация|Россия}} — Уокка куттал суох буолуутун кэтиир уорганнар төрүттэммит күннэрэ<ref>[https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora 18 июля - День создания органов государственного пожарного надзора - Профессиональные праздники - Главное управление МЧС России по Республике Коми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719071424/https://11.mchs.gov.ru/glavnoe-upravlenie/professionalnye-prazdniki/18-iyulya-den-sozdaniya-organov-gosudarstvennogo-pozharnogo-nadzora |date=2020-07-19 }}</ref> * {{Флагификация|Уругвай}} — Конституция күнэ * {{Флагификация|Франция}} — Сибэтиэй Арнульф күнэ (франк, Каролиннар династияларын биир өбүгэлэрэ) == Түбэлтэлэр == * [[64]] — [[Рим]] куораты уот сиэбит. * [[452]] — [[Аттила]] Рим импиэрийэтин Аквилея куоратыгар саба түспүт. Ылан баран сири кытта тэҥнээбит. Өрүһүммүт олохтоохторо (аттынааҕы кыра сэлиэнньэлэр олохтоохторун кытта) [[Венеция]]ны уонна Градо куораты олохтообуттара. * [[1391]] — [[Кондурчатааҕы кыргыһыы]]. Билиҥҥи [[Самара уобалаһа|Самаара уобалаһыгар]] баар сиргэ (уруккута Алтан Ордуу сирэ) Кондурча өрүскэ [[Тамерлан]] сэриитэ [[Тохтамыш]] сэриитин үлтүрүппүт. Бу иннинэ 1378 сыллаахха Тамерлан Тохтамыш Үрүҥ Ордуу баһылыга буоларыгар көмөлөспүтэ, онтон икки баһылык кыаҕыран баран сири былдьаспыттара: Тамерлан билиҥҥи [[Азербайдьан|Азербайджан]] сирин сэриилээбитэ, ону Тохтамыш бэйэтин сиринэн ааҕынар буолан Тамерлааҥҥа сэриинэн барбыта, Самаркаанд куораты сэриилии сатаабыта да, табыллыбакка чугуйан иһэн, бу Кондурчаҕа кыргыспыттара. * [[1870]] — [[Арассыыйа]]ҕа забастовканы эрдэттэн тохтотор туһунан циркуляр тахсыбыт, күбүрүнээтэрдэр көҕүлээччилэри ыраах күбүөрүнэлэргэ көскө ыытар быраабы ылбыттар. * [[1898]] — Пьер уонна Мария Кюри Парижтааҕы Билим акадьыамыйатыгар саҥа химия элэмиэнин [[полоний]]ы арыйбыттарын туһунан дакылаат оҥорбуттар (аатын Польша диэнтэн таһаарбыттара, Мария Склодовская-Кюри омугунан поляк этэ). Бу ураан кэнниттэн арыллыбыт иккис радиациялаах элэмиэн этэ. * [[1919]] — Дьокуускайтан Охуоскайынан уонна Камчаатка Петропавловскайын нөҥүө айаннаан Токио куоракка [[Винокуров Михаил Зиновьевич |Михаил Винокуров]] кэргэнинээн тиийбит. Бу ыал бэйэтин кытта Дьокуускайтан дьааһыгынан кинигэ, докумуон, хаартыска илдьибитэ, ол сээкэйдэр кэлин АХШ-ка тиийэн Винокуров коллекциятын олоҕо буолбуттара<ref>{{Ыстатыйа|заглавие=Якутская эмиграция: особенности адаптации и коммуникации|издание=Научный диалог|автор=Антонов Егор Петрович, Антонова Венера Николаевна|год=2019|номер=11|страницы=228-244}}Якутская эмиграция: особенности адаптации и коммуникации</ref>. * [[1921]] — Францияҕа Альбер Кальмет (Léon Charles Albert Calmette) уонна Камиль Герен (Jean-Marie Camille Guérin) [[Сэллик|сэллиги]] утары бастакы [[быһыы]]ны туруорбуттар. * [[1942]] — Москуба—Киев тимир суолугар өстөөх буомбалааһыныгар түбэһэн эмсэҕэлээбит 208 №-дээх арҕааҥҥы полка 275 бааһырбыт саллааттарын уонна хамандыырдарын капитан [[Ксенофонтов Василий Васильевич|Василий Ксенофонтов]] хамаандалыыр танковай ротата өлөр өлүүттэн быыһаабыта. Бу [[Маалыкай]]тан төрүттээх киһи аатыбыт өрөбөлүүссүйэни тэрийээччи [[Мегежекскэй (Ксенофонтов) Михаил Васильевич|Мегежекскэй]] бииргэ төрөөбүт быраата, бэйэтэ эмиэ Гражданскай сэрии кыттыылааҕа. * [[1954]] — [[ССРС]] оскуолаларыгар уолаттар уонна кыргыттар бииргэ үөрэнэр буолбуттар. * [[1968]] — «[[Intel]]» хампаанньа олохтоммут. * 1968 — [[Чехословакия]] хомуньуустарын салайааччыта Александр Дубчек «Киһилии социализм» туһунан эппит. * [[1980]] — [[Ииндийэ]] бастакы спутнигын космос куйаарыгар Шрихарикота космодромтан таһаарбыт. * [[2000]] — [[Бриллиант оҥорооччулар аан дойдутааҕы холбоһуктара]] уонна [[Алмаас биржаларын аан дойдутааҕы федерацията]] [[Арассыыйа Алмааһын балаатата|Арассыыйа Алмааһын балаататын]] билиммиттэр. Онон аан дойду алмааһын биржаларыгар барытыгар эргинэр быраабы ылбыт. * [[2017]] — Туурсуйаҕа XXIII Сурдлимпийскай (Дефлимпийскай) оонньуулар аһыллыбыттар (бу ый 30-гар түмүктэммиттэрэ), Саха сириттэн 4 спортсмен кыттыбыт: Евдокия Каторгина (буулдьанан ытыы), Егор Скрябин, Валерий Чемпосов уонна Василий Стрекаловскай (бары көҥүл тустуу). Бу оонньууларга 90-тан тахса дойдуттан барыта 3 000 спортсмен кыттыбыт, 21 күрэс көрүҥэр мэтээл оонньоппуттар. [[Стрекаловскай Василий Янович|Василий Стрекаловскай]] 70 киилэҕэ диэри ыйааһыҥҥа кыһыл көмүс мэтээли ылбыт, бу ситиһиитин иһин «[[Хотугу Сулус (уордьан)|Хотугу Сулус]]» уордьанынан наҕараадаламмыта. == Төрөөбүттэр == * [[1635]] — [[Англия]] учуонайа [[Роберт Гук]]. * [[1839]] — [[Куратов Иван Алексеевич|Иван Куратов]] (1875 өлб.), коми бэйиэтэ, лингвист, тылбаасчыт, коми литэрэтиирэтин олохтооччу. * [[1884]] — Саратов уобалаһыгар [[Котиков Сергей Феофанович|Сергей Котиков]], Саха сиригэр Дьокуускайга бастакы социал-демократтыы тэрилтэни (куруһуогу) тэрийээччи, политсыылынай. Дьокуускайга кини суруйбут көрдөөх икки пьесата туспа кинигэ буолан 1909 с. тахсыбыттара. * [[1918]] — [[Мандела Нельсон]] — апартеиды (хара уонна үрүҥ тириилээхтэри араарар бэлиитикэ) утаран 27 сыл хаайыыга сыппыт киһи, [[ЮАР]] бэрэсидьиэнэ буолбута. * [[1933]] — бэйиэт [[Евтушенко Евгений |Евгений Евтушенко]]. * [[1943]] — [[Максимов Петр Семенович|Петр Максимов]] — бөлүһүөпүйэ билимин хандьыдаата, * [[1955]] — Мэҥэ-Хаҥаласка [[Гаврильев Кирилл Петрович|Кирилл Гаврильев]] — саха живописеһа, Дьокуускайдааҕы уус-уран училище дириэктэрэ, Арассыыйа худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ, СӨ «Көмүс таба» бириэмийэтин лауреата. == Өлбүттэр == * [[1610]] — Италия живописеһа [[Караваджо|Микеланджело да Караваджо]]. * [[2010]] — [[Рыбаковскай Эдуард Михайлович|Эдуард Рыбаковскай]] (20.08.1927 төр.) — биллиилээх суруналыыс, 11 сыл "Якутия" хаһыаты салайбыта. {{ыйдар}} [[Категория:От ыйын 18]] frdwcvbeclxbh8v1f4iu6ts2mh1yj6j 0 15019 430108 430068 2026-08-06T01:00:16Z Ojkhol 24881 /* От ыйа */ 430108 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|2017}} '''2017''' сыл. == Туох буолбута == 2017 — Арассыыйаҕа Экология сыла.— Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр — Ыччат сыла. СӨ баһылыга Борисов эппитинэн 2017 сыллаахха ГРЭС-2 бастакы уочарата, 54 социальнай эбийиэк (ол иһигэр 8 оскуола, 27 уһуйаан, 6 мэдиссиинэ эбийиэгэ, 7 култуура эбийиэгэ, 4 күрэс эбийиэгэ, 2 соц көмүскэл эбийиэгэ) тутуллан үлэҕэ киирбит. [[2017 Конфедерация Кубога]] - Арассыыйаҕа ыытыллыбыт футбол күрэһэ === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 21]] — [[Дональд Трамп]] бастакы бэрэсидьиэнниир күнүгэр [[АХШ]] 400-тэн тахса куоратыгар уонна 160+ атын дойдуларга ''Дьахталлар марштара'' ааспыт. Марш төрүөтүнэн Дональд Трамп дьахталлары утары этиилэрэ буолбуттар. [[Вашингтон|Вашингтоҥҥа]] 200 000-тан тахса киһи уулуссаҕа тахсыбыт, оттон Америка бары куораттарыгар холбоон — 3,300,000–4,600,000 киһи. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Соҕуруу Кэриэйэ |Кэриэйэ]] Конституциятын суута [[Пак Кын Хе]] бэрэсидьиэни дуоһунаһыттан ууратарга куоластаабыт. * [[Кулун тутар 16]]—[[Кулун тутар 19|19]] — Дьокуускайга Арассыыйа табаһыттарын IV сийиэстэрэ буолбут. * [[Кулун тутар 26]] — [[Арассыыйа]] үрдүнэн 99 куоракка хоруупсуйаны утары аахсыйалар буолбуттар. === Муус устар === * [[Муус устар 5]] — Чурапчы улууһун [[Кытаанах нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)|Кытаанах]] нэһилиэгэр, Көчүктэй алааска биллиилээх тюрколог, РСФСР наукатын үтүөлээх диэйэтэлэ, тыл үөрэҕин билимин дуоктара [[Коркина Евдокия Иннокентьевна|Евдокия Коркинаҕа]] мэҥэ таас ууруллубут. * [[Муус устар 20]] — [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]] Кэбээйи улуһуттун төрүттээх [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһыгар [[Николаев Анатолий Павлович|Анатолий Николаевка]] анаммыт. * [[Муус устар 30]] — [[Амма (улуус киинэ)|Амматтан]] сылдьар режиссер [[Давыдов Дмитрий Леонидович|Дмитрий Давыдов]] киинэтэ [[Омскай]] куоракка буолбут "Хамсааһын" диэн киинэ бэстибээлигэр икки сүрүн бириэмийэни ылбыт. === Ыам ыйа === === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 14]] — [[Белград]]тан үс көстөөх Прогар диэн сиргэ [[Сербия|Сиэрбийэҕэ]] олохтоох сахалар көҕүлээһиннэринэн, [[Сиэрбийэ ыһыаҕа|Европа бастакы ыһыаҕа]] диэн ааттаммыт ыһыах ыһыллыбыт. Сүрүн тэрийээччи Лариса Кулаковская эппитинэн, сахалар 11 дойдуттан мустубуттара. Дууб мастан оҥоһуллубут [[сэргэ]] турбута. * [[Бэс ыйын 20]] — [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]] [[Абдылдаев Шаршеналы]] уонна [[Жакиев Бексултан Жакиевич|Жакиев Бексултан]] диэн дьоҥҥо бэриллэрин туһунан ыйаах тахсыбыт. * [[Бэс ыйын 28]] — Дьокуускайга Саха уобалаһын Мэдиссиинэ үлэһиттэрин бастакы сийиэһин кэмигэр Балыыһа үлэһиттэрин сойууһа үөскээбит. Онно 33 киһи киирбит. * [[Бэс ыйын 30]] — аатыра сылдьыбыт Ньурба улууһун баһылыга [[Петрова Варвара Андреевна|Варвара Петроваҕа]] аналлаах искибиэр төрөөбүт дойдутугар [[Үөдэй нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|Үөдэй]]гэ аһыллыбыт. === От ыйа === * [[От ыйын 7]] — [[ЮНЕСКО]] уонна СӨ ыккардыларыгар Холбоһуктаах коммюникеҕа илии баттааһын буолбут. ЮНЕСКО сүрүн дириэктэрэ Ирина Бокова өрөспүүбүлүкэҕэ кэлэ сылдьан, Арктика оскуолатын арыйыыны, Олоҥхо киинин тутууну, Алдан, Өлүөхүмэ уонна Хаҥалас улуустарыгар «Кембрий» диэн геология паарката тэриллэрин өйүүрүн биллэрбит. Ону таһынан Бокова билим-быраактыка кэмпириэнсийэтин үлэтигэр кыттыбыт, Аан дойду эпостарын бэстибээлигэр уонна «Манчаары оонньууларын» арыйыытыгар Үөһээ Бүлүүгэ сылдьыбыт<ref>[https://ysia.ru/glava-yakutii-i-generalnyj-direktor-yunesko-podpisali-trete-kommyunike/ ysia.ru]</ref>. * [[От ыйын 18]]—[[От ыйын 30|30]] — Туурсуйаҕа буолбут XXIII Сурдлимпийскай (Дефлимпийскай) оонньууларга Саха сириттэн 4 спортсмен кыттыбыт: Евдокия Каторгина (буулдьанан ытыы), Егор Скрябин, Валерий Чемпосов уонна Василий Стрекаловскай (бары көҥүл тустуу). Бу оонньууларга 90-тан тахса дойдуттан барыта 3 000 спортсмен кыттыбыт, 21 күрэс көрүҥэр мэтээл оонньоппуттар. [[Стрекаловскай Василий Янович|Василий Стрекаловскай]] 70 киилэҕэ дтэри ыйааһыҥҥа кыһыл көмүс мэтээли ылбыт, бу ситиһиитин иһин «[[Хотугу Сулус (уордьан)|Хотугу Сулус]]» уордьанынан наҕараадаламмыта. === Атырдьах ыйа === * [[Атырдьах ыйын 4]] — [[Мирнэй|Мииринэйгэ]] "Мир" туруупка анныгар баар шаахтаҕа уу киирэн, бөдөҥ саахал тахсыбыт. Шаахтаҕа ол саҕана үлэлии сылдьыбыт 151 киһиттэн тута 142 киһитэ быыһаммыт, өссө биир киһини сарсыныгар быыһаабыттара. 8 киһини үс нэдиэлэ тухары көрдөөбүттэрэ да булбатахтара. * [[Атырдьах ыйын 16]] — Аан дойдуга [[Ртуть|ртуть]] туттуллуутун аҕыйатар сыаллаах ''Минамата конвенцията'' күүһүгэр киирбит. === Балаҕан ыйа === * [[Балаҕан ыйын 7]] — [[Миэксикэ]] соҕуруу өттүгэр Чьяпас штаакка буолбут 8,2 бааллаах бөдөҥ сир хамсааһын кэмигэр 60-тан тахса киһи өлбүт. * [[Балаҕан ыйын 10]] — Быыбар күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Дьокуускай уонна 8 улуус баһылыктара, 211 сэлиэнньэ баһылыктара талыллыбыттар. * [[Балаҕан ыйын 19]] — [[Миэксикэ]]ҕэ Пуэбло куоракка күүстээх сир хамсааһына буолбут. 370 киһи өлбүт, 6000 тахса киһи бааһырбыт, улахан хоромньу тахсыбыт. === Алтынньы === * [[Алтынньы 1]] — [[Каталония]]ҕа тутулуга суох буолуу туһунан референдум буолбут. Бу референдуму [[Испания]] Конституциятын суута сокуоннайа суоҕунан быһаарбыта. * [[Алтынньы 12]] — [[АХШ]] [[ЮНЕСКО]]-ттан тахсарын туһунан биллэрбит, кини кэнниттэн тута ол туһунан [[Израиль]] биллэрбит. * [[Алтынньы 19]] — Дьокуускайга "Арассыыйа — мин устуоруйам" диэн быыстапка комплекса дойдуга алтыһынан, [[Уһук Илин|Уһук Илиҥҥэ]] бастакыннан аһыллыбыт. Манна эмиэ бу сыл түмүктэммит "[[Саха сирин устуоруйата (2020-2021 сс. тахсыбыт 3 туомнаах үлэ)|Саха сирин устуоруйатын]]" 3 туомнаах таһаарыытын матырыйааллара көрдөрүүгэ тахсыбыттар<ref>Таһаарыы кинигэ буолан 2020-21 сылларга тахсыбыта.</ref>. * [[Алтынньы 27]] — [[Каталония]] [[Испания]]ттан тутулуга суоҕун биллэрбит. === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 17]] — СӨ Быраастарын I сийиэһэ буолбут. 500 быраас кыттыбыт. * [[Сэтинньи 20]]—[[Сэтинньи 21|21]] — Аҕыйах ахсааннаах омуктар тылларын, литэрэтиирэлэрин уонна култуураларын учууталларын бастакы сийиэһэ Санкт-Петербурга А.И. Герцен аатынан РГПУ-га буолбут. Тэрээһиҥҥэ 30 эрэгийиэнтэн 350 киһи кыттыбыт. Бу тэрээһини СӨ үөрэҕин министиэристибэтэ көҕүлээбитэ. * [[Сэтинньи 28]] — Дьокуускайга [[Дьокуускайдааҕы ГРЭС-2|ГРЭС-2]] бастакы уочарата үлэҕэ киирбит. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — [[Калифорния]] Санта-Паула куоратын аттыгар уот турбут. Түмүгэр Вентура уонна Санта-Барбара уокуруктарын хаппыт Калифорнияҕа саамай бөдөҥ уот туруутугар кубулуйбута. * [[Ахсынньы 6]] — АХШ-ка бэрэсидьиэн [[Дональд Джон Трамп|Дональд Трамп]] дьаһалтата [[Иерусалим]]ы Израиль киин куоратынан билиммит. * [[Ахсынньы 14]] — [[Walt Disney Company|Walt Disney]] хампаанньа 21st Century Fox хампаанньаны 52,4 миллиард дуолларга атыыласпытын туһунан биллэрбит (ол иһигэр 20th Century Fox киинэ устуудьуйаны). == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == * [[Олунньу 11]] — [[Турантаев Гурий Иванович|Гурий Турантаев]] — тыыл уонна үлэ бэтэрээнэ, норуот мэдиссиинэтин маҕыыстыра, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан улууһун]] (2001) уонна [[Бээрийэ нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)|Бээрийэ нэһилиэгин]] Ытык олохтооҕо. * [[Муус устар 1]] — [[Евгений Евтушенко]] (1932 төр.), бэйиэт уонна прозаик, ССРС уонна РФ судаарыстыбаннай бириэмийэлэрин лауреата. * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Сидоров Борис Игнатьевич|Борис Сидоров]] ([[1946 сыл|1946]] төр.) — Саха судаарыстыбаннай университетыгар үлэлээбит биолог учуонай, биология билимин хандьыдаата, Саха сирин көтөрдөрүн тустарынан кинигэлэр ааптардара, Билимҥэ, тиэхиньикэҕэ уонна үөрэхтээһиҥҥэ СӨ Илин бириэмийэтин лауреата (2006). * [[Сэтинньи 25]] — [[Кузьмина Анна Ивановна|Анна Кузьмина]] (03.03.1933 төр.) — Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа, РСФСР, САССР үтүөлээх артыыһа, Арассыыйа театральнай искусствотын сайдыытыгар уһулуччулаах кылаатын иһин «Кыһыл көмүс мааска» Национальнай театральнай бириэмийэ лауреата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин уонна Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо, САССР VIII ыҥырыылаах Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата. * [[Ахсынньы 9]] — [[Леонид Броневой]] (1928 төр.), тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, ССРС норуодунай артыыһа. * [[Ахсынньы 13]] — [[Тимофеев Ньургун Семенович|Ньургун Тимофеев]] — саха бэлиитигэ, 2005—2008 сылларга [[Ил Түмэн]] бэрэстээтэлэ, техника билимин хандьыдаата, [[Нам улууһа|Нам]] уонна [[Өлөөн улууһа|Өлөөн]] улуустарын Ытык олохтооҕо. * [[Ахсынньы 29]] — [[Тэрис (Афанасьев Лазарь Андреевич)|Лазарь Афанасьев - Тэрис]] — "Айыы Үөрэҕин" түһэ, филология билимин хандьыдаата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. [[Категория:2017| ]] 12zg95slwv57fr6qej4qulg5z8jhups 430109 430108 2026-08-06T01:01:19Z Ojkhol 24881 /* От ыйа */ 430109 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|2017}} '''2017''' сыл. == Туох буолбута == 2017 — Арассыыйаҕа Экология сыла.— Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр — Ыччат сыла. СӨ баһылыга Борисов эппитинэн 2017 сыллаахха ГРЭС-2 бастакы уочарата, 54 социальнай эбийиэк (ол иһигэр 8 оскуола, 27 уһуйаан, 6 мэдиссиинэ эбийиэгэ, 7 култуура эбийиэгэ, 4 күрэс эбийиэгэ, 2 соц көмүскэл эбийиэгэ) тутуллан үлэҕэ киирбит. [[2017 Конфедерация Кубога]] - Арассыыйаҕа ыытыллыбыт футбол күрэһэ === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 21]] — [[Дональд Трамп]] бастакы бэрэсидьиэнниир күнүгэр [[АХШ]] 400-тэн тахса куоратыгар уонна 160+ атын дойдуларга ''Дьахталлар марштара'' ааспыт. Марш төрүөтүнэн Дональд Трамп дьахталлары утары этиилэрэ буолбуттар. [[Вашингтон|Вашингтоҥҥа]] 200 000-тан тахса киһи уулуссаҕа тахсыбыт, оттон Америка бары куораттарыгар холбоон — 3,300,000–4,600,000 киһи. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 10]] — [[Соҕуруу Кэриэйэ |Кэриэйэ]] Конституциятын суута [[Пак Кын Хе]] бэрэсидьиэни дуоһунаһыттан ууратарга куоластаабыт. * [[Кулун тутар 16]]—[[Кулун тутар 19|19]] — Дьокуускайга Арассыыйа табаһыттарын IV сийиэстэрэ буолбут. * [[Кулун тутар 26]] — [[Арассыыйа]] үрдүнэн 99 куоракка хоруупсуйаны утары аахсыйалар буолбуттар. === Муус устар === * [[Муус устар 5]] — Чурапчы улууһун [[Кытаанах нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа)|Кытаанах]] нэһилиэгэр, Көчүктэй алааска биллиилээх тюрколог, РСФСР наукатын үтүөлээх диэйэтэлэ, тыл үөрэҕин билимин дуоктара [[Коркина Евдокия Иннокентьевна|Евдокия Коркинаҕа]] мэҥэ таас ууруллубут. * [[Муус устар 20]] — [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]] Кэбээйи улуһуттун төрүттээх [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] артыыһыгар [[Николаев Анатолий Павлович|Анатолий Николаевка]] анаммыт. * [[Муус устар 30]] — [[Амма (улуус киинэ)|Амматтан]] сылдьар режиссер [[Давыдов Дмитрий Леонидович|Дмитрий Давыдов]] киинэтэ [[Омскай]] куоракка буолбут "Хамсааһын" диэн киинэ бэстибээлигэр икки сүрүн бириэмийэни ылбыт. === Ыам ыйа === === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 14]] — [[Белград]]тан үс көстөөх Прогар диэн сиргэ [[Сербия|Сиэрбийэҕэ]] олохтоох сахалар көҕүлээһиннэринэн, [[Сиэрбийэ ыһыаҕа|Европа бастакы ыһыаҕа]] диэн ааттаммыт ыһыах ыһыллыбыт. Сүрүн тэрийээччи Лариса Кулаковская эппитинэн, сахалар 11 дойдуттан мустубуттара. Дууб мастан оҥоһуллубут [[сэргэ]] турбута. * [[Бэс ыйын 20]] — [[Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ]] [[Абдылдаев Шаршеналы]] уонна [[Жакиев Бексултан Жакиевич|Жакиев Бексултан]] диэн дьоҥҥо бэриллэрин туһунан ыйаах тахсыбыт. * [[Бэс ыйын 28]] — Дьокуускайга Саха уобалаһын Мэдиссиинэ үлэһиттэрин бастакы сийиэһин кэмигэр Балыыһа үлэһиттэрин сойууһа үөскээбит. Онно 33 киһи киирбит. * [[Бэс ыйын 30]] — аатыра сылдьыбыт Ньурба улууһун баһылыга [[Петрова Варвара Андреевна|Варвара Петроваҕа]] аналлаах искибиэр төрөөбүт дойдутугар [[Үөдэй нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|Үөдэй]]гэ аһыллыбыт. === От ыйа === * [[От ыйын 7]] — [[ЮНЕСКО]] уонна СӨ ыккардыларыгар Холбоһуктаах коммюникеҕа илии баттааһын буолбут. ЮНЕСКО сүрүн дириэктэрэ Ирина Бокова өрөспүүбүлүкэҕэ кэлэ сылдьан, Арктика оскуолатын арыйыыны, Олоҥхо киинин тутууну, Алдан, Өлүөхүмэ уонна Хаҥалас улуустарыгар «Кембрий» диэн геология паарката тэриллэрин өйүүрүн биллэрбит. Ону таһынан Бокова билим-быраактыка кэмпириэнсийэтин үлэтигэр кыттыбыт, Аан дойду эпостарын бэстибээлигэр уонна «Манчаары оонньууларын» арыйыытыгар Үөһээ Бүлүүгэ сылдьыбыт<ref>[https://ysia.ru/glava-yakutii-i-generalnyj-direktor-yunesko-podpisali-trete-kommyunike/ ysia.ru]</ref>. * [[От ыйын 18]]—[[От ыйын 30|30]] — Туурсуйаҕа буолбут XXIII Сурдлимпийскай (Дефлимпийскай) оонньууларга Саха сириттэн 4 спортсмен кыттыбыт: Евдокия Каторгина (буулдьанан ытыы), Егор Скрябин, Валерий Чемпосов уонна Василий Стрекаловскай (бары көҥүл тустуу). Бу оонньууларга 90-тан тахса дойдуттан барыта 3 000 спортсмен кыттыбыт, 21 күрэс көрүҥэр мэтээл оонньоппуттар. [[Стрекаловскай Василий Янович|Василий Стрекаловскай]] 70 киилэҕэ диэри ыйааһыҥҥа кыһыл көмүс мэтээли ылбыт, бу ситиһиитин иһин «[[Хотугу Сулус (уордьан)|Хотугу Сулус]]» уордьанынан наҕараадаламмыта. === Атырдьах ыйа === * [[Атырдьах ыйын 4]] — [[Мирнэй|Мииринэйгэ]] "Мир" туруупка анныгар баар шаахтаҕа уу киирэн, бөдөҥ саахал тахсыбыт. Шаахтаҕа ол саҕана үлэлии сылдьыбыт 151 киһиттэн тута 142 киһитэ быыһаммыт, өссө биир киһини сарсыныгар быыһаабыттара. 8 киһини үс нэдиэлэ тухары көрдөөбүттэрэ да булбатахтара. * [[Атырдьах ыйын 16]] — Аан дойдуга [[Ртуть|ртуть]] туттуллуутун аҕыйатар сыаллаах ''Минамата конвенцията'' күүһүгэр киирбит. === Балаҕан ыйа === * [[Балаҕан ыйын 7]] — [[Миэксикэ]] соҕуруу өттүгэр Чьяпас штаакка буолбут 8,2 бааллаах бөдөҥ сир хамсааһын кэмигэр 60-тан тахса киһи өлбүт. * [[Балаҕан ыйын 10]] — Быыбар күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Дьокуускай уонна 8 улуус баһылыктара, 211 сэлиэнньэ баһылыктара талыллыбыттар. * [[Балаҕан ыйын 19]] — [[Миэксикэ]]ҕэ Пуэбло куоракка күүстээх сир хамсааһына буолбут. 370 киһи өлбүт, 6000 тахса киһи бааһырбыт, улахан хоромньу тахсыбыт. === Алтынньы === * [[Алтынньы 1]] — [[Каталония]]ҕа тутулуга суох буолуу туһунан референдум буолбут. Бу референдуму [[Испания]] Конституциятын суута сокуоннайа суоҕунан быһаарбыта. * [[Алтынньы 12]] — [[АХШ]] [[ЮНЕСКО]]-ттан тахсарын туһунан биллэрбит, кини кэнниттэн тута ол туһунан [[Израиль]] биллэрбит. * [[Алтынньы 19]] — Дьокуускайга "Арассыыйа — мин устуоруйам" диэн быыстапка комплекса дойдуга алтыһынан, [[Уһук Илин|Уһук Илиҥҥэ]] бастакыннан аһыллыбыт. Манна эмиэ бу сыл түмүктэммит "[[Саха сирин устуоруйата (2020-2021 сс. тахсыбыт 3 туомнаах үлэ)|Саха сирин устуоруйатын]]" 3 туомнаах таһаарыытын матырыйааллара көрдөрүүгэ тахсыбыттар<ref>Таһаарыы кинигэ буолан 2020-21 сылларга тахсыбыта.</ref>. * [[Алтынньы 27]] — [[Каталония]] [[Испания]]ттан тутулуга суоҕун биллэрбит. === Сэтинньи === * [[Сэтинньи 17]] — СӨ Быраастарын I сийиэһэ буолбут. 500 быраас кыттыбыт. * [[Сэтинньи 20]]—[[Сэтинньи 21|21]] — Аҕыйах ахсааннаах омуктар тылларын, литэрэтиирэлэрин уонна култуураларын учууталларын бастакы сийиэһэ Санкт-Петербурга А.И. Герцен аатынан РГПУ-га буолбут. Тэрээһиҥҥэ 30 эрэгийиэнтэн 350 киһи кыттыбыт. Бу тэрээһини СӨ үөрэҕин министиэристибэтэ көҕүлээбитэ. * [[Сэтинньи 28]] — Дьокуускайга [[Дьокуускайдааҕы ГРЭС-2|ГРЭС-2]] бастакы уочарата үлэҕэ киирбит. === Ахсынньы === * [[Ахсынньы 4]] — [[Калифорния]] Санта-Паула куоратын аттыгар уот турбут. Түмүгэр Вентура уонна Санта-Барбара уокуруктарын хаппыт Калифорнияҕа саамай бөдөҥ уот туруутугар кубулуйбута. * [[Ахсынньы 6]] — АХШ-ка бэрэсидьиэн [[Дональд Джон Трамп|Дональд Трамп]] дьаһалтата [[Иерусалим]]ы Израиль киин куоратынан билиммит. * [[Ахсынньы 14]] — [[Walt Disney Company|Walt Disney]] хампаанньа 21st Century Fox хампаанньаны 52,4 миллиард дуолларга атыыласпытын туһунан биллэрбит (ол иһигэр 20th Century Fox киинэ устуудьуйаны). == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == * [[Олунньу 11]] — [[Турантаев Гурий Иванович|Гурий Турантаев]] — тыыл уонна үлэ бэтэрээнэ, норуот мэдиссиинэтин маҕыыстыра, [[Уус-Алдан улууһа|Уус-Алдан улууһун]] (2001) уонна [[Бээрийэ нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)|Бээрийэ нэһилиэгин]] Ытык олохтооҕо. * [[Муус устар 1]] — [[Евгений Евтушенко]] (1932 төр.), бэйиэт уонна прозаик, ССРС уонна РФ судаарыстыбаннай бириэмийэлэрин лауреата. * [[Балаҕан ыйын 27]] — [[Сидоров Борис Игнатьевич|Борис Сидоров]] ([[1946 сыл|1946]] төр.) — Саха судаарыстыбаннай университетыгар үлэлээбит биолог учуонай, биология билимин хандьыдаата, Саха сирин көтөрдөрүн тустарынан кинигэлэр ааптардара, Билимҥэ, тиэхиньикэҕэ уонна үөрэхтээһиҥҥэ СӨ Илин бириэмийэтин лауреата (2006). * [[Сэтинньи 25]] — [[Кузьмина Анна Ивановна|Анна Кузьмина]] (03.03.1933 төр.) — Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа, РСФСР, САССР үтүөлээх артыыһа, Арассыыйа театральнай искусствотын сайдыытыгар уһулуччулаах кылаатын иһин «Кыһыл көмүс мааска» Национальнай театральнай бириэмийэ лауреата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин уонна Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо, САССР VIII ыҥырыылаах Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата. * [[Ахсынньы 9]] — [[Леонид Броневой]] (1928 төр.), тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, ССРС норуодунай артыыһа. * [[Ахсынньы 13]] — [[Тимофеев Ньургун Семенович|Ньургун Тимофеев]] — саха бэлиитигэ, 2005—2008 сылларга [[Ил Түмэн]] бэрэстээтэлэ, техника билимин хандьыдаата, [[Нам улууһа|Нам]] уонна [[Өлөөн улууһа|Өлөөн]] улуустарын Ытык олохтооҕо. * [[Ахсынньы 29]] — [[Тэрис (Афанасьев Лазарь Андреевич)|Лазарь Афанасьев - Тэрис]] — "Айыы Үөрэҕин" түһэ, филология билимин хандьыдаата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. [[Категория:2017| ]] rvgqxdjudksb5uvpx8oejikdx9wyxw4 0 19588 430111 385049 2026-08-06T02:45:26Z ~2026-43244-66 29411 430111 wikitext text/x-wiki '''СахаСеть''' (Sakha Network company, Саха үлэлиир ситимин тэрилтэтэ), [[Саха Сирэ|Саха Сирин]] улахан норуоттар икки ардыларынааҕы корпорация, улахан [[холдиҥ]]. Штаб квартирата — [[Дьокуускай]]. [[Тэрилтэ]] [[сетевой маркетинг]] систематынан үлэлиир. Билиҥҥи кэмҥэ 6 улууска үлэлиир. == Атыылыыр уонна оҥорон таһаарар табаардара == * [[Матрас]] * [[Сылаас муоста]] * [[Мотоцикл]] ([[Honda]]) уонна да атын табаардар... 2024 сыллаахха финансовай дьыалата мөлтөөн банкрот буоларга биэрбитэ отчуотун, 20.07.2026 банкротства процедурата толоруллубута. [[Категория:Саха сирин тэрилтэлэрэ]] i0w24h6nnem9cbw28bql6obwf8kq5mw 430112 430111 2026-08-06T02:46:57Z ~2026-43244-66 29411 430112 wikitext text/x-wiki '''СахаСеть''' (Sakha Network company, Саха үлэлиир ситимин тэрилтэтэ), [[Саха Сирэ|Саха Сирин]] улахан норуоттар икки ардыларынааҕы корпорация, улахан [[холдиҥ]]. Штаб квартирата — [[Дьокуускай]]. [[Тэрилтэ]] [[сетевой маркетинг]] систематынан үлэлиир. Билиҥҥи кэмҥэ 6 улууска үлэлиир. == Атыылыыр уонна оҥорон таһаарар табаардара == * [[Матрас]] * [[Сылаас муоста]] * [[Мотоцикл]] ([[Honda]]) уонна да атын табаардар... 2024 сыллаахха финансовай дьыалата мөлтөөн банкрот буоларга биэрбитэ отчуотун, 20.07.2026 банкротства процедурата толоруллубута. Атырдьах ыйын 5 күнүгэр 2026 сыллаахха тэрилтэ окончательно суох буолбута, ликвидация. [[Категория:Саха сирин тэрилтэлэрэ]] gvj3v28t0ygupeyracml2g24xx5g58t 0 29179 430107 430037 2026-08-05T21:04:06Z Orange-kun 5033 430107 wikitext text/x-wiki {{Infobox Currency | currency_name_in_local = беларускі рубель | image_1 = Belarus-2000-Bill-10-Obverse.jpg | image_title_1 = 10 солкуобай | image_2 = 10000-rubles-Belarus-2000-f.jpg | image_title_2 = 10000 солкуобай | iso_code = BYR | using_countries = [[Билэ:Flag of Belarus.svg|20px]] [[Беларусь]] | inflation_rate = | inflation_source_date = | subunit_ratio_1 = | subunit_name_1 = | symbol = [[Билэ:BYN symbol.svg|10px|baseline|link=|class=skin-invert-image]] | plural = | plural_subunit_1 = | used_coins = | used_banknotes = 100, 500, 1000, 5000, 10 000, 20 000, 50 000, 100 000, 200 000 солкуобай | issuing_authority = [[Беларусь Национальнай Баана]]<!--Национальный банк Республики Беларусь--> | issuing_authority_website = http://www.nbrb.by/ }} '''Беларусь солкуобайа''' ({{lang-be|беларускі рубель}}, <code>BYR</code>) диэн [[Беларусь]] валютатын биирдигэ. == Банкноталар == <gallery> Билэ:Belarus-2000-Bill-10-Obverse.jpg|10 солкуобай Билэ:Belarus-2000-Bill-10-Reverse.jpg|10 солкуобай Билэ:Belarus-2000-Bill-20-Obverse.jpg|20 солкуобай Билэ:Belarus-2000-Bill-20-Reverse.jpg|20 солкуобай Билэ:Belarus-2000-Bill-50-Obverse.jpg|50 солкуобай Билэ:Belarus-2000-Bill-50-Reverse.jpg|50 солкуобай Билэ:100-rubles-Belarus-2000-f.jpg|100 солкуобай Билэ:100-rubles-Belarus-2000-b.jpg|25 солкуобай Билэ:Belarus-2000-Bill-500-Obverse.jpg|500 солкуобай Билэ:Belarus-2000-Bill-500-Reverse.jpg|500 солкуобай Билэ:1000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|1000 солкуобай Билэ:1000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|1000 солкуобай Билэ:5000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|5000 солкуобай Билэ:5000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|5000 солкуобай Билэ:10000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|10000 солкуобай Билэ:10000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|10000 солкуобай Билэ:20000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|20000 солкуобай Билэ:20000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|20000 солкуобай Билэ:50000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|50000 солкуобай Билэ:50000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|50000 солкуобай Билэ:100000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|100000 солкуобай Билэ:100000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|100000 солкуобай Билэ:200000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|200000 солкуобай Билэ:200000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|200000 солкуобай </gallery> == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} [[Категория:Валюта]] [[Категория:Беларусь]] 68osgeuhigxky55qe5tnga9vrcz7wsp