Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 940 430172 418822 2026-08-13T23:34:57Z ~2026-44554-52 29461 Сирэй иһэ уларытыллыбыт: '=== Hello gays, welcome to my minecraft lets play videoooooo... === Oh, you touch my talala, Hmmm... my ding ding dong. La la la la la la la, La la la la la la, La la la la la la la. Oh, you touch my talala La la la la la la la, La la la la la la. Hmmm... my ding ding dong. La la la la la la la, La la la la la la. Deep in the night, I'm looking for some fun, Deep in the night, I'm looking for some love. De-de-de-deep in the nigh...' 430172 wikitext text/x-wiki === Hello gays, welcome to my minecraft lets play videoooooo... === Oh, you touch my talala, Hmmm... my ding ding dong. La la la la la la la, La la la la la la, La la la la la la la. Oh, you touch my talala La la la la la la la, La la la la la la. Hmmm... my ding ding dong. La la la la la la la, La la la la la la. Deep in the night, I'm looking for some fun, Deep in the night, I'm looking for some love. De-de-de-deep in the night, I'm looking for some fun, Deep in the night, I'm looking for some (ping) You tease me, Oh please me, I want you to be my lovetoy, Come near me, don't fear me, I just can't get enough of you boy. Oh, you touch my talala. La la la.. Hmmm, my ding ding dong, Oh you touch my talala, Hmmm, my ding ding dong. La la la... Deep in the night, I'm looking for some fun, Deep in the night, I'm looking for some love. You tease me, Oh please me, I want you to be my lovetoy. Come near me, don't fear me, I just can't get enough of you boy. Oh, you touch my talala. La la la... Hmmm, my ding ding dong. La la la.. Oh, you touch my talala. La la la.. Hmmm, my ding ding dong. (ding ding dong) Hmmm, my ding ding dong 2x Oh, you touch my talala. Lalala... Hmmm, my ding ding dong. Oh ,you touch my talala (ding ding dong) Oh, you touch my talala. Hmmm, my ding dong dong.{{DEFAULTSORT:Тобуруокап}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1917 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Алтынньы 25 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:Үөһээ Бүлүү улууһугар төрөөбүттэр]] [[Категория:2001 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Кулун тутар 6 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:Саха норуодунай бэйиэттэрэ]] [[Категория:Саха суруйааччылара]] [[Категория:Учууталлар]] [[Категория:Саха биллиилээх дьоно]] [[Категория:Сэбиэскэй Сойуус суруйааччылара]] 52b8u8vfm3p2r8cbe2kyqpitgegras9 430179 430172 2026-08-14T00:25:27Z Morkoz 29356 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-44554-52|~2026-44554-52]] ([[User talk:~2026-44554-52|talk]]) (TwinkleGlobal) 430179 wikitext text/x-wiki {{Суруйааччы | Аата = Бүөтүр Тобуруокап | Аатын оригинаала = | Ойуу = Toburokov-Portret.jpg | Кэтитэ = | Ойуу суруга = | Төрүүрүгэр аата = Петр Николаевич Тобуроков | Псевдонимнара = | Төрөөбүт күнэ = 25.10.1917 | Төрөөбүт сирэ = Үөһээ Бүлүү, Тоҥуо Кууну | Өлбүт күнэ = 6.03.2001 | Өлбүт сирэ = Дьокуускай | Гражданствота = СССР, РФ | Дьарыга = бэйиэт, сэһэнньит | Суруйбут сыллара = | Туһаайыыта = | Жанр = | Айымньыларын тыла = саха | Дебют = | Бириэмийэлэрэ = | Наҕараадалара = | Lib = | Саайт = | Викитека = }} '''Бүөтүр Тобуруокап''' (25.10.1917—06.03.2001) — саха норуодунай бэйиэтэ, [[ССРС]] суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ ([[1957]] с.) ''Петр Николаевич Тобуроков'' литератураҕа киирбит аата. == Биография == Петр Николаевич Тобуроков [[1917]] с. [[алтынньы 25]] күнүгэр [[Үөһээ Бүлүү улууһа|Үөһээ Бүлүү]] улууһун [[Ороһу нэһилиэгэ (Үөһээ Бүлүү улууһа)|Ороһу нэһилиэгэ]]р (бэйэтэ суруйбутунан ''Өлөкөөн'' диэн ''Тоҥуо Куону'' диэн [[Өргүөт]] сиригэр, быһа холоон алтынньы ортотугар) булчут ''Ньукулай Тобуроков'' уонна ''Евдокия Ксенофонтовна Иванова (Улахан Огдооччуйа)'' дьиэ кэргэннэригэр бастакы оҕонон төрөөбүтэ. Биэһигэр 1922 с. төрөппүттэрэ оҕолорун үөрэттэрээри ийэтин дьоно олорор сирдэригэр Ороһуга көспүттэр. Уол аҕатын батан сааһыт, туһахчыт, тууһут, илимньит, мындыр булчут буола улааппыт. Ааҕарга өссө оскуолаҕа киириэн инниттэн таайа [[Василий Кустуктуурап]] үөрэппит. * [[1928]] оскуолаҕа Куорамыкыга (Үөһээ Бүлүү киинигэр) бастакы кылааска үөрэнэ киирэр. Сотору буолаат бастакы кылаас программатын билэр буолан иккис кылааска көһөрүллэр. * [[1933 сыл]] кыһыныгар-сааһыгар төрөппүттэрэ уонна кыра биэстээх балта хара буоспаҕа ылларан ыараханнык ыалдьаллар, Бүөтүр прививкалаах буолан тура сылдьан ыарыыны аһарар. Балта бу ыарыыттан өлөр. * Холкуостаах ыччат оскуолатыгар (Школа колхозной молодежи) үөрэнэр сылларыгар бастакы айымньыларын суруйбут эбит. Бу кэмҥэ таайа журналист [[Иванов Василий Ксенофонтович|Кустуктуров Василий Ксенофонтович]] сабыдыала улахан этэ. * [[1934]]—1937 сылларга [[Бүлүүтээҕи педагогическай училище|Бүлүүтээҕи учуутал техникумугар]] үөрэнэр. Онно райкомол секретара М. Т. Васильев сорудаҕынан киирбит. * Киирбит сылыгар (1935?) бастакы хоһооно бэчээккэ тахсар («Колхуостаах Балбаара хоһооно»). * [[1937 сыл]]тан кэргэнэ Евгения Васильевна Ноговицыналыын [[Дүллүкү нэһилиэгэ (Үөһээ Бүлүү улууһа)|Дүллүкү]], [[Ороһу нэһилиэгэ (Үөһээ Бүлүү улууһа)|Ороһу]], [[Нам нэһилиэгэ (Үөһээ Бүлүү улууһа)|Нам]] нэһилиэктэригэр учууталлаабыттара. * [[1941 сыл]]лаахха Тойоку ситэтэ суох оскуолатыгар дириэктэр. Бу үлэлии сырыттаҕына сэрии саҕаланар. Тобуруокап оскуола дириэктэрин быһыытынан броньнаах эбит. Ол эрээри, түөртэ салабыйыанньа биэрэн аармыйаҕа барарга дьулуһар. * [[1942 сыл]] сааһа — Туобуйаҕа партия райкомун уонна райисполкомун бэрэстэбиитэлинэн ананан 42 киһини армияҕа хомуйан киирбит уонна хомуйан киирбит дьонун кытта бэс ыйын 22 күнүгэр армияҕа ыҥырыллыбыт. Фроҥҥа барарга 4 төгүл көрдөһүү түһэрбитэ биллэр. [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитигэр]] кыттыбыта, Сталинград фронугар сылдьыбыта, наводчик-пулеметчик этэ. Тохтобул кэмигэр агитатордыыра, листовкалары тарҕатара, саллааттар санааларын өрө көтөҕөрө. [[Билэ:Toburokov-na fronte.jpg|thumb|150px|left|Сэриигэ]] [[1945 сыл]]тан [[ССКП]] чилиэнэ.<br /> 1960 с. Москваҕа Литературнай институкка Үрдүкү литературнай курстары бүтэрэр. Онно үөрэнэр саха эдэр ыччатын суруйуу кистэлэҥнэригэр угуйар, творческай семинары салайан ыытар.<br /> 1976—1979 сылларга Литературнай институкка старшай преподавателлиир, саха тылбаасчыттарын үөрэтэр.<br /> 1979 сылтан идэтийбит суруйааччы буолар.<br /> Бүөтүр Тобуруокап Дьокуускайга [[кулун тутар 6]] күнүгэр [[2001]] с. өлбүтэ. Үөһээ Бүлүү [[Нам, Үөһээ Бүлүү|Намыгар]] көмүллүбүтэ. == Дьиэ кэргэнэ, аймахтара == Николай Николаевич Тобуроков — бииргэ төрөөбүт быраата<ref>[http://www.s-vfu.ru/gordost-universiteta/detail.php?ID=9730 Северо-Восточный федеральный университет имени М. К. Аммосова: Выдающийся ученый России (к 80-летию Н. Н. Тобурокова)]</ref>, учуонай, филология билимин доктора, профессор. == Айар үлэтэ == Таайа Василий Кустуктуурап ааҕарга-суруйарга үөрэппит эрэ киһи буолбатах, хоһоон диэн тугун бастакынан быһаарбыт, тыл уранын истэргэ үөрэппит киһи буолар. Суруйааччы туһунан биир кинигэҕэ<ref>Бурцева Н. В. Күндүттэн күндүнү — олоҕу туойбутум: (Петр Тобуроков поэзията). Дьокуускай: РНА ССНК изд-та, 2007. — 100 с. — ISBN 5-463-00134-0</ref> маннык суруллубут: «Оччолорго кумааҕы кэмчи кэмигэр, кини көрдөҕүнэ, таайа кэтит лиискэ ортотугар эрэ суруйбут. Тымтыкка суруйа сылдьар киһиэхэ баҕалаах хаарыан кумааҕы икки кытыыта ыраас хаалбытын көрөн, уол олус дьиктиргээбит. Онуоха таайа хоһоон диэн маннык сурулларын өйдөппүт». Поэт оскуолаҕа үөрэппит дьоннорун, кэлин өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр методист-учуутал буолбут Н. В. Егоровы уонна саха тылдьытын ааптара Г. Ф. Сивцевы, махтана ахтара. Бииргэ үөрэнэр доҕотторун кытта хоһоон айарга күрэхтэһэллэр эбит. Төрдүс кылааһы бүтэрэллэригэр Г. Кардашевскай, М. Иванов буоланнар үһүөн «Эдэр сибэкки» диэн ааттаан бастакы «хомуурунньуктарын» илиинэн суруйан таһаараллар. Бүлүүгэ үөрэнэ сылдьан биир дойдулааҕа, кэлин биллэр тылбаасчыт, суруйааччы буолбут [[Дьүөгэ Ааныстыырап|Дьүөгэ Ааныстыырабы]] кытта биир хоско олороллор. Бастакы айымньытынан ааҕыллар «Колхозтаах Балбаара хоһооно» [[Бүлүү улууһа|Бүлүү улууһун]] «Колхоз суола» хаһыатыгар 1934 с. бэчээттэммитэ. Сэриигэ төһө да ыарахан усулуобуйаҕа сырыттар, хоһооннорун ыытан, [[Кыым (хаһыат)|«Кыым» хаһыакка]] бэчээттэтэрэ. Сэрии кэнниттэн учуутал Тобуроков саха литературатыгар оҕо суруйааччытын быһыытынан биллибитэ. 1947 с. Өктөөп 30 сылыгар аналлаах өрөспүүбүлүкэтээҕи куонкуруска кыттыыта улахан оруоллаах этэ. Онно кини «Буукубалар мунньахтара» поэмата уонна «Лыах» кэпсээнэ бастакы бириэмийэни ылбыттара. == Библиография == * Азбука-скороговорка: [Для дошкол. возраста] / Петр Тобуроков; [Худож. А. Л. Соргоева]. — Якутск: Кн. изд-во, 1980 — 22 с. * Витки : (Стихи, песни поэмы) / Петр Тобуроков; [Худож. В. И. [!Н.] Игнатьев]. — Якутск: Кн. изд-во, 1987—284,[1] с. * Всегда с добычей: Воспоминания о детстве / Петр Тобуроков; [Худож. О. Т. Местникова]. — М-во образования Респ. Саха (Якутия). — 48 с. — Якутск, 1994 * Где провести лето: [Стихи. Для мл. шк. возраста] / Петр Тобуроков; [Худож. Е. И. Третьякова]. — Якутск: Кн. изд-во, 1985 * Долгунча: (Пьесы, интермедии): [Перевод] / Петр Тобуроков. — Якутск: Нац. кн. изд-во «Бичик», 1993—188 [2] с. * Жаворонки, играющие с солнцем: (Стихи и поэмы) : [Для сред. шк. возраста] / Петр Тобуроков; [Худож. Е. И. Третьякова]. — Якутск: Кн. изд-во, 1986—182,[1] с. * Жаворонок с хомусом : Стихи / Петр Тобуроков. — Якутск: Кн. изд-во, 1983 — 85 с. * Дьол уонна сор: Поэма / Петр Тобуроков. — Якутск: Кн. изд-во, 1985 — 88 с. * Түүҥҥү кыыс: Повесть / Петр Тобуроков. — Якутск: Нац. кн. изд-во «Бичик», 1994—173,[1] с. * Сиибиктэ: [Стихи. Для мл. школ. возраста] / Петр Тобуроков; [Худож. И. И. Попов]. — Якутск: Кн. изд-во, 1979—111 c. * Стерхи над Леной: Стихотворения и поэмы. Пер. с якут. / Петр Тобуроков; [Худож. Б. А. Мокин]. — М.: Сов. Россия, 1983. — 87 с. * Ступа и пест: Сатир. стихи / Петр Тобуроков; [Худож. М. Г. Старостин]. — Якутск: Кн. изд-во, 1989—127,[1] с. * Туллай: Сказка [в стихах]. Для детей мл. шк. возраста. / Петр Тобуроков; [Худож. Е. Третьякова]. — Якутск: Кн. изд-во, 1982. — 87 с. * Пухлячок: Стихи : [Для дошк. и мл. шк. возраста] / Петр Тобуроков; [Худож. В. П. Кравчук]. — Якутск: Нац. кн. изд-во «Бичик», 1996 — 29 с. == Ырыалара == Ырыалар музыкаларын айбыт композитордары, мелодистары Бүөтүр Тобуруокап бэйэтин күндү доҕотторунан ааттыыра. [[Григорян Грант Арамович|Грант Григоряны]] кытта чугастык билсэрэ. [[Степанов Захар Константинович|З. Степановтыын]] бииргэ оперетта айан тураллар. [[Максимов Христофор Трофимович|Христофор Максимовы]], Георгий Никифоровы кытары уһуннук көрсүспэтэҕинэ ахтыһар, суохтаһар атастара-доҕотторо этилэр. Кэлин А. М. Алексеевы, Е. М. Поликарповы, Н. И. Бойлоховы, М. И. Константинованы, Г. Д. Кысылбаиковы, В. И. Никаноровы кытта чугастык билсибитэ. Петр Николаевич мэлдьи этэр буолара: «Поэт композиторы кытта бииргэ үлэлиирэ үчүгэй, ол ырыа үөскүүрүгэр булгуччулаах кэриэтэ усулуобуйа буолар», — диэн. Ырыа тылын суруйар поэт саҥа ырыаны мэлдьи ис ритмҥэ олоҕуран, онно сөптөөх тыллаан, дорҕоону дьүөрэлээн суруйуохтаах диирэ. [[Максимов Христофор Трофимович|Христофор Максимовы]] кытары көрүстэллэр эрэ, ол кэнниттэн кырата биир ырыа баар буола охсоро. Кинилэр бииргэ үлэлээһиннэриттэн үөскээбит ырыалар: «Доҕордоһуу тойуга», «Сир Эйигин төрөппүтэ», «Кырдал кыыһа», «Оҥхой кыыһа Ааныска», «Сардааналаах Ааныкчаан», «Ахтыбата буолуо диэмэ», «Күммүн көрдүүбүн», «Кэтириинэ», «Эт эрэ», «Билсиһиэххэ баар эбит», «Санатта „һай“», «Хаппытыан», «Өндөрүүскэ тиэтэйбэт», «Үөдүгэй киһитэ Миитэрэй», «Маҥаачыйа, Маҥаачыйа», «Тугун баҕас абатай!», «Күнү кытта оонньуубут», «Билэр буукубаларым», «Табахсыт», «Танюша туһунан», о. д. а. Петр Николаевич хоһоонноругар [[Никифоров Георгий Максимович]], [[Алексеев Аркадий Михайлович|Аркадий Михайлович Алексеев]], [[Поликарпов Егор Михайлович|Егор Михайлович Поликарпов]], [[Бойлохов Николай Иванович|Николай Иванович Бойлохов]], [[Константинова Мария Игнатьевна|Мария Игнатьевна Константинова]], [[Кысылбаиков Гавриил Давыдович|Гавриил Давыдович Кысылбаиков]], [[Никаноров Виктор Иванович|Виктор Иванович Никаноров]] уо. д. а. дьон-сэргэ уостан туһэрбэт үгүс ырыаларын айбыттара. Петр Николаевич хоһооннорун дорҕоонноро бэйэлэрэ музыкальнай олус өйдөнүмтүө тыллардаах, быһаччы өйдөбүллээх буоланнар мелодист үксэ ырыа айар. Үөһэ ахтыллыбыт мелодистар (үксүлэрэ самодеятельнай композитордар) кэннэ биир-икки ырыалаах сүүсчэкэ мелодиһы билсиһиннэриэххэ сөп. Кини хоһоонноругар композитордар ырыалары айаллар. Олортон сорохторун ааттаталыыр буоллахха, Захар Константинович Степанов ырыалара: «Атын ким да хаамса илигэ», «Дулҕа… эмиэ дулҕа!», «Уолаттар диэн, оо, уолаттар», о. д. а. Егор Ильич Неустроев ырыалара: «Сахам сирэ — ийэкэм», «Долгуннар», «Алаас уҥуор», «Кыыс туһунан ырыа», «Этимэ», «Санаар миигин», «Чыычаахтары таптыыбын», «Кетен тахсьпт, кыталыктар». Полина Николаевна Иванова ырыалара: «Таптал букета», «Сүрэҕим эмиэ», «Частушкалар», «Туллуктар», «Өр да эн сүрэхпэр сырыттыҥ». Оннооҕор сахалыы саҥаны истэн да өйдөөбөт Иван Иванович Филиппов «Туллуктуура Маарыйа», «Тапталлааҕым, ханнаҕын?» диэн эйэҕэс, намыын ырыалары айбыта, оттон Николай Савельевич Берестов — «Умнубутуҥ түргэнин!», «Тойук хор». Александр Дмитриев «Мин саллаат уолабын», «Сибэккилээх кырдал», «Чороон», «Саҥа дьыл киэһэтэ», «Диэх курдукпун», «Мэлдьи бииргэ сылдьыам», «Киэһэ миэхэ тиийээр эрэ», «Буруйдаах үһү саас», о. д. а. айбыта. Петр Николаевич хоһоонноругар иккилии-үстүү мелодист айбыт ырыалара олус элбэх. Олортон сорохторун билсиһиннэрдэххэ маннык: «Дорооболоруҥ, Маарыйалар!» — Егор Поликарпов, Калиста Пахомова, Иван Бурцев тус-туЬунан мелодия айбыттара. «Көтөн тахсыҥ, кыталыктар!» — композитордар Георгий Никифоров, Егор Неустроев. «Һай!» — Христофор Максимов, Алексей Попов. «Чычып-чаап!» Николай Бойлохов, Трофим Семенов, Василий Парников — эмиэ үс самодеятельнай композитордар ырыалара. «Чаай ырыата» — Георгий Никифоров, Владимир Николаев. «Ньургуһунна бэлэхтээ» — Тимофей Стручков, Аркадий Алексеев. == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == * Саха норуодунай поэта == Аатын үйэтитии == Дойдутугар Үөһээ Бүлүү улууһун Нам сэлиэнньэтигэр олорбут тиэргэнигэр түмэл үлэлиир. 2007 сыллаахха сэтинньи 24 күнүгэр билигин түмэл буолан турар олорбут дьиэтин аттыгар төрөөбүтэ 90 сылыгар сөп түбэһиннэрэн бүүһэүн үөрүүлээх аһыыта буолбута. === Суруйааччы туһунан кинигэлэр === == Өссө маны көр == * [[Тобуроков Николай Николаевич]] * [[Саха норуодунай суруйааччыларын тиһигэ]] * [[Саха норуодунай поэттарын тиһигэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [http://psakha.narod.ru/toburokov.html «Писатели Якутии» веб-сайт ] * [http://pages.ykt.ru/history/persona/toburuokap.html «Сир Дойду»] * [http://www.ykt.ru/nvpress/328/5.htm Наше время] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928060627/http://www.ykt.ru/nvpress/328/5.htm |date=2007-09-28 }} * [http://minobr.sakha.ru/ministr/vyustuplenie_01.htm Үөрэх миниистирин дакылаата] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930043731/http://minobr.sakha.ru/ministr/vyustuplenie_01.htm |date=2007-09-30 }} * [http://www.sitc.ru/nasled/writer/HTML/names.htm 100 знаменитых имен Республики Саха (Якутия)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061130043035/http://www.sitc.ru/nasled/writer/HTML/names.htm |date=2006-11-30 }} {{Саха норуодунай поэттара}} {{DEFAULTSORT:Тобуруокап}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1917 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Алтынньы 25 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:Үөһээ Бүлүү улууһугар төрөөбүттэр]] [[Категория:2001 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Кулун тутар 6 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:Саха норуодунай бэйиэттэрэ]] [[Категория:Саха суруйааччылара]] [[Категория:Учууталлар]] [[Категория:Саха биллиилээх дьоно]] [[Категория:Сэбиэскэй Сойуус суруйааччылара]] 7n2ngn2gr6u2ammylnr5896ucy79n8r 4 1131 430174 389553 2026-08-13T23:40:53Z ~2026-44554-52 29461 430174 wikitext text/x-wiki Dominique, –nique, –nique Sempre alegre esperando alguém que possa amar O seu príncipe encantado, seu eterno namorado Que não cansa de esperar Dominique tem um sonho E alguém pode realizar Há de vir um cavalheiro Que a conduza para o altar Dominique, –nique, –nique Sempre alegre esperando alguém que possa amar O seu príncipe encantado, seu eterno namorado Que não cansa de esperar Certo dia, de passagem Na avenida, alguém notou Doce olhar de Dominique Ela então se enamorou Dominique, –nique, –nique Sempre alegre esperando alguém que possa amar O seu príncipe encantado, seu eterno namorado Que não cansa de esperar O rapaz, com um sorriso Logo pediu sua mão E a visão do paraíso Fez pulsar seu coração Dominique, –nique, –nique Sempre alegre esperando alguém que possa amar O seu príncipe encantado, seu eterno namorado Que não cansa de esperar Apesar da pouca idade Dominique percebeu Que a maior felicidade Foi o amor que Deus lhe deu Dominique, –nique, –nique Sempre alegre esperando alguém que possa amar O seu príncipe encantado, seu eterno namorado Que não cansa de esperar Mas o tempo foi passando E a verdade apareceu Pois quem vive só sonhando Desta vida se esqueceu Dominique, –nique, –nique Sempre alegre esperando alguém que possa amar O seu príncipe encantado, seu eterno namorado Que não cansa de esperar Uma lágrima caída A rolar dos olhos seus Numa tarde de domingo O rapaz lhe disse adeus Dominique, –nique, –nique Sempre triste a chorar o amor que se acabou O seu príncipe encantado, seu eterno namorado Que se foi e não voltou cj8db0l7hzhzssq6w3brkd416w629ew 430177 430174 2026-08-14T00:23:25Z Morkoz 29356 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-44554-52|~2026-44554-52]] ([[User talk:~2026-44554-52|talk]]): Vandalism + copyright violation (TwinkleGlobal) 430177 wikitext text/x-wiki <center><u>Бастаан Бикипиэдьийэҕэ киирбит дьоҥҥо аналлаах сирэй.<br />Бу бырайыакка кыттаҥҥыт бэйэҕит да улаханнык астыныаххыт, дьоҥно да көмө буолуоххут диэн эрэнэбит </u></center> Бастаан киирбит киһи вики-разметкаҕа буккуллааччы, холобур хайдах модьу бичигинэн суруйабын, саҥа строканы хайдах оҥоробун диэн мунаарар түгэннэрэ баар буолааччы. Бу сирэй онно көмө буолуо. == Эрчиллэр сир == Бастатан туран ону маны көннөрөргө үөрэнэргэ, ыстатыйа харатын (черновигын) оҥорорго Тус бэйэ сирэйин оҥоһун. Ону оҥорорго <tt>[[Special:Mypage/Ыстатыйа харата|маны баттаа]]</tt>, онтон тахсыбыт түннүккэ ''"маннык ааттаах саҥа ыстатыйаны суруйуоххун сөп"'' диэни баттаа, оччоҕо <tt style="white-space:nowrap">/"Ыстатыйа харата"</tt> диэн сирэй оҥоһулуо. Бу тус бэйэҥ сирэйиҥ. Кини Бикипиэдьийэ сүрүн ыстатыйаларын аатын далыгар киирбэт (статистикаҕа эмиэ). Онон манна тугу баҕарар гыныаххын сөп. Ыстатыйа омоонун суруйуоххун сөп, араас разметка тэриллэрин туһанан эспэримиэн ыытыаххын сөп. Бэйэҥ көҥүлүҥ. Кэлин наадата суох диэтэххинэ дьаһабылга этэҥҥин соттороор, эбэтэр маннык бэлиэни туруораар: {{tl|Db-owner}} == Разметка туһунан == Ыстатыйаны көннөрөн биэрэргэ '''Уларыт''' диэн кыбытыгы (вкладканы) баттанар. Үөһэ баар. Модьу бичигинэн суруйарга модьуратыахтаах тылгын мышкаҕынан бэлиэтээн (хараардан) баран үөһэ баар тэрил хапталыгар (панель инструментов) бастакы турар "А" буукубаны баттаа. Саҥа (кыһыл) устуруокаттан саҥа абзааһы саҕалыаххын баҕардаххына абзаастар ыккардыларыгар кураанах устуруоканы кыбыт. Атын ыстатыйаҕа сигэнээри гыннаххына ол тылгын квадраттыы икки хос ускуопкаҕа угуохтааххын: <nowiki>[[Кыталык]]</nowiki>. Ону судуругутук угарга тылгын хараардан баран тэрил хапталыгар сыап ойуулаах тимэҕи баттаа. Салгыыта өйдөнүө дии саныыбын. Салаа баһын оҥорорго бас тыллар (салаа аатын) икки өттүнэн икки эбэтэр үс тэҥнэһии бэлиэтин туруораҕын. Маннык <nowiki>=== Олоҕун олуктара ===</nowiki> Суруйан-үлэлээн киирэн бардаххына атын да бэлиэлэри билэн иһиэҕиҥ. Барытын сатыаҕыҥ диэн эрэнэбит! Харса суох түһүнэн кэбис! == Эбии сигэлэр == '''Бу ролигы көр: [[Көмө:1-кы уруок]]''' ''Өссө маны көр:'' * [[Сахалыы таба суруйуу быраабылалара|Сахалыы таба суруйуу сиэрэ]] * [[Бикипиэдьийэ:Ыстатыйаны ааттааһын|Ыстатыйаны ааттааһын]] * ''[[:Категория:Бикипиэдьийэ:Көмө|Көмө]] — Бикипиэдьийэ көмөлөһөр матырыйаалларын тиһилигэ'' * ''[[Бикипиэдьийэ:Кэпсэтэр сир|Кэпсэтэр сир]] — бикипиэдьийэһиттэр алтыһар сирдэрэ,'' * ''[[:ru:Википедия:ЧАВО]] — cписок часто задаваемых вопросов,'' * [[Көмө:Уларытыы устуоруйата|Уларытыы устуоруйата]] * [[Бикипиэдьийэ:Бэлиэтэнии|Бэлиэтэнии]] * ''[[Бикипиэдьийэ:Дьаһабыллар|Дьаһабыллар]] — дьаһабыллар тиһиктэрэ, кинилэртэн ону-маны ыйытыаххытн сөп.'' ''Бикипиэдьийэни сэргээбит буоллаххына доҕотторгор, аймах-билэ дьоҥҥор кэпсээ!'' [[Категория:Бикипиэдьийэ:Көмө]] [[Категория:Бикипиэдьийэ:Ыйыы-кэрдии]] fgj6ytwcedpagai3d4g127gcvth00lg 0 1218 430175 402424 2026-08-13T23:43:14Z ~2026-44554-52 29461 430175 wikitext text/x-wiki (It starts with one) One thing, I don't know why It doesn't even matter how hard you try Keep that in mind, I designed this rhyme To explain in due time (all I know) Time is a valuable thing Watch it fly by as the pendulum swings Watch it count down to the end of the day The clock ticks life away, it's so unreal (it's so unreal) Didn't look out below Watch the time go right out the window Trying to hold on, to didn't even know I wasted it all just to watch you go (watch you go) I kept everything inside And even though I tried, it all fell apart What it meant to me will eventually Be a memory of a time when I tried so hard and got so far But in the end, it doesn't even matter I had to fall to lose it all But in the end, it doesn't even matter One thing, I don't know why It doesn't even matter how hard you try Keep that in mind I designed this rhyme To remind myself how I tried so hard (I tried so hard) In spite of the way you were mocking me Acting like I was part of your property Remembering all the times you fought with me I'm surprised it got so far (got so far) Things aren't the way they were before You wouldn't even recognize me anymore Not that you knew me back then But it all comes back to me (in the end) You kept everything inside And even though I tried, it all fell apart What it meant to me will eventually Be a memory of a time when I tried so hard and got so far But in the end, it doesn't even matter I had to fall to lose it all But in the end, it doesn't even matter I've put my trust in you Pushed as far as I can go For all this There's only one thing you should know I've put my trust in you Pushed as far as I can go For all this There's only one thing you should know I tried so hard and got so far But in the end, it doesn't even matter I had to fall to lose it all But in the end, it doesn't even matter [[Категория:Көтөрдөр]] 3qj8y2o0yrpg30ax5h6h7ft3uekclvc 430176 430175 2026-08-14T00:22:20Z Morkoz 29356 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-44554-52|~2026-44554-52]] ([[User talk:~2026-44554-52|talk]]): Copyright violation (TwinkleGlobal) 430176 wikitext text/x-wiki '''Кыталык''' ({{lang-la|Leucogeranus leucogeranus}}) — [[Сэдэх көрүҥнэр|сэдэх]] [[көтөр]], туруйа көрүҥэр киирэр. Эбэтэр Сибиир Үрүн кыталыга, Үрүҥ кыталык диэн биллэр. [[Билэ:Grus leucogeranus.jpg|thumb|260px|Кыталыктар (''Grus leucogeranus'')]] == Тас көстүүтэ == 1 м 40 см үрдүк кыталык ыйааһына 6 киилэ буолар. Атыырын ыйааһына тыһытынааҕар ыарахан. Кыталык дьүһүнэ кылбаа маҥан, сирэйэ түүтэ суох, уот кыһыл. Атахтара кытархайдар. Кынатын төбөтө харалаах. Кыталык оҕото төбөтө, кэтэҕэ кытархай кугас, атын түүтэ сырдык кугас. Сымыыттан тахсарыгар хараҕа халлаан күөҕэ өҥнөөх, алта ыйыгар араҕас буолар. == Ханна баара == Аан дойду кыталыга үс популяциялаах: илиҥҥи, киин уонна арҕаа. Кыталык илиҥҥи популяцията [[Саха Сирэ|Саха сиригэр]] [[Халыма, өрүс|Халыма]] намталыгар сайылыыр, кыстыыр сирэ — Янцзы өрүс орто тардыыта, Кытай соҕуруулуу-илин өттө. Сорох пааралар Корейскай перешейкка, Тайваҥҥа уонна Японияҕа кыстыыллар. Арҕаа популяцията Печора өрүс аллара тардыытынан уонна Обь өрүс орто тардыытыгар сайылыыр. Кыстыыр сирэ — Иран, Каспийскай муора соҕуруу биэрэгэ. Киин популяция Обь өрүс аллара тардыытыгар сайылыыра, Ираҥҥа уонна Индия Кеоладео диэн национальнай пааркатыгар кыстыыра. Бу популяцияны тиһэҕин 2002 сыллаахха бэлиэтээбиттэр. Билигин, арааһа, сүппүт диэн сабаҕалыыллар. Кыталык атын туруйаларга тэҥнээтэххэ ууттан ырааппат көтөр. == Аһылыга == Кыталык тугу барытын сиир. Сурун аhылыга уу отоно, кыра кэбийэр харамайдар, балыктар уонна үөн-көйүүр. == Ууһуура == Кыталык субарктическай туундараҕа, тыалаах туундараҕа уонна Саха сирин хотугулуу-илин тайҕатыгар сымыыттыыр. Сымыыта биир эбэтэр икки буолар. Ийэтэ, аҕата иккиэн 29 күн устата баттыыллар. Үксүн биир эрэ оҕо тыыннаах хаалар. 70-75 күнүнэн кыталык оҕолоро бэйэлэрэ көтөр буолаллар. Үчүгэй сылга кыталык ахсаана 200 көтөрүнэн элбиир. Куһаҕан сылга 34-38 эрэ саҥа көтөр эбиллэр. Кыталык сымыыттыыр кэмигэр олус сэрэхтээх. Уйатыгар киһи чугаһаатаҕына уйатыттан 1-1,5 км тэйэр. Оннук тулаайахсыйбыт уйа атын кыыл аһылыга буолуон сөп. Кыталык 5-7 сааһыгар ууһуур кыахтанар. Пааралар куруук бииргэ сылдьаллар. == Ахсаана == Кыталык илиҥҥи (Саха сиринээҕи) популяцията аан дойду кыталыгын уопсай ахсаанын 98,7 % ылар<ref>''Стратегия сохранения стерха в Якутии'', Якутск 2002, ЯФ Изд-ва СО РАН, ISBN 5-7692-0538-5</ref>. Кытайга кыстыыр сиригэр ''Үс хапчаан плотината'' тутуллуоҕуттан ыла, кыталык олорор айылҕата уларыйан, ахсаана аҕыйаабыт. Уопсай ахсаана 2900-3000 көтөр эбит буоллаҕына (2002 сыл туругунан), билигин лаппа аччаан иһэр. Кыталык сүтэр кутталламмыт көтөрдөргө киирэр. Кыталык Ираҥҥа кыстыыр арҕаа популяциятын ахсаана сүүрбэҕэ тиийбэт. <references /> == Кыталык саха киһитин олоҕор == Саха сиригэр кыталык киһи саамай сөбүлүүр, ытыктыыр көтөрдөрүгэр киирэр. Кыталык саха киһитин итэҕэлигэр биир миэстэни ылар. [[Айыылар]], [[удаҕан|удаҕаттар]] кыталык мөссүөнүнэн киһиэхэ көстөллөр диэн итэҕэйии баар. Кыталыгы өлөрөр [[Аньыы|аньыынан]] ааҕыллар. == Кыталыгы харыстааһын == Кыталык Аан дойдутааҕы Айылҕаны харыстыыр сойуус Кыһыл Кинигэтигэр (Красная книга Международного Союза Охраны Природы (МСОП) / The World Conservation Union (IUCN)) уонна да атын испииһэктэргэ киирбит. Саха сиригэр кыталыгы бултуур 1962 сылтан бобуллан турар. Кыталык сымыыттыыр сүрүн сирэ «Кыталык» диэн эркээйи сиргэ киирэр (Сеть охраняемых местообитаний редких журавлей Севера-Востока Азии / North East Asian Crane Site Network). Тааттааҕы айылҕаны харыстыыр инспекция дойдулар ыккардыларынааҕы GEF/UNER «Кыталык уонна атын уу таһынааҕы көтөрдөр олорор уонна көтөн ааһар сирдэрин тупсарыы» диэн бырайыакка кыттар. 2008 с. «Куолума-Чаппанда» ресурснай резерваакка бу бырайыак иһинэн үлэлиир учуонайдар 1700 кыталык көтөн ааспытын көрбүттэр.<ref>«СахаЭкос» хаһыат, 1№, 2009</ref>. <references /> == Ыйынньыктар == * [http://www.savingcranes.org/species/siberian.cfm International Crane Foundation’s Siberian Crane page| английскайдыы] * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2786&m=0 BirdLife Species Factsheet| английскайдыы] * [http://jakutien.holger-roehle.de/html/schneekraniche.html Кыталыктар — ньиэмэстии] * [http://www.craneworld.de/deutsch/kranicharten/arten/schnee.html Craneworld — Кыталык хаартыската] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312090637/http://www.craneworld.de/deutsch/kranicharten/arten/schnee.html |date=2007-03-12 }} {{Үчүгэй ыстатыйа}} [[Категория:Көтөрдөр]] ccj04j6ycqjr7j39kwl1gqd23y8hkn0 0 4473 430171 429994 2026-08-13T23:29:17Z ~2026-44554-52 29461 430171 wikitext text/x-wiki What is love? Baby, don't hurt me Don't hurt me no more Baby, don't hurt me Don't hurt me no more What is love? Yeah, yeah (Ooh, ooh) I don't know why you're not there I give you my love, but you don't care So what is right? And what is wrong? Give me a sign What is love? Baby, don't hurt me Don't hurt me no more What is love? Baby, don't hurt me Don't hurt me no more (Whoa, whoa, whoa, whoa, oh-whoa, whoa, ohh, ooh) (Whoa, whoa, whoa, whoa, oh-whoa, whoa, ohh, ooh) Oh, I don't know, what can I do? What else can I say, it's up to you I know we're one Just me and you I can't go on What is love? Baby, don't hurt me Don't hurt me no more What is love? Baby, don't hurt me Don't hurt me no more (Whoa, whoa, whoa, whoa, oh-whoa, whoa, ohh, ooh) (Whoa, whoa, whoa, whoa, oh-whoa, whoa, ohh, ooh) What is love? (Ooh, ooh, ooh) What is love? (Ooh, ooh, ooh) What is love? Baby, don't hurt me Don't hurt me no more Don't hurt me Don't hurt me I want no other, no other lover This is our life, our time When we are together, I need you forever Is it love? What is love? Baby, don't hurt me Don't hurt me no more What is love? Baby, don't hurt me Don't hurt me no more Yeah, yeah (Whoa, whoa, whoa, whoa, oh-whoa, whoa, ohh, ooh) (Whoa, whoa, whoa, whoa, oh-whoa, whoa, ohh, ooh) What is love? Baby, don't hurt me Don't hurt me no more What is love? Baby, don't hurt me Don't hurt me no more (Huh-huh, huh-huh) Baby, don't hurt me Don't hurt me no more (Huh-huh, huh-huh) Baby, don't hurt me Don't hurt me no more What is love? ==Быһаарыылар== [[Категория:Чолбоннор (Планеталар)]] 9eakhhsxkr6r25qe3dh5r9mixert5ai 430180 430171 2026-08-14T00:25:50Z Morkoz 29356 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-44554-52|~2026-44554-52]] ([[User talk:~2026-44554-52|talk]]) (TwinkleGlobal) 430180 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | bgcolour=#c0c0ff | name = Сир | symbol = [[Билэ:Earth symbol (small, bold).svg|24px|🜨]] | image = [[Билэ:The Blue Marble (remastered).jpg|frameless|center]] | caption = ''[[The Blue Marble]]'', [[Apollo 17]] | epoch = [[J2000.0]] | aphelion = 152,097,701&nbsp;km <br />1.0167103335&nbsp;[[astronomical unit|AU]] | perihelion = 147,098,074&nbsp;km <br /> 0.9832898912&nbsp;AU | semimajor = 149,597,887.5&nbsp;km <br /> 1.0000001124&nbsp;AU | eccentricity = 0.016710219 | inclination = 1°34'43.3"<ref name=Allen294>{{cite book | title=Allen's Astrophysical Quantities | author=Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. | publisher=Springer | year=2000 | isbn=0387987460 | url=http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 | pages=294}}</ref> <br /> to [[Invariable plane]] | asc_node = 348.73936° | arg_peri = 114.20783° | period = 365.256366&nbsp;days<br /> 1.0000175&nbsp;[[julian year (astronomy)|yr]] | avg_speed = 29.783&nbsp;km/s <br /> 107,218&nbsp;km/h | satellites = 1&nbsp;(the&nbsp;[[Moon]]) | physical_characteristics = yes | flattening = 0.0033528<ref name=iers/> | equatorial_radius = 6,378.1&nbsp;km<ref name=iers>{{cite conference | author=IERS Working Groups | editor=McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard | title=General Definitions and Numerical Standards | year=2003 | booktitle=IERS Technical Note No. 32 | publisher=U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures | url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 | accessdate=2008-08-03 }}</ref> | polar_radius = 6,356.8&nbsp;km<ref>{{cite book | first=Anny | last=Cazenave | editor=Ahrens, Thomas J. | year=1995 | chaptertitle=Geoid, Topography and Distribution of Landforms | title=Global earth physics a handbook of physical constants | publisher=American Geophysical Union | location=Washington, DC | isbn=0-87590-851-9 | url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf | accessdate=2008-08-03 |format=PDF}}</ref> | mean_radius = 6,371.0&nbsp;km<ref>{{cite book | author=Various | editor=David R. Lide | year=2000 | title=Handbook of Chemistry and Physics | url=https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_u9i8 | edition=81st edition | publisher=CRC | isbn=0849304814 }}</ref> | circumference = 40,075.02&nbsp;km&nbsp;([[equator]]ial)<br />40,007.86&nbsp;km&nbsp;([[meridional]])<br />40,041.47&nbsp;km&nbsp;(mean) | surface_area = 510,072,000&nbsp;km²<ref>{{cite journal | last = Pidwirny | first = Michael | date=2006-02-02 | title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1) | publisher=University of British Columbia, Okanagan | url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html | accessdate=2007-11-26 }}</ref><ref name=cia>{{cite web | author=Staff | date=2008-07-24 | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html | title=World | work=The World Factbook | publisher=Central Intelligence Agency | accessdate=2008-08-05 }}</ref><ref group=note name=surfacecover>Due to natural fluctuations, ambiguities surrounding [[ice shelves]], and mapping conventions for [[vertical datum]]s, exact values for land and ocean coverage are not meaningful. Based on data from the [[Vector Map]] and [http://www-gem.jrc.it/ Global Landcover] datasets, extreme values for coverage of lakes and streams are 0.6% and 1.0% of the earth’s surface. Note that the ice shields of Antarctica and Greenland are counted as land, even though much of the rock which supports them lies below sea level.</ref> 148,940,000&nbsp;km²&nbsp;land&nbsp;&nbsp;(29.2 %)<br /> 361,132,000&nbsp;km²&nbsp;water&nbsp;(70.8 %) | volume = 1.0832073{{e|12}}&nbsp;km³ | mass = 5.9736{{e|24}}&nbsp;kg | density = 5.5153&nbsp;g/cm³ | surface_grav = [[Earth's gravity|9.780327]] [[metre per second squared|m/s²]]<ref name="yoder12">Yoder, C. F. (1995) p. 12.</ref><br />0.99732&nbsp;[[g-force|''g'']] | escape_velocity = 11.186&nbsp;km/s&nbsp;<br /> | sidereal_day = 0.99726968&nbsp;d<ref name=Allen296>{{cite book | title=Allen's Astrophysical Quantities | author=Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. | publisher=Springer | year=2000 | isbn=0387987460 | url=http://books.google.com/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 | pages=296}}</ref><br />23{{smallsup|h}}&nbsp;56{{smallsup|m}}&nbsp;4.100{{smallsup|s}} | rot_velocity = 465.11&nbsp;m/s | axial_tilt = 23.439281° | albedo = 0.367<ref name="earth_fact_sheet"/> | adjectives = Terrestrial, Terran, [[Terra (mythology)|Telluric]], Tellurian, Earthly | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | min_temp_1 = 184&nbsp;K | mean_temp_1 = 287&nbsp;K | max_temp_1 = 331&nbsp;K | temp_name2 = [[Celsius]] | min_temp_2 = −89&nbsp;°C | mean_temp_2 = 14&nbsp;°C | max_temp_2 = 57.7&nbsp;°C | surface_pressure = 101.3&nbsp;[[kPa]] ([[Sea Level|MSL]]) | atmosphere_composition = 78.08%&nbsp;[[Nitrogen]] (N₂)<br /> 20.95%&nbsp;[[Oxygen]] (O₂)<br /> 0.93%&nbsp;[[Argon]]<br /> 0.038%&nbsp;[[Carbon dioxide]]<br />About 1% [[water vapor]] (varies with [[climate]])<ref name="earth_fact_sheet"/> }} '''Сир''' диэн [[Күн|Күнтэн]] үһүс [[планета]]. [[Күн системата|Күн систематын]] [[Сирдиҥи планеталар|сирдиҥи планеталарыттан]] [[диаметр|диаметрынан]], [[маасса|маассатынан]] уонна [[чиҥ|чиҥинэн]] ордук улахан планета. [[Ый]] диэн биир [[аргыс|аргыстаах]]. Cир [[аан дойду]] соҕотох [[олох|олохтоох]] сирэ. 4.54 млрд. сыл анараа өттүгэр үөскээбитэ. Олох 1 млрд. сыллааҕыта. Киэҥ өйдөбүлүгэр: # атах аннынааҕы үктэл; # Сир планета; # түөлбэ сир; # дойду; # үүнээйи үүннэрэргэ анаан оҥоһуллубут бааһына, оҕуруот сирэ; # моой ананыллыбыт ходуһа, сайылык, уһаайба, ойуур уо.д.а. Т.к.: йер (был. түүр.); ер (түүр.); жер (казах., кирг.) — сир, туох эмит төрүкүттэн билиҥҥэ диэри баар миэстэтэ; түөлбэ сир. [[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|frameless|center]] ==Быһаарыылар== <references/> {{Күн системата}} [[Категория:Чолбоннор (Планеталар)]] rdqqoa0m6qqhsb3ore3549moc57vme0 0 7792 430181 409471 2026-08-14T06:26:42Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 430181 wikitext text/x-wiki '''От ыйын 23''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 204-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 205-c күнэ). Сыл бүтүө 161 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * Аан дойдуга [[Кииттэр уонна дельфиннэр күннэрэ]] * {{Флагификация|Абхазия}} — Дуоҕа күнэ * {{Флагификация|Индонезия}} — [[Оҕо күнэ]]<ref>ru.qwe.wiki/wiki/Children's_Day</ref> * {{Флагификация|Соҕуруу Осетия}} — Суруналыыс күнэ<ref>[https://www.yuga.ru/news/161089/ В Южной Осетии отметили День журналиста]</ref> * {{Флагификация|Эгиипэт}} — Өрөбүлүүссүйэ күнэ (1952) * {{Флагификация|Папуа-Новая Гвинея}} — Дойду сэриигэ өлбүттэри өйдөөн-санаан ааһар күнэ * {{Флагификация|Оман}} — Барҕарыы күнэ. Кабус бин Саид аль Саид 1970 сыллаахха былааска кэлбит күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 2020 сыллаахха тохсунньуга өлбүтүн кэнниттэн олунньуга бу күнү бэлиэтэммэт буолла диэн биллэрбиттэрэ. == Түбэлтэлэр == * [[1471]] (Юлиан халандаарынан от ыйын 14 күнүгэр) — Шелонь өрүс үрдүгэр Москуба уонна Новгород өрөспүүбүлүкэтин кыргыһыылара буолбут. Бойобуода Холмскай баһылыктаах Москуба сэриилэрэ Дмитрий Борецкай баһылыктаах Новгород ополчениетын кыайбыттар. Москубаларга Данияр баһылыктаах Касимов ханлыгын аттаах этэрээтэ көмөлөспүт, новгородтар кэнниллэриттэн саба түһэн кыайыыны хааччыйбыт. * [[1840]] — Британия [[Канаада]]ҕа бэйэтэ салайынар сир стаатуһун биэрэрин туһунан биллэрбит. * [[1851]] — Тохсунньу 1 күнүттэн (саҥа ааҕыыннан 1852 сыл тохсунньу 13 күнүттэн) Саха уобалаһа Иркутскай күбүөрүнэттэн араарыллыахтааҕын туһунан быһаарыныы ылыныллыбыт: "Саха уобалаһын салайыы туһунан" балаһыанньа бигэргэммит. Сыл аҥаарынан Саха уобалаһын бастакы [[Саха сирин күбүрүнээтэрдэрин испииһэгэ (1852-1917)|күбүрүнээтэрэ]] ананан кэлбит. * [[1867]] — Арассыыйаҕа Туркестааннааҕы генерал-губернаторство олохтоммут. * [[1901]] — ньиэмэс бырааһа [[Роберт Кох]] бубоннаах чумааны кырыысалар тарҕаталлар диэн түөрүйэтин дьоҥҥо билиһиннэрбит. * [[1903]] — Ford Motor Company бастакы массыынатын «модель А» атыылаабыт. * [[1914]] — [[Австро-Венгрия]] [[Сербия]]ҕа эрцгерцог Франц Фердинанды ким өлөрбүтүн билэргэ ультиматум түһэрбит. Сербия ультиматуму сүнньүнэн ылыммыт, биир эрэ ирдэбилин толорор кыаҕа суоҕун эппит. Онон [[от ыйын 28]] күнүгэр Австрия сэриини биллэрбитэ, [[Аан дойду бастакы сэриитэ]] саҕаламмыта. * [[1918]] — Омскайдааҕы бырабыыталыстыба [[Сибиир]] тутулуга суоҕун биллэрбит. * [[1923]] — ВЦИК уурааҕынан Лаамы уеһа Саха Өрөспүүбүлүкэтиттэн араарыллан Камчаатка уобалаһыгар бэриллибитэ. * [[1928]] — Абаҕаҕа олорбут [[Корнилов Михаил Федорович (Мээнчэ уола)|Михаил Корниловы - Мээнчэ уолун]] балыырга түбэһиннэрэн 58 ыстатыйаннан буруйдаан хаайбыттар. Нөҥүө күнүгэр ойоҕо төрдүс оҕотун оҕоломмут. Ону ол диэбэккэ дьахтары Өлүөхүмэ хаайыытыгар укпуттар. Мээнчэ уолун бэйэтин биэс сылга уураахтаан ыраах Соловецкай лааҕырга ыыппыттар. Онтон Финляндияҕа күрээбитэ. * [[1942]] — Ньиэмэстэр "Эдельвейс" диэн [[Азербайджан]] ньиэбин былдьыыр соруктаах [[Хапхаас]]ка кимэн киирэр эпэрээһийэлэрэ саҕаламмыт. Бу күн "Хапхаас аана" диэн ааттаммыт [[Ростов-на-Дону]] куораты ылбыттар. Атырдьах ыйыгар Европа саамай үрдүк чыпчаалыгар [[Эльбрус]]ка былаах анньыбыттар. Ол эрээри соруктарын сиппэтэхтэрэ, Сталинград кыргыһыытыгар хотторон баран көмүскэниигэ көһөргө күһэллибиттэрэ, [[Малгобек]] уонна [[Владикавказ]] куораттарга тохтообуттара. 1943 сыллаахха уһуннук барбыт позиционнай кыргыһыылар кэннилэриттэн чугуйан барбыттара. * [[1950]] — [[Москуба]]тааҕы Щепкин аатынан театральнай институукка саха студията аһыллыбыт. * [[1957]] — Саха сиригэр сэбиэскэй былааһы олохтоспут [[Строд Иван Яковлевич|Иван Строд]] буруйа суоҕунан реабилитацияламмыт. [[1937]] сыл [[атырдьах ыйын 19]] күнүгэр сууттаабыттара, терроризмҥа күтүрээбиттэрэ уонна ол күн ытан өлөрбүттэрэ. * [[1959]] — Дьокуускай 2-с оскуолатын бүтэрбит 22 оҕо (14 кыыс, 8 уол) Мииринэй куораты тута "хомсомуол путевкатынан" барбыттар. Кинилэри арыаллаан 10 "б" кылаас салайааччыта [[Миндиярова Зоя Михайловна|Зоя Миндиярова]] барсыбыт, олохторун буллартаан баран биирдэ төннүбүт. Учуутал эрдэттэн оччотооҕу Мииринэй "баһылыгын" Тихоновтыын ситимнэһэн, оҕолору бастаан оробуочай идэлэргэ үөрэтэллэрин ситиспит. Дьиктитэ диэн бу оҕолор, өссө тохсуска үөрэнэ сылдьан кылааһынан "Тайшет-Абакаан" тимир суолу тутууга бараары гыммыттара бастаан үбэ көрүллүбэккэ, онтон тутуу тохтоон барбатахтар эбит<ref>{{Кинигэ|автор=Н. А. Крылов, Е. Э. Егорова|часть=Оҕолорбун көрөн олус да үөрбүтүм|заглавие=Кинилэр дьоллорун Мииринэйгэ уһаммыттара : ахтыылар|место=Дьокуускай|страницы=21|страниц=176|тираж=100}}</ref>. Бу кылааска бары сахалар үөрэммиттэр, үгүстэрэ тыаттан төрүттээхтэр эбит (оскуола оччотооҕу дириэктэрэ [[Поскачин Роман Михайлович|Роман Поскачин]] бу оскуолаҕа элбэх саха оҕотун түмэн үөрэттэрбитэ биллэр). Бу эдэр дьон Мииринэйи тутууга, алмааһы хостооһуҥҥа 2 сыл үлэлээбиттэрэ, онтон балтараа сылын баллааккаҕа олорбуттара. Сорохторо кэлин эбии үөрэнэн баран Мииринэйгэ салгыы үлэлээбиттэрэ. * [[1974]] — [[Греция]]ҕа «хара полковниктар» диктатураларын суох гыммыттар. * [[1992]] — [[Абхазия]] Үрдүкү Сэбиэтэ дойду Грузияттан тутулуга суоҕун биллэрбит. * [[2018]] — [[Греция]] Аттикатыгар тыаҕа баараҕай уот турбута, 102 киһи өлбүтэ. Бу Грецияҕа сиэртибэтин ахсаанынан XXI үйэҕэ саамай улахан, оттон аан дойдуга иккис уот туруута этэ (бастакы 2009 сыллаахха Австралияҕа буолбута, 180 киһи өлбүтэ). == Төрөөбүттэр == * [[1792]] — [[Пётр Вяземскай]] (1878 өлб.) — нуучча бэйиэтэ уонна литэрэтиирэ кириитигэ, устуорук, тылбаасчыт, публицист. Пушкин атаһа. <!-- * [[1826]] — [[Александр Афанасьев]] — суруйааччы, фольклор хомуйааччы.--> * [[1912]] — (эргэ истиилинэн от ыйын 10) — Нам улууһун [[Хатыҥ Арыы]]тыгар [[Кугаевскай Павел Леонидович|Павел Кугаевскай]] төрөөбүт (10.12.1964 өлб.) — РСФСР уонна Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала. * [[1925]] — Ньурбаҕа [[Аммосовка]] сэлиэнньэтигэр [[Самсонов Николай Георгиевич|Николай Самсонов]] төрөөбүт — филология хандьыдаата, СГУ профессора, Духуобунас Академиятын чилиэнэ, Аҕай дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа (2012 с. өлб.) * [[1938]] — [[Васильев Валериан Романович|Валериан Васильев]] — график-худуоһунньук, Ойуунускай аатынан Саха АССР бириэмийэтин лауреата == Өлбүттэр == * [[1645]] — [[Михаил Фёдорович (ыраахтааҕы)|Михаил Фёдорович]] — Романовтар династияларыттан бастакы нуучча ыраахтааҕыта. Бу ыраахтааҕы саҕана Саха сиригэр хаһаактар кэлбиттэрэ, элбэх остуруок тутуллубута. * [[1875]] — Айзек Меррит Зингер — [[АХШ]] айааччыта, киэҥник тарҕаммыт иистэнэр массыына оҥорбут киһи. <!-- * [[1885]] — Улисс Грант — [[АХШ]] 18-с бэрэсидьиэнэ.--> * [[1916]] — Уильям Рамзай — [[Англия]] хиимигэ, аргон, криптон, ксенон уонна неон инертнай гаазтары арыйбыт учуонай, Нобель бириэмийэтин 1904 сыллааҕы лауреата. * [[1926]] — [[Виктор Васнецов]] (1848 төр.) — нуучча худуоһунньуга уонна архитектора. Устуоруйаҕа уонна фольклорга олоҕуран суруйбут хартыыналарынан биллэр. {{ыйдар}} [[Категория:От ыйын 23]] 6xts8pqltwk3xz037fhi71b9hyc7sj6 430182 430181 2026-08-14T06:29:14Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 430182 wikitext text/x-wiki '''От ыйын 23''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 204-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 205-c күнэ). Сыл бүтүө 161 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * Аан дойдуга [[Кииттэр уонна дельфиннэр күннэрэ]] * {{Флагификация|Абхазия}} — Дуоҕа күнэ * {{Флагификация|Индонезия}} — [[Оҕо күнэ]]<ref>ru.qwe.wiki/wiki/Children's_Day</ref> * {{Флагификация|Соҕуруу Осетия}} — Суруналыыс күнэ<ref>[https://www.yuga.ru/news/161089/ В Южной Осетии отметили День журналиста]</ref> * {{Флагификация|Эгиипэт}} — Өрөбүлүүссүйэ күнэ (1952) * {{Флагификация|Папуа-Новая Гвинея}} — Дойду сэриигэ өлбүттэри өйдөөн-санаан ааһар күнэ * {{Флагификация|Оман}} — Барҕарыы күнэ. Кабус бин Саид аль Саид 1970 сыллаахха былааска кэлбит күнүгэр бэлиэтэнэрэ. 2020 сыллаахха тохсунньуга өлбүтүн кэнниттэн олунньуга бу күнү бэлиэтэммэт буолла диэн биллэрбиттэрэ. == Түбэлтэлэр == * [[1471]] (Юлиан халандаарынан от ыйын 14 күнүгэр) — Шелонь өрүс үрдүгэр Москуба уонна [[Новгород өрөспүүбүлүкэтэ|Новгород өрөспүүбүлүкэтин]] кыргыһыылара буолбут. Бойобуода Даниил Холмскай баһылыктаах Москуба сэриилэрэ [[Дмитрий Борецкай]] баһылыктаах Новгород ополчениетын кыайбыттар. Москубаларга Данияр баһылыктаах Касимов ханлыгын аттаах этэрээтэ көмөлөспүт, новгородтар кэнниллэриттэн саба түһэн кыайыыны хааччыйбыт. * [[1840]] — Британия [[Канаада]]ҕа бэйэтэ салайынар сир стаатуһун биэрэрин туһунан биллэрбит. * [[1851]] — Тохсунньу 1 күнүттэн (саҥа ааҕыыннан 1852 сыл тохсунньу 13 күнүттэн) Саха уобалаһа Иркутскай күбүөрүнэттэн араарыллыахтааҕын туһунан быһаарыныы ылыныллыбыт: "Саха уобалаһын салайыы туһунан" балаһыанньа бигэргэммит. Сыл аҥаарынан Саха уобалаһын бастакы [[Саха сирин күбүрүнээтэрдэрин испииһэгэ (1852-1917)|күбүрүнээтэрэ]] ананан кэлбит. * [[1867]] — Арассыыйаҕа Туркестааннааҕы генерал-губернаторство олохтоммут. * [[1901]] — ньиэмэс бырааһа [[Роберт Кох]] бубоннаах чумааны кырыысалар тарҕаталлар диэн түөрүйэтин дьоҥҥо билиһиннэрбит. * [[1903]] — Ford Motor Company бастакы массыынатын «модель А» атыылаабыт. * [[1914]] — [[Австро-Венгрия]] [[Сербия]]ҕа эрцгерцог Франц Фердинанды ким өлөрбүтүн билэргэ ультиматум түһэрбит. Сербия ультиматуму сүнньүнэн ылыммыт, биир эрэ ирдэбилин толорор кыаҕа суоҕун эппит. Онон [[от ыйын 28]] күнүгэр Австрия сэриини биллэрбитэ, [[Аан дойду бастакы сэриитэ]] саҕаламмыта. * [[1918]] — Омскайдааҕы бырабыыталыстыба [[Сибиир]] тутулуга суоҕун биллэрбит. * [[1923]] — ВЦИК уурааҕынан Лаамы уеһа Саха Өрөспүүбүлүкэтиттэн араарыллан Камчаатка уобалаһыгар бэриллибитэ. * [[1928]] — Абаҕаҕа олорбут [[Корнилов Михаил Федорович (Мээнчэ уола)|Михаил Корниловы - Мээнчэ уолун]] балыырга түбэһиннэрэн 58 ыстатыйаннан буруйдаан хаайбыттар. Нөҥүө күнүгэр ойоҕо төрдүс оҕотун оҕоломмут. Ону ол диэбэккэ дьахтары Өлүөхүмэ хаайыытыгар укпуттар. Мээнчэ уолун бэйэтин биэс сылга уураахтаан ыраах Соловецкай лааҕырга ыыппыттар. Онтон Финляндияҕа күрээбитэ. * [[1942]] — Ньиэмэстэр "Эдельвейс" диэн [[Азербайджан]] ньиэбин былдьыыр соруктаах [[Хапхаас]]ка кимэн киирэр эпэрээһийэлэрэ саҕаламмыт. Бу күн "Хапхаас аана" диэн ааттаммыт [[Ростов-на-Дону]] куораты ылбыттар. Атырдьах ыйыгар Европа саамай үрдүк чыпчаалыгар [[Эльбрус]]ка былаах анньыбыттар. Ол эрээри соруктарын сиппэтэхтэрэ, Сталинград кыргыһыытыгар хотторон баран көмүскэниигэ көһөргө күһэллибиттэрэ, [[Малгобек]] уонна [[Владикавказ]] куораттарга тохтообуттара. 1943 сыллаахха уһуннук барбыт позиционнай кыргыһыылар кэннилэриттэн чугуйан барбыттара. * [[1950]] — [[Москуба]]тааҕы Щепкин аатынан театральнай институукка саха студията аһыллыбыт. * [[1957]] — Саха сиригэр сэбиэскэй былааһы олохтоспут [[Строд Иван Яковлевич|Иван Строд]] буруйа суоҕунан реабилитацияламмыт. [[1937]] сыл [[атырдьах ыйын 19]] күнүгэр сууттаабыттара, терроризмҥа күтүрээбиттэрэ уонна ол күн ытан өлөрбүттэрэ. * [[1959]] — Дьокуускай 2-с оскуолатын бүтэрбит 22 оҕо (14 кыыс, 8 уол) Мииринэй куораты тута "хомсомуол путевкатынан" барбыттар. Кинилэри арыаллаан 10 "б" кылаас салайааччыта [[Миндиярова Зоя Михайловна|Зоя Миндиярова]] барсыбыт, олохторун буллартаан баран биирдэ төннүбүт. Учуутал эрдэттэн оччотооҕу Мииринэй "баһылыгын" Тихоновтыын ситимнэһэн, оҕолору бастаан оробуочай идэлэргэ үөрэтэллэрин ситиспит. Дьиктитэ диэн бу оҕолор, өссө тохсуска үөрэнэ сылдьан кылааһынан "Тайшет-Абакаан" тимир суолу тутууга бараары гыммыттара бастаан үбэ көрүллүбэккэ, онтон тутуу тохтоон барбатахтар эбит<ref>{{Кинигэ|автор=Н. А. Крылов, Е. Э. Егорова|часть=Оҕолорбун көрөн олус да үөрбүтүм|заглавие=Кинилэр дьоллорун Мииринэйгэ уһаммыттара : ахтыылар|место=Дьокуускай|страницы=21|страниц=176|тираж=100}}</ref>. Бу кылааска бары сахалар үөрэммиттэр, үгүстэрэ тыаттан төрүттээхтэр эбит (оскуола оччотооҕу дириэктэрэ [[Поскачин Роман Михайлович|Роман Поскачин]] бу оскуолаҕа элбэх саха оҕотун түмэн үөрэттэрбитэ биллэр). Бу эдэр дьон Мииринэйи тутууга, алмааһы хостооһуҥҥа 2 сыл үлэлээбиттэрэ, онтон балтараа сылын баллааккаҕа олорбуттара. Сорохторо кэлин эбии үөрэнэн баран Мииринэйгэ салгыы үлэлээбиттэрэ. * [[1974]] — [[Греция]]ҕа «хара полковниктар» диктатураларын суох гыммыттар. * [[1992]] — [[Абхазия]] Үрдүкү Сэбиэтэ дойду Грузияттан тутулуга суоҕун биллэрбит. * [[2018]] — [[Греция]] Аттикатыгар тыаҕа баараҕай уот турбута, 102 киһи өлбүтэ. Бу Грецияҕа сиэртибэтин ахсаанынан XXI үйэҕэ саамай улахан, оттон аан дойдуга иккис уот туруута этэ (бастакы 2009 сыллаахха Австралияҕа буолбута, 180 киһи өлбүтэ). == Төрөөбүттэр == * [[1792]] — [[Пётр Вяземскай]] (1878 өлб.) — нуучча бэйиэтэ уонна литэрэтиирэ кириитигэ, устуорук, тылбаасчыт, публицист. Пушкин атаһа. <!-- * [[1826]] — [[Александр Афанасьев]] — суруйааччы, фольклор хомуйааччы.--> * [[1912]] — (эргэ истиилинэн от ыйын 10) — Нам улууһун [[Хатыҥ Арыы]]тыгар [[Кугаевскай Павел Леонидович|Павел Кугаевскай]] төрөөбүт (10.12.1964 өлб.) — РСФСР уонна Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала. * [[1925]] — Ньурбаҕа [[Аммосовка]] сэлиэнньэтигэр [[Самсонов Николай Георгиевич|Николай Самсонов]] төрөөбүт — филология хандьыдаата, СГУ профессора, Духуобунас Академиятын чилиэнэ, Аҕай дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа (2012 с. өлб.) * [[1938]] — [[Васильев Валериан Романович|Валериан Васильев]] — график-худуоһунньук, Ойуунускай аатынан Саха АССР бириэмийэтин лауреата == Өлбүттэр == * [[1645]] — [[Михаил Фёдорович (ыраахтааҕы)|Михаил Фёдорович]] — Романовтар династияларыттан бастакы нуучча ыраахтааҕыта. Бу ыраахтааҕы саҕана Саха сиригэр хаһаактар кэлбиттэрэ, элбэх остуруок тутуллубута. * [[1875]] — Айзек Меррит Зингер — [[АХШ]] айааччыта, киэҥник тарҕаммыт иистэнэр массыына оҥорбут киһи. <!-- * [[1885]] — Улисс Грант — [[АХШ]] 18-с бэрэсидьиэнэ.--> * [[1916]] — Уильям Рамзай — [[Англия]] хиимигэ, аргон, криптон, ксенон уонна неон инертнай гаазтары арыйбыт учуонай, Нобель бириэмийэтин 1904 сыллааҕы лауреата. * [[1926]] — [[Виктор Васнецов]] (1848 төр.) — нуучча худуоһунньуга уонна архитектора. Устуоруйаҕа уонна фольклорга олоҕуран суруйбут хартыыналарынан биллэр. {{ыйдар}} [[Категория:От ыйын 23]] ksg3snlk3dad89h0xukiue64fv2zd34 0 8365 430158 416907 2026-08-13T22:07:34Z Ojkhol 24881 /* Ыам ыйа */ 430158 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1889}} '''1889''' сыл. == Туох буолбута == === Тохсунньу === * [[Тохсунньу 15]] — [[АХШ]] [[Атланта]] куоратыгар [[Coca-Cola]] хампаанньа бэлиэтэммит(регистрацияламмыт), ол саҕанааҕы аата ''Пембертон мэдиссиинэ хампаанньата'' диэн эбит. === Кулун тутар === * [[Кулун тутар 31]] — [[Эйфель башнята|Эйфель башнятын]] тутуута түмүктэммит. === Ыам ыйа === * [[Бухара]]аҕа [[Нуучча гириибэ]] диэн ааттаммыт [[Хамсык|хамсык]] (пандемия) бастакы вспышката буолбут, атырдьах ыйыгар [[Самаркаан|Самаркааҥҥа]] тиийбит, онтон алтынньыга [[Томскай (куорат)|Томскай]]га, мантан тимир суолунан Волгаҕа, онтон сэтинньигэ [[Санкт-Петербург]]а. Ахсынньыга [[Киев]]кэ, аныгыскы ыйга [[Байкаал]]га, онтон [[Сибиир]]гэ бүтүннүүтүгэр тарҕаммыт. Санкт-Петербуртан сэтинньигэ бастаан [[Стокһольм|Стокгольм]]ҥа, онтон Швецияҕа бүтүннүүтгэр тарҕаммыт, онтон [[Норвегия]]ҕа, ол кэннэ [[Дания]]ҕа. [[Берлин|Берлиҥҥэ]], [[Вена]]ҕа, [[Париж]]ка, [[Рим]]ҥэ ахсынньыга, онтон тута [[Испания]]ҕа уонна [[Улуу Британия|Англия]]ҕа тарҕаммыт. [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]]-ка бастакы ыарыы ахсынньы 18 күнүгэр бэлиэтэммит, онтон Илин кытылынан түргэнник тарҕаммыт. Салгыы [[Миэксикэ]]ҕэ аныгыскы сыл олунньутугар тиийбит. Эмиэ ол кэмҥэ [[Сингапур|Сингапуур]]га, [[Индонезия]]ҕа, онтон [[Япония]]ҕа, [[Австралия]]ҕа, [[Саҥа Зеландия]]ҕа тарҕаммыт. Ыам ыйыгар [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]]га тиийбит. Сорох чинчийээччилэр бу ыарыыны гириип буолбакка, [[Хоруона хамсыга|хоруона хамсыга]] буолуо диэн сабаҕалыыллар. * [[Ыам ыйын 1]] — [[Чикаго]] куоракка оробуочайдар 8 чаастаах үлэ күнүн туруорсан забастовкалаабыттар уонна демонстрацияҕа тахсыбыттар. Полицейскайдар бөлөхтөрүгэр ким эрэ буомба бырахпыт, онтон сылтаан полиция демонстраннары ытыалаабыт. * [[Ыам ыйын 1]] — атыыга аан бастаан [[аспирин]] тахсыбыт. * [[Ыам ыйын 6]] — Парижка [[Аан дойдутааҕы быыстапка (1889)|Аан дойдутааҕы быыстапка]] аһыллыбыт. Манна анаан [[Эйфель]] башня туппута, быыстапка кэнниттэн суох гынар былааннаахтара. === Бэс ыйа === * [[Бэс ыйын 30]] — Парижтааҕы эйэ кэмпириэнсийэтигэр [[Түмэннэр сойуустара|Түмэннэр (парламеннар) сойуустара]] олохтоммут. Бу тэрилтэ билигин да үлэлиир. === От ыйа === * [[От ыйын 12]] — [[Александр III]] ыраахтааҕы [[Земскэй начаалынньыктар|земскэй начаалынньыктар]] тустарынан ыйаахха илии баттыыр. === Атырдьах ыйа === * [[Атырдьах ыйын 6]] — Бэрчээккитэ суох бүтэһик [[бокс|буоксаҕа]] матч буолбут. === Балаҕан ыйа === * [[Балаҕан ыйын 23]] — [[Дьоппуон|Дьоппуоҥҥа]] [[Nintendo]] диэн видео оонньуу уонна оонньуур консоллары оҥорор хампаанньа төрүттэммит. Маҥнай кини хаарты оҥоруутунан дьарыктанар эбит. * [[Балаҕан ыйын 28]] — Генеральнай кээмэй уонна ыйааһын конференциятыгар [[Метр системата|''метр'' устатын уонна ''килограмм'' ыйааһынын]] быһаарбыттар. === Олунньу === * [[Олунньу 11]] — [[Дьоппуон]] импиэрийэтин көнөстүүссүйэтэ ылыллыбыт. Дьоппуон көнөстүүссүйэлээх монархия буолбут. === Ыам ыйа === * [[Ыам ыйын 1]] күнүгэр Чикаго куоракка рабочайдар 8 чаастаах үлэ күнүн туруорсан забастовкалаабыттар уонна демонстрацияҕа тахсыбыттар. Полицейскайдар бөлөхтөрүгэр ким эрэ бомба бырахпыт, онтон сылтаан полиция демонстраннары ытыалаабыт. == Төрөөбүттэр == * [[Пестун Ефим Григорьевич]], 1923 - 1925 сыллардаахха ВКП(б) Саха обкомын сэкрэтээрэ * [[Харитонов Иона Матвеевич]] — [[Саахардаах]] (1889 - 1972), олҥхоһут. * [[Муус устар 16]] — [[Чарли Чаплин]], аатырбыт киинэ артыыһа, режиссера * [[Муус устар 20]] — [[Адольф Хитлер]] * [[Бэс ыйын 23]] — [[Анна Ахматова|Анна Андреевна Ахматова (Горенко)]], нуучча поэтессата төрөөбүт. * [[Сэтинньи 14]] — [[Джавахарлал Неру]] — [[Ииндийэ]] босхолонуутун иһин хамсааһынын басхана, Ииндийэ бастакы премьер-миниистирэ (1947-1964). Кини кыыһа [[Индира Ганди]] (1966-1977, 1980-1984) уонна сиэнэ Раджив Ганди (1984-1989) эмиэ премьер-миниистир буолан өр сылларга дойдуну салайбыттара. * [[Сэтинньи 27]] — [[Желобцов Н.Е.]] (1889 — 1921), техничесдэй хайысхаҕа саха бастакы инженера. == Өлбүттэр == * [[От ыйын 29]] — [[Ибрай Алтынсарин]] — хаһаах уопсастыбаннай диэйэтэлэ, сырдатааччыта, Казахстааҥҥа элбэх оскуоланы арыйбыта. * [[Алтынньы 29]] — [[Чернышевскай Николай Гаврилович|Николай Чернышевскай]] — [[Бүлүү (куорат)|Бүлүү]] куоракка олорбут нуучча уһулуччулаах революционер демократа, сырдатааччы-энциклопедист, суруйааччы, литэрэтиирэ кириитигэ. [[Категория:1889|*]] rjncpckj47tjdiz2w06tkqkmgvbt16m 0 8736 430165 425583 2026-08-13T22:19:42Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 430165 wikitext text/x-wiki '''Ахсынньы 18''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 352-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 353-c күнэ). Сыл бүтүө 13 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — Дойдулар ардыларынааҕы мигрант күнэ. [[Мигрант аан дойдутааҕы күнэ]]. Международный день мигранта (A/RES/55/93) * {{Флагификация|ХНТ}} — Дойдулар ардыларынааҕы [[арааб тыла|арааб тылын]] күнэ. ХНТ-га [[Арааб тыла|арааб тылын]] күнэ ({{lang-ru|День арабского языка в ООН}}) * {{Флагификация|Россия}} — ЗАГС үлэһиттэрин күнэ * {{Флагификация|Россия}} — Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * {{Флагификация|Катар}} — Дойду күнэ * {{Флагификация|Нигер}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * {{Флагификация|Молдавия}} — Полиция күнэ == Түбэлтэлэр == * [[Б. э. и. 218 сыл]] — [[Ганнибал]] римляннары [[Требия]] аттыгар үлтүрүппүт. * [[1271]] — [[Хубилай]] хаан бэйэтин импиэрийэтин аатын «Юань» (元 yuán) диэҥҥэ уларыппыт, инньэ гынан [[Кытай]]га Юань династията олохтоммут. * [[1622]] — [[Португалия]] сэриилэрэ [[Конго Хоруоллуга|Конго Хоруоллугун]] сэриитин Мбумби аттынааҕы кыргыһыыга (аныгы Ангола сирэ) үлтүрүппүттэр. * [[1708]] — Петр I ыйааҕынан Арассыыйа 8 күбүөрүнэҕэ араарыллыбыт. [[Дьокуускай]] 18 куорат ахсааныгар Сибиир күбүөрүнэтигэр киирбит. * [[1833]] — [[Арассыыйа импиэрийэтэ|Арассыыйа импиэрийэтин]] өрөгөйүн ырыата «Боже, Царя храни!» бастакытын толоруллубут. * [[1865]] — [[АХШ]] конституциятыгар кулуттааһыны суох оҥорор 13-с Көннөрүү ылыныллыбыт. * [[1890 сыл|1890]] * [[1892]] — [[Чайковскай Пётр Ильич|Петр Чайковскай]] «Щелкунчик» оператын премьерата Санкт-Петербурга буолбут. * [[1916 сыл|1916]] — Верден аннынааҕы кыргыһыы түмүктэммит. Французтар 2-3 км кимэн киирэн ньиэмэстэри тохтоппуттар. 430 тыһ. тиийэр киһи өлбүт. * [[1919]] — [[Бүлүү уокуруга]]р Колчак салалталаах былаас сууллан сэбиэскэй былаас олохтоммут. Сарсыныгар ревком буоластар хамыһаардарын анаабыт: Орто Бүлүү уонна Мастаах буолаһын хамыһаарынан Гоголев С.Ф., Үөһээ Бүлүүгэ уонна Үөдүгэйгэ [[Кардашевскай Руф Иванович|Кардашевскай Р.И.]], Мархаҕа, Ньурбаҕа уонна Куочайга Михайлов С.К., Сунтаарга уонна Хочоҕо - Михайлов И.Г. анаммыттар. * [[1925 сыл|1925]] — Москубаҕа ВКП(б) XIV сийиэһэ аһыллыбыт. * [[1958 сыл|1958]] — аан дойдуга бастакы сибээс спутнига Project SCORE орбитаҕа таһаарыллыбыт. * [[1987 сыл|1987]] — [[Perl]] көмпүүтэр тылын бастакы барыла тахсыбыт. * [[2011]] — [[АХШ]] сэриилэрин бүтэһик чаастара [[Ираак]] сириттэн таһаарыллыбыттар. Кинилэр Ираакка [[2003]] сыллаахха Саддам Хусейн эрэсиимин сууллара киирбиттэрэ. == Төрөөбүттэр == * [[1921]] — [[Юрий Никулин]] — [[киинэ]] артыыһа, клоун, тэлэбиидэнньэ ыытааччыта, Цветной бульвардааҕы сыырка дириэктэрэ, [[ССРС]] норуодунай артыыһа, [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]]. * [[1929]] — [[Григорьева Татьяна Петровна|Татьяна Григорьева]] — Илиҥҥи култуураны уонна философияны чинчийээччи, философия билимин дуоктара, профессор. * [[1931]] — [[Босиков Николай Афанасьевич|Николай Босиков]] — бэйиэт, сэһэнньит, [[ССРС]] суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. * [[1946]] — [[Стивен Спилберг]] — [[АХШ|Америка]] [[киинэ]] режиссера уонна продюсера, үс төгүллээх «[[Оскар]]» бириэмийэ лауреата. * [[1960]] — [[Луковцев Валерий Николаевич|Валерий Луковцев]] — өр сыллар тухары (2020 сылга диэри) «[[Бичик (тэрилтэ)|Бичик]]» кинигэ кыһатын сүрүн эрэдээктэрэ, [[Баайаҕа нэһилиэгэ (Таатта улууһа)|Баайаҕа нэһилиэгин (Таатта улууһа)]], [[Мэҥэдьэк нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|Мэҥэдьэк нэһилиэгин (Ньурба улууһа)]] уонна [[Таатта улууһа|Таатта улууһун]] Ытык киһитэ. * [[1962]] — [[Герасимова Нина Моисеевна|Нина Герасимова]] — суруналыыс, уопсастыбаннай диэйэтэл. * [[1963]] — [[Брэд Питт]] — [[АХШ|Америка]] [[киинэ]] артыыһа, «[[Оскар]]» бириэмийэ икки төгүллээх лауреата. * [[2001]] — [[Билли Айлиш]], ырыаһыт уонна ырыа суруйааччы. == Өлбүттэр == * [[1737]] — [[Антонио Страдивари]] (1644 төр.), скрипка ууһа. * [[1968]] — [[Аргунов Пантелеймон Никифорович|Пантелеймон Аргунов]] — [[Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала]], [[Иккис Аан дойду сэриитэ|Иккис Аан дойду сэриитин]] кыттыылааҕа, бастаан Арҕаа фроҥҥа, онтон [[Дьоппуон]]у утары сэриигэ кыттыбыта. {{ыйдар}} [[Категория:Ахсынньы 18]] lhsxxsv9xslpax28yksue7hp9neudgd 430166 430165 2026-08-13T22:24:29Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 430166 wikitext text/x-wiki '''Ахсынньы 18''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 352-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 353-c күнэ). Сыл бүтүө 13 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флагификация|ХНТ}} — Дойдулар ардыларынааҕы мигрант күнэ. [[Мигрант аан дойдутааҕы күнэ]]. Международный день мигранта (A/RES/55/93) * {{Флагификация|ХНТ}} — Дойдулар ардыларынааҕы [[арааб тыла|арааб тылын]] күнэ. ХНТ-га [[Арааб тыла|арааб тылын]] күнэ ({{lang-ru|День арабского языка в ООН}}) * {{Флагификация|Россия}} — ЗАГС үлэһиттэрин күнэ * {{Флагификация|Россия}} — Арассыыйа Ис дьыала уорганнарын Бэйэ куттала суох буолуутун чаастарын күнэ * {{Флагификация|Катар}} — Дойду күнэ * {{Флагификация|Нигер}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ * {{Флагификация|Молдавия}} — Полиция күнэ == Түбэлтэлэр == * [[Б. э. и. 218 сыл]] — [[Ганнибал]] римляннары [[Требия]] аттыгар үлтүрүппүт. * [[1271]] — [[Хубилай]] хаан бэйэтин импиэрийэтин аатын «Юань» (元 yuán) диэҥҥэ уларыппыт, инньэ гынан [[Кытай]]га Юань династията олохтоммут. * [[1622]] — [[Португалия]] сэриилэрэ [[Конго Хоруоллуга|Конго Хоруоллугун]] сэриитин Мбумби аттынааҕы кыргыһыыга (аныгы Ангола сирэ) үлтүрүппүттэр. * [[1708]] — Петр I ыйааҕынан Арассыыйа 8 күбүөрүнэҕэ араарыллыбыт. [[Дьокуускай]] 18 куорат ахсааныгар Сибиир күбүөрүнэтигэр киирбит. * [[1833]] — [[Арассыыйа импиэрийэтэ|Арассыыйа импиэрийэтин]] өрөгөйүн ырыата «Боже, Царя храни!» бастакытын толоруллубут. * [[1865]] — [[АХШ]] конституциятыгар кулуттааһыны суох оҥорор 13-с Көннөрүү ылыныллыбыт. * [[1890 сыл|1890]] — "[[Нуучча гириибэ]]" диэн ааттаммыт хамсык АХШ-ка тиийбит. Салгыы Миэксикэҕэ тарҕаммыта. Бу хамсык аан дойду үрдүнэн мөлүйүөн кэриҥэ киһини өлөрбүтэ, Бухарааҕа уонна [[Томскай (куорат)|Томскай]]га 1889 с. саҕаламмыта, түргэнник тарҕаныытын аан дойдуга тимир суоллары тутууну кытта ситимнииллэр. * [[1892]] — [[Чайковскай Пётр Ильич|Петр Чайковскай]] «Щелкунчик» оператын премьерата Санкт-Петербурга буолбут. * [[1916 сыл|1916]] — Верден аннынааҕы кыргыһыы түмүктэммит. Французтар 2-3 км кимэн киирэн ньиэмэстэри тохтоппуттар. 430 тыһ. тиийэр киһи өлбүт. * [[1919]] — [[Бүлүү уокуруга]]р Колчак салалталаах былаас сууллан сэбиэскэй былаас олохтоммут. Сарсыныгар ревком буоластар хамыһаардарын анаабыт: Орто Бүлүү уонна Мастаах буолаһын хамыһаарынан Гоголев С.Ф., Үөһээ Бүлүүгэ уонна Үөдүгэйгэ [[Кардашевскай Руф Иванович|Кардашевскай Р.И.]], Мархаҕа, Ньурбаҕа уонна Куочайга Михайлов С.К., Сунтаарга уонна Хочоҕо - Михайлов И.Г. анаммыттар. * [[1925 сыл|1925]] — Москубаҕа ВКП(б) XIV сийиэһэ аһыллыбыт. * [[1958 сыл|1958]] — аан дойдуга бастакы сибээс спутнига Project SCORE орбитаҕа таһаарыллыбыт. * [[1987 сыл|1987]] — [[Perl]] көмпүүтэр тылын бастакы барыла тахсыбыт. * [[2011]] — [[АХШ]] сэриилэрин бүтэһик чаастара [[Ираак]] сириттэн таһаарыллыбыттар. Кинилэр Ираакка [[2003]] сыллаахха Саддам Хусейн эрэсиимин сууллара киирбиттэрэ. == Төрөөбүттэр == * [[1921]] — [[Юрий Никулин]] — [[киинэ]] артыыһа, клоун, тэлэбиидэнньэ ыытааччыта, Цветной бульвардааҕы сыырка дириэктэрэ, [[ССРС]] норуодунай артыыһа, [[Социалистыы Үлэ Дьоруойа]]. * [[1929]] — [[Григорьева Татьяна Петровна|Татьяна Григорьева]] — Илиҥҥи култуураны уонна философияны чинчийээччи, философия билимин дуоктара, профессор. * [[1931]] — [[Босиков Николай Афанасьевич|Николай Босиков]] — бэйиэт, сэһэнньит, [[ССРС]] суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. * [[1946]] — [[Стивен Спилберг]] — [[АХШ|Америка]] [[киинэ]] режиссера уонна продюсера, үс төгүллээх «[[Оскар]]» бириэмийэ лауреата. * [[1960]] — [[Луковцев Валерий Николаевич|Валерий Луковцев]] — өр сыллар тухары (2020 сылга диэри) «[[Бичик (тэрилтэ)|Бичик]]» кинигэ кыһатын сүрүн эрэдээктэрэ, [[Баайаҕа нэһилиэгэ (Таатта улууһа)|Баайаҕа нэһилиэгин (Таатта улууһа)]], [[Мэҥэдьэк нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)|Мэҥэдьэк нэһилиэгин (Ньурба улууһа)]] уонна [[Таатта улууһа|Таатта улууһун]] Ытык киһитэ. * [[1962]] — [[Герасимова Нина Моисеевна|Нина Герасимова]] — суруналыыс, уопсастыбаннай диэйэтэл. * [[1963]] — [[Брэд Питт]] — [[АХШ|Америка]] [[киинэ]] артыыһа, «[[Оскар]]» бириэмийэ икки төгүллээх лауреата. * [[2001]] — [[Билли Айлиш]], ырыаһыт уонна ырыа суруйааччы. == Өлбүттэр == * [[1737]] — [[Антонио Страдивари]] (1644 төр.), скрипка ууһа. * [[1968]] — [[Аргунов Пантелеймон Никифорович|Пантелеймон Аргунов]] — [[Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала]], [[Иккис Аан дойду сэриитэ|Иккис Аан дойду сэриитин]] кыттыылааҕа, бастаан Арҕаа фроҥҥа, онтон [[Дьоппуон]]у утары сэриигэ кыттыбыта. {{ыйдар}} [[Категория:Ахсынньы 18]] dn44uzf8qapz2cgcllhldlhr0y83y0d 0 10209 430183 281016 2026-08-14T06:30:05Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 430183 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1471}} '''1471''' сыл. == Туох буолбута == * [[1471]] (Юлиан халандаарынан от ыйын 14 күнүгэр) — Шелонь өрүс үрдүгэр Москуба уонна [[Новгород өрөспүүбүлүкэтэ|Новгород өрөспүүбүлүкэтин]] кыргыһыылара буолбут. Бойобуода Даниил Холмскай баһылыктаах Москуба сэриилэрэ [[Дмитрий Борецкай]] баһылыктаах Новгород ополчениетын кыайбыттар. Москубаларга Данияр баһылыктаах Касимов ханлыгын аттаах этэрээтэ көмөлөспүт, новгородтар кэнниллэриттэн саба түһэн кыайыыны хааччыйбыт. == Төрөөбүттэр == * [[Муус устар 21]] — [[Албрехт Дүрер]], ниэмэс уруhуйдьута == Өлбүттэр == [[Категория:1471| ]] 9kdb10o6zr60sg9euf1k6mwje5fkka4 430184 430183 2026-08-14T06:30:34Z Ojkhol 24881 /* Туох буолбута */ 430184 wikitext text/x-wiki {{сыллар|1471}} '''1471''' сыл. == Туох буолбута == * [[От ыйын 23]] (Юлиан халандаарынан от ыйын 14 күнүгэр) — Шелонь өрүс үрдүгэр Москуба уонна [[Новгород өрөспүүбүлүкэтэ|Новгород өрөспүүбүлүкэтин]] кыргыһыылара буолбут. Бойобуода Даниил Холмскай баһылыктаах Москуба сэриилэрэ [[Дмитрий Борецкай]] баһылыктаах Новгород ополчениетын кыайбыттар. Москубаларга Данияр баһылыктаах Касимов ханлыгын аттаах этэрээтэ көмөлөспүт, новгородтар кэнниллэриттэн саба түһэн кыайыыны хааччыйбыт. == Төрөөбүттэр == * [[Муус устар 21]] — [[Албрехт Дүрер]], ниэмэс уруhуйдьута == Өлбүттэр == [[Категория:1471| ]] ehgppr0ihl6ek63esrwaqypfs4cozoq 0 10879 430157 403698 2026-08-13T15:58:45Z IvanScrooge98 11578 /* */ img 430157 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --> | name = Нагиб Махфуз <br /> نجيب محفوظ | image = Naguib Mahfouz HR.jpg|right|thumb|200px| | caption = | birthdate = [[Ахсынньы 11]], [[1911]] | birthplace = [[Каир]], [[Эгипет]] | deathdate = [[Атырдьах ыйын 30]], [[2006]] | deathplace = [[Каир]], [[Эгипет]] | nationality = [[Эгипет]] | occupation = [[роман|Новелист]] | notableworks = [[Каир трилогията]] | influences = |awards = [[Нобель литература бирииhэ]] (1988) }} [[Ойуу:Necip Mahfuz.jpg|мини|справа|150px|Нагиб Махфуз, 1990-е годы]] '''Нагиб Махфуз''' ([[араб тыла|Арабтыы]] نجيب محفوظ)([[Ахсынньы 11]], [[1911]] – [[Атырдьах ыйын 30]], [[2006]]) диэн [[Эгипет]] суруйааччыта, 1988 с. [[Нобель литература бирииhэ|Нобель литература бирииhин]] кыайыылааҕа. Аныгы [[араб литературата|араб литературатын]] ордук биллиилээх суруйааччыларыттан биирдэстэрэ. == Үлэлэрэ == {| |valign="top"| * ''Былыргы Эгипет'' (1932) مصر القديمة * ''Иирээки сипсиэрэ'' (1938) همس الجنون * ''Дьылҕалар атаҕастабыллара'' (1939) عبث الأقدار * ''Нубия радопиhа'' (1943) رادوبيس * ''Теба охсуhуута'' (1944) كفاح طيبة * ''Аныгы Каир'' (1945) القاهرة الجديدة * ''Хан Эл-Халили'' (1945)خان الخليلي * ''Мидак Аллея'' (1947) زقاق المدق * ''Мираж'' (1948) السراب * ''Саҕалааhын уонна уhук'' (1950) بداية ونهاية * ''Каир трилогията'' (1956-57) الثلاثية * ''Palace Walk'' (1956) بين القصرين * ''Баҕа санаа сарайа'' (1957) قصر الشوق * ''Саахар уулусса'' (1957) السكرية * ''Гебелауи оҕолоро'' (1959) أولاد حارتنا * ''Уоруйах уонна ыттар'' (1961) اللص والكلاب * ''Хонуу куруппааскыта уонна күһүн'' (1962) السمان والخريف * ''Таҥара дойдута'' (1962) دنيا الله * ''Заабалауи'' (1963) * ''Көрдөбүл'' (1964) الطريق * ''Умнаhыт'' (1965) الشحاذ * ''Ниил сүүрүгүнэн'' (1966) ثرثرة فوق النيل * ''Мирамар'' (1967) ميرامار |valign="top"| * ''Хара куоска паба'' (1969) خمارة القط الأسود * ''Саҕалааhына уонна уhуга суох кэпсээн'' (1971) حكاية بلا بداية ولا نهاية * ''Мүөт ый'' (1971) شهر العسل * ''Сиэркилэлэр'' (1972) المرايا * ''Самыыр анныгар таптал'' (1973) الحب تحت المطر * ''Буруй'' (1973) الجريمة * ''Ал-Карнак'' (1974) الكرنك * ''Ытыктабыллаах тойон'' (1975) حضرة المحترم * ''Харафиш'' (1977) ملحمة الحرافيش * ''Таптал пирамида платотын үрдүнэн'' (1979) الحب فوق هضبة الهرم * ''Абааhы үөрэхтэрэ'' (1979) الشيطان يعظ * ''Таптал уонна вуаль'' (1980) عصر الحب * ''Араб түүннэрэ уонна күнүстэрэ'' (1981) ليالي ألف ليلة * ''Уруу ырыата'' (1981) أفراح القبة * ''Биир чаас хаалла'' (1982) الباقي من الزمن ساعة * ''Ибн Фаттума айана'' (1983) رحلة ابن فطومة * ''Ахенатен, кырдьык олохтооҕо'' (1985) العائش فى الحقيقة * ''Басхан өлөрүллүбүт күнэ'' (1985) يوم مقتل الزعيم * ''Сарсыардааҥҥы уонна киэhээҥҥи кэпсэтии'' (1987) حديث الصباح والمساء * ''Фонтан уонна иин'' (1988) * ''Аутобиография дуорааннара'' (1994) * ''Реабилитация кэмин ыралара'' (2004) أحلام فترة النقاهة * ''Сэттис халлаан'' (2005) |} [[Категория:Суруйааччылар]] [[Категория:Нобель литература лауреаттара]] sgb4pbvypuzxi7j5hzocoe3dc191irm 0 14447 430173 411301 2026-08-13T23:37:23Z ~2026-44554-52 29461 430173 wikitext text/x-wiki EPIC RAP BATTLES OF HISTORYYYYYYYY!!!!!!!!!!!!!!!!!! MY NAME IS ADOLF HITLER, COMMANDER OF THE THIRD REICH! LITTLE KNOW FACT, ALSO DOPE ON THE RHYMES! YOU ARE VADER, WITH YOUR LITTLE BOOTS AND CAPE!!!!! Moskau Fremd und geheimnisvoll Türme aus rotem Gold Kalt wie das Eis Moskau Doch wer dich wirklich kennt Der weiß, ein Feuer brennt In dir so heiß Kosaken, hey, hey, hey, leert die Gläser (hey, hey) Natascha, ha, ha, ha, du bist schön (ha, ha) Towarischtsch, hey, hey, hey, auf das Leben (hey, hey) Auf dein Wohl, Bruder, hey, Bruder, hoh (hey, hey, hey, hey) Moskau, Moskau Wirf die Gläser an die Wand Russland ist ein schönes Land Ho-ho-ho-ho-ho, hey Moskau, Moskau Deine Seele ist so groß Nachts, da ist der Teufel los Ha-ha-ha-ha-ha, hey Moskau, Moskau Liebe schmeckt wie Kaviar Mädchen sind zum Küssen da Ho-ho-ho-ho-ho, hey Moskau, Moskau Komm wir tanzen auf dem Tisch Bis der Tisch zusammenbricht Ha-ha-ha-ha-ha Moskau Tor zur Vergangenheit Spiegel der Zarenzeit Rot wie das Blut Moskau Wer deine Seele kennt Der weiß, die Liebe brennt Heiß wie die Glut Kosaken, hey, hey, hey, leert die Gläser (hey, hey) Natascha, ha, ha, ha, du bist schön (ha, ha) Towarischtsch, hey, hey, hey, auf das Leben (hey, hey) Auf dein Wohl, Mädchen, hey, Mädchen, hoh (hey, hey, hey, hey) Moskau, Moskau Wirf die Gläser an die Wand Russland ist ein schönes Land Ho-ho-ho-ho-ho, hey Moskau, Moskau Deine Seele ist so groß Nachts, da ist der Teufel los Ha-ha-ha-ha-ha, hey Moskau La-la-lala-lala-la La-la-lala-lala-la Ho-ho-ho-ho-ho, hey Moskau (moskau) La-la-lala-lala-la La-la-lala-lala-la Ha-ha-ha-ha-ha Oh, oh-oh-oh-oh Oh-oh-oh-oh Oh-oh-oh Moskau, Moskau Moskau, Moskau Wodka trinkt man pur und kalt Das macht hundert Jahre alt Ho-ho-ho-ho-ho, hey Moskau, Moskau Väterchen dein Glas ist leer Doch im Keller ist noch mehr Ha-ha-ha-ha-ha (Moskau, Moskau) Kosaken, hey, hey, hey, leert die Gläser (hey, hey) Natascha, ha, ha, ha, du bist schön (ha, ha) Towarischtsch, hey, hey, hey, auf das Leben (hey, hey) Auf dein Wohl, Bruder, hey, Bruder, hoh (hey, hey, hey, hey) Moskau, Moskau Wirf die Gläser an die Wand Russland ist ein schönes Land Ho-ho-ho-ho-ho, hey Moskau, Moskau Deine Seele ist so groß Nachts da ist der Teufel los Ha-ha-ha-ha-ha, hey Moskau, Moskau (hey, hey) Liebe schmeckt wie Kaviar (hey, hey) Mädchen sind zum küssen da (hey, hey) Ho-ho-ho-ho-ho, hey Moskau, Moskau (hey, hey) Komm wir tanzen auf dem Tisch (hey, hey) Bis der Tisch zusammenbricht (hey, hey) Ha-ha-ha-ha-ha, hey [[Категория:Германия канцлердара]] jd6sn4klmofqy0n74g67ep3k29pv89b 430178 430173 2026-08-14T00:24:37Z Morkoz 29356 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-44554-52|~2026-44554-52]] ([[User talk:~2026-44554-52|talk]]) (TwinkleGlobal) 430178 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|Адольф Хитлер. Муус устар 20, 1937.]] '''Адольф Хитлер''' ({{lang-de|Adolf Hitler}}) ([[Муус устар 20]] [[1889]], [[Браунау ам Инн]], [[Аустрия-Мадьаар]] – [[Муус устар 30]] [[1945]], [[Берлин]], [[Германия]]) диэн Германия политига, [[Нацист партията|Нацист партия]]тын басхана. 1933-1945 сс. Германия [[тоталитаризм|тоталитар]] басхана уонна [[канцлер]]а. [[Аустрия]]ттан төрүттээх. Хитлер [[Бастакы аан дойду сэриитэ|Бастакы аан дойду сэриитин]] кыттыылааҕа (бастаан саллаат, онтон ефрейтор). [[1919]] с. Нацист партиятыгар кыттыспыта, [[1921]] с. партия басхана буолбута. [[1923]] с. [[Бавария]]ҕа буолбут сатамматах [[пиибэ путча|пиибэ путчун]] тэрийбитэ, ол иhин хаайыыга угуллубута. [[1933]] c. Германия канцлера буолар. Сотору кэминэн [[Ваймар Республиката|Ваймар Республикатын]] оннугар [[Үһүс Райх]] тэриллэр. Хитлер бүтүн [[Эуропа]]ны Нацист Германиятыгар бас билиннэрэр санааланар. Ол иhин тас политикаҕа кини [[аар дьон|аар дьоҥҥо]] аналлаах "олох куйаарын" ([[Lebensraum]]) баhылыыр суолга турунар. Ол соругун ситиhэргэ дойду бары күүстэрин уонна кыахтарын кэлэр улахан сэриигэ анаан мунньар. [[1939]] с. [[вермахт|нацист армията]] [[Польша]]ҕа саба түһэр, [[Холбоhуктаах Хоруоллук]] уонна [[Франция]] Германияҕа сэриини биллэрэллэр, ол курдук [[Иккис аан дойду сэриитэ]] саҕаланар. Кэлэр үс сыл устата, Германия уонна кини [[киин күүстэр|кыттыгастара]] Эуропа, [[Хоту Африка]], [[Илин Азия|Илин]], [[Соҕуруулуу-илин Азия]] уонна [[Чуумпу океан]] улахан өттүлэрин баhылыыллар. [[1941]] с. Германия [[Сэбиэт Холбоhуга]]р саба түһэр. Сэрии бүтүн түмүгүнэн Германия уонна кини кыттыгастара хоттороллор. Нацистар сэрии тухары кимэн киирбит дойдуларын олохтоохторун утары элбэх буруйдары оҥорбуттара, 17 млн кэриҥэ киhини өлөрбүттэрэ, олортон 6 млн [[дьэбэриэйдэр]] ([[Холокост]]). [[1945]] c. [[муус устар 30]], [[Берлин]]ы ылыы кыргыhыытын кэмигэр, Хитлер ойоҕунуун [[Ева Браун]]нуун (кинилэр икки хонук иннинэ холбоспуттара) бэйэҕэ тиийинэн өлбүттэрэ [[Категория:Германия канцлердара]] k1q63js7oykjbt3uz7tgrgemitcb2xp 0 53915 430167 404526 2026-08-13T22:25:05Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Б.э.и. 218 сыл]] сирэй аатын маннык [[Б. э. и. 218 сыл]] уларыппыт 404526 wikitext text/x-wiki * [[Ахсынньы 18]] — [[Ганнибал]] римляннары [[Требия]] аттыгар үлтүрүппүт. jjaimup49pleto8ast6azhax2661cw6 430169 430167 2026-08-13T22:26:13Z Ojkhol 24881 430169 wikitext text/x-wiki {{Сыл навигацията|-217}} '''Биһиги эрабыт иннинэ 218 сыл''' — [[III үйэ]] сыла. == Туох буолбута == * [[Ахсынньы 18]] — [[Ганнибал]] римляннары [[Требия]] аттыгар үлтүрүппүт. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:Сыллар]] n0geivrgu278e8stnl7291t10a7qjh8 430170 430169 2026-08-13T22:26:39Z Ojkhol 24881 430170 wikitext text/x-wiki {{Сыл навигацията|-217}} '''Биһиги эрабыт иннинэ 218 сыл''' — [[III үйэ]] сыла. == Туох буолбута == * [[Ахсынньы 18]] — [[Ганнибал]] римляннары [[Требия]] аттыгар үлтүрүппүт. == Төрөөбүттэр == == Өлбүттэр == [[Категория:Сыллар]] 8dfoeakhqe96eps9nhl3azjp2atcysy 0 58875 430159 2026-08-13T22:10:23Z Ojkhol 24881 "'''1889—1890 сыллааҕы Гириип хамсыга''' эбэтэр '''Нуучча гириибэ'''<ref>''Требушкова И. Е., Симченко Е. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa Геоисторические аспекты изучения эпидемий гриппа] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-g..." саҥа сирэй оҥоһулунна 430159 wikitext text/x-wiki '''1889—1890 сыллааҕы Гириип хамсыга''' эбэтэр '''Нуучча гириибэ'''<ref>''Требушкова И. Е., Симченко Е. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa Геоисторические аспекты изучения эпидемий гриппа] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa |date=20210818073909 }} // Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. — 2016. — № 7—2.</ref><ref>''Васин А. В., Сологуб Т. В., Цыбалова Л. М., Токин И. И., Цветков В. В.'' [http://st.influenza.spb.ru/web/uploads/material/ЭИОС%20ординатура/Грипп%20в%20практике%20клинициста,%20эпидемиолога,%20вирусолога..pdf Грипп в практике клинициста, эпидемиолога и вирусолога] {{Wayback|url=http://st.influenza.spb.ru/web/uploads/material/%D0%AD%D0%98%D0%9E%D0%A1%20%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BF%20%D0%B2%20%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B5%20%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%2C%20%D1%8D%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0%2C%20%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0..pdf |date=20201205204400 }}. — {{М.}}: Медицинское информационное агентство, 2017. — 272 с. — С. 21.</ref><ref>Smith, F. B. The Russian Influenza in the United Kingdom, 1889—1894 // Social History of Medicine 8.1 (1995): 55-73.{{ref|en}}</ref><ref>Valleron, A. J., S. Meurisse, P. Y. Boelle. [https://www.researchgate.net/publication/246312692_Historical_Analysis_of_the_1889-1890_Pandemic_in_Europe Historical Analysis of the 1889—1890 Pandemic in Europe] // International Journal of Infectious Diseases 12 (2008): e95. {{doi|10.1016/j.ijid.2008.05.237}}{{ref|en}}</ref> — тяжёлая [[пандемия|эпидемия]] [[грипп]]а, унёсшая жизни около миллиона человек по всему миру<ref name="Shally-Jensen_2010">{{книга|заглавие=Encyclopedia of Contemporary American Social Issues|год=2010|isbn=978-0-31339205-4|язык=en}}</ref><ref name="Williams_2015">{{Cite web|url=https://dda.health.maryland.gov/Pages/Developments/2015/Influenza%20and%20Pneumonia%20Caring%20for%20patients%20in%20community.pdf|title=Influenza and Pneumonia Basics Facts and Fiction|author=Williams|first=Michelle Harris|website=Maryland Department of Health - Developmental Disabilities Administration|date=2015|publisher=[[University of Maryland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212211549/https://dda.health.maryland.gov/Pages/Developments/2015/Influenza%20and%20Pneumonia%20Caring%20for%20patients%20in%20community.pdf|archive-date=2017-12-12|access-date=2020-03-25|quote=Asiatic Flu 1889-1890 1 million}}</ref>, последняя масштабная эпидемия XIX века<ref name="Garmaroudi_2007">{{статья|заглавие=The Last Great Uncontrolled Plague of Mankind|издание=[[Университет Британской Колумбии|University of British Columbia]]|ссылка=https://www.scq.ubc.ca/the-last-great-uncontrolled-plaque-of-mankind/|access-date=2020-03-25|цитата=The Asiatic flu, 1889-1890: It was the last great pandemic of the nineteenth century.|язык=en|число=30|месяц=10|год=2007|archive-date=2020-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514070921/https://www.scq.ubc.ca/the-last-great-uncontrolled-plaque-of-mankind/}}</ref>. == Үөскээһинэ уонна тарҕаныыта == [[Бухара]]аҕа [[Нуучча гириибэ]] диэн ааттаммыт [[Хамсык|хамсык]] (пандемия) бастакы вспышката буолбут, атырдьах ыйыгар [[Самаркаан|Самаркааҥҥа]] тиийбит, онтон алтынньыга [[Томскай (куорат)|Томскай]]га, мантан тимир суолунан Волгаҕа, онтон сэтинньигэ [[Санкт-Петербург]]а. Ахсынньыга [[Киев]]кэ, аныгыскы ыйга [[Байкаал]]га, онтон [[Сибиир]]гэ бүтүннүүтүгэр тарҕаммыт. Санкт-Петербуртан сэтинньигэ бастаан [[Стокһольм|Стокгольм]]ҥа, онтон Швецияҕа бүтүннүүтгэр тарҕаммыт, онтон [[Норвегия]]ҕа, ол кэннэ [[Дания]]ҕа. [[Берлин|Берлиҥҥэ]], [[Вена]]ҕа, [[Париж]]ка, [[Рим]]ҥэ ахсынньыга, онтон тута [[Испания]]ҕа уонна [[Улуу Британия|Англия]]ҕа тарҕаммыт. [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]]-ка бастакы ыарыы ахсынньы 18 күнүгэр бэлиэтэммит, онтон Илин кытылынан түргэнник тарҕаммыт. Салгыы [[Миэксикэ]]ҕэ аныгыскы сыл олунньутугар тиийбит. Эмиэ ол кэмҥэ [[Сингапур|Сингапуур]]га, [[Индонезия]]ҕа, онтон [[Япония]]ҕа, [[Австралия]]ҕа, [[Саҥа Зеландия]]ҕа тарҕаммыт. Ыам ыйыгар [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]]га тиийбит. Сорох чинчийээччилэр бу ыарыыны гириип буолбакка, [[Хоруона хамсыга|хоруона хамсыга]] буолуо диэн сабаҕалыыллар. h03eu5qdytwql6eqoq7tg44rafhpyf3 430160 430159 2026-08-13T22:12:11Z Ojkhol 24881 430160 wikitext text/x-wiki '''1889—1890 сыллааҕы Гириип хамсыга''' эбэтэр '''Нуучча гириибэ'''<ref>''Требушкова И. Е., Симченко Е. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa Геоисторические аспекты изучения эпидемий гриппа] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa |date=20210818073909 }} // Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. — 2016. — № 7—2.</ref><ref>''Васин А. В., Сологуб Т. В., Цыбалова Л. М., Токин И. И., Цветков В. В.'' [http://st.influenza.spb.ru/web/uploads/material/ЭИОС%20ординатура/Грипп%20в%20практике%20клинициста,%20эпидемиолога,%20вирусолога..pdf Грипп в практике клинициста, эпидемиолога и вирусолога] {{Wayback|url=http://st.influenza.spb.ru/web/uploads/material/%D0%AD%D0%98%D0%9E%D0%A1%20%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BF%20%D0%B2%20%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B5%20%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%2C%20%D1%8D%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0%2C%20%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0..pdf |date=20201205204400 }}. — {{М.}}: Медицинское информационное агентство, 2017. — 272 с. — С. 21.</ref><ref>Smith, F. B. The Russian Influenza in the United Kingdom, 1889—1894 // Social History of Medicine 8.1 (1995): 55-73.{{ref|en}}</ref><ref>Valleron, A. J., S. Meurisse, P. Y. Boelle. [https://www.researchgate.net/publication/246312692_Historical_Analysis_of_the_1889-1890_Pandemic_in_Europe Historical Analysis of the 1889—1890 Pandemic in Europe] // International Journal of Infectious Diseases 12 (2008): e95. {{doi|10.1016/j.ijid.2008.05.237}}{{ref|en}}</ref> — аан дойду үрдүнэн мөлүөйүөн кэриҥэ киһини өлөрбүт гириип ыарахан [[Хамсык|хамсыга]]<ref name="Shally-Jensen_2010">{{книга|заглавие=Encyclopedia of Contemporary American Social Issues|год=2010|isbn=978-0-31339205-4|язык=en}}</ref><ref name="Williams_2015">{{Cite web|url=https://dda.health.maryland.gov/Pages/Developments/2015/Influenza%20and%20Pneumonia%20Caring%20for%20patients%20in%20community.pdf|title=Influenza and Pneumonia Basics Facts and Fiction|author=Williams|first=Michelle Harris|website=Maryland Department of Health - Developmental Disabilities Administration|date=2015|publisher=[[University of Maryland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212211549/https://dda.health.maryland.gov/Pages/Developments/2015/Influenza%20and%20Pneumonia%20Caring%20for%20patients%20in%20community.pdf|archive-date=2017-12-12|access-date=2020-03-25|quote=Asiatic Flu 1889-1890 1 million}}</ref>, последняя масштабная эпидемия XIX века<ref name="Garmaroudi_2007">{{статья|заглавие=The Last Great Uncontrolled Plague of Mankind|издание=[[Университет Британской Колумбии|University of British Columbia]]|ссылка=https://www.scq.ubc.ca/the-last-great-uncontrolled-plaque-of-mankind/|access-date=2020-03-25|цитата=The Asiatic flu, 1889-1890: It was the last great pandemic of the nineteenth century.|язык=en|число=30|месяц=10|год=2007|archive-date=2020-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514070921/https://www.scq.ubc.ca/the-last-great-uncontrolled-plaque-of-mankind/}}</ref>. == Үөскээһинэ уонна тарҕаныыта == [[Бухара]]аҕа [[Нуучча гириибэ]] диэн ааттаммыт [[Хамсык|хамсык]] (пандемия) бастакы вспышката буолбут, атырдьах ыйыгар [[Самаркаан|Самаркааҥҥа]] тиийбит, онтон алтынньыга [[Томскай (куорат)|Томскай]]га, мантан тимир суолунан Волгаҕа, онтон сэтинньигэ [[Санкт-Петербург]]а. Ахсынньыга [[Киев]]кэ, аныгыскы ыйга [[Байкаал]]га, онтон [[Сибиир]]гэ бүтүннүүтүгэр тарҕаммыт. Санкт-Петербуртан сэтинньигэ бастаан [[Стокһольм|Стокгольм]]ҥа, онтон Швецияҕа бүтүннүүтгэр тарҕаммыт, онтон [[Норвегия]]ҕа, ол кэннэ [[Дания]]ҕа. [[Берлин|Берлиҥҥэ]], [[Вена]]ҕа, [[Париж]]ка, [[Рим]]ҥэ ахсынньыга, онтон тута [[Испания]]ҕа уонна [[Улуу Британия|Англия]]ҕа тарҕаммыт. [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]]-ка бастакы ыарыы ахсынньы 18 күнүгэр бэлиэтэммит, онтон Илин кытылынан түргэнник тарҕаммыт. Салгыы [[Миэксикэ]]ҕэ аныгыскы сыл олунньутугар тиийбит. Эмиэ ол кэмҥэ [[Сингапур|Сингапуур]]га, [[Индонезия]]ҕа, онтон [[Япония]]ҕа, [[Австралия]]ҕа, [[Саҥа Зеландия]]ҕа тарҕаммыт. Ыам ыйыгар [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]]га тиийбит. Сорох чинчийээччилэр бу ыарыыны гириип буолбакка, [[Хоруона хамсыга|хоруона хамсыга]] буолуо диэн сабаҕалыыллар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} fdhoor8ipoyzt3vk0ablrsq1ojkcc73 430161 430160 2026-08-13T22:13:04Z Ojkhol 24881 430161 wikitext text/x-wiki '''1889—1890 сыллааҕы Гириип хамсыга''' эбэтэр '''Нуучча гириибэ'''<ref>''Требушкова И. Е., Симченко Е. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa Геоисторические аспекты изучения эпидемий гриппа] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa |date=20210818073909 }} // Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. — 2016. — № 7—2.</ref><ref>''Васин А. В., Сологуб Т. В., Цыбалова Л. М., Токин И. И., Цветков В. В.'' [http://st.influenza.spb.ru/web/uploads/material/ЭИОС%20ординатура/Грипп%20в%20практике%20клинициста,%20эпидемиолога,%20вирусолога..pdf Грипп в практике клинициста, эпидемиолога и вирусолога] {{Wayback|url=http://st.influenza.spb.ru/web/uploads/material/%D0%AD%D0%98%D0%9E%D0%A1%20%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BF%20%D0%B2%20%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B5%20%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%2C%20%D1%8D%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0%2C%20%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0..pdf |date=20201205204400 }}. — {{М.}}: Медицинское информационное агентство, 2017. — 272 с. — С. 21.</ref><ref>Smith, F. B. The Russian Influenza in the United Kingdom, 1889—1894 // Social History of Medicine 8.1 (1995): 55-73.{{ref|en}}</ref><ref>Valleron, A. J., S. Meurisse, P. Y. Boelle. [https://www.researchgate.net/publication/246312692_Historical_Analysis_of_the_1889-1890_Pandemic_in_Europe Historical Analysis of the 1889—1890 Pandemic in Europe] // International Journal of Infectious Diseases 12 (2008): e95. {{doi|10.1016/j.ijid.2008.05.237}}{{ref|en}}</ref> — аан дойду үрдүнэн мөлүөйүөн кэриҥэ киһини өлөрбүт гириип ыарахан [[Хамсык|хамсыга]]<ref name="Shally-Jensen_2010">{{книга|заглавие=Encyclopedia of Contemporary American Social Issues|год=2010|isbn=978-0-31339205-4|язык=en}}</ref><ref name="Williams_2015">{{Cite web|url=https://dda.health.maryland.gov/Pages/Developments/2015/Influenza%20and%20Pneumonia%20Caring%20for%20patients%20in%20community.pdf|title=Influenza and Pneumonia Basics Facts and Fiction|author=Williams|first=Michelle Harris|website=Maryland Department of Health - Developmental Disabilities Administration|date=2015|publisher=[[University of Maryland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212211549/https://dda.health.maryland.gov/Pages/Developments/2015/Influenza%20and%20Pneumonia%20Caring%20for%20patients%20in%20community.pdf|archive-date=2017-12-12|access-date=2020-03-25|quote=Asiatic Flu 1889-1890 1 million}}</ref>, XIX үйэ бүтэһик бөдөҥ эпидемията<ref name="Garmaroudi_2007">{{статья|заглавие=The Last Great Uncontrolled Plague of Mankind|издание=[[Университет Британской Колумбии|University of British Columbia]]|ссылка=https://www.scq.ubc.ca/the-last-great-uncontrolled-plaque-of-mankind/|access-date=2020-03-25|цитата=The Asiatic flu, 1889-1890: It was the last great pandemic of the nineteenth century.|язык=en|число=30|месяц=10|год=2007|archive-date=2020-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514070921/https://www.scq.ubc.ca/the-last-great-uncontrolled-plaque-of-mankind/}}</ref>. == Үөскээһинэ уонна тарҕаныыта == [[Бухара]]аҕа [[Нуучча гириибэ]] диэн ааттаммыт [[Хамсык|хамсык]] (пандемия) бастакы вспышката буолбут, атырдьах ыйыгар [[Самаркаан|Самаркааҥҥа]] тиийбит, онтон алтынньыга [[Томскай (куорат)|Томскай]]га, мантан тимир суолунан Волгаҕа, онтон сэтинньигэ [[Санкт-Петербург]]а. Ахсынньыга [[Киев]]кэ, аныгыскы ыйга [[Байкаал]]га, онтон [[Сибиир]]гэ бүтүннүүтүгэр тарҕаммыт. Санкт-Петербуртан сэтинньигэ бастаан [[Стокһольм|Стокгольм]]ҥа, онтон Швецияҕа бүтүннүүтгэр тарҕаммыт, онтон [[Норвегия]]ҕа, ол кэннэ [[Дания]]ҕа. [[Берлин|Берлиҥҥэ]], [[Вена]]ҕа, [[Париж]]ка, [[Рим]]ҥэ ахсынньыга, онтон тута [[Испания]]ҕа уонна [[Улуу Британия|Англия]]ҕа тарҕаммыт. [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]]-ка бастакы ыарыы ахсынньы 18 күнүгэр бэлиэтэммит, онтон Илин кытылынан түргэнник тарҕаммыт. Салгыы [[Миэксикэ]]ҕэ аныгыскы сыл олунньутугар тиийбит. Эмиэ ол кэмҥэ [[Сингапур|Сингапуур]]га, [[Индонезия]]ҕа, онтон [[Япония]]ҕа, [[Австралия]]ҕа, [[Саҥа Зеландия]]ҕа тарҕаммыт. Ыам ыйыгар [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]]га тиийбит. Сорох чинчийээччилэр бу ыарыыны гириип буолбакка, [[Хоруона хамсыга|хоруона хамсыга]] буолуо диэн сабаҕалыыллар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} ss7kklqblrrtxxmlzm6uuokyufibgec 430162 430161 2026-08-13T22:16:49Z Ojkhol 24881 /* Үөскээһинэ уонна тарҕаныыта */ 430162 wikitext text/x-wiki '''1889—1890 сыллааҕы Гириип хамсыга''' эбэтэр '''Нуучча гириибэ'''<ref>''Требушкова И. Е., Симченко Е. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa Геоисторические аспекты изучения эпидемий гриппа] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa |date=20210818073909 }} // Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. — 2016. — № 7—2.</ref><ref>''Васин А. В., Сологуб Т. В., Цыбалова Л. М., Токин И. И., Цветков В. В.'' [http://st.influenza.spb.ru/web/uploads/material/ЭИОС%20ординатура/Грипп%20в%20практике%20клинициста,%20эпидемиолога,%20вирусолога..pdf Грипп в практике клинициста, эпидемиолога и вирусолога] {{Wayback|url=http://st.influenza.spb.ru/web/uploads/material/%D0%AD%D0%98%D0%9E%D0%A1%20%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BF%20%D0%B2%20%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B5%20%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%2C%20%D1%8D%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0%2C%20%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0..pdf |date=20201205204400 }}. — {{М.}}: Медицинское информационное агентство, 2017. — 272 с. — С. 21.</ref><ref>Smith, F. B. The Russian Influenza in the United Kingdom, 1889—1894 // Social History of Medicine 8.1 (1995): 55-73.{{ref|en}}</ref><ref>Valleron, A. J., S. Meurisse, P. Y. Boelle. [https://www.researchgate.net/publication/246312692_Historical_Analysis_of_the_1889-1890_Pandemic_in_Europe Historical Analysis of the 1889—1890 Pandemic in Europe] // International Journal of Infectious Diseases 12 (2008): e95. {{doi|10.1016/j.ijid.2008.05.237}}{{ref|en}}</ref> — аан дойду үрдүнэн мөлүөйүөн кэриҥэ киһини өлөрбүт гириип ыарахан [[Хамсык|хамсыга]]<ref name="Shally-Jensen_2010">{{книга|заглавие=Encyclopedia of Contemporary American Social Issues|год=2010|isbn=978-0-31339205-4|язык=en}}</ref><ref name="Williams_2015">{{Cite web|url=https://dda.health.maryland.gov/Pages/Developments/2015/Influenza%20and%20Pneumonia%20Caring%20for%20patients%20in%20community.pdf|title=Influenza and Pneumonia Basics Facts and Fiction|author=Williams|first=Michelle Harris|website=Maryland Department of Health - Developmental Disabilities Administration|date=2015|publisher=[[University of Maryland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212211549/https://dda.health.maryland.gov/Pages/Developments/2015/Influenza%20and%20Pneumonia%20Caring%20for%20patients%20in%20community.pdf|archive-date=2017-12-12|access-date=2020-03-25|quote=Asiatic Flu 1889-1890 1 million}}</ref>, XIX үйэ бүтэһик бөдөҥ эпидемията<ref name="Garmaroudi_2007">{{статья|заглавие=The Last Great Uncontrolled Plague of Mankind|издание=[[Университет Британской Колумбии|University of British Columbia]]|ссылка=https://www.scq.ubc.ca/the-last-great-uncontrolled-plaque-of-mankind/|access-date=2020-03-25|цитата=The Asiatic flu, 1889-1890: It was the last great pandemic of the nineteenth century.|язык=en|число=30|месяц=10|год=2007|archive-date=2020-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514070921/https://www.scq.ubc.ca/the-last-great-uncontrolled-plaque-of-mankind/}}</ref>. == Үөскээһинэ уонна тарҕаныыта == Бастакы вспышката аан бастаан ыам ыйыгар [[Бухара]]аҕа буолбут, атырдьах ыйыгар [[Самаркаан|Самаркааҥҥа]] тиийбит, онтон алтынньыга [[Томскай (куорат)|Томскай]]га, мантан тимир суолунан Волгаҕа, онтон сэтинньигэ [[Санкт-Петербург]]а. Ахсынньыга [[Киев]]кэ, аныгыскы ыйга [[Байкаал]]га, онтон [[Сибиир]]гэ бүтүннүүтүгэр тарҕаммыт. Санкт-Петербуртан сэтинньигэ бастаан [[Стокһольм|Стокгольм]]ҥа, онтон Швецияҕа бүтүннүүтгэр тарҕаммыт, онтон [[Норвегия]]ҕа, ол кэннэ [[Дания]]ҕа. [[Берлин|Берлиҥҥэ]], [[Вена]]ҕа, [[Париж]]ка, [[Рим]]ҥэ ахсынньыга, онтон тута [[Испания]]ҕа уонна [[Улуу Британия|Англия]]ҕа тарҕаммыт. [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]]-ка бастакы ыарыы ахсынньы 18 күнүгэр бэлиэтэммит, онтон Илин кытылынан түргэнник тарҕаммыт. Салгыы [[Миэксикэ]]ҕэ аныгыскы сыл олунньутугар тиийбит. Эмиэ ол кэмҥэ [[Сингапур|Сингапуур]]га, [[Индонезия]]ҕа, онтон [[Япония]]ҕа, [[Австралия]]ҕа, [[Саҥа Зеландия]]ҕа тарҕаммыт. Ыам ыйыгар [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]]га тиийбит. Тарҕаныытын тимир суоллара тутуллуутун кытта ситимнииллэр. Сорох чинчийээччилэр бу ыарыыны эпизоотиялары кытта ситимнээҕин иһин гириип буолбакка, [[Хоруона хамсыга|хоруона хамсыга]] буолуо диэн сабаҕалыыллар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} 4yz47xehdhllnnlibv2fgs4xej84n8n 430163 430162 2026-08-13T22:18:14Z Ojkhol 24881 430163 wikitext text/x-wiki '''1889—1890 сыллааҕы Гириип хамсыга''' эбэтэр '''Нуучча гириибэ'''<ref>''Требушкова И. Е., Симченко Е. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa Геоисторические аспекты изучения эпидемий гриппа] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa |date=20210818073909 }} // Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. — 2016. — № 7—2.</ref><ref>''Васин А. В., Сологуб Т. В., Цыбалова Л. М., Токин И. И., Цветков В. В.'' [http://st.influenza.spb.ru/web/uploads/material/ЭИОС%20ординатура/Грипп%20в%20практике%20клинициста,%20эпидемиолога,%20вирусолога..pdf Грипп в практике клинициста, эпидемиолога и вирусолога] {{Wayback|url=http://st.influenza.spb.ru/web/uploads/material/%D0%AD%D0%98%D0%9E%D0%A1%20%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BF%20%D0%B2%20%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B5%20%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%2C%20%D1%8D%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0%2C%20%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0..pdf |date=20201205204400 }}. — {{М.}}: Медицинское информационное агентство, 2017. — 272 с. — С. 21.</ref><ref>Smith, F. B. The Russian Influenza in the United Kingdom, 1889—1894 // Social History of Medicine 8.1 (1995): 55-73.{{ref|en}}</ref><ref>Valleron, A. J., S. Meurisse, P. Y. Boelle. [https://www.researchgate.net/publication/246312692_Historical_Analysis_of_the_1889-1890_Pandemic_in_Europe Historical Analysis of the 1889—1890 Pandemic in Europe] // International Journal of Infectious Diseases 12 (2008): e95. {{doi|10.1016/j.ijid.2008.05.237}}{{ref|en}}</ref> — аан дойду үрдүнэн мөлүөйүөн кэриҥэ киһини өлөрбүт гириип ыарахан [[Хамсык|хамсыга]]<ref name="Shally-Jensen_2010">{{книга|заглавие=Encyclopedia of Contemporary American Social Issues|год=2010|isbn=978-0-31339205-4|язык=en}}</ref><ref name="Williams_2015">{{Cite web|url=https://dda.health.maryland.gov/Pages/Developments/2015/Influenza%20and%20Pneumonia%20Caring%20for%20patients%20in%20community.pdf|title=Influenza and Pneumonia Basics Facts and Fiction|author=Williams|first=Michelle Harris|website=Maryland Department of Health - Developmental Disabilities Administration|date=2015|publisher=[[University of Maryland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212211549/https://dda.health.maryland.gov/Pages/Developments/2015/Influenza%20and%20Pneumonia%20Caring%20for%20patients%20in%20community.pdf|archive-date=2017-12-12|access-date=2020-03-25|quote=Asiatic Flu 1889-1890 1 million}}</ref>, XIX үйэ бүтэһик бөдөҥ эпидемията<ref name="Garmaroudi_2007">{{статья|заглавие=The Last Great Uncontrolled Plague of Mankind|издание=[[Университет Британской Колумбии|University of British Columbia]]|ссылка=https://www.scq.ubc.ca/the-last-great-uncontrolled-plaque-of-mankind/|access-date=2020-03-25|цитата=The Asiatic flu, 1889-1890: It was the last great pandemic of the nineteenth century.|язык=en|число=30|месяц=10|год=2007|archive-date=2020-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514070921/https://www.scq.ubc.ca/the-last-great-uncontrolled-plaque-of-mankind/}}</ref>. == Үөскээһинэ уонна тарҕаныыта == Бастакы вспышката аан бастаан ыам ыйыгар [[Бухара]]аҕа буолбут, атырдьах ыйыгар [[Самаркаан|Самаркааҥҥа]] тиийбит, онтон алтынньыга [[Томскай (куорат)|Томскай]]га, мантан тимир суолунан Волгаҕа, онтон сэтинньигэ [[Санкт-Петербург]]а. Ахсынньыга [[Киев]]кэ, аныгыскы ыйга [[Байкаал]]га, онтон [[Сибиир]]гэ бүтүннүүтүгэр тарҕаммыт. Санкт-Петербуртан сэтинньигэ бастаан [[Стокһольм|Стокгольм]]ҥа, онтон Швецияҕа бүтүннүүтгэр тарҕаммыт, онтон [[Норвегия]]ҕа, ол кэннэ [[Дания]]ҕа. [[Берлин|Берлиҥҥэ]], [[Вена]]ҕа, [[Париж]]ка, [[Рим]]ҥэ ахсынньыга, онтон тута [[Испания]]ҕа уонна [[Улуу Британия|Англия]]ҕа тарҕаммыт. [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]]-ка бастакы ыарыы ахсынньы 18 күнүгэр бэлиэтэммит, онтон Илин кытылынан түргэнник тарҕаммыт. Салгыы [[Миэксикэ]]ҕэ аныгыскы сыл олунньутугар тиийбит. Эмиэ ол кэмҥэ [[Сингапур|Сингапуур]]га, [[Индонезия]]ҕа, онтон [[Япония]]ҕа, [[Австралия]]ҕа, [[Саҥа Зеландия]]ҕа тарҕаммыт. Ыам ыйыгар [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]]га тиийбит. Тарҕаныытын тимир суоллара тутуллуутун кытта ситимнииллэр. Сорох чинчийээччилэр бу ыарыыны эпизоотиялары кытта ситимнээҕин иһин гириип буолбакка, [[Хоруона хамсыга|хоруона хамсыга]] буолуо диэн сабаҕалыыллар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Хамсыктар]] [[Категория:Сыстыганнаах ыарыылар]] kof3g05re66grcanpscfjniqgbr005y 430164 430163 2026-08-13T22:18:47Z Ojkhol 24881 /* Үөскээһинэ уонна тарҕаныыта */ 430164 wikitext text/x-wiki '''1889—1890 сыллааҕы Гириип хамсыга''' эбэтэр '''Нуучча гириибэ'''<ref>''Требушкова И. Е., Симченко Е. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa Геоисторические аспекты изучения эпидемий гриппа] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/geoistoricheskie-aspekty-izucheniya-epidemiy-grippa |date=20210818073909 }} // Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. — 2016. — № 7—2.</ref><ref>''Васин А. В., Сологуб Т. В., Цыбалова Л. М., Токин И. И., Цветков В. В.'' [http://st.influenza.spb.ru/web/uploads/material/ЭИОС%20ординатура/Грипп%20в%20практике%20клинициста,%20эпидемиолога,%20вирусолога..pdf Грипп в практике клинициста, эпидемиолога и вирусолога] {{Wayback|url=http://st.influenza.spb.ru/web/uploads/material/%D0%AD%D0%98%D0%9E%D0%A1%20%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%BF%20%D0%B2%20%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B5%20%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%2C%20%D1%8D%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0%2C%20%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0..pdf |date=20201205204400 }}. — {{М.}}: Медицинское информационное агентство, 2017. — 272 с. — С. 21.</ref><ref>Smith, F. B. The Russian Influenza in the United Kingdom, 1889—1894 // Social History of Medicine 8.1 (1995): 55-73.{{ref|en}}</ref><ref>Valleron, A. J., S. Meurisse, P. Y. Boelle. [https://www.researchgate.net/publication/246312692_Historical_Analysis_of_the_1889-1890_Pandemic_in_Europe Historical Analysis of the 1889—1890 Pandemic in Europe] // International Journal of Infectious Diseases 12 (2008): e95. {{doi|10.1016/j.ijid.2008.05.237}}{{ref|en}}</ref> — аан дойду үрдүнэн мөлүөйүөн кэриҥэ киһини өлөрбүт гириип ыарахан [[Хамсык|хамсыга]]<ref name="Shally-Jensen_2010">{{книга|заглавие=Encyclopedia of Contemporary American Social Issues|год=2010|isbn=978-0-31339205-4|язык=en}}</ref><ref name="Williams_2015">{{Cite web|url=https://dda.health.maryland.gov/Pages/Developments/2015/Influenza%20and%20Pneumonia%20Caring%20for%20patients%20in%20community.pdf|title=Influenza and Pneumonia Basics Facts and Fiction|author=Williams|first=Michelle Harris|website=Maryland Department of Health - Developmental Disabilities Administration|date=2015|publisher=[[University of Maryland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212211549/https://dda.health.maryland.gov/Pages/Developments/2015/Influenza%20and%20Pneumonia%20Caring%20for%20patients%20in%20community.pdf|archive-date=2017-12-12|access-date=2020-03-25|quote=Asiatic Flu 1889-1890 1 million}}</ref>, XIX үйэ бүтэһик бөдөҥ эпидемията<ref name="Garmaroudi_2007">{{статья|заглавие=The Last Great Uncontrolled Plague of Mankind|издание=[[Университет Британской Колумбии|University of British Columbia]]|ссылка=https://www.scq.ubc.ca/the-last-great-uncontrolled-plaque-of-mankind/|access-date=2020-03-25|цитата=The Asiatic flu, 1889-1890: It was the last great pandemic of the nineteenth century.|язык=en|число=30|месяц=10|год=2007|archive-date=2020-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514070921/https://www.scq.ubc.ca/the-last-great-uncontrolled-plaque-of-mankind/}}</ref>. == Үөскээһинэ уонна тарҕаныыта == Бастакы вспышката аан бастаан ыам ыйыгар [[Бухара]]аҕа буолбут, атырдьах ыйыгар [[Самаркаан|Самаркааҥҥа]] тиийбит, онтон алтынньыга [[Томскай (куорат)|Томскай]]га, мантан тимир суолунан Волгаҕа, онтон сэтинньигэ [[Санкт-Петербург]]а. Ахсынньыга [[Киев]]кэ, аныгыскы ыйга [[Байкаал]]га, онтон [[Сибиир]]гэ бүтүннүүтүгэр тарҕаммыт. Санкт-Петербуртан сэтинньигэ бастаан [[Стокһольм|Стокгольм]]ҥа, онтон Швецияҕа бүтүннүүтгэр тарҕаммыт, онтон [[Норвегия]]ҕа, ол кэннэ [[Дания]]ҕа. [[Берлин|Берлиҥҥэ]], [[Вена]]ҕа, [[Париж]]ка, [[Рим]]ҥэ ахсынньыга, онтон тута [[Испания]]ҕа уонна [[Улуу Британия|Англия]]ҕа тарҕаммыт. [[Америка Холбоһуктаах Штааттара|АХШ]]-ка бастакы ыарыы [[ахсынньы 18]] күнүгэр бэлиэтэммит, онтон Илин кытылынан түргэнник тарҕаммыт. Салгыы [[Миэксикэ]]ҕэ аныгыскы сыл олунньутугар тиийбит. Эмиэ ол кэмҥэ [[Сингапур|Сингапуур]]га, [[Индонезия]]ҕа, онтон [[Япония]]ҕа, [[Австралия]]ҕа, [[Саҥа Зеландия]]ҕа тарҕаммыт. Ыам ыйыгар [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]]га тиийбит. Тарҕаныытын тимир суоллара тутуллуутун кытта ситимнииллэр. Сорох чинчийээччилэр бу ыарыыны эпизоотиялары кытта ситимнээҕин иһин гириип буолбакка, [[Хоруона хамсыга|хоруона хамсыга]] буолуо диэн сабаҕалыыллар. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Хамсыктар]] [[Категория:Сыстыганнаах ыарыылар]] a5ssbbnjlhnacw9x7jtm7e9zxmtb7bj 0 58876 430168 2026-08-13T22:25:05Z Ojkhol 24881 Ojkhol [[Б.э.и. 218 сыл]] сирэй аатын маннык [[Б. э. и. 218 сыл]] уларыппыт 430168 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Б. э. и. 218 сыл]] 50tp5yd2b6k65p1cqhyszagatb27fny 14 58877 430185 2026-08-14T11:38:59Z PK2 10773 Кураанах сирэй оҥоһулунна 430185 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1