Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 4 2229 430351 410313 2026-08-21T09:01:27Z Ojkhol 24881 /* Хандьыдааттар */ 430351 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|БП:Дь}} {{Бикипиэдьийэ:Дьаһабыллар тиһиктэрэ}} Манна дьаһабыллар быыбардара буолар. Страница, на которой происходят выборы администраторов. Быыбар сиэрэ (ссылка на правила выборов): [[Бикипиэдьийэ:Дьаһабыллары уонна бүрэкирээттэри талыы сиэрэ]] Бикипиэдьийэ '''Дьаһабыла''' (администраатара) — бу сир үлэтин көрөр-истэр кыттааччы. Бырааптара уонна эбээһинэстэрэ: * Вандаллар дьайыыларын түргэнник суох оҥоруу (откат). * Сирэйдэри сотуу. * Сотуллубут сирэйдэри төннөрүү. * Сирэйдэри уларыппат оҥоруу. Бу сороҕор мөккүһэр дьон тыл-тылларыгар киирсиэхтэригэр дылы мөккүөрдээх ыстатыйаларга эбэтэр вандааллар "сордуур" сирэйдэригэр туттуллар. * [[MediaWiki]] ааттарын далын (пространство имён) уларытыы. * Быраабыланы кэһэр кыттааччыларыы бобуу/хааччахтааһын. * Атын дьаһабыллар сыыһаларын көннөрүү. * Сирэйдэри бэрэбиэркэлээһин (патрулирование страниц). Дьаһабыллар бырайыагы салайыыга туох да привилегиялара суох уонна бэйэлэрин санааларын атын кыттааччыларга соҥуур бырааптара суох. Дьаһабыл стаатуһун [[Бикипиэдьийэ:Бүрүкүрээттэр|Бикипиэдьийэ бүрүкүрээттэрэ]] аныыллар. Куоластыыргар киһиҥ турбут сылын көрө-көрө куоластаар. == Дьаһабылга (администраатарга) куоластааһын. == Хандьыдааты куоластааһыҥҥа туруоруу холобура: <pre> === [[User:Хандьыдаат аата|Хандьыдаат аата]] === Быһаарыы, наада буоллаҕына. ==== Өйөөһүн / Support ==== # Быһаарыы. — ~~~~ ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== </pre> == Хандьыдааттар == === [[Кыттааччы:HalanTul]] === Предлагаю основателя раздела.--[[Кыттааччы:Yaroslav Blanter|Yaroslav Blanter]] 18:54, 31 Ыам ыйа 2008 (UTC) Голосование начато 31.05.2008 20:00 UTC и проводится до 07.05.08 20:00 UTC :Махтал. Приложу все усилия чтобы проект динамично развивался и в нём было комфортно работать всем участникам, предполагающим добрые намерения и разделяющим цели проекта. Саха тыла көмпүүтэр эйгэтигэр ирэ-хоро киирэн иһэригэр Саха Бикипиэдьийэ төһүү буолуохтаах. Онно көмөлөһөр дьону өйүөм. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:32, 31 Ыам ыйа 2008 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== # --[[Кыттааччы:Yaroslav Blanter|Yaroslav Blanter]] 18:54, 31 Ыам ыйа 2008 (UTC) # [[Кыттааччы:PCode|PCode]] 21:26, 31 Ыам ыйа 2008 (UTC) # --[[Кыттааччы:AlefZet|AlefZet]] 22:06, 31 Ыам ыйа 2008 (UTC) # --[[Кыттааччы:Leonst|Leonst]] 13:18, 1 Бэс ыйа 2008 (UTC) # [[Кыттааччы:ОйЛ|ОйЛ]] 16:09, 1 Бэс ыйа 2008 (UTC) # --''[[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] 22:42, 1 Бэс ыйа 2008 (UTC)'' # --[[Кыттааччы:Сур Бөрө|Сур Бөрө]] 02:16, 2 Бэс ыйа 2008 (UTC) # [[Кыттааччы:Turgen|Turgen]] 06:33, 2 Бэс ыйа 2008 (UTC) # --[[Кыттааччы:Denis Sacharnych|Denis Sacharnych]] 14:01, 2 Бэс ыйа 2008 (UTC) # [[Кыттааччы:Khazar II|Khazar II]] 09:01, 3 Бэс ыйа 2008 (UTC) # [[Кыттааччы:Otchut|Otchut]] 15:21, 7 Бэс ыйа 2008 (UTC) # Пишу запрос на Мету ;-) --_{[[Кыттааччы ырытыыта:Innv|~]]}<small>[[Кыттааччы:Innv|Innv]]</small>^{[[s:ru:user talk:Innv|s:]]} 02:36, 8 Бэс ыйа 2008 (UTC) ==== Утары / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== Подан [http://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#HalanTul.40sahwikipedia запрос] на Мета-Вики. Ожидаем ответа.. --_{[[Кыттааччы ырытыыта:Innv|~]]}<small>[[Кыттааччы:Innv|Innv]]</small>^{[[s:ru:user talk:Innv|s:]]} 02:43, 8 Бэс ыйа 2008 (UTC) :Ответ тут - http://sah.wikipedia.org/wiki/User_talk:HalanTul#Administrator --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:36, 9 Бэс ыйа 2008 (UTC) :: Ага :-) Права [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&type=&user=&page=User%3AHalanTul%40sahwiki&year=&month=-1&uselang=sah присвоены]--_{[[Кыттааччы ырытыыта:Innv|~]]}<small>[[Кыттааччы:Innv|Innv]]</small>^{[[s:ru:user talk:Innv|s:]]} 09:47, 10 Бэс ыйа 2008 (UTC) === [[Кыттааччы:Kyraha]] === Бырайыакпыт сайдарын туһугар техническэй администраатарынан Kyraha диэн киһини таларга ыҥырабын. Көмпүүтэри үчүгэйдик билэрин үрдүнэн сахалыы, нууччалыы, английскайдыы көҥүл кэпсэтэр киһи. Саха бикипиэдийэтигэр саҕаланыаҕыттан кыттыбыт, Википедия нууччалыы салаатыгар уһуннук үлэлээбит киһи. АХШ-ка олорор. Сүктэриллэр үлэтэ: саайт үлэтин тупсарыы, моһуогурдаҕына көннөрөн биэрии, интерфейс тылбааһа, кыттааччыларга техническэй өттүнэн көмөлөһүү, MediaWiki бырагыраамматын оҥорбут дьону кытта алтыһыы, роботтар үлэлэрин көрүү-истии уонна да атын техническэй үлэлэр. Биллэн турар дьаһабыл быһыытынан атын да үлэлэри толороро бэйэтин көҥүлэ. Бу үлэҕэ сөбүлэҥин биэрбитэ ый буолан эрэр. В целях развития проекта предлагаю выбрать "техническим" администратором участника Kyraha. Айтишник, участвует в проекте с самого начала, имеет большой стаж в русской википедии. Хорошо владеет якутским (родной), русским и английским языками, живет в США. Слово ''технический'' в данном случае означает, что ему будут предоставлены все права администратора, но требовать от него постоянной активности под угрозой лишения флага никто не будет. Его функции - техническое сопровождение проекта: наладка системы, перевод интерфейса, ответы на технические вопросы участников, общение с разработчиками MediaWiki, наблюдение и контроль над ботами и т.п. Предварительное согласие получено. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:37, 8 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) :Админ үлэтин толорорго сөбүлэһэбин. Выражаю личное согласие принять обязанности технического администратора. Confirm. Thanks for your support. [[Кыттааччы:Kyraha|Kyraha]] 07:56, 8 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) ''Куоластааһын 8.08.2008 UTC саҕаланна, 15.08.08 19:00 UTC диэри буолар.''<br /> ''Голосование начато 8.08.2008 UTC и проводится до 15.08.08 19:00 UTC.'' ==== Өйөөһүн / Support ==== # '''Өйүүбүн'''. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:37, 8 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) # За. [[Кыттааччы:ОйЛ|ОйЛ]] 19:15, 12 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) # '''Өйүүбүн'''. [[Кыттааччы:Aykhan|Aykhan]] 05:03, 13 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) ==== Утары / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== Куоластааһын түмүгүнэн [[Кыттааччы:Kyraha|Kyraha]] дьаһабыл аатын сүктэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 05:23, 18 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) * Я опоздал, но всё равно поздравляю.--[[Кыттааччы:Yaroslav Blanter|Yaroslav Blanter]] 20:16, 18 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) :: Спасибо. Приступлю к обязанностям немедленно, как только смогу. [[Кыттааччы:Kyraha|Kyraha]] 22:13, 18 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) === [[Кыттааччы:Saaska]] === Бырайыакпыт сайдан иһэр. Үһүс дьаһабыл баар буолара олох ирдэбилэ буолла ;-) Дьаһабыл оруолун толорорун курдук Saaska-ны кытта кэпсэппитим хас да ый буолла. Соторутааҕыта сөбүлэҥин биэрэрин туһунан төлөппүөнүнэн биллэрдэ. Мин санаабар бу уһуннук толкуйдаммыт суол, онон туох да кэтэх санаата суох үлэлиэ диэн эрэнэбин уонна куоластыырга ыҥырабын. Александр нуучча викитыгар уоппуттаах, инкубаатарга саха бикипиэдийэтэ сайдарыгар кыттыбыта, Викимедиа функционердарын кытта хаста да алтыһан инкубаатартан бырайыак тахсарыгар сүҥкэн өҥөлөөх киһи. Техническэй үөрэхтээх, ноууканнан дьарыктанар, үрдүк үөрэх кыһатыгар преподаватель, английскайдыы бэрт үчүгэйдик билэр. С момента моего первого предложения участнику [[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] взвалить на себя обязанности администратора нашего раздела прошло несколько месяцев. Наконец, к моей радости он согласился. Думаю, что это взвешенный и вполне обдуманный шаг. Александр имеет техническое образование, занимается наукой, преподает в ВУЗе, имеет опыт работы в Русской википедии. Хорошо владеет родным языком саха, а также русским и английским. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 02:34, 28 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) ::Админ үлэтин толорорго сөбүлэһэбин. Өр толкуйдаабытым диэн ыарыы-чэпчии сылдьыбатаҕым: бу сайын оҕолоннум диэтэхпинэ өйдөнөр ини. / Согласен выполнять обязанности технического администратора. / I agree to work as an admin. <small>----''[[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] 03:17, 29 Атырдьах ыйа 2008 (UTC)''</small> ''Куоластааһын 28.08.2008 UTC саҕаланна, 04.09.08 19:00 UTC диэри буолар.''<br /> ''Голосование начато 28.08.2008 UTC и проводится до 04.09.08 19:00 UTC.'' ==== Өйөөһүн / Support ==== # '''Өйүүбүн.''' [[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 02:34, 28 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) # +1 [[Кыттааччы:Kyraha|Kyraha]] 19:12, 28 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) # +1 --[[Кыттааччы:Bert Jickty|Bert Jickty]] 15:33, 29 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) # --[[Кыттааччы:Yaroslav Blanter|Yaroslav Blanter]] 22:16, 30 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) # --[[Кыттааччы:Otchut|Otchut]] 14:13, 3 Балаҕан ыйа 2008 (UTC) ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== Куоластааһын болдьоҕо бүттэ. Биэс куоластыан сөптөөх киһи [[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] кыттааччыны дьаһабыл оҥорор иһин этиннэ. Биир да киһи утарбата. Онон бүгүҥҥүттэн [[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] '''дьаһабыл буолла'''. Александры бэйэтин, уонна саҥа дьаһабыл эрчимнээх кылааты киллэриэ диэн эрэнэн туран, Саха Бикипиэдийэ кыттааччыларын барыларын эмиэ эҕэрдэлиибин. Голосование завершено. Пятью голосами "за" при отсутствии голосов "против" [[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] избран администратором Саха Википедии. Поздравим! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:38, 4 Балаҕан ыйа 2008 (UTC) ::Махтал! Спасибо! <small>--''[[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] 08:56, 6 Балаҕан ыйа 2008 (UTC)''</small> === [[Кыттааччы:Ke5ha93|Стручков Иннокентий (Ke5ha93)]] === Санаабар, өссө да администратордар Бикипиэдьийэҕэ аҕыйахтар. Мин бэйэм, сүрүннээн, манна Категорияларынан, Халыыптарынан, Быраабылаларынан дьарыктанабын, ол иhин араас моhуоктары көрсөбүн: сатаан сотторбоппун, сатаан уларыппаппын уо. д. а. — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]]^{[[Кыттааччы ырытыыта:Ke5ha93|<big>☺</big>]]} 03:56, 24 Тохсунньу 2010 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Ырытыы ==== Иннокентий, бырайыакка туһаны аҕалар санаалаҕыҥ үөрдүмүөн сатаммат. Ханнык баҕарар кыттааччы бэлиэтэммит буоллаҕына олус киэҥ кыахтардаах, ол иһигэр эн ыйбыт моһуоктаргын чэпчэкитик ааһыан сөп. Дьаһабыл бырааба туох да уратыта суох, аҕыйах ахсааннаах үнүстүрүмүөн эрэ эбиллэр, оттон эппиэтинэһэ сүрдээх үрдүк. Мин саныахпар Эн бэйэҕэр баар кыаххын (потенциалгын) бу бырайыакка өссө да толору арыйа иликкин. Мин биири сүбэлиэхпин баҕарабын. Бастаан нуучча бикипиэдьийэтигэр патрулирующай былааҕын ылаҥҥын уопутта мунньунуоҥ этэ. Онно үлэлээбитиҥ кэннэ бу биһиги сахалыы бырайыакпытыгар ити ботурууллааччылар институуттарын киллэрэргэ тутаах киһи буолуоххун сөп. Кэлин ботурууллааччылары салайар дьаһабыл буолуоххун сөп этэ. Кэскиллээх үлэни, үрдүк ситиһиилэри баҕарабын, Бикипиэдьийэ бүрэкирээтэ, --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 03:10, 25 Тохсунньу 2010 (UTC) ==== Түмүк / Result ==== === [[User:Egerman]] === Бырайыак сайдарынан соҕотох дьаһабыл аҕыйах. Бикипиэдьийэҕэ үлэлээбитим син балаччы буолла. --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 09:59, 12 Ахсынньы 2014 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== # +1 --[[Кыттааччы:Bert Jickty|Bert Jickty]] # +2 --[[Кыттааччы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Kaiyr|ырытыы]]) 14:41, 14 Ахсынньы 2014 (UTC) ==== Утарыы / Oppose ==== {{Oppose}}. У кандидата слабое знание языка саха, даже заявка составлена с орф/ошибками, а [[Ырытыы:Алроса авиахампанньа|здесь]] расписка в беспомощности.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 18:58, 17 Ахсынньы 2014 (UTC) ==== Түмүк / Result ==== Быһаарыы: Куоластааһын саарбах көрдөрүүлээх буолан түмүк кэмигэр тахсыбатаҕа. Туһата суох мөккүөр тахсыбатын диэн тохтуу түһэн баран, саҥаттан хат талар ордук диэн түмүккэ кэлэбит. === [[User:Egerman|Egerman]] === Өссө биирдэ дьаһабылга турунабын. Дьаһабыл аҕыйаҕа проекка мэһэйдиир быһылаах.--[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 18:10, 5 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) *Хандьыдаат ''Дьаһабылы талыы сиэрин'' ирдэбилэриллэригэр толору хоруйдуур. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:52, 12 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== # Быһаарыныы. — [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 18:10, 5 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) # Egerman уопуттаах уонна уһуннук үлэлээбит кыттааччы. Бэйэтин киэҥ көҕүстээх, холку киһи быһыытынан көрдөрдө. Үчүгэй дьаһабыл буолуо диэн эрэнэбин. Өйүүбүн. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 07:06, 6 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) # Өйүүбүн [[Кыттааччы:Сур Бөрө|Сур Бөрө]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Сур Бөрө|ырытыы]]) 06:58, 7 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) # Өйүүбүн. Уруккаттан көрөн-истэн билэбин. Кытаат.[[Кыттааччы:Soppuruon|Soppuruon]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Soppuruon|ырытыы]]) 08:10, 7 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) # Өйүүбүн. [[Кыттааччы: Хотууна]] 11:29, 12 Балаҕан ыйын 2016‎ (UTC) ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== Куоластааһын сиэр быһыытынан балаҕан ыйын 12 күнүгэр 19 чааска (UTC), ол аата Дьокуускай кэминэн 13-с чыыһылаҕа сарсыарда 4 чааска түмүктэннэ. Биэс куолас Egerman кыттааччыны дьаһабылынан таларга киирдэ, утарар куолас киирбэтэ. Онон, [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] дьаһабылынан талылынна. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:56, 13 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) === [[User:Ojkhol|Ojkhol]] === Сахалыы Бикипиэдьийэҕэ үлэлээбитим ыраатта. Саха сирин устуоруйатынан үлүһүйэбин, Саха сиригэр, саха дьонугар уонна саха култууратыгар сыһыаннаах ыстатыйалары сэргиибин. Дьаһабыл буолан бырайыак сайдарыгар, биикиһиттэр түмсүүлэрэ көхтөөх уонна иллээх буоларыгар үлэлиэм. --[[Кыттааччы:Ojkhol|Ojkhol]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ojkhol|ырытыы]]) 03:10, 20 От ыйын 2024 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== # Өйдөөн-төйдөөн туран быһаарыныы ылынным. --[[Кыттааччы:Ojkhol|Ojkhol]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ojkhol|ырытыы]]) 03:16, 20 От ыйын 2024 (UTC) # өйүүбүн --[[Кыттааччы:Otchut|Otchut]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Otchut|ырытыы]]) 00:50, 22 От ыйын 2024 (UTC) # өйүүбүн --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 06:54, 27 От ыйын 2024 (UTC) ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== Куоластааһын түмүктэнэ. Хаамыыта сиэргэ сөп түбэһэр. [[User:Ojkhol|Ojkhol]] бэйэтэ эмиэ ирдэбиллэргэ сөп түбэһэр. Дьаһабыл буолла. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:43, 6 Атырдьах ыйын 2024 (UTC) == Алтыһаан дьаһабылыгар куоластааһын == == Өссө көр. == * [[Бикипиэдьийэ:Дьаһабыллар ситимҥэ]]. Дьаһабыллары кытта алтыһыы: электроннай почталара, ICQ, Jabber, IRC. * [[Бикипиэдьийэ:Дьаһабылларга өйдөбүнньүк|Дьаһабылларга өйдөбүнньүк]] * [[Бикипиэдьийэ:Дьаһабыллары уонна бүрэкирээттэри талыы сиэрэ|Дьаһабыллары уонна бүрэкирээттэри талыы сиэрэ]] * [[Бикипиэдьийэ:Дьаһабылга хандьыдааттар|Дьаһабылга хандьыдааттар]] * [http://toolserver.org/~vvv/adminstats.php?wiki=sahwiki_p Дьаһабыллар үлэлэрин статиистиката] {{ref-en}} * [[:meta:Administrators of Wikimedia projects/Wikipedias|Бикипиэдьийэ салааларын дьаһабылларын статиистиката]] {{Дьаһабыллар}} [[Категория:Бикипиэдьийэ:Аналлаах сирэйдэр]] [[Категория:Бикипиэдьийэ:Дьаһабыллар]] qwyjbekff3kuxytsgzuu5qvo1qks0ei 430352 430351 2026-08-21T09:02:28Z Ojkhol 24881 /* Алтыһаан дьаһабылыгар куоластааһын */ 430352 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|БП:Дь}} {{Бикипиэдьийэ:Дьаһабыллар тиһиктэрэ}} Манна дьаһабыллар быыбардара буолар. Страница, на которой происходят выборы администраторов. Быыбар сиэрэ (ссылка на правила выборов): [[Бикипиэдьийэ:Дьаһабыллары уонна бүрэкирээттэри талыы сиэрэ]] Бикипиэдьийэ '''Дьаһабыла''' (администраатара) — бу сир үлэтин көрөр-истэр кыттааччы. Бырааптара уонна эбээһинэстэрэ: * Вандаллар дьайыыларын түргэнник суох оҥоруу (откат). * Сирэйдэри сотуу. * Сотуллубут сирэйдэри төннөрүү. * Сирэйдэри уларыппат оҥоруу. Бу сороҕор мөккүһэр дьон тыл-тылларыгар киирсиэхтэригэр дылы мөккүөрдээх ыстатыйаларга эбэтэр вандааллар "сордуур" сирэйдэригэр туттуллар. * [[MediaWiki]] ааттарын далын (пространство имён) уларытыы. * Быраабыланы кэһэр кыттааччыларыы бобуу/хааччахтааһын. * Атын дьаһабыллар сыыһаларын көннөрүү. * Сирэйдэри бэрэбиэркэлээһин (патрулирование страниц). Дьаһабыллар бырайыагы салайыыга туох да привилегиялара суох уонна бэйэлэрин санааларын атын кыттааччыларга соҥуур бырааптара суох. Дьаһабыл стаатуһун [[Бикипиэдьийэ:Бүрүкүрээттэр|Бикипиэдьийэ бүрүкүрээттэрэ]] аныыллар. Куоластыыргар киһиҥ турбут сылын көрө-көрө куоластаар. == Дьаһабылга (администраатарга) куоластааһын. == Хандьыдааты куоластааһыҥҥа туруоруу холобура: <pre> === [[User:Хандьыдаат аата|Хандьыдаат аата]] === Быһаарыы, наада буоллаҕына. ==== Өйөөһүн / Support ==== # Быһаарыы. — ~~~~ ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== </pre> == Хандьыдааттар == === [[Кыттааччы:HalanTul]] === Предлагаю основателя раздела.--[[Кыттааччы:Yaroslav Blanter|Yaroslav Blanter]] 18:54, 31 Ыам ыйа 2008 (UTC) Голосование начато 31.05.2008 20:00 UTC и проводится до 07.05.08 20:00 UTC :Махтал. Приложу все усилия чтобы проект динамично развивался и в нём было комфортно работать всем участникам, предполагающим добрые намерения и разделяющим цели проекта. Саха тыла көмпүүтэр эйгэтигэр ирэ-хоро киирэн иһэригэр Саха Бикипиэдьийэ төһүү буолуохтаах. Онно көмөлөһөр дьону өйүөм. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:32, 31 Ыам ыйа 2008 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== # --[[Кыттааччы:Yaroslav Blanter|Yaroslav Blanter]] 18:54, 31 Ыам ыйа 2008 (UTC) # [[Кыттааччы:PCode|PCode]] 21:26, 31 Ыам ыйа 2008 (UTC) # --[[Кыттааччы:AlefZet|AlefZet]] 22:06, 31 Ыам ыйа 2008 (UTC) # --[[Кыттааччы:Leonst|Leonst]] 13:18, 1 Бэс ыйа 2008 (UTC) # [[Кыттааччы:ОйЛ|ОйЛ]] 16:09, 1 Бэс ыйа 2008 (UTC) # --''[[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] 22:42, 1 Бэс ыйа 2008 (UTC)'' # --[[Кыттааччы:Сур Бөрө|Сур Бөрө]] 02:16, 2 Бэс ыйа 2008 (UTC) # [[Кыттааччы:Turgen|Turgen]] 06:33, 2 Бэс ыйа 2008 (UTC) # --[[Кыттааччы:Denis Sacharnych|Denis Sacharnych]] 14:01, 2 Бэс ыйа 2008 (UTC) # [[Кыттааччы:Khazar II|Khazar II]] 09:01, 3 Бэс ыйа 2008 (UTC) # [[Кыттааччы:Otchut|Otchut]] 15:21, 7 Бэс ыйа 2008 (UTC) # Пишу запрос на Мету ;-) --_{[[Кыттааччы ырытыыта:Innv|~]]}<small>[[Кыттааччы:Innv|Innv]]</small>^{[[s:ru:user talk:Innv|s:]]} 02:36, 8 Бэс ыйа 2008 (UTC) ==== Утары / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== Подан [http://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#HalanTul.40sahwikipedia запрос] на Мета-Вики. Ожидаем ответа.. --_{[[Кыттааччы ырытыыта:Innv|~]]}<small>[[Кыттааччы:Innv|Innv]]</small>^{[[s:ru:user talk:Innv|s:]]} 02:43, 8 Бэс ыйа 2008 (UTC) :Ответ тут - http://sah.wikipedia.org/wiki/User_talk:HalanTul#Administrator --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:36, 9 Бэс ыйа 2008 (UTC) :: Ага :-) Права [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&type=&user=&page=User%3AHalanTul%40sahwiki&year=&month=-1&uselang=sah присвоены]--_{[[Кыттааччы ырытыыта:Innv|~]]}<small>[[Кыттааччы:Innv|Innv]]</small>^{[[s:ru:user talk:Innv|s:]]} 09:47, 10 Бэс ыйа 2008 (UTC) === [[Кыттааччы:Kyraha]] === Бырайыакпыт сайдарын туһугар техническэй администраатарынан Kyraha диэн киһини таларга ыҥырабын. Көмпүүтэри үчүгэйдик билэрин үрдүнэн сахалыы, нууччалыы, английскайдыы көҥүл кэпсэтэр киһи. Саха бикипиэдийэтигэр саҕаланыаҕыттан кыттыбыт, Википедия нууччалыы салаатыгар уһуннук үлэлээбит киһи. АХШ-ка олорор. Сүктэриллэр үлэтэ: саайт үлэтин тупсарыы, моһуогурдаҕына көннөрөн биэрии, интерфейс тылбааһа, кыттааччыларга техническэй өттүнэн көмөлөһүү, MediaWiki бырагыраамматын оҥорбут дьону кытта алтыһыы, роботтар үлэлэрин көрүү-истии уонна да атын техническэй үлэлэр. Биллэн турар дьаһабыл быһыытынан атын да үлэлэри толороро бэйэтин көҥүлэ. Бу үлэҕэ сөбүлэҥин биэрбитэ ый буолан эрэр. В целях развития проекта предлагаю выбрать "техническим" администратором участника Kyraha. Айтишник, участвует в проекте с самого начала, имеет большой стаж в русской википедии. Хорошо владеет якутским (родной), русским и английским языками, живет в США. Слово ''технический'' в данном случае означает, что ему будут предоставлены все права администратора, но требовать от него постоянной активности под угрозой лишения флага никто не будет. Его функции - техническое сопровождение проекта: наладка системы, перевод интерфейса, ответы на технические вопросы участников, общение с разработчиками MediaWiki, наблюдение и контроль над ботами и т.п. Предварительное согласие получено. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:37, 8 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) :Админ үлэтин толорорго сөбүлэһэбин. Выражаю личное согласие принять обязанности технического администратора. Confirm. Thanks for your support. [[Кыттааччы:Kyraha|Kyraha]] 07:56, 8 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) ''Куоластааһын 8.08.2008 UTC саҕаланна, 15.08.08 19:00 UTC диэри буолар.''<br /> ''Голосование начато 8.08.2008 UTC и проводится до 15.08.08 19:00 UTC.'' ==== Өйөөһүн / Support ==== # '''Өйүүбүн'''. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 06:37, 8 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) # За. [[Кыттааччы:ОйЛ|ОйЛ]] 19:15, 12 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) # '''Өйүүбүн'''. [[Кыттааччы:Aykhan|Aykhan]] 05:03, 13 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) ==== Утары / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== Куоластааһын түмүгүнэн [[Кыттааччы:Kyraha|Kyraha]] дьаһабыл аатын сүктэ. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 05:23, 18 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) * Я опоздал, но всё равно поздравляю.--[[Кыттааччы:Yaroslav Blanter|Yaroslav Blanter]] 20:16, 18 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) :: Спасибо. Приступлю к обязанностям немедленно, как только смогу. [[Кыттааччы:Kyraha|Kyraha]] 22:13, 18 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) === [[Кыттааччы:Saaska]] === Бырайыакпыт сайдан иһэр. Үһүс дьаһабыл баар буолара олох ирдэбилэ буолла ;-) Дьаһабыл оруолун толорорун курдук Saaska-ны кытта кэпсэппитим хас да ый буолла. Соторутааҕыта сөбүлэҥин биэрэрин туһунан төлөппүөнүнэн биллэрдэ. Мин санаабар бу уһуннук толкуйдаммыт суол, онон туох да кэтэх санаата суох үлэлиэ диэн эрэнэбин уонна куоластыырга ыҥырабын. Александр нуучча викитыгар уоппуттаах, инкубаатарга саха бикипиэдийэтэ сайдарыгар кыттыбыта, Викимедиа функционердарын кытта хаста да алтыһан инкубаатартан бырайыак тахсарыгар сүҥкэн өҥөлөөх киһи. Техническэй үөрэхтээх, ноууканнан дьарыктанар, үрдүк үөрэх кыһатыгар преподаватель, английскайдыы бэрт үчүгэйдик билэр. С момента моего первого предложения участнику [[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] взвалить на себя обязанности администратора нашего раздела прошло несколько месяцев. Наконец, к моей радости он согласился. Думаю, что это взвешенный и вполне обдуманный шаг. Александр имеет техническое образование, занимается наукой, преподает в ВУЗе, имеет опыт работы в Русской википедии. Хорошо владеет родным языком саха, а также русским и английским. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 02:34, 28 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) ::Админ үлэтин толорорго сөбүлэһэбин. Өр толкуйдаабытым диэн ыарыы-чэпчии сылдьыбатаҕым: бу сайын оҕолоннум диэтэхпинэ өйдөнөр ини. / Согласен выполнять обязанности технического администратора. / I agree to work as an admin. <small>----''[[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] 03:17, 29 Атырдьах ыйа 2008 (UTC)''</small> ''Куоластааһын 28.08.2008 UTC саҕаланна, 04.09.08 19:00 UTC диэри буолар.''<br /> ''Голосование начато 28.08.2008 UTC и проводится до 04.09.08 19:00 UTC.'' ==== Өйөөһүн / Support ==== # '''Өйүүбүн.''' [[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 02:34, 28 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) # +1 [[Кыттааччы:Kyraha|Kyraha]] 19:12, 28 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) # +1 --[[Кыттааччы:Bert Jickty|Bert Jickty]] 15:33, 29 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) # --[[Кыттааччы:Yaroslav Blanter|Yaroslav Blanter]] 22:16, 30 Атырдьах ыйа 2008 (UTC) # --[[Кыттааччы:Otchut|Otchut]] 14:13, 3 Балаҕан ыйа 2008 (UTC) ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== Куоластааһын болдьоҕо бүттэ. Биэс куоластыан сөптөөх киһи [[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] кыттааччыны дьаһабыл оҥорор иһин этиннэ. Биир да киһи утарбата. Онон бүгүҥҥүттэн [[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] '''дьаһабыл буолла'''. Александры бэйэтин, уонна саҥа дьаһабыл эрчимнээх кылааты киллэриэ диэн эрэнэн туран, Саха Бикипиэдийэ кыттааччыларын барыларын эмиэ эҕэрдэлиибин. Голосование завершено. Пятью голосами "за" при отсутствии голосов "против" [[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] избран администратором Саха Википедии. Поздравим! --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 23:38, 4 Балаҕан ыйа 2008 (UTC) ::Махтал! Спасибо! <small>--''[[Кыттааччы:Saaska|Saaska]] 08:56, 6 Балаҕан ыйа 2008 (UTC)''</small> === [[Кыттааччы:Ke5ha93|Стручков Иннокентий (Ke5ha93)]] === Санаабар, өссө да администратордар Бикипиэдьийэҕэ аҕыйахтар. Мин бэйэм, сүрүннээн, манна Категорияларынан, Халыыптарынан, Быраабылаларынан дьарыктанабын, ол иhин араас моhуоктары көрсөбүн: сатаан сотторбоппун, сатаан уларыппаппын уо. д. а. — [[Кыттааччы:Ke5ha93|Ke5ha93]]^{[[Кыттааччы ырытыыта:Ke5ha93|<big>☺</big>]]} 03:56, 24 Тохсунньу 2010 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Ырытыы ==== Иннокентий, бырайыакка туһаны аҕалар санаалаҕыҥ үөрдүмүөн сатаммат. Ханнык баҕарар кыттааччы бэлиэтэммит буоллаҕына олус киэҥ кыахтардаах, ол иһигэр эн ыйбыт моһуоктаргын чэпчэкитик ааһыан сөп. Дьаһабыл бырааба туох да уратыта суох, аҕыйах ахсааннаах үнүстүрүмүөн эрэ эбиллэр, оттон эппиэтинэһэ сүрдээх үрдүк. Мин саныахпар Эн бэйэҕэр баар кыаххын (потенциалгын) бу бырайыакка өссө да толору арыйа иликкин. Мин биири сүбэлиэхпин баҕарабын. Бастаан нуучча бикипиэдьийэтигэр патрулирующай былааҕын ылаҥҥын уопутта мунньунуоҥ этэ. Онно үлэлээбитиҥ кэннэ бу биһиги сахалыы бырайыакпытыгар ити ботурууллааччылар институуттарын киллэрэргэ тутаах киһи буолуоххун сөп. Кэлин ботурууллааччылары салайар дьаһабыл буолуоххун сөп этэ. Кэскиллээх үлэни, үрдүк ситиһиилэри баҕарабын, Бикипиэдьийэ бүрэкирээтэ, --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] 03:10, 25 Тохсунньу 2010 (UTC) ==== Түмүк / Result ==== === [[User:Egerman]] === Бырайыак сайдарынан соҕотох дьаһабыл аҕыйах. Бикипиэдьийэҕэ үлэлээбитим син балаччы буолла. --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 09:59, 12 Ахсынньы 2014 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== # +1 --[[Кыттааччы:Bert Jickty|Bert Jickty]] # +2 --[[Кыттааччы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Kaiyr|ырытыы]]) 14:41, 14 Ахсынньы 2014 (UTC) ==== Утарыы / Oppose ==== {{Oppose}}. У кандидата слабое знание языка саха, даже заявка составлена с орф/ошибками, а [[Ырытыы:Алроса авиахампанньа|здесь]] расписка в беспомощности.--[[Кыттааччы:Ykt www|Ykt www]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ykt www|ырытыы]]) 18:58, 17 Ахсынньы 2014 (UTC) ==== Түмүк / Result ==== Быһаарыы: Куоластааһын саарбах көрдөрүүлээх буолан түмүк кэмигэр тахсыбатаҕа. Туһата суох мөккүөр тахсыбатын диэн тохтуу түһэн баран, саҥаттан хат талар ордук диэн түмүккэ кэлэбит. === [[User:Egerman|Egerman]] === Өссө биирдэ дьаһабылга турунабын. Дьаһабыл аҕыйаҕа проекка мэһэйдиир быһылаах.--[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 18:10, 5 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) *Хандьыдаат ''Дьаһабылы талыы сиэрин'' ирдэбилэриллэригэр толору хоруйдуур. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 00:52, 12 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== # Быһаарыныы. — [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 18:10, 5 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) # Egerman уопуттаах уонна уһуннук үлэлээбит кыттааччы. Бэйэтин киэҥ көҕүстээх, холку киһи быһыытынан көрдөрдө. Үчүгэй дьаһабыл буолуо диэн эрэнэбин. Өйүүбүн. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 07:06, 6 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) # Өйүүбүн [[Кыттааччы:Сур Бөрө|Сур Бөрө]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Сур Бөрө|ырытыы]]) 06:58, 7 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) # Өйүүбүн. Уруккаттан көрөн-истэн билэбин. Кытаат.[[Кыттааччы:Soppuruon|Soppuruon]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Soppuruon|ырытыы]]) 08:10, 7 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) # Өйүүбүн. [[Кыттааччы: Хотууна]] 11:29, 12 Балаҕан ыйын 2016‎ (UTC) ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== Куоластааһын сиэр быһыытынан балаҕан ыйын 12 күнүгэр 19 чааска (UTC), ол аата Дьокуускай кэминэн 13-с чыыһылаҕа сарсыарда 4 чааска түмүктэннэ. Биэс куолас Egerman кыттааччыны дьаһабылынан таларга киирдэ, утарар куолас киирбэтэ. Онон, [[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] дьаһабылынан талылынна. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:56, 13 Балаҕан ыйын 2016 (UTC) === [[User:Ojkhol|Ojkhol]] === Сахалыы Бикипиэдьийэҕэ үлэлээбитим ыраатта. Саха сирин устуоруйатынан үлүһүйэбин, Саха сиригэр, саха дьонугар уонна саха култууратыгар сыһыаннаах ыстатыйалары сэргиибин. Дьаһабыл буолан бырайыак сайдарыгар, биикиһиттэр түмсүүлэрэ көхтөөх уонна иллээх буоларыгар үлэлиэм. --[[Кыттааччы:Ojkhol|Ojkhol]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ojkhol|ырытыы]]) 03:10, 20 От ыйын 2024 (UTC) ==== Өйөөһүн / Support ==== # Өйдөөн-төйдөөн туран быһаарыныы ылынным. --[[Кыттааччы:Ojkhol|Ojkhol]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Ojkhol|ырытыы]]) 03:16, 20 От ыйын 2024 (UTC) # өйүүбүн --[[Кыттааччы:Otchut|Otchut]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Otchut|ырытыы]]) 00:50, 22 От ыйын 2024 (UTC) # өйүүбүн --[[Кыттааччы:Egerman|Egerman]] ([[Кыттааччы ырытыыта:Egerman|ырытыы]]) 06:54, 27 От ыйын 2024 (UTC) ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== Куоластааһын түмүктэнэ. Хаамыыта сиэргэ сөп түбэһэр. [[User:Ojkhol|Ojkhol]] бэйэтэ эмиэ ирдэбиллэргэ сөп түбэһэр. Дьаһабыл буолла. --[[Кыттааччы:HalanTul|HalanTul]] ([[Кыттааччы ырытыыта:HalanTul|ырытыы]]) 01:43, 6 Атырдьах ыйын 2024 (UTC) == Алтыһаан дьаһабылыгар куоластааһын == === [[User:Хандьыдаат аата|Хандьыдаат аата]] === Быһаарыы... ==== Өйөөһүн / Support ==== # ==== Утарыы / Oppose ==== ==== Түмүк / Result ==== == Өссө көр. == * [[Бикипиэдьийэ:Дьаһабыллар ситимҥэ]]. Дьаһабыллары кытта алтыһыы: электроннай почталара, ICQ, Jabber, IRC. * [[Бикипиэдьийэ:Дьаһабылларга өйдөбүнньүк|Дьаһабылларга өйдөбүнньүк]] * [[Бикипиэдьийэ:Дьаһабыллары уонна бүрэкирээттэри талыы сиэрэ|Дьаһабыллары уонна бүрэкирээттэри талыы сиэрэ]] * [[Бикипиэдьийэ:Дьаһабылга хандьыдааттар|Дьаһабылга хандьыдааттар]] * [http://toolserver.org/~vvv/adminstats.php?wiki=sahwiki_p Дьаһабыллар үлэлэрин статиистиката] {{ref-en}} * [[:meta:Administrators of Wikimedia projects/Wikipedias|Бикипиэдьийэ салааларын дьаһабылларын статиистиката]] {{Дьаһабыллар}} [[Категория:Бикипиэдьийэ:Аналлаах сирэйдэр]] [[Категория:Бикипиэдьийэ:Дьаһабыллар]] 1qvgzdc3j9f08fqvl7x14xdq1f1j64l 0 7877 430356 425483 2026-08-21T09:37:23Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 430356 wikitext text/x-wiki '''Атырдьах ыйын 9''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 221-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл|ордук хонуктаах сылга]] 222-c күнэ). Сыл бүтүө 144 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флаг|ХНТ}} — [[Төрүт омуктар аан дойдутааҕы күннэрэ]], [[Олохтоох омуктар аан дойдутааҕы күннэрэ]] (Международный день коренных народов мира) (A/RES/49/214) * {{Флагификация|США}} — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * {{Флагификация|Канада}} — Эйэни хааччыйар сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ {{lang-en|National Peacekeepers' Day}} * {{Флагификация|Сингапур}} — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * {{Флагификация|ЮАР}} — [[ЮАР-га дьахтар күнэ|Дьахтар күнэ]] * {{Флагификация|Япония}} — Куустуһуу күнэ * {{Флагификация|Россия}} — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) == Түбэлтэлэр == * [[Б.э.и. 48 сыл]] — Гражданскай сэрии кэмигэр Грецияҕа баар Фарсала куорат аттынааҕы кыргыһыыга [[Юлий Цезарь]] [[Помпей]] сэриитин кыайбыт, Помпей [[Эгиипэт|Эгиипэккэ]] күрээбит. * [[378]] — ''Адрианополь кыргыһыытыгар'' вестготтар [[Рим империята|Рим]] аармыйатын кыайбыттар, император Валент аармыйатын улахан аҥаарын кытта кыргыһыыга охтубут. Мантан ыла [[Рим империята|Арҕаа Рим импиэрийэтин]] ыһыллыыта саҕаламмыт. * [[1173]] — Икки үйэ тухары салҕаммыт ''Пиза башнятын'' тутуута саҕаламмыт. * [[1329]] — Папа Иоанн XXII Квилон диэн [[Ииндийэ]]ҕэ бастакы [[Католик Таҥара дьиэтэ|католическэй]] епархияны олохтообут. Бу [[Васко да Гама]] [[Ииндийэ]]ҕэ диэри байҕалынан суол булуон быдан иннинээҕи түгэн. * [[1605]] — Москубаҕа [[Москуба Кириэмилэ|Кириэмилгэ]] бэйэтин бэйэтэ ыраахтааҕынан биллэриммит, кэлин [[Лжедмитрий I]] быһыытынан биллибит кини ыраахтааҕыга бэргэһэлэммит. * [[1853]] — Нуучча сэриилэрэ Сырдарья өрүскэ турар Ак-Мэчиэт диэн сири баһылаабыттар. Бу кыайыы Коканд ханствотын сэриилээһиҥҥэ көмөлөспүтэ. * [[1896]] (урукку ааҕыынан от ыйын 28) — Иркутскай магнитно-метеорологическай обсерваториятын дириэктэрэ [[Вознесенский Аркадий Викторович|Аркадий Вознесенский]] анаан-минээн эрдэттэн бэлэмнэнэн тиийэн Өлүөхүмэ аттынааҕы Чекурово сэлиэнньэҕэ күн өлүүтүн кэтээн көрбүт<ref>{{Кинигэ|автор=Антонов Е.П., Аргунова Л.А., Иванова Р.Н.|заглавие=История Якутского отделения Русского географического общества|место=Якутск|издательство=Якутская республиканская типография им. Гагарина|год=2025|страницы=14|страниц=200|isbn=978-5-6050715-1-8|тираж=500}}</ref>. Бу айанын ИРГО уонна Нуучча астрономическай уопсастыбата үбүлээбиттэр. Ый Арассыыйаҕа Саҥа Сир арыыттан саҕалаан, Енисей алын тардыытынан Өлүөхүмэ үрдүнэн 180 км кэтиттээх сиринэн күнү толору бүөлээбитэ, Өлүөхүмэ Өлүөнэ үрдүгэр турар буолан, онно оччотооҕуга атын сирдэргэ холоотоххо, дөбөҥнүк тиийиэххэ сөбө. * [[1940]] — Бэлиитикэҕэ улахан суолталаах [[Берлин]]—[[Багдад]] тимир суол тутуута түмүктэммит. * [[1945]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ]] бүтүүтүн саҕана [[Дьоппуон|Дьоппуоҥҥа]] [[Нагасаки]] куоратыгар [[АХШ]] атомнай буомба бырахпытыгар 74 тыһыынча киһи өлбүт. * [[1958]] — Кытайга [[Мао Цзэдун]] "Баараҕай көҥү көтүү" диэн ааттаммыт реформатын саҕалаабыт. Бу реформа сатамматаҕа, улахан алдьархайга тиэрдибитэ. 1958 сылтан 1962 сылга диэри официальнай дааннайынан 45 мөл. тахса киһи сутаан өлбүтэ. * [[1965]] — [[Сингапур]] куорат [[Малайзия]] састаабыттан таһаарыллыбыт. Билигин бу бэйэтин баҕатын утары тутулуга суох буолбут соҕотох судаарыстыба. * [[1974]] — [[Уотергейт айдаана|Уотергейт айдаанын]] түмүгэр [[Ричард Никсон]] [[АХШ]] бэрэсидьиэнин дуоһунаһыттан батынарга күһэллибит. * [[1978]] — Саха сиригэр сир аннынааҕы ядернай дэлби тэптэриилэртэн саамай улаханнара 22 килотонналаах «Кратон-4» оҥоһуллубут. [[Кэбээйи (нэһилиэк)|Кэбээйи бөһүөлэгиттэн]] 30 км арҕаа сытар Бадарааннаах диэн күөл таһыгар 560 миэтэрэ дириҥҥэ сир баайын уөрэтэр сыаллаах сейсмозондирование оҥороору дэлби тэптэриллибит, саахал тахсыбатах. * [[1990]] — [[РСФСР]] Үрдүкү Сэбиэтэ «Арассыыйа экэниэмикэҕэ суверенитетын көмүскүүр туһунан» диэн уураах ылыммыт. Бу уурааҕынан көмүскэ, алмааска, урааҥҥа уо.д.а. хостонор баайдарга Сэбиэскэй Сойуус туох баар дуогабардарын сотон кэбиспит. * [[1990]] — Арассыыйа Федерациятын өрөспүүбүлүкэлэриттэн бастакыннан Карельскай АССР судаарыстыбаннай сүбэрэнитиэт Декларациятын ылыммыт. Ол эрээри Арассыыйаттан арахсыбатаҕа. 1991 сыллаахтан РФ иһинэн [[Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ]] диэн ааттанар буолбута. * [[1999]] — Арассыыйа бэрэсидьиэнэ [[Борис Ельцин]] [[Степашин Сергей Вадимович|Сергей Степашины]] премьер-миниистир дуоһунаһыттан уураппыт (кинини кытта туох баар миниистирдэр кабинеттарын), [[Владимир Путин|Владимир Путины]] [[Арассыыйа]] премьер-миниистиринэн анаабыт. Бу күн тэлэбиидэнньэҕэ Путины бэйэтин салҕааччытынан көрөрүн туһунан эппит. * [[2020]] — [[Беларусь|Беларуська]] алтыс бэрэсидьиэн быыбара буолбут. ЦИК ааҕыытынан быыбары [[Лукашенко Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] кыайбыт. Киэһэ уонна түүн ону утаран [[Минскэй]]гэ уонна атын уобаластарга уонунан тыһыынча киһи таһырдьа тахсыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1913]] — [[Шавкунов Георгий Иванович|Георгий Шавкунов]] — сэрии иннинэ [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] кэлэн олохсуйбут, сэриигэ Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа буолбута. * [[1945]] — [[Иванов-Ороһуунускай Иван Еремеевич|Уйбаан Ороhуунускай]] — бэйиэт уонна публицист. Арассыыйа суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. == Өлбүттэр == * [[2016]] — [[Неизвестнай Эрнст Иосифович|Эрнст Неизвестнай]] ([[1925 төр.]]), [[ССРС]]-ка уонна [[АХШ]]-ка олорбут скульптор. Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, десантнай рота хамандыыра, "Кыһыл Сулус" уордьан кавалера. Берлини ылыы кэмигэр сиһин тоноҕоһугар бааһыран икки сыл баттыктаах сылдьыбыта эрээри, ол кэнниттэн [[Рига]]ҕа уонна [[Москуба]]ҕа үөрэнэр кэмнэригэр 14 сыл куруусчутунан, каменщигынан, литейщигынан үлэлээбитэ. Бастакы скульптураларын металлоломтан оҥорбута. Валютаны көҥүлэ суох атыылаабытын иһин уонна үспүйүөннээтиҥ диэн КГБ-лар хаста да тута, кырбаан эчэтэ сылдьыбыттара. Быыстапкаҕа турбут үлэлэрин [[Хрущёв Никита Сергеевич|Хрущев]] кириитикэлээбитэ (сэбиэскэй дьон сирэйдэрин алдьатан көрдөрөҕүн диэн буруйдаабыта). 1976 сыллаахха Швейцарияны нөҥүөлээн АХШ-ка көспүтэ, онно үлэлээн аатырбыта, скульптуралара аан дойду үрдүнэн тураллар. Перестройка кэмигэр [[Магадаан|Магадааҥҥа]] ГУЛАГ сиэртибэлэригэр, [[Калмыкия]]ҕа күүстэринэн көһөрүллүбүт дьоҥҥо мэҥэлэри айбыта. Сылын ахсын Арассыыйаҕа туттарыллар "Тэффи" бириэмийэ статуэтката — кини үлэтэ. {{ыйдар}} [[категория:Атырдьах ыйын 9]] hmkbhm928ome43862z7hjbuhz43utxl 430357 430356 2026-08-21T09:37:47Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 430357 wikitext text/x-wiki '''Атырдьах ыйын 9''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 221-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл|ордук хонуктаах сылга]] 222-c күнэ). Сыл бүтүө 144 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флаг|ХНТ}} — [[Төрүт омуктар аан дойдутааҕы күннэрэ]], [[Олохтоох омуктар аан дойдутааҕы күннэрэ]] (Международный день коренных народов мира) (A/RES/49/214) * {{Флагификация|США}} — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * {{Флагификация|Канада}} — Эйэни хааччыйар сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ {{lang-en|National Peacekeepers' Day}} * {{Флагификация|Сингапур}} — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * {{Флагификация|ЮАР}} — [[ЮАР-га дьахтар күнэ|Дьахтар күнэ]] * {{Флагификация|Япония}} — Куустуһуу күнэ * {{Флагификация|Россия}} — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) == Түбэлтэлэр == * [[Б.э.и. 48 сыл]] — Гражданскай сэрии кэмигэр Грецияҕа баар Фарсала куорат аттынааҕы кыргыһыыга [[Юлий Цезарь]] [[Помпей]] сэриитин кыайбыт, Помпей [[Эгиипэт|Эгиипэккэ]] күрээбит. * [[378]] — ''Адрианополь кыргыһыытыгар'' вестготтар [[Рим империята|Рим]] аармыйатын кыайбыттар, император Валент аармыйатын улахан аҥаарын кытта кыргыһыыга охтубут. Мантан ыла [[Рим империята|Арҕаа Рим импиэрийэтин]] ыһыллыыта саҕаламмыт. * [[1173]] — Икки үйэ тухары салҕаммыт ''Пиза башнятын'' тутуута саҕаламмыт. * [[1329]] — Папа Иоанн XXII Квилон диэн [[Ииндийэ]]ҕэ бастакы [[Католик Таҥара дьиэтэ|католическэй]] епархияны олохтообут. Бу [[Васко да Гама]] [[Ииндийэ]]ҕэ диэри байҕалынан суол булуон быдан иннинээҕи түгэн. * [[1605]] — Москубаҕа [[Москуба Кириэмилэ|Кириэмилгэ]] бэйэтин бэйэтэ ыраахтааҕынан биллэриммит, кэлин [[Лжедмитрий I]] быһыытынан биллибит кини ыраахтааҕыга бэргэһэлэммит. * [[1853]] — Нуучча сэриилэрэ Сырдарья өрүскэ турар Ак-Мэчиэт диэн сири баһылаабыттар. Бу кыайыы Коканд ханствотын сэриилээһиҥҥэ көмөлөспүтэ. * [[1896]] (урукку ааҕыынан от ыйын 28) — Иркутскай магнитно-метеорологическай обсерваториятын дириэктэрэ [[Вознесенскай Аркадий Викторович|Аркадий Вознесенскай]] анаан-минээн эрдэттэн бэлэмнэнэн тиийэн Өлүөхүмэ аттынааҕы Чекурово сэлиэнньэҕэ күн өлүүтүн кэтээн көрбүт<ref>{{Кинигэ|автор=Антонов Е.П., Аргунова Л.А., Иванова Р.Н.|заглавие=История Якутского отделения Русского географического общества|место=Якутск|издательство=Якутская республиканская типография им. Гагарина|год=2025|страницы=14|страниц=200|isbn=978-5-6050715-1-8|тираж=500}}</ref>. Бу айанын ИРГО уонна Нуучча астрономическай уопсастыбата үбүлээбиттэр. Ый Арассыыйаҕа Саҥа Сир арыыттан саҕалаан, Енисей алын тардыытынан Өлүөхүмэ үрдүнэн 180 км кэтиттээх сиринэн күнү толору бүөлээбитэ, Өлүөхүмэ Өлүөнэ үрдүгэр турар буолан, онно оччотооҕуга атын сирдэргэ холоотоххо, дөбөҥнүк тиийиэххэ сөбө. * [[1940]] — Бэлиитикэҕэ улахан суолталаах [[Берлин]]—[[Багдад]] тимир суол тутуута түмүктэммит. * [[1945]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ]] бүтүүтүн саҕана [[Дьоппуон|Дьоппуоҥҥа]] [[Нагасаки]] куоратыгар [[АХШ]] атомнай буомба бырахпытыгар 74 тыһыынча киһи өлбүт. * [[1958]] — Кытайга [[Мао Цзэдун]] "Баараҕай көҥү көтүү" диэн ааттаммыт реформатын саҕалаабыт. Бу реформа сатамматаҕа, улахан алдьархайга тиэрдибитэ. 1958 сылтан 1962 сылга диэри официальнай дааннайынан 45 мөл. тахса киһи сутаан өлбүтэ. * [[1965]] — [[Сингапур]] куорат [[Малайзия]] састаабыттан таһаарыллыбыт. Билигин бу бэйэтин баҕатын утары тутулуга суох буолбут соҕотох судаарыстыба. * [[1974]] — [[Уотергейт айдаана|Уотергейт айдаанын]] түмүгэр [[Ричард Никсон]] [[АХШ]] бэрэсидьиэнин дуоһунаһыттан батынарга күһэллибит. * [[1978]] — Саха сиригэр сир аннынааҕы ядернай дэлби тэптэриилэртэн саамай улаханнара 22 килотонналаах «Кратон-4» оҥоһуллубут. [[Кэбээйи (нэһилиэк)|Кэбээйи бөһүөлэгиттэн]] 30 км арҕаа сытар Бадарааннаах диэн күөл таһыгар 560 миэтэрэ дириҥҥэ сир баайын уөрэтэр сыаллаах сейсмозондирование оҥороору дэлби тэптэриллибит, саахал тахсыбатах. * [[1990]] — [[РСФСР]] Үрдүкү Сэбиэтэ «Арассыыйа экэниэмикэҕэ суверенитетын көмүскүүр туһунан» диэн уураах ылыммыт. Бу уурааҕынан көмүскэ, алмааска, урааҥҥа уо.д.а. хостонор баайдарга Сэбиэскэй Сойуус туох баар дуогабардарын сотон кэбиспит. * [[1990]] — Арассыыйа Федерациятын өрөспүүбүлүкэлэриттэн бастакыннан Карельскай АССР судаарыстыбаннай сүбэрэнитиэт Декларациятын ылыммыт. Ол эрээри Арассыыйаттан арахсыбатаҕа. 1991 сыллаахтан РФ иһинэн [[Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ]] диэн ааттанар буолбута. * [[1999]] — Арассыыйа бэрэсидьиэнэ [[Борис Ельцин]] [[Степашин Сергей Вадимович|Сергей Степашины]] премьер-миниистир дуоһунаһыттан уураппыт (кинини кытта туох баар миниистирдэр кабинеттарын), [[Владимир Путин|Владимир Путины]] [[Арассыыйа]] премьер-миниистиринэн анаабыт. Бу күн тэлэбиидэнньэҕэ Путины бэйэтин салҕааччытынан көрөрүн туһунан эппит. * [[2020]] — [[Беларусь|Беларуська]] алтыс бэрэсидьиэн быыбара буолбут. ЦИК ааҕыытынан быыбары [[Лукашенко Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] кыайбыт. Киэһэ уонна түүн ону утаран [[Минскэй]]гэ уонна атын уобаластарга уонунан тыһыынча киһи таһырдьа тахсыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1913]] — [[Шавкунов Георгий Иванович|Георгий Шавкунов]] — сэрии иннинэ [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] кэлэн олохсуйбут, сэриигэ Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа буолбута. * [[1945]] — [[Иванов-Ороһуунускай Иван Еремеевич|Уйбаан Ороhуунускай]] — бэйиэт уонна публицист. Арассыыйа суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. == Өлбүттэр == * [[2016]] — [[Неизвестнай Эрнст Иосифович|Эрнст Неизвестнай]] ([[1925 төр.]]), [[ССРС]]-ка уонна [[АХШ]]-ка олорбут скульптор. Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, десантнай рота хамандыыра, "Кыһыл Сулус" уордьан кавалера. Берлини ылыы кэмигэр сиһин тоноҕоһугар бааһыран икки сыл баттыктаах сылдьыбыта эрээри, ол кэнниттэн [[Рига]]ҕа уонна [[Москуба]]ҕа үөрэнэр кэмнэригэр 14 сыл куруусчутунан, каменщигынан, литейщигынан үлэлээбитэ. Бастакы скульптураларын металлоломтан оҥорбута. Валютаны көҥүлэ суох атыылаабытын иһин уонна үспүйүөннээтиҥ диэн КГБ-лар хаста да тута, кырбаан эчэтэ сылдьыбыттара. Быыстапкаҕа турбут үлэлэрин [[Хрущёв Никита Сергеевич|Хрущев]] кириитикэлээбитэ (сэбиэскэй дьон сирэйдэрин алдьатан көрдөрөҕүн диэн буруйдаабыта). 1976 сыллаахха Швейцарияны нөҥүөлээн АХШ-ка көспүтэ, онно үлэлээн аатырбыта, скульптуралара аан дойду үрдүнэн тураллар. Перестройка кэмигэр [[Магадаан|Магадааҥҥа]] ГУЛАГ сиэртибэлэригэр, [[Калмыкия]]ҕа күүстэринэн көһөрүллүбүт дьоҥҥо мэҥэлэри айбыта. Сылын ахсын Арассыыйаҕа туттарыллар "Тэффи" бириэмийэ статуэтката — кини үлэтэ. {{ыйдар}} [[категория:Атырдьах ыйын 9]] mme6la783a5eww9gx1fnzqpqpso06b7 430358 430357 2026-08-21T09:38:09Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 430358 wikitext text/x-wiki '''Атырдьах ыйын 9''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 221-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл|ордук хонуктаах сылга]] 222-c күнэ). Сыл бүтүө 144 күн баар. == Бэлиэ күннэр == * {{Флаг|ХНТ}} — [[Төрүт омуктар аан дойдутааҕы күннэрэ]], [[Олохтоох омуктар аан дойдутааҕы күннэрэ]] (Международный день коренных народов мира) (A/RES/49/214) * {{Флагификация|США}} — Ойууру өртөн көмүскээһин күнэ * {{Флагификация|Канада}} — Эйэни хааччыйар сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ {{lang-en|National Peacekeepers' Day}} * {{Флагификация|Сингапур}} — [[Өрөспүүбүлүкэ күнэ]] * {{Флагификация|ЮАР}} — [[ЮАР-га дьахтар күнэ|Дьахтар күнэ]] * {{Флагификация|Япония}} — Куустуһуу күнэ * {{Флагификация|Россия}} — [[Арассыыйа албан аатын күннэрэ|Арассыыйа албан аатын күнэ]] (Гангуттааҕы кыргыһыы) == Түбэлтэлэр == * [[Б. э. и. 48 сыл]] — Гражданскай сэрии кэмигэр Грецияҕа баар Фарсала куорат аттынааҕы кыргыһыыга [[Юлий Цезарь]] [[Помпей]] сэриитин кыайбыт, Помпей [[Эгиипэт|Эгиипэккэ]] күрээбит. * [[378]] — ''Адрианополь кыргыһыытыгар'' вестготтар [[Рим империята|Рим]] аармыйатын кыайбыттар, император Валент аармыйатын улахан аҥаарын кытта кыргыһыыга охтубут. Мантан ыла [[Рим империята|Арҕаа Рим импиэрийэтин]] ыһыллыыта саҕаламмыт. * [[1173]] — Икки үйэ тухары салҕаммыт ''Пиза башнятын'' тутуута саҕаламмыт. * [[1329]] — Папа Иоанн XXII Квилон диэн [[Ииндийэ]]ҕэ бастакы [[Католик Таҥара дьиэтэ|католическэй]] епархияны олохтообут. Бу [[Васко да Гама]] [[Ииндийэ]]ҕэ диэри байҕалынан суол булуон быдан иннинээҕи түгэн. * [[1605]] — Москубаҕа [[Москуба Кириэмилэ|Кириэмилгэ]] бэйэтин бэйэтэ ыраахтааҕынан биллэриммит, кэлин [[Лжедмитрий I]] быһыытынан биллибит кини ыраахтааҕыга бэргэһэлэммит. * [[1853]] — Нуучча сэриилэрэ Сырдарья өрүскэ турар Ак-Мэчиэт диэн сири баһылаабыттар. Бу кыайыы Коканд ханствотын сэриилээһиҥҥэ көмөлөспүтэ. * [[1896]] (урукку ааҕыынан от ыйын 28) — Иркутскай магнитно-метеорологическай обсерваториятын дириэктэрэ [[Вознесенскай Аркадий Викторович|Аркадий Вознесенскай]] анаан-минээн эрдэттэн бэлэмнэнэн тиийэн Өлүөхүмэ аттынааҕы Чекурово сэлиэнньэҕэ күн өлүүтүн кэтээн көрбүт<ref>{{Кинигэ|автор=Антонов Е.П., Аргунова Л.А., Иванова Р.Н.|заглавие=История Якутского отделения Русского географического общества|место=Якутск|издательство=Якутская республиканская типография им. Гагарина|год=2025|страницы=14|страниц=200|isbn=978-5-6050715-1-8|тираж=500}}</ref>. Бу айанын ИРГО уонна Нуучча астрономическай уопсастыбата үбүлээбиттэр. Ый Арассыыйаҕа Саҥа Сир арыыттан саҕалаан, Енисей алын тардыытынан Өлүөхүмэ үрдүнэн 180 км кэтиттээх сиринэн күнү толору бүөлээбитэ, Өлүөхүмэ Өлүөнэ үрдүгэр турар буолан, онно оччотооҕуга атын сирдэргэ холоотоххо, дөбөҥнүк тиийиэххэ сөбө. * [[1940]] — Бэлиитикэҕэ улахан суолталаах [[Берлин]]—[[Багдад]] тимир суол тутуута түмүктэммит. * [[1945]] — [[Аан дойду иккис сэриитэ]] бүтүүтүн саҕана [[Дьоппуон|Дьоппуоҥҥа]] [[Нагасаки]] куоратыгар [[АХШ]] атомнай буомба бырахпытыгар 74 тыһыынча киһи өлбүт. * [[1958]] — Кытайга [[Мао Цзэдун]] "Баараҕай көҥү көтүү" диэн ааттаммыт реформатын саҕалаабыт. Бу реформа сатамматаҕа, улахан алдьархайга тиэрдибитэ. 1958 сылтан 1962 сылга диэри официальнай дааннайынан 45 мөл. тахса киһи сутаан өлбүтэ. * [[1965]] — [[Сингапур]] куорат [[Малайзия]] састаабыттан таһаарыллыбыт. Билигин бу бэйэтин баҕатын утары тутулуга суох буолбут соҕотох судаарыстыба. * [[1974]] — [[Уотергейт айдаана|Уотергейт айдаанын]] түмүгэр [[Ричард Никсон]] [[АХШ]] бэрэсидьиэнин дуоһунаһыттан батынарга күһэллибит. * [[1978]] — Саха сиригэр сир аннынааҕы ядернай дэлби тэптэриилэртэн саамай улаханнара 22 килотонналаах «Кратон-4» оҥоһуллубут. [[Кэбээйи (нэһилиэк)|Кэбээйи бөһүөлэгиттэн]] 30 км арҕаа сытар Бадарааннаах диэн күөл таһыгар 560 миэтэрэ дириҥҥэ сир баайын уөрэтэр сыаллаах сейсмозондирование оҥороору дэлби тэптэриллибит, саахал тахсыбатах. * [[1990]] — [[РСФСР]] Үрдүкү Сэбиэтэ «Арассыыйа экэниэмикэҕэ суверенитетын көмүскүүр туһунан» диэн уураах ылыммыт. Бу уурааҕынан көмүскэ, алмааска, урааҥҥа уо.д.а. хостонор баайдарга Сэбиэскэй Сойуус туох баар дуогабардарын сотон кэбиспит. * [[1990]] — Арассыыйа Федерациятын өрөспүүбүлүкэлэриттэн бастакыннан Карельскай АССР судаарыстыбаннай сүбэрэнитиэт Декларациятын ылыммыт. Ол эрээри Арассыыйаттан арахсыбатаҕа. 1991 сыллаахтан РФ иһинэн [[Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ]] диэн ааттанар буолбута. * [[1999]] — Арассыыйа бэрэсидьиэнэ [[Борис Ельцин]] [[Степашин Сергей Вадимович|Сергей Степашины]] премьер-миниистир дуоһунаһыттан уураппыт (кинини кытта туох баар миниистирдэр кабинеттарын), [[Владимир Путин|Владимир Путины]] [[Арассыыйа]] премьер-миниистиринэн анаабыт. Бу күн тэлэбиидэнньэҕэ Путины бэйэтин салҕааччытынан көрөрүн туһунан эппит. * [[2020]] — [[Беларусь|Беларуська]] алтыс бэрэсидьиэн быыбара буолбут. ЦИК ааҕыытынан быыбары [[Лукашенко Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] кыайбыт. Киэһэ уонна түүн ону утаран [[Минскэй]]гэ уонна атын уобаластарга уонунан тыһыынча киһи таһырдьа тахсыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1913]] — [[Шавкунов Георгий Иванович|Георгий Шавкунов]] — сэрии иннинэ [[Дьокуускай|Дьокуускайга]] кэлэн олохсуйбут, сэриигэ Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа буолбута. * [[1945]] — [[Иванов-Ороһуунускай Иван Еремеевич|Уйбаан Ороhуунускай]] — бэйиэт уонна публицист. Арассыыйа суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. == Өлбүттэр == * [[2016]] — [[Неизвестнай Эрнст Иосифович|Эрнст Неизвестнай]] ([[1925 төр.]]), [[ССРС]]-ка уонна [[АХШ]]-ка олорбут скульптор. Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, десантнай рота хамандыыра, "Кыһыл Сулус" уордьан кавалера. Берлини ылыы кэмигэр сиһин тоноҕоһугар бааһыран икки сыл баттыктаах сылдьыбыта эрээри, ол кэнниттэн [[Рига]]ҕа уонна [[Москуба]]ҕа үөрэнэр кэмнэригэр 14 сыл куруусчутунан, каменщигынан, литейщигынан үлэлээбитэ. Бастакы скульптураларын металлоломтан оҥорбута. Валютаны көҥүлэ суох атыылаабытын иһин уонна үспүйүөннээтиҥ диэн КГБ-лар хаста да тута, кырбаан эчэтэ сылдьыбыттара. Быыстапкаҕа турбут үлэлэрин [[Хрущёв Никита Сергеевич|Хрущев]] кириитикэлээбитэ (сэбиэскэй дьон сирэйдэрин алдьатан көрдөрөҕүн диэн буруйдаабыта). 1976 сыллаахха Швейцарияны нөҥүөлээн АХШ-ка көспүтэ, онно үлэлээн аатырбыта, скульптуралара аан дойду үрдүнэн тураллар. Перестройка кэмигэр [[Магадаан|Магадааҥҥа]] ГУЛАГ сиэртибэлэригэр, [[Калмыкия]]ҕа күүстэринэн көһөрүллүбүт дьоҥҥо мэҥэлэри айбыта. Сылын ахсын Арассыыйаҕа туттарыллар "Тэффи" бириэмийэ статуэтката — кини үлэтэ. {{ыйдар}} [[категория:Атырдьах ыйын 9]] 0e7u8no53g8w6onv1tbh75hfetnh469 0 8327 430363 418607 2026-08-21T11:43:33Z Ojkhol 24881 /* Күһүн */ 430363 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1851}} '''1851''' сыл. == Туох буолбута == * [[Тохсунньу 8]] — [[Франция]] физигэ Жан Бернар Леон Фуко [[Сир]] бэйэтин киинин тула эргийэрин дакаастаабыт. === Сайын === * [[Бэс ыйын 5]] — Дьахтар суруйааччы [[Гарриет Бичер-Стоу]] «Убай Туом отуута» ({{lang-en|Uncle Tom's Cabin}}) диэн арамаанын бастакы түһүмэхтэрэ "National Era" диэн хаһыакка тахсыбыттар. Суруйааччы айымньытын бастаан аҕыйах нүөмэргэ таһаарар былааннааҕа, ол эрээри, улам кэҥээн 40 нэдиэлэ устата бу хаһыакка бэчээттэммитэ. Арамаан хара тириилээх кулуттар эрэйдээх олохторун көрдөрбүтэ, элбэх киһи хараҕын арыйбыта<ref>{{cite book|author1=Kenneth M. Price|author2=Susan Belasco Smith|title=Periodical Literature in Nineteenth-century America|url=https://books.google.com/books?id=HW9sLYfukkAC&pg=PA87|year=1995|publisher=University of Virginia Press|isbn=978-0-8139-1629-3|pages=87}}</ref>. Кинигэ буолан тахсыбытын кэннэ бастакы сылыгар АХШ-ка 300 тыһ. экз. атыыламмыта, "дойдуга Гражданскай сэрии төрүөтүнэн буолбута" диэн сыаналыыр дьон бааллар. * [[От ыйын 11]] — [[Саха уобалаһа]] Иркутскай күбүөрүнэттэн араарылларын туһунан быһаарыныы ылыныллыбыт: "Саха уобалаһын салайыы туһунан" балаһыанньа бигэргэммит. Онон [[1852|1852 сыл]] [[тохсунньу 13]] (урукку истиилинэн тохсунньу 1) күнүттэн Саха сирэ Илин Сибиир күбүрүнээтэристибэтигэр күбүөрүнэ бырааптах туспа уобалас (самостоятельная область на правах губернии) буолбут. * [[От ыйын 23]] күнэ - [[Саха уобалаһа]] Иркутскай күбүөрүнэттэн араарыллан, Илин Сибиир күбүрүнээтэристибэтигэр күбүөрүнэ бырааптах туспа уобалас (самостоятельная область на правах губернии) буоларын туһунан Балаһыанньа ("Саха уобалаһын салайыы туһунан" - {{lang-ru|«Об управлении Якутской областью»}}) бигэргэммит. * [[Атырдьах ыйын 6]] — Кытай уонна Арассыыйа [[Кулдьатааҕы сөбүлэҥ]]ҥэ илии баттаабыттар, дойдулар ыккардыларыгар атыы-эргиэн сыһыана бөҕөргөөбүт. Бу иннинэ Арассыыйа Кулдьа куорат тула олохтоох казаахтар уонна уйгуурдар олорор сирдэригэр Синцзяҥҥа суоһуура (нуучча кириэппэһэ Вернай, билиҥҥитэ Алма Ата, итинтэн чугас этэ). * [[Атырдьах ыйын 12]] — [[Исаак Зингер]] иистэнэр массыынаҕа патент ылбыт. <!-- * [[Атырдьах ыйын 16]] — «Положение об управлении Якутской областью» диэн уурааҕынан [[Саха уобалаһа]] Иркутскай күбүөрүнэ састаабыттан таһаарыллыбыт уонна [[1852]] сыл тохсунньу 1 күнүттэн Илин Сибиирдээҕи генерал-губернаторство састаабыгар күбүөрүнэ бырааптаах уобалас буолбута. Чопчуланыахтаах: От ыйын 23 күнүн көр --> * [[Атырдьах ыйын 28]] — [[Санкт-Петербург]] уонна [[Москуба]] икки ардыларыгар тимир суол аһыллыбыт. === Күһүн === * [[Балаҕан ыйын 7]] — Саха уобалаһыгар аан бастакы губернатор действительнай статскай советник, кавалер [[Григорьев Константин Никифорович]] анаммыт. Онон Саха сирэ губерния бырааптаах туспа уобалас быһыытынан {{OldStyleDate|тохсунньу|13|1851|тохсунньу|1,|1852}} сыллаахха буолбут. * [[Сэтинньи 13]] — [[Москуба]] уонна [[Санкт-Петербург]] ыккардыларыгар [[тимир суол]] сырыыта аһыллыбыт. Суолу 10 сыл устата туппуттар, тутууга 67 млн солк. бараммыт. Холоон көрдөххө 1842 сыллааҕы [[Арассыыйа импиэрийэтэ|Арассыыйа импиэрийэтин]] бүддьүөтэ 187 млн солк. эбит. Бастакы пуойас 645 километр уһуннаах суолу 21 чаас 45 мүнүүтэнэн ааспыт. * [[Сэтинньи 14]] — АХШ-ка [[Герман Мелвилл]] «Моби Дик» арамаана бэчээттэммит. * [[Сэтинньи 29|Сэтинньи 17 (29)]] — Иркутскайга 10 чилиэннээх ИРГО Сибиирдээҕи салаата тэриллибит (СОИРГО). Бастакы бэрэстээтэлинэн Генерал-майор К.К. Венцель, бастакы дьыала правителинэн (сэкиритээринэн) мэдисиинэ билимин дуоктара Ю.Н. Штубендорф буолбуттар<ref>Виноградов Г. Этнографические изучения ВСОРГО 1851-1926. Известия Восточно-Сибирского Отдела государственного Русского географического общества. LXXV. Т.L. В.1., Иркутск, 1927. С.6</ref>. Кэлин мантан араарыллан Омскайга кииннээх Арҕаа Сибиир салаата (1877), 1914 сыллаахха Саха сиринээҕи салаа тэриллибиттэрэ. == Төрөөбүттэр == * [[Винокуров Иван Николаевич (олоҥхоһут)|Винокуров Иван Николаевич]] — [[Табахыырап]] (1851 — 1938), аатырбыт олоҥхоһут. * [[Кулун тутар 20]] — уруккуннан кулун тутар 8 күнүгэр [[Гаспринскай Исмаил|Исмаил Гаспринскай]] (1914 сыл балаҕан ыйын 11 [24] өлб.) — [[Кырыым татаардара|Кырыым татаардарыттан]] төрүттээх сырдатааччы, бэлиитик уонна сурунаалы таһаарааччы, Арассыыйа импиэрийэтин мусулумааннарын басхаана (бас-көс киһитэ), дьадид хамсааһынын төрүттээччи. == Өлбүттэр == * [[От ыйын 19]] — Польша бэйиэтэ [[Томаш Зан]]. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:1851|*]] 9laolgwcysfnfqbzrmdpeqk89fg6k5z 0 8371 430353 415895 2026-08-21T09:32:28Z Ojkhol 24881 /* Сайын */ 430353 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1896}} '''1896''' сыл. == Туох буолбута == * [[Кулун тутар 1]] — [[Анри Беккерель]] [[атом]]нар радиациялаах үрэллиилэрин арыйбыт. * [[Муус устар 6]] — былыргы [[Олимпиада]]ны Рим ыраахтааҕыта [[Феодосий I]] боппута 1500 сыл буолан баран Афина куоракка бастакы аныгы Олимпиада оонньуулара аһыллыбыттар. * [[Муус устар 8]] — Грецияҕа аныгы кэм [[1896 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара|I Сайыҥҥы Олимпия онньуулара]] саҕаламмыттар. * [[Муус устар 15]] — Афины куоракка Грецияҕа аныгы кэм Бастакы Олимпиада оонньууларын сабыллыыта буолбут. * [[Ыам ыйын 11]] — Томскайдааҕы технологическай институт олохтоммут (билигин Томскайдааҕы политехническэй университет). * [[Ыам ыйын 30]] ** Москубаҕа Ходынка хонуутугар Николай II хоруона кэтиитигэр анаммыт күүлэй кэмигэр 1300-тэн тахса киһи (былаастар ааҕыыларынан 1389, оттон атыттар сыанабылларынан 4 тыһыынчаҕа тиийэр киһи) ыгыллан уонна тэпсиллэн өлбүт. ** [[Нью-Йорк]] куоратыгар устуоруйаҕа бастакы [[массыына]] саахала буолбут. [[Массыына]] уонна [[бэлисипиэт]] харсыспыттарыгар бэлисипиэттээх киһи атаҕын тоһуппут. === Сайын === * [[Бэс ыйын 2]] — [[Улуу Британия]]ҕа [[Италия]]ттан төрүттээх Гульельмо Маркони [[араадьыйа]]ҕа патент ылаары сайаапка түһэрбит. * [[Бэс ыйын 2]] — [[Боотур Уус улууһа|Боотур Уус улууһугар]] өр кэмҥэ көскө олорон саха тылын кырамаатыкатын чинчийбит [[Ястремскай Сергей Васильевич|Сергей Ястремскай]] (1857—1931) босхолонон Иркутскайга, онтон салгыы Одессаҕа көһөн барбыт. Бу Харьков дэбэрээнин уола 1886 с. Саха сиригэр көскө ыытыллыан иннинэ ,устудьуоннуу сылдьан өрөбөлүүссүйэни бэлэмниир үлэҕэ кытынна диэн буруйданан 9 сыл хаатыргаҕа сылдьыбыта. Саха сиригэр уон сыл олорбута. * [[Бэс ыйын 3]] — Москубаҕа [[Кытай]] уонна Арассыыйа импиэрийэтин бырабыыталыстыбалара кистэлэҥ дуогабар түһэрсибиттэр. Ол дуогабарынан Арассыыйа Кытайы [[Япония]] сэриилээтэҕинэ көмүскүөх буолбут уонна {{comment|КВЖД|Китайско-Восточная железная дорога}} диэн ааттаммыт тимир суолу [[Манчжурия]]ҕа тутар быраабы ылбыт. * [[Бэс ыйын 4]] — [[Форд Генри|Генри Форд]] Ford Quadricycle диэн бастакы бензининэн барар массыынатын оҥорон бүппүт уонна тургутан көрбүт. * [[Бэс ыйын 15]] — Япония устуоруйатыгар ордук улахан цунами 22 000 тахса киһи олоҕун быспыт. * [[Атырдьах ыйын 9]] (урукку ааҕыынан от ыйын 28) — Иркутскай магнитно-метеорологическай обсерваториятын дириэктэрэ [[Вознесенский Аркадий Викторович|Аркадий Вознесенский]] анаан-минээн эрдэттэн бэлэмнэнэн тиийэн Өлүөхүмэ аттынааҕы Чекурово сэлиэнньэҕэ күн өлүүтүн кэтээн көрбүт. Бу айанын ИРГО уонна Нуучча астрономическай уопсастыбата үбүлээбиттэр. Ый Арассыыйаҕа Саҥа Сир арыыттан саҕалаан, Енисей алын тардыытынан Өлүөхүмэ үрдүнэн 180 км кэтиттээх сиринэн күнү толору бүөлээбитэ, оччотооҕуга Өлүөхүмэ Өлүөнэ үрдүгэр турар буолан атын сирдэргэ холоотоххо дөбөҥнүк тиийиэххэ сөбө. * [[Атырдьах ыйын 16]] — [[Канаада]] арҕаа өттүгэр [[Клондайк (үрэх)|Клондайк]] диэн үрэххэ кыһыл көмүс көстүбүт. Элбэх айымньыга, ол иһигэр [[Джек Лондон]] кинигэлэригэр ахтыллар «Көмүс үлүскэнэ» саҕаламмыт — сүүс тыһыынча киһи байар абылаҥар ылларан көмүс көрдүү аттаммыт. Бу күн билигин да Доусон куоратыгар киэҥник бэлиэтэнэр. * [[Атырдьах ыйын 27]] — [[Англия]]-Занзибар сэриитэ: устуоруйаҕа саамай кылгас 38-тан 45 мүнүүтэҕэ дылы эрэ уһуннаах сэрии буолбут. Англичаннар Занзибар саҥа султанын сөбүлээбэккэ кини дыбарыаһын хараабыллартан ытыалаабыттар уонна түргэнник бэриннэрбиттэр. === Күһүн === * [[Алтынньы 30]] — [[Иркутскай]]дааҕы генерал-губернатор Александр Горемыкин уонна урбаанньыт [[Глотов Николай Егорович|Николай Глотов]] [[Өлүөнэ]] өрүһүгэр борокуоттары сырытыннарар туһунан бастакы самалык дуогабарга илии баттаабыттар. Бу сөбүлэһии быһыытынан [[1897]] сыллааҕы навигацияҕа [[Уус-Кут|Уус Куттан]] Саха сиригэр таһаҕас уонна дьон таһыытыгар хааһынаттан төлөбүр 50 737 солк. 50 харч. тахсыа суохтаах эбит. == Төрөөбүттэр == * [[Субурусскай Николай Дмитриевич]] (1896 - 1950), сэбиэт диэйэтэлэ, гражданскай сэрии кыттыылааҕа * [[Ыам ыйын 18]] — [[Скрябин Адам Васильевич]] (18.05.1896—1938) — саха бастакы хормейстера. * [[Ыам ыйын 30]] — [[Скрябин Адам Васильевич|Адам Скрябин]] (1938 с. өлб.) — саха бастакы мелодиһа, музыка диэйэтэлэ, хормейстер. Саха бастакы хуорун уонна хомус ансаамбылын тэрийбитин таһынан Саха национальнай ротатыгар духовой оркестр тэрийбитэ. * [[Алтынньы 14]] — [[Константинов Роман Иннокентьевич]] (14.10.1896—1994) — Саха Сириттэн бастакы Социалистическай Үлэ Геройа. * [[Ахсынньы 1]] — [[Георгий Жуков]] — [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кэминээҕи сэбиэскэй полководец, түөрт төгүллээх [[Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа]]. * [[Ахсынньы 21]] — [[Гоголев Степан Филиппович]] - саха бастакы революционердарыттан биирдэстэрэ, бөдөҥ советскай салайааччы. * [[Ахсынньы 28]] — [[Васильев Степан Васильевич]] (1896 - 1943), политик, ил диэйэтэлэ. == Өлбүттэр == * [[Ахсынньы 10]] — [[Альфред Нобель]] — [[Швеция]] учуонайа, инженера, сэрии сэбин оҥорооччута. [[Динамит|Динамиты]] айбытынан уонна [[Нобель бирииhэ|Нобель бириэмийэтин]] олохтообутунан киэҥник биллэр. [[Категория:1896|*]] 5bwp0nz2uoa34at4ltx0egd8mlxqsft 430354 430353 2026-08-21T09:34:05Z Ojkhol 24881 /* Сайын */ 430354 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1896}} '''1896''' сыл. == Туох буолбута == * [[Кулун тутар 1]] — [[Анри Беккерель]] [[атом]]нар радиациялаах үрэллиилэрин арыйбыт. * [[Муус устар 6]] — былыргы [[Олимпиада]]ны Рим ыраахтааҕыта [[Феодосий I]] боппута 1500 сыл буолан баран Афина куоракка бастакы аныгы Олимпиада оонньуулара аһыллыбыттар. * [[Муус устар 8]] — Грецияҕа аныгы кэм [[1896 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара|I Сайыҥҥы Олимпия онньуулара]] саҕаламмыттар. * [[Муус устар 15]] — Афины куоракка Грецияҕа аныгы кэм Бастакы Олимпиада оонньууларын сабыллыыта буолбут. * [[Ыам ыйын 11]] — Томскайдааҕы технологическай институт олохтоммут (билигин Томскайдааҕы политехническэй университет). * [[Ыам ыйын 30]] ** Москубаҕа Ходынка хонуутугар Николай II хоруона кэтиитигэр анаммыт күүлэй кэмигэр 1300-тэн тахса киһи (былаастар ааҕыыларынан 1389, оттон атыттар сыанабылларынан 4 тыһыынчаҕа тиийэр киһи) ыгыллан уонна тэпсиллэн өлбүт. ** [[Нью-Йорк]] куоратыгар устуоруйаҕа бастакы [[массыына]] саахала буолбут. [[Массыына]] уонна [[бэлисипиэт]] харсыспыттарыгар бэлисипиэттээх киһи атаҕын тоһуппут. === Сайын === * [[Бэс ыйын 2]] — [[Улуу Британия]]ҕа [[Италия]]ттан төрүттээх Гульельмо Маркони [[араадьыйа]]ҕа патент ылаары сайаапка түһэрбит. * [[Бэс ыйын 2]] — [[Боотур Уус улууһа|Боотур Уус улууһугар]] өр кэмҥэ көскө олорон саха тылын кырамаатыкатын чинчийбит [[Ястремскай Сергей Васильевич|Сергей Ястремскай]] (1857—1931) босхолонон Иркутскайга, онтон салгыы Одессаҕа көһөн барбыт. Бу Харьков дэбэрээнин уола 1886 с. Саха сиригэр көскө ыытыллыан иннинэ ,устудьуоннуу сылдьан өрөбөлүүссүйэни бэлэмниир үлэҕэ кытынна диэн буруйданан 9 сыл хаатыргаҕа сылдьыбыта. Саха сиригэр уон сыл олорбута. * [[Бэс ыйын 3]] — Москубаҕа [[Кытай]] уонна Арассыыйа импиэрийэтин бырабыыталыстыбалара кистэлэҥ дуогабар түһэрсибиттэр. Ол дуогабарынан Арассыыйа Кытайы [[Япония]] сэриилээтэҕинэ көмүскүөх буолбут уонна {{comment|КВЖД|Китайско-Восточная железная дорога}} диэн ааттаммыт тимир суолу [[Манчжурия]]ҕа тутар быраабы ылбыт. * [[Бэс ыйын 4]] — [[Форд Генри|Генри Форд]] Ford Quadricycle диэн бастакы бензининэн барар массыынатын оҥорон бүппүт уонна тургутан көрбүт. * [[Бэс ыйын 15]] — Япония устуоруйатыгар ордук улахан цунами 22 000 тахса киһи олоҕун быспыт. * [[Атырдьах ыйын 9]] (урукку ааҕыынан от ыйын 28) — Иркутскай магнитно-метеорологическай обсерваториятын дириэктэрэ [[Вознесенский Аркадий Викторович|Аркадий Вознесенский]] анаан-минээн эрдэттэн бэлэмнэнэн тиийэн Өлүөхүмэ аттынааҕы Чекурово сэлиэнньэҕэ күн өлүүтүн кэтээн көрбүт. Бу айанын ИРГО уонна Нуучча астрономическай уопсастыбата үбүлээбиттэр. Ый Арассыыйаҕа Саҥа Сир арыыттан саҕалаан, Енисей алын тардыытынан Өлүөхүмэ үрдүнэн 180 км кэтиттээх сиринэн күнү толору бүөлээбитэ, Өлүөхүмэ Өлүөнэ үрдүгэр турар буолан, онно оччотооҕуга атын сирдэргэ холоотоххо дөбөҥнүк тиийиэххэ сөбө. * [[Атырдьах ыйын 16]] — [[Канаада]] арҕаа өттүгэр [[Клондайк (үрэх)|Клондайк]] диэн үрэххэ кыһыл көмүс көстүбүт. Элбэх айымньыга, ол иһигэр [[Джек Лондон]] кинигэлэригэр ахтыллар «Көмүс үлүскэнэ» саҕаламмыт — сүүс тыһыынча киһи байар абылаҥар ылларан көмүс көрдүү аттаммыт. Бу күн билигин да Доусон куоратыгар киэҥник бэлиэтэнэр. * [[Атырдьах ыйын 27]] — [[Англия]]-Занзибар сэриитэ: устуоруйаҕа саамай кылгас 38-тан 45 мүнүүтэҕэ дылы эрэ уһуннаах сэрии буолбут. Англичаннар Занзибар саҥа султанын сөбүлээбэккэ кини дыбарыаһын хараабыллартан ытыалаабыттар уонна түргэнник бэриннэрбиттэр. === Күһүн === * [[Алтынньы 30]] — [[Иркутскай]]дааҕы генерал-губернатор Александр Горемыкин уонна урбаанньыт [[Глотов Николай Егорович|Николай Глотов]] [[Өлүөнэ]] өрүһүгэр борокуоттары сырытыннарар туһунан бастакы самалык дуогабарга илии баттаабыттар. Бу сөбүлэһии быһыытынан [[1897]] сыллааҕы навигацияҕа [[Уус-Кут|Уус Куттан]] Саха сиригэр таһаҕас уонна дьон таһыытыгар хааһынаттан төлөбүр 50 737 солк. 50 харч. тахсыа суохтаах эбит. == Төрөөбүттэр == * [[Субурусскай Николай Дмитриевич]] (1896 - 1950), сэбиэт диэйэтэлэ, гражданскай сэрии кыттыылааҕа * [[Ыам ыйын 18]] — [[Скрябин Адам Васильевич]] (18.05.1896—1938) — саха бастакы хормейстера. * [[Ыам ыйын 30]] — [[Скрябин Адам Васильевич|Адам Скрябин]] (1938 с. өлб.) — саха бастакы мелодиһа, музыка диэйэтэлэ, хормейстер. Саха бастакы хуорун уонна хомус ансаамбылын тэрийбитин таһынан Саха национальнай ротатыгар духовой оркестр тэрийбитэ. * [[Алтынньы 14]] — [[Константинов Роман Иннокентьевич]] (14.10.1896—1994) — Саха Сириттэн бастакы Социалистическай Үлэ Геройа. * [[Ахсынньы 1]] — [[Георгий Жуков]] — [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кэминээҕи сэбиэскэй полководец, түөрт төгүллээх [[Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа]]. * [[Ахсынньы 21]] — [[Гоголев Степан Филиппович]] - саха бастакы революционердарыттан биирдэстэрэ, бөдөҥ советскай салайааччы. * [[Ахсынньы 28]] — [[Васильев Степан Васильевич]] (1896 - 1943), политик, ил диэйэтэлэ. == Өлбүттэр == * [[Ахсынньы 10]] — [[Альфред Нобель]] — [[Швеция]] учуонайа, инженера, сэрии сэбин оҥорооччута. [[Динамит|Динамиты]] айбытынан уонна [[Нобель бирииhэ|Нобель бириэмийэтин]] олохтообутунан киэҥник биллэр. [[Категория:1896|*]] t89t7zkm9i7fu3hobrnz2oltfi3b42b 430355 430354 2026-08-21T09:36:51Z Ojkhol 24881 /* Сайын */ 430355 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1896}} '''1896''' сыл. == Туох буолбута == * [[Кулун тутар 1]] — [[Анри Беккерель]] [[атом]]нар радиациялаах үрэллиилэрин арыйбыт. * [[Муус устар 6]] — былыргы [[Олимпиада]]ны Рим ыраахтааҕыта [[Феодосий I]] боппута 1500 сыл буолан баран Афина куоракка бастакы аныгы Олимпиада оонньуулара аһыллыбыттар. * [[Муус устар 8]] — Грецияҕа аныгы кэм [[1896 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара|I Сайыҥҥы Олимпия онньуулара]] саҕаламмыттар. * [[Муус устар 15]] — Афины куоракка Грецияҕа аныгы кэм Бастакы Олимпиада оонньууларын сабыллыыта буолбут. * [[Ыам ыйын 11]] — Томскайдааҕы технологическай институт олохтоммут (билигин Томскайдааҕы политехническэй университет). * [[Ыам ыйын 30]] ** Москубаҕа Ходынка хонуутугар Николай II хоруона кэтиитигэр анаммыт күүлэй кэмигэр 1300-тэн тахса киһи (былаастар ааҕыыларынан 1389, оттон атыттар сыанабылларынан 4 тыһыынчаҕа тиийэр киһи) ыгыллан уонна тэпсиллэн өлбүт. ** [[Нью-Йорк]] куоратыгар устуоруйаҕа бастакы [[массыына]] саахала буолбут. [[Массыына]] уонна [[бэлисипиэт]] харсыспыттарыгар бэлисипиэттээх киһи атаҕын тоһуппут. === Сайын === * [[Бэс ыйын 2]] — [[Улуу Британия]]ҕа [[Италия]]ттан төрүттээх Гульельмо Маркони [[араадьыйа]]ҕа патент ылаары сайаапка түһэрбит. * [[Бэс ыйын 2]] — [[Боотур Уус улууһа|Боотур Уус улууһугар]] өр кэмҥэ көскө олорон саха тылын кырамаатыкатын чинчийбит [[Ястремскай Сергей Васильевич|Сергей Ястремскай]] (1857—1931) босхолонон Иркутскайга, онтон салгыы Одессаҕа көһөн барбыт. Бу Харьков дэбэрээнин уола 1886 с. Саха сиригэр көскө ыытыллыан иннинэ ,устудьуоннуу сылдьан өрөбөлүүссүйэни бэлэмниир үлэҕэ кытынна диэн буруйданан 9 сыл хаатыргаҕа сылдьыбыта. Саха сиригэр уон сыл олорбута. * [[Бэс ыйын 3]] — Москубаҕа [[Кытай]] уонна Арассыыйа импиэрийэтин бырабыыталыстыбалара кистэлэҥ дуогабар түһэрсибиттэр. Ол дуогабарынан Арассыыйа Кытайы [[Япония]] сэриилээтэҕинэ көмүскүөх буолбут уонна {{comment|КВЖД|Китайско-Восточная железная дорога}} диэн ааттаммыт тимир суолу [[Манчжурия]]ҕа тутар быраабы ылбыт. * [[Бэс ыйын 4]] — [[Форд Генри|Генри Форд]] Ford Quadricycle диэн бастакы бензининэн барар массыынатын оҥорон бүппүт уонна тургутан көрбүт. * [[Бэс ыйын 15]] — Япония устуоруйатыгар ордук улахан цунами 22 000 тахса киһи олоҕун быспыт. * [[Атырдьах ыйын 9]] (урукку ааҕыынан от ыйын 28) — Иркутскай магнитно-метеорологическай обсерваториятын дириэктэрэ [[Вознесенский Аркадий Викторович|Аркадий Вознесенский]] анаан-минээн эрдэттэн бэлэмнэнэн тиийэн Өлүөхүмэ аттынааҕы Чекурово сэлиэнньэҕэ күн өлүүтүн кэтээн көрбүт<ref>{{Кинигэ|автор=Антонов Е.П., Аргунова Л.А., Иванова Р.Н.|заглавие=История Якутского отделения Русского географического общества|место=Якутск|издательство=Якутская республиканская типография им. Гагарина|год=2025|страницы=14|страниц=200|isbn=978-5-6050715-1-8|тираж=500}}</ref>. Бу айанын ИРГО уонна Нуучча астрономическай уопсастыбата үбүлээбиттэр. Ый Арассыыйаҕа Саҥа Сир арыыттан саҕалаан, Енисей алын тардыытынан Өлүөхүмэ үрдүнэн 180 км кэтиттээх сиринэн күнү толору бүөлээбитэ, Өлүөхүмэ Өлүөнэ үрдүгэр турар буолан, онно оччотооҕуга атын сирдэргэ холоотоххо, дөбөҥнүк тиийиэххэ сөбө. * [[Атырдьах ыйын 16]] — [[Канаада]] арҕаа өттүгэр [[Клондайк (үрэх)|Клондайк]] диэн үрэххэ кыһыл көмүс көстүбүт. Элбэх айымньыга, ол иһигэр [[Джек Лондон]] кинигэлэригэр ахтыллар «Көмүс үлүскэнэ» саҕаламмыт — сүүс тыһыынча киһи байар абылаҥар ылларан көмүс көрдүү аттаммыт. Бу күн билигин да Доусон куоратыгар киэҥник бэлиэтэнэр. * [[Атырдьах ыйын 27]] — [[Англия]]-Занзибар сэриитэ: устуоруйаҕа саамай кылгас 38-тан 45 мүнүүтэҕэ дылы эрэ уһуннаах сэрии буолбут. Англичаннар Занзибар саҥа султанын сөбүлээбэккэ кини дыбарыаһын хараабыллартан ытыалаабыттар уонна түргэнник бэриннэрбиттэр. === Күһүн === * [[Алтынньы 30]] — [[Иркутскай]]дааҕы генерал-губернатор Александр Горемыкин уонна урбаанньыт [[Глотов Николай Егорович|Николай Глотов]] [[Өлүөнэ]] өрүһүгэр борокуоттары сырытыннарар туһунан бастакы самалык дуогабарга илии баттаабыттар. Бу сөбүлэһии быһыытынан [[1897]] сыллааҕы навигацияҕа [[Уус-Кут|Уус Куттан]] Саха сиригэр таһаҕас уонна дьон таһыытыгар хааһынаттан төлөбүр 50 737 солк. 50 харч. тахсыа суохтаах эбит. == Төрөөбүттэр == * [[Субурусскай Николай Дмитриевич]] (1896 - 1950), сэбиэт диэйэтэлэ, гражданскай сэрии кыттыылааҕа * [[Ыам ыйын 18]] — [[Скрябин Адам Васильевич]] (18.05.1896—1938) — саха бастакы хормейстера. * [[Ыам ыйын 30]] — [[Скрябин Адам Васильевич|Адам Скрябин]] (1938 с. өлб.) — саха бастакы мелодиһа, музыка диэйэтэлэ, хормейстер. Саха бастакы хуорун уонна хомус ансаамбылын тэрийбитин таһынан Саха национальнай ротатыгар духовой оркестр тэрийбитэ. * [[Алтынньы 14]] — [[Константинов Роман Иннокентьевич]] (14.10.1896—1994) — Саха Сириттэн бастакы Социалистическай Үлэ Геройа. * [[Ахсынньы 1]] — [[Георгий Жуков]] — [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кэминээҕи сэбиэскэй полководец, түөрт төгүллээх [[Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа]]. * [[Ахсынньы 21]] — [[Гоголев Степан Филиппович]] - саха бастакы революционердарыттан биирдэстэрэ, бөдөҥ советскай салайааччы. * [[Ахсынньы 28]] — [[Васильев Степан Васильевич]] (1896 - 1943), политик, ил диэйэтэлэ. == Өлбүттэр == * [[Ахсынньы 10]] — [[Альфред Нобель]] — [[Швеция]] учуонайа, инженера, сэрии сэбин оҥорооччута. [[Динамит|Динамиты]] айбытынан уонна [[Нобель бирииhэ|Нобель бириэмийэтин]] олохтообутунан киэҥник биллэр. [[Категория:1896|*]] hgcf3xagpk8lly2eo3vwamsshg6aeom 430359 430355 2026-08-21T09:38:34Z Ojkhol 24881 /* Сайын */ 430359 wikitext text/x-wiki {{Сыллар|1896}} '''1896''' сыл. == Туох буолбута == * [[Кулун тутар 1]] — [[Анри Беккерель]] [[атом]]нар радиациялаах үрэллиилэрин арыйбыт. * [[Муус устар 6]] — былыргы [[Олимпиада]]ны Рим ыраахтааҕыта [[Феодосий I]] боппута 1500 сыл буолан баран Афина куоракка бастакы аныгы Олимпиада оонньуулара аһыллыбыттар. * [[Муус устар 8]] — Грецияҕа аныгы кэм [[1896 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара|I Сайыҥҥы Олимпия онньуулара]] саҕаламмыттар. * [[Муус устар 15]] — Афины куоракка Грецияҕа аныгы кэм Бастакы Олимпиада оонньууларын сабыллыыта буолбут. * [[Ыам ыйын 11]] — Томскайдааҕы технологическай институт олохтоммут (билигин Томскайдааҕы политехническэй университет). * [[Ыам ыйын 30]] ** Москубаҕа Ходынка хонуутугар Николай II хоруона кэтиитигэр анаммыт күүлэй кэмигэр 1300-тэн тахса киһи (былаастар ааҕыыларынан 1389, оттон атыттар сыанабылларынан 4 тыһыынчаҕа тиийэр киһи) ыгыллан уонна тэпсиллэн өлбүт. ** [[Нью-Йорк]] куоратыгар устуоруйаҕа бастакы [[массыына]] саахала буолбут. [[Массыына]] уонна [[бэлисипиэт]] харсыспыттарыгар бэлисипиэттээх киһи атаҕын тоһуппут. === Сайын === * [[Бэс ыйын 2]] — [[Улуу Британия]]ҕа [[Италия]]ттан төрүттээх Гульельмо Маркони [[араадьыйа]]ҕа патент ылаары сайаапка түһэрбит. * [[Бэс ыйын 2]] — [[Боотур Уус улууһа|Боотур Уус улууһугар]] өр кэмҥэ көскө олорон саха тылын кырамаатыкатын чинчийбит [[Ястремскай Сергей Васильевич|Сергей Ястремскай]] (1857—1931) босхолонон Иркутскайга, онтон салгыы Одессаҕа көһөн барбыт. Бу Харьков дэбэрээнин уола 1886 с. Саха сиригэр көскө ыытыллыан иннинэ ,устудьуоннуу сылдьан өрөбөлүүссүйэни бэлэмниир үлэҕэ кытынна диэн буруйданан 9 сыл хаатыргаҕа сылдьыбыта. Саха сиригэр уон сыл олорбута. * [[Бэс ыйын 3]] — Москубаҕа [[Кытай]] уонна Арассыыйа импиэрийэтин бырабыыталыстыбалара кистэлэҥ дуогабар түһэрсибиттэр. Ол дуогабарынан Арассыыйа Кытайы [[Япония]] сэриилээтэҕинэ көмүскүөх буолбут уонна {{comment|КВЖД|Китайско-Восточная железная дорога}} диэн ааттаммыт тимир суолу [[Манчжурия]]ҕа тутар быраабы ылбыт. * [[Бэс ыйын 4]] — [[Форд Генри|Генри Форд]] Ford Quadricycle диэн бастакы бензининэн барар массыынатын оҥорон бүппүт уонна тургутан көрбүт. * [[Бэс ыйын 15]] — Япония устуоруйатыгар ордук улахан цунами 22 000 тахса киһи олоҕун быспыт. * [[Атырдьах ыйын 9]] (урукку ааҕыынан от ыйын 28) — Иркутскай магнитно-метеорологическай обсерваториятын дириэктэрэ [[Вознесенскай Аркадий Викторович|Аркадий Вознесенскай]] анаан-минээн эрдэттэн бэлэмнэнэн тиийэн Өлүөхүмэ аттынааҕы Чекурово сэлиэнньэҕэ күн өлүүтүн кэтээн көрбүт<ref>{{Кинигэ|автор=Антонов Е.П., Аргунова Л.А., Иванова Р.Н.|заглавие=История Якутского отделения Русского географического общества|место=Якутск|издательство=Якутская республиканская типография им. Гагарина|год=2025|страницы=14|страниц=200|isbn=978-5-6050715-1-8|тираж=500}}</ref>. Бу айанын ИРГО уонна Нуучча астрономическай уопсастыбата үбүлээбиттэр. Ый Арассыыйаҕа Саҥа Сир арыыттан саҕалаан, Енисей алын тардыытынан Өлүөхүмэ үрдүнэн 180 км кэтиттээх сиринэн күнү толору бүөлээбитэ, Өлүөхүмэ Өлүөнэ үрдүгэр турар буолан, онно оччотооҕуга атын сирдэргэ холоотоххо, дөбөҥнүк тиийиэххэ сөбө. * [[Атырдьах ыйын 16]] — [[Канаада]] арҕаа өттүгэр [[Клондайк (үрэх)|Клондайк]] диэн үрэххэ кыһыл көмүс көстүбүт. Элбэх айымньыга, ол иһигэр [[Джек Лондон]] кинигэлэригэр ахтыллар «Көмүс үлүскэнэ» саҕаламмыт — сүүс тыһыынча киһи байар абылаҥар ылларан көмүс көрдүү аттаммыт. Бу күн билигин да Доусон куоратыгар киэҥник бэлиэтэнэр. * [[Атырдьах ыйын 27]] — [[Англия]]-Занзибар сэриитэ: устуоруйаҕа саамай кылгас 38-тан 45 мүнүүтэҕэ дылы эрэ уһуннаах сэрии буолбут. Англичаннар Занзибар саҥа султанын сөбүлээбэккэ кини дыбарыаһын хараабыллартан ытыалаабыттар уонна түргэнник бэриннэрбиттэр. === Күһүн === * [[Алтынньы 30]] — [[Иркутскай]]дааҕы генерал-губернатор Александр Горемыкин уонна урбаанньыт [[Глотов Николай Егорович|Николай Глотов]] [[Өлүөнэ]] өрүһүгэр борокуоттары сырытыннарар туһунан бастакы самалык дуогабарга илии баттаабыттар. Бу сөбүлэһии быһыытынан [[1897]] сыллааҕы навигацияҕа [[Уус-Кут|Уус Куттан]] Саха сиригэр таһаҕас уонна дьон таһыытыгар хааһынаттан төлөбүр 50 737 солк. 50 харч. тахсыа суохтаах эбит. == Төрөөбүттэр == * [[Субурусскай Николай Дмитриевич]] (1896 - 1950), сэбиэт диэйэтэлэ, гражданскай сэрии кыттыылааҕа * [[Ыам ыйын 18]] — [[Скрябин Адам Васильевич]] (18.05.1896—1938) — саха бастакы хормейстера. * [[Ыам ыйын 30]] — [[Скрябин Адам Васильевич|Адам Скрябин]] (1938 с. өлб.) — саха бастакы мелодиһа, музыка диэйэтэлэ, хормейстер. Саха бастакы хуорун уонна хомус ансаамбылын тэрийбитин таһынан Саха национальнай ротатыгар духовой оркестр тэрийбитэ. * [[Алтынньы 14]] — [[Константинов Роман Иннокентьевич]] (14.10.1896—1994) — Саха Сириттэн бастакы Социалистическай Үлэ Геройа. * [[Ахсынньы 1]] — [[Георгий Жуков]] — [[Аҕа дойду Улуу сэриитэ|Аҕа дойду Улуу сэриитин]] кэминээҕи сэбиэскэй полководец, түөрт төгүллээх [[Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа]]. * [[Ахсынньы 21]] — [[Гоголев Степан Филиппович]] - саха бастакы революционердарыттан биирдэстэрэ, бөдөҥ советскай салайааччы. * [[Ахсынньы 28]] — [[Васильев Степан Васильевич]] (1896 - 1943), политик, ил диэйэтэлэ. == Өлбүттэр == * [[Ахсынньы 10]] — [[Альфред Нобель]] — [[Швеция]] учуонайа, инженера, сэрии сэбин оҥорооччута. [[Динамит|Динамиты]] айбытынан уонна [[Нобель бирииhэ|Нобель бириэмийэтин]] олохтообутунан киэҥник биллэр. [[Категория:1896|*]] 4prz6ov4pdvbomj62emddvf8j9jhxj0 0 8444 430364 425568 2026-08-21T11:48:48Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 430364 wikitext text/x-wiki '''Сэтинньи 29''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 333-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 334-c күнэ). Сыл бүтүө 32 күн баар. == Бэлиэ күннэр == <!-- * {{Флагификация|Арассыыйа}} — Ийэ күнэ (2020, сэтинньи бүтэһик баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр)--> * {{Флагификация|ХНТ}} — Дойдулар ардыларынааҕы Палестина норуотун кытары биир санааланыы күнэ. [[Палестина норуотун кытта сомоҕолоһуу күнэ]]. Международный день солидарности с палестинским народом (A/RES/32/40B) * {{Флагификация|Албания}} — Босхолонуу күнэ эбэтэр Дита-э-Элиримит * {{Флагификация|Вануату}} — Сомоҕолоһуу күнэ * {{Флагификация|Либерия}} — Уильям Табман төрөөбүт күнэ. Бу киһи 1944 сылтан 1971 сыллаахха өлүөр диэри дойду бэрэсидьиэнинэн олорбута, кини салайар кэмигэр дойду балысханнык сайдыбыта, төрүт олохтоохторо уонна АХШ-тан олохсуйа кэлбит хара тириилээх дьон ыккардыларыгар утарсыы кыччаабыта. Санаттахха Либерияҕа АХШ-тан босхоломмут кулуттар элбэхтик көспүттэрэ, Табман 1844 сыллаахха көспүт ол дьонтон төрүттээх этэ. ''Баар буола сылдьыбыт дойдулар күннэрэ'' * {{Флагификация|Югославия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ == Түбэлтэлэр == * [[618]] — [[Тан династия|Тан династията]] Цяньшуйюань аттынааҕы кыргыһыыга Сюэ Рэнгао сэриитин кыайбыт. * [[903]] — [[Аббасидтар]] аармыйалара Хам аттынааҕы кыргыһыыга карматтары кыайбыт. * [[1394]] — Чосон династияны олохтообут [[Кэриэйдэр|Кэриэйэ]] хоруола И Сон Ге, киин куоратын Кэсонтан Ханьян куоракка көһөрбүт, билигин [[Сеул]] диэн ааттаах. * [[1783]] — [[Арассыыйа билимин Академията|Арассыыйа Акадьыамыйатын]] мунньаҕар бэрэстээтэл [[Дашкова Екатерина Романовна|Екатерина Дашкова]] азбукаҕа урукку «iо» оннугар «ё» буукабын киллэриэххэ диэбит. * [[1807]] — [[Португалия]] хоруол-дьахтара Мария I туох баар аймахтарын, кулуттарын-чаҕардарын кытта Наполеон ааҥнаан киирэриттэн дьиксинэн Лиссабонтан Бразилияҕа көспүт. Онон холуонньа метрополияҕа кубулуйбут. Бу түбэлтэ Бразилия сайдыытыгар бөдөҥ суолталаах буолбута. * [[1851]] (уруккуннан сэтинньи 17) — Иркутскайга 10 чилиэннээх ИРГО Сибиирдээҕи салаата тэриллибит (СОИРГО). Бастакы бэрэстээтэлинэн Генерал-майор К.К. Венцель, бастакы дьыала правителинэн (сэкиритээринэн) мэдисиинэ билимин дуоктара Ю.Н. Штубендорф буолбуттар<ref>Виноградов Г. Этнографические изучения ВСОРГО 1851-1926. Известия Восточно-Сибирского Отдела государственного Русского географического общества. LXXV. Т.L. В.1., Иркутск, 1927. С.6</ref>. Кэлин мантан араарыллан Омскайга кииннээх Арҕаа Сибиир салаата (1877), 1914 сыллаахха Саха сиринээҕи салаа тэриллибиттэрэ. * [[1870]] — [[Пржевальскай Николай Михайлович|Николай Пржевальскай]] Киин Азияҕа бастакы айанын саҕалаабыт. * [[1877]] — [[Томас Эдисон]] аан бастаан фонограбы көрдөрбүт. * [[1890 сыл|1890]] — [[Япония]]ҕа [[Мэйдзи]] конституцията олоххо киирбит. * [[1899]] — [[Испания]] саамай элбэх титуллаах [[футбол]] клуба — "Барселона" — олохтоммут. * [[1917]] — (эргэ истиилинэн сэтинньи 15) Башкиир уобаластааҕы Шурота ''Башкурдистан территориальнай-национальнай автономиятын'' [[Башкортостан бырааһынньыктара|биллэрбит]]. * [[1945]] — ''Югославия Хоруоллугун'' оннугар ''Югославия Социалистическай Федеративнай Өрөспүүбүлүкэтэ'' тэриллибит. Бу судаарыстыбаны өр кэмҥэ Иосип Броз Тито диэн сэрии кэминээҕи бартыһаан басхана салайбыта. 1992 сыллаахха Югославия ыһыллыбыта. * [[1947]] — [[ХНТ]] Генеральнай Ассамблеята Палестинаны [[Израиль|дьэбириэй]] уонна [[арабтар|араб]] судаарыстыбаларыгар араарар былааны ылыммыт. Бу былааны дьэбириэйдэр ылыммыттар, оттон арабтар утарбыттар. Инньэ гынан бастакы араб-дьэбириэй сэриитэ саҕаламмыта. Билиҥҥи туругунан Палестинаҕа дьэбириэй судаарыстыбата баар, онтон араб судаарыстыба ситэ тэриллибэккэ турар. * [[1964 сыл|1964]] — [[Саха норуодунай бэйиэттэрин тиһигэ|Саха норуодунай бэйиэтэ]] диэн ытык аан аан бастаан бэйиэт [[Эллэй (суруйааччы)|Эллэйгэ]] иҥэриллибит. * [[1980]] — Бааск омуктар бастакы [[Коррика]] диэн ааттаах сүүрүүлэрэ саҕаламмыт. Бу тылларын өйүүргэ анаан икки сыл аайы тэрийэр хас да хонуктаах эстафеталара. * [[2006]] — Нуучча бикипиэдьийэтэ «Рунет Бириэмийэтин» ылбыт. * [[2009]] — [[Швейцария]]ҕа референдум түмүгэр минареты тутуу бобуллубут. * [[2014]] — [[Дьокуускай]]га [[Мас тардыһыытыгар аан дойду чемпионата 2014|Мас тардыһыытыгар бастакы аан дойду чемпионата]] саҕаламмыт. Чемпионакка уопсайа 35 дойдуттан 170 спортсмен кыттыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1904]] — [[Кулачиков Серафим Романович|Серафим Кулачиков — Эллэй]] (14.12.1976 өлб.) — [[Саха норуодунай бэйиэттэрин тиһигэ|Саха норуодунай бэйиэтэ]], Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа. * [[1935]] — [[Емельянов Степан Иннокентьевич|Степан Емельянов]] — 1983-1998 сылларга [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] дириэктэрэ, [[Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа]]. == Өлбүттэр == * [[2010]] — [[Белла Ахмадулина]] (1937 төр.), бэйиэт, суруйааччы. {{ыйдар}} [[Категория:Сэтинньи 29]] adwsfrfemm3u5mpcorgo3xnfrinhuj7 430365 430364 2026-08-21T11:49:41Z Ojkhol 24881 /* Түбэлтэлэр */ 430365 wikitext text/x-wiki '''Сэтинньи 29''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 333-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 334-c күнэ). Сыл бүтүө 32 күн баар. == Бэлиэ күннэр == <!-- * {{Флагификация|Арассыыйа}} — Ийэ күнэ (2020, сэтинньи бүтэһик баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр)--> * {{Флагификация|ХНТ}} — Дойдулар ардыларынааҕы Палестина норуотун кытары биир санааланыы күнэ. [[Палестина норуотун кытта сомоҕолоһуу күнэ]]. Международный день солидарности с палестинским народом (A/RES/32/40B) * {{Флагификация|Албания}} — Босхолонуу күнэ эбэтэр Дита-э-Элиримит * {{Флагификация|Вануату}} — Сомоҕолоһуу күнэ * {{Флагификация|Либерия}} — Уильям Табман төрөөбүт күнэ. Бу киһи 1944 сылтан 1971 сыллаахха өлүөр диэри дойду бэрэсидьиэнинэн олорбута, кини салайар кэмигэр дойду балысханнык сайдыбыта, төрүт олохтоохторо уонна АХШ-тан олохсуйа кэлбит хара тириилээх дьон ыккардыларыгар утарсыы кыччаабыта. Санаттахха Либерияҕа АХШ-тан босхоломмут кулуттар элбэхтик көспүттэрэ, Табман 1844 сыллаахха көспүт ол дьонтон төрүттээх этэ. ''Баар буола сылдьыбыт дойдулар күннэрэ'' * {{Флагификация|Югославия}} — Өрөспүүбүлүкэ күнэ == Түбэлтэлэр == * [[618]] — [[Тан династия|Тан династията]] Цяньшуйюань аттынааҕы кыргыһыыга Сюэ Рэнгао сэриитин кыайбыт. * [[903]] — [[Аббасидтар]] аармыйалара Хам аттынааҕы кыргыһыыга карматтары кыайбыт. * [[1394]] — Чосон династияны олохтообут [[Кэриэйдэр|Кэриэйэ]] хоруола И Сон Ге, киин куоратын Кэсонтан Ханьян куоракка көһөрбүт, билигин [[Сеул]] диэн ааттаах. * [[1783]] — [[Арассыыйа билимин Академията|Арассыыйа Акадьыамыйатын]] мунньаҕар бэрэстээтэл [[Дашкова Екатерина Романовна|Екатерина Дашкова]] азбукаҕа урукку «iо» оннугар «ё» буукабын киллэриэххэ диэбит. * [[1807]] — [[Португалия]] хоруол-дьахтара Мария I туох баар аймахтарын, кулуттарын-чаҕардарын кытта Наполеон ааҥнаан киирэриттэн дьиксинэн Лиссабонтан Бразилияҕа көспүт. Онон холуонньа метрополияҕа кубулуйбут. Бу түбэлтэ Бразилия сайдыытыгар бөдөҥ суолталаах буолбута. * [[1851]] (уруккунан сэтинньи 17) — Иркутскайга 10 чилиэннээх ИРГО Сибиирдээҕи салаата тэриллибит (СОИРГО). Бастакы бэрэстээтэлинэн генерал-майор К.К. Венцель, бастакы дьыала правителинэн (сэкиритээринэн) мэдиссиинэ билимин дуоктара Ю.Н. Штубендорф буолбуттар<ref>Виноградов Г. Этнографические изучения ВСОРГО 1851-1926. Известия Восточно-Сибирского Отдела государственного Русского географического общества. LXXV. Т.L. В.1., Иркутск, 1927. С.6</ref>. Кэлин мантан араарыллан Омскайга кииннээх Арҕаа Сибиир салаата (1877), 1914 сыллаахха Саха сиринээҕи салаа тэриллибиттэрэ. * [[1870]] — [[Пржевальскай Николай Михайлович|Николай Пржевальскай]] Киин Азияҕа бастакы айанын саҕалаабыт. * [[1877]] — [[Томас Эдисон]] аан бастаан фонограбы көрдөрбүт. * [[1890 сыл|1890]] — [[Япония]]ҕа [[Мэйдзи]] конституцията олоххо киирбит. * [[1899]] — [[Испания]] саамай элбэх титуллаах [[футбол]] клуба — "Барселона" — олохтоммут. * [[1917]] — (эргэ истиилинэн сэтинньи 15) Башкиир уобаластааҕы Шурота ''Башкурдистан территориальнай-национальнай автономиятын'' [[Башкортостан бырааһынньыктара|биллэрбит]]. * [[1945]] — ''Югославия Хоруоллугун'' оннугар ''Югославия Социалистическай Федеративнай Өрөспүүбүлүкэтэ'' тэриллибит. Бу судаарыстыбаны өр кэмҥэ Иосип Броз Тито диэн сэрии кэминээҕи бартыһаан басхана салайбыта. 1992 сыллаахха Югославия ыһыллыбыта. * [[1947]] — [[ХНТ]] Генеральнай Ассамблеята Палестинаны [[Израиль|дьэбириэй]] уонна [[арабтар|араб]] судаарыстыбаларыгар араарар былааны ылыммыт. Бу былааны дьэбириэйдэр ылыммыттар, оттон арабтар утарбыттар. Инньэ гынан бастакы араб-дьэбириэй сэриитэ саҕаламмыта. Билиҥҥи туругунан Палестинаҕа дьэбириэй судаарыстыбата баар, онтон араб судаарыстыба ситэ тэриллибэккэ турар. * [[1964 сыл|1964]] — [[Саха норуодунай бэйиэттэрин тиһигэ|Саха норуодунай бэйиэтэ]] диэн ытык аан аан бастаан бэйиэт [[Эллэй (суруйааччы)|Эллэйгэ]] иҥэриллибит. * [[1980]] — Бааск омуктар бастакы [[Коррика]] диэн ааттаах сүүрүүлэрэ саҕаламмыт. Бу тылларын өйүүргэ анаан икки сыл аайы тэрийэр хас да хонуктаах эстафеталара. * [[2006]] — Нуучча бикипиэдьийэтэ «Рунет Бириэмийэтин» ылбыт. * [[2009]] — [[Швейцария]]ҕа референдум түмүгэр минареты тутуу бобуллубут. * [[2014]] — [[Дьокуускай]]га [[Мас тардыһыытыгар аан дойду чемпионата 2014|Мас тардыһыытыгар бастакы аан дойду чемпионата]] саҕаламмыт. Чемпионакка уопсайа 35 дойдуттан 170 спортсмен кыттыбыт. == Төрөөбүттэр == * [[1904]] — [[Кулачиков Серафим Романович|Серафим Кулачиков — Эллэй]] (14.12.1976 өлб.) — [[Саха норуодунай бэйиэттэрин тиһигэ|Саха норуодунай бэйиэтэ]], Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа. * [[1935]] — [[Емельянов Степан Иннокентьевич|Степан Емельянов]] — 1983-1998 сылларга [[Саха тыйаатыра|Саха тыйаатырын]] дириэктэрэ, [[Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа]]. == Өлбүттэр == * [[2010]] — [[Белла Ахмадулина]] (1937 төр.), бэйиэт, суруйааччы. {{ыйдар}} [[Категория:Сэтинньи 29]] 21bxiyspsrqk6xx8i644024zj1eiwb2 0 29858 430345 428648 2026-08-21T01:11:56Z Ojkhol 24881 430345 wikitext text/x-wiki '''Сибиряков Иннокентий Михайлович''' (1861—1901) — үөрэхтээһиҥҥэ үгүс үтүөлээх [[меценат]], Сибиряковскай экспедицияны [[Саха сирэ|Саха сиригэр]] тэрийэн ыытааччы (1894—1896 сс.) Алтынньы ый 30 күнүгэр 1860 сыллаахха [[Иркутскай]] куоракка I гильдиялаах атыыһыт дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Аҕата Михаил Александрович — көмүс эргиэмсигэ, [[Бодойбо|Бодойбону]] төрүттээбит биллэр-көстөр киһи, ийэтэ Варвара Константиновна — Трапезниковтар диэн биллэр-көстөр атыыһыттартан удьуордаах. Иркутскайга реальнай училищены бүтэрэн баран Петербург университетыгар үөрэнэ барар. Аҕатыттан ылан хаалбыт баайын-дуолун Сибииргэ научнай, сырдатар-үөрэтэр үлэни тэрийэн ыытарга туһаайбыта. Кини көмөтүнэн хас эмэ уонунан ааҕыллар стипендиаттар үрдүк үөрэҕи баһылаабыттара. Таҥара дьиэлэригэр, манастыырдарга ботуччу көмөнү оҥороро. 1897 сыллаахха "Саха сиригэр эспэдииссийэ түмүктэрин таһаарыы программата" диэн докумуону Обручев бэчээттээбитэ, онно 13 туомнаах үлэ тахсыахтааҕа, ол эрээри Сибиряков 1886 с. манастыырга баран хаалан, ситэ бэчээттэммэккэ хаалбыттара, алта эрэ туома тахсыбыта. ==== Кини үбүлээһининэн тахсыбыт кинигэлэр: ==== * Межов В. И. Сибирская библиография: в 3 т. (1891—1892) * Межов В. И. Русская историческая библиография за 1800—1854 гг.: в 3 т. (1892—1893). * Ядринцев Н. М. Сибирь как колония (СПб., 1882) * Ядринцев Н. М. Сибирские инородцы, их быт и современное положение (1891) * Семевский В. И. Рабочие на сибирских золотых промыслах (1898) * Головачев Д. М. Библиографический указатель по вопросу о золотопромышленности Сибири (СПб., 1890) * Худяков И. А. Верхоянский сборник. Якутские сказки, песни, загадки (Иркутск, 1890) * Пекарский Э. К. Словарь якутского языка (Якутск, 1899) * Фёдоров-Омулевский И. В. Сибирские мотивы (СПб., 1886) === Убайа === Бииргэ төрөөбүт убайа [[Сибиряков Александр Михайлович|Александр]] (1849–1933) эмиэ атыыһыт уонна бөдөҥ меценат этэ. Кини Норденшельд эспэдииссийэтин үс гыммыт биирин үбүлээбитэ (атын аҥардарын тэҥҥэ Швеция хоруола Оскар II уонна Швеция атыыһыта Оскар Диксон үллэстибиттэрэ), эспэдииссийэ сүрүн хараабылын "Вега" борохуоту арыаллыыр "Лена" борохуоту туттарбыта, онтуката 1953 с. диэри Өлүөнэ өрүскэ үлэлээбитэ. == Сигэлэр == * http://www.pravmir.ru/innokentij-sibiryakov-zhizn-i/ {{rq|sources|img}} {{Bio-stub}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1861 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:1901 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Меценаттар]] fymmtepqrq1flx6javs8l39b4pqlp9n 10 32620 430343 352326 2026-08-20T16:52:53Z Sunkenelek 29483 430343 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Карточка |класс_тела = vcard |стиль_тела = width:23em; |стиль_меток= |вверху = {{{Аата}}}{{{аата|}}} |класс_вверху = fn |вверху2 = {{{Омук аата|}}}{{{омук аата|}}} |класс_вверху2 = nickname |ойуу= {{#if:{{wikidata|p18|{{{Ойуу|}}}}}|{{wikidata|p18|{{{Ойуу|}}}}}|{{#if:{{{Кэтитэ|}}}|{{{Кэтитэ}}}|250x350px}}}} |подпись = {{{Ойуу ис хоһооно|}}}{{{ойуу ис хоһооно|}}} |метка1 = Төрөөбүт аата: |текст1 = {{{Төрөөбүт аата|}}}{{{төрөөбүт аата|}}} |класс1 = nickname |метка2 = Суруйар ааттара: |текст2 = {{{Суруйар ааттара|}}}{{{суруйар ааттара|}}} |класс2 = nickname |метка3 = Суруйбут ааттара: |текст3 = {{{Суруйбут ааттара|}}}{{{суруйбут ааттара|}}} |класс3 = nickname |метка4 = Төрөөбүт күнэ: |текст4 = {{Персона/Дата2|Төрөөбүт|{{{Төрөөбүт күнэ|}}}|{{{Өлбүт күнэ|}}}}} |метка5 = Төрөөбүт сирэ: |текст5 = {{{Төрөөбүт сирэ|}}} |метка6 = Өлбүт күнэ: |текст6 = {{Персона/Дата2|Өлбүт|{{{Өлбүт күнэ|}}}|{{{Төрөөбүт күнэ|}}}}} |метка7 = Өлбүт сирэ: |текст7 = {{{Өлбүт сирэ|}}} |метка8 = Гражданствота: |текст8 = |класс8 = adr |метка9 = Дойдута: |текст9 = {{#if:{{wikidata|p27|{{{Дойдута|}}}}}|<span class="country-name">{{Персона/Дойду|{{wikidata|p27|{{{Дойдута|}}}}}}}</span>}} |класс9 = adr |метка10 = Дьарыга: |текст10 = {{{Дьарыга}}} |класс10 = note |метка11 = Айар сыллара: |текст11 = {{{Көхтөөхтүк суруйбут сыллара|}}} |метка12 = Хайысха: |текст12 = {{{Хайысха|}}} |метка13 = Жанр: |текст13 = {{{Жанр|}}} |метка14 = Айымньыларын тыла: |текст14 = {{{Айымньыларын тыла|}}} |метка15 = Бастакы кинигэтэ: |текст15 = {{{Бастакы кинигэтэ|}}} |метка16 = Бириэмийэлэрэ: |текст16 = {{{Бириэмийэлэрэ|}}} |метка17 = Наҕараадалара: |текст17 = {{{Наҕараадалара|}}} |метка18 = Илии баттааһына: |текст18 = {{#if:{{wikidata|p109|{{{Роспись|}}}}}|[[Билэ:{{wikidata|p109|{{{Роспись|}}}}}|128px|Илии баттааһына]]}} |заголовок19 = {{wikidata/p856|{{{Website|}}}{{{Ситим-сир|}}}}} |заголовок20 = {{#if:{{{Lib|}}}|<span style="font-weight:normal">[{{{Lib}}} Произведения на сайте Lib.ru]</span>}} | стиль_внизу = border-top:1px solid #DDD; background:#eaeaea; | внизу = {{#if:{{#invoke:Wikidata/Wikisource|getWikisourceLink|p103}}<!-- -->|'''[[Билэ:wikisource-logo.svg|15px|Логотип Викитеки|link={{#invoke:Wikidata/Wikisource|getWikisourceLink|p103}}]] [[{{#invoke:Wikidata/Wikisource|getWikisourceLink|p103}}|Айымньылара]]''' [[Бикитиэкэ|Бикитиэкэҕэ]]<!-- -->|{{#ifeq:{{{Бикитиэкэ|}}}|нельзя|{{Unicode|©}} Бу суруйааччы айымньылара [[:ru:Свободный контент|көҥүлэ суохтар]]}}<!-- -->}} | внизу2 = {{#if:{{wikidata|p373|{{{Биики Хааһах|}}}}}|'''{{Commonslink|{{wikidata|p373|{{{Биики Хааһах|}}}}}|{{{Аата|{{wikidata|p373|{{{Биики Хааһах|}}}}}}}}}}''' [[:ru:Викисклад|Биики Хааһахха]]}} | внизу3 = {{#if:{{{Биики Домох|}}}|<span style="font-weight:normal">[[q:{{{Биики Домох}}}|Сытааталар]] [[Биики Домох|Биики Домоххо]]</span>}} }}{{#if:{{NAMESPACE}}{{{nocat|}}}||<!-- -->[[Категория:Дьон алпаабытынан]]<!-- -->[[Категория:Суруйааччылар алпаабытынан]]<!-- -->{{#if:{{wikidata|p19|{{{Ойуу|}}}}}|<!-- -->{{#ifeq:{{wikidata|p19|{{{Ойуу|}}}}}|Replace this image male.svg|[[Категория:Бикипиэдьийэ:Мэтириэттэрэ суох суруйааччылар туһунан ыстатыйалар]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{wikidata|p19|{{{Ойуу|}}}}}|Replace this image female.svg|[[Категория:Бикипиэдьийэ:Мэтириэттэрэ суох суруйааччылар туһунан ыстатыйалар]]}}<!-- -->|[[Категория:Бикипиэдьийэ:Мэтириэттэрэ суох суруйааччылар туһунан ыстатыйалар]]}}<!-- -->{{#if:{{wikidata-link|ruwikisource|{{{Бикитиэкэ|}}}}}|[[Категория:Бикитиэкэҕэ сигэтэ суох суруйааччылар туһунан ыстатыйалар]]}}<!-- -->{{#if:{{{Роспись|}}}|{{#ifeq:{{{Роспись}}}|{{wikidata|p109}}||[[Категория:Бикипиэдьийэ:Илии баттааһына отличается от значения в Викиданных]]}}}}<!-- -->{{#if:{{{Бикитиэкэ|}}}|{{#ifeq:{{{Бикитиэкэ|}}}|нельзя||{{#ifeq:{{{Бикитиэкэ|}}}|{{wikidata-link|ruwikisource}}||[[Категория:Бикипиэдьийэ:Ссылка на Викитеку отличается от ссылки в Викиданных]]}}}}}}<!-- -->}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> bdmve7x5hjdfolqfqj028yh1zzvvqp0 0 47237 430348 385682 2026-08-21T07:56:52Z CommonsDelinker 147 Replacing New_Gay_Pride_Flag.svg with [[File:Gay_Pride_flag.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · The word "new" no longer adequately describes it.). 430348 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Gay Pride flag.svg|thumb|right|Гей эркектер үчүн желек.]] '''Гей''' диэн уол оҕо, сексуальнай ортентациата сүрүннээн [[эр киһи]]эхэ охтор. Эр киһини таптыан баҕарар, кинини кытта сылдьыан баҕарар. Учуонайдар ырытыыларын 23% эр дьон гей буолуохтарын сөп, ол эрэн үксүлэрэ кыбыстан аһаҕастык эппэт. [[Америка]], [[Европа]], [[Корея]], [[Япония]], [[Бразилия]] курдук демократия сирдэригэр гейдэр көҥүллүк сылдьаллар, онтон [[Арассыыйа]]ҕа саһан бобуулаахтык сылдьаллар. Ол иһин Арассыыйаттан элбэх гей омук сирдэригэр кэнники көһөн барар, эбэтэр хаһан Да ыал буолбакка олоруон сөп, эбэтэр дьахтары кытта сымыйанан ыал буолан баран сим биир дьоло суохтук сылдьар, арыгыһыт буолар. == Өссө маны көр == * [[LGBT]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{commonscat-inline|Gay men}} [[Категория:Гей]] h7xrvj3nqpf8i81sn5211ql6caov57j 0 49756 430347 380142 2026-08-21T06:52:30Z Tarkai57 21782 /* Айымньылара */ 430347 wikitext text/x-wiki '''Федоров Александр Николаевич''' (24.04.1957) — [[ирбэт тоҥ]]у чинчийэр Арассыыйа учуонайа, Ирбэт тоҥу чинчийэр институт солбуйааччы дириэктэрэ, география билимин дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ. == Олоҕун олуктара == * 1957 сыл муус устар 24 күнүгэр Ньурба бөһүөлэгэр төрөөбүтэ. * 1974 сыллаахха Ньурба бастакы нүөмэрдээх оскуолатын бүтэрбитэ. * 1979 сыллаахха Воронежтааҕы государственнай университеты “Физическая география” диэн ааттаах специальностаах бүтэрбитэ. * 1979 сыллаахха Ирбэт тоҥу чинчийэр институкка үлэлии киирбитэ. * 1990 сыллаахха «Мерзлотные ландшафты Якутии: основы выделения и вопросы картографирования» диэн тиэмэнэн география наукаларын кандидатын степенин көмүскээбитэ. * 2006-2007 – Хоккайдо университетын (Япония) ыҥырыылаах профессора. * 2008 уонна 2016 Париж Сюд университет (Франция) ыҥырыылаах профессора. * 2012-2013 – Киото “Киһини уонна айылҕаны чинчийэр институтун” (Япония) ыҥырыылаах профессора. * 2020 сыллаахха “Эволюция и динамика мерзлотных ландшафтов Якутии” диэн тиэмэнэн география наукаларын докторын степенин көмүскээбитэ. == Айымньылара == * Босиков Н.П., Васильев И.С., Федоров А.Н. Мерзлотные ландшафты зоны освоения Лено-Алданского междуречья. – Якутск: ИМЗ АН СССР, 1985. – 124 с. * Федоров А.Н., Ботулу Т.А., Варламов С.П. и др. Мерзлотные ландшафты Якутии (Пояснительная записка к Мерзлотно-ландшафтной карте Якутской АССР масштаба 1:2 500 000). – Новосибирск: ГУГК, 1989. – 170 с. * Мерзлотно-ландшафтная карта Якутской АССР. Масштаб 1: 2 500 000 / Федоров А.Н., Ботулу Т.А., Варламов С.П. [и др.]; Гл. ред. П.И.Мельников. – М.: ГУГК, 1991. – 2 л. * Федоров А.Н. Мерзлотные ландшафты Якутии: методика выделения и вопросы картографирования. – Якутск: Изд-во ИМЗ СО РАН, 1991. – 140 с. * Закономерности развития и дифференциации мерзлотных ландшафтов: Сборник научных статей / Отв. ред. Н.П. Босиков, А.Н. Федоров. – Якутск: ИМЗ СО РАН, 1993. – 192 с. * Гаврилова М.К., Федоров А.Н., Варламов С.П. и др. Влияние климата на мерзлотные ландшафты Центральной Якутии. – Якутск: ИМЗ СО РАН, 1996. – 149 с. * Горохов А.Н., Саввинов Д.Д., Федоров А.Н. Ландшафтно-экологический анализ бассейна р. Амги. – Якутск: ИМЗ СО РАН, 2000. – 109 с. * «Спасская Падь»: комплексные исследования мерзлотных ландшафтов / Федоров А.Н., Максимов Т.Х., Гаврильев П.П. [и др.]. – Якутск: Изд-во ИМЗ СО РАН, 2006. – 210 с. * Теплообмен в мерзлотных ландшафтах Восточной Сибири и его факторы / Георгиади А.Г., Золотокрылин А.Н. [и др.]. – Москва; Тверь: Изд-во «Триада», 2007. – 576 с. * Ученые – географы Якутии. Биобиблиографический справочник / Сост. Иванова Р.Н., Федоров А.Н. – Якутск: Издательский дом СВФУ, 2013. – 232 с. * Данилов Ю.Г., Федоров А.Н., Дегтева Ж.Ф., Горохов А.Н., Варламов С.П., Мурзин Ю.А. Ландшафты Якутии / Отв. ред. Данилов Ю.Г. – Якутск: Издательский дом СВФУ, 2016. – 76 с. * Alexander N. Fedorov, Nikolay F. Vasilyev, Yaroslav I. Torgovkin, Alena A. Shestakova, Stepan P. Varlamov, Mikhail N. Zheleznyak, Viktor V. Shepelev, Pavel Y. Konstantinov, Svetlana S. Kalinicheva, Nikolay I. Basharin, Viktor S. Makarov, Innokenty S. Ugarov, Radomir N. Argunov, Larisa S. Egorova, Vera V. Samsonova, Andrey G. Shepelev, Alexander I. Vasiliev,  Rosaliya N. Ivanova, Alexey A. Galanin, Vasily M. Lytkin, Georgy P. Kuzmin, Viktor V. Kunitsky.Permafrost-Landscape Map of the Republic of Sakha (Yakutia) on a Scale 1:1,500,000. GEOSCIENCES 2018, 8(12), 465; <nowiki>https://doi.org/10.3390/geosciences8120465</nowiki> * Permafrost and Culture: Global Warming and the Republic of Sakha (Yakutia), Russian Federation (Study Guide for Environmental Education). Edited by: Hiroki Takakura, Yoshihiro Iijima, Vanda Ignatieva, Alexander Fedorov, Masanori Goto, Toshikazu Tanaka. Center for Northeast Asian Studies, Tohoku University. Shirayuri Co., Ltd, 2021, 60 p. * Илин энэр ирбэт тоҥ ландшафтарыгар килиимэт сылыйыытын дьайыыта / Федоров А.Н., Десяткин Р.В., Константинов П.Я., Торговкин Я.И., Башарин Н.И., Васильев Н.Ф., Готовцев С.П., Лебедева Л.С., Набережный А.Д., Новоприезжая В.А., Шепелев А.Г., Шестакова А.А. – Дьокуускай : П. И. Мельников аатынан Ирбэт тоҥу чинчийэр институт, Арассыыйа наукаларын Сибиирдээҕи салаата, 2024. – 118 с. == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == * Саха Өрөспүүбүлүкэҕэ наука үтүөлээх диэйэтэлэ. * Үлэ бэтэрээнэ. * Арассыыйа НА Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ. * Нуучча географическай обществотын Бочуоттаах грамотата. * Нуучча географическай обществотын Бочуоттаах диплома. * Ил Түмэн Бочуоттаах грамоталара. * Арассыыйа НА бочуоттаах грамотата. [[Категория:Дьон алпаабытынан]] hoykoy1s0545t8no4stvq5pq1i73jek 828 58047 430342 426122 2026-08-20T16:46:46Z Sunkenelek 29483 430342 Scribunto text/plain -- Property configuration for Wikidata module return { global = { separator = ',&#32;', conjunction = '&#32;и&#32;', }, presets = { ['catonly'] = { datatype = 'wikibase-item', conjunction = '', invisible = true, ['value-module'] = 'Wikidata/item', ['value-function'] = 'formatCategoryOnly', references = '', category = 'P910', }, ['country'] = { datatype = 'wikibase-item', ['claim-module'] = 'Wikidata/Places', ['claim-function'] = 'formatCountryClaimWithFlag', before = '<ul><li>', separator = '</li><li>', conjunction = '</li><li>', after = '</li></ul>', }, ['from-to'] = { datatype = 'time', ['property-module'] = 'Wikidata/date', ['property-function'] = 'formatDateIntervalProperty', }, ['link'] = { ['value-module'] = 'Wikidata/link', ['value-function'] = 'fromModule', }, ['list'] = { before = '<ul><li>', separator = '</li><li>', conjunction = '</li><li>', after = '</li></ul>', }, ['name'] = { datatype = 'monolingualtext', monolingualLangTemplate = 'lang', separator = '<br>', conjunction = '<br>', }, ['place'] = { datatype = 'wikibase-item', ['claim-module'] = 'Wikidata/Places', ['claim-function'] = 'formatPlaceWithQualifiers', before = '<ul><li>', separator = '</li><li>', conjunction = '</li><li>', after = '</li></ul>', }, ['quantity (date)'] = { datatype = 'quantity', before = '<ul><li>', separator = '</li><li>', conjunction = '</li><li>', after = '</li></ul>', qualifier = 'P585', }, }, datatypes = { commonsMedia = { limit = 1, references = false, size = '274x400px', separator = '<br>', conjunction = '<br>', somevalue = '', ['value-module'] = 'Wikidata/media', ['value-function'] = 'formatCommonsMediaValue', }, ['external-id'] = { references = false, }, ['globe-coordinate'] = { limit = 1, references = false, }, url = { separator = '<br>', conjunction = '<br>', references = false, ['value-module'] = 'Wikidata/url', ['value-function'] = 'formatUrlValue', }, quantity = { siConversion = true } }, properties = { P6 = { datatype = 'wikibase-item', }, P17 = { preset = 'country', }, P18 = { datatype = 'commonsMedia', fixdouble = true, }, P19 = { preset = 'place', separator = ',</li><li>', conjunction = ' или </li><li>', }, P20 = { preset = 'place', separator = ',</li><li>', conjunction = ' или </li><li>', }, P22 = { datatype = 'wikibase-item', conjunction = ' или ' }, P25 = { datatype = 'wikibase-item', conjunction = ' или ' }, P26 = { datatype = 'wikibase-item', }, P27 = { preset = 'country', }, P31 = { datatype = 'wikibase-item', references = false, }, P37 = { datatype = 'wikibase-item', }, P39 = { datatype = 'wikibase-item', ['property-module'] = 'Wikidata/positions', ['property-function'] = 'formatPositionClaims', allowTables = true, }, P40 = { datatype = 'wikibase-item', }, P41 = { datatype = 'commonsMedia', size = '150x200px', }, P53 = { datatype = 'wikibase-item', category = 'P910', }, P54 = { category = 'P6112', }, P57 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P58 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P59 = { datatype = 'wikibase-item', category = 'P910', references = false, }, P69 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', category = 'P3876', qualifier = 'P582', }, P94 = { datatype = 'commonsMedia', size = '100x200px', }, P86 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P101 = { datatype = 'wikibase-item', }, P102 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', qualifier = 'P580', category = 'P6365', }, P103 = { datatype = 'wikibase-item', }, P106 = { datatype = 'wikibase-item', ['claim-module'] = 'Wikidata/item', ['claim-function'] = 'formatEntityWithGenderClaim', conjunction = ',&#32;', }, P108 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', category = 'P4195', }, P109 = { datatype = 'commonsMedia', size = '150x150px', alt = 'Изображение автографа', }, P117 = { datatype = 'commonsMedia', size = '290x300px', alt = 'Изображение химической структуры', }, P119 = { preset = 'place', thisLocationOnly = 'true', }, P131 = { datatype = 'wikibase-item', }, P140 = { datatype = 'wikibase-item', }, P154 = { size = '220x80px', alt = 'Изображение логотипа', }, P155 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P156 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P159 = { preset = 'place', }, P161 = { preset = 'list', }, P162 = { preset = 'list', }, P163 = { datatype = 'wikibase-item', }, P166 = { datatype = 'wikibase-item', ['property-module'] = 'Wikidata/Medals', ['property-function'] = 'formatProperty', ['value-module'] = 'Wikidata/Medals', ['value-function'] = 'formatValue', before = '<div style="text-align:justify">', after = '</div>', separator = '&#32;', conjunction = '&#32;', references = false, allowTables = true, }, P170 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P190 = { datatype = 'wikibase-item', }, P212 = { preset = 'link', }, P225 = { preset = 'list', ['claim-module'] = 'Wikidata/Biology', ['claim-function'] = 'formatTaxonNameClaim', }, P237 = { datatype = 'wikibase-item', }, P241 = { datatype = 'wikibase-item', }, P242 = { datatype = 'commonsMedia', size = '300x300px', }, P247 = { formatter = 'https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=$1', }, P267 = { preset = 'link', }, P276 = { preset = 'place', }, P281 = { datatype = 'string', }, P286 = { preset = 'list', }, P296 = { formatter = 'http://osm.sbin.ru/esr/esr:$1', }, P301 = { rawArticle = true, }, P344 = { preset = 'list', }, P345 = { preset = 'link', }, P348 = { preset = 'list', ['property-module'] = 'Wikidata/Software', ['property-function'] = 'formatVersionProperty', }, P361 = { datatype = 'wikibase-item', }, P373 = { datatype = 'string', ['value-module'] = 'Wikidata/media', ['value-function'] = 'formatCommonsCategory', limit = 1, references = false, }, P374 = { datatype = 'external-id', }, P395 = { datatype = 'string', }, P407 = { datatype = 'wikibase-item', }, P410 = { datatype = 'wikibase-item', }, P412 = { datatype = 'wikibase-item', category = 'P910', }, P413 = { datatype = 'wikibase-item', ['claim-module'] = 'Wikidata/item', ['claim-function'] = 'formatEntityWithGenderClaim', conjunction = ',&#32;', category = 'P910', }, P414 = { ['claim-module'] = 'Wikidata/item', ['claim-function'] = 'applyDefaultTemplate', }, P421 = { datatype = 'wikibase-item', }, P449 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P473 = { datatype = 'string', }, P495 = { preset = 'country', }, P505 = { preset = 'list', }, P512 = { datatype = 'wikibase-item', ['property-module'] = 'Wikidata/P512', ['property-function'] = 'formatAcademicDegree', }, P527 = { preset = 'list', }, P528 = { references = false, qualifier = 'P972', }, P551 = { preset = 'place', }, P569 = { datatype = 'time', ['claim-module'] = 'Wikidata/date', ['claim-function'] = 'formatDateOfBirthClaim', }, P570 = { datatype = 'time', ['claim-module'] = 'Wikidata/date', ['claim-function'] = 'formatDateOfDeathClaim', }, P571 = { datatype = 'time', }, P576 = { datatype = 'time', }, P598 = { datatype = 'wikibase-item', }, P607 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P625 = { datatype = 'globe-coordinate', }, P669 = { qualifier = 'P670', }, P685 = { formatter = 'https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Info&id=$1', }, P721 = { preset = 'link', }, P725 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P764 = { preset = 'link', }, P803 = { datatype = 'wikibase-item', preset = 'list', }, P856 = { datatype = 'url', }, P881 = { novalue = 'нет', category = 'P910', }, P884 = { preset = 'link', }, P915 = { category = 'P1740', }, P957 = { preset = 'link', }, P972 = { preset = 'catonly', }, P1077 = { preset = 'link', }, P1082 = { preset = 'quantity (date)', unit = 'чел.', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P1098 = { preset = 'quantity (date)', unit = 'чел.', }, P1120 = { preset = 'quantity (date)', unit = 'чел.', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P1128 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'чел.', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P1114 = { datatype = 'quantity', qualifier = 'P585', }, P1174 = { preset = 'quantity (date)', unit = 'чел.', }, P1195 = { ['value-module'] = 'Wikidata/Software', ['value-function'] = 'formatExtension', conjunction = ' или ', }, P1215 = { datatype = 'quantity', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatVisualMagnitude' }, P1246 = { preset = 'link', }, P1249 = { datatype = 'time', }, P1352 = { preset = 'quantity (date)', }, P1376 = { datatype = 'wikibase-item', }, P1402 = { preset = 'link', }, P1448 = { preset = 'name', }, P1458 = { datatype = 'quantity', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatColorIndex' }, P1464 = { datatype = 'wikibase-item', }, P1476 = { preset = 'name', }, P1477 = { preset = 'name', }, P1532 = { preset = 'country', rank = '[rank:normal, rank:preferred]', }, P1543 = { datatype = 'commonsMedia', }, P1559 = { preset = 'name', }, P1603 = { preset = 'quantity (date)', unit = 'чел.', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P1621 = { size = '300x300px', }, P1692 = { preset = 'link', }, P1705 = { preset = 'name', }, P1753 = { rowArticle = true, }, P1809 = { preset = 'list', }, P1846 = { datatype = 'commonsMedia', fixdouble = true, }, P2031 = { preset = 'from-to', to = 'P2032', within = 'P570', }, P2043 = { preset = 'quantity (date)', }, P2044 = { datatype = 'quantity', }, P2046 = { preset = 'quantity (date)', siConversion = false, }, P2047 = { siConversion = false, }, P2048 = { conjunction = '&#32;или&#32;', }, P2060 = { siConversion = false, }, P2097 = { siConversion = false, }, P2120 = { siConversion = false, }, P2137 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2139 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2146 = { siConversion = false, }, P2214 = { siConversion = false }, P2226 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2257 = { siConversion = false }, P2260 = { siConversion = false }, P2295 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2324 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'чел.' }, P2403 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P2425 = { alt = 'Изображение орденской планки', }, P2583 = { siConversion = false, }, P2597 = { preset = 'catonly', }, P2650 = { datatype = 'wikibase-item', }, P2789 = { preset = 'list', }, P2896 = { siConversion = false, }, P2910 = { size = '100x80px', }, P3083 = { formatter = 'http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=$1', }, P3086 = { siConversion = false, }, P3362 = { preset = 'quantity (date)', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator', countByThousands = true, }, P3537 = { preset = 'link', }, P3872 = { preset = 'quantity (date)', unit = 'чел.', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P4614 = { category = 'P1200', }, P5348 = { siConversion = false, }, P6257 = { ['value-module'] = 'Wikidata/number', ['value-function'] = 'formatRA', }, P6258 = { ['value-module'] = 'Wikidata/number', ['value-function'] = 'formatDMS', }, P6259 = { ['references'] = false, }, P7584 = { siConversion = false, }, P8010 = { datatype = 'quantity', preset = 'quantity (date)', unit = 'чел.', ['property-module'] = 'Wikidata/number', ['property-function'] = 'formatPropertyWithMostRecentClaimAndIndicator' }, P8224 = { alt = 'Изображение молекулярной модели', }, }, categories = { ['links-to-entities-with-missing-label'] = 'Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без подписи', ['links-to-entities-with-wikibase-error'] = 'Википедия:Страницы с ошибками скриптов, использующих Викиданные', ['links-to-entities-with-missing-local-language-label'] = 'Википедия:Статьи со ссылками на элементы Викиданных без русской подписи', ['media-contains-local-caption'] = 'Википедия:Локальная подпись у изображения из Викиданных', ['media-contains-markup'] = 'Википедия:Статьи с вики-разметкой в изображении карточки', ['media-contains-local-double'] = 'Википедия:Изображение в статье дублирует изображение в карточке', ['value-contains-table'] = 'Википедия:Статьи с табличной вставкой в карточке', }, errors = { ['property-param-not-provided'] = 'Не дан параметр свойства', ['entity-not-found'] = 'Сущность не найдена.', ['unknown-claim-type'] = 'Неизвестный тип заявления.', ['unknown-snak-type'] = 'Неизвестный тип снэка.', ['unknown-datavalue-type'] = 'Неизвестный тип значения данных.', ['unknown-entity-type'] = 'Неизвестный тип сущности.', ['unknown-property-module'] = 'Вы должны установить и property-module, и property-function.', ['unknown-claim-module'] = 'Вы должны установить и claim-module, и claim-function.', ['unknown-value-module'] = 'Вы должны установить и value-module, и value-function.', ['property-module-not-found'] = 'Модуль для отображения свойства не найден', ['property-function-not-found'] = 'Функция для отображения свойства не найдена', ['claim-module-not-found'] = 'Модуль для отображения утверждения не найден.', ['claim-function-not-found'] = 'Функция для отображения утверждения не найдена.', ['value-module-not-found'] = 'Модуль для отображения значения не найден.', ['value-function-not-found'] = 'Функция для отображения значения не найдена.', }, i18n = { somevalue = "''неизвестно''", novalue = '', -- Обстоятельства источника Q5727902 = 'около ', Q18122778 = '<span style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;" title="предположительно">предп.</span> ', Q30230067 = 'возможно ', Q52834024 = '<span style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;" title="менее чем">&lt;</span> ', Q54418095 = '<span style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;" title="более чем">&gt;</span> ', Q60070514 = 'примерно ', Q110290991 = 'не ранее ', thousandPowers = {'', ' тыс.', ' млн', ' млрд', ' трлн'}, }, deprecatedSources = { Q355 = true, -- Facebook Q36578 = true, -- Gemeinsame Normdatei Q63056 = true, -- Find a Grave Q212256 = true, -- АиФ Q504063 = true, -- Discogs Q523660 = true, -- International Music Score Library Project by https://ru.wikipedia.org/?diff=107090748 Q1798125 = true, -- LIBRIS Q2621214 = true, -- Geni Q15222191 = true, -- BNF Q15241312 = true, -- Freebase Q19938912 = true, -- BNF Q21697707 = true, -- Хайазг Q25328680 = true, -- Prabook Q29861311 = true, -- SNAC Q86999151 = true, -- WeChangEd }, }; 6x19yqhuwobpwpnu1ak423n1zsllc4a 0 58908 430346 430331 2026-08-21T01:19:37Z Ojkhol 24881 /* Эспэдииссийэ соруга */ 430346 wikitext text/x-wiki '''Сибиряков эспэдииссийэтэ''' (Сибиряковская экспедиция) эбэтэр '''Саха сиринээҕи эспэдииссийэ''' (Якутская экспедиция) — ВСОИРГО саамай бөлөҥ эспэдииссийэтэ, 1894-96 сыллардаахха тэриллибитэ. Көҕүлээччинэн көмүс хостооччу [[Сибиряков Иннокентий Михайлович|И.М. Сибиряков]] буолбута. Сахалар уонна Саха сирин атын омуктарын антропология, култуура, экэниэмикэ уонна уопсастыбаннай тутул өттүнэн чинчийэр соруктааҕа. Тэрийиигэ аатырбыт П.П. Семенов-Тянь-Шаньскай, академиктар В.В. Радлов уонна В.А. Обручев кыттыбыттара<ref>{{Кинигэ|автор=Антонов Е.П., Аргунова Л.А., Иванова Р.Н.|заглавие=История Якутского отделения Русского географического общества|место=Якутск|издательство=Якутская республиканская типография им. Гагарина|год=2025|страницы=14|страниц=200|isbn=978-5-6050715-1-8|тираж=500}}</ref>. == Эспэдииссийэ соруга == Сибиряков эспэдииссэйэ соругун маннык быһаарбыта: <blockquote>задачи экспедиции заключаются в выяснении "экономических условий жизни инородцев, окружающих и живущих в приисковых районах Якутской области", и в "желинии несколько отплатить соседям за любезно уступленные земли, некогда бывшие в их полном распоряжении".</blockquote> == Састааба == Барыта эспэдииссийэ үлэтигэр быһаччы 26 киһи кыттыбыта, ол иһигэр 4 саха. Салайааччы: Клеменц Д.А. === Чилиэннэр: === ==== Сыылынайдар: ==== # Виташевскай # Богораз # Левенталь # Майнов # Иохельсон # Пекарскай # Ястремскай # Ковалик # Горинович # Ионов # Геккер # Осмоловскай # Ливадин # Трощанскай ==== Саха сириттэн чунуобунньуктар уонна аҕабыыттар: ==== # Дмитриев # Кондаков # Меликов # Попов # Дмитриан Попов # Иоанн Попов ==== Сахалар: ==== # Никифоров В.В. # Соловьев И.Г. # Николаев-2 Е.Д. # Слепцов Н.С. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Эспэдииссийэлэр]] ssbgisi83kpxtk0e5kbgry7lxlz8yyn 430349 430346 2026-08-21T08:54:58Z Ojkhol 24881 /* Сахалар: */ 430349 wikitext text/x-wiki '''Сибиряков эспэдииссийэтэ''' (Сибиряковская экспедиция) эбэтэр '''Саха сиринээҕи эспэдииссийэ''' (Якутская экспедиция) — ВСОИРГО саамай бөлөҥ эспэдииссийэтэ, 1894-96 сыллардаахха тэриллибитэ. Көҕүлээччинэн көмүс хостооччу [[Сибиряков Иннокентий Михайлович|И.М. Сибиряков]] буолбута. Сахалар уонна Саха сирин атын омуктарын антропология, култуура, экэниэмикэ уонна уопсастыбаннай тутул өттүнэн чинчийэр соруктааҕа. Тэрийиигэ аатырбыт П.П. Семенов-Тянь-Шаньскай, академиктар В.В. Радлов уонна В.А. Обручев кыттыбыттара<ref>{{Кинигэ|автор=Антонов Е.П., Аргунова Л.А., Иванова Р.Н.|заглавие=История Якутского отделения Русского географического общества|место=Якутск|издательство=Якутская республиканская типография им. Гагарина|год=2025|страницы=14|страниц=200|isbn=978-5-6050715-1-8|тираж=500}}</ref>. == Эспэдииссийэ соруга == Сибиряков эспэдииссэйэ соругун маннык быһаарбыта: <blockquote>задачи экспедиции заключаются в выяснении "экономических условий жизни инородцев, окружающих и живущих в приисковых районах Якутской области", и в "желинии несколько отплатить соседям за любезно уступленные земли, некогда бывшие в их полном распоряжении".</blockquote> == Састааба == Барыта эспэдииссийэ үлэтигэр быһаччы 26 киһи кыттыбыта, ол иһигэр 4 саха. Салайааччы: Клеменц Д.А. === Чилиэннэр: === ==== Сыылынайдар: ==== # Виташевскай # Богораз # Левенталь # Майнов # Иохельсон # Пекарскай # Ястремскай # Ковалик # Горинович # Ионов # Геккер # Осмоловскай # Ливадин # Трощанскай ==== Саха сириттэн чунуобунньуктар уонна аҕабыыттар: ==== # Дмитриев # Кондаков # Меликов # Попов # Дмитриан Попов # Иоанн Попов ==== Сахалар: ==== # Никифоров В.В. # Соловьев И.Г. # Николаев-2 Е.Д. # Слепцов Н.С. == Эспэдииссийэ хаппыт сирдэрэ, тугу чинчийбитэ == Дьокуускай, Өлүөхүмэ, Үөһээ Дьааҥы уонна Халыма уокуруктарын хаппыта, ону таһынан Чукотка, Камчатка сирдэригэр сылдьыбыттара. Үстэн ордук сыл тухары үлэлээн археологияҕа, демографияҕа, антропологияҕа, тылга, фольклорга, итэҕэлгэ, экэниэмикэҕэ, юриспруденцияҕа, этнографияҕа элбэх матырыйаал хомуллубута. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Эспэдииссийэлэр]] 2a7fae0gyp8csj0sdlgtqj0xt0niqps 430350 430349 2026-08-21T08:57:29Z Ojkhol 24881 /* Эспэдииссийэ хаппыт сирдэрэ, тугу чинчийбитэ */ 430350 wikitext text/x-wiki '''Сибиряков эспэдииссийэтэ''' (Сибиряковская экспедиция) эбэтэр '''Саха сиринээҕи эспэдииссийэ''' (Якутская экспедиция) — ВСОИРГО саамай бөлөҥ эспэдииссийэтэ, 1894-96 сыллардаахха тэриллибитэ. Көҕүлээччинэн көмүс хостооччу [[Сибиряков Иннокентий Михайлович|И.М. Сибиряков]] буолбута. Сахалар уонна Саха сирин атын омуктарын антропология, култуура, экэниэмикэ уонна уопсастыбаннай тутул өттүнэн чинчийэр соруктааҕа. Тэрийиигэ аатырбыт П.П. Семенов-Тянь-Шаньскай, академиктар В.В. Радлов уонна В.А. Обручев кыттыбыттара<ref>{{Кинигэ|автор=Антонов Е.П., Аргунова Л.А., Иванова Р.Н.|заглавие=История Якутского отделения Русского географического общества|место=Якутск|издательство=Якутская республиканская типография им. Гагарина|год=2025|страницы=14|страниц=200|isbn=978-5-6050715-1-8|тираж=500}}</ref>. == Эспэдииссийэ соруга == Сибиряков эспэдииссэйэ соругун маннык быһаарбыта: <blockquote>задачи экспедиции заключаются в выяснении "экономических условий жизни инородцев, окружающих и живущих в приисковых районах Якутской области", и в "желинии несколько отплатить соседям за любезно уступленные земли, некогда бывшие в их полном распоряжении".</blockquote> == Састааба == Барыта эспэдииссийэ үлэтигэр быһаччы 26 киһи кыттыбыта, ол иһигэр 4 саха. Салайааччы: Клеменц Д.А. === Чилиэннэр: === ==== Сыылынайдар: ==== # Виташевскай # Богораз # Левенталь # Майнов # Иохельсон # Пекарскай # Ястремскай # Ковалик # Горинович # Ионов # Геккер # Осмоловскай # Ливадин # Трощанскай ==== Саха сириттэн чунуобунньуктар уонна аҕабыыттар: ==== # Дмитриев # Кондаков # Меликов # Попов # Дмитриан Попов # Иоанн Попов ==== Сахалар: ==== # Никифоров В.В. # Соловьев И.Г. # Николаев-2 Е.Д. # Слепцов Н.С. == Эспэдииссийэ хаппыт сирдэрэ, тугу чинчийбитэ == Дьокуускай, Өлүөхүмэ, Үөһээ Дьааҥы уонна Халыма уокуруктарын хаппыта, ону таһынан Чукотка, Камчатка сирдэригэр сылдьыбыттара. Үстэн ордук сыл тухары үлэлээн археологияҕа, демографияҕа, антропологияҕа, тылга, фольклорга, итэҕэлгэ, экэниэмикэҕэ, юриспруденцияҕа, этнографияҕа элбэх матырыйаал хомуллубута. Чиничийиилэр түмүктэрэ тута бэчээккэ тахсан барбыттара. 1897 сыллаахха "Саха сиригэр эспэдииссийэ түмүктэрин таһаарыы программата" диэн докумуону Обручев бэчээттээбитэ, онно 13 туомнаах үлэ тахсыахтааҕа ыйыллыбыта, ол эрээри Сибиряков 1886 с. манастыырга баран хаалан, сорох үлэлэр ситэ бэчээттэммэккэ хаалбыттара, алта эрэ туома тахсыбыта. Хас да үлэни 1900 сылтан 1930 сыллаахха диэри Билим акадьыамыйата Сибирякову ааттаан туран таһаарбыта. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Эспэдииссийэлэр]] mnv6ncsi3tjno1qvv8mk701rm5hb8p4 0 58909 430344 430334 2026-08-21T00:21:53Z Xqbot 716 исправление двойного перенаправления на [[Буоратай]] 430344 wikitext text/x-wiki #утаарыы [[Буоратай]] qnl5c8wdgybaqebxoaz3nrr5fqmmdfs 0 58911 430360 2026-08-21T11:13:41Z Ojkhol 24881 "'''Молодых Иван Федорович''' (1897-1939) — гидрограф, гидролог, гидрогеограф, география дуоктара, профессор Иркутскай государственнай университет бэрэпиэссэрэ; Иркутскайга хаайыыга өлбүтэ. 1921-25 сс. Билим Акадьыамыйатын Саха сиринээҕи хамыыһыйатын гид..." саҥа сирэй оҥоһулунна 430360 wikitext text/x-wiki '''Молодых Иван Федорович''' (1897-1939) — гидрограф, гидролог, гидрогеограф, география дуоктара, профессор Иркутскай государственнай университет бэрэпиэссэрэ; Иркутскайга хаайыыга өлбүтэ. 1921-25 сс. Билим Акадьыамыйатын Саха сиринээҕи хамыыһыйатын гидрологияҕа этэрээтин салайааччыта. Тулуҥҥа 1897 с. тохсунньу 20 күнүгэр төрөөбүтэ. Санкт-Петербурдааҕы политехническэй институт үс куурсун бүтэрбитэ уонна Уһук Илиҥҥи политехническэй институту бүтэрбитэ. Иркутскай государственнай университекка 1923 сылтан Биолого-географическай институт научнай сотруднигынан, онтон уопсай землеведение кафедратын ассистенынен үлэлээбитэ. Иркутскайдааҕы государственнай университетка гидрология кууруһун биэрбитэ, Голоустнайга гидрологическай станция аһыллыытыгар кыттыбыта. Кини Өлүөнэ тардыытын өрүстэрин, онтон Монголияҕа Селенга тардыытын чинчийбитэ (1919, 1923/1924), ол түмүгэр ССРС-тан Монголияҕа диэри Селенга уонна Орхон өрүстэр устун уу суола олохтоммута. 1921 уонна 1925 сылларга Билим Акадьыамыйатын Саха сиринээҕи хамыыһыйатын гидрологияҕа этэрээтин начаалынньыгын быһыытынан Алдан, Өлүөхүмэ уонна Тунгир өрүстэри чинчийбитэ. 1920, 1926, 1927 сс. Охуоскайтан Дьокуускайга диэри суолу үөрэппитэ; түмүгэр суол бырайыагын оҥорбута: бухта Эйкан – Нелькан – Дьокуускай. 1928–1933 сс. руководил Наркомвод гидрографическай эспэдииссийэлэрин салайбыта – Халымаҕа, Индигиргэ уонна Восточнайга, Наркомвод проектно-изыскательскай хонтуоратын консультана этэ. 40-тан тахса билим үлэтин ааптара. Сибиир сэбиэскэй энциклопедиятын ааптардарыттан биирдэстэрэ. 1936 сыллаахха хандьыдаакка диссертациятын көмүскээбитэ. 1937 с. Илиҥҥи Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай үнүбэрсиэт гидрология кафедратын сэбиэдиссэйинэн бигэргэтиллибитэ. Ол сыл ахсынньы 20 күнүгэр хаайыллыбыта, РСФСР Холуобунай кодексатын 58-7-11 ыстатыйатынан буруйдаммыта. 1939 сыллаахха балаҕан ыйын 2 күнүгэр Иркутскайга хаайыыга өлбүтэ. 1957 сыллаахха ыам ыйын 8 күнүгэр ССРС миниистирдэрин сэбиэтин иһинэн үлэлиир Иркутскай уобалас УКГБ-тын быһаарыытынан реабилитацияламмыта. 22y85py8ca8krhkfs1r7p7nigu5sb45 430361 430360 2026-08-21T11:15:36Z Ojkhol 24881 430361 wikitext text/x-wiki '''Молодых Иван Федорович''' (1897-1939) — гидрограф, гидролог, гидрогеограф, география дуоктара, профессор Иркутскай государственнай университет бэрэпиэссэрэ; Иркутскайга хаайыыга өлбүтэ. 1921-25 сс. Билим Акадьыамыйатын Саха сиринээҕи хамыыһыйатын гидрологияҕа этэрээтин салайааччыта. Тулуҥҥа [[1897]] с. [[тохсунньу 20]] күнүгэр төрөөбүтэ. Санкт-Петербурдааҕы политехническэй институт үс куурсун бүтэрбитэ уонна Уһук Илиҥҥи политехническэй институту бүтэрбитэ. Иркутскай государственнай университекка 1923 сылтан Биолого-географическай институт научнай сотруднигынан, онтон уопсай землеведение кафедратын ассистенынен үлэлээбитэ. Иркутскайдааҕы государственнай университетка гидрология кууруһун биэрбитэ, Голоустнайга гидрологическай станция аһыллыытыгар кыттыбыта. Кини Өлүөнэ тардыытын өрүстэрин, онтон Монголияҕа Селенга тардыытын чинчийбитэ (1919, 1923/1924), ол түмүгэр ССРС-тан Монголияҕа диэри Селенга уонна Орхон өрүстэр устун уу суола олохтоммута. 1921 уонна 1925 сылларга Билим Акадьыамыйатын Саха сиринээҕи хамыыһыйатын гидрологияҕа этэрээтин начаалынньыгын быһыытынан Алдан, Өлүөхүмэ уонна Тунгир өрүстэри чинчийбитэ. 1920, 1926, 1927 сс. Охуоскайтан Дьокуускайга диэри суолу үөрэппитэ; түмүгэр суол бырайыагын оҥорбута: бухта Эйкан – Нелькан – Дьокуускай. 1928–1933 сс. руководил Наркомвод гидрографическай эспэдииссийэлэрин салайбыта – Халымаҕа, Индигиргэ уонна Восточнайга, Наркомвод проектно-изыскательскай хонтуоратын консультана этэ. 40-тан тахса билим үлэтин ааптара. Сибиир сэбиэскэй энциклопедиятын ааптардарыттан биирдэстэрэ. 1936 сыллаахха хандьыдаакка диссертациятын көмүскээбитэ. 1937 с. Илиҥҥи Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай үнүбэрсиэт гидрология кафедратын сэбиэдиссэйинэн бигэргэтиллибитэ. Ол сыл ахсынньы 20 күнүгэр хаайыллыбыта, РСФСР Холуобунай кодексатын 58-7-11 ыстатыйатынан буруйдаммыта. 1939 сыллаахха балаҕан ыйын 2 күнүгэр Иркутскайга хаайыыга өлбүтэ. 1957 сыллаахха ыам ыйын 8 күнүгэр ССРС миниистирдэрин сэбиэтин иһинэн үлэлиир Иркутскай уобалас УКГБ-тын быһаарыытынан реабилитацияламмыта. [[Категория:Учуонайдар]] [[Категория:Гидрографтар]] [[Категория:1897 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Тохсунньу 20 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:1939 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Балаҕан ыйын 2 күнүгэр өлбүттэр]] 5i8rqlubyd8oty9tw93u6bnrsxcgoms 430362 430361 2026-08-21T11:35:26Z Ojkhol 24881 430362 wikitext text/x-wiki '''Молодых Иван Федорович''' (1897-1939) — гидрограф, гидролог, гидрогеограф, география дуоктара, профессор Иркутскай государственнай университет бэрэпиэссэрэ; Иркутскайга хаайыыга өлбүтэ. 1921 уонна 1925 сс. Билим Акадьыамыйатын Саха сиринээҕи хамыыһыйатын гидрологияҕа этэрээтин салайааччыта. Тулуҥҥа [[1897]] с. [[тохсунньу 20]] күнүгэр төрөөбүтэ. Санкт-Петербурдааҕы политехническэй институт үс куурсун бүтэрбитэ уонна Уһук Илиҥҥи политехническэй институту бүтэрбитэ. Иркутскай государственнай университекка 1923 сылтан Биолого-географическай институт научнай сотруднигынан, онтон уопсай землеведение кафедратын ассистенынен үлэлээбитэ. Иркутскайдааҕы государственнай университетка гидрология кууруһун биэрбитэ, Голоустнайга гидрологическай станция аһыллыытыгар кыттыбыта. Кини Өлүөнэ тардыытын өрүстэрин, онтон Монголияҕа Селенга тардыытын чинчийбитэ (1919, 1923/1924), ол түмүгэр ССРС-тан Монголияҕа диэри Селенга уонна Орхон өрүстэр устун уу суола олохтоммута. 1921 уонна 1925 сылларга Билим Акадьыамыйатын Саха сиринээҕи хамыыһыйатын гидрологияҕа этэрээтин начаалынньыгын быһыытынан Алдан, Өлүөхүмэ уонна Тунгир өрүстэри чинчийбитэ. 1920, 1926, 1927 сс. Охуоскайтан Дьокуускайга диэри суолу үөрэппитэ; түмүгэр суол бырайыагын оҥорбута: бухта Эйкан – Нелькан – Дьокуускай. 1928–1933 сс. руководил Наркомвод гидрографическай эспэдииссийэлэрин салайбыта – Халымаҕа, Индигиргэ уонна Восточнайга, Наркомвод проектно-изыскательскай хонтуоратын консультана этэ. 40-тан тахса билим үлэтин ааптара. Сибиир сэбиэскэй энциклопедиятын ааптардарыттан биирдэстэрэ. 1936 сыллаахха хандьыдаакка диссертациятын көмүскээбитэ. 1937 с. Илиҥҥи Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай үнүбэрсиэт гидрология кафедратын сэбиэдиссэйинэн бигэргэтиллибитэ. Ол сыл ахсынньы 20 күнүгэр хаайыллыбыта, РСФСР Холуобунай кодексатын 58-7-11 ыстатыйатынан буруйдаммыта. [[1939 сыл|1939]] сыллаахха [[балаҕан ыйын 2]] күнүгэр Иркутскайга хаайыыга өлбүтэ. 1957 сыллаахха ыам ыйын 8 күнүгэр ССРС миниистирдэрин сэбиэтин иһинэн үлэлиир Иркутскай уобалас УКГБ-тын быһаарыытынан реабилитацияламмыта. [[Категория:Учуонайдар]] [[Категория:Гидрографтар]] [[Категория:1897 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Тохсунньу 20 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:1939 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Балаҕан ыйын 2 күнүгэр өлбүттэр]] gr4k6bh8uytvk8y496wqj4qb3h3wfhs