Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1070 430706 430663 2026-09-09T08:29:29Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 430706 wikitext text/x-wiki [[Ойуу:Ямщиков.jpg|200px|thumb|right|Ямщиков Савва Васильевич]] '''Ямщиков Савва Васильевич''' (дьиҥнээх аата ''Савелий'', 1938.10.08, Москуба<ref name="Биография на ria.ru">[https://ria.ru/20090720/177939547.html Савелий (Савва) Васильевич Ямщиков. Биографическая справка.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210802010317/https://ria.ru/20090720/177939547.html |date=2021-08-02 }} [[РИА «Новости»]] // ria.ru (20 июля 2009 года)</ref><ref name="Биография на pskoviana.ru">''А. Голубев''. [http://pskoviana.ru/arkhiv-novostej/3471-yamshchikov-savva-vasilevich-2 К 80-летию со дня рождения Саввы Ямщикова. — 8 октября 2018 года исполняется 80 лет со дня рождения Савелия (Саввы) Васильевича Ямщикова – выдающегося деятеля русской культуры, искусствоведа, реставратора, публициста, просветителя и популяризатора деятельности по возрождению художественно-исторических памятников России.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812091553/http://pskoviana.ru/arkhiv-novostej/3471-yamshchikov-savva-vasilevich-2 |date=2020-08-12 }} // pskoviana.ru (8 октября 2018 года)</ref> — 2009.07.19, Псков<ref name="О кончине на ria.ru">[https://ria.ru/20090719/177865611.html Скончался известный искусствовед и реставратор Савва Ямщиков.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201013031759/https://ria.ru/20090719/177865611.html |date=2020-10-13 }} [[РИА «Новости»]] // ria.ru (19 июля 2009 года)</ref>) — биллиилээх сэбиэскэй уонна Арассыыйа худуоһунньук реставратора, ускуустуба устуоруга, публицист, суруналыыс, культуролог учуонай. Арассыыйа искусствотын үтүөлээх диэйэтэлэ, РАЕН академига («Арассыыйа энциклопедията» салаа), үрдүк категориялаах художник-реставратор, искусствовед, историк, суруйааччы, Бутүн Арссыыйатааҕы история уонна култуура памятниктарын араҥаччылыыр уопсастыба президиумун чилиэнэ, Арассыыйа реставраатордарын Ассоциациятын бэрэстээтэлэ, Арассыыйа Аан дойдутааҕы култуураҕа Пуондатын вице-президена, култуура сыаннастарын төннөрүүгэ хамыыһыйа чилиэнэ, Сэбиэскэй култуура пуондатын коллекционердарын Кулуубун бэрэстээтэлэ, "Николай Васильевич Гоголь пуондатын" бырабылыанньатын бэрэстээтэлэ. Хомсомуол бириэмийэтин лауреата, Святой кинээс Московскай Даниил уордьанынан уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин үрдүкү уордьанынан наҕараадаламмыт.{{салааҕа источниктара суох}} Арассыыйа художествотын Академиятын мэтээлин реставратордартан бастакыннан ылбыт киһи. "Үлэ Дьоруойа" диэн "Труд" хаһыат званиетын 2007 сыллааҕы лауреата. [[1938]] сыллаахха [[алтынньы 8]] күнүгэр Москубаҕа төрөөбүт. МГУ историяҕа факультетын искусствоведческэй салаатын бүтэрбит. Псков куоракка [[2009]] с. [[от ыйын 19]] күнүгэр ыалдьан өлбүт. [[Ополовников Александр Викторович]] табаарыһа. == Сигэлэр == * [http://www.religare.ru/person257.htm «Религия и СМИ» саайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419022047/http://www.religare.ru/person257.htm |date=2008-04-19 }} == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1938 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:2009 сыллаахха өлбүттэр]] 69zpjjjxzlyypv4v1qkt4clprt7k4uj 0 1161 430700 430624 2026-09-08T22:55:33Z Ojkhol 24881 /* Үлэ */ 430700 wikitext text/x-wiki [[Ойуу:Винокурова.jpg|200px|thumb|right|Винокурова Ульяна Алексеевна]] '''Ульяна Алексеевна Винокурова''' (1947.07.17, Орто Халыма — 2026.09.03, Дьокуускай) — [[Саха Сирэ|Саха Сирин]] биллэр түмэт дьайыксыта, Арассыыйа социологтарын Саха Сиринээҕи салаатын салайааччыта ([[2007]]), СӨ наукаларын үтүөлээх диэйэтэлэ. [[Орто Халыма|Орто Халыма улууһун]] Ытык киһитэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр социология билимин сайдыытыгар олук уурсубута, сахалартан бастакы социология билимнэрин дуоктара. С. Сидорова аатынан государственнай бэлиэннэн бастакынан наҕараадаламмыта. == Олоҕо == === Оҕо сааһа, устудьуоннуур сыллара === [[Орто Халыма|Орто Халыма]] улууһун [[Байды]] нэһилиэгин Хатыҥнаах сэлиэнньэтигэр [[1947]] сыл [[от ыйын 17]] күнүгэр төрөөбүтэ. Орто оскуоланы бүтэрэн баран Ленинградтааҕы Государственнай университет психологическай факультетыгар кэтэхтэн үөрэнэ киирбитэ. 18 саастаах, учуутал диплома суох кыысчаан дойдутугар 4 кылаастаах осуолаҕа учууталлаабыта. Иккис кууруска очнай отделенияҕа көһөрбүттэрэ эрээри, учуутал суох буолан, үлэтиттэн ыыппатахтара. Кыһыҥҥы каникул кэмигэр ылла да Ленинградка баран хаалбыта (ахтыытыгар "самовольно уехала во время зимних каникул" диэн суруйар), онно үөрэх кыһатыгар хотугу кыысчааны өйдөөннөр, салгыы үөрэнэргэ көҥүллээбиттэр. Иккис кууруска, урут оскуолаҕа тылы үөрэппэтэх буолан, ааҥыл тылыгар улахан ыарахаттары көрсүбүт, манна бииргэ үөрэнэр оҕолоро туруорсууларынан, омук устудьуоннарын бөлөҕөр көһөрөн, салгыы үөрэммит. Онон, каникулларбыт кэмигэр омук устудуьуоннарын кытта туох баар сойуус өрөспүүбүлүкэлэрин барытын кэриэтэ кэрийбиппит диэн ахтар. Ол сыллартан ССРС омуктарын култуураларын уонна устуоруйаларын уратыларын кытта билсэн барбыт. Иккис кууруска сылдьан сэллигинэн ыалдьан эмиэ үөрэҕиттэн хаала сыспыт, ол эрээри бииргэ үөрэнэр оҕолоро эмиэ көмөлөһөн, лиэксийэлэрин копирканан суруйан биэрэннэр, кууруһун ситиһиилээхтик бүтэрбит. Университеты бүтэрэригэр "Светлана" собуот салайааччыларын холобуругар салайыы истиилин чинчийэр диплом <ref>Взаимовлияние стилей руководителей разного ранга (на примере завода "Светлана")</ref> суруйбута. === Үлэ === ЛГУ-ну бүтэрэн баран 1971 с. Дьугдьуурзолото комбинаакка инженер-социолог дуоһунаһыгар үлэҕэ ыытыллыбыта. 1972-1991 сс. лаборантан саҕалаан старшай научнай үлэһиккэ диэри Дьокуускайга Тыл, литэрэтиирэ уонна устуоруйа институтугар үлэлээбитэ. 1985 с. ЛГУ-га социальнай психология идэтигэр "Саха сирин төрүт олохтоохторун урбанизациятын социальнай, уонна уйулҕа өттүнэн уратылара" диэн тиэмэҕэ хандьыдаакка диссэртээссийэтин көмүскээбитэ (сал. Е.С. Кузьмин). 1991-1998 сс. Аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтугар Этнопсихология уонна бөлөһүөпүйэ сиэктэрин сэбиэдиссэйинэн, дириэктэри солбуйааччынан үлэлээбитэ. 1995 с. РАН Социология институтугар Саха сирин омуктарын өйдөрүн-санаатын уларыйыытыгар<ref>"Формирование и изменения ценностных структур сознания народов Якутии", специальномть 22.00.04</ref> социология дуоктарын диссэртээссийэтин көмүскээбитэ<ref>{{Ыстатыйа|заглавие=Винокурова Ульяна Алексеевна (Лаптева)|издание=Вестник СПбГУ. Сер. 16. Вып.2|год=2011|страницы=21-24}}</ref>. Суверенитеты туруорсуу кэмигэр [[Cаха Өрөспүүбүлүкэтэ|СӨ]] Декларациятын, Конституциятын ситиһиигэ, [[Ил Түмэн]] икки ыҥырыылаах народнай депутатынан эрчимнээхтик үлэлээбитэ. 1989-1991 сылларга Дьокуускай куорат сэбиэтин дьокутаатынан таллыллбыта. 1992-2001 Ил Түмэн дьокутаата. Конституция суруйар оробуочай бөлөх чилиэнэ этэ. 34 сокуону оҥорууга кыттыбыта. Хотугу омуктары чинчийэр институту тэрийсибитэ, 19 кинигэ ааптара. "[[Биһиги сахалар...]]", "[[Сказ о народе Саха]]", "[[Саха бастакы Президенэ]]" диэн кинигэлэрэ ааҕааччы киэҥ сэҥээриитин ылбыттара. Саха Кэнгириэһин сэкиритээринэн буола сылдьыбыта. СӨ Ытык Сүбэтин чилиэнэ. [[2026 сыл]]лаахха [[балаҕан ыйын 3]] күнүгэр ыарахан ыарыыттан өлбүтэ. [[Хатас]]ка көмүллүбүтэ. Кини общественнай-политическай үлэтин түөрт улахан хайысхаҕа араарыахха сөп: судаарыстыбаннас правовой олугун уурсуу, Арктика төрүт олохтоох омуктарын бырааптарын көмүскээһин, олохтоох дьон уонна федеральнай киин икки ардыларынааҕы итии мөккүөрдэргэ кыттыы, уонна саҥа научнай-үөрэхтээһин тэрилтэлэрин олохтооһун. === Кинигэлэрэ === Элбэх бэчээттэммит үлэ ааптара, 2025 сыллааҕы туругцнан 237 публикациялаах, онтон 41 монография (ол иһигэр 25 соавтор быһыытынан), үөрэххэ туттулла сылдьар 11 учебно-методическай таһаарыы<ref>[https://famous-scientists.ru/anketa/vinokurova-ulyana-alekseevna-15793 Сетевая энциклопедия "Известные учёные" (биографические данные ученых и специалистов)]</ref>. * Ценностные ориентации якутов в условиях урбанизации. Новосибирск: Наука, 1992. * Сказ о народе саха. Якутск: Бичик, 1994. * Ethnicity and Nationalism: the Case of Sakha Republic (Yakutia). Washington, 1994. * Человек гармоничного будущего. Экософия. Словарь. М., 1994. (в соавторстве) * Жизнь — творение человека. Япония — Россия — США: экосинтез культур. М.: Очаг, 1995. Кн.1. (в соавторстве с Шилиным К. И.) * Жизнь — творение человека. Будущее России. Экософские основания. М.: Очаг, 1995. (в соавторстве с Шилиным К. И.) * Право. Якутск, 2005. Ч. 1. Права ребенка, человека, гражданина. (в соавторстве с Такасаевой К. Р., Петровой М. П., Кравцовым С. С.) * Культурный вектор Республики Саха (Якутия). М.: Агробизнес центр, 2007 (в соавторстве с Винокуровой Е. П.) * Предупреждение суицида молодежи (на якутском языке). Якутск, 2010. * Винокурова У.А., Яковец Ю.В. Арктическая циркумполярная цивилизация. Учебное пособие. Новосибирск: Наука, 2016. На русск. и англ. яз. 320 с. * Винокурова, У.А. Этносоциология. Гриф УМО РФ. (учебное пособие). Якутск : Изд-во АГИИК, 2012. 131 с. * === Ыстатыйалара === * Роль школьного образования в современной жизни народностей Севера // Вопросы психологии. 1989. № 4. С. 39–44. * Стереотипы национального самосознания народа саха и русских якутян // Суверенитет и этническое самосознание: идеология и практика. М.: Изд-во ИЭиА РАН, 1995. С. 118–130. * Этнополитическая ситуация в Республике Саха (Якутия) // Национальное самосознание и национализм в Российской Федерации. М., 1994. С. 135–153. * Цивилизация народов Якутии // Международная жизнь. Спецвыпуск. 1995. С. 96–103. * The People of Sakha Republic (Yakutia) // Reviving the Value of Living in Harmony with Nature. Surviving Together. 1995. Vol. 13. P. 43–46. * The Road to Hell is Paved with Good Intentions of a Native // Polar Geography and Geology. 1995. Vol. 19. № 4. P. 256–261. * The Ethnopolitical Situation in the Sakha Republic (Yakutia) // Antropology and Archeology of Eurasia. 1995. Vol. 34. № 1. * Основные принципы социальной безопасности населения // Безопасность Республики Личность безопасного типа // Народное образование Якутии. 2005. № 4 (56). С. 94–98. * Саха (Якутия): социальные, экономические и техногенные проблемы. Новосибирск: Наука, 2008. С. 41–50. * Социальная безопасность населения РС(Я) // Якутский социологический бюллетень. Якутск, 2006. Вып. 1. * Проблемы этнокультурного развития РС(Я) // Этносоциальные процессы в Сибири. Новосибирск: Наука, 2006. Вып. 7. С. 124–131. * Культ стерха в духовной культуре народа саха // Якутск: Бичик, 2009. (в соавторстве с Артамоновой А. А.) * Экософия циркумполярной цивилизации // Вестник АГИИК. 2009. № 2. С. 28–32. * Ценности циркумполярной цивилизации // Вестник АГИИК. 2010. № 3. * Sacred Sites of the Sakha People // Anthropology & Archeology of Eurasia. Vol. 47. № 3. P. 38–52. ( в соавторстве с Дамбаевой Л. П.) * Концепция духовно-нравственного развития и воспитания личности гражданина России в контексте традиционных верований народов // Информационный бюллетень Уполномоченного по правам человека в Республике Саха (Якутия). 2010. № 13. С. 46–50. * Винокурова У.А. Energy-Informational Processes in the Arctic Person (статья) /Anthropology and Archeology of Eurasia "Siberian Indigeneity: Cultural and Personal Survival and Revival" 52(4) 2014. p.76-97. * Винокурова У.А. Коренные народы Сибири: могут ли ответить на вызовы ХХ1 век (статья) а // «Знание. Понимание. Умение» Журнал входит в перечень ВАК. №2, 2015. С. С.106-117. === Ытык ааттара, наҕараадала === * 1997 — СӨ билимин үтүөлээх дьайыксыта * 2001 — Орто Халыма улууһун Ытык киһитэ * 2007 — Арассыыйа айылҕа билминэрин акадьыамыйатын акадьыамыга * 2010 — СӨ Бэрэсидьиэнин Бочуоттаах грамотата * «Барҕарыы» пуонда бириэмийэтин лаурета. * Софья Сидорова аатынан судаарыстыбаннай * Этнопедагог Г. Н. Волков уонна ноосфера үөрэҕин төрүттээччи В. И. Вернадскай мэтээллэрэ * Евразия инновациялыыр-инвестициялыыр стратегияларын, программаларын, бырайыактарын III күрэһин Кыһыл көмүс мэтээлэ (2019). * «2019 сыл бэрэпиэссэрэ» — «Российское профессорское собрание» Бүтүн Арассыыйатааҕы түмэт тэрилтэ бириэмийэтэ. * «Якутянин 2019 гг. Якутск» норуот куоластааһынынан бириэмиэйэ. * «За вклад в развитие парламентаризма в Республике Саха (Якутия)» түөскэ кэтиллэр бэлиэ (2024 сыл олунньу 24). == Өссө маны көр == * [http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf Биобиблиографический справочник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304082135/http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf |date=2016-03-04 }} == Туһаныллыбыт литература == *Халандаар 2007, Диодорова-Лаврентьева С.В., 2006 == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Bio-stub}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1947 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:От ыйын 17 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:Орто Халыма улууһугар төрөөбүттэр]] [[Категория:Чинчийээччилэр]] [[Категория:Саха учуонайдара]] [[Категория:Орто Халыма улууһун ытык дьоно]] [[Категория:2026 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Балаҕан ыйын 3 күнүгэр өлбүттэр]] 6h9ze7t0e75e5z4cdggvfm38k5d2mcl 430701 430700 2026-09-09T00:09:41Z Ojkhol 24881 /* Үлэ */ 430701 wikitext text/x-wiki [[Ойуу:Винокурова.jpg|200px|thumb|right|Винокурова Ульяна Алексеевна]] '''Ульяна Алексеевна Винокурова''' (1947.07.17, Орто Халыма — 2026.09.03, Дьокуускай) — [[Саха Сирэ|Саха Сирин]] биллэр түмэт дьайыксыта, Арассыыйа социологтарын Саха Сиринээҕи салаатын салайааччыта ([[2007]]), СӨ наукаларын үтүөлээх диэйэтэлэ. [[Орто Халыма|Орто Халыма улууһун]] Ытык киһитэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр социология билимин сайдыытыгар олук уурсубута, сахалартан бастакы социология билимнэрин дуоктара. С. Сидорова аатынан государственнай бэлиэннэн бастакынан наҕараадаламмыта. == Олоҕо == === Оҕо сааһа, устудьуоннуур сыллара === [[Орто Халыма|Орто Халыма]] улууһун [[Байды]] нэһилиэгин Хатыҥнаах сэлиэнньэтигэр [[1947]] сыл [[от ыйын 17]] күнүгэр төрөөбүтэ. Орто оскуоланы бүтэрэн баран Ленинградтааҕы Государственнай университет психологическай факультетыгар кэтэхтэн үөрэнэ киирбитэ. 18 саастаах, учуутал диплома суох кыысчаан дойдутугар 4 кылаастаах осуолаҕа учууталлаабыта. Иккис кууруска очнай отделенияҕа көһөрбүттэрэ эрээри, учуутал суох буолан, үлэтиттэн ыыппатахтара. Кыһыҥҥы каникул кэмигэр ылла да Ленинградка баран хаалбыта (ахтыытыгар "самовольно уехала во время зимних каникул" диэн суруйар), онно үөрэх кыһатыгар хотугу кыысчааны өйдөөннөр, салгыы үөрэнэргэ көҥүллээбиттэр. Иккис кууруска, урут оскуолаҕа тылы үөрэппэтэх буолан, ааҥыл тылыгар улахан ыарахаттары көрсүбүт, манна бииргэ үөрэнэр оҕолоро туруорсууларынан, омук устудьуоннарын бөлөҕөр көһөрөн, салгыы үөрэммит. Онон, каникулларбыт кэмигэр омук устудуьуоннарын кытта туох баар сойуус өрөспүүбүлүкэлэрин барытын кэриэтэ кэрийбиппит диэн ахтар. Ол сыллартан ССРС омуктарын култуураларын уонна устуоруйаларын уратыларын кытта билсэн барбыт. Иккис кууруска сылдьан сэллигинэн ыалдьан эмиэ үөрэҕиттэн хаала сыспыт, ол эрээри бииргэ үөрэнэр оҕолоро эмиэ көмөлөһөн, лиэксийэлэрин копирканан суруйан биэрэннэр, кууруһун ситиһиилээхтик бүтэрбит. Университеты бүтэрэригэр "Светлана" собуот салайааччыларын холобуругар салайыы истиилин чинчийэр диплом <ref>Взаимовлияние стилей руководителей разного ранга (на примере завода "Светлана")</ref> суруйбута. === Үлэлиир сыллара === ЛГУ-ну бүтэрэн баран 1971 с. Дьугдьуурзолото комбинаакка инженер-социолог дуоһунаһыгар үлэҕэ ыытыллыбыта. 1972-1991 сс. лаборантан саҕалаан старшай научнай үлэһиккэ диэри Дьокуускайга Тыл, литэрэтиирэ уонна устуоруйа институтугар үлэлээбитэ. 1985 с. ЛГУ-га социальнай психология идэтигэр "Саха сирин төрүт олохтоохторун урбанизациятын социальнай, уонна уйулҕа өттүнэн уратылара" диэн тиэмэҕэ хандьыдаакка диссэртээссийэтин көмүскээбитэ (сал. Е.С. Кузьмин). 1991-1998 сс. Аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтугар Этнопсихология уонна бөлөһүөпүйэ сиэктэрин сэбиэдиссэйинэн, дириэктэри солбуйааччынан үлэлээбитэ. 1995 с. РАН Социология институтугар Саха сирин омуктарын өйдөрүн-санаатын уларыйыытыгар<ref>"Формирование и изменения ценностных структур сознания народов Якутии", специальномть 22.00.04</ref> социология дуоктарын диссэртээссийэтин көмүскээбитэ<ref>{{Ыстатыйа|заглавие=Винокурова Ульяна Алексеевна (Лаптева)|издание=Вестник СПбГУ. Сер. 16. Вып.2|год=2011|страницы=21-24}}</ref>. Суверенитеты туруорсуу кэмигэр [[Cаха Өрөспүүбүлүкэтэ|СӨ]] Декларациятын, Конституциятын ситиһиигэ, [[Ил Түмэн]] икки ыҥырыылаах народнай депутатынан эрчимнээхтик үлэлээбитэ. 1989-1991 сылларга Дьокуускай куорат сэбиэтин дьокутаатынан таллыллбыта. 1992-2001 Ил Түмэн дьокутаата. Конституция суруйар оробуочай бөлөх чилиэнэ этэ. 34 сокуону оҥорууга кыттыбыта. Хотугу омуктары чинчийэр институту тэрийсибитэ, 19 кинигэ ааптара. "[[Биһиги сахалар...]]", "[[Сказ о народе Саха]]", "[[Саха бастакы Президенэ]]" диэн кинигэлэрэ ааҕааччы киэҥ сэҥээриитин ылбыттара. Саха Кэнгириэһин сэкиритээринэн буола сылдьыбыта. СӨ Ытык Сүбэтин чилиэнэ. [[2026 сыл]]лаахха [[балаҕан ыйын 3]] күнүгэр ыарахан ыарыыттан өлбүтэ. [[Хатас]]ка көмүллүбүтэ. === Уопсастыбаннай-бэлитиичэскэй үлэтэ === Кини общественнай-политическай үлэтин түөрт улахан хайысхаҕа араарыахха сөп: судаарыстыбаннас правовой олугун уурсуу, Арктика төрүт олохтоох омуктарын бырааптарын көмүскээһин, олохтоох дьон уонна федеральнай киин икки ардыларынааҕы итии мөккүөрдэргэ кыттыы, уонна саҥа научнай-үөрэхтээһин тэрилтэлэрин олохтооһун. === Кинигэлэрэ === Элбэх бэчээттэммит үлэ ааптара, 2025 сыллааҕы туругцнан 237 публикациялаах, онтон 41 монография (ол иһигэр 25 соавтор быһыытынан), үөрэххэ туттулла сылдьар 11 учебно-методическай таһаарыы<ref>[https://famous-scientists.ru/anketa/vinokurova-ulyana-alekseevna-15793 Сетевая энциклопедия "Известные учёные" (биографические данные ученых и специалистов)]</ref>. * Ценностные ориентации якутов в условиях урбанизации. Новосибирск: Наука, 1992. * Сказ о народе саха. Якутск: Бичик, 1994. * Ethnicity and Nationalism: the Case of Sakha Republic (Yakutia). Washington, 1994. * Человек гармоничного будущего. Экософия. Словарь. М., 1994. (в соавторстве) * Жизнь — творение человека. Япония — Россия — США: экосинтез культур. М.: Очаг, 1995. Кн.1. (в соавторстве с Шилиным К. И.) * Жизнь — творение человека. Будущее России. Экософские основания. М.: Очаг, 1995. (в соавторстве с Шилиным К. И.) * Право. Якутск, 2005. Ч. 1. Права ребенка, человека, гражданина. (в соавторстве с Такасаевой К. Р., Петровой М. П., Кравцовым С. С.) * Культурный вектор Республики Саха (Якутия). М.: Агробизнес центр, 2007 (в соавторстве с Винокуровой Е. П.) * Предупреждение суицида молодежи (на якутском языке). Якутск, 2010. * Винокурова У.А., Яковец Ю.В. Арктическая циркумполярная цивилизация. Учебное пособие. Новосибирск: Наука, 2016. На русск. и англ. яз. 320 с. * Винокурова, У.А. Этносоциология. Гриф УМО РФ. (учебное пособие). Якутск : Изд-во АГИИК, 2012. 131 с. * === Ыстатыйалара === * Роль школьного образования в современной жизни народностей Севера // Вопросы психологии. 1989. № 4. С. 39–44. * Стереотипы национального самосознания народа саха и русских якутян // Суверенитет и этническое самосознание: идеология и практика. М.: Изд-во ИЭиА РАН, 1995. С. 118–130. * Этнополитическая ситуация в Республике Саха (Якутия) // Национальное самосознание и национализм в Российской Федерации. М., 1994. С. 135–153. * Цивилизация народов Якутии // Международная жизнь. Спецвыпуск. 1995. С. 96–103. * The People of Sakha Republic (Yakutia) // Reviving the Value of Living in Harmony with Nature. Surviving Together. 1995. Vol. 13. P. 43–46. * The Road to Hell is Paved with Good Intentions of a Native // Polar Geography and Geology. 1995. Vol. 19. № 4. P. 256–261. * The Ethnopolitical Situation in the Sakha Republic (Yakutia) // Antropology and Archeology of Eurasia. 1995. Vol. 34. № 1. * Основные принципы социальной безопасности населения // Безопасность Республики Личность безопасного типа // Народное образование Якутии. 2005. № 4 (56). С. 94–98. * Саха (Якутия): социальные, экономические и техногенные проблемы. Новосибирск: Наука, 2008. С. 41–50. * Социальная безопасность населения РС(Я) // Якутский социологический бюллетень. Якутск, 2006. Вып. 1. * Проблемы этнокультурного развития РС(Я) // Этносоциальные процессы в Сибири. Новосибирск: Наука, 2006. Вып. 7. С. 124–131. * Культ стерха в духовной культуре народа саха // Якутск: Бичик, 2009. (в соавторстве с Артамоновой А. А.) * Экософия циркумполярной цивилизации // Вестник АГИИК. 2009. № 2. С. 28–32. * Ценности циркумполярной цивилизации // Вестник АГИИК. 2010. № 3. * Sacred Sites of the Sakha People // Anthropology & Archeology of Eurasia. Vol. 47. № 3. P. 38–52. ( в соавторстве с Дамбаевой Л. П.) * Концепция духовно-нравственного развития и воспитания личности гражданина России в контексте традиционных верований народов // Информационный бюллетень Уполномоченного по правам человека в Республике Саха (Якутия). 2010. № 13. С. 46–50. * Винокурова У.А. Energy-Informational Processes in the Arctic Person (статья) /Anthropology and Archeology of Eurasia "Siberian Indigeneity: Cultural and Personal Survival and Revival" 52(4) 2014. p.76-97. * Винокурова У.А. Коренные народы Сибири: могут ли ответить на вызовы ХХ1 век (статья) а // «Знание. Понимание. Умение» Журнал входит в перечень ВАК. №2, 2015. С. С.106-117. === Ытык ааттара, наҕараадала === * 1997 — СӨ билимин үтүөлээх дьайыксыта * 2001 — Орто Халыма улууһун Ытык киһитэ * 2007 — Арассыыйа айылҕа билминэрин акадьыамыйатын акадьыамыга * 2010 — СӨ Бэрэсидьиэнин Бочуоттаах грамотата * «Барҕарыы» пуонда бириэмийэтин лаурета. * Софья Сидорова аатынан судаарыстыбаннай * Этнопедагог Г. Н. Волков уонна ноосфера үөрэҕин төрүттээччи В. И. Вернадскай мэтээллэрэ * Евразия инновациялыыр-инвестициялыыр стратегияларын, программаларын, бырайыактарын III күрэһин Кыһыл көмүс мэтээлэ (2019). * «2019 сыл бэрэпиэссэрэ» — «Российское профессорское собрание» Бүтүн Арассыыйатааҕы түмэт тэрилтэ бириэмийэтэ. * «Якутянин 2019 гг. Якутск» норуот куоластааһынынан бириэмиэйэ. * «За вклад в развитие парламентаризма в Республике Саха (Якутия)» түөскэ кэтиллэр бэлиэ (2024 сыл олунньу 24). == Өссө маны көр == * [http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf Биобиблиографический справочник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304082135/http://igi.ysn.ru/spravochnik.pdf |date=2016-03-04 }} == Туһаныллыбыт литература == *Халандаар 2007, Диодорова-Лаврентьева С.В., 2006 == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Bio-stub}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1947 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:От ыйын 17 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:Орто Халыма улууһугар төрөөбүттэр]] [[Категория:Чинчийээччилэр]] [[Категория:Саха учуонайдара]] [[Категория:Орто Халыма улууһун ытык дьоно]] [[Категория:2026 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Балаҕан ыйын 3 күнүгэр өлбүттэр]] e6zhpuomgknj9qi67zp0dqr0n9x2mdj 0 7920 430703 429496 2026-09-09T00:12:23Z Ojkhol 24881 /* Төрөөбүттэр */ 430703 wikitext text/x-wiki '''Балаҕан ыйын 9''' диэн [[Григориан халандаара|Григориан халандаарыгар]] сыл 252-с күнэ ([[ордук хонуктаах сыл]]га 253-c күнэ). Сыл бүтүө 113 күн баар. == Бэлиэ күннэр == <!-- * {{Флагификация|СӨ}} — [[Бэлисипиэт]] спордун күнэ (2021, балаҕан ыйын иккис субуотатыгар бэлиэтэнэр)--> <!-- * {{Флагификация|СӨ}} — Чөл олох пропагандатын күнэ (2021, балаҕан ыйын иккис бээтинсэтигэр бэлиэтэнэр)--> * {{Флагификация|АХШ}} — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит * {{PRK}} — [[КНДР бэлиэ күннэрэ|Тутулуга суох буолуу күнэ]] (1948) * {{CRI}} — Оҕо күнэ ({{lang-en|Children's Day}}) * {{SVK}} — Холокост уонна раасанан күүһүлээһин сиэртибэлэрин күнэ (Deň obetí holokaustu a rasového násilia) * {{Таджикистан}} [[Таджикистан]] — Тутулуга суох буолуу күнэ (1991, ССРС-тан) * {{JPN}} — [[Хризантема күнэ (Япония)|Хризантема күнэ]] эбэтэр Кику-но-Секку * {{Флагификация|Украина}} — Бронетанковай сэриилэр күннэрэ * {{Флагификация|Улуу Британия}} — Суһал көмө сулууспаларын күнэ == Түбэлтэлэр == * [[Б. э. и. 479 сыл]] — Платея кыргыһыытыгар [[гректэр]] хомуур сэриилэрэ Грецияны сэриилээн ыла кэлбит уонна кыстыы хаалбыт [[Ираннар|перс]] сэриитин кэйгэллээбиттэр. * [[1141]] — Түүр [[Хара кытайдар]] баһылыктара [[Елюй Даши]] мусульмаан [[Сельджуктар|сельджуктар]] уонна кара-ханидтар сэриилэрин Катван аттыгар (Самарканд куораттан үс көс кэриҥнээх сир) үлтүрүппүт, бу кыайыы кэнниттэн Орто Азияны барытын баһылаабыт. * [[1493]] — Крбав хонуутугар кыргыһыыга Осмаан импиэрийэтин сэриилэрэ [[хорвааттар]]ы үлтү сыспыттар. * [[1493]] — [[Христофор Колумб]] 17 хараабылынан 1200 киһилээх Кадистан араҕан иккис устуутун саҕалаабыт. * [[1759]] — тохсунньуттан Саха сирин бойобуодатынан ананан сулууспалаабыт коллежскай асессор [[Павлуцкай Андрей Степанович|Андрей Павлуцкай]] тоҕус ый буолан баран уурайбыт. Кини кэнниттэн бойобуоданан коллежскай асессор [[Лебедев Михаил Михайлович|Михаил Лебедев]] анаммыт. * [[1776]] — Америка Холбоһуктаах Колониялара саҥа ааттаммыт — [[Америка Холбоһуктаах Штааттара]]. * [[1944]] — [[ССРС]] уонна [[Польша]] лемка (русин, руснак) омуктары Илин Польшаттан Украинаҕа көһөрөр туһунан сөбүлэҥ түһэрсибиттэр. * [[1944]] — Болгарияҕа өрө туруу буолбут, ол кэмигэр ыраахтааҕыны суулларбыттар. * [[1948]] — [[Ким Ир Сен]] [[Кэриэйэ Норуотун Демократическэй Өрөспүүбүлүкэтэ]] (Хоту Кэриэйэ) тэриллиитин туһунан биллэрбит. Бу иннинэ аҕай [[атырдьах ыйын 15]] күнүгэр [[Соҕуруу Кэриэйэ]] эмиэ бэйэтэ туспа өрөспүүбүлүкэ буолбута. * [[1962]] — бэрэпиэссэр Евсей Либерман дойду сүрүн хаһыатыгар "[[Правда (хаһыат)|Правда]]ҕа" экэниэмикэ мөккүөрүн саҕалаабыт. Бу мөккүөр түмүгүнэн Сэбиэскэй Сойуус экэниэмикэтин реформатын торума оҥоһуллубута, [[Хрущёв Никита Сергеевич|Хрущев]] былаастан туоратыллыбытын кэннэ 1965 сыллаахха олоххо киирэн барбыта. * [[1969]] — [[Канаада]]ҕа Тыл Аакта олоххо киирбит, ааҥыл уонна француз тыллара дойду үрдүнэн официальнай буолбуттар. * [[1970]] — ВАЗ-2101 «Жигули» оҥоһуута саҕаламмыт. «Жигулилар» [[2014]] сылга диэри 44 сыл тухары оҥоһуллубуттара. * [[1976 сыл|1976]] — [[Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ|Кытай]] муҥур салайааччыта [[Мао Цзэдун]] өлбүт. Былааска реформатор [[Дэн Сяопин]] кэлбит. Онон Кытайга реформатордар былааска ССРС-тааҕар 6 сылынан эрдэ кэлбиттэрэ ([[Андропов Юрий Владимирович|Андропов]] реформалары саҕалаан испитин аахтаахха). Дэн Сяопин дойду экэниэмикэтин экспортка олоҕурар курдук салайбыта (Тайвань, Сингапур, Япония, Соҕуруу Кэриэйэ холобурдарын батыһан). * [[1999]] — Москубаҕа балаҕан ыйын 9 күнэ буолар түүнүгэр Гурьянов уулуссатыгар элбэх квартиралаах дьиэни дэлби тэптэрии түмүгэр 106 киһи өлбүт. * [[2001]] — [[Афганистаан|Афганистааҥҥа]] Хотугу Альянс баһылыгын [[Ахмад Шах Масуд]]у [[Аль-Каида]] дьоно арааб суруналыыстара буолан кубулунан тиийэн өлөрбүттэр. * [[2018]] — быыбардааччы 71,40 % куолаһын ылан [[Николаев Айсен Сергеевич|Айсен Николаев]] Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархана буолбут. == Төрөөбүттэр == * [[1828]] — [[Лев Толстой]] — нуучча аатырбыт суруйааччыта, публицист уонна итэҕэл диэйэтэлэ. * [[1935]] — [[Слепцов Спартак Иванович|Спартак Слепцов]] — СӨ үтүөлээх артыыһа, Ньурба судаарыстыбаннай көһө сылдьар тыйаатырын сүрүн режиссера. * [[1935]] — [[Курилов Семен Николаевич|Семен Курилов]] — биллиилээх [[дьүкээгир]] суруйааччыта, аан дойдуга аатырбыт «Ханидоо уонна Халерхаа» арамаан ааптара. * [[1960]] — [[Ермолаев Семен Никонович|Семен Ермолаев - Сиэн Өкөр]] — драматуур, киносценарист, суруйааччы, суруналыыс. 21-с үйэ саҥатыгар Саха сирин тас өттүгэр туруоруллар пьесалардаах соҕотох саха драматуура буолуохтаах. == Өлбүттэр == * [[1569]] — [[Питер Брейгель Аҕа]] — [[Голландия]] Ренессанс кэминээҕи уруһуйдьута уонна графига. * [[1952]] — [[Чаҕылҕан (суруйааччы)|Илья Винокуров - Чаҕылҕан]] — оҕолорго анаан суруйбут саха бэйиэтэ, суруйааччыта, тылбаасчыта, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. «Хайыһар» ырыа ааптара. * [[1960]] — [[Решетников Петр Михайлович|Петр Решетников]] — [[П.А. Ойуунускай аатынан Академическай Саха тыйаатыра|П.А. Ойуунускай аатынан Академическай Саха тыйаатырын]] артыыһа, киинэ артыыһа, РСФСР уонна Саха АССР норуот артыыһа. * [[1968]] — [[Эргис Георгий Иустинович|Георгий Эргис]] — Саха фольклориһа, лингвист, этнограф, бөлүһүөк; филология билимин хандьыдаата, Саха АССР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ. * [[1976]] — [[Мао Цзэдун]] — Кытай хоммунньуус салайааччыта. [[Кытай|Кытай Норуот Өрөспүүбүлүкэтин]] 1949 сыллаахха олохтонуллуоҕуттан 1976 сыллаахха өлүөр дылы салайбыта. Кини саҕана ыытыллыбыт Култуура өрөбөлүүссүйэтин уонна тыа хаһаайыстыбатын реформатын кэмнэригэр дойдуга мөлүйүөнүнэн киһи хоргуйан уонна репрессияланан өлбүттэрэ, ол эрээри кинини таҥара курдук көрөр дьон Кытайга билигин да элбэхтэр * [[2010]] — [[Харитонов Николай Иванович|Николай Харитонов - Чуор]] (02.06.1935 төр.) — бэйиэт, литэрэтиирэни ырытааччы. * [[2010]] — Хайа Хотугу институтун дириэктэрэ [[Новопашин Михаил Дмитриевич|Михаил Новопашин]] (29.04.1946 төр.)<ref>{{Кинигэ|автор=А.И. Лукинов, Э.Т. Мярикянова, Ю.А. Филиппова|заглавие=Республика Саха: год 2010|издание=|место=Якутск|издательство=Гриф и К|год=2011|страницы=251|страниц=300|isbn=978-5-8125-1612-3|тираж=5000}}</ref>. * [[2014]] — [[Мунхалов Афанасий Петрович|Афанасий Мунхалов]] — РСФСР норуодунай худуоһунньуга, Ускуустуба уонна култуура Арктикатааҕы институтун профессора, Художестволар Арассыыйатааҕы академияларын чилиэн-кэрэспэдьиэнэ. {{ыйдар}} [[Категория:Балаҕан ыйа]] sdrnkysekzn39anae1xpr2e36lbkvjh 0 14366 430705 398714 2026-09-09T04:00:00Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 430705 wikitext text/x-wiki [[Экономика]]ҕа, '''капитал''' диэн [[оҥоруу фактордара|оҥоруу фактордарыттан]] биирдэстэрэ буолар. [[Мал]]ы (табаары) уонна [[хааччыйыы]]ны оҥорон таhаарыыга туттуллар. [[Үп]]кэ уонна [[бухгалтерия]]ҕа, капитал диэн баар [[баай]] (харчы). Холобур, бизнеhы олохтуур капитал.<ref>{{cite web | author = Zaymov.ru | datepublished = 14 февраля 2014 | url = http://vkontakte.ru/blog.php?nid=30 | title = «Займы и финансовый капитал» | accessdate = 2014-09-21 }}</ref> [[Классик экономика]]ҕа, капитал үс [[оҥоруу фактордара|оҥоруу фактордарыттан]] биирдэстэрэ буолар. Атын икки фактордара — [[сир (экономика)|сир]] уонна [[үлэ (экономика)|үлэ]]. Сороҕор манна төрдүс факторы эбэллэр — тэрилтэ, урбаан эбэтэр салайыы. Бу маннык бэлиэлэрдээх мал капитал буолар: * Бу мал атын маллар оҥорууларыгар туттуллуон сөптөөх (оҥоруу фактора буолар). * Бу малы киhи оҥорбут ("сиртэн" уратыта). * Бу мал оҥоруу бырассыаhыгар сиикэй матырыйааллар эбэтэр префабрикаттар курдук тута баранан хаалбат. Устааптаах капитал-государственнай регистрацияны ааспыт тэрилтэ учредительнай докумуоннарыгар олоҕурбут суумата. Устааптаах капитал кини кредиттэрин интэриэһин көмүскүүр юридическай сирэй үбүн алын кээмэйин быһар. Устааптаах капитал (фонда) саамай кырата: * обществоҕа хааччахтаммыт эппиэтинэстээх обществоҕа — 10 000 солк.<ref>[https://рко.рф/stati/ustavnoj-kapital-ooo Общество устааптаах капитала хааччахтаммыт эппиэтинэстээх] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705194510/https://xn--j1aie.xn--p1ai/stati/ustavnoj-kapital-ooo |date=2022-07-05 }}</ref>; * акционернай обществоҕа анаан — 10 000 солк.; * публичнай акционернай обществоҕа — 100 000 солк.; * государственнай предприятиеҕа — 500 000 солк.; * муниципальнай унитарнай предприятиеҕа — 100 000 солк.; * саҥа регистрацияламмыт баан универсальнай лицензиялаах-1 млрд солк — ; * саҥа регистрацияламмыт баан базовай лицензиялаах-300 мөл. солк.; * саҥа регистрацияламмыт неби кредиттиир тэрилтэлэр регистрацияланнахтарына, устааптаах капитал алын кээмэйиттэн ураты - киин контрагент - 90 мөл. солк.; * хаттаан регистрацияламмыт неби кредит тэрилтэтэ-киин контрагент-300 мөл. солк. Устааптаах капиталга үп- харчы, сыаналаах кумааҕылар, араас материальнай сыаннастар эбэтэр үп- харчы өттүнэн сыаналанар бырааптаахтар. Общество устааптаах капиталыгар өлүүтүн төлөбүрүн болдьоҕо хааччахтаммыт эппиэтинэстээх буолуу общество государственнай регистрациятыттан түөрт ыйтан ордуо суохтаах. Акционернай обществоҕа устааптаах капитал төлөбүрэ суох судаарыстыбаннай регистрация көҥүллэнэр, ону таһынан устааптаах капитал 50 %- тан итэҕэһэ суох үс ый устата төлөнүөхтээх, оттон толору төлөбүр государственнай регистрация түгэҕиттэн биир сыл устатыгар буолуохтаах. «Хааччахтаммыт уопсастыбалар тустарынан» федеральнай сокуон 14- с №- дээх ФЗ 08.02.1998 сс. 01.01.2017 с. күүһүгэр киирэр уларытыылары уонна эбиилэри кытта, ҮП- харчы быһыытынан ХЭО устааптаах капиталын кээмэйин киллэрии эбээһинэһин ыйар. Устааптаах хапытаалга кылааты киллэриигэ сир баайын- дуолун сыанатын тутулуга суох сыанабылын түһэрсии наада. Тэрийээччилэр бэриллибит баай- дуол көрүҥүн уларытар бырааптара суох, сыанатын эбэтэр бэрээдэгин уларытар бырааптара суох. Обществоттан тахсыыга кыттааччыга (учредитель) устааптаах капиталга кини өлүүтэ төлөнөр, үп- харчы сыл кэнниттэн 6 ыйтан ордуга суох. Общество кыттааччыларын бырааптара хааччахтаммыт эппиэтинэстээх тэрилтэлэргэ Устаапка бигэргэтиллиэхтээх, утарар түгэнигэр суол- иис тахсара көҥүллэммэт. Россияҕа государственнай уонна муниципальнай тэрилтэлэргэ устааптаах капитал устааптаах фонда буолар. == Капитал көрүҥнэрэ == * [[Үп капитала]] * [[Социал капитал]] * [[Киhи капитала]] * [[Өй капитала]] * [[Айылҕа капитала]] * [[Инфраструктура капитала]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Ылыллыбыт сирэ == * F. Boldizzoni (2008). ''Means and ends: The idea of capital in the West, 1500-1970'', New York: Palgrave Macmillan, 2008, chapters 4-8. * K.H. Hennings (1987). "Capital as a factor of production," ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 1, pp. 327-33. [[Категория:Капитал| ]] t8sjioxleicmfp3d6uwc4oeocuxc9kv 0 26330 430702 415609 2026-09-09T00:10:32Z Ojkhol 24881 430702 wikitext text/x-wiki '''Ермолаев Семен Никонович''' (Сиэн Өкөр) — драматург, киносценарист, суруйааччы, суруналыыс. == Олоҕун олуктара == * [[1960]] сыллаахха [[балаҕан ыйын 9]] күнүгэр [[Мэҥэ-Хаҥалас улууһа|Мэҥэ-Хаҥалас оройуонугар]] [[Павловскай (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)|Павловскай]]га төрөөбүтэ.<br /> * Оскуоланы бүтэрээт төрөөбүт совхоһугар үлэлээбит. * 1977 сыллаахха Ленинградтааҕы киноинженердар институттарыгар туттарсан киирбит. Үөрэҕин бүтэрээт, өрөспүүбүлүкэ киинэтин систематыгар инженерынан үлэлээбит. * 1984 сылтан Саха Гостелерадиотыгар литературнай уус-уран биэриилэр редактордара. * 1999 сылтан Россия суруйааччыларын чилиэнэ. == Айар үлэтэ == 1984 сылтан өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар литератураны ырытар ыстатыйалара бэчээттэнэллэр. <br /> Бастакы «Булт» пьесата 1985 сыллаахха Саха телевидениетынан телеспектакль быһыытынан көстүбүтэ. Нөҥүө сылыгар «Старая игрушка» диэн ааттаах уус-уран телекиинэтэ уһуллубут. 1988 сыллаахха П. А. Ойуунускай аатынан драма театрыгар «Киин улуустарга ардах түһэрэ сабаҕаланар» спектакль <!-- Спектакль "В центральных районах ожидаются дожди" был поставлен на сцене Якутского государственного драматического театра им. П.А. Ойунского в 1988 году.--> туруоруллубута. 50-н тахса драма айымньыларын суруйбута. «Сахафильм»-ҥа 10-н тахса уус-уран киинэни уһулбут. ==== Театрга туруоруллубут айымньылара ==== * «Үлүһүйүү» (Эдэр көрөөччүлэр театрдара, режиссер Александр Титигиров) * «Алаас ортотугар соҕотох бэс» (В. Николаев аатынан Сунтаар норуодунай театра, режиссер Т. Заровняева) * «Дириҥ» * «Абырах» * «Хаччаанай өтөҕө» * «Кураан кэнниттэн ардах» * «Дьаҥ» * «Халлаан арыллар кэмигэр» * «Суолга туманнаах сарсыарда» 2018 сыл. Халлаан арыллар кэмигэр. П.М. Решетников аатынан Чурапчытааҕы народнай тыйаатыр (туруорааччы эдэр режиссер Аркадий Васильев). ==== «ӨКӨР ФЕСТ» бэстибээл ==== 2012 сылтан Ермолаев С. Н. — Сиэн Өкөр айымньыларын саха норуодунай тыйаатырдарын бэстибээллэрэ ыытыллар. Бастакы бэстибээлгэ 9 норуодунай тыйаатыр кыттыыны ылбыт: В. Николаев аатынан Сунтаар норуодунай тыйаатыра, Дириҥ (Чурапчы улууһа) норуодунай тыйаатыра, Ороһу (Үөһээ Бүлүү улууһа) норуодунай тыйаатыра, Хатас норуодунай тыйаатыра, Нөмүгү (Хаҥалас улууһа) норуодунай тыйаатыра, Өктөм (Хаҥалас улууһа) норуодунай тыйаатыра, Амма норуодунай тыйаатыра, Бэрдьигэстээх (Горнай улууһа) норуодунай тыйаатыра уонна В. Свинобоев аатынан Суотту (Уус-Алдан улууһа) норуодунай тыйаатыра.<br /> Бэстибээл кылаан бирииһин (гран-при) В. Николаев аатынан Сунтаар норуодунай тыйаатыра туруорбут «Алаас ортотугар соҕотох бэс» (режиссер Татьяна Заровняева, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна) спектакль ылбыт. ==== Документальнай киинэлэрэ ==== 2012 сыллаахха Дьокуускайга «Улахан оһуохай түһүлгэтэ» уонна Ньурбаҕа «Уһун кэмнээх оһуохай» диэн аан дойду рекордарын туруоруллуутун туһунан режиссер-оператор Эдуард Новиковы кытта 26 мүнүүтэлээх документальнай киинэ оҥорон бэлэмнээбит<ref>[http://www.vecherniy.com/post=11702 Газета «Якутск вечерний» 13.02.2013:Рекордный осуохай — теперь на кинопленке]</ref>. == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == == Библиография == * Кураан кэнниттэн ардах: Кино-сценарийдар, пьесалар. — Дьокуускай: Бичик, 1995. — 192 с. * Алаас ортотугар соҕотох бэс: Пьесалар. — Москва: Айыына, 2000. — 203 с. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [http://sakhalit.com/node/115 Якутский государственный литературный Музей имени П. А. Ойунского:Ермолаев Семен Никонович — Сиэн Өкөр] * [http://www.tuscul.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=162&Itemid=159 «Тускул» культура киинэ ситим-сирэ:Биһиги театрбыт ситиһиилэрэ] * [http://www.whitetheatre.ru/11-1-1-1.htm Театральная организация «Белый театр»:Идея богочеловека в психодраме Семена Ермолаева "Бог"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120521210604/http://www.whitetheatre.ru/11-1-1-1.htm |date=2012-05-21 }} * [http://sakhalife.ru/node/47080 SakhaLife 06.04.2012:В Якутии появился новый театральный фестиваль] {{Writer-stub2}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1960 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория: Балаҕан ыйын 9 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория: Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар төрөөбүттэр]] [[Категория:Саха суруйааччылара]] 4bw7vcq2kiswxmb10wsep07ckc6ykmk 0 36268 430704 384666 2026-09-09T00:26:07Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 430704 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airline |airline=Scandinavian Airlines |logo=[[Билэ:Scandinavian Airlines logo.svg]] |logo_size= 200 |fleet_size=135 |IATA=SK |ICAO=SAS |callsign=SCANDINAVIAN |destinations = 116 |founded=1946 |key_people = |ceased= |headquarters=[[Стокгольм]] |hubs=*[[Копенгаген аэропуорда]] *[[Осло аэрпуорда]] *[[Стокгольм Арланда аэропуорда]] |website=[http://www.sas.com] }} '''Scandinavian Airlines System''' (''Скандинавиа мультинациональнай авиакомпаниялар ситимнэрэ''), (SAS) диэн [[Швеция]], [[Норвегия]] уонна [[Дания]] тутаах авиахампаанньата. Хампааньа 1964 сыл атырдьах ыйын 1 күнүгэр олоъхтоммута. <ref>https://www.planespotters.net/airline/SAS {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702210802/https://www.planespotters.net/airline/SAS |date=2019-07-02 }}</ref> Бастакы сырыытын 1946 сыл балаҕан ыйын 17 күнүгэр оҥорбута. <ref>https://www.flysas.com/en/ie/media/The-SAS-story/1946/</ref> == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Company-stub}} [[Категория:Тэрилтэлэр]] [[Категория:Швеция]] [[Категория:Дания]] omphgiex0yw6798cmge63e4nyl9rwbi 0 49733 430699 424372 2026-09-08T16:23:22Z Amherst99 2805 /* */ 430699 wikitext text/x-wiki [[Билэ:RIAN archive 140800 Signing of Protocol on Establishing Commonwealth of Independent States.jpg|мини|[[Тутулуга суох иллэр сомоҕолоһуулара|Тутулуга суох иллэр сомоҕоһууларын]] төрүттүүр протоколун илии баттааһына. [[Алматы]], [[Казахстаан]]]] '''ССРС ыһыллыыта'''<ref>{{Cite web|url=https://kyym.ru/sonunnar/olokh-jahakh/7287-gustav-yakovlev-alrosa-r-sp-b-l-ke-akylaata|title=Густав Яковлев: “АЛРОСА – өрөспүүбүлүкэ акылаата”|quote=Сэбиэскэй Сойуус ыһыл­лыыта бырамыысыланнаска хайдах дьайбытай?|lang=sah|accessdate=2026-18-01|date=2026-07-06|work=[[Кыым (хаһыат)|Кыым]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nvk-online.ru/zoya-kornilova-noruot-tu-ugar-biirdik-eti-tyyny/|title=Зоя Корнилова: Норуот туһугар биирдик этиҥ-тыыныҥ!|quote=Ол аата ССРС ыһыллыыта сокуонунан билинилиннэ|author=Родион Кривогорницын|accessdate=2026-01-18|lang=sah|date=2025-03-07}}</ref>, эбэтэр '''ССРС хайдыыта'''{{Төрүтэ суох}} ({{Lang-ru|распад СССР}}) — [[1991]] сыллаахха [[ахсынньы 26]] күнүгэр [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС]] баар буолуутун бүтэрбит, судаарыстыбаҕа, уопсастыбаҕа, народнай хаһаайыстыбаҕа, общественно-политическэй сфераларга буолбут процесстар. ССРС ыһыллыыта [[ССРС республикаларын тиһигэ|15 өрөспүүбүлүкэ]] [[Тутулуга суох буолуу|тутулуга суох буолуутугар]] аҕалбыта. == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар|colwidth=30em}} == Тас сигэлэр == * [https://www.britannica.com/story/why-did-the-soviet-union-collapse Why Did the Soviet Union Collapse?] Encyclopaedia Britannica [[Категория:ССРС ыһыллыыта| ]] [[Категория:1991 сыл]] tcb1j56v7dctuu87vjgqgdppe6dhhhu