Бикипиэдьийэ sahwiki https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Миэдьийэ Аналлаах Ырытыы Кыттааччы Кыттааччы ырытыыта Бикипиэдьийэ Бикипиэдьийэ ырытыыта Билэ Билэ ырытыыта MediaWiki MediaWiki-ни ырытыы Халыып Халыыбы ырытыы Көмө Көмөнү ырытыы Категория Категорияны ырытыы TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Васильева Оксана Владимировна 0 5147 430860 403650 2026-09-25T00:25:03Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430860 wikitext text/x-wiki [[Ойуу:Оксана.jpg|200px|мини|Васильева Оксана Владимировна]] '''Оксана Васильева''' — WIBF барылынан профессиональнай боксаҕа аан дойду чөмпүйүөнэ, кикбоксиҥҥа аан дойду чөмпүйүөнэ, боксаҕа любителлэр истэригэр Европа уонна Россия чөмпүйүөнэ. [[Сунтаар улууһа|Сунтаар улууһугар]] [[1981]] с. [[муус устар 3]] күнүгэр төрөөбүт. Москватааҕы сервис государственнай университетын студентката. Боксанан 1998 сылтан дьарыктанар. Бокс эйгэтигэр «Гюрза» диэн аатынан биллэр. Профессиональнай рингэҕэ, барыта 10-на киирсэн, сэттэ кыайыылаах. Аан дойду үс, Европа икки, Россия алта төгүллээх чемпиона, боксаҕа РФ спордун үтүөлээх маастара, кикбоксиҥҥа норуоттар ыккардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара. Дьахталлар Аан дойдутааҕы боксаҕа федерацияларын быһаарыытынан профессионалларга Аан дойду чемпионатын кыайыылааҕа. == Сигэлэр == * [http://www.pro-box.ru/biographia/boxer/2135.php Федерация профессионального бокса России саайта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210125635/http://pro-box.ru/biographia/boxer/2135.php |date=2009-12-10 }} * [http://www.ntvplus.ru/sport-solo?id=64837 НТВ-Плюс саайта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071112025126/http://www.ntvplus.ru/sport-solo?id=64837 |date=2007-11-12 }} * [http://www.regnum.ru/news/614155.html regnum.ru] * [https://web.archive.org/web/20130429131519/http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=17016&cat=boxer Оксана Владимировна — BoxRec] [[Категория:Бокс]] [[Категория:Күөн-күрэс]] [[Категория:Дьоннор алпабыытынан]] [[Категория:1981 сыллаахха төрөөбүттэр]] 1twc64j9p9hpwzrarqhf42j9mivxkvw Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ 0 5337 430853 428304 2026-09-24T22:57:46Z Dontknowsalf 29632 /* */ 430853 wikitext text/x-wiki {{Булкуйума|Тайбаан}} {{атын суолталара|Кытай (суолталара)}} {{Infobox Country |native_name = Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ |conventional_long_name = 中華民國<br />''Zhōnghuá Mínguó'' <!--Do not change to "Jhonghua Minguo" (i.e. Tongyong pinyin) because Hanyu pinyin is the official romanization from 1 January 2009.--> |common_name = Taiwan |image_flag = Flag of the Republic of China.svg |image_coat = National Emblem of the Republic of China.svg |symbol_type = National Emblem |image_map = ROC Taiwan (orthographic projection).svg |image_map2 = Republic_of_China_(Taiwan)_(orthographic_projection).svg |national flower = plumflower.jpg |national_anthem = ''[[National Anthem of the Republic of China]]''<br />[[File:National anthem of the Republic of China (Taiwan) 中華民國國歌(演奏版).ogg|center]] |capital = [[Тайпэй]]<ref name="capital">Before relocating to Taiwan, the capital of the ROC was [[Nanjing]] (then romanized as "Nanking")&nbsp;[http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/2002/appendix2.htm The History of the ROC Before 1949]. After the relocation of the government to Taiwan, Generalissimo [[Chiang Kai-shek]] declared [[Taipei]] would be the provisional capital. [[Nanjing]] then appeared in official maps and publications as the capital while Taipei was labeled as the [[Temporary capital|provisional capital]]&nbsp;[http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html Taiwan (中華民國)]. During the 8 years of the DPP administration, the government stopped printing official maps showing the ROC as comprising more than Taiwan (including the [[Chinese Mainland]]), and the disctinction between official capital and de facto capital lost its importance. However, the official capital is still Nanjing&nbsp;[http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html Taiwan (中華民國)] &nbsp;[http://www.chinastudyabroad.org/Nanjing-facts.aspx Nanjing Facts]</ref><ref>{{cite web | url = http://atimes.com/atimes/Others/taiwan.html | title = Taiwan (中華民國) | publisher = Asia Times | date = 2005-06-01}}</ref>. |latd=25 |latm=02 |latNS=N |longd=121 |longm=38 |longEW=E |largest_city = capital <!---only Mandarin is the official language, others are regional languages, per http://www.gio.gov.tw/ct.asp?xItem=35570&ctNode=4101 ----> |official_languages = [[Standard Mandarin]] |government_type = [[Semi-presidential system]] |leader_title1 = [[President of the Republic of China|President]] |leader_name1 = [[Tsai Ing-wen]] |leader_title2 = [[Vice President of the Republic of China|Vice President]] |leader_name2 = [[Chen Chien-jen]] |leader_title3 = [[Premier of the Republic of China|Premier]] |leader_name3 = [[Su Tseng-chang]] |legislature = [[Legislative Yuan]] |area_km2 = 36,188 |area_sq_mi = 13,975 |area_rank = 136th |area_magnitude = 1 E10 |percent_water = 10.34 |population_estimate = 22,911,292<ref name="CIA">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html CIA - The World Factbook -- Taiwan]</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 47th{{smallsup|a}} |population_density_km2 = 633.12 |population_density_sq_mi = 1,639.43 |population_density_rank = 14th{{smallsup|a}} |demonym = [[Taiwanese people|Taiwanese]] or [[Chinese people|Chinese]] |GDP_PPP = $695.388 billion |GDP_PPP_rank = 19th |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $30,126 |GDP_PPP_per_capita_rank = 28th |GDP_nominal = $383,307 billion |GDP_nominal_rank = 24th |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $16,274 |GDP_nominal_per_capita_rank = 36th |sovereignty_type = [[History of the Republic of China|Establishment]] |sovereignty_note = [[Xinhai Revolution]] |established_event1 = [[Wuchang Uprising|Start of Xinhai Revolution]] |established_date1 = [[October 10]], [[1911]] |established_event2 = Republic established |established_date2 = [[January 1]], [[1912]] |HDI = {{increase}} 0.932&nbsp; |HDI_rank = 23rd if ranked<ref name="hdi">Due to [[Political status of the Republic of China|its political status]], the [[United Nations|UN]] has not calculated an [[Human Development Index|HDI]] for the ROC. The ROC government calculated its HDI for 2004 to be 0.932; if [[list of countries by Human Development Index|included among UN HDI figures]], the ROC would rank 23rd (high), like [[Israel]].&nbsp;[http://www.stat.gov.tw/public/Data/712121616871.pdf 國情統計通報]</ref> |HDI_year = 2005 |HDI_category = {{color|green|high}} |currency = [[New Taiwan dollar]] (NT$) |currency_code = TWD |country_code = TPE |time_zone = [[Time in China#Chungyuan|CST]] |utc_offset = [[UTC+8|+8]] |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |date_format = yyyy-mm-dd <br /> yyyy年m月d日 <br /> ([[Common Era|CE]]; [[Chinese calendar|CE+2697]]) ''or'' [[Minguo calendar|民國yyyy年m月d日]] |drives_on = right |cctld = [[.tw]] |calling_code = 886 |footnotes = <sup>a</sup> Rank based on 2006 figures. }} '''Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ''' ({{lang-zh|中華民國}}, [[кытай суруга|судургулуу]] 中华民国, [[пиньинь]] Zhōnghuá Mínguó, {{lang-en|Republic of China}}), ол эбэтэр '''Тайбаан''' (кытайдыы 台湾, пиньинь Тàiwān) - [[Илин Азия]]ҕа баар [[республика]]. Тайбаан суверенитетын аан дойдуга билиҥҥи кэмҥэ 23 дойду билинэр. Кытай Республиката [[ХНТ|Холбоһуктаах Нациялар Тэрилтэлэрин]] олохтообут дойдуларыттан биирдэстэрэ. Кытай Республиката 1912 с. төрүттэмитэ. Ол кэмҥэ бүтүн [[Кытай]]ы уонна [[Монголия]]ны баһылыыр этэ. 1949 с. гражданскай сэрии кэнниттэн, Кытайга коммунистар былааска кэлбиттэрин кэннэ, урукку дьаhалта - [[Гоминьдан]] партията Тайбааҥҥа көспүтэ. Кытай Республикатын хонтуруолугар Тайбаан арыыны кытта Пэнху, Кинмень, Мацу уо.д.а. кыракый арыылар киирэллэр. Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ Тайбааны бэйэтин провинциятынан ааҕынар (台湾省，tàiwānshěng). Онон Кытай Өрөспүүбүлүкэтын ыйытыыта ситэ быһаарылла илик. == Аата == == Остуоруйа == == Географията == == Бэлиитикэ == == Административнай тыырыллыыта == [[File:Taiwan ROC political divisions labeled ru.svg|300px|thumb|Административнай тыырыллыыта Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ]] == Экэниэмикэтэ == == Олохтоохторо == == Тыллара == == Тайбаан бэлиэ күннэрэ == * [[Тохсунньу 23]] — ({{Флагификация|Соҕуруу Кэриэйэ}} эмиэ бэлиэтиир), Көҥүл аан дойдутааҕы күнэ * [[Тохсунньу 1]] — Олохтонуу күнэ. * [[Олунньу 28]] — Эйэлээх кэриэстэбил күнэ * [[Кулун тутар 12]] ({{Флагификация|Кытай}} эмиэ бэлиэтиир) — Мас олордуу күнэ * [[Кулун тутар 29]] — [[Ыччат күнэ (Тайвань)|Ыччат күнэ]] * [[Муус устар 4]] ({{Флагификация|Гонконг}} эмиэ бэлиэтиир) — Оҕо көмүскэлин күнэ * [[Муус устар 5]] ({{Флагификация|Малайзия}}, {{Флагификация|Гонконг}}, {{Флагификация|Аомынь}} эмиэ бэлиэтииллэр) — [[цинмин|Өлбүттэри ахтар күн]] * [[Ыам ыйын 4]] — Литэрэтиирэ күнэ. Иккис аан дойду сэриитин кэнниттэн Тайбаан арыыга уус-уран литэрэтиирэҕэ дьоппуон сабыдыалын утары охсуһар күн курдук саҕаламмыта. Бү күн суруйааччыларга бириэмийэ туттараллар * [[Ыам ыйын 10]] — Байҕал таҥарата Мацу күнэ * [[Бэс ыйын 3]] — Опиуму утары хамсааһын күнэ * [[Атырдьах ыйын 8]] — [[Аҕалар күннэрэ (Тайвань)|Аҕалар күннэрэ]] (Ба Ба күнэ 爸爸 節, ол аата "аҕыс-аҕыс", ахсыс ый ахсыс күнэ) * [[Балаҕан ыйын 26]] — Күһүн ортото * [[Балаҕан ыйын 28]] — Учуутал күнэ. Конфуцийга аналлаах тэрээһиннэр ыытыллаллар * [[Алтынньы 21]] — Тас кытайдар күннэрэ * [[Алтынньы 25]] — Ретроцессия (атын дойду былааһыттан бэйэ былааһыгар төннүү) күнэ. 1945 сыллаахха Потсдам кэмпириэнсийэтин түмүгүнэн Тайбаан арыыга Япония былааһа сууллубута, ол туһунан докумуоҥҥа Тайбэйга бу күн илии баттаммыта. Ретроцессия диэн мөккүөрдээх тиэрмин, сорох устуоруктар уонна бэлиитиктэр этэллэринэн бу күн оккупаассыйа эрэ тохтообут, Кытай Тайбааны баһылаабытын туһунан этиллибэт. * [[Сэтинньи 12]] — [[Сунь Ятсен]] төрөөбүт күнэ, ону кытары Быраастар күннэрэ уонна Култуура чөлүгэр түһүүтүн күнэ * [[Ахсынньы 21]] — [[Күн туруута|Күн туруутун]] кэмигэр илиҥҥи дойдуларга тэриллэр Дунчжи бэстибээл. Инь уонна Янь бөлүһүөпүйэтигэр хараҥа уонна сырдык алтыһыылырагыр суолталаах күн быһыытынан бэлиэтэнэр. Үксүн дьон аймахтарын кытта бэлиэтииллэр * [[Ахсынньы 25]] — Конституция күнэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Geo-stub}} {{азия}} [[Категория:Илин Азия дойдулара]] [[Категория:Мөккүөрдээх сирдэр]] 2qtj750gesyrha17lknvoc2mu9zyui3 FIFA 0 11147 430854 430386 2026-09-24T23:52:01Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430854 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organization |name = Fédération internationale de football association |image = FIFA.svg.png |size = 163 px |motto = For the Good of The Game |type = Спорт федерацията |formation = [[Ыам ыйын 21]], [[1904]] |headquarters = [[Цүрих]], [[Швейцария]] |membership = 211 |leader_title = [[FIFA президеннара|Президент]] |leader_name = [[Джанни Инфантино]] |language = [[ааҥл тыла|Ааҥл]], [[ниэмэс тыла|ниэмэс]], [[француз тыла|француз]], [[испан тыла|испан]], [[араб тыла|араб]] |website= http://fifa.com |}} '''Fédération internationale de football association''' ([[саха тыла|сахалыы]] ''Футбол ассоциацияларын омуктар икки ардыларынааҕы федерациялара'') диэн [[футбол]] омуктар икки ардыларынааҕы салайар спорт тэрилтэтэ. Штаб-квартирата [[Цүрих]]ха ([[Швейцария]]) баар, билиҥҥи президенэ [[Джанни Инфантино]]. FIFA футбол сүрүн омуктар икки ардыларынааҕы турнирдарын тэрийэр уонна салайар, олортон ордук бэлиэ буолар [[1930]] с. ыла ыытыллар [[Футбол аан дойдутааҕы кууба]]. FIFA'ҕа 208 кыттааччы ассоциация киирэр. == Историята == Футбол аан дойдутааҕы салайар тэрилтэтэ баар буоларын наадата XX үйэ саҥатыгар, оонньуу аан дойду үрдүнэн киэҥник тарҕаныыта саҕаламмытын кэннэ үөскээбит. FIFA [[Париж]]ка [[ыам ыйын 21]] [[1904]] c. тэриллибитэ. Бастакы президенынан [[Робер Герен]] буолбута. FIFA бастакы омуктар икки ардыларынааҕы күрэхтэhиитин 1906 с. ыыппыта. Аныгыскы ордук ситиhиилээх турнирынан [[1908 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара|Лондоннааҕы сайыҥҥы Олимпия оонньуулара]] буолбуттара. FIFAҕа [[1908]] [[Соҕуруу Африка футбол ассоциацията|Соҕуруу Африка]], [[1912]] [[Аргентина футбол ассоциацията|Аргентина]] уонна [[Чили футбол федерацията|Чили]], [[1931]] [[Канада футбол ассоциацията|Канада]] уонна [[АХШ футбол федерацията|АХШ]] футбол салайар тэрилтэлэрэ кыттыыларын кэнниттэн FIFA Эуропа кэриҥиттэн тахсыбыта. [[Иккис аан дойду сэриитэ|Иккис аан дойду сэриитин]] кэнниттэн FIFA сайдыытын саҥа таhыма саҕаланар. Бары континеннарга FIFA салайар футбол конфедерациялара тэриллибиттэрэ. Билигин FIFA глобал футбол түмсүүтэ буолар. == Структурата == [[Билэ:World Map FIFA.svg|thumb|400px|Алта конфедерация аан дойду хаартатыгар.]] FIFA Швейцария сиэрдэрин тутуhар. FIFA үрдүкү органынан буолар FIFA конгреhа. Бу орган хас биирдии кыттааччы ассоциация көрдөрөөччүлэриттэн тэриллэр мунньах. Конгресс сылга биирдэ мунньахтыыр. Конгресс эрэ FIFA статуттарын уларытар кыахтаах. Конгресс FIFA президенын, сүрүн сэкэрэтээрин уо.д.а. FIFA ситэриилээх комитетын кыттааччыларын талар. Президент уонна сүрүн сэкэрэтээр FIFA тутаах сололоохторо буолаллар уонна тэрилтэ күннээҕи салалтатын толороллор. FIFA сүрүн секретариатыгар 280 кыттааччы баар. FIFA ситэриилээх комитета Конгресс интервалларыгар тэрилтэ тутаах уураах таhаарар органа буолар. FIFA аан дойдутааҕы тэрийэр структуратыгар өссө хас да атын органнар киирэллэр, кинилэр Ситэриилээх комитет салалтатыгар бааллар эбэтэр Конгреhынан тэриллэллэр. Олор ахсааннарыгар Үп комитета, Дисциплинар комитет, Дьүүллээччи комитет уо.д.а. Хас биирдии континеҥҥа эбэтэр аан дойду регионугар FIFA статуттарынан үлэлиир конфедерациялар бааллар, кинилэр хас биирдиилэрэ бэйэлэрин континеннарыгар эбэтэр регионнарыгар футболунан салайаллар. Ил ассоциациялар хамаандалара FIFA күрэхтэhиилэригэр кытталларын иhин, FIFA уонна бэйэлэрин континеннааҕы эбэтэр регионнааҕы конфедерацияларын кыттааччылара буолуохтаахтар: :{{colorbox|#ffb6c1}} [[Азия футбол конфедерацията|AFC]] — [[Азия]] уонна [[Аустралия]] :{{colorbox|#deb887}} [[Африка футбол конфедерацията|CAF]] — [[Африка]] :{{colorbox|#db7093}} [[CONCACAF]] — [[Хоту Америка|Хоту]] уонна [[Орто Америка]] :{{colorbox|#8fbc8f}} [[CONMEBOL]] — [[Соҕуруу Америка]] :{{colorbox|#ffd700}} [[Океания футбол конфедерацията|OFC]] — [[Океания]] :{{colorbox|#4682b4}} [[UEFA]] — [[Эуропа]]. Сорох дойдулар Эуропа уонна Азия чэрчилэригэр сытар буоланнар, хайа конфедерацияҕа кытталларын быhаарарга тиийбиттэрэ. Ол курдук, [[Арассыыйа]], [[Түркийэ]], [[Кипр]], [[Эрмээн Сирэ]], [[Азербайдьан]] уонна [[Грузия]] сорох өттүлэрэ Азияҕа сытар буолбутун да иhин, UEFA кыттыылаахтара буолбуттара. [[Исраил]] сирэ бүтүннүүтэ Азияҕа баар эрээри, Азия футбол конфедерациятын (AFC) элбэх араб уонна мусулмаан дойдулара кини футбол хамаандатын уонунан сыллар устата бойкоттаабыттарыттан сылтаан, 1994 c. UEFA'ҕа кыттыспыта. [[Казахстан]] AFC'ттан UEFA'ҕа 2002 с. көспүтэ. Аустралия OFC'ттан AFC'ҕа тохсунньу 2006 с. көспүтэ. [[Гайана]] уонна [[Суринам]] Соҕуруу Америка дойдулара эрээрилэр, бастакыттан CONCACAF кыттааччылара. == FIFA ыытар турнирдара == '''Эр дьон турнирдара''' * [[FIFA Аан дойду кууба]] * [[FIFA U-20 Аан дойду кууба]] * [[FIFA U-17 Аан дойду кууба]] * [[FIFA Конфедерациялар кууптара]] * [[FIFA Кулууптар Аан дойдутааҕы кууптара]] * [[FIFA Футзал Аан дойдутааҕы кууба]] * [[FIFA Пляж футболун Аан дойду кууба]] * [[Blue Stars / FIFA Youth Cup]] '''Дьахтар турнирдара''' * [[FIFA Дьахталлар Аан дойдутааҕы Кууптара]] * [[FIFA U-20 Дьахталлар Аан дойдутааҕы Кууптара]] * [[FIFA U-17 Дьахталлар Аан дойдутааҕы Кууптара]] == Спонсордара == Бу компаниялар FIFA спонсордара: * [[Coca-Cola]] * [[Emirates]] * [[Hyundai]] * [[Sony]] * [[VISA]] * [[Adidas]] == Литература == * Paul Darby, ''Africa, Football and Fifa: Politics, Colonialism and Resistance'' (Sport in the Global Society), Frank Cass Publishers 2002, ISBN 0-7146-8029-X * John Sugden, ''FIFA and the Contest For World Football'', Polity Press 1998, ISBN 0-7456-1661-5 * Jim Trecker, Charles Miers, J. Brett Whitesell, ed., ''Women's Soccer: The Game and the Fifa World Cup'', Universe 2000, Revised Edition, ISBN 0-7893-0527-5 == Тас сигэлэр == * [http://www.fifa.com FIFA уэб сайта] * [https://web.archive.org/web/20070901044035/http://fifa.com/worldfootball/lawsofthegame.html FIFA Оонньуу сиэрдэрэ] {{Company-stub}} {{Sport-stub}} [[Категория:Футбол тэрилтэлэрэ]] npu9iq7f38j46vxdh3ppc6gtpy4afv4 Кэкэ-бука 0 12050 430863 394696 2026-09-25T00:58:17Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430863 wikitext text/x-wiki [[Ойуу:Sitta europaea wildlife 2 1.jpg|thumb|200px]] [[File:Sitta europaea MHNT.ZOO.2010.11.183.1.jpg|thumb|''Sitta europaea'']] '''Кэкэ-бука''' ({{lang-la|Sitta europaea}}, {{lang-ru|поползень}}) — [[Европа]]ҕа, [[Азия]]ҕа уонна [[Хотугу Африка]]ҕа тарҕаммыт кыра [[көтөр]]. [[Америка]]ҕа ''үрүҥ түөстээх'' эбэтэр ''калифорния кэкэ-буката'' диэн ааттанар аймахтыы чыычаах баар. [[Арассыыйа]] орто балаһатыгар да, [[Сибиир]]гэ да элбэхтик көстөр көтөр. Булкаас да ойуурдарга, инньэлээх, сэбирдэхтээх да ойуурдарга уйаланар. Ас көрдөөн маһы үөһэ таҥнары сороҕор төбөтүн оройунан кытта сүүрэлиир<ref name="Mullarney">Killian Mullarney, Lars Svensson, Dan Zetterström, & Peter J. Grant. «Birds of Europe» 1999 ISBN 978-0-691-05054-6 pp. 322</ref>. == Тас көрүҥэ == Кыра, түргэн-түргэнник хамсанар чыычаах, уһуна 12—14,5 см<ref name="Mullarney"/>, кынатын далааһына 22,5—27 см ыйааһына 20—25 г<ref name="BBC">«[http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/3059.shtml Wildfacts — Nuthatch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111209002225/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/3059.shtml |date=2011-12-09 }}» BBC — Science & Nature/</ref>; киппэ эттээх-сииннээх, бөдөҥ төбөлөөх уонна кылгас, биллэр биллибэт моойдоох. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Чыычаахтар]] kc814kjtaga6ufggsddv68c3z4otgnm Слепцова Людмила Даниловна 0 19733 430877 402689 2026-09-25T07:03:33Z Ojkhol 24881 430877 wikitext text/x-wiki '''Слепцова Людмила Даниловна''' — [[Саха живописецтара|саха живописеһа]], Саха норуодунай худуоһунньуга<ref>[http://ysia.ru/obshhestvo/lyudmile-sleptsovoj-prisvoeno-pochetnoe-zvanie-narodnyj-hudozhnik-respubliki-saha-yakutiya/ Людмиле Слепцовой присвоено почетное звание «Народный художник Республики Саха «(Якутия)»] {{ref-ru}}</ref>, Российскай Федерация худуоһунньуктарын Сойууһун чилиэнэ. Саха дьахталларыттан бастакы идэтийбит худуоһунньук-живописец. == Олоҕун олуктара == [[1942]] с. [[муус устар 12]] күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас оройуонугар [[Майа (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)|Майа]] нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1964 с. [[Дьокуускайдааҕы уус-уран училище|Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены]], 1972 с. Ленинградтааҕы Репин аатынан живопись, скульптура уонна архитектура институтун живописнай салаатын бүтэрбитэ<ref>Национальный художественный музей Республики Саха (Якутия). Г. Сафронова уонна атыттар. — Дьокуускай: Сахаполиграфиздат, 2001</ref>. == Дьиэ кэргэнэ, аймахтара == * Кэргэнэ — [[Захаров Петр Алексеевич]], скульптор, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай худуоһунньуга. * Кыыһа — Захарова Айина Петровна, худуоһунньук, Саха Өрөспүүбүлүкэтин былааҕын ааптардарыттан биирдэстэрэ<ref name="flag">[http://www.ysia.ru/ru/culture/4876 ЯСИА 16.04.2013:Автор флага Якутии Айина Захарова стала победителем конкурса «Грани мастерства»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528050852/http://www.ysia.ru/ru/culture/4876 |date=2013-05-28 }}</ref>. == Айар үлэтэ == Людмила Слепцова дьон ыккардыларынааҕы истиҥ сыһыаны көрдөрөр эриэккэс дьоҕурдаах диэн суруйаллар искусствоведтар. Жанровай хартыыналары уонна мэтириэттэри суруйар. Саха Өрөспүүбүлүкэтин былааҕын ааптардарыттан биирдэстэрэ. ''Үлэлэрэ'' * Аиза Решетниква мэтириэтэ (1982) * Ксения Адамова (1987) * Федот Потапов (1990) * Уустаах Избеков ('''1967''') * Ийэ мэтириэтэ * Оҕолорбунаан автопортрет * Кыысчаан көбүөргэ == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == * Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ * РФ ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} {{Саха норуодунай худуоһунньуктара}} {{Painter-stub}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1942 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Муус устар 12 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар төрөөбүттэр]] [[Категория:Саха норуодунай худуоһунньуктара]] 6mf18laqaffg66jlp4ewns1ixlcjt4s IPod 0 23588 430855 428703 2026-09-24T23:52:36Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430855 wikitext text/x-wiki {{lowercase}} '''iPod'' диэн киһи сиэпигэр ильдьэ сылдьар Apple хампаанньа оҥорор музыкальнай плеердарын арааһын аата. Компьютертан плеерга музыканы быраҕан баран наушник нөҥүө истиэххэ сөп. Саҥа iPod плеердарга араас оонньуулары уонна программалары туруоруохха, интернетынан туттуохха сөп. Бастаан аата судургу iPod диэн этэ. 2001 сыллаахха тахсыбыта. Билигин даҕаны оннук iPod оҥоһуллар уонна iPod classic диэн ааттанар. Apple makes a smaller iPod called the iPod nano. It is much smaller than the iPod, but does not hold as many songs. It uses [[flash memory]], a special kind of memory for very small electronics, instead of a hard drive. It replaced a version of the iPod called the iPod mini. Another type of iPod, called the iPod shuffle, is very small, and it uses flash memory, like the iPod nano but it has no screen. It is the least expensive iPod. The most expensive iPod is called the [[iPod touch]]. It has a touch screen, like the [[iPhone]]. The first iPod touch was released in 2007. iPods often contain songs downloaded from an online music store, using a program called [[iTunes]]. (The name of Apple's music and video store is the [[iTunes Store]].) Songs are sold in [[AAC]] file format, not [[MP3]] or [[WMA]]. These are popular formats for [[Data compression|compressing]] (making smaller) music until it does not take up much space and can easily be put on a media player such as the iPod. The App Store is an online shop that is run by [[Apple Inc.]] where people can buy software for their [[iPhone]] or [[iPod Touch]]. It opened on July 11, 2008. Over 100,000 [[applications]] (or apps for short) are available for people to buy. Some apps are available for free. == Models == {| class="wikitable" |- !Model !Generation !Image !Storage space !style="width:60%"|Changes !Connection !Original release date !Pricing ([[United States dollar|USD]]) !Minimum OS to sync<!-- This area is SIMPLY for MINIMUM operating systems required, not a full list of compatible ones --> |- !rowspan="7"|[[iPod classic]] !first | style="text-align:center;"| |5, 10&nbsp;GB |First model, with a scroll wheel that actually moved. 10&nbsp;GB model made later. |[[FireWire]] |[[23 October]] [[2001]] |$399, $499<br /><span style="color:#969696">(5&nbsp;GB later $299)</span> |<small>Mac: [[Mac OS 9|9]]/[[Mac OS X v10.0|10.0]]/[[Mac OS X v10.1|10.1]]</small> |- !second | style="text-align:center;"|[[File:IPod 2G.jpg|http://techdigest.tv/ipod-touch-itunes-wi-fi.jpg|45px|second generation iPod]] |10, 20&nbsp;GB |[[Touchpad|Touch-sensitive]] wheel. FireWire port has a cover. Hold switch has changed. Works with Windows too, by using the [[Musicmatch Jukebox|Musicmatch]] program. |FireWire |[[17 July]] [[2002]] |$399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.1|10.1]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !third | style="text-align:center;"|[[File:Ipod backlight transparent.png|45px|third generation iPod]] |10, 15, 20, 30, 40&nbsp;GB |First complete redesign. Everything works from the top-screen and the case is slimmer. Musicmatch program is replaced by iTunes 4.7 for Windows. |FireWire <small>([[USB]] for syncing only)</small> |[[28 April]] [[2003]] |$299, $399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.2|10.2]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !fourth | style="text-align:center;"| |20, 40&nbsp;GB |Has a Click Wheel like the iPod mini. |FireWire or [[USB]] |[[19 July]] [[2004]] |$299, $399 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.3|10.3]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !fourth (photo) (color) | style="text-align:center;"|[[File:IPodphoto4G 1.png|45px|fourth generation iPod]] |'''photo''' : 30, 40, 60&nbsp;GB<br />'''color''': 20, 60&nbsp;GB |Premium version of 4G iPod with colour screen and picture viewing. ''Later became part of the main iPod section again.'' |FireWire or USB |October 2004 |'''photo''': $499, $599<br /><span style="color:#969696">(later $349, $449)</span><br />'''color''': $299, $399 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.3|10.3]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !fifth | style="text-align:center;"|[[File:Ipod 5th Generation white rotated.png|45px|fifth generation iPod]] |30, 60, 80&nbsp;GB |Second full redesign with a slimmer case, and larger screen with video playback. Available in black or white. |USB <small>([[FireWire]] for battery charging only)</small> |[[12 October]] [[2005]] |$299, $399<br /><span style="color:#969696">(later $249, $349)</span> |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]</small> |- !sixth | style="text-align:center;"|[[File:IPod Classic 6th Generation Black.jpg|45px|sixth generation iPod shuffle]] |80, 160&nbsp;GB |First one to have "Classic" at the end of its name. New way to control it. Has an anodized aluminium front plate. Silver replaces white. |USB <small>(FireWire for charging only)</small> |[[5 September]] [[2007]] |$249, $349 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]/[[Mac OS X v10.5|10.5]]/[[Mac OS X v10.6|10.6]]/[[Mac OS X v10.7|10.7]]/[[Mac OS X v10.8/10.8]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]/[[Windows 7|7]]</small> |- !rowspan="2"|iPod mini<small> (no longer made) </small> !first | style="text-align:center;"| |4&nbsp;GB |New smaller model, available in 5 colours. Introduced the "Click Wheel". |USB or FireWire |[[6 January]] [[2004]] |$249 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.3|10.3]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !second | style="text-align:center;"| |4, 6&nbsp;GB |Brighter colours available, with a battery that last longer. Click Wheel letters match the colour of the case. Gold colour not made any more. ''Later replaced by iPod nano.'' |USB or FireWire |[[22 February]] [[2005]] |$199, $249 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.3|10.3]]/[[Mac OS X 10.4|10.4]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !rowspan="4"|iPod nano !first | style="text-align:center;"|[[File:IPod Nano in its Dock.png|40px|first generation iPod nano]] |1, 2, 4&nbsp;GB |''Replaced iPod mini.'' Available in black or white. Uses flash memory. Colour screen for picture viewing. 1&nbsp;GB version made later. |USB <small>(FireWire for battery charging only)</small> |[[7 September]] [[2005]] |$149, $199, $249 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]<br />Win: [[Windows|2000]]</small> |- !second | style="text-align:center;"|[[File:Blue iPod Nano.jpg|40px|4&nbsp;GB blue iPod nano]] |2, 4, 8&nbsp;GB |Anodized aluminum casing and 6 colours available. |USB <small>(FireWire for battery charging only)</small> |[[12 September]] [[2006]] |$149, $199, $249 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]</small> |- !third | style="text-align:center;"|[[File:IPod nano 3g black.jpg|45px|4&nbsp;GB third iPod nano]] |4, 8&nbsp;GB |2" QVGA screen. Colours changed with chrome made again. New way to control it. Can use with videos. |USB <small>(FireWire for battery charging only)</small> |[[5 September]] [[2007]] |$149, $199 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]/[[Mac OS X v10.5|10.5]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]</small> |- !fourth | style="text-align:center;"|[[File:IPod Nano 4G black crop.jpg|45px|iPod Nano 4G in Black]] |8, 16&nbsp;GB |Changed back to tall way-round. All-aluminum case with 9 colour choices. Has an accelerometer to allow shake and horizontal viewing. 4GB model available only in a limited number of places. |USB |[[9 September]] [[2008]] |$149, $199 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.5|10.5]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]</small> |- !iPod nano !fifth | style="text-align:center;"| |8, 16&nbsp;GB |Has larger screen and smoother case than iPod nano G4. Built-in video camera. |USB |[[9 September]] [[2009]] |$149,$179 |<small>Mac:[[Mac OS X v10.5|10.5]]/[[Mac OS X v10.6|10.6]]<br />Win:[[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]/[[Windows 7|7]]</small> </small> |- !iPod nano !sixth | style="text-align:center;"| |2, 4&nbsp;GB |Reverted to small iPod Shuffle design with a 1.8" multi-touchscreen all around the body. Removes video recording, video playback, FM Radio, speakers, and microphone. |USB |[[1 September]] [[2010]] |$99 |<small>Mac:[[Mac OS X v10.6|10.6]]/[[Mac OS X v10.7|10.7]]/[[Mac OS X 10.8|10.8]]<br />Win:[[Windows 7|7]] </small> |- !iPod nano !seventh | style="text-align:center;"| |2, 4&nbsp;GB |Reverted to iPod Shuffle and iPod Touch crossover with Speakers and Video Playback re-added and Bluetooth added. |USB |[[12 September]] [[2012]] |$129 |<small>Mac:[[Mac OS X v10.7|10.7]]/[[Mac OS X 10.8|10.8]]<br />Win:[[Windows 7]]/[[Windows 8]] </small> |- !rowspan="3"|iPod shuffle !first | style="text-align:center;"|[[File:Ipod Shuffle rotated transparent.png|30px|first generation iPod shuffle]] |512&nbsp;MB, 1&nbsp;GB |New entry-level (cheapest) model. Uses flash memory and has no screen. |USB<br /><small>(no adaptor required)</small> |[[11 January]] [[2005]] |$99, $149<br /><span style="color:#969696">(later $69, $99)</span> |<small>Mac: [[Mac OS X v10.3|10.3]]/[[Mac OS X v10.4|10.4]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]</small> |- !second | style="text-align:center;"|[[File:IPod Shuffle Crop.jpg|45px|second generation iPod shuffle]] |1&nbsp;GB |Smaller clip design with anodized aluminium case. 4 colour options added later. Colours were later refreshed. |USB |[[12 September]] [[2006]] |$79 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]</small> |- !third | style="text-align:center;"| |4&nbsp;GB |Reverted back to first generation with controls moved to right headphone cable. Two colours, and has VoiceOver. 3 more colors added later. |USB |[[11 March]] [[2009]] |$79 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.5|10.5]]/[[Mac OS X v10.6|10.6]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]/[[Windows 7|7]]</small> |- !fourth | style="text-align:center;"| |4&nbsp;GB |Reverted back to second generation Shuffle with controls returned to the body of the iPod. Features VoiceOver. |USB |[[1 September]] [[2010]] |$79 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.6|10.6]]/[[Mac OS X v10.7|10.7]]/[[Mac OS X v10.8|10.8]] |- !rowspan="2"|[[iPod touch]] !first | style="text-align:center;"| |8, 16, 32 (released later)&nbsp;GB |With [[Safari (web browser)|Safari]] internet browser, [[Multi-touch]], [[Wi-Fi]], wireless access to the [[iTunes Store]] and [[YouTube]]. |USB <small>(FireWire for battery charging only)</small> |[[5 September]] [[2007]] (32GB [[February]] [[2008]]) |$299, $399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.4|10.4]]/[[Mac OS X v10.5|10.5]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]</small> |- !second | style="text-align:center;"| |8, 32, 64 &nbsp;GB |New [[tapered]] chrome back with Nike+ function, volume buttons, and built-in speaker added. |USB |[[9 September]] [[2008]] |$299, $399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.5|10.5]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista]]</small> |- !third | style="text-align:center;"| |8, 32, 64 &nbsp;GB |Features Voice Control from iPhone 3GS. |USB |[[9 September]] [[2009]] |$299, $399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X v10.6|10.6]]<br />Win: [[Windows XP|XP]]/[[Windows Vista|Vista]]/[[Windows 7|7]]</small> |- !fourth | style="text-align:center;"| |8, 16, 32, 64&nbsp;GB |New design from iPhone 4. Features front and back video cameras. |USB |[[1 September]] [[2010]] |$299, $399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X 10.6|10.6]]/[[Mac OS X 10.7|10.7]]/[[Mac OS X 10.8|10.8]]<br />Win: [[Windows 7|7]]</small> |- !fifth | style="text-align:center;"| |8, 16, 32, 64&nbsp;GB |Features larger 4" screen from iPhone 5. First iPod Touch available in several different colors. |USB |[[12 September]] [[2012]] |$299, $399, $499 |<small>Mac: [[Mac OS X 10.7|10.7]]/[[Mac OS X 10.8|10.8]]<br />Win:[[Windows 7|7]]/[[Windows 8|8]]</small> |}[[File:Nano omores.jpg|125px|thumb|right|(PRODUCT)<sup>RED</sup> 2G iPod nano.]] == Other websites == {{commons|iPod}} {{wikiquote-en|iPod}} * [http://www.apple.com/ipod/ Apple iPod] — Official website * [http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2001/11/12/313342/index.htm ''Apple's 21st century Walkman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020602035407/http://www.fortune.com/indext.jhtml?channel=print_article.jhtml&doc_id=204903 |date=2002-06-02 }} — Brent Schlender, ''[[Fortune (magazine)|Fortune]]'', October 2001 * [https://web.archive.org/web/20040720015523/http://msnbc.msn.com/id/5457472/site/newsweek iPod Nation] — [[Steven Levy]], ''[[Newsweek]]'', July 2004 * [http://www.engineering.cornell.edu/news/engineering-magazine/archives/cem-fall-2005/Behind-the-Music.cfm ''Behind the Music''] — Ken Aaron, ''Cornell Engineering'', 2005 * [http://www.wired.com/wired/archive/14.11/ipod.html The Perfect Thing] — [[Steven Levy]], ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', November 2006 * [http://techessentials.org/apple Apple Wiki] {{Apple Nav}} {{rq|wikify|translate}} {{омоон}} [[Category:Apple]] 6fmcwzuu2vgdn1yb59ufmn3fpkj1pkp Манат 0 29401 430865 430814 2026-09-25T01:07:50Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430865 wikitext text/x-wiki [[Ойуу:Rouble-1961-Paper-1-Reverse.jpg|thumb|300px|Сэбиэскэй биир [[солкуобай]], «солкуобай» диэн тыл [[ССРС]] өрөспүүбүлүкэлэрин араас 15 тылларынан суруллубут]] '''Манат''' ({{lang2|az|tm|manat}}) — ССРС кэминээҕи сылларга сэбиэскэй солкуобай азербайджан уонна туркмен тылларыгар официальнай аата. Билиҥҥи кэмҥэ — [[Азербайджан]] уонна [[Туркмения]] омук [[Валюта|валюталара]], азербайджан маната уонна туркмен маната, сөп түбэһиннэрииннэн. Туркменистан 1 маната 100 тенгеҕэ тэҥнээх. Туркменистаҥҥа сэбиэскэй кэм кэннэ манаты туттуу 1993 сыллаахха сэтинньы ыйтан киирбитэ. Азербайджан Республикатын маната 1992 сыллаахха атырдьах ыйыгар туттууга киирбитэ. Биир азербайджан маната 100 гяпикка тэҥнээх ({{lang-az|qəpik}}). == Тыл үөскээһинэ == «Манат» диэн тыл нуучча «монета» диэн тылыттан төрүттээх, онтон нуучча «монета» диэн тыла латыын тылыттан төрүттээх {{lang-lat|moneta}}<ref>[http://www.thefreedictionary.com/manat Free Dictionary: Manat]{{ref-en}}</ref><ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/manat Merriam-Webster: Manat]{{ref-en}}</ref>, нуучча тылыгар тылбааһа «Предостерегающая» эбэтэр «Советница» ({{lang-sah|сэрэтэр, сүбэлиир}}). Маннык соло Рим таҥаратыгар [[Юнона|Юнонаҕа]], [[Юпитер (таҥара)|Юпитер]] кэргэнигэр, баара. Үһүйээн быһыытынан, Юнона Рим олохтоохторун сир хамсааһынын, өстөөх саба түһүөхтээҕин туһунан хаста да сэрэппит. Рим Капитолийыгар Юнона Монета храмын аттыгар металлтан быһыллар уонна кутуллар манньыаттар мастерскойдара баара. Онон, аат ити сиртэн төрүттэммит<ref>[http://www.numizm.ru/html/m/moneta.html Словарь нумизмата: Монета]{{ref-ru}}</ref>. == Банкноталар уонна манньыаттар == <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" width="75%" ! rowspan="2"| Номинал ! colspan="3"| [[Азербайджан маната]] ! colspan="3"| [[Туркмен маната]] |- ! Банкноталар<ref>[http://www.cbar.az/pages/national-currency/banknotes/azm/ Old banknotes — ЦБ АР: AZM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224155708/https://www.cbar.az/ |date=2018-02-24 }}{{ref-az}}</ref><ref>[http://www.cbar.az/pages/national-currency/banknotes/azn/ New banknotes — ЦБ АР: AZN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224155708/https://www.cbar.az/ |date=2018-02-24 }}{{ref-az}}</ref> ! [[Манньыат|Манньыаттар]]<ref>[http://www.cbar.az/pages/national-currency/coins/old-coins/ ЦБ АР: Old coins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170415091802/https://www.cbar.az/pages/national-currency/coins/old-coins/ |date=2017-04-15 }}{{ref-az}}</ref><ref>[http://www.cbar.az/pages/national-currency/coins/new-generation-coins/ ЦБ АР: New generation coins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110211135/http://www.cbar.az/pages/national-currency/coins/new-generation-coins/ |date=2014-11-10 }}{{ref-az}}</ref> ! Өйдөбүл манньыаттар<ref>[http://www.cbar.az/pages/national-currency/commemorative-coins/1992-2010/ ЦБ АР: Coins produced within 1992—2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119220546/http://www.cbar.az/pages/national-currency/commemorative-coins/1992-2010/ |date=2010-01-19 }}{{ref-az}}</ref> ! Банкноталар ! [[Манньыат|Манньыаттар]] ! Өйдөбүл манньыаттар |- | 1 манат | {{Y}} | {{N}} | | {{Y}} | {{Y}} | |- | 2 манат | {{N}} | {{N}} | | {{N}} | {{Y}} | |- | 5 манат | {{Y}} | {{N}} | {{Y}} | {{Y}} | {{N}} | |- | 10 манат | {{Y}} | {{N}} | | {{Y}} | {{N}} | |- | 20 манат | {{N}} | {{N}} | | {{Y}} | {{N}} | |- | 50 манат | {{Y}} | {{N}} | {{Y}} | {{Y}} | {{N}} | |- | 100 манат | {{Y}} | {{N}} | {{Y}} | {{Y}} | {{N}} | |- | 250 манат | {{Y}} | {{N}} | | {{N}} | {{N}} | |- | 500 манат | {{Y}} | {{N}} | {{Y}} | {{Y}} | {{Y}} | {{Y}} |- | 1000 манат | {{Y}} | {{N}} | | {{Y}} | {{Y}} | {{Y}} |- | 5000 манат | {{N}} | {{N}} | | {{Y}} | {{N}} | |- | 10 000 манат | {{Y}} | {{N}} | | {{Y}} | {{N}} | |- | 50 000 манат | {{Y}} | {{N}} | | {{N}} | {{N}} | |- | Бытарытар харчылар | colspan="3"| Гяпик | colspan="3"| Тенге |} </center> == Өссө маны көр == * [[Валюта]] * [[Валюта бэлиэтэ]] == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} == Сигэлэр == * {{книга |заглавие = The Free Dictionary |ссылка = http://www.thefreedictionary.com/ |место = |издательство = Farlex |год = 2011 |ref = Free Dictionary }}{{ref-en}} * {{книга |заглавие = Merriam-Webster |ссылка = http://www.merriam-webster.com/ |место = Springfield |издательство = Merriam-Webster Inc. |год = 2011 |ref = Merriam-Webster }}{{ref-en}} * {{книга |заглавие = Словарь нумизмата |ссылка = http://www.numizm.ru/ |издание = 2-е изд., перераб. и доп. / Публ. [http://www.numizm.ru/ Словарь нумизмата. Описание монет] |ответственный = [Авторы: Фенглер Х., Гироу Г., Унгер В.] / Пер. с нем. М. Г. Арсеньевой / Отв. ред. В. М. Потин |место = М. |издательство = Радио и связь |год = 1993 |isbn = 5-256-00317-8 |ref = СН }}{{ref-ru}} * {{книга |заглавие = Центральный банк Азербайджанской республики |ссылка = http://www.cbar.az/ |издание = Официальный сайт |место = |издательство = ЦБ АР |год = 2010 |ref = ЦБ АР }}{{ref-ru}} {{money-stub}} [[Категория:Харчы]] 3jugt3exyl7p85szf745r2ik71oeww0 Бубка Сергей Назарович 0 30975 430859 417172 2026-09-25T00:21:00Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430859 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Sergey Bubka 2013.jpg|мини|Сергей Бубка, 2013 сыл]] '''Сергей Назарович Бубка''' ({{lang-uk|Сергі́й Наза́рович Бу́бка}}; {{lang-ru|Серге́й Наза́рович Бу́бка, ''Sergey Nazarovich Bubka''}}; 1963 сыл ахсынньы 4 төрөөбүт) [[Украина]] урукку ураҕаһынан ыстанааччыта. [[ССРС]] арахсыан дылы 1991 сылга дылы ССРС аатыттан кыттара. Бубка алта сыл устата Аан дойду чемпионаттары кыайбыта, Олимпиадаҕа кыһыл көмүс мэтээли ылбыта уонна ураҕаһынан ыстаныыга 35 аан дойду рекордун олохтообута. <ref name="bbc">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/low/athletics/1153086.stm |title=Bubka says farewell |accessdate=26 August 2007 |work=BBC News | date=4 February 2001}}</ref> (17 outdoor and 18 indoor records). 6.0 миэтирэни уонна 6.10 миэтирэни ураҕаһынан ыстаныыга бастакы киһи этэ. <ref name="indoorlist">{{cite web|url=http://www.iaaf.org/statistics/toplists/inout=i/age=n/season=0/sex=M/all=y/legal=A/disc=PV/detail.html|title=Top Lists: Pole Vault|accessdate=29 June 2009|publisher=IAAF.org}} (Indoor)</ref><ref name="outdoorlist">{{cite web|url=http://www.iaaf.org/statistics/toplists/inout=o/age=n/season=0/sex=M/all=y/legal=A/disc=PV/detail.html|title=Top Lists: Pole Vault|accessdate=29 June 2009|publisher=IAAF.org}} (Outdoor)</ref> Кини рекорда - 6.15 миэтирэни,1993 сыллаахха [[Донецк|Донецкайга]] олохтоммута<ref>{{cite web|title=RENAUD LAVILLENIE SETS POLE VAULT WORLD RECORD OF 6.16M IN DONETSK - UPDATED|url=http://www.iaaf.org/news/news/renaud-lavillenie-pole-vault-world-record|publisher=IAAF|accessdate=17 February 2014}}</ref> 21 сыл устата турбута уонна Франция спорсмена Рено Лавеллинне ол же аренаҕа саҥа рекорду олохтообута.<ref>{{cite web|title=RENAUD LAVILLENIE SETS POLE VAULT WORLD RECORD OF 6.16M IN DONETSK - UPDATED|url=http://www.iaaf.org/news/news/renaud-lavillenie-pole-vault-world-record|publisher=IAAF|accessdate=15 February 2014}}</ref> ==Биографията== Ворошиловград (билиҥҥи Луганск) куоракка төрөөбүтэ. Бастаан преградалаах сүүрүүгэ кыттара, ол гынан баран билиниитин ураҕаһынан ыстаныыга булбута. 1983 сыллаахха биллибэт спорстмен Хельсинкига кэлэн баран аан дойду чемпионатын кыайбыта. Аныгыскы сылга бастакы рекордун олохтообута - 5 м 75&nbsp;см ССРС арахсыан дылы ССРС аатыттан кыттыбыта Сэбиэскэй спортка рекорду олохтообут спортсменнарга улахан премия төлөнөр эбит, ол иһин Бубка кыра-кыралаан улаатыннарар буолбут. Ол аата биир саниметрынан үрдүгү ыстанан саҥа рекорд олохтуур буолбут. Уоллаах - эмиэ Сергей диэн ааттаах - профессиональнай теннис оонньооччута. ===Олимпиада кырааһына=== Ураҕаһынан ыстаныыга наар кыайар да буоллар Олимпиадаларга аҕыйахта кыттыбыта. Аан дойду спордыгар кыттар бириэмэтэ саҕаламмытын кэннэ бастакы Олимпиаданы көтүппүтэ тоҕо диэн ССРС 1984 сыллаах Олимпиаданы бойкоттаабыта. Оонньуулар буолуон иннинэ Олимпиада кыһыл көмүс кыайыылааҕа Сергей Бубка Аан дойду чемпионатыгар ыстаныытыттан 12 сантиметр намыһах ыстаммыта. 1988 сыллахха Сеул Олимпиадатыгар 5 метр 90 см ыстанан соҕотох Олимпиада кыһыл көмус мэтээлин ылбыта.1992 Барселона Олимпиадатыгар сыллаахха квалификациятын сатаан ааспатаҕа уонна кыаттарбыта. Онтон 1996 сыл Атланта Олимпиадатыгар эмсэҕирии ылан ыстанартан аккаастаммыта, биир даҕаны ыстаныыны оҥорбокко. 2000 сыллаахха Сидней Олимпиадатыгар эмиэ квалификацияны сатаан ааспатаҕа.<ref>{{cite web|url=http://www2.iaaf.org/OLY00/results/data/M/PV/Rq.html|title=Sydney 2000 results|accessdate=26 August 2007|work=IAAF.org}}</ref> ===Аан дойду чемпионаттара=== Бубка 6 сыл устата Аан дойду чемпионаттарын кыайбыта 1983 сыллаахтан 1997 сылга дылы: {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; width:71%;" |- !Сыл !Чемпионат аата !Буолбут сирэ !Миэстэтэ !Кыайыылаах ыстаныы үрдүгэ<br/>(m) |- |1983 |1983 сыл Аан дойду чемпионата |[[Хельсинки]] | style="background:gold;"| Бастакы |5.70 |- |1987 |1987 сыл Аан дойду чемпионата |[[Рим]] | style="background:gold;"| Бастакы |5.85 |- |1991 |1991 сыл Аан дойду чемпионата |[[Токио]] | style="background:gold;"| Бастакы |5.95 |- |1993 |1993 сыл Аан дойду чемпионата |[[Штутгарт]] | style="background:gold;"| Бастакы |6.00 |- |1995 |1995 сыл Аан дойду чемпионата |[[Гөтенбург]] | style="background:gold;"| Бастакы |5.92 |- |1997 |1997 сыл Аан дойду чемпионата |[[Афины]] | style="background:gold;"| Бастакы |6.01 |} ==Быһаарыылар== {{Быһаарыылар}} ==Тас сигэлэр== {{commons|Sergei Bubka}} * [http://www.sergeybubka.com Sergey Bubka's Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810074901/http://www.sergeybubka.com/ |date=2017-08-10 }} * [http://www.iaaf.org/athletes/ukraine/sergey-bubka IAAF profile for Sergey Bubka] * [http://issuu.com/insideathletics/docs/ia08final/22?mode=embed&layout=http%3A%2F%2Fskin.issuu.com%2Fv%2Flight%2Flayout.xml Magazine article tracing Bubka's career] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150410070602/http://issuu.com/insideathletics/docs/ia08final/22?mode=embed&layout=http://skin.issuu.com/v/light/layout.xml |date=2015-04-10 }} * [http://www.arielnet.com/start/media/highlights.pole.sergei.bubka.256kbps.htm A small video with the highlights of Bubka's career] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060322075227/http://www.arielnet.com/start/media/highlights.pole.sergei.bubka.256kbps.htm |date=2006-03-22 }} * [http://www.neovault.com/articles_bubka_speaks.asp http://www.neovault.com/articles_bubka_speaks.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224175145/http://www.neovault.com/articles_bubka_speaks.asp |date=2008-02-24 }} * [http://www.mastersathletics.net/fileadmin/html/Rankings/All_Time/polevaultmen.htm Masters T&F Pole Vault All-Time Rankings] * [https://web.archive.org/web/20131127174253/http://sports.espn.go.com/oly/summer08/fanguide/athlete?athlete=1794 ESPN bio] [[Category:1963 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Category:Украина спорстсменнара]] 1eh27tyi0ed7emw9y0g33vqm3ilg241 Футболга аан дойду чемпионата 2014 0 31655 430869 321141 2026-09-25T02:11:53Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430869 wikitext text/x-wiki '''2014 FIFA Аан дойдутааҕы чемпионата''' ({{lang-pt|Copa do Mundo FIFA de 2014}}, {{lang-en|2014 FIFA World Cup}}) диэн [[FIFA]] 2014 сыллаахха Бразилияҕа ыытыллыбыт футбол чемпионата. Бразилия Аан дойду чемпионатын иккистээн хаһаайынныыр чиэһи ылбыта уонна Соҕуруу Америка дойдуларыгар төрдүһүн ыытыллар. == Кыттааччылар== [[File:2014 world cup qualification.PNG|thumb|Right|270px|{{legend|#000cff|Кыттар дойду}} {{legend|#ffb400|Дойду кыттааччыга ааспатаҕа}} {{legend|black|Дойду сайаапканы ыыппатаҕа}} {{legend|#ababab|Дойду FIFA чилиэнэ буолбатах}}]] {| | valign="top" | === Азияттан=== * {{флагификация|Австралия}} * {{флагификация|Иран}} * {{флагификация|Дьоппуон}} * {{флагификация|Соҕуруу Кэриэйэ}} === Африкаттан=== * {{флагификация|Алжир}} * {{флагификация|Камерун}} * {{флагификация|Гана}} * {{флагификация|Кот д'Ивуар}} * {{флагификация|Нигерия}} === Хоту Америка === * {{флагификация|Коста Рика}} * {{флагификация|Гондурас}} * {{флагификация|Мексика}} * {{флагификация|АХШ}}&nbsp; | valign="top" | ===Соҕуруу Америка === * {{флагификация|Аргентина}} * {{флагификация|Бразилия}} (хаһаайка) * {{флагификация|Чили}} * {{флагификация|Колумбия}} * {{флагификация|Эквадор}} * {{флагификация|Уругвай}} === Европа=== * {{флагификация|Бельгия}} * {{флагификация|Босния уонна Херцеговина}} * {{флагификация|Хорватия}} * {{флагификация|Англия}} * {{флагификация|Франция}} * {{флагификация|Германия}} * {{флагификация|Греция}} * {{флагификация|Италия}} * {{флагификация|Голландия}} * {{флагификация|Португалия}} * {{флагификация|Россия}} * {{флагификация|Испания}} * {{флагификация|Швейцария}} |} == Бириистэр == Оонньуу саҕаланыан иннинэ хас хамаанда 1,5 мөл доллар ылбыта, хамаанданы бэлэмнииргэ. Групповой этапы ааспатах хамаанда 8 мөл доллары ылар, 9 мөл. групповойтан тахсан баран, 14 финал чиэппэригэр кыайтардаҕына. Төрдүс миэстэ 20 мөл, үһүс миэстэ 22 мөл., иккис миэстэ 25 мөл, уонна чемпиона 35 мөл дуоллары ылар. ==Стадионнар== 2009 ыам ыйын 31 күнүгэр 12 чемпионат буолар стадионнара талыллыбытыттара. <center> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !colspan="4" align="center"| {{Флаг Бразилии}} [[Бразилия]] |- ![[Белу-Оризонти]] ![[Бразилиа]] ![[Куяба]] ![[Куритиба]] |- |[[Минейран]] |[[Национальный стадион (Бразилия)|Национальный стадион]] |[[Арена Пантанал]] |[[Арена Байшада]] |- |Көрөөччү ахсаана: '''62 547''' |Көрөөччү ахсаана: '''70 042''' |Көрөөччү ахсаана: '''42 968''' |Көрөөччү ахсаана: '''43 981''' |- | | [[Билэ:Brasilia Stadium - June 2013.jpg|200px]] | [[Билэ:Cuiaba Arena.jpg|200px]] | [[Билэ:Arenadabaixada2.jpg|200px]] |- ![[Форталеза]] !rowspan=8 colspan=2|<center>{{ПозКарта+ |float=middle|Бразилия |width=500 |caption= |places= {{ПозКарта~ |Бразилия |lat=-19.5157 |long=-43.5815 |label=[[Белу-Оризонти]] |position=right}} {{ПозКарта~ |Бразилия |lat=-16.00 |long=-47.60 |label=[[Бразилиа]] |position=right}} {{ПозКарта~ |Бразилия |lat=-3.807267 |long=-38.522481 |label=[[Форталеза]] |position=left }} {{ПозКарта~ |Бразилия |lat=-30.060420 |long=-51.213338 |label=[[Порту-Алегри]] |position=right }} {{ПозКарта~ |Бразилия |lat=-23.600112 |long=-46.720227 |label=[[Сан-Паулу]] |position=left }} {{ПозКарта~ |Бразилия |lat=-22.548118 |long=-43.1348 |label=[[Рио-де-Жанейро]] |position=right }} {{ПозКарта~ |Бразилия |lat=-12.919164 |long=-38.427078 |label=[[Салвадор]] |position=right }} {{ПозКарта~ |Бразилия |lat=-5.47 |long=-35.12 |label=[[Натал (Риу-Гранди-ду-Норти)|Натал]] |position=left }} {{ПозКарта~ |Бразилия |lat=-15.35 |long=-56.05 |label=[[Куяба]] |position=right }} {{ПозКарта~ |Бразилия |lat=-25.25 |long=-49.15 |label=[[Куритиба]] |position=right}} {{ПозКарта~ |Бразилия |lat=-3.06 |long=-60.01 |label=[[Манаус]] |position=right }} {{ПозКарта~ |Бразилия |lat=-8.03 |long=-35.00 |label=[[Ресифи]] |position=left }} }}</center> ![[Манаус]] |- |[[Кастелан (стадион)|Кастелан]] |[[Амазония (стадион)|Амазония]] |- |Көрөөччү ахсаана: '''64 846''' |Көрөөччү ахсаана: '''42 374''' |- | [[Билэ:Fortaleza Arena.jpg|200px]] | [[Билэ:Manaus aerea arenaamazonia.jpg|200px]] |- ![[Натал (Риу-Гранди-ду-Норти)|Натал]] ![[Порту-Алегри]] |- |[[Арена дас Дунас]] |[[Бейра-Рио]] |- |Көрөөччү ахсаана: '''42 086''' |Көрөөччү ахсаана: '''51 300''' |- | [[Билэ:Natal, Brazil - Arena das Dunas.jpg|200px]] | [[Билэ:Portoalegre aerea arenabeirario.jpg|200px]] |- ![[Ресифи]] ![[Рио-де-Жанейро]] ![[Салвадор]] ![[Сан-Паулу]] |- |[[Арена Пернамбуку]] |[[Маракана]] |[[Фонте-Нова]] |[[Арена Коринтианс]] |- |Көрөөччү ахсаана: '''46 154''' |Көрөөччү ахсаана: '''76 935''' |Көрөөччү ахсаана: '''56 000''' |Көрөөччү ахсаана: '''61 000'''<ref>Көрөөччу ахсаана 48 тыыһ. чемпионат бириэмэтигэр улаатыллыбыта..</ref><ref>{{cite web|url=http://rodrigomattos.blogosfera.uol.com.br/2014/06/05/itaquerao-tera-so-61-mil-lugares-na-abertura-da-copa/|title=Itaquerão terá só 61 mil lugares na abertura da Copa|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=|lang=pt}}</ref> |- | [[Билэ:Itaipava Arena Pernambuco - Recife, Pernambuco, Brasil.jpg|200px]] | [[Билэ:Maracanã 2014 a.jpg|200px]] | [[Билэ:Aerea Fontenova.jpg|200px]] | [[Билэ:Arena Corinthians West Building.jpg|200px]] |} </center> == Быһаарыылар== {{Быһаарыылар}} == Атын сигэлэр == *[https://web.archive.org/web/20131120042645/http://www.fifa.com/worldcup/index.html Чемпионат официальнай сайта] [[Category:2014 in sports|FIFA Аан дойду чемпионата]] [[Category:Футбол]] g14i2qtrb51d57hnbt5gtnnky7t7z3v Авраам Линкольн 0 35132 430856 429999 2026-09-24T23:58:43Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430856 wikitext text/x-wiki [[Билэ:Abraham Lincoln November 1863.jpg|мини|Авраам Линкольн 1863 сыл сэтинньи ыйыгар]] '''Авраам Линкольн ''' (1809 Олунньу 12&nbsp;– 1865 муус устар 15) [[АХШ]] 16-с президена этэ. Президент быһыытынан 1861 сыллаахтан 1865 сыллаахха дылы үлэлээбитэ, кини бириэмэтигэр [[АХШ Гражданскай сэриитэ]] буолбута. Конфедераттар улахан аҥара хотторбуттарын кэнниттэн кинини өлөрбүттэрэ. Линкольн АХШ-га кулут суох буолуутун иһин үлэлээбитэ, ол иһин "Улуу босхолооччу" дииллэр. АХШ-га бастакы өлөрүллүбүт президент буолар. == Олоҕо == Авраам Линкольн 1809 сыл олунньу 12 күнүгэр АХШ Кентаки штатыгар Ходгенвилль диэн сиргэ төрөөбүтэ. Аҕата Томас Линкольн фермер этэ, ийэтэ Нэнси Хэнкс. Дьиэ кэргэнэ олус дьадьаҥы этэ.<ref name="lincolnbook">{{cite book|last=Thornton|first=Brian|coauthors=Richard W. Donley|title=101 things you didn't know about Lincoln: loves and losses, political power|url=https://archive.org/details/101thingsyoudidn0000thor|publisher=Adams Media|date=October 31, 2005|isbn=9781593373993|language=English}}</ref> Авраам биир бырааттаах уонна биир балтылаах этэ. Быраата кыра эрдэҕинэ өлбүтэ. Кинилэр кыра тыаҕа баар дьиэҕэ улааппыттара. Ол бириэмэҕэ кулут тутуу сокуоннаах этэ да, аҕата Баптист итэҕэйээччи кулуту тутары аккаастаммыта. Линкольн сэттэ саастааҕар дьиэ кэргэнэ Индиана штатыгар көспүттэрэ, онтон кэлин Иллинойс куоракка. Кэлин, оскуолаҕа биир эрэ сыл сылдьыбытын туһунан кэпсиирэ, ол гынан баран ол сыл иһигэр ааҕарга, суруйарга уонна арифметика эпирэссийэлэрин оҥорорго үөрэммитэ.1842 сыллааъъа Мэри Тодд Линкольны кэргэн ылбыта. Түөрт оҕоломмуттара, ол гынан баран үһэ кыра эрдэхтэринэ өлбүттэрэ.<ref name="teamofrivals"> {{cite book |last=Goodwin |first=Doris Kearns |title=Team of Rivals |url=https://archive.org/details/teamofrivalspoli0000good_f2e0 |location=New York, NY |publisher=Simon & Schuster, Inc. |year=2005}} </ref> Авраам Линкольн сороҕор Эйб Линкольн эбэтэр "Чиэһинэй Эйб"диэн ааттанара, тоҕо диэн сөп харчы ордугун биэрээри 2 километр кэриҥэ сүүрэн биэрбит туһунан кэпсээн биллэр. Кыра уурбаны арыйбыта, ол гынан баран эстибитэ. Атын дьон эстэн баран куотар буоллахтарына кини хаалан иэстэрин барытын төлөөбүтэ.<ref>White, Jr., Ronald C. (2009). A. Lincoln: A Biography. Random House, Inc. ISBN 9781400064991</ref> == Политика карьератыгар бастакы хардыылар== Линкольн политика карьератын 1832 сыллаахха саҕалаабыта, ол сыллаахха Иллинойс уопсай ассамблеятыгар кытта сатаабыта, даҕаны хотторбута. Армияҕа баран Америка индеецтарын кытта сэриигэ капитаанынан сулууспалаабыта. 1837 сыллахха [[Иллинойс]] штатын Спрингфилд куоратыгар көспүтэ уонна юристаабата. Сотору буолан баран Иллинойс штатын биир көстөр юриһынан ааҕыллара.<ref> {{cite book |last=Frank |first=John |title=Lincoln as a Lawyer |url=https://archive.org/details/lincolnaslawyer0000fran |publisher=Americana House |year=1991 |isbn=0962529028}} </ref><ref> {{citeweb|url=http://www.quotablelincoln.com/lincoln2_books.php|publisher=Quotable Lincoln|title=Biography of Lincoln|accessdate=2009-08-28}} </ref> 1837 сыллаахха Иллинойс Ассамблеятыгар чилиэн буола сылдьан [[Вашингтон|Вашингтоҥҥа]] кулут тутуу суох буолара табыллыбатын туһунан резолюциятыгар протест суруйбута.<ref> {{cite web |url=http://www.nps.gov/liho/historyculture/slavery.htm |title=Lincoln on Slavery |accessdate=2009-NOV-15}} </ref><ref> {{cite web |accessdate=2009-NOV-15 |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=lincoln;cc=lincoln;type=simple;rgn=div1;q1=founded%20on%20both%20injustice%20and%20bad%20policy;view=text;subview=detail;sort=occur;idno=lincoln1;node=lincoln1%3A101 |title=Protest in Illinois Legislature on Slavery |publisher=University of Michigan Library |date=1937-03-03}} </ref> 1841 сыллаахха Бэйли Кромуэлл дьыалатын сүүйбүтэ. Кини хара дьахтары көрдөрөр этэ, онно кини номнуо босхолонон кулут буола атыыланана табыллыбатын дакаастаабыта. 1847 сыллаахха Мэтсон Рутерфорд утары дьыалатыгар хотторбута, онно кини кулут хаһаайынын Роберт Мэтсоны көрдөрөр этэ, куоппут кулуттары төнүннэрэрин диэн. Иллинойска көспүтүн кэнниттэн маҕаһыыннаах этэ уонна почтаны тутар этэ. Кэлин Республиканскай партия чилиэнэ буолбута. АХШ Сенатыгар Стивен Дуглаһы кытта куоталаспыта даҕаны хотторбута. 1846 сыллахха Уиг партиятыгар холбоспута уонна Бэрэстэбиитэллэр палаататыгар биир срок устата үлэлээбитэ. Ол кынниттэн политика карьератын быраҕан тимир суол юриһа буолбута. 1854 сыллаахха Канзас-Небраска укааһыгар кыттар политикаҕа иккистээн киирбитэ. Республиканскай партияҕа холбоһон кулуттааһын утарыы хамсааһын олохтообута. 1858 сыллаахха Сенатор буола сатаабыта даҕаны табыллыбатаҕа, ол гынан баран дойду болҕомтотун кулуттааһын боппуруоһугар тардыбыта. .<ref> {{cite web |accessdate=2008-05-21 |url=http://www.nationalcenter.org/HouseDivided.html |title=A House Divided Against Itself Cannot Stand |publisher=National Center for Public Policy Research |month=June |year=1858 |author=Lincoln, Abraham}} </ref> 1960 сыллаахха АХШ Президенын быыбарыгар Республиканскай партияттан ыытыллыбыта.<ref>{{Cite web|URL = http://www.history.com/topics/us-presidents/abraham-lincoln}}</ref> == Президент буолар бириэмэтэ == [[Билэ:Thomas Hicks - Leopold Grozelier - Presidential Candidate Abraham Lincoln 1860.jpg|thumb|left|upright|Авраам Линкольн хандьыдаат буолар бириэмэтигэр]] Араас биричиинэнэн Республиканскай паартияттан хандьыдаатынан талыллыбыта. Кулуттааһын боппуруоһугар санаалара атын хандьыдааттары кытта тэҥнээтэххэ сымнаҕас этэ. Линкольн арҕаа штаттарга сыһыаннааҕыттан онно өйөөһүнү хомуйо, уонна атын хандьыдаттар номнуо кырдбаҕас этилэр. <ref>{{cite book |title=Why the Civil War Came |url=https://archive.org/details/whycivilwarcame0000unse_m1s6 |author=Boritt, Gabor S. |publisher=Oxford University Press|date=1997|isbn=0195113764 |pages=[https://archive.org/details/whycivilwarcame0000unse_m1s6/page/n22 3]–30}}</ref><ref name="nationalexperience"> {{cite book |last=Blum |first=John M. |title=Team of Rivals |location=New York, NY |publisher=Harcourt Brace Jovanovich |year=1981 |pages=340—342}} </ref> Линкольн дьиэ кэргэнэ дьадаҥы этэ, ол иһин Республиканскай паартия босхолооһун позициятыгар туруорар этэ. 1860 сыллаах быыбары хотон АХШ 16-с Президенынан талыллыбыта. Кини соҕуруу штаттарга ап-аҕыйах куолаһы хомуйбута. Президент сорох штаттарга толору өйөөһүн баарыттан кыайбыта бастакыта буолара. .<ref name="nationalexperience" /> Наар үрдүк шляпаны кэтэринэн биллэрэ. Айанныырыгар шляпатын иһигэр докумуоннары угара.<ref>[http://www.epinions.com/review/Abe_Lincoln_s_Hat__Step_into_Reading_Books_Series_A_Step_2_Book_by_Martha_Brenner_Books/content_347421773444?sb=1 Abe Lincoln's Hat Step into Reading Books Series A Step 2 Book by Martha Brenner Books] at epinions.com</ref> === Линкольн уонна АХШ Гражданскай сэриитэ === [[Билэ:Abraham Lincoln O-55, 1861-crop.jpg|thumb|250px|Саҥа президент буоларыгар оҥоһуллубут хаартыска]] Линкольн быыбары кыайбытын кэнниттэн сэттэ штат (Соҕуруу Каролина, Миссиссиппи, Алабама, Флорида, Джорджия, Техас уонна Луизиана) Конфедерацияны олохтообуттара. АХШ Соҕуруу Каролинаҕа баар Форт Сумтеры биэрэри аккаастаабыттарын кэнниттэн Конфедераттар ону саба түспүттэрэ. Онон АХШ Гражданскай сэриитэ саҕаламмыта. Сотору буолан баран өссө түөрт штат (Арканзас, Вирджиния, Теннеси уонна Хоту Каролина Конфедерацияҕа холбоспуттара.Инньэ гынан Конфедерацияҕа 11 штат баар буолбута.Президент буолар бириэмэтигэр Хоту штаттары холбоон Сойууһу олохтоон сэриигэ бэлэмнээбитэ. Ону тэҥэ "кыраныыссалыыр штаттар" (Кентуки, Миссури уонна Мэрилэнд) Сойуустан тахсыбаттарын уонна Конфедерацияҕа холбоспотторун үрдүгэр үлэлээбитэ. Линкольн генерал буолбатах этэ, кини индеецтары кытта сэриигэ икки сыл сулууспалаабыта..<ref name=ilng>"[http://www.il.ngb.army.mil/Museum/HistPeople/Lincoln.htm Captain Abraham Lincoln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060718033854/http://www.il.ngb.army.mil/Museum/HistPeople/Lincoln.htm |date=2006-07-18 }}", ''Illinois State Military Museum'', [[Illinois National Guard]], accessed April 12, 2009.</ref> Ол гынан баран сотору буолан баран сэриигэ сүрүн оруолу ооннььур буолбута, сэрии департамынагар күннэринэн үлэлиирэ. Кини Соҕуруу штаттары төгүрүтэн баран Миссиссиппи өрүһү хонтуруоллууру, уона Ричмонд - Конфедераттар киин куораттарын ыларга былааннааҕа. Атын генераллары кытта утарсара, ол курдук Джордж МакКеллан, сорох генераллары уурайтарар, тоҕо диэн кыргыһыыга хотторбуттарын иһин. Сотору буолан баран армия үрдүкү генералынан Улисс Гранты туруорбута. === Кулуттары босхолооһүн прокламацията === [[Кулуттары босхолооһүн прокламацията]] 1863 сыл тохсунньу 1 күнүгэр илии баттаабыта, онно утарсар штаттар кулуттара босхолоноллорун туһунан этиллэрэ. Бастаан аҕыйах кулут босхоломмута, тоҕо диэн Сойууска кулут ахсаана аҕыйах этэ. Онтон Сойуус армията кыайан истэҕин аайы босхолонор кулут ахсаана улаатара. Конфедераттар штаттарыгар баар кулуттар босхолоноллорор ыарахан этэ, тоҕо диэн Сойуус сокуоннарын билиммэттэр этэ..<ref name=yale>{{citeweb|url=http://www.yale.edu/ynhti/curriculum/units/1985/5/85.05.03.x.html|title=Lincoln|accessdate=2009-08-22|publisher=Yale University}}</ref> АХШ Конституциятатын 13-с көннөрүү киириэҕэр дылы кулут боппуруоһунан штат дьарыктанара. Ол аата ити прокламациятын сэриигэ туттара. Инньэ гынан Прокламация баар буолбутун кэнниттэн сэрии сыала уларыйан кулуттары босхолооһун буолбута. Онно атын дойдулар, ол курдук Британия уонн Франция Конфедерация өйөбүллэрин суох оҥорбута. Линкольн кэлин Конституция уларытыыны этии киллэрбитэ, инньэ гынан АХШ-га кулуттааһын бобуллубута, 1865 сыллаахха иллии баттаммыта. === Геттисбург тыла === Биир биллэр тылынан Линкольн Геттисбургка эппитэ. 1863 сыллаахха Геттисбург аттыгар улахан кыргыһыыга икки өттүттэн элбэх киһи өлбүтэ, онно киһи уҥуоҕа тутуллар сиригэр тыл эппитэ. Ол тыл билиҥҥигэ дылы АХШ историятыгар биир сүдү миэстэни тутар.<ref>{{cite web|publisher=[[United States Department of State]]|title=Outline of U.S. History|page=73|url=http://www.america.gov/st/educ-english/2008/April/20080407120920eaifas0.4535639.html|accessdate=2009-01-03}}</ref> === Иккис срога уонна өлөрүүтэ === Линкольн иккистээн президеҥҥа 1864 сыллаахха талыллыбыта уонна кулун тутар 4 күнүгэр инаугурацияламмыта. Ол бириэмэҕэ Сойуус Гражданскай сэриигэ кыайара чугас этэ. Линкольн сэриини тохтотор уонна былааһы олохтуур этиилэри киллэрбитэ. 1865 сыл муус устар 9 күнүгэр Конфедераттар генерала Роберт Ли армиятын кытары бэлиммиттэрэ. 1865 сыл муус устар 11 күнүгэр хара тириилээх дьоҥҥо быыбарга талар быраабы биэрэр тылы эппитэ.<ref>{{cite web |title=Last Public Address |url=http://showcase.netins.net/web/creative/lincoln/speeches/last.htm |date=April 11, 1865 |accessdate=2008-09-15 |work=Speeches and Writings |publisher=[http://showcase.netins.net/web/creative/lincoln.html Abraham Lincoln Online]}} </ref> [[Билэ:The Assassination of President Lincoln - Currier and Ives 2.png|thumb|200px|right| [[Муус устар 14]]: Линкольн ытыллыбыт.]] Муус устар 14 күнүгэр Линкольн Вашингтоҥҥа баар Форд театрын кэргэнин ооннььуутугар көрө барбыта. Үһүс акта бириэмэтигэр артыыс уонна Конфедераттар өспүйүөнэ Джон Вилкес Бус президент балконугар тахсан кэнниттэн төбөтүгэр пистэлиэттэн ыппыта,<ref>Swanson, James. ''Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer''. Harper Collins, 2006. pp. 42–3. ISBN 978-0-06-051849-3</ref> уонна тута өлөрбүтэ. Линкольну утары турар балыыһаҕа укпуттара, <ref>Steers, Edward. ''Blood on the Moon: The Assassination of Abraham Lincoln''. University Press of Kentucky, 2001. p.&nbsp;123–24. ISBN 978-0-8131-9151-5</ref> Линкольн секретаара Джон Хэй өлөрүгэр аттыгар баара.<ref>{{cite book|last=Hay|first=John|title=The Life and Letters of John Hay Volume 1 (quote's original source is Hay's diary which is quoted in "Abraham Lincoln: A History", Volume 10, Page 292 by John G. Nicolay and John Hay)|date=1915 (1890)|publisher=Houghton Mifflin Company|url=http://archive.org/stream/lifeandlettersof007751mbp/lifeandlettersof007751mbp_djvu.txt|accessdate=April 25, 2014}}</ref> Бус куоппута, ол гынан баран муус устар 26 күнүгэр тутуллар эпирэссийэҕэ ытыллыбыта. Линкольн АХШ Президеннарыттан өлөрүллүбүт бастакы Президент этэ.<ref>{{cite book|title=Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer|last=Swanson|first=James|year=2006|publisher=Harper Collins|isbn=9780060518493}}</ref> == Быһаарыылар == {{Быһаарыылар}} [[Category:1809 сыллаахха төрөөбүттэр‏‎]] [[Категория:1865 сыллаахха өлбүттэр]] [[Category:Авраам Линкольн]] [[Category:АХШ Президеннара]] hlzz2r30ftkhjm3uolzts409ssr6yyd Хинчегашвили Владимир 0 38036 430870 327076 2026-09-25T02:13:50Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430870 wikitext text/x-wiki '''Влади́мир Хинчегашви́ли''' ({{Lang-ka|ვლადიმერ ხინჩეგაშვილი}}; 1991 сыл муус устар [[Муус устар 18|18 к]]үнэ, Гори) — [[Грузия|грузин]] көҥүл тустууга бөҕөһө, 2012 сыллааҕы Олимпиада 55 киилэҕэ үрүҥ көмүс призера, Дьобуруопа чөмпүйүөнэ. == Биографията == Владимир Хинчегашвили 1991 сыллаахха Горига төрөөбүт. Билигин "Динамо" успуорт кулуубун аатыттан тустар. Хинчегашвили бастакы саамай улахан кыайыытын 2011 сыллаахха Германия Дортмундугар ыытыллыбыт Дьопуруопа чөмпүйэнээтигэр ситиспитэ - финалга Арассыыйа бөҕөһө Джамал Отарсултановка кыайтаран иккис миэстэ буолбута. 2012 сыллааҕы Лондоннааҕы Олимпиадаҕа Хинчегашвили Египет бөҕөһө Фары, болгарин Великовы кыайан баран, эмиэ финалга тахсан Отарсултановка кыайтаран, иккис миэстэ буолбута. 2013 сыллаахха Тбилисигэ ыытыллыбыт Дьопуруопа чөмпүйэнээтигэр 60 киилэҕэ киирсибитэ. Ол гынан баран полуфиналга тахсан баран, Арассыыйа бөҕөһө Опан Саттан кыайтаран, боруосна мэтээлгэ тиксибитэ. 2014 сыллааҕы Дьобуруопа чөмпүйэнээтигэр 57 киилэҕэ тустан чөмпүйүөнээбитэ. Ол ситиһиитин 2016 сыллаахха Дьобуруопа чөмпүйэнээтигэр 61 киилэҕэ тустан эмиэ хатылаабыта. == Сыылкалар == * [https://web.archive.org/web/20160924115824/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kh/vladimer-khinchegashvili-1.html Владимир Хинчегашвили]<span> — олимпийская статистика на сайте </span>''Sports-Reference.com''&nbsp;(англ.) [[Категория:Дьон алпаабытынан]] 53qt81jxsjwrw2o12s5v56fbdkd9m78 Рахими Хасан 0 38037 430867 412381 2026-09-25T01:35:48Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430867 wikitext text/x-wiki [[Билэ:2016 Summer Olympics, Men's Freestyle Wrestling 57 kg 27.jpg|мини|Рахими Хасан (2016)]] '''Хасан Рахими''' ({{Lang-fa|حسن رحيمى‎}}حسن رحيمى‎&#x200E;, 1989 сыллаахха бэс ыйын 15 күнүгэр төрөөбүт) - Иран көҥүл тустууга бөҕөһө, аан дойду уонна Азия чөмпүйүөнэ. Хасан Рахими 1989 сыллаахха [[Тегеран|Тегераҥҥа]] төрөөбүт. 2008 сыллаахха юниордарга Азия чөмпүйэнээтин кыайыаалааҕа, Аан дойду чөмпүйэнээтин үрүҥ көмүс призера буолбута. 2009 сыллаахха Аан дойду чөмпүйэнээтигэр бастаабыта, Азия чөмпүйэнээтигэр үһүс миэстэ буолбата. 2010 сыллаахха байыаннайдар ортолоругар ыытыллыбыт Аан дойду көҥүл тустууга чөмпүйэнээтин муҥутуур кыайыылааҕа буолбута. 2011 сыллаахха Аан дойду чөмпүйэнээтин боруонса призера. 2012 сыллаахха Азия чөмпүйэнээтин кыайыылааҕа. Лондоннааҕы Олимпиадаҕа 8-с миэстэ буолбута. 2013 сыллаахха Индия бөҕөһө Амит кумары кыайан аан дойду чөмпүйүөнэ буолбута. 2014 сыллааҕа Аан дойду чөмпүйэнээтигэр боруонса мэтээлгэ тиксибитэ. Эһиилигэр Лас Вегаска ыытыллыбыт аан дойду чөмпүйэнээтигэр Грузин Владимир Хинчегашвилигэ кыайтаран, иккис буолбута. == Сыылкалар == * [https://web.archive.org/web/20121213173515/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ra/hassan-rahimi-1.html Хасан Рахими]<span> — олимпийская статистика на сайте </span>''Sports-Reference.com''&nbsp;(англ.) [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1989 сыллаахха төрөөбүттэр]] 51mx88bluvuxi2fso1e8jh4j40lbagb Степанова Инна Яковлевна 0 38046 430868 429460 2026-09-25T01:53:50Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430868 wikitext text/x-wiki '''Инна Яковлевна Степанова''' (1990 с. муус устар 17 күнүгэр РФ Бүрээт өрөспүүбүлүкэтин [[Улан-Удэ]] куоратыгар төрөөбүтэ) — Арассыыйа спортсмена, охчут, 2016 сыллааҕы Олимпиада үрүҥ көмүс призера, 2015 сыллааҕы сайыҥҥы Универсиада боруонса призера. == Успуорка карьера == === Саҕаланыыта === Оҕунан ытыыга Аан дойду кубогын араас түһүмэхтэригэр хамаанданан да, соҕотоҕун да хас да төгүллээн бириистээх миэстэлэргэ тиксибитэ. 2010 сыллаахха Италия Роверетотыгар Ксения Перованы уонна Наталья Эрдыниеваны кытары Испания сүүмэрдэммит хамаандатын (202:195) кыайан, бастаабыттара<ref>[http://news.sport-express.ru/2010-05-29/364891/ Золото чемпионата Европы — у женской сборной России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140310093701/http://news.sport-express.ru/2010-05-29/364891/ |date=2014-03-10 }}</ref>. Биирдиилээн бастыыр иһин киирсиигэ бастаабыта, оттон микстеҕэ 5-с миэстэ буолбута. 2011 сыллаахха [[Баҥкок|Бангкока]] Азия Гран-притыгар биирдиилээн бастыыр иһин күрэххэ уонна микстеҕэ бастаабыта, хамаанданан 3-с буолбута. Эмиэ ити сыл Дьобуруопа уонна Сир ортото байҕал (Анталья) Гран-притыгар хамаанданан бастаабыта, микстеҕэ Баир Баденовы кытары иккис буолбута, оттон биирдиилээн кирэххэ үһүстээбитэ. 2012 сыллаахха Дьобуруопа Гран-притыгар хамаанданан бастаабыта, тус киирсиигэ 3-с буолбута. === 2012 с. Олимпиада === Биирдиилээн бастыыр иһин киирсиигэ квалификация түһүмэҕэр 653 очукуону ылан 17-с буолбута уонна күрэхтэһииттэн туораабыта. Хамаанданан киирсиигэ Ксения Перованы уонна Кристина Тимофееваны кытары финал ⅛ 215:208 ахсаанынан Улуу Британия хамаандатын кыайбыттара. Финал чиэппэригэр тайбааннары кытары киирсибиттэрэ уонна эбии ытыыга 216(28):216(26) ахсаанынан кыайбыттара. Полуфиналга КНР хамаандатыгар хотторбуттара (207:208). Үһүс миэстэ иһин киирсиигэ 2 очукуонан дьоппуоннартан кыайтарбыттара (207:209). === 2016 с. Олимпиада === 2016 сыллаахха Бразилия Рио-де-Жанейро куоратыгар ыытыллыбыт Олимпиадаҕа боруонса мэтээли ылбыта. == Үөрэҕэ == Бурятиятааҕы судаарыстыбаннай университет Физическэй култуураҕа факультетын устудьуона<ref>[http://www.archery-sila.ru/stati/intervyu/557-inna-stepanova.html Степанова Инна — спортсмен недели по версии ФИТА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113042616/http://archery-sila.ru/stati/intervyu/557-inna-stepanova.html |date=2012-11-13 }}</ref>. == Сөбүлүүр дьарыга == Муусука, массыына<ref>[https://web.archive.org/web/20130404062047/http://www.london2012.com/athlete/stepanova-inna-1010532/ Inna Stepanova]</ref>. == Өссө көр == * Спорт в Бурятии == Бэлиэтээһиннэр == {{Быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [https://web.archive.org/web/20121218002640/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/st/inna-stepenova-1.html Инна Степанова]<span> — олимпийская статистика на сайте </span>''Sports-Reference.com''&nbsp;(англ.) * [http://www.archery.org/results/archer_update.asp?id=6889&action=&onyuz= Инна Степанова] на сайте Международной федерации стрельбы из лука * [https://facebook.com/inna.stepanova.355 Официальная страница Inna Stepanova]<span> в социальной сети </span>[[Фэйсбук|Facebook]] [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1990 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Муус устар 17 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:Бурятия]] [[Категория:Улан-Удэ]] [[Категория:Ох саа]] t9dt7m1zpr3cblde4sbxy2knm8n7lhb Бредшоу Бенджамин 0 38050 430858 327070 2026-09-25T00:20:47Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430858 wikitext text/x-wiki '''Бенджамин Джозеф Бредшоу''' ({{Lang-en|Benjamin Joseph Bradshaw}}; 1879 сыллаахха атырдьах ыйын 15 күнүгэр төрөөбүт, 1960 сыллаахха муус устар 19 күнүгэр Нью-Йорк куоракка олорон өлбүт) — Эмиэрикэ тустууга, 1904 сыллаахха ыытыллыбыт Олимпия оонньууларын кыайыылааҕа. 1903 сыллаахха ыытыллыбыт АХШ тустууну таптааччыларын чөмпүйэнээтин кыайыылааҕа. 1904 сыллаахха Сент-Луиска ыытыллыбыт Олимпиадаҕа Бредшоу 61,2 киилэҕэ диэри эрэ ыйааһыҥҥа киирсибитэ<ref>Несмотря на весовые категории, спортсмены на Играх могли соревноваться сразу в нескольких дисциплинах</ref>.  Оннон кини финалга Теодор Мак-Лира утары тахсан, кыайан, көмүс мэтээлгэ тиксибитэ. Бенджамин Бредшоу туһунан информация бэрт сэдэх. == Бэлиэтээһиннэр == <references /> == Сыылкалар == * [https://web.archive.org/web/20121214205321/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/br/ben-bradshaw-1.html Бенджамин Бредшоу на sports-reference.com] {{Ref-en}}(англ.) [[Категория:Дьоннор алпабыытынан]] [[Категория:Атырдьах ыйын 15 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:1879 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Муус устар 19 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:1960 сыллаахха өлбүттэр]] 1c0xmv6q39wsba3cvxp9k3u80y9shb4 Мамиашвили Михаил Геразиевич 0 38064 430864 429127 2026-09-25T01:06:23Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430864 wikitext text/x-wiki '''Михаил Гера́зиевич Мамиашви́ли''' (1963 сыл, сэтинньи 21 күнэ, Конотоп, [[Сумы уобалас|Сумскай уобалас]], Украинска ССР, [[Сэбиэскэй Социалистыы Республикалар Сойуустара|ССРС]]) — греко-римскэй истииллээх сэбиэскэй тустуук, Олимпиада чөмпүйүөнэ, ССРС Успуордун үтүөлээх маастара (1988), ССРС уонна Арассыыйа үтүөлээх тириэньэрэ (1992), Арассыыйа спортивнай тустууга федерациятын бэрэсидьиэнэ (ФСБР). == Биографията == Михаил Мамиашвили 1963 сыллахха сэтинньи 21 Украина Сумскай уобалаһын Конотоп куоратыгар төрөөбүт. Аҕата — Мамиашвили Герази Арчилович (1937—1997). Ийэтэ — Мамиашвили Вера Григорьевна (1938 с.т.). Михаил тустуунан Конотопка олорон 13 сааһыттан дьарыктанан барбыт. 1978 сыллахха Москубаҕа көһөн кэлбит уонна Э.К. Задыханов салалтатынан "Трудовые резеры" тустууктары Олимпиадаҕа бэлэмниир кииҥҥэ дьарыктанан саҕалаабыт. "Трудовые резервы" успуорт уопсастыба аатыттан туста сылдьыбыта. 1982 сыллаахха Бүтүн Сойуустааҕы ыччаттар оонньууларын кыайбыта, 1983 -- ССРС Норуоттарын спартакиадатын, Аан дойду юниордарга чөмпүйэнээтин, ССРС чөмпүйэнээтин. 1983 сыллаахха Киевка тустууга Аан дойду чөмпүйүөнэ буолбута уонна чөмпүйэнээт саамай эдэр, техничнай бөҕөһө ааты ылбыта<ref name="lichnosti.net">[http://lichnosti.net/people_2337.html Михаил Мамиашвили (Mihail Mamiashvili)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827114010/http://lichnosti.net/people_2337.html |date=2016-08-27 }}</ref>. 1988 сыллаахха Сеулга ыытыллыбыт Олимпия оонньууларыгар 82 киилэҕэ диэри ыйааһыҥҥа тустубута. Киирсиилэргэ: * бастакы эргиир 5-с мүнүүтэтигэр Убальдо Родригеһы (Пуэрто-Рико) 15-0 ахсаанынан кыайбыта; * иккис эргиир 5-с мүнүүтэтигэр Эрнесто Рацциноны (Италия) кыайбыта. Рацционо көҕө суохтук тустубутун суотугар; * үһүс эргиир 6-с мүнүүтэтигэр көҕө суохтук тустан Богдан Дарашка (Польша) кыайтарбыта; * төрдүс эргииргэ 11-0 ахсаанынан Майк Буллманы (Германия) кыайбыта; * бэһис эргииргэ 6-3 ахсаанынан Горан Касуму (Югославия) кыайбыта; * алтыс эргииргэ 8-0 ахсаанынан Ким Сон Гуну (Соҕуруу Кэриэйэ) кыайан финалга тахсыбыта; Финалга Тибор Комаромины (Венгрия) 10-1 ахсаанынан кыайан, Олимпиада чөмпүйүөнэ буолбута<ref>[http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/mikhail-mamiashvili-1.html Mikhail Mamiashvili Biography and Olympic Results | Olympics at Sports-Reference.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229091222/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/mikhail-mamiashvili-1.html |date=2008-12-29 }}</ref>. Михаил Мамиашвили Омскайдаҕы Физическэй култуура судаарыстыбаннай институтун уонна Физическэй култуура байыаннай институтун успуорт устурууктардарын кууруһун бүтэрбитэ (1990)<ref>[http://vayr.ucoz.ru/publ/sport/drugie_vidy/dzhulfalakjan_levon/31-1-0-150 Джулфалакян Левон — другие виды — Спорт — Армения и Арцах — Армения]</ref>. С 1991 сыллаахха карьерартын түмүктээбитин кэннэ, Арассыыйа греко-римскай тустуутугар сүүмэрдэммит хамаандатын сүрүн тириэньэринэн анаммыта. 1992 сыллааҕы Олимпиадаҕа СНГ Холбоһуктаах хамаандаларын сүрүн тириэньэрэ. 1998-2002 сыллардаахха -- ЦСКА начаалынньыга. 1995 сылтан -- Арассыыйа спортивнай тустуугу федерациятын вице-бэрэсидьиэнэ. 2001 сыллаахтан — Арассыыйа спортивнай тустууга федерациятын бэрэсидьиэнэ. Тустууну таптааччылар Норуоттар икки ардыларынааҕы федерацияларын (FILA) бүрүөтүн чилиэнэ. Арассыыйа Национальнай Олимпийскай кэмитиэтин ситэриилээх кэмитиэтин чилиэнэ. 2001 сылтан -- Арассыыйа Олимпийскай кэмитиэтин вице-бэрэсидьиэнэ<ref>[http://www.infosport.ru/xml/t/person.xml?id=514 Спортивная Россия — ОТ СПОРТИВНЫХ ПОБЕД К ВОЗРОЖДЕНИЮ РОССИИ!]</ref>. 2015 сыл балаҕан ыйыгар Мамиашвилига АХШка киирэр визани биэрэри аккаастаабыттара<ref>[http://ria.ru/world/20150906/1233442769.html МИД РФ изучает ситуацию с отказом в визе США Мамиашвили | РИА Новости]</ref>. === Тус олоҕо === Москуба куоракка олорор. Кэргэннээх, үс кыыстаах, 2012 сыл от ыйыгар төрөөбүт уоллаах<ref>Новости Life, [http://lifenews.ru/news/96671 У Михаила Мамиашвили родился сын]</ref>. Ойоҕо — Мамиашвили Маргарита Владимировна (1962 с.т.). Оҕолоро: Мамиашвили Тамара (1984 с.т.), Мамиашвили Татиана (1989 с.т.), Мамиашвили Елизавета (2000 с.т.). Иллэҥ кэмигэр Лаки диэн сөбүлүүр ытын кытары бодьуустаһар. Украина норуодунай ырыаларын сөбүлүүр. Орто кыыһа Татиана МГИМОну бүтэрбитэ, аатырбыт режиссер Федор Бондарчук уола Сергей ойоҕо. Татианалаах Сергей 2012 сыл ахсынньытыгар Маргарита, оттон 2014 сыл ыам ыйыгар Вера диэн кыыстаммыттара. == Кыттыбыт сүрүн күрэхтэһиилэрэ, ылбыт миэстэлэрэ == {| class="wide" style="margin-bottom: 10px;" !Сыла ! Турнира !Миэстэтэ |- bgcolor="#FFD700" |1983 |Ыччаттар аан дойдутааҕы чөмпүйэнээттэрэ | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1983 |Аан дойду чөмпүйэнээтэ | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1983 |ССРС Норуоттарын спартакиадата | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1984 | Дружба-84 | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1984 |ССРС чөмпүйэнээтэ | 1 |- bgcolor="#B8860B" | 1984 |Дьобуруопа чөмпүйэнээтэ | 3 |- bgcolor="#B8860B" | 1985 |Дьобуруопа чөмпүйэнээтэ | 3 |- bgcolor="#FFD700" | 1985 |Аан дойду Муҥутуур чөмпүйэнээтэ | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1985 |Аан дойду чөмпүйэнээтэ | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1985 |Аан дойду кубога | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1986 |Дьобуруопа чөмпүйэнээтэ | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1986 |Аан дойду чөмпүйэнээтэ | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1986 |ФИЛА Гран-Прита | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1988 |Дьобуруопа чөмпүйэнээтэ | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1988 |Олимпия оонньуулара | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1988 |ССРС чөмпүйэнээтэ | 1 |- bgcolor="#FFD700" | 1989 |Дьобуруопа чөмпүйэнээтэ | 1 |- bgcolor="#C0C0C0" | 1989 |Аан дойду чөмпүйэнээтэ | 2 |- bgcolor="#FFD700" | 1990 | Гран-При | 1 |- bgcolor="#C0C0C0" | 1990 |Аан дойду чөмпүйэнээтэ | 2 |} <ref>[http://www.fila-official.com/index.php?option=com_database&act=ficheLutteur&act2=listeEvent&Itemid=&id_lutteur=6E537BC99131447684F3854E61456B15&filtre_pays=&lettre=&recherche_lutteur=&lang=en International Federation of Associated Wrestling Styles]</ref> == Аата-суола == * Аан дойду Бастыҥ тустуугун Кыһыл көмүс курун хаһаайына (1986, 1988) * Педагогика билимин хандьыдаата (1998) * Байыаннай солото -- полковник. == Наҕараадалара == * «Аҕа дойдуга өҥөлөрүн иһин» уордьан IV истиэпэнэ (2014)<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201412050032?index=18&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 5 декабря 2014 года № 756 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> * Бочуот Уордьана (2011) — физкультура уонна успуорт сайдыытыгар өҥөлөрүн иһин * [[Бочуот знаага (уордьан)|«Бочуот Знага»]] уордьан (1985) * Норуоттар Доҕордоһууларын уордьана (1989) * «Аҕа дойдуга өҥөлөрүн иһин» уордьан мэтээлин I истиэпэнэ (2001)<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;681616 Указ Президента Российской Федерации от 19 апреля 2001 года № 450] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150605041530/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;681616 |date=2015-06-05 }}</ref> * «Аҕа дойдуга өҥөлөрүн иһин» уордьан мэтээлин II истиэпэнэ (1997)<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;1136762 Указ Президента Российской Федерации от 6 января 1997 года № 1]</ref> * «За заслуги» уордьан III истиэпэнэ (Украина, 2012)<ref>[http://www.president.gov.ua/documents/15278.html Указ Президента України № 755/2012 від 25 грудня 2012 року «Про відзначення державними нагородами України»] {{Ref-uk}}(укр.</ref>. * Арассыыйа Федерациятын Бэрэсидьиэнин Бочуоттаах кырамаатата (2013)<ref>[http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?48460 Распоряжение Президента Российской Федерации от 19 июня 2013 года № 245-рп]</ref> == Библиографията == Үгүс билим-мэтиэдикэ үлэлэрин ааптара уонна кыттыгас ааптара, ол иһигэр: * «Целевая комплексная программа подготовки сборной команды России по греко-римской борьбе к Олимпийским играм 2000 года» (1996) * «Функциональная схема управления процессом совершенствования в видах единоборств» (1998) * «Методика скоростно-силовой подготовки борцов» (1998) * «Система комплексного контроля в видах единоборств» (1998).<ref name="lichnosti.net"/> == Бэлиэтээһиннэр == {{Быһаарыылар}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] 91uk2mia056hapou6q3ph6uugot7zr1 Йока Тони 0 38103 430862 327324 2026-09-25T00:46:45Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430862 wikitext text/x-wiki '''Тони Йока''' ([[Француз тыла|фр.]]&nbsp;''<span lang="fr">Tony Yoka</span>'', 1992 сыллаахха муус устар 28 күнүгэр төрөөбүт) — боронсуус любитель-боксуора, 2015 с. аан дойду чөмпүйүөнэ, 2015 с. Дьобуруопа оонньууларын призера. == Биографията == 1992 сыллаахха Франция Париж куоратыгар төрөөбүт. == Успуорка карьерата == 2010 сыллаахха Сингапурга ыытыллыбыт Ыччаттар Олимпийскай оонньууларыгар Саҥа Зеландия боксуора Джозеф Паркеры кыайан, чөмпүйүөн аатын сүкпүтэ. Ол кэннэ эмиэ ити сыл Юниордар аан дойдутааҕы чөмпүйэнээттэригэр үрүҥ көмүс призер буолбута. 2012 сыллаахха Тони Лондоннааҕы Олимпиадаҕа супер-ыарахан ыйааһыҥҥа (91 кг үөһэ) кыттыбыта. Ол гынан баран тута бастакы киирсиитигэр Канада боксуора Саймон Кинҥа 16+:16 ахсаанынан хотторон, 9-с эрэ миэстэ буолбута. 2015 с. бэс ыйыгар Дьобуруопа бастакы оонньууларыгар боруонса мэтээлгэ тиксибитэ. Эмиэ ол сыл алтынньытыгар Дохаҕа ыытыллыбыт Аан дойду чөмпүйэнээтигэр бастаабыта. == Сигэлэр == * [http://www.aiba.org/tony-yoka-91kg/ Профиль на aiba.org] <span> </span>(англ.) * [https://web.archive.org/web/20121214034736/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/yo/tony-yoka-1.html Тони Йока]<span> — олимпийская статистика на сайте </span>''Sports-Reference.com''&nbsp;(англ.) [[Категория:Дьоннор алпабыытынан]] [[Категория:Муус устар 28 күнүгэр төрөөбүттэр]] t4hehdad7c28jwr0h5akxy37v7d0zk3 Марина Арзамасова 0 38107 430866 327333 2026-09-25T01:08:16Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430866 wikitext text/x-wiki '''Марина Александровна Арзамасова''' ([[Белоруус тыла|белор.]]<span> </span>Марына Аляксандраўна Арзамасава, төрөөбүтүнэн '''Котович''' ([[Белоруус тыла|белор.]]<span> </span>Катовіч); 1987 с. ахсынньы 17 күнүгэр Минскэй куоракка төрөөбүт) — [[Беларусь|белорусския]] чэпчэки атлетикаҕа спортсмена, Аан дойду 2015 сыллааҕы, Дьобуруопа 2014 сыллаахха 800 миэтэрэҕэ сүүрүүгэ чөмпүйүөнэ. «Белоруссия спортивнай Олимпа» бириэмийэ лауреата (2014), Беларусь Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх маастара (2016). == Күрэхтэһиилэр == === Лондон 2012 === Лондоннааҕы Олимпиадаҕа 800 миэтэрэҕэ сүүрүүгэ кыттыбыта. Бэһис барыллааһын сүүрүүгэ 4-с миэстэ буолбута. Онон полуфиналга кыайан киирбэтэҕэ (хас биирдии сүүрүүттэн үс бастыҥ эрэ талыллара). Ол гынан барана Марина бастаабыт кыыстан баара-суоҕа 0,10 сөк, оттон үһүстээбит Кения кыыһа Чероно Коэчтан 0,02 сөк хаалбыта. Ити сүүрүүгэ иккис миэстэни кэлин, 2013 с., күрэхтэһииттэн туоратыллыбыт, Лондоннааҕы түмүктэрэ сотуллубут Арассыыйа атлета Елена Аржакова ылбыта. === 2014 с. Дьобуруопа чөмпүйэнээтигэр === Дьобуруопа чэпчэки атлетикаҕа чөмпүйэнээтигэр Марина Арзамасова икки эргиири 1.58,15, сүүрэн кэлэн, Британия уонна Польша спортсменнарын кыайан, Дьобуруопа ити дьыллааҕы бастыҥ бириэмэтин көрдөрбүтэ.  === Рио 2016 === Риотааҕы Олимпиада 800 миэтэрэҕэ барыллааһын сүүрүүтүгэр Арзамасова 1:58.44 кэлбитэ. Полуфинал сүүрүүтүгэр бириэмэтэ -- 1:58.87. Ол гынан баран финал киирсиитигэр (800 м) 1:59.10. бириэмэлээх баара-суоҕа сэттиһинэн кэлбитэ. Бастакы -- Кастер Семеня (1:55.28), иккис -- Франсина Нийонсаба (1:56.49), үһүс -- Маргарет Вамбуи (1:56.89) буолбуттара. == Сигэлэр == * [http://www.european-athletics.org/athletes/group=a/athlete=125839-arzamasova-maryna/index.html Профиль на сайте european-athletics.org] * [https://web.archive.org/web/20170611130710/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ar/marina-arzamasova-1.html Марина Арзамасова]<span> — олимпийская статистика на сайте </span>''Sports-Reference.com''&nbsp;(англ.) * [http://www.belta.by/personi/view/arzamasova-marina-1079 Профиль на сайте belta.by] [[Категория:Дьоннор алпабыытынан]] [[Категория:Ахсынньы 17 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:1987 сыллаахха төрөөбүттэр]] amhs8satq54akeqoy86u22xsz60roqh Александр Лесун 0 38230 430857 429446 2026-09-25T00:00:27Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430857 wikitext text/x-wiki '''Александр Леонидович Лесун''' (1988 сыллаахха от ыйын 1 күнүгэр Борисовка төрөөбүт) — Арассыыйа пятибореһа, 2008 сыллаахха диэри Белоруссия аатыттан киирсибитэ. 2016 сыллааҕы Олимпиада кыайыылааҕа, Аан дойду, Дьобуруопа хас да төгүллээх чөмпүйүөнэ. Араассыыйа үтүөлээх маастара ([[2013 сыл|2013]]). РФ Сэбилэниилээх күүстэрин старшай лейтенана. == Карьерата == Лесун Белоруссияҕа улааппытта. Оҕо эрдэҕиттэн харбааһынынан дьарыктанар. Аныгы пятиборьенан 15 сааһыттан үлүһүйэр. 2005 сылтан саҕалаан аан дойду таһымнаах күрэхтэһиилэргэ кыттар буолбута. Дьобуруопа ыччакка чөмпүйэнээттэригэр икки төгүл үһүс миэстэ буолуталаабыта. 2007 сыллаахтан юниордар да, улахан да дьон күрэхтэһиилэригэр тэҥинэн кыттар буолбута. Ону сэргэ "ыраас" фехтованияҕа эмиэ кытта сылдьыбыта. Дойду чөмпүйэнээттэригэр бириистээх миэстэлэргэ тикситэлээбитэ.  Пекиннээҕи Олимпиада кэннэ Лесун Белоруссияттан Арассыыйаҕа көһөн кэлбитэ. Онуоха икки төрүөт баара: төрөөбүт дойдутугар доруобуйатын туругунан профессиональнай успуордунан дьарыктанарын көҥүллээбэт буолбуттара; тус тириэньэрэ бэйэтэ иитэн-такайан таһаарбыт үөрэнээччитин эрэ өрө тутар буолан, Лесун дойду сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирэрэ уустуктардаах этэ. 2010 сыл сааһыгар Арассыыйа сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирбитэ уонна ыам ыйыгар Венгрияҕа ыытыллыбыт Аан дойду кубогар бастакы миэстэни ылбыта. Балаҕан ыйыгар Аан дойду чөмпүйэнээтигэр Сергй Карякиҥҥи (Арассыыйа) кыайтаран, иккис миэстэ буолбута. Аныгыскы сезоҥҥа Лесун хас да төгүллээн эмиэ иккистээбитэ. Бу сырыыга Аан дойду чөмпүйэнээтигэр Арассыыйа спортсмена Андрей Моисеевка кыайтарбыта. В марте 2012 году Александр выиграл этап Кубка мира в [[Бразилия|Бразилии]], в мае стал чемпионом мира, а в июне одержал победу на престижном Кубке Кремля. К лондонской Олимпиаде Лесун возглавлял рейтинг UIPM, в первой шестёрке находились ещё трое россиян (Моисеев, Карякин и Илья Фролов), в то время как у страны было только две лицензии (максимальное количество) на соревнования. Выбор тренеров был сделан в пользу Лесуна и Моисеева. По итогам фехтования, своего любимого вида, Лесун делил 2-е место, плавание и конкур провёл не так успешно, но к комбайну занимал 3-е место с 9-секундным отставанием. Последний вид прошёл для него неудачно, Александр стал 4-м с большим отставанием от призёров. Рио-де-Жанейротааҕы Олимпиадаҕа Лесун фехтованиеҕа 268 очукуону ылан Олимпиада рекордун олохтообута<ref>[http://tass.ru/sport/3549980 Пятиборец Александр Лесун установил олимпийский рекорд в фехтовании]</ref> уонна түмүгэр бастакы миэстэ буолбута. Александр Лесун Росгвардия саллаата. Старшай лейтенант сыбаанньалаах (2016)<ref>[http://www.interfax-russia.ru/Moscow/special.asp?id=761809&sec=1725 Чемпионам и призерам Олимпиады-2016 присвоены внеочередные воинские звания - Спецпроект - Москва - Interfax-Russia]</ref>. == Тус олоҕо == Лесун Белоруссия пятибореһа дьахтар ойохтоох. 2012 сыл сааһыгар кыыс оҕоломмуттара. Арассыыйаҕа дьиэтэ суох буолан Подмосковье спортивнай баазатыгар олорор уонна дьарыктанар. Ойоҕо оҕотунаан Белоруссияҕа бааллар. == Наҕараадалара == * Доҕордоһуу Уордьана (2016 сыл атырдьах ыйын 25 күнэ) — Рио-де-Жанейро (Бразилия) куоракка ыытыллыбыт 2016 сыллааҕы XXXI Олимпиада оонньууларыгар үрдүк спортивнай ситиһиилэрин, кыайыыга дьулуурун иһин<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201608250016 Указ Президента Российской Федерации от 25.08.2016 № 429 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref>. == Бэлиэтээһиннэр == {{Быһаарыылар}} == Сигэлэр == * [https://web.archive.org/web/20121216070555/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/le/aleksandr-lesun-1.html Александр Лесун]<span> — олимпийская статистика на сайте </span>''Sports-Reference.com''&nbsp;(англ.) * [https://web.archive.org/web/20121030005207/http://www.london2012.com/athlete/lesun-aleksander-1011303/ Профиль на официальном сайте летних Олимпийских игр 2012 года] {{Ref-en}}(англ.) * [http://www.pentathlon.org/athletes/biographies/athleteprofile/pentathlete/39844-aleksander-lesun Профиль] на сайте UIPM * [http://www.bolshoisport.ru/articles/aleksandr-lesun-v-belorussii-mne-zapretili-zanimatsya-sportom Александр Лесун: «В Белоруссии мне запретили заниматься спортом»] на сайте Большой спорт * [http://london2012.olympic.ru/main/team/25/289/ Профиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140103074447/http://london2012.olympic.ru/main/team/25/289/ |date=2014-01-03 }} на сайте олимпийской сборной России 2012 * [http://www.pentathlon-russia.ru/news/rusnews/679-fspr-nazvala-laureatov-sezona-2012.html/ Итоги 2012 годы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703134915/http://www.pentathlon-russia.ru/news/rusnews/679-fspr-nazvala-laureatov-sezona-2012.html |date=2013-07-03 }} [http://www.pentathlon-russia.ru/news/rusnews/679-fspr-nazvala-laureatov-sezona-2012.html/ Лучший спортсмен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703134915/http://www.pentathlon-russia.ru/news/rusnews/679-fspr-nazvala-laureatov-sezona-2012.html |date=2013-07-03 }} * {{Cite web|author=Наталья МАРЬЯНЧИК|datepublished=2016-08-21|url=http://www.sport-express.ru/olympics/rio2016/pentathlon/reviews/aleksandr-lesun-ya-pokazal-kto-v-dome-hozyain-1036225/|title=Александр Лесун: «Я показал, кто в доме хозяин!» / Олимпиада — Рио-2016 — Современное пятиборье. Спорт-Экспресс|publisher=// sport-express.ru|accessdate=2016-8-28}} [[Категория:Доҕордоһуу уордьанын кавалердара (Россия)]] [[Категория:Дьоннор алпабыытынан]] [[Категория:1988 сыллаахха төрөөбүттэр]] ef08nnjdftll018h0hidrix0rikg286 Верняев Олег Юрьевич 0 38237 430861 327795 2026-09-25T00:25:16Z InternetArchiveBot 20075 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 430861 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person |name = Олег Верняев |image = 2015 European Artistic Gymnastics Championships - Parallel Bars - Medalists 01.jpg |caption = |birth_name = Олег Верняєв |birth_date ={{birth date and age|df=yes|1993|9|29}} |birth_place = [[Донецк]], [[Украина]] |other_names = |known_for = Олимпия оонньууларын чэмпиона |occupation = Спортсмен |spouse = |influences = |alma_mater = |yearsactive = }} '''Олег Юрьевич Верняев''' ({{lang-uk|Верняєв Олег Юрійович}}, 29 Балаҕан ыйын [[1993]], [[Донецк]]) диэн [[Украина]] гимнастикаҕа Олимпия оонньууларын чэмпиона. == Өссө маны көр == *[https://web.archive.org/web/20121216033255/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ve/oleh-verniaiev-1.html sports-reference.com профиль] [[Category:1993 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Category:Олимпия оонньуулара]] 8tu5p0ivbxrxkpiciaiss9e5jqc7iid Горемыкин Александр Дмитриевич 0 57909 430875 425646 2026-09-25T03:25:04Z Ojkhol 24881 430875 wikitext text/x-wiki '''Горемыкин Александр Дмитриевич''' (1832-1904) — 1889-1900 сылларга Иркутскай күбүөрүнэ генерал-күбүрүнээтэрэ уонна Иркутскай байыаннай уокурук командующайа, инфантерия генерала, дворянин. Бу дуоһунаска олорон Саха уобалаһа сайдыытыгар өҥөлөрүн иһин 1903 сыллаахха олунньу 10 күнүгэр Дьокуускай Ытык киһитин (Почетный гражданин) аата иҥэриллибитэ<ref>{{Ыстатыйа|заглавие=Горемыкин Александр Дмитриевич|издание=Почетные граждане города Якутска. 1889-2011: Биоблиографический справочник|автор=|год=2012|страницы=33-34|автор издания=И.В. Уваровская|место=Якутск|издательство="СМИК-Мастер. Полиграфия"}}</ref>. Кини күбүрүнээтэрдээн олордоҕуна Өлүөнэҕэ пароходство сырыыта атаҕар турбута, суут реформата буолбута, Дьокуускайга диэри телеграф тардыллыбыта, уобалас Норуот үөрэҕириитин училищеларын уларыта туппуттара уо.д.а. Санкт-Петербурга 1832 сыллаахха тохсунньу 16 ([[Тохсунньу 28|28]]) күнүгэр жандармерия подполковнигын (кэлин генеарл-майор) Дмитрий Иванович Горемыкин (1804—1868) уонна кини кэргэнэ Варвара Николаевна (төрүүрүгэр Судовщикова) дьиэ кэргэннэригэр төрөөбүт. Аҕата Новгород күбүөрүнэтин дворяннарыттан төрүттээҕэ. Сулууспатын иһин Арассыыйа Импиэрийэтин үрдүкү уордьаннарынан наҕараадаламмыта, бриллианнардаах Сиб. Александр Невскэй уордьаныгар тиийэ. [[1904 сыл]]лаахха бэс ыйын 8 ([[Бэс ыйын 21|21]]) күнүгэр 72 сааһыгар өлбүтэ. Митрофаниевскай кылабыыһаҕа көмүллүбүтэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1832 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Тохсунньу 28 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:1904 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Бэс ыйын 21 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:Саха уобалаһа]] [[Категория:Дьокуускай Ытык дьоно]] jihvu54yhi1u56g36v5urn3pm60pzp5 430876 430875 2026-09-25T03:29:05Z Ojkhol 24881 430876 wikitext text/x-wiki '''Горемыкин Александр Дмитриевич''' (1832-1904) — 1889-1900 сылларга Иркутскай күбүөрүнэ генерал-күбүрүнээтэрэ уонна Иркутскай байыаннай уокурук командующайа, инфантерия генерала, дворянин. Новгород күбүөрүнэтиттэн төрүттээх. 1893 с. инфантерия генерала буолбут. Иркутскай күбүөрүнэтин салайан олорон Саха уобалаһа сайдыытыгар өҥөлөрүн иһин 1903 сыллаахха олунньу 10 күнүгэр Дьокуускай Ытык киһитин (Почетный гражданин) аата иҥэриллибитэ<ref>{{Ыстатыйа|заглавие=Горемыкин Александр Дмитриевич|издание=Почетные граждане города Якутска. 1889-2011: Биоблиографический справочник|автор=|год=2012|страницы=33-34|автор издания=И.В. Уваровская|место=Якутск|издательство="СМИК-Мастер. Полиграфия"}}</ref>. Кини күбүрүнээтэрдээн олордоҕуна Өлүөнэҕэ пароходство сырыыта атаҕар турбута, суут реформата буолбута, Дьокуускайга диэри телеграф тардыллыбыта, уобалас Норуот үөрэҕириитин училищеларын уларыта туппуттара уо.д.а. Санкт-Петербурга 1832 сыллаахха тохсунньу 16 ([[Тохсунньу 28|28]]) күнүгэр жандармерия подполковнигын (кэлин генеарл-майор) Дмитрий Иванович Горемыкин (1804—1868) уонна кини кэргэнэ Варвара Николаевна (төрүүрүгэр Судовщикова) дьиэ кэргэннэригэр төрөөбүт. Аҕата Новгород күбүөрүнэтин дворяннарыттан төрүттээҕэ. Сулууспатын иһин Арассыыйа Импиэрийэтин үрдүкү уордьаннарынан наҕараадаламмыта, бриллианнардаах Сиб. Александр Невскэй уордьаныгар тиийэ. [[1904 сыл]]лаахха бэс ыйын 8 ([[Бэс ыйын 21|21]]) күнүгэр 72 сааһыгар өлбүтэ. Митрофаниевскай кылабыыһаҕа көмүллүбүтэ. == Быһаарыылар == {{быһаарыылар}} [[Категория:Дьон алпаабытынан]] [[Категория:1832 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[Категория:Тохсунньу 28 күнүгэр төрөөбүттэр]] [[Категория:1904 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Бэс ыйын 21 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:Саха уобалаһа]] [[Категория:Дьокуускай Ытык дьоно]] tbj83sub61l53eg5se0zgow92lkl399 Юшманов Павел Андреевич 0 59014 430871 430852 2026-09-25T02:31:40Z Ojkhol 24881 /* Источниктар уонна библиография */ 430871 wikitext text/x-wiki '''Юшманов Павел Андреевич''' — [[Дьокуускай]] куорат өрөбөлүүссүйэ иннинэ кэминээҕи тиһэх баһылыга (''городской голова''), иккис гильдиялаах атыыһыт, уопсастыбаннай диэйэтэл уонна меценат. Кини Дьокуускайы 1905 сылтан 1917 сылга диэри салайбыта. Куорат устуоруйатыгар түөрт төгүл хос талыллыбыт соҕотох баһылык буолар. П. А. Юшманов салайар кэмигэр Дьокуускайга цивилизация өттүнэн улахан сайдыы («прорыв в цивилизацию») тахсыбыта. == Биографията == Павел Юшманов Дьокуускай куоракка мещаннар дьиэ кэргэттэригэр төрөөбүтэ. Иккис гильдиялаах купец буолан, Ленскай бириискэлэргэ таһаҕас таһыытынан уонна урбаанынан ситиһиилээхтик дьарыктаммыта. Кини куорат соҕотох кинигэ маҕаһыынын бас билээччитэ Игумнов кыыһын кэргэн ылбыта. 1905 сыл олунньу 27 күнүгэр Дьокуускай куорат Думатын мунньаҕар куорат баһылыгынан уонна бириэмэтигэр Куорат Думатын бэрэссэдээтэлинэн бастакытын талыллыбыта. Ол кэннэ өссө үстэ хос талыллан, уопсайа 4 төгүл куорат баһылыгынан үлэлээбитэ (тиһэхтээн 1915 сыл ыам ыйын 12 күнүгэр талыллыбыта). 1917 сыл кулун тутар 4 күнүгэр [[Олунньутааҕы өрөбөлүүссүйэ]] кэнниттэн Куорат Думата бэйэтин уураппыта уонна Павел Юшманов баһылык дуоһунаһыттан уурайбыта. Ол эрээри куорат уопсастыбаннай олоҕор кыттыыны ыларын салҕаабыта. Бастакы аан дойду сэриитин кэмигэр Аармыйаны сылаас таҥаһынан хааччыйар кэмитети салайбыта. 1919 сыл бүтүүтэ Колчак былааһын саҕана Якутскай уобалас харыстабылын Киин кэмитиэтин (''ЦК охраны Якутской области'') чилиэнэ буолбута. 1919 сыл ахсынньы 14–15 күннэригэр большевиктар Дьокуускайга былааһы былдьаабыттарын кэнниттэн репрессияламмыта. 1920 сыл олунньу 19 күнүгэр дьиэтиттэн таһааран суута суох ытан кэбиспиттэрэ (бу күн Дьокуускайга 13 чунуобунньугу ыппыттара). == Куораты сайыннарыыга өҥөтө == Павел Юшманов салайар кэмигэр Дьокуускайга куорат хаһаайыстыбатын улаханнык уларыппыт тутуулар барбыттара: * '''Бастакы электростанция''' тутуллубута уонна куорат уотунан хааччыллыбыта (маныаха уобалас губернатора [[Крафт Иван Иванович]] улахан судаарыстыбаннай кредит ыларга көмөлөспүтэ). * Бастакы ыраас ууну таһар уу ситимэ (водопровод) уонна куорат уу хачайдыыр станцията (водокачка) тутуллубуттара. * Саас аайы буолар халаан уутуттан көмүскэнэр туһугар куорат өрүһүн кытыла бөҕөргөтүллүбүтэ уонна '''бастакы дамба''' тутуллубута. * 160 абонеҥҥа аналлаах '''телефоннай станция''' үлэҕэ киирбитэ. * Куорат уопсастыбаннай библиотеката, Реальнай училище уонна Уокуруктааҕы суут дьиэлэрэ тутуллубуттара. * Куоракка бастакы кинопроектор аҕалыллыбыта. * Саха сиригэр бастакы пиибэ буһарар собуот тутуллубута. == Өйдөбүнньүк == Дьокуускайга П. А. Юшманов олорбут мас дьиэтэ өр кэмҥэ Ленин проспегар турбута, кэнники Өрөспүүбүлүкэтээҕи клиническай балыыһа территориятыгар көһөрүллүбүтэ. Бу устуоруйа өттүнэн улахан суолталаах дьиэ уһун кэмҥэ харалтаҕа турбута, ол эрээри 2024 сыл муус устар 18 күнүгэр уокка сиэммитэ. == Быһаарыылар == <references /> == Источниктар уонна библиография == * [https://ysia.ru/yakutskaya-gorodskaya-duma-otmechaet-195-let-so-dnya-osnovaniya/ Якутская городская Дума отмечает 195 лет со дня основания на YSIA]("Якутская городская Дума отмечает 195 лет со дня основания") — ЯСИА ситим-сирэ. * [История представительных органов города Якутска на YktGorduma](https://yktgorduma.ru/through-the-centuries "История представительных органов города Якутска") — Дьокуускай куорат Думатын официальнай саайта. * [В Якутском остроге пройдет выставка, посвященная последнему голове Якутска на YakutiaInfo](https://yakutia.info/news/v-yakutskom-ostroge-proydet-vystavka-posvyashchennaya-poslednemu-golove-yakutska-185499 "В Якутском остроге пройдет выставка, посвященная последнему голове Якутска") — Yakutia.Info сонуннар порталлара. * [Этот город не похожий ни на какой другой на 1SN](https://1sn.ru/etot-gorod-ne-poxozii-ni-na-kakoi-drugoi "Этот город не похожий ни на какой другой") — SakhaNews информационнай агентство. * [Дом дореволюционного главы Якутска Павла Юшманова сгорел на территории республиканской больницы на YSIA](https://ysia.ru/dom-dorevolyutsionnogo-glavy-yakutska-pavla-yushmanova-sgorel-na-territorii-respublikanskoj-bolnitsy/ "Дом дореволюционного главы Якутска Павла Юшманова сгорел на территории республиканской больницы") — ЯСИА өрөспүүбүлүкэтээҕи сонуннар агентстволара. [[Категория:Дьокуускай баһылыктара]] [[Категория:Саха сирин атыыһыттара]] [[Категория:Арассыыйа Импиэрийэтин мэссэнээттэрэ]] [[Категория:1920 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Олунньу 19 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:Дьокуускайга өлбүттэр]] [[Категория:Саха сиригэр Гражданскай сэрии]] [[Категория:Политическай репрессия сиэртибэлэрэ]] f221frcy67mdvbaar40s6mg7wjxfoj5 430872 430871 2026-09-25T02:33:10Z Ojkhol 24881 /* Источниктар уонна библиография */ 430872 wikitext text/x-wiki '''Юшманов Павел Андреевич''' — [[Дьокуускай]] куорат өрөбөлүүссүйэ иннинэ кэминээҕи тиһэх баһылыга (''городской голова''), иккис гильдиялаах атыыһыт, уопсастыбаннай диэйэтэл уонна меценат. Кини Дьокуускайы 1905 сылтан 1917 сылга диэри салайбыта. Куорат устуоруйатыгар түөрт төгүл хос талыллыбыт соҕотох баһылык буолар. П. А. Юшманов салайар кэмигэр Дьокуускайга цивилизация өттүнэн улахан сайдыы («прорыв в цивилизацию») тахсыбыта. == Биографията == Павел Юшманов Дьокуускай куоракка мещаннар дьиэ кэргэттэригэр төрөөбүтэ. Иккис гильдиялаах купец буолан, Ленскай бириискэлэргэ таһаҕас таһыытынан уонна урбаанынан ситиһиилээхтик дьарыктаммыта. Кини куорат соҕотох кинигэ маҕаһыынын бас билээччитэ Игумнов кыыһын кэргэн ылбыта. 1905 сыл олунньу 27 күнүгэр Дьокуускай куорат Думатын мунньаҕар куорат баһылыгынан уонна бириэмэтигэр Куорат Думатын бэрэссэдээтэлинэн бастакытын талыллыбыта. Ол кэннэ өссө үстэ хос талыллан, уопсайа 4 төгүл куорат баһылыгынан үлэлээбитэ (тиһэхтээн 1915 сыл ыам ыйын 12 күнүгэр талыллыбыта). 1917 сыл кулун тутар 4 күнүгэр [[Олунньутааҕы өрөбөлүүссүйэ]] кэнниттэн Куорат Думата бэйэтин уураппыта уонна Павел Юшманов баһылык дуоһунаһыттан уурайбыта. Ол эрээри куорат уопсастыбаннай олоҕор кыттыыны ыларын салҕаабыта. Бастакы аан дойду сэриитин кэмигэр Аармыйаны сылаас таҥаһынан хааччыйар кэмитети салайбыта. 1919 сыл бүтүүтэ Колчак былааһын саҕана Якутскай уобалас харыстабылын Киин кэмитиэтин (''ЦК охраны Якутской области'') чилиэнэ буолбута. 1919 сыл ахсынньы 14–15 күннэригэр большевиктар Дьокуускайга былааһы былдьаабыттарын кэнниттэн репрессияламмыта. 1920 сыл олунньу 19 күнүгэр дьиэтиттэн таһааран суута суох ытан кэбиспиттэрэ (бу күн Дьокуускайга 13 чунуобунньугу ыппыттара). == Куораты сайыннарыыга өҥөтө == Павел Юшманов салайар кэмигэр Дьокуускайга куорат хаһаайыстыбатын улаханнык уларыппыт тутуулар барбыттара: * '''Бастакы электростанция''' тутуллубута уонна куорат уотунан хааччыллыбыта (маныаха уобалас губернатора [[Крафт Иван Иванович]] улахан судаарыстыбаннай кредит ыларга көмөлөспүтэ). * Бастакы ыраас ууну таһар уу ситимэ (водопровод) уонна куорат уу хачайдыыр станцията (водокачка) тутуллубуттара. * Саас аайы буолар халаан уутуттан көмүскэнэр туһугар куорат өрүһүн кытыла бөҕөргөтүллүбүтэ уонна '''бастакы дамба''' тутуллубута. * 160 абонеҥҥа аналлаах '''телефоннай станция''' үлэҕэ киирбитэ. * Куорат уопсастыбаннай библиотеката, Реальнай училище уонна Уокуруктааҕы суут дьиэлэрэ тутуллубуттара. * Куоракка бастакы кинопроектор аҕалыллыбыта. * Саха сиригэр бастакы пиибэ буһарар собуот тутуллубута. == Өйдөбүнньүк == Дьокуускайга П. А. Юшманов олорбут мас дьиэтэ өр кэмҥэ Ленин проспегар турбута, кэнники Өрөспүүбүлүкэтээҕи клиническай балыыһа территориятыгар көһөрүллүбүтэ. Бу устуоруйа өттүнэн улахан суолталаах дьиэ уһун кэмҥэ харалтаҕа турбута, ол эрээри 2024 сыл муус устар 18 күнүгэр уокка сиэммитэ. == Быһаарыылар == <references /> == Источниктар уонна библиография == * [https://ysia.ru/yakutskaya-gorodskaya-duma-otmechaet-195-let-so-dnya-osnovaniya/ Якутская городская Дума отмечает 195 лет со дня основания на YSIA]("Якутская городская Дума отмечает 195 лет со дня основания") — ЯСИА ситим-сирэ. * [https://yktgorduma.ru/through-the-centuries История представительных органов города Якутска на YktGorduma] ("История представительных органов города Якутска") — Дьокуускай куорат Думатын официальнай саайта. * [https://yakutia.info/news/v-yakutskom-ostroge-proydet-vystavka-posvyashchennaya-poslednemu-golove-yakutska-185499 В Якутском остроге пройдет выставка, посвященная последнему голове Якутска на YakutiaInfo] ("В Якутском остроге пройдет выставка, посвященная последнему голове Якутска") — Yakutia.Info сонуннар порталлара. * [https://1sn.ru/etot-gorod-ne-poxozii-ni-na-kakoi-drugoi Этот город не похожий ни на какой другой на 1SN] ("Этот город не похожий ни на какой другой") — SakhaNews информационнай агентство. * [https://ysia.ru/dom-dorevolyutsionnogo-glavy-yakutska-pavla-yushmanova-sgorel-na-territorii-respublikanskoj-bolnitsy/ Дом дореволюционного главы Якутска Павла Юшманова сгорел на территории республиканской больницы на YSIA]("Дом дореволюционного главы Якутска Павла Юшманова сгорел на территории республиканской больницы") — ЯСИА өрөспүүбүлүкэтээҕи сонуннар агентстволара. [[Категория:Дьокуускай баһылыктара]] [[Категория:Саха сирин атыыһыттара]] [[Категория:Арассыыйа Импиэрийэтин мэссэнээттэрэ]] [[Категория:1920 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Олунньу 19 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:Дьокуускайга өлбүттэр]] [[Категория:Саха сиригэр Гражданскай сэрии]] [[Категория:Политическай репрессия сиэртибэлэрэ]] 2pa3hsb8443d805rqmgrexiheoqyxqp 430873 430872 2026-09-25T02:43:29Z Ojkhol 24881 /* Биографията */ 430873 wikitext text/x-wiki '''Юшманов Павел Андреевич''' — [[Дьокуускай]] куорат өрөбөлүүссүйэ иннинэ кэминээҕи тиһэх баһылыга (''городской голова''), иккис гильдиялаах атыыһыт, уопсастыбаннай диэйэтэл уонна меценат. Кини Дьокуускайы 1905 сылтан 1917 сылга диэри салайбыта. Куорат устуоруйатыгар түөрт төгүл хос талыллыбыт соҕотох баһылык буолар. П. А. Юшманов салайар кэмигэр Дьокуускайга цивилизация өттүнэн улахан сайдыы («прорыв в цивилизацию») тахсыбыта. == Биографията == Павел Юшманов Дьокуускай куоракка мещаннар дьиэ кэргэттэригэр төрөөбүтэ. Иккис гильдиялаах купец буолан, Ленскай бириискэлэргэ таһаҕас таһыытынан уонна урбаанынан ситиһиилээхтик дьарыктаммыта. Кини куорат соҕотох кинигэ маҕаһыынын бас билээччитэ Игумнов кыыһын кэргэн ылбыта. 1905 сыл олунньу 27 күнүгэр Дьокуускай куорат Думатын мунньаҕар куорат баһылыгынан уонна бириэмэтигэр Куорат Думатын бэрэссэдээтэлинэн бастакытын талыллыбыта. Ол кэннэ өссө үстэ хос талыллан, уопсайа 4 төгүл куорат баһылыгынан үлэлээбитэ (тиһэхтээн 1915 сыл ыам ыйын 12 күнүгэр талыллыбыта). 1917 сыл кулун тутар 4 күнүгэр [[Олунньутааҕы өрөбөлүүссүйэ]] кэнниттэн Куорат Думата бэйэтин уураппыта уонна Павел Юшманов баһылык дуоһунаһыттан уурайбыта. Ол эрээри куорат уопсастыбаннай олоҕор кыттыыны ыларын салҕаабыта. Бастакы аан дойду сэриитин кэмигэр Аармыйаны сылаас таҥаһынан хааччыйар кэмитети салайбыта. 1919 сыл бүтүүтэ Колчак былааһын саҕана Якутскай уобалас харыстабылын Киин кэмитиэтин (''ЦК охраны Якутской области'') чилиэнэ буолбута. 1919 сыл ахсынньы 14–15 күннэригэр большевиктар Дьокуускайга былааһы былдьаабыттарын кэнниттэн репрессияламмыта. 1920 сыл олунньу 19 күнүгэр дьиэтиттэн таһааран суута суох ытан кэбиспиттэрэ (бу күн Дьокуускайга 13 чунуобунньугу ыппыттара)<ref>{{Ыстатыйа|заглавие=Эверстов-Сэрбэкэ Николай Дмитриевич|издание=Почетные граждане города Якутска. 1889-2011: Биоблиографический справочник|автор=|год=2012|страницы=28-29|автор издания=И.В. Уваровская|место=Якутск|издательство="СМИК-Мастер. Полиграфия"}}</ref>. == Куораты сайыннарыыга өҥөтө == Павел Юшманов салайар кэмигэр Дьокуускайга куорат хаһаайыстыбатын улаханнык уларыппыт тутуулар барбыттара: * '''Бастакы электростанция''' тутуллубута уонна куорат уотунан хааччыллыбыта (маныаха уобалас губернатора [[Крафт Иван Иванович]] улахан судаарыстыбаннай кредит ыларга көмөлөспүтэ). * Бастакы ыраас ууну таһар уу ситимэ (водопровод) уонна куорат уу хачайдыыр станцията (водокачка) тутуллубуттара. * Саас аайы буолар халаан уутуттан көмүскэнэр туһугар куорат өрүһүн кытыла бөҕөргөтүллүбүтэ уонна '''бастакы дамба''' тутуллубута. * 160 абонеҥҥа аналлаах '''телефоннай станция''' үлэҕэ киирбитэ. * Куорат уопсастыбаннай библиотеката, Реальнай училище уонна Уокуруктааҕы суут дьиэлэрэ тутуллубуттара. * Куоракка бастакы кинопроектор аҕалыллыбыта. * Саха сиригэр бастакы пиибэ буһарар собуот тутуллубута. == Өйдөбүнньүк == Дьокуускайга П. А. Юшманов олорбут мас дьиэтэ өр кэмҥэ Ленин проспегар турбута, кэнники Өрөспүүбүлүкэтээҕи клиническай балыыһа территориятыгар көһөрүллүбүтэ. Бу устуоруйа өттүнэн улахан суолталаах дьиэ уһун кэмҥэ харалтаҕа турбута, ол эрээри 2024 сыл муус устар 18 күнүгэр уокка сиэммитэ. == Быһаарыылар == <references /> == Источниктар уонна библиография == * [https://ysia.ru/yakutskaya-gorodskaya-duma-otmechaet-195-let-so-dnya-osnovaniya/ Якутская городская Дума отмечает 195 лет со дня основания на YSIA]("Якутская городская Дума отмечает 195 лет со дня основания") — ЯСИА ситим-сирэ. * [https://yktgorduma.ru/through-the-centuries История представительных органов города Якутска на YktGorduma] ("История представительных органов города Якутска") — Дьокуускай куорат Думатын официальнай саайта. * [https://yakutia.info/news/v-yakutskom-ostroge-proydet-vystavka-posvyashchennaya-poslednemu-golove-yakutska-185499 В Якутском остроге пройдет выставка, посвященная последнему голове Якутска на YakutiaInfo] ("В Якутском остроге пройдет выставка, посвященная последнему голове Якутска") — Yakutia.Info сонуннар порталлара. * [https://1sn.ru/etot-gorod-ne-poxozii-ni-na-kakoi-drugoi Этот город не похожий ни на какой другой на 1SN] ("Этот город не похожий ни на какой другой") — SakhaNews информационнай агентство. * [https://ysia.ru/dom-dorevolyutsionnogo-glavy-yakutska-pavla-yushmanova-sgorel-na-territorii-respublikanskoj-bolnitsy/ Дом дореволюционного главы Якутска Павла Юшманова сгорел на территории республиканской больницы на YSIA]("Дом дореволюционного главы Якутска Павла Юшманова сгорел на территории республиканской больницы") — ЯСИА өрөспүүбүлүкэтээҕи сонуннар агентстволара. [[Категория:Дьокуускай баһылыктара]] [[Категория:Саха сирин атыыһыттара]] [[Категория:Арассыыйа Импиэрийэтин мэссэнээттэрэ]] [[Категория:1920 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Олунньу 19 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:Дьокуускайга өлбүттэр]] [[Категория:Саха сиригэр Гражданскай сэрии]] [[Категория:Политическай репрессия сиэртибэлэрэ]] mei8nokedt6xtoayspbicnfmo3aa8k9 430874 430873 2026-09-25T02:44:06Z Ojkhol 24881 /* Биографията */ 430874 wikitext text/x-wiki '''Юшманов Павел Андреевич''' — [[Дьокуускай]] куорат өрөбөлүүссүйэ иннинэ кэминээҕи тиһэх баһылыга (''городской голова''), иккис гильдиялаах атыыһыт, уопсастыбаннай диэйэтэл уонна меценат. Кини Дьокуускайы 1905 сылтан 1917 сылга диэри салайбыта. Куорат устуоруйатыгар түөрт төгүл хос талыллыбыт соҕотох баһылык буолар. П. А. Юшманов салайар кэмигэр Дьокуускайга цивилизация өттүнэн улахан сайдыы («прорыв в цивилизацию») тахсыбыта. == Биографията == Павел Юшманов Дьокуускай куоракка мещаннар дьиэ кэргэттэригэр төрөөбүтэ. Иккис гильдиялаах купец буолан, Ленскай бириискэлэргэ таһаҕас таһыытынан уонна урбаанынан ситиһиилээхтик дьарыктаммыта. Кини куорат соҕотох кинигэ маҕаһыынын бас билээччитэ Игумнов кыыһын кэргэн ылбыта. 1905 сыл олунньу 27 күнүгэр Дьокуускай куорат Думатын мунньаҕар куорат баһылыгынан уонна бириэмэтигэр Куорат Думатын бэрэссэдээтэлинэн бастакытын талыллыбыта. Ол кэннэ өссө үстэ хос талыллан, уопсайа 4 төгүл куорат баһылыгынан үлэлээбитэ (тиһэхтээн 1915 сыл ыам ыйын 12 күнүгэр талыллыбыта). 1917 сыл кулун тутар 4 күнүгэр [[Олунньутааҕы өрөбөлүүссүйэ]] кэнниттэн Куорат Думата бэйэтин уураппыта уонна Павел Юшманов баһылык дуоһунаһыттан уурайбыта. Ол эрээри куорат уопсастыбаннай олоҕор кыттыыны ыларын салҕаабыта. Бастакы аан дойду сэриитин кэмигэр Аармыйаны сылаас таҥаһынан хааччыйар кэмитети салайбыта. 1919 сыл бүтүүтэ Колчак былааһын саҕана Якутскай уобалас харыстабылын Киин кэмитиэтин (''ЦК охраны Якутской области'') чилиэнэ буолбута. 1919 сыл ахсынньы 14–15 күннэригэр большевиктар Дьокуускайга былааһы былдьаабыттарын кэнниттэн репрессияламмыта. 1920 сыл олунньу 19 күнүгэр дьиэтиттэн таһааран суута суох ытан кэбиспиттэрэ (бу күн Дьокуускайга 13 чунуобунньугу ыппыттара)<ref>{{Ыстатыйа|заглавие=Юшманов Павел Андреевич|издание=Почетные граждане города Якутска. 1889-2011: Биоблиографический справочник|автор=|год=2012|страницы=28-29|автор издания=И.В. Уваровская|место=Якутск|издательство="СМИК-Мастер. Полиграфия"}}</ref>. == Куораты сайыннарыыга өҥөтө == Павел Юшманов салайар кэмигэр Дьокуускайга куорат хаһаайыстыбатын улаханнык уларыппыт тутуулар барбыттара: * '''Бастакы электростанция''' тутуллубута уонна куорат уотунан хааччыллыбыта (маныаха уобалас губернатора [[Крафт Иван Иванович]] улахан судаарыстыбаннай кредит ыларга көмөлөспүтэ). * Бастакы ыраас ууну таһар уу ситимэ (водопровод) уонна куорат уу хачайдыыр станцията (водокачка) тутуллубуттара. * Саас аайы буолар халаан уутуттан көмүскэнэр туһугар куорат өрүһүн кытыла бөҕөргөтүллүбүтэ уонна '''бастакы дамба''' тутуллубута. * 160 абонеҥҥа аналлаах '''телефоннай станция''' үлэҕэ киирбитэ. * Куорат уопсастыбаннай библиотеката, Реальнай училище уонна Уокуруктааҕы суут дьиэлэрэ тутуллубуттара. * Куоракка бастакы кинопроектор аҕалыллыбыта. * Саха сиригэр бастакы пиибэ буһарар собуот тутуллубута. == Өйдөбүнньүк == Дьокуускайга П. А. Юшманов олорбут мас дьиэтэ өр кэмҥэ Ленин проспегар турбута, кэнники Өрөспүүбүлүкэтээҕи клиническай балыыһа территориятыгар көһөрүллүбүтэ. Бу устуоруйа өттүнэн улахан суолталаах дьиэ уһун кэмҥэ харалтаҕа турбута, ол эрээри 2024 сыл муус устар 18 күнүгэр уокка сиэммитэ. == Быһаарыылар == <references /> == Источниктар уонна библиография == * [https://ysia.ru/yakutskaya-gorodskaya-duma-otmechaet-195-let-so-dnya-osnovaniya/ Якутская городская Дума отмечает 195 лет со дня основания на YSIA]("Якутская городская Дума отмечает 195 лет со дня основания") — ЯСИА ситим-сирэ. * [https://yktgorduma.ru/through-the-centuries История представительных органов города Якутска на YktGorduma] ("История представительных органов города Якутска") — Дьокуускай куорат Думатын официальнай саайта. * [https://yakutia.info/news/v-yakutskom-ostroge-proydet-vystavka-posvyashchennaya-poslednemu-golove-yakutska-185499 В Якутском остроге пройдет выставка, посвященная последнему голове Якутска на YakutiaInfo] ("В Якутском остроге пройдет выставка, посвященная последнему голове Якутска") — Yakutia.Info сонуннар порталлара. * [https://1sn.ru/etot-gorod-ne-poxozii-ni-na-kakoi-drugoi Этот город не похожий ни на какой другой на 1SN] ("Этот город не похожий ни на какой другой") — SakhaNews информационнай агентство. * [https://ysia.ru/dom-dorevolyutsionnogo-glavy-yakutska-pavla-yushmanova-sgorel-na-territorii-respublikanskoj-bolnitsy/ Дом дореволюционного главы Якутска Павла Юшманова сгорел на территории республиканской больницы на YSIA]("Дом дореволюционного главы Якутска Павла Юшманова сгорел на территории республиканской больницы") — ЯСИА өрөспүүбүлүкэтээҕи сонуннар агентстволара. [[Категория:Дьокуускай баһылыктара]] [[Категория:Саха сирин атыыһыттара]] [[Категория:Арассыыйа Импиэрийэтин мэссэнээттэрэ]] [[Категория:1920 сыллаахха өлбүттэр]] [[Категория:Олунньу 19 күнүгэр өлбүттэр]] [[Категория:Дьокуускайга өлбүттэр]] [[Категория:Саха сиригэр Гражданскай сэрии]] [[Категория:Политическай репрессия сиэртибэлэрэ]] 115egqy4aqw1vjplxj7ijyoqnh5it7k